Уикипедия kkwiki https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 MediaWiki 1.46.0-wmf.22 first-letter Таспа Арнайы Талқылау Қатысушы Қатысушы талқылауы Уикипедия Уикипедия талқылауы Сурет Сурет талқылауы МедиаУики МедиаУики талқылауы Үлгі Үлгі талқылауы Анықтама Анықтама талқылауы Санат Санат талқылауы Портал Портал талқылауы Жоба Жоба талқылауы TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Topic Гагра 0 1041 3576400 2899769 2026-04-04T01:34:23Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3576400 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Gagra.jpg|300px|thumb|right|Гагра, [[Қара теңіз]] жағынан көрінісі]] '''Га́гра''' ({{lang-ab|Гагра}}) — [[Қара теңіз]] жағалауында орналасқан дауалы жері ([[курорт]]ы) бар қала. == Сыртқы сілтемелер== * [http://gagra-city.com| Официальный сайт города Гагра]{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://gagra.iatp.org.ge/index-eng.htm gagra.iatp.org.ge/index-eng.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040830214003/http://gagra.iatp.org.ge/index-eng.htm |date=2004-08-30 }} * [http://gagra.narod.ru gagra.narod.ru] == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Грузия қалалары]] [[Санат: Қара теңізі портары]] e7cs3tjmzhj929mlz3ob0c19k3nrfxf Маңғыстау облысы 0 1668 3576621 3575702 2026-04-04T11:09:41Z Rasulbek Adil 176232 3576621 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан облысы |облыстың атауы = Маңғыстау облысы |елтаңба = Маңғыстау логотибі.jpg |карта = Mangystau in Kazakhstan.svg |әкімшілік бірліктің картасы = |lat_dir = N |lat_deg = 43 |lat_min = 52 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 052 |lon_min = 00 |lon_sec = |облыс орталығы = [[Ақтау]] |құрылған уақыты = [[20 наурыз]] [[1973 жыл]] |аудандар саны = 5 |ауылдық округтер саны = 34 |кенттік әкімдіктер саны = |қалалық әкімдіктер саны = 3 |ауылдар саны = 59 |тұрғыны = {{өсім}} 807 539 <ref>[https://stat.gov.kz/region/ Халық саны (2025 жылғы 1 наурызға)]</ref> |санақ жылы = 2025 |халық саны бойынша орны =8 |тығыздығы = 4,87 |тығыздығы бойынша орны = 10 |ұлттық құрамы = [[қазақтар]] 91,57 %<br>[[орыстар]] 4,79 %<br>[[әзербайжандар]] 0,90 %<br>[[қарақалпақтар]] 0,57 %<br>[[өзбектер]] 0,41 %<br>басқалары 1,76 % (2022 ж.)<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |жер аумағы = 165 642 |жер аумағы бойынша орны = 7- |су ауданы = |ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |ЖІӨ жылы = |жан басына шаққанда ЖІӨ = |экономикалық аудан = [[Батыс Қазақстан]] |ресми тілі = |әкімі = [[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]] |add1n = Әкімдіктің мекенжайы |add1 = Ақтау қаласы, 14-шағын аудан, №1 |ISO 3166-2 коды = KZ-MAN |телефон коды = +7 7292 |пошта индекстері = 13xxxx |марапаттары = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/mangystau?lang=kk Маңғыстау облысының әкімдігі |ортаққордағы санаты = Mangystau Province }} '''Маңғыстау облысы''' — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның қиыр оңтүстік-батысында орналасқан [[Қазақстан әкімшілік бірліктері|әкімшілік бірлігі]]. Маңғыстау облысы [[Атырау облысы]]мен және [[Түрікменстан]] мен [[Өзбекстан]] мемлекеттері және [[Каспий теңізі]] арқылы [[Әзербайжан]], [[Иран]] елдерімен шектеседі. Облыс [[1973 жыл]]ғы [[20 наурыз]]да құрылды. [[1988 жыл]]ғы [[2 маусым]]да таратылып [[1990 жыл]]ғы [[17 тамыз]]да тарихи «Маңғыстау» деген атпен қайта облыс болып құрылды. Облыс орталығы — [[Ақтау]] қаласы. Қазақстанның теңізбен байланыстыратын жалғыз су бекеті [[Ақтау халықаралық теңіз сауда порты]] бар. Маңғыстау жерінің тумасы жазушы [[Әбіш Кекілбайұлы]] Маңғыстауды «Ұйқыдағы аруға» теңеген. Сонымен қатар ғарыштан түсірілген сурттерде [[Маңғыстау түбегі]]нің контуры жас келіншектің профиліне ұқсайды. Маңғыстау аймағы ежелгі кезеңдерден бері мал шаруашылығымен айналысады. Топырағы сортаң, өсімдігі бұталы, ащылы, қысы ұзақ емес, бірақ желді, қара суық ызғырықты, ылғалы аз, көктемі созылмалы, континентті шөл далаға жатады. == Этимологиясы == [[Сурет:Sherqala.jpg|thumb|right|300px|Шерқала, Маңғыстау]] '''Маңғыстау''' сөзінің шығу тегіне қатысты сан түрлі пікірлер бар. Соның бірі көшпелілердің құтты мекен, мың ауыл немесе мың қыстау дегені халық арасында кең таралған. [[1985 жыл]]ы жарық көрген Е. Қойшыбаевтың ''"Қазақстанның жер-су атаулары атты сөздігі"'' кітабында Маңғыстау атауының шығу тегі туралы төрт болжам келтірілген. Біріншісі, өлке аты ''"мың"'' және ''"қыстау"'' тіркесінен шыққан. Екіншісі - ноғайдың ''"менк"'' деген тайпасының атынан ауысқан. Үшіншісі көне түркі тіліндегі ''"мен"'' төрт жастағы қой сөзіне ''"қышлақ"'' жалғауы арқылы қалыптасса, төртіншісі Е. Қойшыбаевтың өз болжамы бойынша ''"Маңғыштағ"'' ''"Құбыжықтар тауы"'' дегенді білдіреді <ref>Серікбол Қондыбай, Маңғыстау географиясы. Маңғыстау мен Үстірттің киелі орындары. Толық шағрамалар жинағы, 3 том, Арыс баспасы, Алматы ұаласы, 2008 жыл, ISBN 9965-17-507-1 (3T)</ref>. Маңғыстаудың өлкетанушы ғалым [[Серікбол Әділбекұлы Қондыбай|Серікбол Қондыбай]] ''«құбыжықтарға»'' қатысты болжам дұрыс деген ой айтады. Шығыс түркі () және [[моңғол мифологиясы]]нда ''"маңғыш"'' (маңғыс, мангус) [[Айдаhар (мағына)|айдахар]], керемет құбыжықтар дегенді білдіреді. [[Моңғолдар]]да ол тек зұлым, зиянды сипатқа ие болса, түркілерді екіұдай жақсы жаман қасиетке ие ретінде баяндалады. Қондыбайдың айтуы бойынша Маңғыстауда мекен еткен оғыз түркмен тайпалардың арасында ''«салыр»'' руы болған, бүгінгі түрікмен ұллытының құрамында ''«салор»'' ірі руы тайпасы бар. Сонымен қатар [[Қытай]]дағы Цинхай өлкесіндегі түркітілдес ''салыр'' мен осы ''салор'' арасында тарихи генетикалық байланыс бар деген тұжырым айтады. Маңғыстауға келген оғыздар Қаратауды "Маңғыштағ" деп атаған. Айдахар туралы аңыздар түрікмен халқында да, қазақ халқында да (Айназар батыр туралы) бар. Оғыз салылар "Маңғыштағ" атауын өздеріне дейінгі аңыздарға негіздеп жасаған, аударма (калька) топоним. Сондықтан "Маңғыстауды" маңғыш тау қорқынышты алып айдаұһардың мекендеген тауы немесе "айдаһартау" дегенді білдіреді деген тоқтам жасауға болады. == Географиясы == : ''Қосымша қараңыз'' ''[[Маңғыстау географиясы]]'' Маңғыстау өңірі – [[Қазақстан]]ның оңтүстік -батыс бөлігінде орналасқан. Облыстың батысы мен солтүстігін қоршай орналасқан [[Каспий теңізі]] арқылы [[Шығыс Еуропа]]ға шығуға толықтай мүмкіндік болса, оңтүстігінде [[Түрікменстан]], оңтүстік-шығысында [[Қарақалпақстан]], солтүстігі мен солтүстік-шығысында [[Атырау]], [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе облыстарымен]] шектеседі. '''Облыстың шеткі нүктелері:''' * Батыс - Каспий теңізіндегі Құлалы аралы ш.б. * Шығыс Қазақстанның Ақтөбе облысы және Өзбекстан, Маңғыстаудың шектескен жерінде * Оңтүстік - Түркіменстан шекарасындағы Қапыланқыр шыңдарының жар қабағы * Солтүстік - Атырау облысымен шекарадағы Желтау болып табылады. Маңғыстау облысының ең биік нүктесі - [[Шығыс Қаратау]] жотасындағы [[Бесшоқы (тау, Маңғыстау облысы)|Бесшоқы]] тауы (556 метр). Ең төменгі нүктесі Қарақия немесе Батыр ойысының түбі (132 метр), Бұл ойыс өзінің тереңдігі жөнінен дүниежүзінде бесінші орын алады. == Өсімдік жамылғысы == Маңғыстау өлкесінің дүниесін зерттеу жұмыстары ерте кезден басталып, 150 жыл бұрын ботаник және әуесқой табиғат зерттеушілері: А. Шренк, И. Борщов, П. Семенов-Тянь-Шаньский, И. Северцов, Эйхвальдтардың еңбектері арқылы ғылымға белгілі бола бастады. Оның ішінде 1825–1826 жылдары жарық көрген Эйхвальдтың – Каспий теңізінің Маңғыстаудан Шағадамға дейінгі жағалауындағы өсімдіктер дүниесі туралы еңбегі айрықша маңызды. Г.С. Карелин 1832 жылы Каспий теңізінің терістік шығысынан қамал салу үшін қолайлы орын іздей жүріп, Маңғыстаудың өсімдіктер дүниесі жөнінде құнды пікірлер қалдырды. И.Г. Борщовтың 1965 жылы жарық көрген «Арал-Каспий аймағының ботаникалық географиясына материалдар» атты еңбегінде Маңғыстау жарты аралының өсімдіктер дүниесі жөнінде көптеген ескертпелер жасалды. Маңғыстау жерін зерттеген атақты геологтар Барбот де Марин, Баярунас, Андрусов, Алексейчиктердің еңбектерінен де бұл аймақтың өсімдіктердүниесі туралы көптеген мағлұматтар алуға болады. Маңғыстаудың құмды аймақтары мен Үстірт жонындағы түйелер де, сондай-ақ, Сам, Матай құмадарында: сексеуіл, жүзген, жыңғыл, қоянсүйек, ақшаотау, шағыр, құсқанбас, Орталық Үстірт жонының шығыс, терістік шығыс бөлігінде баялыш; тау бойы мен Түпқараған аймағында және Оңтүстік Маңғыстау жазығының ойпаң тұстарында қарағаш, қаттықара, қараған, түйесіңір өседі. Сонымен қатар, жердің бедері мен құрылымына, топырағының ащы, тұщылығына қарай теріскен, күйреуік, жантақ; құм жағаларында – сүттіген, Бозашы түбегінің теңіз жағалауында сораң мен садақ, Оңтүстік Маңғыстау жазығының үштен екі бөлігінде тітір шөбі өседі. Итсигекпен адыраспан,құрқашаш пен сүттіген көбіне елді мекенде немесе мал көп жайлаған тұяқкесті жерлерде кездеседі. Маңғыстаудағы жайылымның негізін құрайтын басты мал азығы – жусан. Жусан аймақтың барлық жерінде өседі. Жусаннан кейінгі төрт түлік мал талғамай жейтін шөп – күйреуік. Қоныссыз жылдары күйреуік жақсы шықса, малшы қауым жусанды көп іздемей,қанағат тұтады. Ал бұйрығынды көктемей тұрғанда, не шала көктеу кезінде, содан кейін күз, қыс қарсаңында жақсы пайдаланылады. Сондай-ақ,изен, жапақ, тітір,жантақ барлық жерде біркелкі кездесе бермейді, бірақ төртеуінің де малға жұғымдылығы, қоректік сапасы өте жоғары. Маңғыстауда тұрақты қоныс бола бермейді. Қысы қарлы, көктемі желсізжылы,жазы жаңбырлы болған жылдары шөптің қай түрі де: қызғалдық, сарғалдақ, раң, мортық, сіргеқара, беде, мысыққұйрық, аққайың, жауылша, қазтабан, шытыр, қоңырбас, сіңбірік, қоянжын; таулы жерлерде: киікоты, ерқұны, қына, түйежапырақ, қызылша; ащылы жерлерде: көкпек, домалатпа, түйеқарын, алабұта, кекіре, торғайот,балықкөз т. б. қаптап шығып,дала құлпырып кетеді. Бірақ, бұл сирек, 7–10 жылда бір кездесетін өзгермелі құбылыс. Көктемгі төл шөптердің ішінде шаруашылық үшін ең пайдалысы – мортық. Мортық қонысты жылдары Маңғыстаудың көптеген жерлерінде шығады. Көктемде бас жарғанға дейін мал жақсы жейді. Кей жылдары мортықты мал азығы үшін де дайындайды. Азықтық және шығымдылық сапасы жағынан мортықпен деңгейлес шөптердің бірі – ебелек. Ол да мортық сияқты Маңғыстаудың көпшілік жерінде кездеседі. Мортықтан ерекшелігі – жаңбырлы жылдары көктемнен қоңыр күзге дейін мезгіл таңдамай шыға береді. Малдың барлық түрлі, оның ішінде жылқы малы ебелекті жақсы жейді. Дәнденіп, қатайған уақытта қозы үшін тиімсіз. Әдетте қазан айының соңғы он күндігінен бастап ебелек ұша бастайды. Малға жағымдылығы жағынан бағалы шөптердің бірі – ажырық. Ол тау қойнауларында, ағыстардың түйіскен, су жиналатын жартылай тақыр тегістіктерінде тұтас өседі. Ғылымда ажырықты мал семірткіш азық деп бағалайды. Шаруашылықтар қалың шыққан жылдары ажырықты малазығы үшін де дайындайды. Маңғыстау даласында ши басқа өсімдіктер сияқты кең көлемде кездесе бердейді. Бұл су сағалайтын, жоғарғы қабаттағы тұщы сулардан нәр алатын өсімдік. Шиді тау бөктерлерінде, ызалы, еспелі бұлақтар маңында , құмның қоңырлыққа айқасар сулы, тепсенді алқаптарында кездестіруге болады. Ши сақалдарын мал жақсы жейді. Ал шидің өзін тартып дайындап, тоқып үй тұрмысына және малға ықтасын ретінде пайдаланады. Суармалы жерлерде мал азығы үшін жоңышқа, жүгері, судан шөбі жақсы өседі. Бірақ су көздерінің тапшылығына байланысты, өсімдіктің бұл түрлері кең көлемде тарамаған. Өзен, көл, жайылма судың жоқтығына байланысты Маңғыстауда тұрақты шабындық жоқ. Қоныс реттеріне қарай әр жылда әр жерден мал азығы дайындалады. Дәрілік өсімдіктер. Маңғыстаудың байтақ даласында кездесетін сан алуан өсімдіктер дүниесінде емдік шөптердің алатын орны ерекше. Маңғыстауда дәрілік өсімдіктердің қоры өте көп, олар болашақта мұқият зерттеуді қажет етеді. Осыған орай Маңғыстау даласының табиғат жайылымында өскен малдың етінің ерекше дәмді болуы да тегін емес. Адыраспан. Маңғыстаудың барлық аймақтарында кездеседі. Оның биіктігі 30–60 см. Мамыр, шілде айларында гүлдейді. Жемісі қоңыр түсті, ірі ұрығы бар шар тәріздес қауашақ. Негізінен ескі жұрт маңдарында өседі. Емдік мақсатқа алдараспанның шөбін яғни бұтақтарын, жапырақтары мен гүледрін пайдаланады. Алдараспан – ежелден белгілі дәрілік өсімдік. Әбу Әли Ибн Сина оны сегізкөздік жүйкесінің қабынуы кезінде болатын шаншуларды басатын дәрі ретінде пайдаланған. Халық медицинасында адыраспанды ревматизм, қышыма, тері ауруларын булауға пайдаланады. Ал шөбінен жасалған қайнатындыны суық тигенде,безгек, жүйке жүйесінің әлсіреуіне пайдаланады. Шөбін жағып үйді, қойманы зарасыздандырады. Ұрығын зығыр тұқымымен қосып демікпені емдейді. Қара не қызылбұрышқа қосып, теңге қотырға жағады. Ақ тұт. Түпқараған түбегі тауларында өседі. Тұт тұқымдас бұта, ақшыл-жасыл жемісі бар. Биіктігі 5–15 метрдей. Мамыр-маусым айларында гүлдейді. Қазіргі кезеңдерде тұт ағаштары күтімсіздіктен азып, жабайыланып, тұқымы азайып барады. Ақ тұттың жемістерінің, бұтақтарының қабығы мен тамырларының шипалық қасиеті бар. Жемісі қанды көбейтеді. Зат алмасуды реттейді, терлетеді, зәр айдайды, қақырық түсіреді. Діңінің қабығын жараға жапсырады, ал жапырақтары дене қызуын төмендетеді. Ақ тұт тамыры, қабығының суға қосылып жасалған тұнбасымен гипертонияны, бронхитті және демікпені емдейді. Бәйшешек. Биіктігі 15–30 см. Иісті сары гүлдер шатырға ұқсас. Жемісі жұмыртқа тәріздес қауашақ мамыр-маусым айларында гүлдейді. Бәйшешек тамыры бронхит аурулары кезінде қақырық түсіретін дәрі ретінде қолданылады. Витамин үшін жапырақтарын салат жасап жейді. Қақырық түсіреді, несеп жүргізеді, іш өткізеді. Гүлдерін бастың сақинасына, бастың айналуына, тамырын сүтке қайнатып туберкулезге, сабағы мен жапырақтарынан қайнатынды жасап, күн өткенле, аяқ-қол калтырағанда, буын сырқырағанда, ұйқы қашқанда ішуге болады. Бозжиде. Ірі тікендері, тармақтары бар ағаш тәрізді, биіктігі 10 метрге жуық. Жапырағы сопақша, ақшыл тікенді түктері бар. Гүлдері бал иісті ашық сары, шоғырланып өседі. Шілдеде гүл жарып, қыркүйек, қазан айларында жеміс береді. Дәрілік мақсатта гүлдері мен жапырақтары, жемісі пайдаланылады. Бозжиде жемісі іш өткенде де пайдаланылады. Гүлінен қайнатып жүрек-қан тамырлары ауруларын, гипертониялық ауруларды емдеуге пайдалы тұнба жасайды. Сондай-ақ бозжиде жемісін тыныс органдары қабынғанда қақырық түсіруге де қоладанылады. Ғылыми медицинада бозжидеден асқазан ауруларын емдейтін лохпектан жән пшатин препараттарын жасайды. Жантақ. Бұршақ тұқымдас, тікенді, көп жылдық өсімдік. Маусым, тамыз айларында гүлдейді. Маңғыстаудың құм етегі көлдеу тепсендерінде, тау шатқалы аңғарларында, сулы жерлерінде кездеседі. Емдік мақсатында жантақтың жапырақтары мен тамырын пайдаланады. Жантақ шөбін қайнатып, сүзгіден өткізгеннен кейін сұйығын күніне 3 рет 2 стаканнан ішеді. Қуыққа тас байланғанда сұйық дәрет жүргізу үшін, өт тазарту, іш жүргізуге пайдаланылады. Сондай-ақ бүйрек, қуық қабынуларына да пайдаланады. Жантақ қайнатындысынан геморройға қарсы ванна жасайды. Изен. Алабұта тұқымдас, тік өсетін, жапырағы ұсақ, гүлдері де ұсақ, жасыл, қызғылт түсті болып келеді. Маңғыстауда құмды, бұйратты, қоңырлық жерлерде өседі. Емдік мақсатында изеннің дәндерін пайдаланады. Дәнін қыркүйек, қазан айларында жинайды. Қытай халық медицинасында изенді несеп жүргізетін, жүрек қызметін реттейтін емдік препарат ретінде қолданады. Сонымен қатар изенді тері мен тырнақтың кейбір ауруларын емдеу үшін пайдаланады. Киікоты. Көп жылдық өсімдік. Көп сабақты. Киікотын гүлдеген кезде жинап көлеңкеде кептіріп қағаз қалтада сақтайды. Киікотының қайнатындысымен асқазан мен ішек және кеңірдек ауруларын, ақ жатыр ауруын емдейді. Бірақ киікотын екіқабат әйелге пайдалануға болмайды. Ас қорыту жүйелерінің жиырылуы, созылу қасиеті перистальтикасы бұзылғанда пайдаланады. Киікоты тұнбасын жөтелге, етеккірді реттеуге де пайдаланады. Тұнба тәбет ашады. Қақырық түсіреді. Хош иісті ванна, компресс жасауға да болады. Киікотының ас қорыту және қолқа бездерінің жұмысын жақсартатын қасиеттері де бар. Киікотынан дайындалған тұнбамен ревматизм, құрысуды, жалпы қан тамырының соғысын көтереді. Киікотынан жасалған дәрі майды дененің салданған мүшесіне, іш желденгенде қарын сыртына жағып сылайды. ([[Маңғыстау энциклопедиясы]]нан алынған) === Жануарлар дүниесі === Маңғыстау өңірінің миллиондаған жылдармен өлшенетін тарихы, соған сәйкес, сан алуан табиғат жаратылыстары мен жануарлар дүниесінің болғаны белгілі. Қазіргі кезеңде Маңғыстаудың қай түпкірінен болса да тіршіліктің маусымдық ерекшеліктеріне байланысты:хайуанаттардың, бауырымен жорғалаушылардың, сүтқоректілердің, кемірушілердің, жыртқыш аңдар мен құстардың шөл далаға тән өкілдерін кездестіруге болады. Олардың ішінде: кірпі, дала тасбақалары, кесірткелер, жыланбас пен улы қарашұбар жылан, оқ жылан, су жылан, құм жылан, сарыүйек, ешкіемерден бастап, дала тышқандары: қосаяқ, сарышұнақ, күзен, қарсақ, түлкі, қасқыр т.б. жиі кездеседі. Ал, мәлін, борсық, қарақұлақ өте сирек, оларды шалғайдағы қалыңдықтар мен мемлекеттік корықтардан ғана кездестіруге болады. Сондай-ақ, көктем шыға келетін кішкентай көк және сары шымшықтар мен күзгі салқындықтың хабаршысы суықторғайдан бастап, дала құстарының үйреншікті түрлері: қарға, бозторғай, қараторғай, қарабауыр, шыл, жек, қарлығаш, көкек пен кептер, жыртқыш құстар: қаршыға мен әр түрлі қарақұстар, дала бүркіттері кездессе, теңіз жағалауы мен аралдарда: қасқалдақ, шағала, үйрек, торалақаз, қоқиқаз, аққу сияқты су құстары мекен етеді. Ақтау қаласы маңындағы Қаракөл заказнигінде жоғарыда аталған су құстарынынң бірсыпырасын кездестіруге болады. Сонымен қатар, Бозашы, Ембі заказнигі мен Үстірт-Қарамая, Кендірлі қорығының таулы, шыңды жерлерінде – арқар; Жазық, Жайылма коңырлықтарында қарақұйрықтар мекен етеді. Бозашы түбегінің терістігі мен терістік шығысы, қарағайлы Кент, Тасорпа бетінде, Үстірт жонындағы үлейлерде, Сам, Матай құмы төңірегінде киіктер жиі ұшырасады. Үй жануарларынан жергілікті халықтың өсіретін малдары: кәдімгі қазақтың түсайыр түйесі, Адай тұқымды жылқы, қаракөл қойы, жеке қожалықтарда сиыр, ешкі түліктері. Бұлардың ішінде Адай жылқысы мен қазақтың түсайыр түйесі – ғасырлар бойы түбектің табиғи ерекшелігіне сай қалыптасқан, өміршеңдігі мен экономикалық тиімділігі жоғары тұқымдық қор болып есептеледі. ([[Маңғыстау энциклопедиясы]]нан алынған) === Климаты === : ''Қосымша қараңыз'' ''[[Маңғыстау климаты]]'' Маңғыстау облысының климаттық жағдайы өңірдің Еуразия материгінің орталығында, әлемдік теңіз және мұхиттан алыс қашықтықта орналасуына байланысты қалыптасады. Аймаққа тән сипаттама: жазы өте ыстық, осы ендік бойынша қысы суық; жылдық және тәуліктік температураның күрт ауытқуы; жауын-шашыны аз және жыл мезгілі бойынша тең таралмаған, ауасы қүрғақ; бүлтты аспаннан гөрі, ашық күндері мол. Осының бәрі аймақтың қиыр солтүстігінде және солтүстік-батысында дала, орталығында шөлейт және оңтүстігінде нағыз шөлді өңірлердің қалыптасуына әкеліп соқтырады Жыл бойы ауа ағымының негізгі үш түрі әсер етеді: * арктикалық, * полюстік (немесе қоңыржай белдеулік) * торпикалық. Аймақ қоңыржай белдеудің оңтүстік белігінде жатқандықтан, қоңыржай ендік ауасының әсері басымырақ. Аймақтың ауа райына [[Атлант мұхиты|Атлант]] және [[Солтүстік Мұзды мұхит|Солтүстік Мұзды]] мұхиттар да әсер етеді. Таулы кедергінің жоқтығынан, ауа ағымдары солтүстіктен оңтүстікке және батыстан шығысқа қарай еркін етеді. Атлант мұхитының теңіздерінен келетін ауа үлкен қашықтықтардан өте отырып, көп ылғалын жоғалтады. Сейте тұра, батыстан атмосфералық жауын-шашынның ең негізгі белігін әкеліп, қысқы температураны жоғарылатады да, жаздғы температураны төмендетеді. Солтүстік Мұзды мүхит аймағында қалыптасатын континенттік арктикалық ауаға қыста да, жазда да төмен температура және аз ылғалдылық тән. Осындай ауаның келуіне байланысты антициклондық ашық күндер орнайды. Мүндайда қыста аяз, жазда ыстық болады. Арктиканың континенттік ауа массасы аймаққа жылдың мезгіл аралық кезеңінде жиірек өтіп кетуіне байланысты,көктемде тым кеш (бесқонақ), күзде ертерек суық түсу мысалдары ұшырасады. Каспий теңізінің климатқа әсері шектеулі. Оның әсері жағалауға жақын жерлерде ғана байқалады, атап айтсақ, ауаның ылғалдылығы шамалы артып, қыста температурасы жоғарылайды, ал жазда төмендейді, температураның жылдық және тәуліктік амплитудасы кемиді.Осы жайттардың әсерінен тым қүрғақ континенттік климат қалыптасады. . Атырау қаласында атмосфералық қысымының орташа жылдық мөлшері 1022 мб, қыста 1027 мб, жазда 1012 мб, яғни Қазақстаннан басқа аймақтарына қарағанда жоғары. Шығыстан және оңтүстік-шығыстан соғатын желдердің жиі қайталанып келетіні байқалады. Қыста Каспийдің суы, іргелес жатқан құмды шөлдермен салыстырғанда, аз ғана суиды. Осыған байланысты суық ауа ағымының шөлден Каспийгө қарай ауысу тенденциясы қалыптасқан. Аймақта жел қуатының қоры мол, оны шаруашылықта пайдалануға болады. Күшті жел бұл аймаққа тән құбылыс. [[Каспий]] теңізінің жағалауы қатты желімен ерекшеленеді, оның жыл сайынғы орташа жылдамдығы 6–7 м/сек, бүл Қазақстан бойынша ең жоғары көрсеткіш. Мұнымен қоса, жазда жергілікті жел - бриз (күндіз теңізден қүрлыққа қарай, ал түнде, керісінше, құрлықтан теңізге қарай соғады) байқалады. Жылдың ең суық айы — қаңтар. Қиыр солтүстікте және солтүстік-шығыста қаңтардың орташа айлық температурасы минус 10–15,6° С ([[Ақтөбе]]). Маңғыстау облысының оңтүстігінде минус 5,5°С ([[Аққұдық]]). Жалпы алғанда, қысы қоңыр салқын, ал аймақтың солтүстігі, сол ендікте жатқан Украинамен және Солтүстік Кавказбен салыстырғанда, біраз суықтау. Солтүстігінде қыс 4,0–4,5 айға созылады, ал оңтүстігінде мерзімі қысқа да жұмсақтау. Қар жамылғысының қалыңдығы солтүстігінде 15–20 см, оңтүстігінде 10 см-ден кем, солтүстікке қар мызғымай 3 ай бойы жатса, оңтүстігінде 1,5–2 ай ғана жатады. Кей мезгілде, қысы біршама суық жылдары, аяздың көрсеткіші: [[Орал]] қаласында –43°С, Ақтөбеде –34°С, Маңғыстау облысының оңтүстігінде –26°С. Алқаптың біраз бөлігінің жазы ыстық, құрғақ, күні ашық. Шілде айының (ең ыстық ай) орташа температурасы солтүстігінде (Орал) +22,0°С, оңтүстігінде (Аққұдық) +28,6°С. Кей жылдары ауаның температурасы +47°С-қа дейін (Аққұдық) көтеріледі. Аймаққа үзақ мерзімді аязсыз кезең тән, бұл көрсеткіш 160–215 тәулік аралығында өзгереді. Мол жылу қоры аймақта жылусүйгіш ауыл шаруашылық дақылдарын өсіру мүмкіндігін туғызады. Бірақ жауын-шашын мөлшері, тым аз, әсіресе Маңғыстау облысының оңтүстігінде оның орташа жылдық мөлшері солтүстігінде (Орал) 360 мм, оңтүстігінде (Аққұдық) 150 мм. Өсімдік өсуге қажетті ылғал мөлшері жеткіліксіз, сондықтан мұнда, негізінен,суармалы егістік алқаптары орналасқан. Жазда температураның жоғары болуынан булану да артады. Мұны дақылдардың көпшілігінің вегетациялық даму көзеңіндегі ылғалдылық жиынтығының жетімсіздік көрсеткішінен (1105–2860) байқауға болады<ref>Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық — Алматы: «Мұнайшы» Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1</ref>. Тіркелген ең суық күн 1969 жылы 10 ақпан –28 градус ыстық 43 градус (14.08.2006) орташа температура 12б2 орташа жылдык жауын шашын 167 мм.<ref>[http://www.kazhydromet.kz/kk/inforeg/ Облыстық орталықтар бойынша климаттық ақпарат және климат туралы ақпарат ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502031505/http://kazhydromet.kz/kk/inforeg/ |date=2013-05-02 }}</ref> === Жер бедері === : ''Қосымша қараңыз'' ''[[Маңғыстау жер бедері]]'' Облыс көлемінің бедері әр түрлі. Солтүстік жартысын [[Желтау (қырат)]] (221 м), Мың-суалмас (148 м) және құм алқабы ([[Қарақұм]], [[Сам (құм)|Сам]] және басқалар), көлемді сор ([[Өліқолтық]], [[Қайдақ]], Қаратүлей, [[Қаракешу]] және басқа) және Бозашы түбегі орналасқан Каспий жағалауы алып жатыр. Орталық бөлігін Маңғыстау (Ақтау, Қаратау 556 м) таулары, Маңғыстау үстірті және ТМД дағы ең терең ойпат (–132 метр) [[Қарақия ойпаты]] орналасқан [[Маңғыстау түбегі]] алып жатыр. Оңтүстік батысында Кендірлі-Қаясан үстірті орналасқан, оңтүстігінде - [[Қарынжарық ойысы|Қарынжарық]] ойпаты. Облыстың шығысын [[Үстірт (Маңғыстау)|Үстірт]] шоқысы алып жатыр == Әкімшілік құрылымы == {| class="wikitable" |- ! #!! Атауы!! Орталығы !! Халық саны !! Құрылған жылы |- | 1. || [[Ақтау қалалық әкімдігі]] || [[Ақтау]] || 185 100 || 1963 |- | 2. || [[Жаңаөзен қалалық әкімдігі]] || [[Жаңаөзен]] || 142 000 || 1968 |- | 3. || [[Бейнеу ауданы]] || [[Бейнеу]] || 62 586 || 1973 |- | 4. || [[Қарақия ауданы]] || [[Құрық (ауыл)|Құрық]] || 34 066 || 1973 |- | 5. || [[Маңғыстау ауданы]] || [[Шетпе]] || 35 963 || 1928 |- | 6. || [[Мұнайлы ауданы]]|| [[Маңғыстау (ауыл)|Маңғыстау]] || 128 750 || 2007 |- | 7. || [[Түпқараған ауданы]] || [[Форт-Шевченко]] || 24 128 || 1992 |} === Тарихи кезең === Маңғыстау өңірі өткен ғасырларда әртүрлі құрамда болып, дәстүрлі көшпелі шаруашылық әкімшілік бөліктерге бөлінген. Нақты географиялық шекараның нышанға ие болуы он тоғызыншы ғасырдың орта шенінен басталады. [[1848 жыл]]ы [[Ресей империясы]]на қосылған өлке (Маңғыстау, Үстірт, Жем бойы, Доңызтау) Жоғарғы және Төменгі Адай дистанцияларына бөлінеді. Олар болыстардан (волость) тұрды. Болыстар ең төменгі әкімшілік-саяси құрылым ретінде [[1928 жыл]]ға дейін өмір сүрді. Территориялық, сандық тұрғыдан тұрақсыз болған болыстар саны 20-30 шамасында болатын. [[1869 жыл]]ы "Жаңа ережеге" сәйкес Орал облысының құрамында Маңғыстау приставтығы құрылып, ол 20 мың қазақ шаңырағын біріктірді. Сол жылы [[Адай көтерілісі (1870)|Иса-Досан]] бастаған халық көтерілісіне байланысты бұл приставтық Кавказ әскери округіне қаратылды. [[1881 жыл]]ы приставтық Маңғыстау уезіне айналып, [[1899 жыл]]ы [[Түркістан генерал-губернаторлығы]]на қарасты Закаспий облысының (орталығы - [[Ашхабад|Ашхабад қаласы]]) құрамына кіргізілді. Сол кездері уездің жер ауданы 190 мың шаршы километр болды. [[1920 жыл]]ғы шілдеде Кеңес билігі толық орнаған соң, үлкен Адай уезі құрылып, ол губерниялық құқықққа ие болды. [[Тобанияз Әлниязұлы]]ның басшылығымен бұл өлке [[Қазақ АКСР]] құрамына еніп, өзінің ұлттық мемлекетіне түпкілікті қосылды. [[1928 жыл]]ы Адай уезі таратылып, Маңғыстау округі аз уақыттан соң Маңғыстау ауданы болып қайта құрылды. 1930–1981 жылдары аралығында Маңғыстау-Үстірт жері оқтын-оқтын қайта пішінделіп, әр кезеңде Шевченко, Мұнайлы бөлікке бөлінді. [[1973 жыл]]ы [[20 наурыз]]ында жеке әкімшілік облысқа айналып, өзінің территориялық құрылымын [[1990 жыл]]ы қалыптастырып болды. === Бүгінгі жағдайы === [[Сурет:Адми деление Мангыстауской области.png|thumb|right|300px|Маңғыстау обылысының администрациялық картасы]] Маңғыстау облысының жер көлемі 16 564,2 мың га құрайды. Облыстың әкімшілік-аумақтық құрылымы 5 ауданнан, 5 облыстық маңызы бар қаладан, 6 кенттен,55 ауылдық елді мекеннен және 43 ауылдық округтен тұрады <ref>[http://www.auzr.kz/ru/lands/835-2012-02-28-04-58-17 -{Площадь земель, количество административных районов и населенных пунктов по областям на}- 1 қараша 2011 ж.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120510051027/http://www.auzr.kz/ru/lands/835-2012-02-28-04-58-17 |date=2012-05-10 }}</ref>. Қала халқының саны 274,6 мың адамды құрайды (76%), ал ауыл тұрғындарының саны - 87,1 мың адам (24%). Облыс орталығы - Ақтау қаласы, бұрынғы атауы Шевченко қаласы. Қаланың алғашқы іргетасы [[1963 жыл]]ы Ленинград жобасымен Каспий теңізінің жағасында салына бастады. Халқы 2005 жылдың басында Ақтау қаласының халқы 159,2 мың адамды құрады. Бұл барлық облыс халқының 44%. Ақтаудан [[Астана]]ға дейінгі ара қашықтық - 2413 км. Ақтау қалалық әкімшілігіне мынадай поселкелер кіреді: Маңғыстау (тұрғындарының саны 19,4 мың адам) және Өмірзақ (1,4 мың адам). Қазақстан тәуелсіздік алғаннан бері алғашқы құрылған аудан Маңғыстау облысында Мұнайлы ауданы болып құрылды. Екінші аудан [[Алматы қаласы]]ндағы [[Алатау ауданы]]. Мұнайлы ауданы Ақтау қаласының маңына жақын шет елдерден отанына орала бастаған және қоныстана бастаған саяжайларды дамыту мақсатында құрылды. == Тарихы == : {{main|Маңғыстау тарихы}} [[Сурет:Shakpak-Ata.jpg|thumb|right|300px|[[Шақпақ ата мешіті]]]] Маңғыстау облысы Маңғыстау түбегінде орналасқан. Облыстың атауы географиялық орналасуына байланысты берілген. Маңыстау туралы ежелгі деректер 950-960 жылдар шамасында араб авторы Мұқаддасидің шығармасындағы [[хазарлар]]дың Джурджан жағындағы шкарасы Бенкишлах деген қала атауы болған. Маңғышлақ атауы аталған [[Махмұд Қашқари]]дың [[Диуани лұғат ат-түрк]] (Түрік тілі сөздігі) еңбегінде жазылған дерек 1070 жж-дар шамасында болған. Маңғыстау туралы алғашқы жазба дерек 922 жылы [[Бағдат]]тан Еділ Бұлғармясына барған араб елшісі Ахмед ибн Фадлан қазіргі [[Хорезм облысы|Хорезм]] өңірінде болып, одан әрі [[Үстірт]] үстімен жалғастырып, жолшыбай 4 наурызда [[оғыздар]] еліне жетеді. Жолда өткізген уақыттың қысқалығына қарағанда бұл мекен [[Бейнеу]] мен [[Жылыой ауданы]]ның аралығында болғаны анық. Ибн Фадлан "Ар Рисале" атты еңбегінде оғыздар туралы біраз ақпарат келтірген.<ref>Серікбол Қондыбай. Маңғыстау географиясы, 14 бет</ref> Әйгілі [[жібек долы]]ның бір тармағы Маңғыстау жерінен өткен, негізгі керуен жолдары ретінде Хазариядан Хорезмге дейінгі жолдар пайдаланылған. === Археология === : {{main|Маңғыстау археологиясы}} == [[Демография]]сы == Маңғыстау облысы халық ең сирек орналасқан облыстың бірі. Өлкедегі археологиялық ізденістер осындан 180-200 мың жыл бұрын ([[палеолит]]) [[кейінгі неолит]], [[қола дәуірі]]лерінде адам мекендегенін анықтап, Үстірт пен Маңғыстаудағы ежелгі қоныс іздерін тапты. Маңғыстау халқының саны туралы алғашқы мәлімет [[1745 жыл]]ы тіркелді. Маңғыстауда сол жылы болған капитан В.Копытовскийдің журналында Мұрат Нияз деген кісінің түбекте түрікменнің алты руынан 1400 үй мекендейтінін айтқаны туралы жазылған. Сол кездері түбекті мекендеген қазақ халқымен бірге қосып санағанда бұл ймақта 15-20 мың адам өмір сүрген. === Халық саны === [[1897 жыл]]ы алғашқы [[халық санағы]] ол кезде уезд болатын облыс аумағында 63 468 адам тұрғандығын анықтады. Серікбол Қондыбай Маңғыстаудың демографиялық тарихын 2-3 кезеңге бөледі: * '''Бірінші кезең (1916 жылға дейінгі уақыт)''' - Ресей Империясына бағындырылған өлке оқтын оқтын болып тұрған қазақ-хиуа қақтығыстары мен орыс үкіметінің жазалау экспедицияларына қарамастан халықтың баяу да болса табиғи өсімі байқалады. * '''Екінші кезең (1916–1959 жылдар аралығы)''' - 1916 жылдан басталған көтерілістің арты үлкен [[азамат соғысы]]на ұласты. Осы жылдары болған соғыс және аштық кесірінен халық санынынң 42 пайызына дейін кеміген. Ал кейінгі байларды тәркілеу уақыты кезінде де халық саны қатты кеміді. * '''Үшінші кезең (1959–1990 жылдар алағы)''' - Мұнай мен стратегиялық маңызы бар шикізат қорларының игерілуіне байланысты Маңғыстауды қоныстану тез қарқынмен жүрді, небәрі 15–18 жылдың ішінде 10 есе өсті. Сырттан келу қарқынның жоғары болуымен қатар жергілікті халықтың да туу көрсеткіштері өте жоғары дәрежеде болды. * '''Төртінші кезең (тоқсаныншы жылдар)''' — [[Кеңес Одағы]]ның ыдырауы демографиялық өзгерістерге әкелді. Басқа ұлт өкілдерінің өз тарихи отандарына оралуы мен Иран, Өзбекстан Түрікменстаннан қазақтардың елге орала бастауымен ерекшеленді. ====Маңғыстау облысының соңғы он жылдағы демографиялық динамикасы==== {| class="wikitable" |- ! Маңғыстау облысының орташа демографиялық көрсеткіштері !! [[2001]] !! [[2002]] !! [[2003]] !! [[2004]] !! [[2005]] !! [[2006]] !! [[2007]] !! [[2008]] !! [[2009]] * !! [[2010]] !! [[2011]] !! [[2014]] !! [[2015]] !! [[2016]] !! [[2017]] !! [[2018]] !! [[2019]] |- | Халық саны, ''мың адам'' || 323,728 || 333,728 || 344,140 || 355,711 || 368,092 || 382,481 || 398,967 || 416,544 || 492,948 || 513,721 || 534,950|| 587,419 || 606,892 || 626,793 || 642,824 || 660,317 || 678,199 |} 2024 жылғы 1 қарашаға Маңғыстау облыс халқының саны 801,9 мың адамды құрады, соның ішінде қалалықтар - 368,8 мың адам (46%), ауылдықтар - 433,1 мың адам (54%).<ref>https://stat.gov.kz/</ref> Халықтың табиғи өсімі 2024 жылғы қаңтар-қазанда 13357 адамды құрады (өткен жылдың сәйкес кезеңінде 14708 адам). * - ''2009 жылғы халық санағының ресми қорытындысы'' {| class="wikitable" |- ! Жыл басына, мың адам !! 2008 !! 2009 !! 2010 !! 2011 !! 2016 !! 2019 !2024 |- | '''Маңғыстау облысы''' || 407,4 || 425,7 || 446,2|| 524,2 || 633,1 || 678,2 |801,9 |- | [[Ақтау қаласы]] || 149,4 || 154,5 || 158,5 || 177,7 || 185,3 || 187,7 | |- | [[Жаңаөзен қаласы]] || 87,1 || 90,2 || 93,7 || 118,7 || 142,0 || 151,1 | |- | [[Бейнеу ауданы]] || 42,7 || 45,1 || 47,7|| 51,7 || 62,5 || 69,6 | |- | [[Қарақия ауданы]] || 28,2|| 28,8 || 29,6 || 30,8 || 34,0 || 37,6 | |- | [[Маңғыстау ауданы]] || 29,0 || 30,3 || 30,6 || 32,0 || 35,9 || 39,1 | |- | [[Мұнайлы ауданы]] || - || 59,6 || 68,3|| 91,8 || 128,7 || 161,2 | |- | [[Түпқараған ауданы]] || 16,7 || 17,2|| 17,8 ||21,6 || 24,1 || 31,7 | |} ==== Облыстағы туу және өлім көрсеткіштері==== {| class="wikitable" |- ! Дүниеге келгендер !! 2003 !! 2004 !! 2005 !! 2006 !! 2007 !! 2008 !! 2009 !! 2010 !! 2011 |- | мың адам|| 8,086 || 9,385 || 9,898 || 11,248 || 12,201 || 13,348 || 14,236|| 14,676 || 16,025 |- | 1000 адамға шаққанда|| 23.50 || 26.38 || 26.89 || 29.41 || 30.58 || 32.04 || 32.00|| 28.57 || 29.96 |} === Қала және ауыл халқы=== 2016 жылы облыста 633.1 мың адам тұрды, оның ішінде қала халқы – 303,7 мың немесе 49%, ауыл халқы – 329,4 мың адам (51%). 2011 жылдың басымен салыстырғанда халық саны 98,1 мың адамға немесе 34,2% өсті <ref name="source7">МАҢҒЫСТАУ ОБЛЫСЫНЫҢ CТАТИСТИКА ДЕПАРТАМЕНТІ, 2016 жыл, http://stat.gov.kz/faces/mangystau/regPublications/reg_OperData/reg_Public22/reg_Public22_Arch2016?_afrLoop=24145283132216529#%40%3F_afrLoop%3D24145283132216529%26_adf.ctrl-state%3Du9ys18526_4 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201024201023/https://stat.gov.kz/faces/mangystau/regPublications/reg_OperData/reg_Public22/reg_Public22_Arch2016?_afrLoop=24145283132216529#%40%3F_afrLoop%3D24145283132216529%26_adf.ctrl-state%3Du9ys18526_4 |date=2020-10-24 }}.</ref>. === [[Миграция]] === Егемендік алған 15 жыл ауқымында көршілес республикалардан Отанына оралған қандастарымыздың есебінен аймақтағы адам саны, оның ішінде қазақтардың үлес салмағы соңғы жылдары едәуір өсті. Есеп-санақ басқармасының (2007) мәліметі бойынша облыс көлеміндегі адам саны 390,0 мыңға жетті. Түбектегі барлық халықтың 1/3-іне жуығы ауыл шаруашылығы саласында еңбек етеді. Олар негізінен осы жердің байырғы тұрғындары. === Ұлттық құрамы === : {{main|Маңғыстау облысының ұлттық құрамы}} Бұл республика халқының 2,5%-ға жуығы. Халықтың басым бөлігін қазақтар құрайды (90,26%): қалғандары орыстар (6,10%), әзербайжандар (0,91%), украиндар (0,31%), өзбек (0,35%), татарлар (0,27%), корейлер (0,14%), шешендер (0,11%), басқа ұлттар (1,38%). Облыс тұрғындарының 49,9%-ы (303,7 мың адам) қалада, 50,1%-ы (329,4 мың адам) ауылда тұрады. Халқының орташа тығызд. 1 км²-ге 3,6 адамнан келеді. Халық негізінен темір жол бойы және облыстың батысындағы Ақтау, Қаратау таулары етегінде қоныстанған. Кейінгі жылдары мұнай кен орындарының игерілуіне байланысты халық осы кен орындарына шоғырлана бастады. Қалалары – Ақтау, Жаңаөзен, Форт-Шевченко. === Өмір сүру көрсеткіштері === '''Халықтың тұрмыс деңгейінің негізгі [[әлеуметтік-экономикалық индикатор]]ы''' {| class="wikitable" |- ! Атауы !! [[2006]] !! [[2007]] !! [[2008]] !! [[2009]] !! [[2010]] |- | Халықтың атаулы ақшалай табысын бағалау (орташа жан басына шаққанда, бір айда), теңге|| 38 317|| 43 914|| 62 194 || 55 851||67 580 |- | Халықтың нақты ақшалай табысы индексі, өткен жылға пайызбен || 118,0 || 104,5 || 103,0 || 102,5 || 114,6 |- | Бір қызметкердің атаулы орташа айлық жалақысы, теңге || 72 086 || 82 055 || 98 743 || 112 907 || 133 148 |- | Тағайындалған бір айлық зейнетақының орташа мөлшері (жыл соңына) ||10 264 || 10 956|| 13 940 || 17 723 || 20 991 |- | Күнкөрістің ең төменгі мөлшері (орташа жан басына шаққанда), теңге || 10 322 ||11 823 || 15 050 ||15 883 || 17 261 |- | Еңбекақы төлеудің ең төменгі мөлшері (орташа бір жылға), теңге|| 9 200 ||10 515 || 12 025 ||14 952 || 15 999 |} == [[Экономика]]сы == {{main|Маңғыстау экономикасы}} Маңғыстау облысы Қазақстанның негізгі донор өңірі болып табылады. Облыстың экономикалық белсенділігі негізінен өңірдегі пайдалы қазбалардың көп болуына, соның ішінде мұнай және газ кен орындарының игерілуіне байланысты. Соңғы 20 жылдың ішінде Каспий теңізінде орналасқан көптеген ірі мұнай және газ кен орындары игеріле бастады. Маңғыстау облысы Каспий теңізінің бойында орналасқандықтан және басқа елдермен шекаралас болғандықтан жүк тасымалдау қарқыны да жыл сайын өсіп келе жатыр. Облыста "Жер-Теңіз-Аспан" ықпалдастық жобасы да қарқынды дамып келе жатыр. Облыстың 2010 жыл қорытындысы бойынша экономикалқ даму көрсеткіштері: * Жалпы аймақтық өнім - 1 422,9 млрд теңге (5 орын) * Өндіріс өнімдерінің жалпы көлемі- 1647, 4 млрд теңге (2 орын) * Ауылшаруашылығының өнімі - 4.4 млрд теңге (14 орын) * Негізгі капиталға жасалған инвестиция - 372 млрд теңге (3 орын) * Бөлшекті сауда көлемі - 78 млрд теңге (14 орын) === Облыстың әлеуметтік экономикалық көрсеткіштерінің динамикасы === {| class="wikitable" |- ! !! [[2006]] !! [[2007]] !! [[2008]] !! [[2009]] !! [[2010]] |- | '''[[Жалпы аймақтық өнім]]''', ''(млн. теңге)'' || 593 994,0 || 756 591,8 ||1 095 816,2 ||1 108 520,5 || 1 484 848,4 |- | '''Жан басына шаққандағы жалпы өңірлік өнім''', ''(мың теңге)'' ||1 552,9 || 1 896,2 ||2 631,0 ||2 248,8 || 2 890,4 |- | '''Жалпы өңірлік өнімдегі аймақтардың үлесі''', (%) || 5,8 || 5,9 || 6,8 || 6,5 || 6,8 |} === Рейтингтері === [[File:Port Aktau.jpg|250px|left|Port Aktau]] Жер қойнауы [[мұнай]], [[газ]], фосфорит, [[көмір]], [[марганец]], әр түрлі [[тұздар]], [[ұлутас]] қорларымен бай. 2004 жылы облыс бойынша жалпы қо-сымша құн 282,1 млрд теңге құрады, ал негізгі қорлар (2004 жыл соңына қалдық құны бойынша) - 324,9 млрд теңге. 2004 жылы негізгі капиталға инвестициялар 101 млрд теңге, немесе 2003 жылғы деңгейдің 126,9% құрады. 2004 жылы құрылыстық мердігерлер келісімімен жасалған жұмыс көлемі бағалау бойын-ша 27,7 млрд теңгені құрады, ол 2003 жылға қарағанда 1,3 есеге артық. Облыс үшін айқындайтын салаға кен өндіру өнеркәсібі жатады. 2004 жылы бұған негізгі капиталға инвестициялардың жалпы көлемінің 63% жұмсалмаған. ==Туризмнің дамуы== ==Мәдениеті== {{main|Маңғыстау мәдениеті}} === Маңғыстау күй мектебі === === Маңғыстаудың салт дәтүрлері === === Бекет Ата === === Маңғыстаудың жерасты мешіттері === : {{main|Маңғыстау жерасты мешіттері}} === Маңғыстау туралы шығармалар === ==Білім беру жүйесі== : {{main|Маңғыстаудың білім беру жүйесі}} Облыста 117 күндізгі жалпы білім беретін мектеп (олардағы қатысушылар саны 88,1 мың), 13 [[колледж]] (10,3 мың қатысушы) 4 жоғары оқу орны (17,8 мың студент) жұмыс жасайды. Ең үлкен оқу орны Ш.Есенов атындағы Каспий технологиялар және инжиниринг университеті. 2010 жылы Ақтау қаласында Жер-Аспан-Теңіз мега жобасының аясында салынған университеттің жаңа оқу корпусы ашылды. Жаңа кампусты ашуға Қазақстан Республикасының Президенті [[Нұрсұлтан Назарбаев]] қатысты. ==Денсаулық сақтау жүйесі== : {{main|Маңғыстау медицинасы}} Денсаулық сақтау ісі жөнінде Маңғыстау облысы әлі де артта қалып келеді. Дегенмен соңғы жылдары осы саладағы көптеген көрсеткіштер жақсарып келе жатыр. Облыста барлық мамандық бойынша 1,2 мың дәрігер қызмет ететін және 3,1 мың орта медицина қызметкерлері бар 36 аурухана мекемелері бар. == Өнеркәсіп == : {{main|Маңғыстау өнеркәсібі}} === Ірі компаниялар === * Каспий Әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорация * Маңғыстаумұнайгаз * Өзенмұнайгаз * ПМК * Ақтау порты * Казмортрансфлот * Қаражанбасмұнайгаз * Қарақұдықмұнай * Бозачи * Каспий меруерті оперейтинг * Н оперейтинг * Құрманғазы Петролеум * Хазар * Ерсай * МАЭК * КазАзот * Keppel Kazakhstan * Теңіз сервис ===Мұнай өндірісі === : {{main|Маңғыстау облысының мұнай және газ өндірісі}} Тарихи кезеңдер {| class="wikitable" |- ! # !! Кен орынның атауы !! Ашылған жылы !! Операторы !! Жалпы қоры |- | 1. || Қаламқас || || Маңғыстаумұнайгаз || |- | 2. || Жетібай || || Маңғыстаумұнайгаз || |- | 3. || Өзен || || ҚазМұнайГаз Барлау және Өндіру || |- | 4. || Қаражанбас || || Қаражанбасмұнай || |- | 5. || Жемчужина || || Каспий меруерті оперейтинг компани || |- | 6. || Қарақұдық || || Қарақұдықмұнай || |- | 7. || Арман || || Арман || |- | 8. || Блок Н || || Н Оперейтинг компани || |- | 9. || Құрманғазы || || Құрманғазы Петролеум || |- | 10. || Дунга || || Маерск || |} ==Ауыл шаруашылығы== : {{main|Маңғыстаудың ауылшаруашылығы}} Облыстың ауыл шаруашылығы (850 ша-руа (фермер) қожалығы, ауылшаруашылық өндірісінің басқа кәсіпорындары мен ұйым-дары, халықтың жеке қожалығы) 2004 жылы өндірілген жалпыреспубликалық ауылшаруашылық жалпы өнімі көлемінің 0,2% береді. Облыста 6,9 млн.гектар ауыл шаруашы-лығы пайдаланатын жер бар, оның 0,4 мың га. егіндік жерлер. 2004 жылы 0,7 мың тонна көкөніс, 9,4 мың тонна ет (сойылған салмағы-мен), 5,3 мың тонна сүт, 0,7 мың тонна жүн (нақты салмағымен), 27,2 мың қаракөл терісі өндірілді. 2004 жылдың соңында ірі қара малдың саны - 7,2 мың бас (оның 4,1 мыңы - сиыр), қой мен ешкі - 430 мың, шошқа - 0,2 мың, жылқы - 30 мың және түйе - 34 мың бас құрады. 2004 жылы 15,5 млн тонна шикі мұнай, 2,8 млрд тк. метр табиғи газ шығарылған, 2,9 млрд кВт сағат электр энергиясы, 74 тонна тіс пастасы мен ұнтағы, 311 тонна өңделген сұйық сүт пен кілегей өндіріледі. == Билік органдары == Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес облыс дәрежесіндегі әкімшілік бірліктің басшысы - әкім деп аталады. Әкімді Президент тағайындайды. {| class="wikitable" |- ! # !! Жылдар !! Аты-жөні !! Қосымша |- | 1.|| [[қыркүйек]] [[1995 жыл]] – [[қазан]] [[1997 жыл]] || [[Вячеслав Леонидович Левитин]] || |- | 2. || [[қазан]] [[1997 жыл]] – [[1999 жыл]] || [[Николай Иванович Баев]] || |- | 3. || [[1999 жыл]] – [[2002 жыл]] || [[Ләззат Кетебайұлы Қиынов]] || |- | 4. || [[2002 жыл]] – [[2006 жыл]] || [[Болат Әбілқасымұлы Палымбетов]] || |- | 5. || [[24 қаңтар]] [[2006 жыл]] – [[22 желтоқсан]] [[2011 жыл]] || [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев]] || |- | 6. || [[22 желтоқсан]] [[2011 жыл]] – [[16 қаңтар]] [[2013 жыл]] || [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов]] || |- | 7. || [[16 қаңтар]] [[2013 жыл]] – [[14 наурыз]] [[2017 жыл]]|| [[Алик Серікұлы Айдарбаев]] || |- | 8. || [[14 наурыз]] [[2017 жыл]] – [[13 маусым]] [[2019 жыл]]|| [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов]] || |- | 9. || [[13 маусым]] [[2019 жыл]] – [[7 қыркүйек]] [[2021 жыл]]|| [[Серікбай Өтелгенұлы Тұрымов]] || |- |10. |[[7 қыркүйек]] [[2021 жыл]] – [[16 мамыр]] [[2024 жыл]] |[[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев]] || |- |11. |[[17 мамыр]] [[2024 жыл]] – қазірге дейін |[[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]] || |} == Тағы қараңыз == * [[Бесшоқы (тау, Маңғыстау облысы)|Бесшоқы]] * [[Қарақия ойысы]] * [[Өзенмұнайгаз]] * [[Кендірлі]] * Шерқала * [[Бекет Мырзағұлұлы]] * [[Жаңаөзен оқиғасы (1989)]] * [[Жаңаөзен оқиғасы (2011)]] ==Сыртқы сілтеме== * [http://www.dmoz.org/World/Kazakh/Региондық/Азия/Қазақстан/Әкiмшiлiк-аумақтық_құрылысы/Маңғыстау_облысы Маңғыстау облысы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170309225702/https://www.dmoz.org/World/Kazakh/%D0%A0%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B/%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F/%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD/%D3%98%D0%BAi%D0%BC%D1%88i%D0%BBi%D0%BA-%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B/%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B/ |date=2017-03-09 }} [[Ашық Тізімдеме Жобасы|Ашық Тізімдеме Жобасы (ODP)]] * [http://mangystau.kz Маңғыстау облысы әкімдігінің ресми веб сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722142417/http://www.mangystau.kz/ |date=2011-07-22 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасының әкімшілік аумақтары}} {{Маңғыстау облысы}} [[Санат:Маңғыстау облысы]] eicsteck09dglzha8fjjratvbe2sjkq Алматы 0 2037 3576541 3571560 2026-04-04T08:21:14Z Rasulbek Adil 176232 Қателерді түзедім 3576541 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Қала |атауы = Алматы |сурет = {{Photomontage |photo1a = TV-Turm Almaty - 3.jpg |photo2a = Abai Theatre.jpg |photo2b = Акимат Алматы на Площади Республики. Июль, 2015 года.JPG |photo3a = KBTU, Almaty (cropped).jpg |photo3b = Accession Cathedral, Almaty (1).jpg |photo4a = Almaty, Kok-tobe exposition (edit).jpg |spacing = 2 |position = center |color_border = white |color = white |size = 308 |foot_montage = '''Сағат тілімен:''' [[Алматы теледидар мұнарасы]], [[Алматы қаласы әкімдігінің ғимараты]], [[Вознесенск кафедралы шіркеуі (Алматы)|Вознесенск кафедралы шіркеуі]], Орталық Алматы, [[ҚБТУ ғимараты]], [[Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры|Абай атындағы опера және балет театры]]. }} |әкімшілік күйі = [[Республикалық маңызы бар қала]] |елтаңба = Coat of arms of Almaty.svg |ту = Flag of Almaty.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg= 43|lat_min= 15|lat_sec= 0 |lon_deg= 76|lon_min= 54|lon_sec= 0 |ел картасының өлшемi = 300 |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = |кестедегі облыс = |ауданы = |кестедегі аудан = |мекен түрі = |мекені = |кестедегі мекен = |ішкі бөлінісі = [[Алматының әкімшілік-аумақтық бөлінісі|8 аудан]] |әкімі = [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды|Дархан Сатыбалды]] |құрылған уақыты = 1854 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = Алмату, Верный, Заилийский, Алма-Ата |статус алуы = |жер аумағы = 683,5<ref>{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2300000349|title=Алматы қаласын дамытудың бас жоспары (негізгі ережелерді қоса алғанда). Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылғы 3 мамырдағы № 349 қаулысымен бекітілген|accessdate=2023-07-13}}</ref> |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 600&nbsp;— 2200 (орталық&nbsp;— 785) |уақыт белдеуі = +5:00 |климаты = [[Континенттік климат|Континенттік]] |ресми тілі = |тұрғыны = {{өсім}} 2 300 876 <ref>{https://stat.gov.kz/region/ Халық саны (2025 жылғы 1 наурызға)}</ref> |санақ жылы = Наурыз 2025 |тығыздығы = 3366 |шоғырлануы = {{өсім}} 2,5 млн |ұлттық құрамы = [[қазақтар]] — 63,23% <br> [[орыстар]] — 22,66% <br> [[ұйғырлар]] — 5,36% <br> [[корейлер]] — 1,76% <br> [[татарлар]] — 1,26% <br>[[әзербайжандар]] — 0,74% <br>[[өзбектер]] — 0,66% <br> [[хуэй халқы|дүнгендер]] — 0,62% <br> басқалары — 3,71% (2022)<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |конфессионалдық құрамы = [[Ислам|мұсылмандар]] ([[сунниттер]])<br /> [[Христиандық|христиандар]] <br /> [[Католицизм|католиктер]] <br /> [[Яһудилік|яһудилер]] |этнохороним = алматылық, алматылықтар |телефон коды = 7272 |пошта индекстері = 050000—050063 |автомобиль коды = 02 |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Almaty |сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/almaty?lang=kk Алматы қаласының әкімдігі] |сайт тілі = kz |сайт тілі 2 = ru |сайт тілі 3 = en | add1n = Лақап аты | add1 = «Оңтүстік астана» | add2n = Марапаттары | add2 = {{s|{{Ленин ордені|түрі=қала}} {{Ленин ордені|түрі=қала}} {{Қазан төңкерісі ордені|түрі=қала}} {{Еңбек Қызыл Ту ордені|түрі=қала}}}} }} {{мағына|Алматы (айрық)}} '''Алматы''' ([[1921 жыл]]ға дейін — ''[[Верный]]''; орта ғасырларда — ''Алмату'' (Алмалы)) — [[Қазақстан]]ның ең үлкен қаласы. Ол [[Тәңір тауы|Тянь-Шань]] тауларының солтүстігінде, Іле Алатауының баурайында, Қазақстан Республикасының оңтүстік-шығысында орналасқан. Алматыда 1 897 143 адам тұрады (2019)<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT333984 Қазақстан Республикасы халқының облыстар және астана, қалалар, аудандар, аудан орталықтары және кенттер бөлінісіндегі жынысы бойынша саны] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200926171507/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT333984 |date=2020-09-26 }}</ref>. Алматының ЖІӨ [[2010 жыл]]ы 18.8 млрд АҚШ долларын, ал жан басына шаққанда 19 мың [[АҚШ доллары|АҚШ долларын]] құрап Қазақстанның [[ЖІӨ]] бестен бір бөлігін өндіреді.<ref>[http://www.rfca.gov.kz/430 Пятая часть ВВП Казахстана производится в Алматы]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Географиясы == [[Сурет:Almaty landsat.jpg|left|thumb|352x352px|Алматының ғарыштан көрінісі]]Қаланың аумағы — 682 шаршы километр. Іле бойы жазығының оңтүстігін ала [[Тәңір тауы|Тянь-Шань]] тау селімдерінің солтүстігінде орналасқан. Республика жерінің оңтүстік-шығыс бөлігіндегі Іле Алатауының солтүстік беткей баурайында, теңіз деңгейінен 700-1000 метр жоғары [[Үлкен Алматы (өзен)|Үлкен]] және [[Кіші Алматы]] өзендері аңғарларында орналасқан. == Тарихы ==<!-- Бұл тарау [[Алматы тарихы]] бетінен бағыттау үшін қолданылады --> [[Сурет:Апорт.JPG|thumb|Алматының ''апорты'']] [[Тәңір тауы|Тянь-Шань]] жоталарының етегінде орналасқан әсем қаланы «бақша-қала» деп бекер атамаған. Көктем маусымында, оңтүстік алқаптардағы бау-бақшаларда алма, өрік, шие гүлдеген кезде қала ертегіге айналады. Алматы қаласының атауы алма сөзінен шыққан. Дәл осы жерде аты әлемге танымал апорт алмасы өседі. Кейбір деректерге сүйенсек, ескі замандарда осы жерде, яғни керуен жолы — [[Ұлы Жібек жолы|Жібек жолында]] Алматы сауда мекені орналасқан. ХІІІ ғасырда оны Шыңғысхан ордасы тас талқан етті. 1854 жылы ескі қала қалдықтарынан Верный қаласы пайда болды. Кеңес Одағы жылдары қала атауы Алма-Ата болып өзгертілді, 1929 жылдан 1997 жылға дейін Алма-Ата Қазақстан астанасы болған. 1993 жылы тәуелсіздік туралы Ата заң қабылданған сәттен бастап, бұрынғы Верный, одан кейінгі Алма-ата, сосын Алматы деп өзгертілді. Алматы теңіз деңгейінен 650-1200 метр биіктіктегі Іле Алатауының солтүстік бөктерінде орын алған. Қала жазықтықта орналасқан, үш жағын биік таулар мен жасыл массив қоршаған. Алматы — [[Еуразия]] континентінің орталығы. [[Қазақстан]] Республикасының оңтүстік-шығысында. Алматының баурайларын Іле Алатауының ұлттық паркі алып жатыр. Онда көптеген табиғи [[қорық]]тар орналасқан. Мұнда өмір сүретін сирек құстар мен аңдар Қазақстанның [[Қызыл кітап|Қызыл кітабына]] енгізілген. Олардың қатарына Алматының мемлекеттік елтаңбасын әшекейлеген [[Барыс (жануар)|барыс]] жатады. Тау баурайы дәнді дақылдар алқабы, бақша, [[темекі]] плантациялары мен жүзімдіктер, жидектер мен жеміс бақшаларына ұласады. Қала территориясының 8 мың га-дан астамын бақшалар, парктер, саябақтар мен бульварлар алады. Қала 170 шаршы км-ден астам алаңды құрайды. Ол кіші және үлкен Алматы өзендерінің алқабында орналасқан. Тау өзендері қаланы сумен қамсыздандырудың басты көзі болып саналады. Алматы [[1997 жыл]]ғы Қазақстан Республикасы Президентінің жарлығына сәйкес, [[Астана]] қаласына көшірілді. Алматы — елдің ғылыми, мәдени, тарихи, өндірістік және қаржы орталығы. [[1997 жыл]]ы қаланы одан әрі іскерлік әрі қаржы орталығы ретінде дамыту туралы шешім қабылданды. [[2006 жыл]]ы АӨҚО дамыту жөніндегі заңға қол қойылды. Басты қала құндылықтарының бірі — [[Көктөбе (төбе)|Көктөбе]]. Оңтүстігі қаламен шектесетін жоталы мекен. Ол 1070 метр биікте орналасқан. Көктөбенің басына шығу арқылы қаланың алақандағыдай көрінісін тамашалауға болады. Дәл осы жерде қаланың керемет түнгі көрінісінің куәсі бола аласыздар. 28 панфиловшылар паркі. Паркте атақты мемориал, естелік аллеясы мен мәңгі алау от бар. Зенков кафедралдық шіркеуі де осы паркте орналасқан. Қасиетті-Вознесенский православтық шіркеуін жергілікті [[сәулетші]] [[Зенков Андрей Павлович|А.Зенков]] бірде-бір шегесіз [[1940 жыл]]ы құрастырған. Ол әлемдегі ағаштан жасалған ерекше тоғыздықтың бірі болып саналады. Шіркеу [[1911 жыл]]ы болған Рихтер шкаласы бойынша 10 баллдық жер сілкінісіне төтеп берген. [[Тәуелсіздік монументі (Алматы)|Тәуелсіздік монументі]] — [[Республика алаңы (Алматы)|Республика алаңына]] көрік берген қайталанбас құрылыс. Аталған монументтің авторы — [[Шот-Аман Ыдырысұлы Уәлихан|Шота Уәлиханов]]. Монументтің ұшында барысқа мінген алтын адам бейнесі бейнеленген. Ал монументтің айналасында қазақ даласының ежелгі тарихы толықтай қамтылған. [[Әбілхан Қастеев|А. Қастеев]] атындағы өнер музейі мен мемлекеттік орталық музей — республикамыздағы басты құндылықтардың бірі. Сонымен қатар қазақ халқының ұлттық инструменттерін топтастырған Ықылас атындағы ұлттық музей де ерекшелігімен көз тартады. Әлемге әйгілі [[Медеу]] мұз айдыны [[1972 жыл|1972]] жылы құрылған. Ол қаладан 15 км. қашықтықта орналасқан.<ref>[http://www.rfca.gov.kz/2325] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111115527/http://www.rfca.gov.kz/2325|date=2012-01-11}}</ref> === Көне тарихы === * [[Сурет:The Golden Warrior from the Issyk kurgan.jpg|нобай|Алтын Адам]]Б.з.д. 10-9 ғғ. қола дәуірінде қазіргі қала аумағы ертедегі жер өңдеушілер мен малшылардың қонысы болды. Бұған дәлел — ерте кездегі Тереңқара мен Бұтақты қоныстарының табылуы болып саналады. Бұл жерлерде керамика, тастан жасалған қарулар, темір мен сүйектен жасалған бұйымдар табылған. * Б.з.д. 7 ғ.-б.з.д. сақ дәуірінде Алматы сақтардың, кейіннен үйсіндердің тұрғылықты жері болған. Осы кезеңнен көптеген қорғандар мен қоныстардың орындары қалған; олардың арасында ерекшеленетін «сақ патшаларының» қорғандары. Солардың ішіндегі ең танымалы — [[Есік обасы]], онда «[[Есік Алтын адамы|Алтын адам»]], Жалаулы қазынасы, Қарғалы диадемасы, жетісулық «көркемдік қоласы» — шамдар, құрбандық шалатын орын, қазан сияқты көне дәуір жәдігерлері табылған. Сақ және үйсін дәуірінде Алматы аумағы Қазақстан жерінде құрылған ертедегі мемлекеттердің орталығы болған. * Б.з. 8-10 ғғ. Алматы өміріндегі келесі кезең орта ғасыр кезеңі. Бұл қала мәдениетінің даму, отырықшылыққа көшу, жер өңдеу мен қолөнердің дамуы, Жетісу аумағында көптеген қалалық қоныстардың пайда болу кезеңі. Қазба жұмыстарының нәтижесінде керамика, темір және сүйек бұйымдар табылған. * 10-14 ғасырларда «Үлкен Алматы» аумағындағы қалалар Ұлы Жібек жолы бойындағы сауда байланысына қатысты. Алматы сауда, қолөнер және ауылшаруашылық орталығының біріне айналды. Бұған дәлел — осы жерде табылған 13 ғасырдың 2 күміс дирхемі. Бұл дирхемде алғаш рет қаланың аты аталынады. * Алматының 2,5 мың жылдық тарихы бар. Қала тұрған жерді ежелден қазақ ұлтын құраған тайпалар мекен еткен [[Іле Алатауы]]ның етегінде [[Алмату]] қаласы туралы алғашқы жазба деректер Рашид ад-Диннің шығармаларында кездеседі. Бабыр Шыңғыс хан шапқыншылығынан қираған Алмалык,, Алмату қалалары туралы жазады. Мухаммед Хайдар Дулати және Шараф ад-Дин Йезди өз шығармаларында Алматуды атап кеткен. Археологиялық зерттеулер қазіргі Алматының орнында ертеректе сақтар, кейінірек үйсін, орта ғасырларда дулат тайпалары өмір кешкен елді мекендер мен қалашықтар, [[Алмалық (көне қала)|Алмалық]] пен Алмату қалалары (екеуі екібасқа қала) болғандығын дәлелдеп отыр. Бұл қалалардың қираған құрылыстарын 1251-59 жылы фран­цуз королі IX Людвигтің елшісі және [[Қытай]] саяхатшысы Чжан Дэ өз көздерімен көргендіктерін жазған. Алмату қаласының аты жазылған күміс ақшалар, сақтардың 25 барыс бейнесімен безендірілген "[[Жетісу]] құрбандық табағы", ғажайып "Қарғалы тәтісі" бұл жердің мыңдаған жылдық тарихы бар өркениетті өлкенің орталығы болғандығын көрсетеді. === Орта ғасырлар === 15-18 ғғ. Ұлы Жібек жолының маңызының төмендеуімен қала да құлдырай бастады. Бұл кезеңде Алматы мен жалпы Қазақстанның тарихында оқиғалар орын алды. Мұнда маңызды этносаяси процестер, Жетісу мәдениетінің қалыптасуы жүрді. Алматы аумағына қатысы бар аудандарда қазақ мемлекеттігінің құрылуы басталды. Бұл жер жоңғар шапқыншылығының және өз елінің тәуелсіздігі үшін күрескен қазақ батырларының оқиғаларына бай. Бүкіл [[Жетісу]] жері [[Моғолстан]] мемлекетінің территориясында болды === Қазақ хандығы === 1560-1564 жылдары Жетісу жерінде [[Қазақ хандығы]] құрылды. Қазақ хандығының іргесі қаланған жер Алматы маңындағы [[Қозыбасы]] деген тау еді. Қазір бұл жер - [[Алматы облысы]], [[Самсы (ауыл)|Самсы теміржол бекеті]]. 1730 жылы Алматыдан 70 шаршы км қашықтықта орналасқан Аңырақай тауларында қазақ батырлары қазақ халқының жоңғарлармен Отан соғысындағы қиын кезеңдегі тарихта мәңгі қалған жеңіске жетті. Зерттеуші М. Тынышпаевтың дерегі бойынша Аңырақай шайқасы туралы дерек Пішпек және Әулиеата уезінің қазақтарының жадында жақсы сақталған. === Ресей отарлауы === [[Сурет:Первый городской голова, мэр Верного П.М. Зенков.jpg|thumb|left|Верныйдың алғашқы басшысы Зенков Павел Матвеевич|261x261 нүкте]] [[Сурет:Первый герб Алматы.gif|thumb|right|Алматы қаласының алғашқы елтаңбасы]] [[1854 жыл|1854]] жылғы ақпанның 4-інде Іле Алатауының баурайында Ресей империясының әскери қамалы Верныйдың негізі қалануымен қала тарихының жаңа кезеңі басталады. 1854 жылдың күзінде Верный қамалының құрылысы аяқталды. Верный қамалының бір жағы Кіші Алматы өзенінің бойымен орналасқан, ағаштан құрылған бесбұрыш пішінінде салынды. Кейіннен ағаш кірпіш пен таспен ауыстырылды. [[1855 жыл|1855]] жылғы шілденің 1-інде Верный қаласына казактардың бірінші тобы көшіп келді. 1856 ж. орыс шаруалары да көшіп келе бастады. Олар қамал жанынан салынған Үлкен Алматы орталығына қоныстанды. Қоныс аударғандардың көбеюіне орай Кіші Алматы бекеті мен Татар (Райымбек) көшесі пайда болды. Бұл жерге татар [[қолөнерші]]лері мен саудагерлері қоныстанды. [[1859 жыл|1859]] жылдың мамырында қоныс аударғандардың саны 5 мыңға жетті. Құрылыс жұмыстарына инженер Л.Александровский жетекшілік жүргізді, ал құрылысты басқарған әскери-инженер Ц.Гумницкий болды. [[1867 жыл|1867]] жылғы сәуірдің 11-інде Верный қамалының атауы өзгертіліп, Алматинск қаласы аталды. Бірақ сол жылы «Дала комиссиясының» баяндамасы бойынша қаланың аты Верный болып қайта өзгертілді. Верныйдың қала болуы сол кездегі реформаларға байланысты болды. Верный өзімен аттас Верный уезі мен Жетісу ауданының орталығына айналды. === КСРО құрамында === * 1921 ж. 5 ақпанында аудан комитетінің салтанатты жиынында Верный қаласының атауын өзгерту туралы шешім қабылданды. [[Верный]] қаласы Алма-Ата деген жаңа атқа ие болды. Бұл шешім бойынша [[Жетісу]] Әскери-революциялық комитеті: «[[Қала]]ның революциялық орталық мәртебесін алуына байланысты Жетісу әкімшілік орталығының атауы Алма-Атаға өзгертілсін» деген бұйрық шығарды. * 1926 ж. 3 желтоқсанында Еңбек және Қорғаныс Кеңесі Түркістан-Сібір теміржолын салу жөнінде шешім қабылдады. * 1927 ж. 2 наурызында ҚазАССР-ң ОСК-і астананы [[Қызылорда]]дан Алматыға көшіруге шешім қабылдады. ІV-ші бүкілқазақстандық кеңестер съезі бұл шешімді мақұлдады. [[Үкімет]] орындарының көшуі салынып жатқан [[Түрксіб]] теміржолының бірінші поезында 1929 ж. мамырында басталды. * 1930 жылдың 28 сәуірінде «Айнабұлақ» станциясында соңғы балдақ соғылды. Осы арқылы Кеңестер Одағының екі ірі экономикалық ауданы Сібір мен Қазақстанды қосылды. 1-мамырда Түрксіб жолы ашылды. Алматыға Мәскеуден бірінші поезд келді. * 1930 жылы Алматы әуе жолы ашылды, сөйтіп Қазақстан астанасы [[Мәскеу]]мен әуе арқылы байланысқа ие болды. * 1930-1935 жылдары темірлі құйматастан, күйген кірпіштен құралған, жер сілкінісіне төзімді материадцардан салынған байланыс үйі, ішкі істер министрлігінің клубы,Түрксіб темір жолы басқармасы, "Ала­тау" кинотеатры, т.б. алғашқы ірі ғимараттар бой көтерді. Кішкене қалашықтың астанаға айналуы көптеген әкімшілік [[мекеме]]лердің, тұрғын үйлердің салынуын қажет етті. * 1926 жылы қала халқы 45 мың адамды құраған болатын, ал 1929 жылдың күзінде қала тұрғындарының саны 100 мың адамға жетті. Республиканың кеңестік халық комитеті 1929-1930 жылдарға арналған қала құрылысының жоспарын қабылдады. Тұрғын үй құрылысына 6,5 млн сом қаржы бөлінді, әкімшілік мекемелер құрылысына 2,9 млн сом, коммуналдық шаруашылыққа 2,2 млн сом қаржы бөлінді. Қаржы бірінші кезекте тұрғын үй және мектептер, денсаулық сақтау мекемелерінің құрылысына бірінші кезекте бөліне бастады. Қазақстанның астанасы Алматыға көшірілуіне байланысты 1936 жылы қаланың архитектуралық құрылысы жөнінде арнайы жоспар құрылды. Жоспардың басты мақсаты Алматы қаласын мәдени орталыққа айналдыру болды. Жоспар бойынша қалыптасқан тарихи маңызы бар құрылыстарды түбегейлі өзгерту және үлкейту көзделді. * 1941-1945 [[Ұлы Отан соғысы]] жылдары қала көптеген өзгерістерге ұшырады. Бүкілодақтық тыл жұмыстарын ұйымдастыруда өнеркәсіптік және материалдық қорды концентрациялау үшін 45 мың шаршы м жер берілді, көшіріліп әкелінген 26 мың адамды қабылдау үшін жер бөлінді. Алматы қаласына майдан шегінен 30 өнеркәсіп орны, 8 госпиталь, 15 жоғарғы оқу орны, орта кәсіптік білім беру жүйесі, 20-ға жуық ғылыми-зерттеу институттары, 20-дан аса мәдени орталықтар көшірілді. [[Санкт-Петербург|Ленинград]], [[Киев]], [[Мәскеу]] киностудиялары [[Қазақфильм|Алматыға]] ауыстырылды. * Со­ғыс жылдары [[Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры|Қазақ опера жөне балет театры]] (1941), ал 1950 жылы [[Қазақстан ғылым академиясының Химия ғылымдары институты|Қазақстан ғылым академиясының]] бас ғимараты мен [[Үкімет үйІ|Үкімет үйін]] салу қолға алынды. Тылдағы ерен еңбегі үшін 52 мың алматылық жоғары мемлекеттік марапаттарға ие болды, 48 адам [[Кеңес Одағының Батыры]] атағын алды. Алматыда үш атқыштар дивизиясы (олардың танымалы — [[8-ші гвардиялық атқыштар дивизиясы|28-гвардиялық панфиловшылар дивизиясы]]), екі атқыштар бригадасы және үш авиациялық полк құрылды. * 1949-1950 жылдары [[Санкт-Петербург|Ленинградтық]] Гипрогор жасаған жаңа жоба ҚазССР-і халық шаруашылығының дамуының 5 жылдық жоспарына негізделді. Жоспар бойынша қала аумағы оңтүстік-батыс бағытында үлкейтілу, орталық бөлігінде 3-4 қабатты үйлер салыну, жол құрылысы мен қатынасы, [[сел]]ге қарсы қорғау шаралары қолға алынды. * «Ленгипрогром» жоспарлағандай, 1962-1963 жылдары Алматы қаласы 1980 жылға дейін төрт жоспарланған аумақ және сел жүретін аумақтарға үлкен өзгерістер енгізілді. Тек 1966-1971 жылдар аралығында қалада 1400 шаршы м мемлекеттік және кооперативтік құрылыс тұрағы тапсырылды. Жыл сайын қалада 300 мың шаршы м баспана салынды. Құрылыс барысында [[Жер сілкіну|жер сілкінісіне]] шыдайтын көп қабатты үйлер салу ұйғарылды. Бұрынғы [[Верный]] қаласының тарихи жоспарланған жүйесі 1968 жылы қабылданған Алматы қаласының бас жоспарында негізделді. {| class="graytable" style="text-align:center" |+Бұрынғы Алматының суреттері<br /><span class="subcaption"></span> | width="25%" |[[Сурет:Дом губернатораВерный.jpg|150px]] | width="25%" |[[Сурет:Перекресток улиц Торговой и Фонтанной (Жибек Жолы и Тулебаева).jpg|180px]] | width="25%" |[[Сурет:Татарская мечеть г. Верный.jpg|180px]] | width="25%" |[[Сурет:На старом Алматинском базаре.jpg|180px]] |- |Губернатор үйі |Торговой және Фонтанной көшелерінің қиылысы (Жібек Жолы және Төлебаев көшелері) |Татар мешіті |Алматы базары |} === Қайта құру кезеңінде === Құрылыста түрлендіру мен сәйкестендіру архитектуралық тұрпаттың әр түрлі болуына себебін тигізді. [[Мектеп]], [[аурухана]], мәдени орталықтар, солардың қатарында Ленин атындағы сарай, «[[Қазақстан (қонақ үй)|Қазақстан]]<nowiki/>» қонақ үйі, [[Медеу]] спорттық кешені т.б. құрылыс нысандары салынды. Қалада демалыс орындарын құруға, қалалық көліктің дамуына көңіл бөлінді. 1981 жылдан бастап метрополитен жобасы бойынша жұмыстар жүргізілді. Алматы қаласын дамытудағы жаңа бас жоба 1998-2020 жылдар аралығын қамтиды. Басты мақсат экологиялық жағынан таза, қауіпсіз, әлеуметтік жағдайлары қолайлы орта құру. Негізгі архитектуралық-құрылыстық мақсат — Алматының «жасыл желекті қала» атын сақтау және одан әрі дамыту. Жоспар бойынша көп қабатты үйлер салу, өндіріс орындарын, қоғамдық көлік жүйесін дамыту, метрополитенді іске қосу көзделді. === Тәуелсіздік кезеңі === 1993 жылғы шешім бойынша қала атауы орыс тілінде Алма-Атадан Алматыға ауыстырылды. 1997 жылы Қазақстан Республикасы [[Президент]]і Нұрсұлтан Назарбаевтың үкімімен ел [[астана]]сы Алматыдан Астанаға ауыстырылды. 1998 жылдың 1-шілдесінде Алматы қаласының мәртебесі туралы жаңа заң қабылданды. Бұл заң бойынша Алматы ғылыми, мәдени, тарихи, қаржылық және өндірістік орталық болады. == Климат == Алматыда [[континенттік климат]] қалыптасқан. Климаттық жағдайы — желсіз тымық ауа-райы және ауа қабаттарының тау аңғарлары арқылы төмен қарай ығысумен ерекшеленеді. Ең ыстық айлары — шілде мен тамыз болса, ең суық айы — Қаңтар. Орташа жылдық температурасы шамамен 10°С кұрайды, қаңтардың орташа температурасы шамамен -4.7°С, ал шілдеде +23.8°С. Аяз қараша айында басталып, сәуірде аяқталады. Қатты аяз 67 күн болады — 19 желтоқсанда басталып, 23 ақпанда аяқталады. Ыстық күндер температурасы 30&nbsp;°C дейін — 36 күн болады. Жылы мезгілде шамамен 600-650 мм жауын-шашын жауады. {{Ауа райы | Ені = 70 | Жағдайы = | Жер_ілік = Алматы | Дерекнама = [http://www.pogoda.ru.net/climate/36870.htm Ауа Райы мен Климат] | Қаң_ор =-4.7 | Қаң_ор_ж-ш =34 | Ақп_ор =-3.0 | Ақп_ор_ж-ш =49 | Нау_ор =3.4 | Нау_ор_ж-ш =75 | Сәу_ор =11.5 | Сәу_ор_ж-ш =107 | Мам_ор =16.6 | Мам_ор_ж-ш =106 | Мау_ор =21.6 | Мау_ор_ж-ш =57 | Шіл_ор =23.8 | Шіл_ор_ж-ш = 46 | Там_ор =23.0 | Там_ор_ж-ш = 30 | Қыр_ор =17.6 | Қыр_ор_ж-ш = 27 | Қаз_ор =9.9 | Қаз_ор_ж-ш = 60 | Қар_ор =2.7 | Қар_ор_ж-ш =56 | Жел_ор =-2.8 | Жел_ор_ж-ш =42 | Жыл_ор = 10 | Жыл_ор_ж-ш =684 | Қаң_ор_мин =-8.4 | Қаң_ор_макс =0.7 | Ақп_ор_мин =-6.9 | Ақп_ор_макс =2.2 | Нау_ор_мин =-1.1 | Нау_ор_макс =8.7 | Сәу_ор_мин =5.9 | Сәу_ор_макс =17.3 | Мам_ор_мин =11.0 | Мам_ор_макс =22.4 | Мау_ор_мин =15.8 | Мау_ор_макс =27.5 | Шіл_ор_мин =18.0 | Шіл_ор_макс =30.0 | Там_ор_мин =16.9 | Там_ор_макс =29.4 | Қыр_ор_мин =11.5 | Қыр_ор_макс =24.2 | Қаз_ор_мин =4.6 | Қаз_ор_макс =16.3 | Қар_ор_мин =-1.3 | Қар_ор_макс =8.2 | Жел_ор_мин =-6.4 | Жел_ор_макс =2.3 | Жыл_ор_мин = 5.0 | Жыл_ор_макс =15.8 | Қаң_а_мин =-30.1 | Қаң_а_макс =18.2 | Ақп_а_мин =-37.7 | Ақп_а_макс =19.0 | Нау_а_мин =-24.8 | Нау_а_макс =28.0 | Сәу_а_мин =-10.9 | Сәу_а_макс =33.2 | Мам_а_мин =-7.0 | Мам_а_макс =35.1 | Мау_а_мин =2.0 | Мау_а_макс =39.3 | Шіл_а_мин =7.3 | Шіл_а_макс = 43.4 | Там_а_мин =4.7 | Там_а_макс =40.5 | Қыр_а_мин =-3.0 | Қыр_а_макс = 38.1 | Қаз_а_мин =-11.9 | Қаз_а_макс =31.1 | Қар_а_мин =-34.1 | Қар_а_макс =25.4 | Жел_а_мин =-31.8 | Жел_а_макс =19.2 | Жыл_а_мин =-37.7 | Жыл_а_макс =43.4 }} == Әкімшілік бөлінуі == [[Сурет:Almaty districts.svg|thumb|250px|left|Алматы қаласының әкімшілік бөлінуі]] Алматы қаласы 8 ауданнан тұрады:<br><span style="background-color:#FFB2B6">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> [[Алатау ауданы]]<br><span style="background-color:#FFE9B2">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> [[Алмалы ауданы]]<br><span style="background-color:#FEFFCC">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> [[Әуезов ауданы]]<br><span style="background-color:#CCFFB2">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> [[Бостандық ауданы (Алматы)|Бостандық ауданы]]<br><span style="background-color:#CCE5FF">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> [[Медеу ауданы]]<br><span style="background-color:#CFCCFF">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> [[Наурызбай ауданы]]<br><span style="background-color:#FFBFFC">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> [[Түрксіб ауданы|Түрксiб ауданы]]<br><span style="background-color:#B2FFF1">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> [[Жетісу ауданы|Жетiсу ауданы]] == Билік == Алматының қалалық әкімдігінің басқармалары: * Қаржы * Мәдениет * Денсаулық сақтау * Сәулет және құрылыс * Бiлiм * Тілдерді дамыту, мұрағаттар және құжаттама * Денешынықтыру және спорт * Жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар * Кәсіпкерлік және өнеркәсіп * Табиғи монополиялар қызметін реттеу мен бәсекелестікті қорғау * Мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау * Алматы қаласы табиғи ресурстар мен табиғатты пайдалануды реттеу === Қала басшылары === * Байұзаков Х. Б. — (1940—1941) * Абдықалықов М. — (1941—1942) * Шәріпов С. — (1942—1943) * Орехов П. Г. — (1943—1944) * Милованов К. А. — (1944—1947) * Айбасов Х. Х. — (1947—1950) * Іляшев Р. — (1950—1952) * Шәріпов И. Ш. — (1950—1954) * Мамонов Ф. А. — (1954—1956) * Әділов А. А. — (1956—1960) * Дуйсенов Е. Д. — (1960—1975) * Аухадиев К. М. — (1975—1978) * Жақыпов А. Х. — (1978—1980) * Койчуманов А. Ж. — (1981—1983) * [[Асқар Алтынбекұлы Құлыбаев|Құлыбаев А.А.]] — (1983—1985) * [[Заманбек Қалабайұлы Нұрқаділов|Нұрқаділов З. К.]] — (1985—1994) * Кұлмаханов Ш. Қ. — (1994—1997) * [[Виктор Вячеславович Храпунов|Храпунов В. В.]] — (1997—2004) * [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Тасмағамбетов И. Н.]] — (2004—2008) * [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Есімов А. С.]] — (2008—2015.) * [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Байбек Б.Қ.]] — (2015—2019) *[[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Сағынтаев Б.Ә.]] — (2019—31 қаңтар 2022) *[[Ерболат Асқарбекұлы Досаев]] (2022 жылғы 31 қаңтардан бастап)<ref>[https://stan.kz/erbolat-dosaev-almati-kalasinin-akimi-bolip-saylandi-359411/ Ерболат Досаев Алматы қаласының әкімі болып тағайындалды.stan.kz]</ref> == Халқы == Қала тұрғындарының жартысынан көбін қазақтар құрайды. Қазақтардан басқа орыстар, ұйғырлар, татарлар, украиндар және т.б. тұрады. Шетелдіктердің ішінде ең көбі түріктер. Бейресми деректер бойынша халық саны 2,5 миллионды, ал ресми дерек бойынша Алматыда 1,7 миллионды құрайды. {| class="wikitable sortable" |- ! Санақ болған жыл !! Халықтың саны |- | 1859 || 5000 |- | 1879 || 18 423 |- | 1913|| 40 000 |- | 1926 || 45 400 |- | 1939 || 222 000 |- | 1959 || 456 000 |- | 1970 || 665 000 |- | 1979 || 899 700 |- | 1982 || 1 000 000 |- | 1989 || 1 071 900 |- | 1999 || 1 129 400 |- | 2009 || 1 365 600 |- |2010||1 391 095<ref name='demoscope'/> |- |2011||1 414 017<ref name='demoscope'/> |- |2012||1 450 327<ref name='demoscope'>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/kaz_pop.php Қазақстан Республикасының облыстары, қалалары және аудандары бойынша халық саны, 2003-2012]</ref> |- |2013||1 475 579<ref>[http://www.stat.kz/digital/naselsenie/2012/2013/%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BB%D1%8C/02_2013_%D0%AD-14-05-%D0%9C.xls Қазақстан Республикасының облыстары, қалалары бойынша халық саны, 2013 ж] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130731181449/http://www.stat.kz/digital/naselsenie/2012/2013/%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BB%D1%8C/02_2013_%D0%AD-14-05-%D0%9C.xls |date=2013-07-31 }}</ref> |- |2014||1 507 509 |- |2015||1 552 349<ref name="stat2015">{{cite news|url=http://www.stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT094983|title=2015 жыл басынан 1 ақпанға дейінгі Қазақстан Республикасы халқы санының өзгеруі туралы|date=3 марта 2015|publisher=Статистика комитеті|accessdate=2015-03-10}}</ref> |- |2016||1 703 482 |- |2017||1 751 308<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT258246 Қазақстан Республикасы халқының нақтыланған саны, 2017 ж] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210120070741/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT258246 |date=2021-01-20 }}</ref> |- |2018||1 801 993 |- |2019||1 854 656<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT303472 2019 жыл басына Қазақстан Республикасы халқының нақтыланған саны] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210120080029/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT303472 |date=2021-01-20 }}</ref> |- |2020 |1 914 856 |- |2021 |1 993 067 |- |2022 |2 050 268 |- |2023 |2 161 700 |- |2024 |2 280 300 |} == Экономикасы == [[Сурет:Modern Almaty.jpg|thumb|right|''Самал'' ықшамауданы]] Алматы қаласын халықаралық деңгейдегі [[қаржы]] орталығына айналдыру үшін атқарылатын жұмыс көп, ол бәсекелестікті күшейту, бәсекелестік орта қалыптастыру. Жекелеген компаниялардан, жеке тұлғалардан бағалы қағаздар нарығын дамытуға қаржы көздерін тарту, Алматы қаласының қаржы орталығы болуы үшін инфроқұрылымын дамыту және жаңарту, халықтың қаржымен жұмыс жасау жөніндегі мәдениетін арттыру, қолайлы инвестициялық жағдай жасауды жалғастыру, қор нарығына жаңа эмитенттер тарту, қор нарығын дамыту үшін мемлекеттік үстемелеуді жалғастыру, бағалы қағаздар нарығын дамыту, Қазақстанда іскерлік белсенділікті арттыру және т.б. ауқымды істерді жүзеге асыру. Бұл түйткілді мәселелер [[Қазақстан]] Республикасы Алматы қаласының өңірлік қаржы орталығының қызметін реттеу агенттігінің 2011-ші жылға дейін жасаған стратегиялық жоспарында кеңінен айтылып кеткен. Үлкен жобаны іске асыру жолында ең үлкен мәселелердің қатарына елде белең алған [[жемқорлық]]пен күресті күшейту, [[сот]] жүйесінің ашықтығын, тәуелсіздігін арттыру жұмыстарын кеңейту, сапалы мамандарды дайындау секілді түйткілді мәселелерді шешуіміз керек. Ұлттық [[қор]] нарығын дамыту біздің еліміз үшін ішкі қаржыландыру көздерін табудың үлкен балама шешімі болмақ. 2010 жыл нәтижесі бойынша Алматы бюджеті 5 млрд АҚШ долларынан асқан.<ref>[http://www.almanews.kz/articles/almaty-proizvodit-20-vvp-kazakhstana Алматы Қазақстанның 20% ЖІӨ өндіреді] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111224202406/http://almanews.kz/articles/almaty-proizvodit-20-vvp-kazakhstana |date=2011-12-24 }}</ref> 2024 жылғы қаңтар-маусымда жалпы өңірлік өнім көлемі қолданыстағы бағамен 10651833,5 млн. теңгені құрады. 2023 жылғы тиісті кезеңмен салыстырғанда нақты ЖӨӨ 3,5% өсті. ЖӨӨ құрылымында тауарларды өндіру үлесі 7,1%, қызметтер көрсету – 86,2% құрады.<ref>https://stat.gov.kz/region/almaty/</ref> Тұтыну баға индексі 2024 жылғы қарашада 2023 желтоқсанмен салыстырғанда 108,2% құрады. Азық-түлік тауарларының бағасы 6%, азық-түлік емес тауарлардың – 5,9%, халыққа көрсетілетін ақылы қызметтердің бағасы – 12,2% өсті. 2023 жылғы желтоқсанмен салыстырғанда 2024 жылғы қарашада өндіруші кәсіпорындардың өнеркәсіп өнімдерінің бағалары 7% қымбаттады. 2024 жылғы қаңтар-қарашада бөлшек сауда көлемі 6532952,1 млн.теңгені құрады немесе 2023 жылғы сәйкес кезеңімен салыстырғанда 11,7% көп. 2024 жылғы қаңтар-қарашада көтерме сауда көлемі 15149169,6 млн. теңгені құрады немесе 2023 жылғы сәйкес кезеңімен салыстырғанда 106,1% құрады. Алдын ала деректер бойынша 2024 жылғы қаңтар-қазанда ЕАЭО елдерімен өзара сауда 5919,4 млн. АҚШ долларын құрап, 2023 жылғы қаңтар-қазанмен салыстырғанда 5,6% кеміді, оның ішінде экспорт – 1684,5 млн. АҚШ долларын (20,3% кем), импорт – 4234,9 млн. АҚШ долларын құрады (1,8% артық). == Өнеркәсібі == 2021 ж. мәліметі бойынша, қала аумағында 1749 өнеркәсіптік [[кәсіпорын]] тіркелген. 2019 жылы Алматының жалпы өңірлік өнімі 13 триллион 459 миллион теңге құрады. Бұл елдегі жалпы ішкі өнімнің 20,9 пайызын құрайды. Адам басына щаққанда 6 миллион 913 мың теңге құрайды.<ref>{{cite web|url=https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT438945|title=Жалпы ішкі өнім |publisher=Ұлттық статистика бюросы}}</ref> Бұл көрсеткіш бойынша Алматы қаласы ел аумағында Батыс Қазақстан облысынан кейін екінші орында. 2004 жылы қалада жалпы құны 169563,2 млн теңге өнеркәсіп өнімі өндірілген, бұл 2003 жылдың деңгейімен салыстырғанда 113,4% құрады, ал қаржылық емес сектор бойынша 168274,7 млн теңге - 113,4%. Өнеркәсіп өнімдерінің жалпы қала бойынша өсуін өңдеу өнеркәсібінің кәсіпорындары қамтамасыз етеді. Осы сала бойынша өндірілген өнімнің көлемі есеп беру кезеңіне 156311,8 млн теңгеге жетті, физикалық көлемінің индексі 116,6% құрады, ал өндірілген өнімнің жалпы салмағынан үлесі 92,2% құрады. Тау-кен өнеркәсібінің үлесі - 0,1%, ал электр қуатын өндіру мен үйлестіру, газ және су үлесі −7,7%. Өңдеу өнеркәсібінде өнім үлесі ең көп салалар: * Азық-түлік өнеркәсібі - 38,0%; * Көлік жасау - 15,4%; * Целлюлозды-қағаздық өнеркәсіп және баспа ісі - 10,3%; * Кен өнеркәсібі - 10,3%; * Құрылыс заттарын өндіру - 7,6% Жалпы қала бойынша өнімнің 63,7% азық-түлік саласына, целлюлозды-қағаздық өнеркәсіп пен баспа ісі, көлік жасау салаларына келеді. 2004 жылы өнеркәсіп орындарындағы жұмысшылардың саны 48750 адам болды. Орта айлық табыс 2003 жылмен салыстырғанда 19,9% өсіп, 36,1 мың теңгені құрады. 2004 жылы қаланың өнеркәсіп орындарында өндірістің дамуына, негізінен, жаңа құрал-жабдық, жаңа технологиялар алу үшін және өнімнің жаңа түрін өндіруге 15,0 млрд теңге [[инвестиция]] салынды. 2004 жылы [[полиграфия]]лық өнім, темірден, ағаштан және металлопластикадан жасалатын бұйымдар, сусындар өндіру, сүт өнімдері және т.б. бойынша 44 жаңа өндіріс енгізілді. 35 кәсіпорындарында жаңа технология бағыттары енгізілді және өнімнің жаңа идеялары меңгерілді. Осының барлығы 2004 жылы 2837 жаңа жұмыс орындарын құруға мүмкіндік берді. Қандай да болмасын кәсіпорынның ішкі немесе халықаралық нарығында жетістігін қамтамасыз етудегі негізгі әдіс ИСО 9000 және т.б. сапасындағы [[менеджмент]] жүйесін енгізу болып табылады. Бүгінгі күні 54 өнеркәсіптік кәсіпорындар өндіру жүйелеріне сапа менеджменті жүйесін енгізді. 2024 жылғы III тоқсанда жұмыссыздар саны 52 мың адамды құрады.<ref>https://stat.gov.kz/region/almaty/</ref> == Сауда == 2004 жылғы тауар айналымы (қоғамдық тамақтандыруды санамағанда) 428,9 млрд теңгені құрады және 2003 жылға қарағанда 22,2% өсті. Сауда кәсіпорындарының тауар айналымы жалпы тауар айналымының 34,4%-ын (130,9 млрд теңге) құрады. Осы кәсіпорындардың физикалық көлемінің индексі оның алдындағы жылмен салыстырғанда 7,2% өсті. Тауар айналымының көп бөлігі орта және шағын кәсіпорындардың үлесіне тиеді. Жеке меншік кәсіпорындар арқылы сатылған тауар айналымы және киім, аралас, азық-түлік базарларындағы саудадан салық түрінде 419,9 млрд теңге (97,9%) алынды, заңды тұлға және шет ел мемлекеттері азаматтарының қызметінен — 8973,1 млн теңге (2,09%), мемлекеттік сауда кәсіпорындарынан — 47,2 млн теңге (0,01%) алынды. Есеп беру кезеңінде қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындарымен 6754,7 млн теңге көлемінде өнім өткізілген. Бұл салыстырмалы бағамен алғанда 25,0% артық, олардың көп бөлігі шағын және орта кәсіпорындармен қамтамасыз етіледі. Олардың үлесі тиісінше 45,6 және 44,5%. Көтерме сауда айналымы 2004 жылы 522,7 млн теңгені құрады. Бұл қазіргі бағада 2003 жылмен салыстырғанда 23,3% артық. Шағын және орта кәсіпорындар үлесі тиісінше тауар айналымы сәйкесінше — 57,6 және 41,5%. 2005 жылдың 1-қаңтарына қарағандағы мәлімет бойынша, Алматы қаласында 5140 сауда, қоғамдық тамақтандыру және қамтамасыз ету кәсіпорындары бар: * Өнеркәсіп және азық-түлік тобы - 2922; * Қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындары - 1119; * Тұрмыстық қызмет көрсету - 1021; * Базарлар - 76. Сауда, қоғамдық тамақтандыру мен қамтамасыз ету салаларында барлығы 69484 адам жұмыс істейді. 2024 жылғы 1 желтоқсанға жұмыспен қамту органдарында жұмыссыздар ретінде тіркелгендер саны 28275 адамды құрады немесе жұмыс күшінің санына 2,5% болып қалыптасты.<ref>https://stat.gov.kz/region/almaty/</ref> 2024 жылғы III тоқсанда қызметкерлерге есептелген (кәсіпкерлік қызметпен айналысатын, шағын кәсіпорындарсыз), орташа айлық атаулы жалақы 471264 теңгені құрады, өсім 2023 жылғы III тоқсанға 15,2% құрады. 2024 жылғы III тоқсанда нақты жалақы индексі 106,2% болып қалыптасты. 2024 жылғы II тоқсанда халықтың  орташа жан басына шаққандағы атаулы ақшалай табысы бағалау бойынша 316014 теңгені құрады. 2023 жылғы II тоқсанға қарағанда 11,7% жоғары, аталған кезеңге нақты ақшалай табыстың өсу қарқыны – 2,7%. == Аймақтық қаржы орталығы == {|class="graytable" style="text-align:center" |+Қаланың көрікті орындары<br /><span class="subcaption"></span> |width="25%"|[[Сурет:Almaty 24.jpg|150px]] |width="25%"|[[Сурет:Almaty 33Financial District.jpg|180px]] |width="25%"|[[Сурет:Almaty park.jpg|180px]] |width="25%"|[[Сурет:Almaty 36.Nurly-tau.jpg|180px]] |- |''Есентай Тауэрс'' |Алматы қаржы орталығы |Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президент атындағы саябағы |''Нұрлы-Тау'' бизнес-орталығы |} Алматы қаласында Аймақтық қаржы орталығын құру жобасы Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевпен ұсынылған болатын және алғаш рет 2004 жылдың қараша айында Қазақстан қаржыгерлерінің Конгресінде жария етілді. 2005 жылы Қазақстан Үкіметімен [[Сингапур]] мен [[Тайланд]] қаржы орталықтарын құру мен дамытуға қатысқан «Boston Consulting Group Inc.» компаниясы шақырылды.Бұл компанияның басты мақсаты қаржы нарығын дамытуда артықшылықтар мен кемшіліктерді анықтап, құрылатын қаржы орталығында құқықтық, инфрақұрылымдық, басқару позициялары бойынша ұсыныстар әзірлеу болды. Бүгінгі күні [[эмитент]]тер, қатысушылар, сондай-ақ, арнайы сауда алаңында Қазақстанның барлық аймақтарынан дара инвесторлар тарту мақсатында Агенттік Маңғыстау, Атырау, Ақтөбе, Қызылорда, Оңтүстік Қазақстан, Жамбыл, Қарағанды және Солтүстік-Қазақстан облыстарында, Астана мен Алматы қалаларында презентация өткізді. Оның аясында облыс әкімдіктері мен Агенттік арасында өзара түсіністік пен ынтымақтастық туралы [[меморандум]]ына қол қойылды. Осы келісімдерге сәйкес 2007 жылдың аяғына дейін әр аймақтан үштен кем емес эмитент тарту бойынша жұмыс жүргізілуде. Сонымен қатар, Агенттік ААҚО бірнеше шетел, [[Ұлыбритания]], [[Қытай]], [[Сингапур]], [[Германия]], [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]], Балтық елдерінде, [[Ресей]], [[Украина]] және т.б. елдерінде тұсаукесерін өткізді. Осы сапарлардың басты қорытындысы өзара түсіністік пен ынтымақтастық туралы, атап айтқанда, [[Лондон]], Франкфурт, [[Гонконг]], [[Сеул]] және [[Варшава]] қор [[биржа]]ларымен меморандумға қол қою болып табылды. Қол қойылған құжаттар ұзақ мерзімді ынтымақтастық механизмін әзірлеуге, аталған елдердің қор биржаларымен ААҚО арасында байланыс орнату бойынша нақты іс-әрекетке дайындықты білдіреді. Қазіргі таңда ААҚО АСА [[листинг]]інде 14 эмитент бар — «Астана-Финанс» АҚ, «Астана-Недвижимость» АҚ, «Банк ЦентрКредит» АҚ, «Қазақстан Ипотекалық Компаниясы» АҚ, "Концерн «Цесна-Астық» ЖШС, «ЭКОТОН+» АҚ, «MAG» АҚ, «Қазақтелеком» АҚ, «Казкоммерцбанк» АҚ, Kazkommerts International B.V., АО «Kazcat», «Темiрбанк» АҚ, «АТФ-Банк» АҚ және «RESMI COMMERCE» ЖШС. Қор нарығына қойылған осы компаниялардың 55 құнды қағаздарынан 15 [[акция]], 40 [[облигация]]. Бүгінгі күні ААҚО сауда көлемі 40 млн АҚШ долларын құрады. Акцияның нарықтық капиталдануы 5,3 млрд АҚШ долларын, облигация - 3,6 млрд АҚШ долларын құрайды. Бүгінде ААҚО ҚРА экономиканың түрлі салаларының — қаржы, құрылыс, өнеркәсіп, ауыл шаруашылық және т.б. компанияларын АСА шығару бойынша келіссөздер жүргізуді жалғастыруда. == VII Қысқы Азия Ойындары == {{main|VII Қысқы Азия ойындары}} [[Сурет:Astana-Almaty 2011.jpg|thumb|''VII Қысқы Азия Ойындары''-ның елтаңбасы]] [[Қысқы Азия ойындары 2011|VII Қысқы Азия Ойындар]] немесе Азиада 2011 жылы 30-қаңтар мен 7-ақпан арасында Қазақстанның екі қалаларында (Алматы мен Астана) өтті. Жалпы алғанда, 7-қысқы Азия ойындарына Қазақстанда 17-ден астам ел қатысты, жарыстар спорттың 11-түрінен өткізілді және 59-дан астам медаль жиынтығы ойнатылды. Тек оңтүстік мегаполистің өзіне 60 мыңнан астам турист келгенін атап өту керек. Алматы қаласының нысандары Балуан Шолақ атындағы спорт және мәдениет сарайы, “Медеу” биік таулық спорт кешені, халықаралық шаңғы трамплиндерінің кешені, “[[Шымбұлақ]]” биік таулық база. Осы нысандар 2011 жылғы қысқы Азия ойындарының жарыстарын жүргізуге қызмет етті. == Мәдениеті == '''Алматы''' — республикадағы ең сәулетті [[қала]]лардың бірі. Қала [[Сәулет|архитектурасында]] ұлттық ерекшеліктің элементтері, қала аумағының [[табиғат]] сұлулығы және құрылыс саласындағы [[ғылым]] мен техниканың жетістіктері [[жүйе]]лі түрде, жоғары талғампаздықпен үндестік тапқан. Алматыда әр [[ғимарат]] өзіндік ерекшеліктерімен, ұтымды инженерлік-архитектуралық шешімімен кезге түседі. Қаладағы Республикалық алаң кешені, [[Президент]] резиденциясы, Даңқ монументі, Республика сарайы, Қазақстан­ның ғылым академиясының және Ұлттық кітапхана ғимараттары, Қазақ драма театры, "[[Қазақстан]]", "[[Отырар]]", "Рахат-Палас", "Анкара", "[[Достық]]" қонақ үйлері, Студенттер сарайы, Спорт сарайы, [[Медеу]] спорт кешені, республикалық Орталық мұражай, т.б. көптеген мәдени, ғылыми және қала тұрғындарына арналып са­лынған ғимараттар бой көтерді. Алматы ірі ғылым, [[мәдениет]] және [[білім]] орталығы. Алғашқы жоғары оқу орны Алматыда [[1928]] жылы ашылған Қазақ мемлекеттік педагогикалық институты болды. * 1929 жылы Алматы зоотех- малдәрігерлік институты, * 1930 жылы Қа­зақ ауыл шаруашылығы институты, * 1931 жылы Қазақ медициналық институты, ал * 1934 жылы Қазақ мемлекеттік университеті ашылды. Бұл алғашқы ашылған жоғары оқу орындары қазақ интеллигенциясының жетілуіне зор ықпал жасады. Одан кейінгі жылдары Алматыда әр саладағы, әр бағыттағы ондаған жоғары оқу орындары ашылды. Кейбір институттардың ірі факультеттері жеке институт, универ­ситет және академия болып бөлек құрылды. Алматыда Қазақстан ҒА-сы құрылды (1946). Оның тұңғыш президенті болып академик Қ.Сәтпаев сайланды. Алматыда қазақ [[драма]] театры, орыс драма театры, балалар мен жасөспірімдер театры, опера және балет театры, ұйғыр және корей музыкалық театрлары, Қазақ мемлекеттік филармониясы, орталық кон­церт залы сияқты танымал мә­дени орталықтар бар. * 1990 жылдан Алматыда жыл сайын өткізілетін халықаралық "[[Азия дауысы|Азия даусы]]" музыка және ән фестивалі өнер мерекесіне айналдырылды. * 1994-96 жылдары Алматыда [[Тәуелсіздік монументі (Алматы)|Тәуелсіздік монументі]], әл-Фарабидің, [[Райымбек]] батырдың, Жамбылдың, Ә.Молдағұлова мен М.Мәметованың ескерткіш-мүсіндері ашылды. == Театрлар == * [[Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры]] * [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театры]] * [[М.Ю. Лермонтов атындағы мемлекеттік академиялық орыс драма театры|М.Ю.Лермонотов атындағы мемлекеттік академиялық орыс драма театры]] * [[Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік балалар мен жасөспірімдер театры|Ғ.Мүсірепов атындағы жасөспірімдер және балаларға арналған мемлекеттік академиялық қазақ театры]] * [[Наталия Сац атындағы орыс мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдер театры|Наталья Сац атындағы балалар мен жасөспірімдерге арналған мемлекеттік академиялық орыс театры]] * [[Мемлекеттік Құдыс Қожамьяров атындағы ұйғыр музыкалық комедия театры]] * [[Республикалық мемлекеттік академиялық корей музыкалық комедия театры|Республикалық мемлекеттік корей музыкалық комедия театры]] * [[Республикалық академиялық неміс драма театры]] * «ARTиШОК» театры * [[Мемлекеттік қуыршақ театры|Республикалық қуыршақтар театры]] === Галерея === <gallery widths="215" heights="200"> Абай театры2.jpg|Опера және балет театры Alma1095.JPG|Академиялық драма театры Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ Мемлекеттік Академиялық балалар мен жасөспірімдер театры 3б.jpg|Балалар мен жасөспірімдер театры Наталия Сац атындағы орыс мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдер театры.jpg|Орыс мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдер театры Мемлекеттік Құдыс Қожамьяров атындағы ұйғыр музыкалық комедия театры 6.jpg|Ұйғыр музыкалық комедия театры </gallery> == Мұражайлар == * [[Қазақстан Республикасының Орталық мемлекеттік мұражайы]] * [[Республикалық кітап мұражайы]] * [[Ықылас Дүкенұлы атындағы музыкалық аспаптар мұражайы]] * [[Ә. Қастеев атындағы өнер мұражайы]] * Алматы теміржол мұражайы == Дін == [[Сурет:Алматы қаласының Орталық мешіті.JPG|нобай|356x356 нүкте|Алматы қаласының Орталық мешіті]] [[Алматы орталық мешіті]] Алматыда 42 [[конфессия]]ны құрайтын барлығы 275 діни бірлестіктер мен топтар қызмет етеді. Бұл 1991-жылға қарағанда 10 есе артып, діни бірлестіктер қатары әлі де көбеюде. Олардың ішінде: [[Ислам]] — 38, Орыс православиелік шіркеуі — 14, көне салтшылдар — 2, Ахмадие — 2, Римдік-католиктік шіркеу — 5, [[Яһудилік|Иудейлік дін]] — 2, Лютерандық шіркеу — 5, Евангельдік мәсіхші-баптистер — 20-ға тарта, Жетінші күннің Адвентистері — 5, Елушілдер — 4, Пресвитериандар, Әдістемешілер және оған жақын бірлестіктер — 40-тан аса, Иегова Куәгерлері — 30-ға тарта, Жаңа апостолдық шіркеу — 2, Біртұтастық шіркеуі — 2, Буддизм — 2, Соңғы өсиет шіркеуі — 1, Харизматикалық бірлестіктер — 16, Иса Пайғамбар шіркеуі — 2, Бахаи — 2, Жаңа ұстаным Бірлестіктері (Кришна Танымы Қоғамы, Вайшнавалар, Шри Чинмоя және т.б.) — 4, Інжіл шіркеуі — 1, эзотерикалықтар (Ұлы Ақ Бауырластық) — 1, Армян-григориандық шіркеуі — 1, Трансцендентальдық медитация — 1, Саентологиялар — 1 және басқалары бар. Алматыда бірқатар ескі және жаңа республикалық діни орталықтар да қызмет етеді: Қазақстан мұсылмандарының діни Басқармасы, Орыс Православиелік шіркеуі Астана-Алматы қалалық епархиясының Епархиалық Басқармасы, Қазақстан Республикасы оңтүстік-шығыс аймағының Евангельдік Мәсіхші-Баптистер Бірлестігі, Жетінші күннің Адвентистері шіркеуінің оңтүстік юниондық конференциясы (Қазақстан және Орта Азия бойынша), Қазақстандық Мәсіхшілер Орталығы, «Жаңа өмір» Інжіл Орталығы, Қазақстан Республикасының Ұлттық Ахмадиялық Мұсылман Жамағаты, сонымен қатар басқа да бірқатар аймақтық орталықтар. Ислам және Орыс Православиелік шіркеуі діни бірлестіктері ірі орталықтар болып есептеледі, өйткені қазақстандықтардың 95%-дан астамы аталмыш діндердің үлесіне тиеді. Сонымен қатар Римдік-католиктік шіркеудің қызметі де белсенді жүргізілуде. Сондай-ақ протестанттық ұйымдар ішінен Евангельдік мәсіхші-баптистер бірлестігі, Пресвитериан, Харизматтар және Евангельдік мәсіхшілер, Жетінші күннің Адвентистері, Евангельдік-лютерандық шіркеу қызметтері де біршама қолдауға ие. Алматы қаласында түрлі дәстүрлі діндерден тыс басқа да жаңа діни бірлестіктер (Мысалы, Мун шіркеуі, Виссарион шіркеуі, Кришна санасы қоғамы, вишнуиттер және т.б.) қызметін атқарып жатыр. Алматы қаласында көптеген діни оқу орындары бар — Ислам мәдениетінің [[Нұр-Мүбарак Египет ислам мәдениеті университеті]], Орыс Православиелік шіркеуінің Алматы епархиалдық училищесі, Алматы пресвитериандық діни Академиясы, Қазақстандық пресвитериандық діни семинариясы, «Агапе» және «Жаңа өмір» інжіл колледждері, Жетінші күннің Адвентистері Заок Діни Академясының Алматыдағы бөлімшесі, барлығы 10-нан астам оқу орны. Алматы қаласында мынадай діни басылымдар жарық көреді: «Ислам Әлемі», «Шапағат Нұр», «Қазақстандағы Православие Нұры», «Веди», «Жаңа Өмір», «Хабаршы», «Шолом Алейхем» және т.б. Қалада 87 діни ғимарат пен құрылыс объектілері орналасқан. Олар діни дәстүрлерді ұстану мен жүзеге асыру үшін ашылған. Мысалы, қаланың Орталық Мешіті, Әулие Вознесендік Кафедралды соборы, (тарихи және мәдени ескерткіштер), Сұлтан-Қорғандағы мешіт ғимараты, Әулие-Қазан шіркеуі, Әулие Үштік католиктік храмының ғимараты, алуан түрлі мінәжат үйлері, «Менахем Үйі» — Хабад-Любавич Қазақстандық Еврей орталығы және т.б. Сонымен қатар барлық дін өкілдерінің соңғы сапарға аттандыру салттарын ұстанатын бірлестіктер бар. Діни бірлестіктердің қалыпты қызмет етуіне қалалық және аудандық әкімшіліктер тарапынан әрдайым көмек көрсетіледі: діни ғимараттардың құрылысына арнайы жер учаскелері бөлінеді, жергілікті бірлестіктерде қызмет ететін шет елдік өкілдердің білім деңгейін тексеру жүргізіледі, қайырымдылық шараларды ұйымдастыруда да бірқатар мәселелердің шешілуіне ықпал етіледі. == Транспорт == === [[Алматы қаласындағы көшелердің тізімі|Алматы көшелері]] === Қазақстан Республикасы КСРО-дан өз тәуелсіздігін алғаннан кейін Қазақстан аумағында көптеген орыс тіліндегі көшелер мен мектептер және тағыда басқа ұйым атаулары қазақ тіліні аударылды. Қазіргі таңда Алматы қаласында 1000 жуық көше бар. Ол көшелерді ''[[Алматы қаласындағы көшелердің тізімі|келесі]]'' мақаладан қарауларыңызға болады немесе [[Алматы қаласындағы көшелердің тізімі|Алматы көшелері]] деген сілтемені басуыңызға болады. === Автобус, троллейбус, трамвай, такси=== Алматы қаласында [[жолаушы]]ларды және жүк тасымалдайтын қалалық бағыттарда 24 тасымалдаушы және өздері 2000 [[автобус]], 46 [[трамвай]]лар, 191 [[троллейбус]]тарды басқарумен «Алматыэлектротранс» МКК айналысады. Алматы қаласының бағыттық желісіне 131 бағдар қосылған, олардың ішінде 119 автобус, 10 троллейбустық және 2 трамвайлық бағдар, 1884 автобустар, 28 трамвайлар жұмыс істейді. 2009 жылы 4 бағдар ашылды: №1 троллейбустық парктің №16 бағдарына қозғалыс орнатылған және №15,18 және 122 автобустық бағыттар ашылды және 20 бағдардың қозғалыс сызбасында өзгерістер болды. 33 автобустық бағдарды қамтамасыз ету құқығына 2 байқау өткізілді және байқау нәтижесі бойынша 10 тасымалдаушыға 18 бағдарды қамтамасыз ету құқығына куәлік тапсырылды. Қалған бағдарлардағы үміткерлердің қызметі қанағаттанарлықсыз деп табылды және бұл бағдарларға жаңа байқау өткізілетін болады. Тасымалдаушылардың жылжымалы құрамын жаңарту мақсатында жеке қаржыларына 98 бірлікте жаңа автобустар және екінші нарықтан 72 автобус алынған, 170 автобустың барлығы Euro – II стандартқа сәйкес. Қалада таксомоторлы тасымалдаушылар 487 а/м 9 тасымалдаушы іске қосылған. Барлық таксилер радиобайланыспен жабдықталған, олардың ішінде 105 газбен жүреді. Биылғы жылы таксилердің жұмыстарын бірыңғайлау бойынша жұмыстар жалғастырылуда: қала бойынша жолаушыларды тасымалдайтын таксилерге бірыңғай тарифтер және бірыңғай түсті гаммалар бекітілді, таксилерге таксометрлер орнату және әрбір тасымалдаушыға логотиптер орнату бойынша дайындық жұмыстары жүргізілуде. Жолаушыларды тасымалдау жұмыстарына жүргізілген тексерудің нәтижесінде 2009 жылдың 9 айында 101,6% ға жоғарылаған, 2308 млн адамды құраған, оның ішінде: * автобуспен – 1678 млн жолаушы. * электрокөлікпен – 12 млн жолаушы. * таксимен – 486 млн жолаушы. Көліктердің жұмыстарын бақылаумен қамтамасыз ету үшін рейттік тексерулер жүргізіліп отырады. Жыл басынан бері барлығы 28 рейд жүргізілген, оның ішінде екі рейд БАҚ өкілдерінің қатысуымен жүргізілді және нәтижесі БАҚ жарияланды. Рейд барысында 4220 тәртіп бұзушылық анықталды: 4102 тәртіп бұзушылық жағдай жол қозғалысының Ережесін бұзғаны үшін, оның ішінде 24 жүргізуші мас күйінде [[көлік]] жүргізгені үшін, 33 [[салық]] заңнамасын бұзғаны үшін, 67 жолаушыларды және жүкті тасмалдау Ережесін бұзғаны үшін айыпталды. Жолаушыларды тасмалдау жүйесіне шұғыл ықпал ету мақсатында муниципалды [[автопарк]] жобасын басқару жүзеге асырылуда. Аталған жоба сауатты бәсекелестікті құруға және ұқыпсыздықты жоюға және әлсіз менеджментпен тасымалдаушылардың жағдайларын ашуға және сервистердің сапасыздығын тексеруге мүмкіндік береді. === Метрополитен === {{main|Алматы метросы}} Алматының метро құрылысы 1988 ж. басталған еді. Алайда Кеңес Одағының ыдырауынан метро құрылысы тоқтатылып, тек тәуелсіздік алғаннан кейін 2003 жылдан бастап метро құрылысына ақша бөле бастайды. 2011 ж. 1 желтоқсанда Алматы метросы салтанатты түрде ашылды. Бұл метрополитен техникалық және әрлендіру жағынан ТМД елдері арасынан ең үздік болып саналады. Ұзындығы 11,3 км. құрайтын алғашқы бағыт 9 бекеттен тұрады. Алматы метрополитені Қазақстандағы алғашқы, [[Орталық Азия]]да екінші ([[Ташкент]] метрополитенінен кейін) және ТМД-дағы 16-шы метрополитен. === Жол желісі === [[Сурет:ALARaimbekRozybakiev.JPG|thumb|160px|[[Райымбек батыр даңғылы (Алматы)|Райымбек батыр даңғылымен]] Разыбақиев көшесінің қайта жөндеуден өткен көлік түйіні]] [[2007 жыл]]ы 10 жаңа транспорттық көлік түйіні салынды, сол сияқты ШААЖ (Шығыс Айналма Автокөлік Жолы) салына бастады. [[2008 жыл]]ы тағы да 3 түйін жол салынды және 2007 жылы басталған екі жолдың құрылысы аяқталды. 6-жолақты ұзындығы 64,85 км айналма жол - Үлкен Алматылық шеңберлі автокөлік жолын салу жоспарлануда. Осыған қоса 14 көпір, 8 қосмөлшерлі транспорттық көлік түйінін салу да жоспарланып отыр. Әлемдік дағдарыстың әсерінен [[2009 жыл]]дың тамызында Алматы қаласының әкімінің ұйғаруымен ҮАШЖ-ның құрылысы белгісіз уақытқа дейін тоқтатылды. Қазіргі таңда 28 көлік түйіні бар {| cellpadding="10" |- style="vertical-align:top;" | * [[Сайын атындағы көше (Алматы)|Сайын]] -[[Райымбек батыр даңғылы (Алматы)|Райымбек]] * [[Сайын атындағы көше (Алматы)|Сайын]] -[[Төле би атындағы көше (Алматы)|Төле би]] * [[Сайын атындағы көше (Алматы)|Сайын]] - [[Абай даңғылы (Алматы)|Абай]] * [[Сайын атындағы көше (Алматы)|Сайын]] - [[Шаляпин көшесі (Алматы)|Шаляпин]] * [[Сайын атындағы көше (Алматы)|Сайын]] - [[Жандосов көшесі (Алматы)|Жандосов]] * [[Әл-Фараби атындағы даңғыл (Алматы)|Әл-Фараби]] - [[Жароков көшесі (Алматы)|Жарокова]] * [[Әл-Фараби атындағы даңғыл (Алматы)|Әл-Фараби]] - Есентай * [[Сейфуллин даңғылы (Алматы)|Сейфуллин]] - [[Әл-Фараби атындағы даңғыл (Алматы)|Әл-Фараби]] * [[Әл-Фараби атындағы даңғыл (Алматы)|Әл-Фараби]] - [[Нұрсұлтан Назарбаев даңғылы (Алматы)|Фурманов]] * [[Әл-Фараби атындағы даңғыл (Алматы)|Әл-Фараби]] - [[Достық даңғылы (Алматы)|Достық]] * [[Сүйінбай даңғылы (Алматы)|Сүйінбай]] - [[Райымбек батыр даңғылы (Алматы)|Райымбек]] * [[Рысқұлов атындағы даңғыл (Алматы)|Рысқұлов]] - [[Сейфуллин даңғылы (Алматы)|Сейфуллин]] * [[Рысқұлов атындағы даңғыл (Алматы)|Рысқұлов]] -[[Жансүгіров атындағы көше (Алматы)|Жансүгіров]] * [[Рысқұлов атындағы даңғыл (Алматы)|Рысқұлов]] - [[Бөкейханов атындағы көше (Алматы)|Бөкейханов]] || || * [[Күдерин атындағы көше (Алматы)|Күдерин]] - [[Рысқұлов атындағы даңғыл (Алматы)|Рысқұлов]] * [[Райымбек батыр даңғылы (Алматы)|Райымбек]] - [[Розыбакиев көшесі (Алматы)|Розыбакиев]] * [[Абай даңғылы (Алматы)|Абай]] - [[Жандосов көшесі (Алматы)|Жандосов]] - Мұқанов * [[Сәтбаев атындағы көше (Алматы)|Сәтбаев]] - [[Жандосов көшесі (Алматы)|Жандосов]] - [[Байзақов көшесі (Алматы)|Байзақов]] * [[Сейфуллин даңғылы (Алматы)|Сейфуллин]] - [[Тимирязев атындағы көше (Алматы)|Тимирязев]] * Боралдай - [[Бекмаханов атындағы көше (Алматы)|Бекмаханов]] * [[Майлин атындағы көше (Алматы)|Майлин]] - [[Бекмаханов атындағы көше (Алматы)|Бекмаханов]] - [[Лавренев атындағы көше (Алматы)|Лавренев]] * [[Сейфуллин даңғылы (Алматы)|Сейфуллин]] - [[Райымбек батыр даңғылы (Алматы)|Райымбек]] * [[Райымбек батыр даңғылы (Алматы)|Райымбек]] - [[Момышұлы атындағы көше (Алматы)|Момышұлы]] * [[Әл-Фараби атындағы даңғыл (Алматы)|Әл-Фараби]] - [[Розыбакиев көшесі (Алматы)|Розыбакиев]] * [[Сайын атындағы көше (Алматы)|Сайын]] - [[Жұбанов атындағы көше (Алматы)|Жұбанов]] * [[Сайын атындағы көше (Алматы)|Сайын]] - [[Торайғыров атындағы көше (Алматы)|Торайғыров]] * Күлжін трактісі - [[Халиуллин көшесі (Алматы)|Халиуллин]] * [[Сайын атындағы көше (Алматы)|Сайын]] - Мұстафин |} [[Сурет:ALMATY AIRPORT - panoramio.jpg|солға|нобай|364x364 нүкте|Almaty Airport]] === Әуежай === {{main|Халықаралық Алматы әуежайы}} Халықаралық Алматы әуежайы ({{lang-en|Almaty International Airport}}) Қазақстандағы ең үлкен әуежай. Ол Алматы Орталығынан 18 километр қашықтықта орналасқан. Әуежай арқылы Қазақстан бойынша жолаушылардың жартысы мен жүктірдің 68% өтеді.<ref>Euromoney: ISI Intellinews http://www.euromoney.com/article.asp?ArticleID=1856080</ref> 2008 жылы әуежай 2.5 миллион жолаушыға қызмет көрсеткен (2005 жылмен салыстырғанда 23%тік өсім).<ref>[http://www.alaport.com/ Almaty International Airport] (official site)</ref> [[File:ALAvokzal-2.JPG|440x440px|thumb|[[Алматы-2]]]] === Теміржол === Алматыда екі темір жол вокзалы бар: [[Алматы-1]] және [[Алматы-2]]. Алматы-1 транзиттік вокзал. Ол Орталық Азиямен Ресейдің сібір облыстарын байланыстырады. Ал Алматы-2 қалалық вокзалы қаланың орталығында орналасқан. == Алматы суреттері == <gallery widths="215" heights="200"> Сурет:Hotel Kazakhstan.JPG|[[Қазақстан қонақ үйі]] Сурет:Chimbulak 18.JPG|[[Шымбұлақ]] Сурет:IMG 8438park 1 presidenta rk.JPG|Түнгі көріністегі «Президент паркі» Сурет:Almaty landsat.jpg|Алматы ландшафты Сурет:Үлкен Алматы каналы.JPG|[[Үлкен Алматы (өзен)|Үлкен Алматы өзені]], қыс Сурет:AlmaAtaMedeu.jpg|[[Медеу]] мұз айдыны Сурет:Eternal Flame World War II monument. Almaty, Kazakhstan.jpg|Мәңгі даңқ алауы Сурет:Almaty-kazakhstan 3.jpg|Вознесенский Кафедралдық соборы Сурет:Almaty wallpaper.jpg|Алматының жалпы көрінісі Сурет:Seifullinstreet.jpg|Сейфуллин көшесі </gallery> == [[Бауырлас қала]]лары == * {{Ту|Сауд Арабиясы}} [[Жидда]], [[Сауд Арабиясы]] * {{Ту|Түркия}} [[Ыстанбұл]], [[Түркия]] * {{Ту|Франция}} [[Ренн]], [[Франция]] * {{Ту|Оңтүстік Корея}} [[Тэгу]], [[Корея Республикасы]] ([[26 қараша]] [[1990 жыл|1990]]) * {{Ту|АҚШ}} [[Тусон]], [[Аризона]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] * {{Ту|Ресей}} [[Санкт-Петербург]], [[Ресей]] * {{Ту|Ресей}} [[Мәскеу]], [[Ресей]] * {{Ту|Беларусь}} [[Минск]], [[Беларусь]] * {{Ту|Украина}} [[Киев]], [[Украина]] * {{Ту|Германия}} [[Берлин]], [[Германия]] * {{Ту|Қытай}} [[Үрімжі|Үрімші]], [[Қытай]] * {{Ту|Литва}} [[Вильнюс]], [[Литва]] == Тағы қараңыз == * [[Алматы қаласындағы көшелердің тізімі]] * [[Алматы қаласының экологиясы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Commonscat|Almaty}} * [http://www.mfa.kz/ Қазақстан Республикасының Сыртқы Істер Министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929145154/http://www.mfa.kz/ |date=2011-09-29 }} * [http://maps.mycity.kz/#/727/ MyCity.kz — Интерактивная карта Алматы с поиском и каталогом предприятий] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120423151445/http://maps.mycity.kz/#/727/ |date=2012-04-23 }} * [http://www.almaty.kz/page.php?lang=3 Алматы қаласы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100831162238/http://www.almaty.kz/page.php?lang=3 |date=2010-08-31 }} * [http://www.abai.kz/content/almatyny-arzhy-ortaly-yna-ainaluy-ekonomika-au-ymdy-investitsiya-tartudy-o-taily-zholy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101217182309/http://abai.kz/content/almatyny-arzhy-ortaly-yna-ainaluy-ekonomika-au-ymdy-investitsiya-tartudy-o-taily-zholy |date=2010-12-17 }} * [http://www.dmoz.org/World/Kazakh/Региондық/Азия/Қазақстан/Әкiмшiлiк-аумақтық_құрылысы/Алматы Алматы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170309225652/https://www.dmoz.org/World/Kazakh/%D0%A0%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B/%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F/%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD/%D3%98%D0%BAi%D0%BC%D1%88i%D0%BBi%D0%BA-%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B/%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B/ |date=2017-03-09 }} — [[Ашық Тізімдеме Жобасы|Ашық Тізімдеме Жобасы (ODP)]] {{Алматы}}{{Қазақстан Республикасының әкімшілік аумақтары}} {{Қазақстан қалалары}} [[Санат:Алматы]] [[Санат:Республикалық маңызы бар қалалар]] [[Санат:Жібек жолының бойындағы қалалар]] [[Санат:Қазақ елінің астаналары]] [[Санат:Миллионер қалалар]] [[Санат:Бұрынғы астаналар]] 27i884p8f158ob3du6nb40i9139ojof Түркістан (қала) 0 3337 3576539 3508692 2026-04-04T08:16:45Z Rasulbek Adil 176232 3576539 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Қала |атауы = Түркістан |сурет = Mausoleum of Khoja Ahmed Yasawi, Turkestan 2007.jpg |әкімшілік күйі = Облыстық маңызы бар қала |елтаңба = Coat of arms of Turkistan (city).jpg |ту = Flag of Turkistan (City).png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir =N |lat_deg =43 |lat_min =18 |lat_sec = 00 |lon_dir =E |lon_deg =68 |lon_min =14 |lon_sec = 37 |CoordAddon = type:city(150000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = 300 |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Түркістан облысы |кестедегі облыс = Түркістан облысы |ауданы = |кестедегі аудан = |мекен түрі = |мекені = |кестедегі мекен = |ішкі бөлінісі = |әкімі = [[Әзімбек Пазылбекұлы]] |құрылған уақыты = 500 жыл |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Йасы, Шауғар'' |статус алуы = 500 |жер аумағы = 7,4 мың<ref name="Оңтүстік Қазақстан облысы Әкімдігінің ресми сайты">{{cite web | url=http://www.ontustik.gov.kz/gw/akimat-kala-turkistan | title=Түркістан қаласы бойынша қысқаша негізгі мәлімет | publisher=Оңтүстік Қазақстан облысы Әкімдігінің ресми сайты | date=2013-09-19 | accessdate=2014-08-22}}</ref> |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = қатаң континетті |тұрғыны = 220 133<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = [[қазақтар]] − 69,48% <br> [[өзбектер]] − 27,8% <br> [[түріктер]] − 0,99% <br> [[орыстар]] − 0,77% <br> басқа ұлттар − 0,96% (2022 ж.)<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = түркістандықтар |телефон коды = 72533 |пошта индексі = 161200-161205<ref>http://kazindex.ru/16/13.html</ref> |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Hazrat-e Turkestan |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/turkestan-kalasy?lang=kk Түркістан қаласының әкімдігі |сайт тілі = kk |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Түркістан''' — [[Қазақстан]]дағы қала, [[Түркістан облысы]]<nowiki/>ның әкімшілік орталығы. <ref name="source1">Қазақ Энциклопедиясы</ref>. Қазақстанның ең көне қалаларының бірі, іргетасы V-VІ ғасырларда қаланған. == Сипаттама == Түркістан қаласы Шымкент қаласынан 170 шақырым қашықтықта орналасқан. Қаланың шығысы тарихи Отырармен, солтүстігі Кентау қаласы және Созақ ауданымен, батысы [[Қызылорда облысы]]ның [[Жаңақорған ауданы]]мен шектеседі. Әкімшілік аумағы 9,4 мың шаршы шақырымға жетеді. == Халқы == 2008 жылдың 1 қаңтарына қала халқының саны 198 813 адамды құрады, құрамына 12 ауылдық әкімшілік және 5 мөлтек аудан кіреді. Қалада 46 ұлттың өкілі тұрады. {| class="wikitable" |+ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындысы(2009, 2021)<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- ! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||142899 ||{{өсім}}207605 ||145,3 ||70139 ||{{өсім}}103614 ||147,7 ||72760 ||{{өсім}}103991 ||142,9 |} == Тарихы == [[Есім хан]]нан бастау алып, XІV-ХVIIІ ғасырларда [[Қазақ хандығы]]ның астанасы болған. Оңтүстік Қазақстан облысында орналасқан. ХІV ғасырда [[Ақсақ Темір]] іргетасын қалаған [[Қожа Ахмет Ясауи]] кесенесі бар. Бұл қалада Қожа Ахмет Ясауи өзінің уағызшылық қызметін жүргізген. Кесене аумағында Қаз дауысты [[Қазыбек би]], [[Абылай хан]], Есім хан, [[Хақназар хан]], [[Тәуке хан]], Қанжығалы қарт [[Бөгенбай батыр]] тағы басқалар жерленген Қаланың іргетасы біздің заманымыздың 1-мыңжылдықтың бас кезінде каланған. Археологтар Түркістан қаласының тарихы тереңде жатқанын дәлелдеп отыр. Түркістан қаласының айналасындағы аймақта тас дәуірі ескерткіштері — Шоқтас, Қошқорған бұл өңірде әуелгі адам кем дегенде 550 мың жыл бұрын мекен еткенін көрсетеді. Біздің заманымыздан бұрынғы 1-мыңжылдықтан Түркістан қаласы төңірегінде Қазақстанның басқа да өңіріндегідей Андронов мәдениетін жасаушылар тұрған. Түркістанның ежелгі аты — Ясы. Археологтар ертедегі Ясының орны қазіргі Күлтөбеге сәйкес келетінін дәлелдеп отыр. 7—12 ғасырлар- да Түркістан төңірегі Шауғар өңірі атанған. Бұл өңір Түрік қағанатына қарады. 9 ғасырда қарлұқтар мен оғыздардың қол астында болды. Бұл өңірге 809-819 жылы аралығында Хорасан билеушісі әл-Манун, 10 ғасырдың соңында саманилік билеуші Наср жаулаушылық жорықтар жасаған. 12 ғасырдың 1-ширегінде [[қидандар]] шабуылынан Шауғар құлағаннан кейін, Ясы өлкенің орталығына айналды. Қожа Ахмет Ясауи осында келіп қоныс тепкен кезде атақ-даңққа бөленді. Қожа Ахмет Ясауи қайтыс болғаннан кейін оның қабірі басы¬на мазар тұрғызылды. Ол касиетті орын деген атқа ие болды. Қаланың [[Жібек жолы|Ұлы Жібек жолының]] бойында, [[Дешті Қыпшақ]] пен Орта Азияның аралығында болуы, географиялық жағдайдың қолайлылығы, сонымен бірге адамдардың мазарға төуөп етуі, сауданың қызу жүруі елді мекеннің өркендеуіне ықпал етті. Ясы қаласы туралы деректер 13 ғасырда жарык көрген Киракос Гандзакенцидің "Армения тарихы" атты еңбе¬гінде кездеседі. Бұл еңбекте Ясы қаласы Асон деген атаумен берілген. Ясы атауы 14 ғасырдан бастап тарихи шығармалардың беттерінде жиі көріне бастады. Шараф әд-Дин Әли Йездидің хабарларына қарағанда, 1388 жылы Ясыны Тоқтамыстың әскерлері талқандап, түрік тайпаларының қасиетті мекеніне айналған Қожа Ахмет Ясауи мазарын тонайды. Әмір Темір Тоқтамысты талқандағаннан кейін жаулап алған олжаның бір болігін [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]]н салуға жұмсайды. Ясы орта ғасырларда Орта Азия ғимараттары үрдісі бойынша дамыды: [[қамал]], шахристан, [[рабад]] қалыптасты. 15 ғасырдың 1-жартысында Шараф әд-Дин Әли Иезди Ясыны шағын елді мекен болды деп атап көрсетсе, ал 16 ғасырда Рузбехан Исфахани "Михманнаме-и Бухари" атты шығармасында Ясыны былайша суреттейді: "Аса қасиетгі Қожаның сағанасы орналасқан Ясы қаласы өрісі кең әрі құнарлы жер, Түркістан аймағының орталығы. Ясы қаласына тауарлар мен қымбат бағалы заттар жеткізеді де, сол жерде оларды сату басталады. Сондықтан ол көпестердің тең-тең жүктерін шешіп, саяхатшылар тобын ор елге аттандыратын орын болды". 15—17 ғасырларда зираттың төңірегіне ақсүйектер күмбездері салынып, олардың ішінде Рабига Сұлтан Бегім (15 ғ), Есімхан (17 ғ.) күмбездері ерекше маңызды болды. 1579 жылы Ясы қаласы Ақназар ханның иелігіне айналды. Түркістан Есім ханнан бастап Қазақ хандығының орталығы болды. Сол кезден Ясы қаласы Түркістан деп атала бастады. 18 ғасырда жоңғар шапқыншылықтары каланы құлдыратып жіберді. 1819—64 жылы Түркістан Қокан хандығының қол астына қарады. Сол кезеңде Түркістан қаласының аумағы 10 гектарға жуық болды. Оны балшықтан соғылған қамал қоршап тұрды. Қабырғада 12 мұнара мен 4 қақпа болған. 19 ғасырдың 60-жылдары Түркістанда 20-ға жуық мешіттер, 2 медресе, базар, 22 су диірмені, 5 мыңдай тұрғыны болды. 1864 жылы 11 маусымда Түркістанды Ресей әскер¬лері жаулап алды. 1872 жылдан уездік қала аталды. 20 ғасырдың басында Түркістан 1400 гектардай жерді алып жатты. 1903 жылы Түркістанда темір жолы вокзалы салынды. 1908 жылы 3616 үй, 41 мешіт, 2 класты қалалық училище, қыздар училищесі, 1 медресе, 23 мектеп, 2 шіркеу болған. Қала халқы 1910 жылы 15236 адам болды. Өнеркәсіп және сауда орындарынан 1912 жылы мақта тазалайтын, 10 май шайқайтын, 8 сабын қайнататын, кірпіш зауытттары, 15 су диірмені жұмыс істеді. 1918 жылы 6—9 каңтар аралығында Түркістанда Сырдария облысы қазақтарының съезі етті. Съез¬де Сырдария облысының Алаш автономиясына қосылу моселесі каралды. Онда Сырдария қазақтары Алаш автономиясына қосылған жағдайда Түркістан қаласы Алаш астанасы болады деген шешім кабылданды. Түркістан қаласы 1928 жылдан Түркістан ауданының әкімшілік орталығы. Қалада жөндеу-механик, мақта тазалау, жем, кірпіш зауыттары, темір-бетон бұйымдарын шығаратын, тұр¬мыс қажетін өтейтін комбинаттар т.б. кәсіпорындар жұмыс істейді. Саттар Ерубаев мұражайы қызмет көрсетуде. 1991 жылы "Әзіреті Сұлтан қорық-мұражайы" ашылды. Түркістанда орта білім беретін мектептерден баска, арнаулы білім беретін оқу орындары бар. * 1991 жылы Түркістанда Қожа Ахмет Ясауи атындағы [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]]нің негізі қаланып, қазіргі кезде еліміздегі жетекші білім беру ордасына айналды. * [[ЮНЕСКО]] шешімімен Түркістан каласының 1500 жылдық мерейтойы әлемдік деңгейде аталып өтілді (2000). * [[Абай]] ''«Жиырма жеті жасында...»'' деген өлеңінде сүйікті ұлы [[Әбдірахман]]ның ғылым іздеп, білімін жетілдіру барысында Түркістан өлкесімен таныс болғандығы жөнінде айтады.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref><ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref> == Қала туралы == [[Сурет:View of the Mosque of Hazrat in the town of Turkestan.JPG|thumb|350px|right|Түркістан, 1879 ж]] Түркістан – Орта Азия мен Қазақстандағы ең көне қалалардың бірі. Ол туралы алғашқы деректер араб жазбаларында ІҮ-ІХ ғғ. бастап Шавғар деген атпен кездесе бастайды. Араб тарихшы-географы Әл-Истахри ибн Кордаубех ат-Танрази өз жазбаларында: “Көне Шавғар ХІ ғасырға дейін өмір сүрген де, ХІғ. бастап қала орталығы Ясыға көшті”, - дейді. Бұл деректерді қазіргі біздің археолог ғалымдар да растайды. Ал қорық ғылыми қызметкерлердің зерттеуі бойынша, Қытай санекрит жазбаларындағы деректерге қарағанда, Түркістан қаласы біздің дәуірге дейінгі ІІ-ІІІ ғғ. өмір сүргендігі және сол кездің өзінде ірі мәдени және рухани орталық болғандығы туралы болжамдар айтылып жүр. Мысал келтіретін болсақ, сол кездегі Қарахандық билеушілердің осында әкелініп жерлене бастауы, атап айтқанда, Отырар билеушісі Ілияс ханның жерленуі, тіптен Сайрамда туып-өскен Ахмет Ясауидің де Түркістан жерінде тұрып, осында жерленуі жайдан-жай емес екендігі анық.. ХІҮ ғасырда, яғни А. Ясауи кесенесі салынғаннан кейін, Түркістан бүкіл түрік тілдес халықтардың діни орталығына айналып, “Хазреті Түркістан” немесе “Кіші Мекке” атанды. Бұл болжамды шығыс зерттеушісі академик В.В. Бартольд да қолдайды. ХҮ ғасырда Түркістан [[Сырдария]] өңірінің саяси және экономикалық орталығына айналып, 1598 жылы ол біржолата қазақ хандығының орталығы болады. Бұған дәлел – А.Ясауи кесенесі төңірегіне қазақ хандарының жерленуі. Түркістан қаласы сонымен қатар орта ғасырдың өзінде ірі білім орталығы болғандығы белгілі. Оның мәдени өмірінде дәруіш ақындардың, [[ислам]] дінін уағыздаушылардың да шығармалары үлкен орын алады. Олардың қатарына Ахмет Ясауи бастап, оның шәкірті Сүлеймен Бақырғани, Ахмет Жүгнеки, Жүсіп Баласағұндар жатады. Мың жарым жылдан аса өмірбаяны бар Түркістан – ер жүрек батыр қала. Моңғол-татар, жоңғар шапқыншылығын, қазіргі Орта Азия мен Қазақстанда сол кезде өмір сүрген мемлекеттер мен хандықтардың жаугершілігін көрген қала. Орта ғасырдағы Сыр бойындағы Сығанақ, Сунақ, Сауран сияқты үлкен шаһарлардан біздің ғасырға жеткені де осы қала. ХҮІІ ғасырдың басынан Түркістан қазақ хандығының, яғни қазақ мемлекетінің астанасы болды. Қазақстан мен Ресейдің қарым-қатынасын реттеу үшін Түркістаннан Ресейге, Ресейден Түркістанға елшіліктер жүріп отырған. Түркістанның бүкіл қазақ халқының байтақ астанасы болғандығын дәлелдеу үшін Шығай, Есім, Жәңгір, Тәуке, Абылай, Қазыбек, Әйтеке секілді қазақ халқының ұлдары мен Қанжығалы Бөгенбай, Тобықты, Мамай, Қоңырат Сырғақ, Нияз, Дулат сияқты батырларының құлыптастарының А.Ясауи сағанасында орналасқанын айтудың өзі жеткілікті емес пе?! [[Сурет:Ханака Ахмеда Ясави, Туркестан 2007 001.jpg|thumb|left|300px|[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]], Түркістан]] Өткен дәуірлерде құрылыс саласында қол жеткен табыстардың көпшілігін өз бойына жинақтаған ғимараттардың бірі, Түркістан қаласындағы күні бүгінге дейін жақсы сақталып келген кесене. Бізге жеткен жазба мәліметтерге қарағанда, көне Ясыда, қазіргі кесене тұрған орнында мұсылманның атақты әулиелерінің бірі, дәруіштер шайқасы – Ахмет қабіріне ХІІ ғасырдың өзінде-ақ шағын кесене орнатылғаны белгілі. Кейін бұл кесене мұсылмандардың жаппай тәуеп ету орнына айналды. Ахмет Ясауи кесенесінің қасиетті орын ретінде атағының жайылуына ХІҮ ғасырдың 30-шы жылдарында моңғол шапқыншылығынан қатты күйреген Түркістан қаласының қайта гүлдене бастауы ерекше ықпал етті. Алтын Орданың өктемдігін жойып, астанасы Сарай Беркені өртеп жіберген Темір осы жеңістің құрметіне ескі мазар орнына жаңа, зор кешен орнатуды ұйғарды. Осы тұрғыда Темір тек діни мақсат-мүддені ғана көздеген еді деу қиын. Бұл оның жалпы жасампаздықты мұрат еткенін, беделін көтеруге, үстемдігінің мызғымас берік екендігін көрсетуге қажет еді. Құрылысты жүргізуді Темір Мәулен Садырға жүктеді. Көптеген жазба деректерге қарағанда, болашақ құрылыстың жобасын жасауға Темір тікелей қатысып, негізгі бөлмелерді өзі анықтаған көрінеді. 1991 жылдың 1-ші қаңтарынан бастап Республикалық музей “Мемлекеттік тарихи-мәдени Әзірет Сұлтан қорық музейі” болып қайта құрылды. Қорықтың жалпы ауданы 88,7 гектар. Оған бірнеше ортағасырлық ескерткіштер кіреді: * Қазақ хандарының зираттары (Есім, Тәуке хандар); * Ұлы астроном, ғалым Ұлықбек қызы Рәбия Сұлтан Бегім мазары; * Ортағасырлық “Шығыс моншасы”; * Жер асты мешіті (Аңызға қарағанда, Ахмет 63 жасқа келген соң, Мұхаммедтен артық өмір сүру күнә деп, өмірінің қалған жылдарын осы жер астында өткізген көрінеді. Осында отырып бүкіл мұсылман әлеміне белгілі “Хикметтерін” жазады); Шілдехана, белгісіз кесене, Гауһар ана, Әлқожа ата кесенелері, т.б. ескерткіштер. Сәулет-ғимарат – аса үлкен күмбезді құрылыс. Оның ені 46,5м, ұзындығы 65м. Орталық бөлмесінің төңірегіне түрлі мақсатқа арналған 35 бөлме салынған.Темірдің кезінде барлық құрылымы бітпеген, тек нұсқасы ғана барды. Оның құрылысын Бұқарды билеген Абдолла хан аяқтайды. (1583-1598). Қоқан билігі тұсында мұнаралар мен порталдар қам кесекпен қоршалып, кесене қамалға айналдырылған. Мұнан кейінгі ғасырларда Түркістан билеушілері өз кезеңіне сәйкес кесене құрылысын толық аяқтауға тырысқанмен, ешқайсысы да белгілі бір нәтижеге жете алмаған. Қазіргі кезде бұл алып құрылыс бізден 700-800 жыл бұрын өмір сүріп, кейіннен қазақ халқының негізін құраған көне түркі тайпаларының тілі, діні, мәдениеті мен тарихын зерттеуде өте құнды дерек болып табылады. == Білім беру жүйесі == Түркістан қаласында 2020 жылға 39 күндізгі мектеп, 5 мектептен тыс мекеме, 108 балабақша жұмыс атқарды. 1. 39 мектептің ішінде: * жалпы орта мектеп - 25; * мектеп-лицей - 1; * мектеп-гимназия - 5; * аймақтық дарынды балаларға арналған мектеп-интернаты - 1; * бастауыш мектеп-балабақша кешені - 1; * жекеменшік мектеп – 6. 2. Мектептен тыс мекемелер: * «Балалар мен жасөспірімдер орталығы»; * «Саз мектебі»; * «Өнер мектебі»; * «Жас туристер станциясы»; * «Қолөнер мектебі» 3. 108 балабақшаның ішінде: * мемлекеттік балабақша – 21; * жекеменшік балабақша – 87.<ref>Түркістан қаласы әкімінің аппараты https://www.gov.kz/memleket/entities/turkestan-kalasy/activities/3255?lang=kk</ref> Қалада 1992 жылы құрылған Халықаралық Қазақ- Түрік университеті бар. Онда 22 мыңнан аса студенттер білім алады. Алматы, Тараз, Шымкент , Кентау және Анкара қалаларында филиалдары бар. Университетте 26 елден 500-ден астам студент білім алады. Оның ішінде: Түркия, Кипр, Қырғызстан, Түрікменстан, Башқұртстан, Дағыстан, Саха Республикасы, Моңғолия, Қытай және т.б. елдерден. Университетте 14 факультет, 63 кафедрада 74 мамандық бойынша білім беріледі. 92 ғылым докторы, 220 кандидат, 600-ден астам ұстаз білім береді. 1997 жылдан жылдан бастап Түркістан қаласы мен Анкара қаласын байланыстыратын спутниктік жүйе жұмыс істейді. == Географиясы == === Климаты === <div style="max-width:75%">{{Қаланың ауа райы |Жер_ілік = Түркістан |Дерекнама = [https://meteolabs.kz/қаз/климаты/түркістан_қаласы/ Түркістан ауа райы мен климаты] |Қаң_а_макс = 18.4 |Ақп_а_макс = 26.4 |Нау_а_макс = 30.4 |Сәу_а_макс = 35.9 |Мам_а_макс = 39.4 |Мау_а_макс = 44.7 |Шіл_а_макс = 49.1 |Там_а_макс = 45.4 |Қыр_а_макс = 40.4 |Қаз_а_макс = 34.6 |Қар_а_макс = 27.4 |Жел_а_макс = 21.6 |Жыл__а_макс = 49.1 |Қаң_а_мин = -28.0 |Ақп_а_мин = -31.0 |Нау_а_мин = -18.5 |Сәу_а_мин = -8.2 |Мам_а_мин = -4.3 |Мау_а_мин = 3.1 |Шіл_а_мин = 9.8 |Там_а_мин = 4.7 |Қыр_а_мин = -1.7 |Қаз_а_мин = -14.3 |Қар_а_мин = -19.6 |Жел_а_мин = -28.5 |Жыл__а_мин = -31.0 |Қаң_ор_макс = 1.8 |Ақп_ор_макс = 4.9 |Нау_ор_макс = 13.5 |Сәу_ор_макс = 22.0 |Мам_ор_макс = 28.7 |Мау_ор_макс = 34.4 |Шіл_ор_макс = 36.4 |Там_ор_макс = 35.1 |Қыр_ор_макс = 29.0 |Қаз_ор_макс = 20.2 |Қар_ор_макс = 11.0 |Жел_ор_макс = 3.3 |Жыл__ор_макс = 20.0 |Қаң_ор_мин = -7.3 |Ақп_ор_мин = -5.3 |Нау_ор_мин = 1.0 |Сәу_ор_мин = 8.0 |Мам_ор_мин = 13.7 |Мау_ор_мин = 18.2 |Шіл_ор_мин = 20.0 |Там_ор_мин = 18.2 |Қыр_ор_мин = 11.6 |Қаз_ор_мин = 4.2 |Қар_ор_мин = -0.6 |Жел_ор_мин = -5.9 |Жыл__ор_мин = 6.3 |Қаң_ор = -2.8 |Ақп_ор = -0.2 |Нау_ор = 7.3 |Сәу_ор = 15.0 |Мам_ор = 21.2 |Мау_ор = 26.3 |Шіл_ор = 28.2 |Там_ор = 26.7 |Қыр_ор = 20.3 |Қаз_ор = 12.2 |Қар_ор = 5.2 |Жел_ор = -1.3 |Жыл__ор = 13.2 |Қаң_ор_ж-ш = 22.0 |Ақп_ор_ж-ш = 24.5 |Нау_ор_ж-ш = 27.3 |Сәу_ор_ж-ш = 23.7 |Мам_ор_ж-ш = 23.9 |Мау_ор_ж-ш = 5.7 |Шіл_ор_ж-ш = 4.3 |Там_ор_ж-ш = 1.7 |Қыр_ор_ж-ш = 2.6 |Қаз_ор_ж-ш = 10.0 |Қар_ор_ж-ш = 27.5 |Жел_ор_ж-ш = 28.6 |Жыл__ор_ж-ш = 201.8 |}} </div> == Қала суреттері == <gallery> Сурет:Түркістан. Темір жол вокзалы.jpg|Темір жол вокзалы Сурет:Түркістан. Вокзал маңы ауданы.jpg|Вокзал маңы ауданы Сурет:Түркістан. Тәуке хан көшесі IMG 20220619 150620.jpg |Тәуке хан көшесі Сурет:Түркістан. Б.Саттарханов даңғылындағы қырғауыл композициясы.jpg |Қырғауыл композициясы Сурет:Түркістан. А.Ясауи колледжі.jpg |А.Ясауи колледжі Сурет:Түркістан. Farab кітапханасы.jpg |Farab кітапханасы Сурет:Түркістан. Әкімшілік үйі 1.jpg |Әкімшілік үйі Сурет:Түркістан. Жаңа құрылыстар.jpg |Жаңа құрылыстар Сурет:Туркестан. Центр Ұлы дала елі.jpg|"Ұлы дала елі" орталығы Сурет:Туркестан. Драматический театр.jpg|Драма театры Сурет:Туркестан. Музей А.Яссауи.jpg |А.Яссауи мұражайы Сурет:Туркестан. Международный университет туризма.jpg|Туризм университеті </gallery> == Дереккөздер == <references/> == Тағы қараңыз == * [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] {{Түркістан облысы}} {{Қазақстан қалалары}} {{Түркістан қалалық әкімдігі елді мекендері}} [[Санат:Қазақ елінің астаналары]] [[Санат:Қазақ хандығының астаналары]] [[Санат:Түркістан]] [[Санат:Бұрынғы астаналар]] [[Санат:Жібек жолының бойындағы қалалар]] [[Санат:Әлемдік мұра]] {{stub}} kyfirzceenzfroo5g1ahyxkyigspwan Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері 0 5315 3576161 3569413 2026-04-03T16:38:43Z Орел Карл 81620 3576161 wikitext text/x-wiki {{Infobox National Military |country=Қазақстан |name= |native_name= |image=[[Сурет:Coat of arms military-of-kazakhstan.svg|150px]] [[Сурет:Kazakhstan Armed Forces Flag.svg|150px]] |caption=Қазақстанның Қарулы күштерінің рәмізі мен туы |image2= |caption2= |founded=[[7 мамыр]] [[1992]] |current_form= |disbanded= |branches='''[[Қарулы Күштердің түрі|Қарулы Күштердің түрі]]''': [[Сурет:Нарукавный шеврон Сухопутных войск ВС РК - 1.jpg|22px|border]] [[Қазақстан Республикасы Құрлық әскерлері|Құрлық күштері]]<br />[[Сурет:Нарукавный шеврон Сил воздушной обороны ВС РК.jpg|22px|border]][[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғанысы күштері]]<br />[[Сурет:Нарукавный шеврон Военно-морских сил Казахстана.jpg|22px|border]][[Қазақстан Республикасы әскери-теңіз күштері|Әскери-теңіз күштері]]<br />[[File:Нарукавный шеврон Десантно-штурмовых Войск ВС РК - 1.jpg|22px|border]] [[Қазақстан Республикасы десанттық-шабуылдаушы әскерлері|Десанттық-шабуылдау әскерлері]]<br /> [[Арнайы Операциялар Күштері|Арнайы Операциялар Күштері]] |headquarters= <!-- Leadership --> |commander-in-chief= [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |commander-in-chief_title= |minister=Авиация генерал-лейтенанты <br>[[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] |minister_title= |commander=Генерал-лейтенант [[Қаныш Асанханұлы Әбубәкіров|Қаныш Әбубәкіров]] |commander_title=Бас штабының бастығы <!-- Manpower --> |age=18 - 27 |conscription=12 ай (жедел қызмет) 24 ай (әскери қызмет өткермеген запастағы офицерлерді шақыру) |manpower_data= |manpower_age= |available=3,758,255 |available_f=3,822,845 |fit=6 683 865 (34,2%) |fit_f= |reaching=273 608 (2024) |reaching_f= |active=70000-75000 |ranked= |reserve=135,000 (2024) |deployed= <!-- Financial --> |amount=972 млрд. теңге (2024)<ref>https://sarbaz.kz/v-centre-vnimaniya/2303-oboronnyi-biudzhet-uzbekistana-bolshe-kazakhstanskogo-na-milliard-dollarov/</ref>(2,2 млрд АҚШ $) |percent_GDP=0,95 % (2022 сарап.) <!-- Industrial --> |domestic_suppliers= |foreign_suppliers= |imports= |exports= <!-- Related aricles --> |history= |ranks=1 }} '''Қазақстанның Қарулы Күштері'''&nbsp;— [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] әскери құрылымы әскери басқару органдарын, Қарулы Күштердiң түрлерiн, арнайы әскерлердi, тыл, әскери оқу орындары мен ғылыми мекемелердi қамтиды. Соғыс уақытында құрамына қорғаныс министрлігіне қарайтын әскер түрлерiнен басқа Ішкi iстер министрлігінiң iшкi әскерлерi, Ұлттық қауiпсiздiк комитетiнiң шекара қызметi және басқа да әскерлерi, республикалық «Ұлан», азаматтық және аумақтық қорғанысты басқару мен құру органдары кiредi. == Міндеттері == «Қазақстан Республикасының қорғанысы мен Қарулы Күштері туралы» Қазақстан Республикасының Заңы, 5-тарау, 18-тармағы бойынша: Қарулы Күштер агрессияға тойтарыс беруге, Қазақстан Республикасының аумақтық тұтастығы мен егемендігін қару-жарақпен қорғауға, мемлекеттік және әскери объектілерді күзетуге және қорғауға, әуе кеңістігін күзетуге, сондай-ақ Қазақстан Республикасы бекіткен халықаралық шарттарға сәйкес міндеттерді орындауға арналады. «Қазақстан Республикасының қорғанысы мен Қарулы Күштері туралы» Қазақстан Республикасының Заңы, 4-бабы бойынша: Қарулы Күштер, басқа да әскерлер мен әскери құралымдар Әскери доктринаға және Қарулы Күштерді қолдану жоспарына сәйкес қорғаныс саласындағы міндеттерді орындайды. === Бейбiт кезеңде === Республика Қарулы Күштерiне бейбiт кезеңде мынандай негiзгi мiндеттердi орындау жүктелген: * әскери күштi, жауынгерлiк даярлықты қамтамасыз етiп, басқару органдары мен әскерлердi ел iшiндегi қақтығыстарды, Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасында немесе аумағының шегiнде туған кез келген заңсыз қарулы күш көрсетудi тұмшалап, тойтара алатын деңгейде ұстау; * әуе кеңiстiгiн күзету, сондай-ақ, мемлекеттік шекараның жедел-стратегиялық тұрғыда маңызды өңiрлерiн жабу; * маңызды әскери нысандарды күзету; * елдiң кез келген ауданында жағдайды тұрақтандыру жөнiндегi батыл iс-қимылға әзiр болу; * халықаралық мiндеттемелерге сәйкес бiтiмгершiлiк және өзге де операцияларға қатысу. Бұл мiндеттердi орындауды Қарулы Күштер Қазақстан Республикасының (ҚР) басқа да әскерлерi мен әскери құрылымдарымен өзара тығыз iс-қимылда жүзеге асырады. Бұл ретте ҚР Ұлттық қауiпсiздiк комитетiнiң шекара қызметiне құрлықта, теңiзде, көлдерде және өзге де су айдындарында мемлекет шекараны күзету мен қорғау, сондай-ақ, лаңкестiкке (террорға), қару мен есiрткi саудасына қарсы күреске қатысу жүктеледi. == Әскери доктринасы == [[Сурет:Kazakhstan paratrooper.jpg|300px|thumb|left|Қазақстан аэроұтқыр әскері]] Қазақстанның геосаяси жағдайы үлкен өзгерiстерге (экстремизм, шекараға таяу жерлерде әскери қақтығыстардың өршуi, жаңадан ядролық мемлекеттер пайда болуы, т.б.) ұшырауда. *2007 жылғы 21 наурызда Қазақстан Респуб­ликасы Президентінің № 299 Жарлығымен мемле­кеттің әскери қауіпсіздігін қамтамасыз етуге, соғыс­тар мен қарулы жанжалдарды болдырмауға, Қарулы Күштерді, басқа да әскерлер мен әскери құралым­дарды дамыту мен қолдануға негіз қалаушы көз­қарастар жүйесін білдіретін Қазақстан Республи­касының жаңа Әскери доктринасы бекітілген болатын. Әскери доктрина Қазақстан Республикасы Конституциясының негізгі ережелерін, Мемлекет басшысы жарлықтарының талаптарын, Қазақстан­ның 2030 жылға дейінгі даму стратегиясын, Ұлттық қауіпсіздік стратегиясын, Қазақстан Республика­сы­ның заңнамалық және өзге де нормативтік құқықтық актілерін, сондай-ақ Қазақстан қатысу­шысы болып табылатын халықаралық шарттарды нақтылайды. Әскери доктрина қорғаныстық сипатта, ол ұлттық мүдделерді қорғауды, елдің әскери қауіп­сіздігіне кепілдік беруді батыл шеше отырып, Қа­зақстан Республикасының бейбітшілікке бейілді­лігін айқындайды, асимметриялық қатерлер­ге: терроризмге, экстремизмге, есірткі тасымалына, қаруды заңсыз таратуға, заңсыз көші-қонға қарсы күресті ескере отырып, Қарулы Күштерді, басқа да әскерлер мен әскери құралымдарды дамыту шарттары мен жаңа бағыттарын нақтылайды. *Әскери доктрина ережелерін іске асыру, әскери басқару жүйесін одан әрі жетілдіру, өзара байла­ныс­ты саяси, дипломатиялық, экономикалық, әлеуметтік, ақпараттық, құқықтық, әскери және Қазақстанның әскери қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған басқа да шаралар кешенін жүргізу есебінен қамтамасыз етілетін болады. == Өңірлік қолбасшылықтар == Құрлық күштерінің өңірлік қолбасшылықтары 2003 жылы құрылған. === «Астана» өңірлік қолбасшылығы === «Астана» өңірлік қолбасшылығы [[Ақмола облысы|Ақмола]], [[Қарағанды облысы|Қарағанды]], [[Қостанай облысы|Қостанай]] және [[Солтүстік Қазақстан облысы|Солтүстік Қазақстан]] облыстарының әкімшілік шекарасында орналасады. Қолбасшылық штабы [[Қарағанды]] қаласында орналасқан. Өңірлік қолбасшылық құрамына орталық бағынысты бөлімдер мен Әуе қорғанысы күштері әскерлерінен басқа аумақтық бөлініс шегінде орналасқан әскери бөлімдер кіреді. «Астана» өңірлік қолбасшылығы&nbsp;— Қарулы Күштер Жоғарғы Бас қолбасшысы Ставкасының резерві. «Астана» өңірлік қолбасшылығына (ӨҚ) кіреді: * [[203-ші мотоатқыш дивизиясы|7-ші жеке механикаландырылған бригада]] (7-ші ЖМЕХБР немесе 31775 әскери бөлім (ә/б) — [[Қарағанды]] * арнайы мақсаты бар барлау полкі (22750 ә/б) — [[Ақтас (Саран қалалық әкімдігі)|Ақтас]] елді мекен (е.м.). * [[401-ші зеңбіректі артиллериялық бригада]] (ЗАБР) (401-ші ЗАБР немесе 06708 ә/б) — [[Приозёрск]] ([[Алматы облысы]], [[Үңгіртас]] е.м. жаңа орынға орналастырылды). * [[402-ші ракетивті артиллериялық бригада]] (РЕАБР) (402-ші РЕАБР) — [[Приозёрск]]. * [[403-ші танк бұзар артиллериялық бригада]] (ТБАБР) (403-ші ТБАБР немесе 70417 ә/б) — [[Приозёрск]]. * Резервтегі кіші мамандардың әскери даярлығы мен әскери қолдану бойынша оқу орталығы (36352 ә/б) — [[Спасск (Қарағанды облысы)|Спасск]]. * Зымыран әскерлері мен артиллерияға дайындық орталығы (14805 ә/б) — [[Приозёрск]]. === «Шығыс» өңірлік қолбасшылығы === «Шығыс» өңірлік қолбасшылығы [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] және [[Павлодар облысы|Павлодар]] облыстарының әкімшілік шекараларында орналасқан. Қолбасшылық штабы [[Семей]] қаласында орналасқан. Өңірлік қолбасшылықтың құрамына Әуе қорғанысы күштерінің орталық бағыныстағы бөлімдері мен әскерлерін қоспағанда, аумақтық бөлініс шегінде орналасқан әскери бөлімдер кіреді. «Шығыс» ӨҚ кіреді: * [[3-жеке гвардия механикаландырылған бригадасы]] (ЖГМехБр) (3-ЖГМехБр немесе 40398 ә/б) — [[Үшарал (қала)|Үшарал]]; * [[4-жеке механикаландырылған бригадасы|4-механикаландырылған бригадасы]] (4-ЖГМехБр немесе 27943 ә/б) — [[Өскемен]]; * [[8-жеке механикаландырылған бригадасы]] (30217 ә/б) — [[Семей]]; * [[11-танк бригадасы|11-танк бригадасы]] (11-тбр немесе 10810 ә/б) — [[Аягөз]]; * [[34-артиллерия бригадасы]] (34-абр немесе 10181 ә/б) — Үшарал; * [[101-ракеталық бригада]] (РБр) (101-РБр немесе 36803 ә/б) — Семей; * [[102-ракетивті артиллериялық бригада]] (РеАБр) (402-РеАБр немесе 16752 ә/б) — Семей; * [[103-зеңбіректі артиллериялық бригада]] ЗАБр (103-ЗАБр немесе 28738 ә/б) — Семей; * жеке барлау полкі (44736 ә/б) — Семей; * жеке байланыс бригадасы (44793 ә/б) — Семей. === «Батыс» өңірлік қолбасшылығы === «Батыс» өңірлік қолбасшылығы [[Батыс Қазақстан облысы|Батыс Қазақстан]], [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе]], [[Атырау облысы|Атырау]] және [[Маңғыстау облысы|Маңғыстау]] облыстарының әкімшілік шекараларында орналасқан. Қолбасшылық штабы [[Атырау]] қаласында орналасқан. Өңірлік қолбасшылықтың құрамына Әуе қорғанысы күштерінің орталық бағыныстағы бөлімдері мен әскерлерін қоспағанда, аумақтық бөлініс шегінде орналасқан әскери бөлімдер кіреді. Өңірлік қолбасшылықтың негізгі міндеті&nbsp;— [[Каспий теңізі]]нің қазақстандық секторында Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасына, аумақтық тұтастығына, егемендігі мен экономикалық мүдделеріне қол сұғылмауын қамтамасыз ету. «Батыс» ӨҚ кіреді: * [[100-артиллериялық бригада]] (100-ші абр немесе 30238 ә/б) — [[Ақтөбе]]; * жеке мотоатқыш батальоны (66597 ә/б) — [[Ақтөбе]]; * [[80-гвардиялық оқу мотоатқыш дивизиясы|390-шы жеке гвардиялық теңіз жаяу әскерлері бригадасы]] (390-шы жтжәбр немесе 25744 ә/б) — [[Ақтау]] (2009 ж. [[Атырау]]дан жаңа орынға орналастырылды); * жеке барлау полкі (41433 ә/б) — [[Атырау]]; * жеке мотоатқыш батальоны (99116 ә/б) — [[Маңғыстау облысы]] [[Бейнеу]] е.м.<ref>[https://sarbaz.kz/ru/army/v-sele-beyneu-mangistauskoy-oblasti-sformirovana-novaya-voyskovaya-chast-foto-162641057/ Маңғыстау облысының Бейнеу ауылында жаңа әскери бөлім құрылды] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202083049/https://sarbaz.kz/ru/army/v-sele-beyneu-mangistauskoy-oblasti-sformirovana-novaya-voyskovaya-chast-foto-162641057/ |date=2017-02-02 }}</ref> === «Оңтүстік» өңірлік қолбасшылығы === «Оңтүстік» өңірлік қолбасшылығы [[Алматы облысы|Алматы]], [[Жамбыл облысы|Жамбыл]], [[Түркістан облысы|Түркістан]] және [[Қызылорда облысы|Қызылорда]] облыстарының әкімшілік шекараларында орналасқан. Қолбасшылық штабы [[Тараз]] қаласында орналасқан. Өңірлік қолбасшылықтың құрамына Әуе қорғанысы күштерінің орталық бағыныстағы бөлімдері мен әскерлерін қоспағанда, аумақтық бөлініс шегінде орналасқан әскери бөлімдер кіреді. «Оңтүстік» өңірлік қолбасшылығының ( ӨҚ) негізгі міндеті&nbsp;— елдің оңтүстік-шығыс шептерінде қауіпсіздікті қамтамасыз ету. «Оңтүстік» ӨҚ кіреді: * [[5-ші тау атқыштар бригадасы]] (ТАБр) (5-ші ТАБр немесе 85395 ә/б) — [[Тараз]]; ** жеке мотоатқыш батальоны (42062 ә/б) — [[Луговой]] ауылы. ** Жеке танк батальоны — [[Луговой]] ауылы. ** Жеке барлау батальоны (03811 ә/б) — [[Луговой]] ауылы. ** Жеке мотоатқыш батальоны (11971 ә/б) — [[Меркі]] ауылы. * 6-ші жеке механикаландырылған бригада (7-ші ЖМехбр немесе 35748 ә/б) — [[Шымкент]]; * жеке атты тау-егерь полкі (91678 ә/б) — [[Бауыржан Момышұлы ауылы|Бауыржан Момышұлы]] ауылы. * [[80-ші гвардиялық оқу мотоатқыш дивизиясы|40-шы әскери базасы]] [[Гвардейский|Гвардиялық]] кенті; ** [[12-ші механикаландырылған бригада]] (12-ші МехБр немесе 21450 ә/б) ** [[54-ші гвардиялық артиллериялық бригада]] (54-ші гв.АБр немесе 82796 ә/б) ** [[23-ші инженерлік-саперлік бригада]] (ИСБр) (23-ші ИСБр немесе 75263 ә/б) ** Қарасай батыр атындағы Құрлық әскерлерінің оқу орталығы ('''Қорғаныс Әскері Оқу Орны''' '''('''ҚӘ ОО) немесе 30212 ә/б) * [[221-ші жеке байланыс бригадасы]] (221-ші ЖББр немесе 28903 ә/б) — Тараз; * [[232-ші инженерлік-саперлік бригада]] (232-ші ИСБр немесе 58012 ә/б) — [[Қапшағай]]. == Ағымдық қару-жарағы == === Құрлық күштері === Жауынгерлік қолдау бөлімдерінің санын көбейту және заманауи қару мен әскери техниканы сатып алу. 99 арнайы мамандандырылған компанияларды қамтитын 10 логистикалық база мен 9 барлау полисі құрылды. 3 млрд тенгеге келесі заманауи қарулар сатып алынды: *Биологиялық заттарды таба алатын жаңа құралдар *КПО-1М үлгілеу жинақтағыштары *Портативті спетрометлердің жиынтығы және т.б {| class="wikitable" |+ !Типі !Бейнесі !Өндіріс !Техника түрі !Саны !Ескертпелер |- |Т-72БА |[[Сурет:Т-72Б Вооружённых Сил Казахстана.JPG|200px]] |{{KAZ}} |Танк |300-1300 |2016 жылғы мәліметтер бойынша 300-ден 1300-ге дейін Т-72В болды. — БРЭ бойынша 2021 жылға 300 Т-72БА |- |БМП-2 |[[Сурет:БМП-2 на военном параде в Астане 7 мая 2015 года.JPG|200px]] |{{USSR}} |Жаяу әскерге арналған ұрыс көлігі |700<ref name=":0">https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D0%B2%D0%BE%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%B8_%D0%B2%D0%BE%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8_%D0%A1%D1%83%D1%85%D0%BE%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D1%81%D0%BA_%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0#cite_note-:0-1</ref> | |- |БМП-1 |[[Сурет:БМП-1 с учебного полигона Алматинского Института Сухопутных Войск.JPG|200px]] |{{USSR}} |Жаяу әскерге арналған ұрыс көлігі | |- |БМПТ Терминатор |[[Сурет:БМПТ Рамка (3).JPG|200px]] |{{RUS}} |Танктерді сүйемелдейтін Бронды-көлік |3 | |- |БТР-82А |[[Сурет:БТР-82А 390-й бригады морской пехоты Вооружённых Сил Казахстана.JPG|200px]] |{{RUS}} |Бронды-тасымалдаушы |62 | |- |БТР-80А |[[Сурет:БТР-80А на полигоне Алматинского Института Сухопутных Войск.JPG|200px]] |{{RUS}} |Бронды-тасымалдаушы |90 | |- |БТР-80 |[[Сурет:БТР-80 Военной Полиции ВС Казахстана.JPG|200px]] |{{USSR}} |Бронды-тасымалдаушы |150 | |- |БТР-70 | |{{USSR}} |Бронды-тасымалдаушы | | |- |БТР-60 |[[Сурет:R-145BM command vehicle on BTR-60 base.jpg|200px]] |{{USSR}} |Бронды-тасымалдаушы |150 | |- |БРДМ-2 |[[Сурет:БРДМ-2. Энергодар.jpg|200px]] |{{USSR}} |Барлау-көлігі |30 | |- |HMMWV |[[Сурет:HMMWV Казахстанской армии с установленным ПТРК Фагот.JPG|200px]] |{{USA}} |Барлау-көлігі |50 | |- |МТ-ЛБ |[[Сурет:МТ-ЛБ с учебного полигона Алматинского Института Сухопутных Войск.JPG|200px]] |{{USSR}} |Бронды-тасымалдаушы |180 | |- |Газ-2330Тигр |[[Сурет:ГАЗ-2330 Тигр на военном параде в Астане 7 мая 2015 года.JPG|200px]] |{{RUS}} |Барлау-көлігі |26 | |- |БПМ-97 |[[Сурет:KAMAZ-43269 Vystrel (BMP-97) REA-2009.jpg|200px]] | |Бронокөлік |20 | |- |БРМ-1К |[[Сурет:BRM-1K (1).jpg|200px]] |{{USSR}} |Барлау-көлігі |40 | |- |OTOKAR COBRA |[[Сурет:БРМ Otokar Cobra на военном параде в г.Астана 7 мая 2015 года.JPG|200px]] | |Барлау-көлігі |17 | |- |Арлан |[[Сурет:Арлан (2).jpg|200px]] |{{KAZ}} |Бронды-көлік |200<ref>https://informburo.kz/novosti/60-bronevikov-arlan-prinyali-na-vooruzhenie-v-kazahstanskoy-armii.html</ref> | |- |Plasan Sandcat//Алан |[[Сурет:Бронеразведывательная машина SandCat.JPG|200px]] |{{KAZ}} |Бронды-көлік |20 | |} == Артиллерия == '''Сүйретілетін артилерия''' * {| class="wikitable" |+ !Типі !Бейнесі !Өндіріс !Техника түрі !Саны !Ескертпелер |- |Д-30 |[[Сурет:Д-30А с учебного полигона Алматинского Института Сухопутных Войск.JPG|нобай]] |{{USSR}} |'''Сүйретілетін артилерия''' |100 | |- |Мста-Б |[[Сурет:Мста-Б Вооружённых Сил Казахстана.JPG|нобай]] |{{USSR}} |'''Сүйретілетін артилерия''' |70 | |- |Гиацинт-Б |[[Сурет:2А36 с тягачом-машиной управления огня.JPG|нобай]] |{{USSR}} |'''Сүйретілетін артилерия''' |180<ref>https://ru.wikipedia.org/wiki/152-%D0%BC%D0%BC_%D0%BF%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B0_2%D0%9036#cite_note-Military-Balance-2012--255-21</ref> | |} * '''Жылжымалы зеңбіректер''' * {| class="wikitable" |+ !Типі !Бейнесі !Өндіріс !Техника түрі !Саны !Ескертпелер |- |Семсер | |{{KAZ}} |'''Моторлы зеңбіректер''' | | |- |Гвоздика |[[Сурет:122 мм Самоходная гаубица 2С1"Гвоздика" - panoramio.jpg|200px]] |{{USSR}} |'''Моторлы зеңбіректер''' |60 | |- |Акация |[[Сурет:2С3 на военном параде в Астане 7 мая 2015 года.JPG|200px]] |{{USSR}} |'''Моторлы зеңбіректер''' |60 | |- |Тюльпан |[[Сурет:Тюльпан (2).jpg|200px]] |{{USSR}} |'''Моторлы зеңбіректер''' |белгісіз | |} * '''Дүркін артиллерия''' {| class="wikitable" |+ !Типі !Бейнесі !Өндіріс !Техника түрі !Саны !Ескертпелер |- |ТОС-1А |[[Сурет:ТОС-1А «Солнцепёк» на военном параде в Астане 7 мая 2015 года (2).JPG|200px]] |{{RUS}} |'''Дүркін артиллерия''' |3 | |- |БМ-30 Смерч |[[Сурет:БМ-30 Вооружённых Сил Казахстана.JPG|200px]] |{{USSR}} |'''Дүркін артиллерия''' |6 | |- |БМ-27 Ураган |[[Сурет:9K57 Uragan 2.jpg|200px]] |{{USSR}} |'''Дүркін артиллерия''' |180 | |- |БМ-21 РСЗО «КазГрад» |[[Сурет:КазГрад.jpg|200px]] |{{KAZ}} |'''Дүркін артиллерия''' | | |- |БМ-21 Град |[[Сурет:РСЗО Прима.jpg|200px]] |{{USSR}} |'''Дүркін артиллерия''' |200 | |- |Найза | |{{KAZ}} |'''Дүркін артиллерия''' |18 | |- |9К59 «Прима» |[[Сурет:РСЗО Прима.jpg|200px]] |{{USSR}} |'''Дүркін артиллерия''' | | |} Тактикалық зымыран кешендері {| class="wikitable" |+ !Типі !Бейнесі !Өндіріс !Техника түрі !Саны !Ескертпелер |- |Точка-У |[[Сурет:ТРК Точка на военном параде в Астане 7 мая 2015 года.JPG|200px]] |{{USSR}} |оперативті-тактикалық-зымырандық-кешен |12<ref>https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%BE%D1%87%D0%BA%D0%B0_(%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81)#cite_note-20</ref> |} === Әуе қорғанысы күштері === {{main|Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері}} [[Сурет:Kazakhstan Air Force Sukhoi Su-25 Pichugin-1.jpg|250px|нобай|[[Су-25]] (Su-25)]] Қазақстан Республикасының әуе қорғаныс күштері 1998 жылы 1 маусымда құрылды. Мақсаттары: * Қазақстан Республикасының әуе шебі қорғанысын қамтамасыз ету. * Мемлекеттік, әскери және әкімшілік нысандарды әуе шабуылынан қорғау. * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің басқа құрылымдарына авиациялық көмек көрсету. {{Standard table|0}}{{main|Қазақстан Республикасы әскери-теңіз күштері}} == Басшылары == # [[Әлібек Хамитұлы Қасымов]] (1992 — 1995) — Қарулы күштер Бас штабының бастығы; # [[Николай Дмитриевич Толмачев]] (1995 — 1996) — Қарулы күштер Бас штабының бастығы; # [[Әлихан Бірімжанұлы Жарболов]] (1996 — 1997) — Қарулы күштер Бас штабының бастығы; # [[Бақытжан Ертайұлы Ертаев]] (1997 — 2000) — Қарулы күштер Бас штабының бастығы; # [[Мәлік Мұхамеджанұлы Сапаров]] (2001 — 2003) — Қарулы күштер Бас штабының бастығы; # [[Болат Керімжанұлы Дарбеков]] (2003 — 2007) — Қорғаныс министрлігі Штаб бастықтары комитетінің төрағасы; # [[Мұхтар Қапашұлы Алтынбаев]] (2007 — 2010) — Қорғаныс министрлігі Штаб бастықтары комитетінің төрағасы; # [[Сәкен Әділханұлы Жасұзақов]] (2010 — 2016) — Қорғаныс министрлігі Штаб бастықтары комитетінің төрағасы, 2013 жылдан бастап — Қарулы күштер Бас штабының бастығы; # [[Мұрат Жәлелұлы Майкеев]] (2016 — 2019) — Қарулы күштер Бас штабының бастығы; # [[Мұрат Кәрібайұлы Бектанов]] (2019 — 2021) — Қарулы күштер Бас штабының бастығы; # [[Марат Рақымұлы Құсайынов]] (2021 — 2024) — Қарулы күштер Бас штабының бастығы; # [[Сұлтан Бүркітбайұлы Қамалетдинов]] (2024 — 2026) — Қарулы күштер Бас штабының бастығы; # [[Қаныш Асанханұлы Әбубәкіров]] (2026 жылдан бастап) — Қарулы күштер Бас штабының бастығы. == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == *[http://www.mod.kz/?post=237&lang=kaz Қарулы Күштер] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080527105337/http://www.mod.kz/?post=237&lang=kaz |date=2008-05-27 }} *[http://www.youtube.com/watch?v=E1AZS2dafVQ Photogallery of kazakhi army] *[http://kazakh.ru/news/video/?videoid=Otb8CoXafak Kazakh armored forces parade (video)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230811084833/http://kazakh.ru/news/video/?videoid=Otb8CoXafak |date=2023-08-11 }} *[http://www.youtube.com/watch?v=G1xH2GdyEGQ Military drill in Kazakhstan (video)] *[http://www.youtube.com/watch?v=nCDzC9ze6Kg&feature=fvw Biz Türküz (Turkish union)] *[http://www.youtube.com/watch?v=1wn7pKt_i1I Kazakhstan army (video)] *[http://www.youtube.com/watch?v=wofygVdIhuc&feature=related Kazakh - Turkish Brothers Storm] *[http://www.youtube.com/watch?v=Rzm1mEp77Qg&feature=related Kazakh army (!NO PASARAN!)] *[http://www.youtube.com/watch?v=YMxw7PG8Phc Kazakhstan Special Forces & Republic Guard (video)] *[http://kiwi.kz/watch/nvvord4l6vkj Kazakhstan Special Forces (video)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100603051035/http://kiwi.kz/watch/nvvord4l6vkj |date=2010-06-03 }} *[http://kiwi.kz/watch/bj7ugugrg317 Kazakh army, navy & air forces (video)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100601235622/http://kiwi.kz/watch/bj7ugugrg317 |date=2010-06-01 }} *[http://www.youtube.com/watch?v=dld04VN8huw Kazakh Airborne (video)] [[Санат:Қазақстан Қарулы күштері]] k2c36a3ll6cnnam4niv0hq5stw221wo Моңғолия 0 5398 3576121 3512078 2026-04-03T13:26:44Z Sauletmaga1234 179377 Өйткені шын атауы сондай 3576121 wikitext text/x-wiki {{Мемлекет |Қазақша атауы = Мағзұмолия |Шынайы атауы = {{lang-mn|Монгол Улс}} |Атау септігі = |Елтаңба = State_emblem_of_Mongolia.svg |Байрақ = Flag of Mongolia.svg |Ұраны = |Әнұранның аты = Моңғолия ұлттық әнұраны |Аудио = |lat_dir =N |lat_deg =46 |lat_min =49 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =104 |lon_min =0 |lon_sec = 0 |region = MN |CoordScale = 10000000 |Картада = Mongolia (orthographic projection).svg |карта тақырыбы = |Картада2 = |Үкімет түрі = [[Парламенттік республика]] |Құрылды = 1206 жыл ([[Моңғол империясы]]) |Тәуелсіздік күні = [[11 шілде]] [[1921 жыл]]ы ([[Моңғолия (1911—1921)|Моңғолия мемлекеті]]) |Тәуелсіздігін алды = [[Бэйян мемлекеті|Қытай Республикасы]] |Тілі = [[моңғол тілі]] |Мемлекеттік діні = зайырлы мемлекет |Астанасы = {{байрақ|Ұланбатыр}} |Ірі қалалары = Ұланбатыр, [[Эрдэнэт]], [[Дархан (қала)|Дархан]] |Басшы қызметі = [[Моңғолия президенті|Президенті]]<br />[[Моңғолия премьер-министрі|Премьер-министрі]]<br />[[Мемлекеттік Ұлы Хурал төрағасы|Ұлы Хурал төрағасы]] |Басшылары = [[Ухнаагийн Хүрэлсүх]]<br />[[Гомбожавын Занданшатар]]<br />[[Дашзэгвийн Амарбаясгалан]] |Жер аумағы = 1 566 000 |Жер аумағы бойынша орны = 18 |Судың үлесі = 0,67 |Этнохороним = |Жұрты = 3 256 176<ref>http://www.nso.mn/</ref> |Халық саны бойынша орны = 134 |Сарап жылы = 2019 |Санақ бойынша халық саны = |Санақ жылы = |Халық тығыздығы = 1,97 |Тығыздық бойынша орны = 238 |ЖІӨ = |ЖІӨ сараптаған жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша орны = |ЖІӨ (АҚТ) = 47 млрд.<ref name="IMFWEOMN">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?sy=2017&ey=2024&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=77&pr1.y=5&c=948&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=World Economic Outlook Database, January 2019 |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |access-date=24 February 2019}}</ref> |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы = 2019 |ЖІӨ (АҚТ) орны = 115 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) = 14,270<ref name="IMFWEOMN"/> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны = 93 |ЖІӨ (номинал) = 13,7 млрд.<ref name="IMFWEOMN"/> |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы = 2019 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны = 133 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) = 4,151<ref name="IMFWEOMN"/> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны = 116 |АДИ = {{құлдырау}} 0,741<ref name="UNDP2018">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_human_development_statistical_update.pdf |title= Human Development Report 2018 – "Human Development Indices and Indicators"|publisher=Human Development Report United Nations Development Programme|pages=22–25 |accessdate=14 September 2018}}</ref> |АДИ жылдық есебі = 2017 |АДИ бойынша орны = 92 |АДИ деңгейі = <span style="color:#090;">'''жоғары'''</span> |Әуе компаниясы = |Валютасы = [[Тұғрық|Моңғол тұғрығы]] ([[ISO 4217|MNT, код 96]]) |Интернет үйшігі = [[.mn]] |ISO = |Телефон коды = |Уақыт белдеуі = [[UTC-7:00]], [[UTC-8:00]] |Түсініктемелер = }} '''Моңғолия''' ({{lang-mn|Монгол Улс}}, [[Моңғол әліпбиі|ескі моңғолша]] [[Сурет:Monggol ulus.svg|25px]]) — [[Орталық Азия]]ның шығыс бөлігінде орналасқан, жиі Шығыс Азияға жатқызылатын тәуелсіз мемлекет. Солтүстігінде [[Ресей|Ресеймен]], оңтүстік, шығысы мен батысында [[Қытай|Қытаймен]] шектеседі. Моңғолия — [[Мұхитқа шыға алмайтын елдер|мұхитқа шыға алмайтын мемлекеттердің]] бірі. Жер көлемі 1 564 116 км²-ге жетеді. Жер көлемінің үлкендігі бойынша әлемде 18-орында. Астанасы — [[Ұланбатыр]] қаласы. Халық саны 3,330,000 адамға жеткен. Мемлекеттік тілі – [[моңғол тілі]], жазуы [[кириллица]]. Моңғол тілінде халықтың 95%-ы сөйлейді. [[Қазақтар]] елдің 4 пайыздан астамын құрайды. Орта мектепте кирил жазуынан басқа ескі моңғол жазуы оқытылады. Қазақтар көп тұратын [[Баян-Өлгей аймағы]]нда [[қазақ тілі]] оқытылады. == Тарихы == Моңғолия аймағында әртүрлі түркі тілдес тайпалар көшіп-қонып өмір сүрді. Ең бірінші – [[Ғұндар|хуннулар]] (ғұндар), өз мемлекетін құрып, Қытаймен (Син династиясы) соғыс бастады. Қытайдың қолбасшы маршалы Менг Тиан өз елін қорғау үшін [[Ұлы Қытай қорғаны]]н тұрғызды. Хуннулардан кейін бұл жерде [[Түрік қағанаты|түркілер]] өз империясын құрды. 12-ғасырда Моңғол жерінде шағын хандықтар мен тайпа-ұлыстар болды. Қолбасшы Темучин бүкіл ұлыстарды бір елге біріктіріп [[Моңғол империясы|Моңғол Империясын]] жариялады. [[1206]] ж. ол [[Шыңғыс хан]] (Ұлы хан) атын алып, көршілес елдерді жаулап ала бастайды. Оның Империясы бүкіл Азия мен жарты [[Еуропа]]ны қамтыды. [[Шыңғыс хан]] өлгенде ол өз империясын балаларына бөліп берді. Шыңғыс ханның немересі Құбылай хан, империяның елордасын Бейжің қаласына көшірді. [[1368]] ж. Қытайдың Минг Династиясы төңкеріс жасап моңғолдарды өз жеріне қуып жібереді. Осыдан бастап Моңғолия қытайдың отары болды. [[Сурет:TariatLandscape.jpg|нобай|Далалық сахара]] [[1911]] ж. Цин Империясы құлады, сондықтан [[Боғд ханның Моңғолия|Моңғолия тәуелсіз мемлекет ретінде жарияланды]]. Жаңа мемлекеттің басшысы [[Боғд хан]] болды. Бірақ Қытай қолбасшылары Моңғолияға өз әскерлерін кіргізіп, осы жердің екі аймаққа бөлінуі (Сыртқы Моңғолия және [[Ішкі Моңғолия]]). [[1917]] ж. [[Ресей империясының азамат соғысы]] басталды, көп «ақ әскерлер» Сібір және Қытай жеріне қашты. Бір сондай әскери қолбасшы, [[Барон Унгерн]] өз сарбаздарымен Сыртқы Моңғолияға кіріп, Урга (Өргөө) немесе Да-Хүрее қаласын (қазіргі [[Ұлан-Батыр]]) басып алды. Ресей қызыл армиясы Моңғолияның коммунистік қолбасшысы [[Сухэ-Батыр]]-ды қолдады, ол Унгернның әскерін жеңіп, 1921 жылы Сыртқы Моңғолияда [[Моңғолия Халық республикасы|Моңғолия Халық Республикасын]] жариялады. Ішкі Моңғолия аумағы қазіргі күннің өзінде де Қытайдың құрамында. Бүгінгі Моңғолия – [[парламенттік республика]]. Елдің парламенті – Мемлекеттік Ұлы Хурал деп аталады. == Географиясы == [[Сурет:Mongolia Landscape.jpg|thumbnail|left|Моңғолия табиғаты]] Моңғолияның оңтүстігі [[Гоби]] шөлі, солтүстігі және батысы суықтау боп келетін таулы өлкеде орналасқан. Моңғолияның орталық бөлігі жазық болып келеді. Ең биік шыңы Моңғол Алтай тау жүйесінің Таванбогд тауының [[Хүйтэн]] шыңы теңіз денгейінен 4,374 метр биік болып келеді. Моңғолия климаты – қатаң континенталды. Жазда ыстық болғанымен қыста суық болады. Қыста орташа температура -30&nbsp;°C болады. [[Ұлан-Батыр]] қаласы әлемдегі ең суық астана болып саналады. Таулы өлке көп болғандықтан жел көп соғады. Жылында орта есеппен 257 күндік тәулік болады. Жауын шашын мөлшері шығыс бөлігінде орташа есеппен 200-350 мм, оңтүстікте 100–200 мм. Оңтүстіктің ең шеткей өлкесі [[Гоби]] шөлінде кей жылдары жауын-шашын мүлде болмайды. == Табиғаты == === Табиғат белдеулері === Моңғолияның солтүстігінен оңтүстігіне қарай келесі меридиандық табиғат белдеулері кездеседі: орманды дала, дала, шөлейт, шөл. Орманды белдеуде таулы орманды және тайга белдеуі кездеседі. Табиғи белдеулері орналасуына байланысты Ханғай, Хэнтий, Алтай таулы, Дорнод далалық, Говь шөлдік деп төрт белдеуге бөлінеді. === Топырағы === Моңғолияда күрең, қара күрең, ашық күрең, қара топырақ, шөлдік қоңыр, батпақты, тұзды сияқты көптеген топырақ түрлері кездеседі. Бұлардың ішінен құнарлы топырақ олардың 5 %-ын құрайды. Жер көлемінің 0,76%-ы егін шаруашылығына ыңғайлы. Суармалы жер көлемі 840 км². === Суы === Моңғолияда ұзындығы 67000 км болатын 3811 өзен,бұлақ, ауданы -500 км³ болатын 3500-ге жуық көл, 7000-ға жуық көлшік, 540 км² ауданы бар 190-ға жуық мұздық, 250-ге жуық арасан бар. Жерасты суларының 139-ға жуық көзі бар. Моңғолияның ең ұзын өзені - [[Орхон өзені]]. Ұзындығы - 1124 км, ауданы - 133000 км². Ең үлкен көлі - Увс көлі (3350 км²), ең терең көлі - Хөвсгөл көлі (262.4 м). == Экономикасы == Моңғолияның экономикасы негізінен ауылшаруашылығы және тау-кен өнеркәсібіне тәуелді. Табиғи байлық түрлері көп кездеседі. Мыс, молибден, қалайы, көмір, вольфрам, мырыш рудасы, темір рудасы және алтын өндеу ел экономикасында маңызды орын алады. Ауылдағы адамдардың негізгі кәсібі мал шаруашылығы болып келеді.Орта есеппен әрбір адамға 12 бас мал келеді. Егін шаруашылығында бидай, арпа, көкөніс және мал азығын егумен айналысады. 2008-жылғы есеп бойынша ІЖӨ-нің көлемі 9,48 млрд долларды құраған. Жан басына шаққандағы көрсеткіш 3200 доллар. Жұмыссыздар саны орта есеппен халық санының 2,8 % (2008). Негізгі экспорт өнімдері (2,5 млрд долл. 2008 ж) : [[Мыс]], [[молибден]], көмір, [[мырыш]] рудасы, [[темір]] рудасы, шикі мұнай, мал өнімдері, былғары, текстиль. Негізгі экспорттаушылары: ҚХР (76 %), Канада (9 %), Ресей (3 %). Импорт өнімдері: (3,6 млрд долл. 2008 ж): жанар-жағар май, машина техника, автомобиль, азық-түлік, құрылыс заттары, қант, өндірістік және күнделікті қолданыстағы тауарлар, шай т.б. Негізгі импортерлары: [[Ресей]] (35 %), [[ҚХР]] (29 %), [[Жапония]] (8 %). == Әскер == Қарулы күштегі адам саны 8,6 мың. Әскерге 18-25 жас аралығындағы жігіттер шақырылады. Әскер міндетін атқару уақыты 12 ай. Қарулы күштің резерві - 137 мың адам. Қарулы күштің бас штабының бастығы, генерал-лейтенант [[Цэрэндэжидийн Бямбажав]] (2009 ж бастап). 2002 жылдан бастап Моңғолия әскери күштері [[БҰҰ]] және басқадай халықаралық ұйымдармен бірге [[Сьерра-Леоне]], [[Ирак]], [[Эфиопия]], [[Эритрея]], [[Батыс Сахара]], [[Либери]], [[Чад]] ,[[Ауғанстан]] бейбітшілік миссияларына қатысуда. Бұл уақыт аралығында бұл миссияларға 3200-дей әскер қатысқан олардың 1800 [[БҰҰ]] мандаты бойынша 1400 халықаралық мандат бойынша өз міндеттерін атқаруда. [[Ауғанстан]]да Моңғол әскерлері [[Ауғанстан]] Ұлттық Қарулы Күшін құруда [[Солтүстік Атлантикалық Келісім Ұйымы|НАТО]] әскерлеріне бірге көмек көрсетуде. [[Ирак]]тағы бейбітшілік миссиясы кезінде моңғол әскерлері Польша әскерлерімен бірге [[Ирак]]тың оңтүстігінде [[Кэмп-Эхо]] базасының қауіпсіздігін қамтамасыз етті. 2005- 2006 жылдарда Моңғолия әскерлері [[Косово]]дағы [[Бельгия]] әскери тобында қызмет атқарды. Танкілері: * 350 [[T-55]] {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] * 250 [[T-62]] {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] APC's * 400 [[BMP-1]] {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] * 300 [[BTR-60]] {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] Моңғолия-ның әскери-әуе күштерін армия басқарады {{Standard table|0}} ! style="text-align: left; background: #aacccc;"|Ұшақ ! style="text-align: left; background: #aacccc;"|Жасаушы ! style="text-align: left; background: #aacccc;"|Бейне ! style="text-align: left; background: #aacccc;"|Версия ! style="text-align: left; background: #aacccc;"|Мөлшер ! style="text-align: left; background: #aacccc;"| |----- | [[Antonov An-24]] || {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] || жүк тасымалдаушы ұшақ || An-24 || 4 || |----- | [[Antonov An-26]] || {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] || жүк тасымалдаушы ұшақ || An-26 || 3 || |----- | [[Antonov An-2]] || {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] || жүк тасымалдаушы ұшақ || An-2 || 10 || |----- | [[Harbin Y-12]] || {{flagicon|PRC}} [[Қытай]] || жүк тасымалдаушы ұшақ || Y-12 || 4 || |----- | [[Mikoyan-Gurevich MiG-21|MiG-21PFM/UM]] || {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] || жойғыш ұшақ || MiG-21PFM/UM || 8/2 || grounded |----- | [[Mil Mi-24|Mil Mi-24V]] || {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] || шабуылдаушы тікұшақ || Mi-24V || 4 || |----- | [[Mil Mi-8]] || {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] || соғыс тікұшағы || Mi-8 || 20 || Anti-tank |----- | [[Mil Mi-8]] || {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] || жүк тасымалдаушы || Mi-8 || 12 || Transport only |} == Әкімшілік құрылысы == Моңғолия 21 аймаққа бөлінеді. [[Сурет:Mongolian Aimags, Mongolia.png|thumbnail|right|400px]] <table><tr><td> * [[Арханғай аймағы]] * [[Баян-Өлгей аймағы]] * [[Баян-Хонгор аймағы]] * [[Бұлғын аймағы]] * [[Говь Алтай аймағы]] * [[Говьсүмбэр аймағы]] * [[Дархан-Уул аймағы]] * [[Доронғовь аймағы]] * [[Дорнод аймағы]] * [[Дундғовь аймағы]] * [[Завхан аймағы]] </td><td> * [[Орхон облысы|Орхон аймағы]] * [[Өвөрханғай аймағы]] * [[Өмөнговь аймағы]] * [[Сүхбаатар аймағы]] * [[Сэлэңгэ аймағы]] * [[Төв аймағы]] * [[Увс аймағы]] * [[Ховда аймағы]] * [[Хөвсгөл аймағы]] * [[Хэнтий аймағы]] == Сыртқы сілтемелер == </td></tr></table> * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=68&Itemid=119 Экспедиционная поездка в Северо-Западную Монголию, Томский государственный университет и Университет Ховд, сотрудничество. Видео.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110808021704/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=68&Itemid=119 |date=2011-08-08 }} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=145:2011-03-26-04-41-41&catid=43:2011-03-30-10-56-16&Itemid=88 Динамика природной среды Монгольского Алтая в голоцене. - Климат, лёд, вода, ландшафты.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718170813/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=145:2011-03-26-04-41-41&catid=43:2011-03-30-10-56-16&Itemid=88 |date=2011-07-18 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Навигациялық блок |тақырып = Моңғолия |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}}; |state = collapsed |Азия елдері |Орталық Азия |Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы }} [[Санат:Моңғолия|*]] {{stub}} hn28uv5e9u9nznud0um4nnifcwa5o73 3576124 3576121 2026-04-03T13:29:02Z Sauletmaga1234 179377 Because this page definitely wrong and bad, in my opinion I recreated this page in good way 3576124 wikitext text/x-wiki {{Мемлекет |Қазақша атауы = Мағзұмолия |Шынайы атауы = {{lang-mn|Монгол Улс}} |Атау септігі = |Елтаңба = State_emblem_of_Mongolia.svg |Байрақ = Flag of Mongolia.svg |Ұраны = |Әнұранның аты = Моңғолия ұлттық әнұраны |Аудио = |lat_dir =N |lat_deg =46 |lat_min =49 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =104 |lon_min =0 |lon_sec = 0 |region = MN |CoordScale = 10000000 |Картада = Mongolia (orthographic projection).svg |карта тақырыбы = |Картада2 = |Үкімет түрі = [[Парламенттік республика]] |Құрылды = 1206 жыл ([[Моңғол империясы]]) |Тәуелсіздік күні = [[11 шілде]] [[1921 жыл]]ы ([[Моңғолия (1911—1921)|Моңғолия мемлекеті]]) |Тәуелсіздігін алды = [[Бэйян мемлекеті|Қытай Республикасы]] |Тілі = [[моңғол тілі]] |Мемлекеттік діні = зайырлы мемлекет |Астанасы = {{байрақ|Ұланбатыр}} |Ірі қалалары = Ұланбатыр, [[Эрдэнэт]], [[Дархан (қала)|Дархан]] |Басшы қызметі = [[Моңғолия президенті|Президенті]]<br />[[Моңғолия премьер-министрі|Премьер-министрі]]<br />[[Мемлекеттік Ұлы Хурал төрағасы|Ұлы Хурал төрағасы]] |Басшылары = [[Ухнаагийн Хүрэлсүх]]<br />[[Гомбожавын Занданшатар]]<br />[[Дашзэгвийн Амарбаясгалан]] |Жер аумағы = 1 566 000 |Жер аумағы бойынша орны = 18 |Судың үлесі = 0,67 |Этнохороним = |Жұрты = 3 256 176<ref>http://www.nso.mn/</ref> |Халық саны бойынша орны = 134 |Сарап жылы = 2019 |Санақ бойынша халық саны = |Санақ жылы = |Халық тығыздығы = 1,97 |Тығыздық бойынша орны = 238 |ЖІӨ = |ЖІӨ сараптаған жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша орны = |ЖІӨ (АҚТ) = 47 млрд.<ref name="IMFWEOMN">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?sy=2017&ey=2024&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=77&pr1.y=5&c=948&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=World Economic Outlook Database, January 2019 |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |access-date=24 February 2019}}</ref> |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы = 2019 |ЖІӨ (АҚТ) орны = 115 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) = 14,270<ref name="IMFWEOMN"/> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны = 93 |ЖІӨ (номинал) = 13,7 млрд.<ref name="IMFWEOMN"/> |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы = 2019 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны = 133 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) = 4,151<ref name="IMFWEOMN"/> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны = 116 |АДИ = {{құлдырау}} 0,741<ref name="UNDP2018">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_human_development_statistical_update.pdf |title= Human Development Report 2018 – "Human Development Indices and Indicators"|publisher=Human Development Report United Nations Development Programme|pages=22–25 |accessdate=14 September 2018}}</ref> |АДИ жылдық есебі = 2017 |АДИ бойынша орны = 92 |АДИ деңгейі = <span style="color:#090;">'''жоғары'''</span> |Әуе компаниясы = |Валютасы = [[Тұғрық|Моңғол тұғрығы]] ([[ISO 4217|MNT, код 96]]) |Интернет үйшігі = [[.mn]] |ISO = |Телефон коды = |Уақыт белдеуі = [[UTC-7:00]], [[UTC-8:00]] |Түсініктемелер = }} '''Саулет. лох я Магзум Король''' ({{lang-mn|Монгол Улс}}, [[Моңғол әліпбиі|ескі моңғолша]] [[Сурет:Monggol ulus.svg|25px]]) — [[Орталық Азия]]ның шығыс бөлігінде орналасқан, жиі Шығыс Азияға жатқызылатын тәуелсіз мемлекет. Солтүстігінде [[Ресей|Ресеймен]], оңтүстік, шығысы мен батысында [[Қытай|Қытаймен]]. Моңғолия — [[Мұхитқа шыға алмайтын елдер|мұхитқа шыға алмайтын мемлекеттердің]] бірі. Жер көлемі 1 564 116 км²-ге жетеді. Жер көлемінің үлкендігі бойынша әлемде 18-орында. Астанасы — [[Ұланбатыр]] қаласы. Халық саны 3,330,000 адамға жеткен. Мемлекеттік тілі – [[моңғол тілі]], жазуы [[кириллица]]. Моңғол тілінде халықтың 95%-ы сөйлейді. [[Қазақтар]] елдің 4 пайыздан астамын құрайды. Орта мектепте кирил жазуынан басқа ескі моңғол жазуы оқытылады. Қазақтар көп тұратын [[Баян-Өлгей аймағы]]нда [[қазақ тілі]] оқытылады. == Тарихы == Моңғолия аймағында әртүрлі түркі тілдес тайпалар көшіп-қонып өмір сүрді. Ең бірінші – [[Ғұндар|хуннулар]] (ғұндар), өз мемлекетін құрып, Қытаймен (Син династиясы) соғыс бастады. Қытайдың қолбасшы маршалы Менг Тиан өз елін қорғау үшін [[Ұлы Қытай қорғаны]]н тұрғызды. Хуннулардан кейін бұл жерде [[Түрік қағанаты|түркілер]] өз империясын құрды. 12-ғасырда Моңғол жерінде шағын хандықтар мен тайпа-ұлыстар болды. Қолбасшы Темучин бүкіл ұлыстарды бір елге біріктіріп [[Моңғол империясы|Моңғол Империясын]] жариялады. [[1206]] ж. ол [[Шыңғыс хан]] (Ұлы хан) атын алып, көршілес елдерді жаулап ала бастайды. Оның Империясы бүкіл Азия мен жарты [[Еуропа]]ны қамтыды. [[Шыңғыс хан]] өлгенде ол өз империясын балаларына бөліп берді. Шыңғыс ханның немересі Құбылай хан, империяның елордасын Бейжің қаласына көшірді. [[1368]] ж. Қытайдың Минг Династиясы төңкеріс жасап моңғолдарды өз жеріне қуып жібереді. Осыдан бастап Моңғолия қытайдың отары болды. [[Сурет:TariatLandscape.jpg|нобай|Далалық сахара]] [[1911]] ж. Цин Империясы құлады, сондықтан [[Боғд ханның Моңғолия|Моңғолия тәуелсіз мемлекет ретінде жарияланды]]. Жаңа мемлекеттің басшысы [[Боғд хан]] болды. Бірақ Қытай қолбасшылары Моңғолияға өз әскерлерін кіргізіп, осы жердің екі аймаққа бөлінуі (Сыртқы Моңғолия және [[Ішкі Моңғолия]]). [[1917]] ж. [[Ресей империясының азамат соғысы]] басталды, көп «ақ әскерлер» Сібір және Қытай жеріне қашты. Бір сондай әскери қолбасшы, [[Барон Унгерн]] өз сарбаздарымен Сыртқы Моңғолияға кіріп, Урга (Өргөө) немесе Да-Хүрее қаласын (қазіргі [[Ұлан-Батыр]]) басып алды. Ресей қызыл армиясы Моңғолияның коммунистік қолбасшысы [[Сухэ-Батыр]]-ды қолдады, ол Унгернның әскерін жеңіп, 1921 жылы Сыртқы Моңғолияда [[Моңғолия Халық республикасы|Моңғолия Халық Республикасын]] жариялады. Ішкі Моңғолия аумағы қазіргі күннің өзінде де Қытайдың құрамында. Бүгінгі Моңғолия – [[парламенттік республика]]. Елдің парламенті – Мемлекеттік Ұлы Хурал деп аталады. == Географиясы == [[Сурет:Mongolia Landscape.jpg|thumbnail|left|Моңғолия табиғаты]] Моңғолияның оңтүстігі [[Гоби]] шөлі, солтүстігі және батысы суықтау боп келетін таулы өлкеде орналасқан. Моңғолияның орталық бөлігі жазық болып келеді. Ең биік шыңы Моңғол Алтай тау жүйесінің Таванбогд тауының [[Хүйтэн]] шыңы теңіз денгейінен 4,374 метр биік болып келеді. Моңғолия климаты – қатаң континенталды. Жазда ыстық болғанымен қыста суық болады. Қыста орташа температура -30&nbsp;°C болады. [[Ұлан-Батыр]] қаласы әлемдегі ең суық астана болып саналады. Таулы өлке көп болғандықтан жел көп соғады. Жылында орта есеппен 257 күндік тәулік болады. Жауын шашын мөлшері шығыс бөлігінде орташа есеппен 200-350 мм, оңтүстікте 100–200 мм. Оңтүстіктің ең шеткей өлкесі [[Гоби]] шөлінде кей жылдары жауын-шашын мүлде болмайды. == Табиғаты == === Табиғат белдеулері === Моңғолияның солтүстігінен оңтүстігіне қарай келесі меридиандық табиғат белдеулері кездеседі: орманды дала, дала, шөлейт, шөл. Орманды белдеуде таулы орманды және тайга белдеуі кездеседі. Табиғи белдеулері орналасуына байланысты Ханғай, Хэнтий, Алтай таулы, Дорнод далалық, Говь шөлдік деп төрт белдеуге бөлінеді. === Топырағы === Моңғолияда күрең, қара күрең, ашық күрең, қара топырақ, шөлдік қоңыр, батпақты, тұзды сияқты көптеген топырақ түрлері кездеседі. Бұлардың ішінен құнарлы топырақ олардың 5 %-ын құрайды. Жер көлемінің 0,76%-ы егін шаруашылығына ыңғайлы. Суармалы жер көлемі 840 км². === Суы === Моңғолияда ұзындығы 67000 км болатын 3811 өзен,бұлақ, ауданы -500 км³ болатын 3500-ге жуық көл, 7000-ға жуық көлшік, 540 км² ауданы бар 190-ға жуық мұздық, 250-ге жуық арасан бар. Жерасты суларының 139-ға жуық көзі бар. Моңғолияның ең ұзын өзені - [[Орхон өзені]]. Ұзындығы - 1124 км, ауданы - 133000 км². Ең үлкен көлі - Увс көлі (3350 км²), ең терең көлі - Хөвсгөл көлі (262.4 м). == Экономикасы == Моңғолияның экономикасы негізінен ауылшаруашылығы және тау-кен өнеркәсібіне тәуелді. Табиғи байлық түрлері көп кездеседі. Мыс, молибден, қалайы, көмір, вольфрам, мырыш рудасы, темір рудасы және алтын өндеу ел экономикасында маңызды орын алады. Ауылдағы адамдардың негізгі кәсібі мал шаруашылығы болып келеді.Орта есеппен әрбір адамға 12 бас мал келеді. Егін шаруашылығында бидай, арпа, көкөніс және мал азығын егумен айналысады. 2008-жылғы есеп бойынша ІЖӨ-нің көлемі 9,48 млрд долларды құраған. Жан басына шаққандағы көрсеткіш 3200 доллар. Жұмыссыздар саны орта есеппен халық санының 2,8 % (2008). Негізгі экспорт өнімдері (2,5 млрд долл. 2008 ж) : [[Мыс]], [[молибден]], көмір, [[мырыш]] рудасы, [[темір]] рудасы, шикі мұнай, мал өнімдері, былғары, текстиль. Негізгі экспорттаушылары: ҚХР (76 %), Канада (9 %), Ресей (3 %). Импорт өнімдері: (3,6 млрд долл. 2008 ж): жанар-жағар май, машина техника, автомобиль, азық-түлік, құрылыс заттары, қант, өндірістік және күнделікті қолданыстағы тауарлар, шай т.б. Негізгі импортерлары: [[Ресей]] (35 %), [[ҚХР]] (29 %), [[Жапония]] (8 %). == Әскер == Қарулы күштегі адам саны 8,6 мың. Әскерге 18-25 жас аралығындағы жігіттер шақырылады. Әскер міндетін атқару уақыты 12 ай. Қарулы күштің резерві - 137 мың адам. Қарулы күштің бас штабының бастығы, генерал-лейтенант [[Цэрэндэжидийн Бямбажав]] (2009 ж бастап). 2002 жылдан бастап Моңғолия әскери күштері [[БҰҰ]] және басқадай халықаралық ұйымдармен бірге [[Сьерра-Леоне]], [[Ирак]], [[Эфиопия]], [[Эритрея]], [[Батыс Сахара]], [[Либери]], [[Чад]] ,[[Ауғанстан]] бейбітшілік миссияларына қатысуда. Бұл уақыт аралығында бұл миссияларға 3200-дей әскер қатысқан олардың 1800 [[БҰҰ]] мандаты бойынша 1400 халықаралық мандат бойынша өз міндеттерін атқаруда. [[Ауғанстан]]да Моңғол әскерлері [[Ауғанстан]] Ұлттық Қарулы Күшін құруда [[Солтүстік Атлантикалық Келісім Ұйымы|НАТО]] әскерлеріне бірге көмек көрсетуде. [[Ирак]]тағы бейбітшілік миссиясы кезінде моңғол әскерлері Польша әскерлерімен бірге [[Ирак]]тың оңтүстігінде [[Кэмп-Эхо]] базасының қауіпсіздігін қамтамасыз етті. 2005- 2006 жылдарда Моңғолия әскерлері [[Косово]]дағы [[Бельгия]] әскери тобында қызмет атқарды. Танкілері: * 350 [[T-55]] {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] * 250 [[T-62]] {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] APC's * 400 [[BMP-1]] {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] * 300 [[BTR-60]] {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] Моңғолия-ның әскери-әуе күштерін армия басқарады {{Standard table|0}} ! style="text-align: left; background: #aacccc;"|Ұшақ ! style="text-align: left; background: #aacccc;"|Жасаушы ! style="text-align: left; background: #aacccc;"|Бейне ! style="text-align: left; background: #aacccc;"|Версия ! style="text-align: left; background: #aacccc;"|Мөлшер ! style="text-align: left; background: #aacccc;"| |----- | [[Antonov An-24]] || {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] || жүк тасымалдаушы ұшақ || An-24 || 4 || |----- | [[Antonov An-26]] || {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] || жүк тасымалдаушы ұшақ || An-26 || 3 || |----- | [[Antonov An-2]] || {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] || жүк тасымалдаушы ұшақ || An-2 || 10 || |----- | [[Harbin Y-12]] || {{flagicon|PRC}} [[Қытай]] || жүк тасымалдаушы ұшақ || Y-12 || 4 || |----- | [[Mikoyan-Gurevich MiG-21|MiG-21PFM/UM]] || {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] || жойғыш ұшақ || MiG-21PFM/UM || 8/2 || grounded |----- | [[Mil Mi-24|Mil Mi-24V]] || {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] || шабуылдаушы тікұшақ || Mi-24V || 4 || |----- | [[Mil Mi-8]] || {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] || соғыс тікұшағы || Mi-8 || 20 || Anti-tank |----- | [[Mil Mi-8]] || {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] || жүк тасымалдаушы || Mi-8 || 12 || Transport only |} == Әкімшілік құрылысы == Моңғолия 21 аймаққа бөлінеді. [[Сурет:Mongolian Aimags, Mongolia.png|thumbnail|right|400px]] <table><tr><td> * [[Арханғай аймағы]] * [[Баян-Өлгей аймағы]] * [[Баян-Хонгор аймағы]] * [[Бұлғын аймағы]] * [[Говь Алтай аймағы]] * [[Говьсүмбэр аймағы]] * [[Дархан-Уул аймағы]] * [[Доронғовь аймағы]] * [[Дорнод аймағы]] * [[Дундғовь аймағы]] * [[Завхан аймағы]] </td><td> * [[Орхон облысы|Орхон аймағы]] * [[Өвөрханғай аймағы]] * [[Өмөнговь аймағы]] * [[Сүхбаатар аймағы]] * [[Сэлэңгэ аймағы]] * [[Төв аймағы]] * [[Увс аймағы]] * [[Ховда аймағы]] * [[Хөвсгөл аймағы]] * [[Хэнтий аймағы]] == Сыртқы сілтемелер == </td></tr></table> * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=68&Itemid=119 Экспедиционная поездка в Северо-Западную Монголию, Томский государственный университет и Университет Ховд, сотрудничество. Видео.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110808021704/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=68&Itemid=119 |date=2011-08-08 }} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=145:2011-03-26-04-41-41&catid=43:2011-03-30-10-56-16&Itemid=88 Динамика природной среды Монгольского Алтая в голоцене. - Климат, лёд, вода, ландшафты.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718170813/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=145:2011-03-26-04-41-41&catid=43:2011-03-30-10-56-16&Itemid=88 |date=2011-07-18 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Навигациялық блок |тақырып = Моңғолия |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}}; |state = collapsed |Азия елдері |Орталық Азия |Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы }} [[Санат:Моңғолия|*]] {{stub}} f3blsyfeipw6sxicz5zy927l1op151t 3576129 3576124 2026-04-03T13:32:12Z Sauletmaga1234 179377 3576129 wikitext text/x-wiki Моғолия Мемлекеттік тілі – [[моңғол тілі]], жазуы [[кириллица]]. Моңғол тілінде халықтың 95%-ы сөйлейді. [[Қазақтар]] елдің 4 пайыздан астамын құрайды. Орта мектепте кирил жазуынан басқа ескі моңғол жазуы оқытылады. Қазақтар көп тұратын [[Баян-Өлгей аймағы]]нда [[қазақ тілі]] оқытылады. == Тарихы == Моңғолия аймағында әртүрлі түркі тілдес тайпалар көшіп-қонып өмір сүрді. Ең бірінші – [[Ғұндар|хуннулар]] (ғұндар), өз мемлекетін құрып, Қытаймен (Син династиясы) соғыс бастады. Қытайдың қолбасшы маршалы Менг Тиан өз елін қорғау үшін [[Ұлы Қытай қорғаны]]н тұрғызды. Хуннулардан кейін бұл жерде [[Түрік қағанаты|түркілер]] өз империясын құрды. 12-ғасырда Моңғол жерінде шағын хандықтар мен тайпа-ұлыстар болды. Қолбасшы Темучин бүкіл ұлыстарды бір елге біріктіріп [[Моңғол империясы|Моңғол Империясын]] жариялады. [[1206]] ж. ол [[Шыңғыс хан]] (Ұлы хан) атын алып, көршілес елдерді жаулап ала бастайды. Оның Империясы бүкіл Азия мен жарты [[Еуропа]]ны қамтыды. [[Шыңғыс хан]] өлгенде ол өз империясын балаларына бөліп берді. Шыңғыс ханның немересі Құбылай хан, империяның елордасын Бейжің қаласына көшірді. [[1368]] ж. Қытайдың Минг Династиясы төңкеріс жасап моңғолдарды өз жеріне қуып жібереді. Осыдан бастап Моңғолия қытайдың отары болды. [[Сурет:TariatLandscape.jpg|нобай|Далалық сахара]] [[1911]] ж. Цин Империясы құлады, сондықтан [[Боғд ханның Моңғолия|Моңғолия тәуелсіз мемлекет ретінде жарияланды]]. Жаңа мемлекеттің басшысы [[Боғд хан]] болды. Бірақ Қытай қолбасшылары Моңғолияға өз әскерлерін кіргізіп, осы жердің екі аймаққа бөлінуі (Сыртқы Моңғолия және [[Ішкі Моңғолия]]). [[1917]] ж. [[Ресей империясының азамат соғысы]] басталды, көп «ақ әскерлер» Сібір және Қытай жеріне қашты. Бір сондай әскери қолбасшы, [[Барон Унгерн]] өз сарбаздарымен Сыртқы Моңғолияға кіріп, Урга (Өргөө) немесе Да-Хүрее қаласын (қазіргі [[Ұлан-Батыр]]) басып алды. Ресей қызыл армиясы Моңғолияның коммунистік қолбасшысы [[Сухэ-Батыр]]-ды қолдады, ол Унгернның әскерін жеңіп, 1921 жылы Сыртқы Моңғолияда [[Моңғолия Халық республикасы|Моңғолия Халық Республикасын]] жариялады. Ішкі Моңғолия аумағы қазіргі күннің өзінде де Қытайдың құрамында. Бүгінгі Моңғолия – [[парламенттік республика]]. Елдің парламенті – Мемлекеттік Ұлы Хурал деп аталады. == Географиясы == [[Сурет:Mongolia Landscape.jpg|thumbnail|left|Моңғолия табиғаты]] Моңғолияның оңтүстігі [[Гоби]] шөлі, солтүстігі және батысы суықтау боп келетін таулы өлкеде орналасқан. Моңғолияның орталық бөлігі жазық болып келеді. Ең биік шыңы Моңғол Алтай тау жүйесінің Таванбогд тауының [[Хүйтэн]] шыңы теңіз денгейінен 4,374 метр биік болып келеді. Моңғолия климаты – қатаң континенталды. Жазда ыстық болғанымен қыста суық болады. Қыста орташа температура -30&nbsp;°C болады. [[Ұлан-Батыр]] қаласы әлемдегі ең суық астана болып саналады. Таулы өлке көп болғандықтан жел көп соғады. Жылында орта есеппен 257 күндік тәулік болады. Жауын шашын мөлшері шығыс бөлігінде орташа есеппен 200-350 мм, оңтүстікте 100–200 мм. Оңтүстіктің ең шеткей өлкесі [[Гоби]] шөлінде кей жылдары жауын-шашын мүлде болмайды. == Табиғаты == === Табиғат белдеулері === Моңғолияның солтүстігінен оңтүстігіне қарай келесі меридиандық табиғат белдеулері кездеседі: орманды дала, дала, шөлейт, шөл. Орманды белдеуде таулы орманды және тайга белдеуі кездеседі. Табиғи белдеулері орналасуына байланысты Ханғай, Хэнтий, Алтай таулы, Дорнод далалық, Говь шөлдік деп төрт белдеуге бөлінеді. === Топырағы === Моңғолияда күрең, қара күрең, ашық күрең, қара топырақ, шөлдік қоңыр, батпақты, тұзды сияқты көптеген топырақ түрлері кездеседі. Бұлардың ішінен құнарлы топырақ олардың 5 %-ын құрайды. Жер көлемінің 0,76%-ы егін шаруашылығына ыңғайлы. Суармалы жер көлемі 840 км². === Суы === Моңғолияда ұзындығы 67000 км болатын 3811 өзен,бұлақ, ауданы -500 км³ болатын 3500-ге жуық көл, 7000-ға жуық көлшік, 540 км² ауданы бар 190-ға жуық мұздық, 250-ге жуық арасан бар. Жерасты суларының 139-ға жуық көзі бар. Моңғолияның ең ұзын өзені - [[Орхон өзені]]. Ұзындығы - 1124 км, ауданы - 133000 км². Ең үлкен көлі - Увс көлі (3350 км²), ең терең көлі - Хөвсгөл көлі (262.4 м). == Экономикасы == Моңғолияның экономикасы негізінен ауылшаруашылығы және тау-кен өнеркәсібіне тәуелді. Табиғи байлық түрлері көп кездеседі. Мыс, молибден, қалайы, көмір, вольфрам, мырыш рудасы, темір рудасы және алтын өндеу ел экономикасында маңызды орын алады. Ауылдағы адамдардың негізгі кәсібі мал шаруашылығы болып келеді.Орта есеппен әрбір адамға 12 бас мал келеді. Егін шаруашылығында бидай, арпа, көкөніс және мал азығын егумен айналысады. 2008-жылғы есеп бойынша ІЖӨ-нің көлемі 9,48 млрд долларды құраған. Жан басына шаққандағы көрсеткіш 3200 доллар. Жұмыссыздар саны орта есеппен халық санының 2,8 % (2008). Негізгі экспорт өнімдері (2,5 млрд долл. 2008 ж) : [[Мыс]], [[молибден]], көмір, [[мырыш]] рудасы, [[темір]] рудасы, шикі мұнай, мал өнімдері, былғары, текстиль. Негізгі экспорттаушылары: ҚХР (76 %), Канада (9 %), Ресей (3 %). Импорт өнімдері: (3,6 млрд долл. 2008 ж): жанар-жағар май, машина техника, автомобиль, азық-түлік, құрылыс заттары, қант, өндірістік және күнделікті қолданыстағы тауарлар, шай т.б. Негізгі импортерлары: [[Ресей]] (35 %), [[ҚХР]] (29 %), [[Жапония]] (8 %). == Әскер == Қарулы күштегі адам саны 8,6 мың. Әскерге 18-25 жас аралығындағы жігіттер шақырылады. Әскер міндетін атқару уақыты 12 ай. Қарулы күштің резерві - 137 мың адам. Қарулы күштің бас штабының бастығы, генерал-лейтенант [[Цэрэндэжидийн Бямбажав]] (2009 ж бастап). 2002 жылдан бастап Моңғолия әскери күштері [[БҰҰ]] және басқадай халықаралық ұйымдармен бірге [[Сьерра-Леоне]], [[Ирак]], [[Эфиопия]], [[Эритрея]], [[Батыс Сахара]], [[Либери]], [[Чад]] ,[[Ауғанстан]] бейбітшілік миссияларына қатысуда. Бұл уақыт аралығында бұл миссияларға 3200-дей әскер қатысқан олардың 1800 [[БҰҰ]] мандаты бойынша 1400 халықаралық мандат бойынша өз міндеттерін атқаруда. [[Ауғанстан]]да Моңғол әскерлері [[Ауғанстан]] Ұлттық Қарулы Күшін құруда [[Солтүстік Атлантикалық Келісім Ұйымы|НАТО]] әскерлеріне бірге көмек көрсетуде. [[Ирак]]тағы бейбітшілік миссиясы кезінде моңғол әскерлері Польша әскерлерімен бірге [[Ирак]]тың оңтүстігінде [[Кэмп-Эхо]] базасының қауіпсіздігін қамтамасыз етті. 2005- 2006 жылдарда Моңғолия әскерлері [[Косово]]дағы [[Бельгия]] әскери тобында қызмет атқарды. Танкілері: * 350 [[T-55]] {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] * 250 [[T-62]] {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] APC's * 400 [[BMP-1]] {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] * 300 [[BTR-60]] {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] Моңғолия-ның әскери-әуе күштерін армия басқарады {{Standard table|0}} ! style="text-align: left; background: #aacccc;"|Ұшақ ! style="text-align: left; background: #aacccc;"|Жасаушы ! style="text-align: left; background: #aacccc;"|Бейне ! style="text-align: left; background: #aacccc;"|Версия ! style="text-align: left; background: #aacccc;"|Мөлшер ! style="text-align: left; background: #aacccc;"| |----- | [[Antonov An-24]] || {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] || жүк тасымалдаушы ұшақ || An-24 || 4 || |----- | [[Antonov An-26]] || {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] || жүк тасымалдаушы ұшақ || An-26 || 3 || |----- | [[Antonov An-2]] || {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] || жүк тасымалдаушы ұшақ || An-2 || 10 || |----- | [[Harbin Y-12]] || {{flagicon|PRC}} [[Қытай]] || жүк тасымалдаушы ұшақ || Y-12 || 4 || |----- | [[Mikoyan-Gurevich MiG-21|MiG-21PFM/UM]] || {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] || жойғыш ұшақ || MiG-21PFM/UM || 8/2 || grounded |----- | [[Mil Mi-24|Mil Mi-24V]] || {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] || шабуылдаушы тікұшақ || Mi-24V || 4 || |----- | [[Mil Mi-8]] || {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] || соғыс тікұшағы || Mi-8 || 20 || Anti-tank |----- | [[Mil Mi-8]] || {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] || жүк тасымалдаушы || Mi-8 || 12 || Transport only |} == Әкімшілік құрылысы == Моңғолия 21 аймаққа бөлінеді. [[Сурет:Mongolian Aimags, Mongolia.png|thumbnail|right|400px]] <table><tr><td> * [[Арханғай аймағы]] * [[Баян-Өлгей аймағы]] * [[Баян-Хонгор аймағы]] * [[Бұлғын аймағы]] * [[Говь Алтай аймағы]] * [[Говьсүмбэр аймағы]] * [[Дархан-Уул аймағы]] * [[Доронғовь аймағы]] * [[Дорнод аймағы]] * [[Дундғовь аймағы]] * [[Завхан аймағы]] </td><td> * [[Орхон облысы|Орхон аймағы]] * [[Өвөрханғай аймағы]] * [[Өмөнговь аймағы]] * [[Сүхбаатар аймағы]] * [[Сэлэңгэ аймағы]] * [[Төв аймағы]] * [[Увс аймағы]] * [[Ховда аймағы]] * [[Хөвсгөл аймағы]] * [[Хэнтий аймағы]] == Сыртқы сілтемелер == </td></tr></table> * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=68&Itemid=119 Экспедиционная поездка в Северо-Западную Монголию, Томский государственный университет и Университет Ховд, сотрудничество. Видео.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110808021704/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=68&Itemid=119 |date=2011-08-08 }} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=145:2011-03-26-04-41-41&catid=43:2011-03-30-10-56-16&Itemid=88 Динамика природной среды Монгольского Алтая в голоцене. - Климат, лёд, вода, ландшафты.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718170813/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=145:2011-03-26-04-41-41&catid=43:2011-03-30-10-56-16&Itemid=88 |date=2011-07-18 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Навигациялық блок |тақырып = Моңғолия |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}}; |state = collapsed |Азия елдері |Орталық Азия |Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы }} [[Санат:Моңғолия|*]] {{stub}} 02opju70s2jbrgbzg7re2nje9fmbu5b 3576132 3576129 2026-04-03T13:36:45Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Sauletmaga1234|Sauletmaga1234]] ([[User talk:Sauletmaga1234|т]]) өңдемелерінен [[User:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] соңғы нұсқасына қайтарды 3512078 wikitext text/x-wiki {{Мемлекет |Қазақша атауы = Моңғолия |Шынайы атауы = {{lang-mn|Монгол Улс}} |Атау септігі = |Елтаңба = State_emblem_of_Mongolia.svg |Байрақ = Flag of Mongolia.svg |Ұраны = |Әнұранның аты = Моңғолия ұлттық әнұраны |Аудио = |lat_dir =N |lat_deg =46 |lat_min =49 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =104 |lon_min =0 |lon_sec = 0 |region = MN |CoordScale = 10000000 |Картада = Mongolia (orthographic projection).svg |карта тақырыбы = |Картада2 = |Үкімет түрі = [[Парламенттік республика]] |Құрылды = 1206 жыл ([[Моңғол империясы]]) |Тәуелсіздік күні = [[11 шілде]] [[1921 жыл]]ы ([[Моңғолия (1911—1921)|Моңғолия мемлекеті]]) |Тәуелсіздігін алды = [[Бэйян мемлекеті|Қытай Республикасы]] |Тілі = [[моңғол тілі]] |Мемлекеттік діні = зайырлы мемлекет |Астанасы = {{байрақ|Ұланбатыр}} |Ірі қалалары = Ұланбатыр, [[Эрдэнэт]], [[Дархан (қала)|Дархан]] |Басшы қызметі = [[Моңғолия президенті|Президенті]]<br />[[Моңғолия премьер-министрі|Премьер-министрі]]<br />[[Мемлекеттік Ұлы Хурал төрағасы|Ұлы Хурал төрағасы]] |Басшылары = [[Ухнаагийн Хүрэлсүх]]<br />[[Гомбожавын Занданшатар]]<br />[[Дашзэгвийн Амарбаясгалан]] |Жер аумағы = 1 566 000 |Жер аумағы бойынша орны = 18 |Судың үлесі = 0,67 |Этнохороним = |Жұрты = 3 256 176<ref>http://www.nso.mn/</ref> |Халық саны бойынша орны = 134 |Сарап жылы = 2019 |Санақ бойынша халық саны = |Санақ жылы = |Халық тығыздығы = 1,97 |Тығыздық бойынша орны = 238 |ЖІӨ = |ЖІӨ сараптаған жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша орны = |ЖІӨ (АҚТ) = 47 млрд.<ref name="IMFWEOMN">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?sy=2017&ey=2024&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=77&pr1.y=5&c=948&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=World Economic Outlook Database, January 2019 |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |access-date=24 February 2019}}</ref> |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы = 2019 |ЖІӨ (АҚТ) орны = 115 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) = 14,270<ref name="IMFWEOMN"/> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны = 93 |ЖІӨ (номинал) = 13,7 млрд.<ref name="IMFWEOMN"/> |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы = 2019 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны = 133 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) = 4,151<ref name="IMFWEOMN"/> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны = 116 |АДИ = {{құлдырау}} 0,741<ref name="UNDP2018">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_human_development_statistical_update.pdf |title= Human Development Report 2018 – "Human Development Indices and Indicators"|publisher=Human Development Report United Nations Development Programme|pages=22–25 |accessdate=14 September 2018}}</ref> |АДИ жылдық есебі = 2017 |АДИ бойынша орны = 92 |АДИ деңгейі = <span style="color:#090;">'''жоғары'''</span> |Әуе компаниясы = |Валютасы = [[Тұғрық|Моңғол тұғрығы]] ([[ISO 4217|MNT, код 96]]) |Интернет үйшігі = [[.mn]] |ISO = |Телефон коды = |Уақыт белдеуі = [[UTC-7:00]], [[UTC-8:00]] |Түсініктемелер = }} '''Моңғолия''' ({{lang-mn|Монгол Улс}}, [[Моңғол әліпбиі|ескі моңғолша]] [[Сурет:Monggol ulus.svg|25px]]) — [[Орталық Азия]]ның шығыс бөлігінде орналасқан, жиі Шығыс Азияға жатқызылатын тәуелсіз мемлекет. Солтүстігінде [[Ресей|Ресеймен]], оңтүстік, шығысы мен батысында [[Қытай|Қытаймен]] шектеседі. Моңғолия — [[Мұхитқа шыға алмайтын елдер|мұхитқа шыға алмайтын мемлекеттердің]] бірі. Жер көлемі 1 564 116 км²-ге жетеді. Жер көлемінің үлкендігі бойынша әлемде 18-орында. Астанасы — [[Ұланбатыр]] қаласы. Халық саны 3,330,000 адамға жеткен. Мемлекеттік тілі – [[моңғол тілі]], жазуы [[кириллица]]. Моңғол тілінде халықтың 95%-ы сөйлейді. [[Қазақтар]] елдің 4 пайыздан астамын құрайды. Орта мектепте кирил жазуынан басқа ескі моңғол жазуы оқытылады. Қазақтар көп тұратын [[Баян-Өлгей аймағы]]нда [[қазақ тілі]] оқытылады. == Тарихы == Моңғолия аймағында әртүрлі түркі тілдес тайпалар көшіп-қонып өмір сүрді. Ең бірінші – [[Ғұндар|хуннулар]] (ғұндар), өз мемлекетін құрып, Қытаймен (Син династиясы) соғыс бастады. Қытайдың қолбасшы маршалы Менг Тиан өз елін қорғау үшін [[Ұлы Қытай қорғаны]]н тұрғызды. Хуннулардан кейін бұл жерде [[Түрік қағанаты|түркілер]] өз империясын құрды. 12-ғасырда Моңғол жерінде шағын хандықтар мен тайпа-ұлыстар болды. Қолбасшы Темучин бүкіл ұлыстарды бір елге біріктіріп [[Моңғол империясы|Моңғол Империясын]] жариялады. [[1206]] ж. ол [[Шыңғыс хан]] (Ұлы хан) атын алып, көршілес елдерді жаулап ала бастайды. Оның Империясы бүкіл Азия мен жарты [[Еуропа]]ны қамтыды. [[Шыңғыс хан]] өлгенде ол өз империясын балаларына бөліп берді. Шыңғыс ханның немересі Құбылай хан, империяның елордасын Бейжің қаласына көшірді. [[1368]] ж. Қытайдың Минг Династиясы төңкеріс жасап моңғолдарды өз жеріне қуып жібереді. Осыдан бастап Моңғолия қытайдың отары болды. [[Сурет:TariatLandscape.jpg|нобай|Далалық сахара]] [[1911]] ж. Цин Империясы құлады, сондықтан [[Боғд ханның Моңғолия|Моңғолия тәуелсіз мемлекет ретінде жарияланды]]. Жаңа мемлекеттің басшысы [[Боғд хан]] болды. Бірақ Қытай қолбасшылары Моңғолияға өз әскерлерін кіргізіп, осы жердің екі аймаққа бөлінуі (Сыртқы Моңғолия және [[Ішкі Моңғолия]]). [[1917]] ж. [[Ресей империясының азамат соғысы]] басталды, көп «ақ әскерлер» Сібір және Қытай жеріне қашты. Бір сондай әскери қолбасшы, [[Барон Унгерн]] өз сарбаздарымен Сыртқы Моңғолияға кіріп, Урга (Өргөө) немесе Да-Хүрее қаласын (қазіргі [[Ұлан-Батыр]]) басып алды. Ресей қызыл армиясы Моңғолияның коммунистік қолбасшысы [[Сухэ-Батыр]]-ды қолдады, ол Унгернның әскерін жеңіп, 1921 жылы Сыртқы Моңғолияда [[Моңғолия Халық республикасы|Моңғолия Халық Республикасын]] жариялады. Ішкі Моңғолия аумағы қазіргі күннің өзінде де Қытайдың құрамында. Бүгінгі Моңғолия – [[парламенттік республика]]. Елдің парламенті – Мемлекеттік Ұлы Хурал деп аталады. == Географиясы == [[Сурет:Mongolia Landscape.jpg|thumbnail|left|Моңғолия табиғаты]] Моңғолияның оңтүстігі [[Гоби]] шөлі, солтүстігі және батысы суықтау боп келетін таулы өлкеде орналасқан. Моңғолияның орталық бөлігі жазық болып келеді. Ең биік шыңы Моңғол Алтай тау жүйесінің Таванбогд тауының [[Хүйтэн]] шыңы теңіз денгейінен 4,374 метр биік болып келеді. Моңғолия климаты – қатаң континенталды. Жазда ыстық болғанымен қыста суық болады. Қыста орташа температура -30&nbsp;°C болады. [[Ұлан-Батыр]] қаласы әлемдегі ең суық астана болып саналады. Таулы өлке көп болғандықтан жел көп соғады. Жылында орта есеппен 257 күндік тәулік болады. Жауын шашын мөлшері шығыс бөлігінде орташа есеппен 200-350 мм, оңтүстікте 100–200 мм. Оңтүстіктің ең шеткей өлкесі [[Гоби]] шөлінде кей жылдары жауын-шашын мүлде болмайды. == Табиғаты == === Табиғат белдеулері === Моңғолияның солтүстігінен оңтүстігіне қарай келесі меридиандық табиғат белдеулері кездеседі: орманды дала, дала, шөлейт, шөл. Орманды белдеуде таулы орманды және тайга белдеуі кездеседі. Табиғи белдеулері орналасуына байланысты Ханғай, Хэнтий, Алтай таулы, Дорнод далалық, Говь шөлдік деп төрт белдеуге бөлінеді. === Топырағы === Моңғолияда күрең, қара күрең, ашық күрең, қара топырақ, шөлдік қоңыр, батпақты, тұзды сияқты көптеген топырақ түрлері кездеседі. Бұлардың ішінен құнарлы топырақ олардың 5 %-ын құрайды. Жер көлемінің 0,76%-ы егін шаруашылығына ыңғайлы. Суармалы жер көлемі 840 км². === Суы === Моңғолияда ұзындығы 67000 км болатын 3811 өзен,бұлақ, ауданы -500 км³ болатын 3500-ге жуық көл, 7000-ға жуық көлшік, 540 км² ауданы бар 190-ға жуық мұздық, 250-ге жуық арасан бар. Жерасты суларының 139-ға жуық көзі бар. Моңғолияның ең ұзын өзені - [[Орхон өзені]]. Ұзындығы - 1124 км, ауданы - 133000 км². Ең үлкен көлі - Увс көлі (3350 км²), ең терең көлі - Хөвсгөл көлі (262.4 м). == Экономикасы == Моңғолияның экономикасы негізінен ауылшаруашылығы және тау-кен өнеркәсібіне тәуелді. Табиғи байлық түрлері көп кездеседі. Мыс, молибден, қалайы, көмір, вольфрам, мырыш рудасы, темір рудасы және алтын өндеу ел экономикасында маңызды орын алады. Ауылдағы адамдардың негізгі кәсібі мал шаруашылығы болып келеді.Орта есеппен әрбір адамға 12 бас мал келеді. Егін шаруашылығында бидай, арпа, көкөніс және мал азығын егумен айналысады. 2008-жылғы есеп бойынша ІЖӨ-нің көлемі 9,48 млрд долларды құраған. Жан басына шаққандағы көрсеткіш 3200 доллар. Жұмыссыздар саны орта есеппен халық санының 2,8 % (2008). Негізгі экспорт өнімдері (2,5 млрд долл. 2008 ж) : [[Мыс]], [[молибден]], көмір, [[мырыш]] рудасы, [[темір]] рудасы, шикі мұнай, мал өнімдері, былғары, текстиль. Негізгі экспорттаушылары: ҚХР (76 %), Канада (9 %), Ресей (3 %). Импорт өнімдері: (3,6 млрд долл. 2008 ж): жанар-жағар май, машина техника, автомобиль, азық-түлік, құрылыс заттары, қант, өндірістік және күнделікті қолданыстағы тауарлар, шай т.б. Негізгі импортерлары: [[Ресей]] (35 %), [[ҚХР]] (29 %), [[Жапония]] (8 %). == Әскер == Қарулы күштегі адам саны 8,6 мың. Әскерге 18-25 жас аралығындағы жігіттер шақырылады. Әскер міндетін атқару уақыты 12 ай. Қарулы күштің резерві - 137 мың адам. Қарулы күштің бас штабының бастығы, генерал-лейтенант [[Цэрэндэжидийн Бямбажав]] (2009 ж бастап). 2002 жылдан бастап Моңғолия әскери күштері [[БҰҰ]] және басқадай халықаралық ұйымдармен бірге [[Сьерра-Леоне]], [[Ирак]], [[Эфиопия]], [[Эритрея]], [[Батыс Сахара]], [[Либери]], [[Чад]] ,[[Ауғанстан]] бейбітшілік миссияларына қатысуда. Бұл уақыт аралығында бұл миссияларға 3200-дей әскер қатысқан олардың 1800 [[БҰҰ]] мандаты бойынша 1400 халықаралық мандат бойынша өз міндеттерін атқаруда. [[Ауғанстан]]да Моңғол әскерлері [[Ауғанстан]] Ұлттық Қарулы Күшін құруда [[Солтүстік Атлантикалық Келісім Ұйымы|НАТО]] әскерлеріне бірге көмек көрсетуде. [[Ирак]]тағы бейбітшілік миссиясы кезінде моңғол әскерлері Польша әскерлерімен бірге [[Ирак]]тың оңтүстігінде [[Кэмп-Эхо]] базасының қауіпсіздігін қамтамасыз етті. 2005- 2006 жылдарда Моңғолия әскерлері [[Косово]]дағы [[Бельгия]] әскери тобында қызмет атқарды. Танкілері: * 350 [[T-55]] {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] * 250 [[T-62]] {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] APC's * 400 [[BMP-1]] {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] * 300 [[BTR-60]] {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] Моңғолия-ның әскери-әуе күштерін армия басқарады {{Standard table|0}} ! style="text-align: left; background: #aacccc;"|Ұшақ ! style="text-align: left; background: #aacccc;"|Жасаушы ! style="text-align: left; background: #aacccc;"|Бейне ! style="text-align: left; background: #aacccc;"|Версия ! style="text-align: left; background: #aacccc;"|Мөлшер ! style="text-align: left; background: #aacccc;"| |----- | [[Antonov An-24]] || {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] || жүк тасымалдаушы ұшақ || An-24 || 4 || |----- | [[Antonov An-26]] || {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] || жүк тасымалдаушы ұшақ || An-26 || 3 || |----- | [[Antonov An-2]] || {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] || жүк тасымалдаушы ұшақ || An-2 || 10 || |----- | [[Harbin Y-12]] || {{flagicon|PRC}} [[Қытай]] || жүк тасымалдаушы ұшақ || Y-12 || 4 || |----- | [[Mikoyan-Gurevich MiG-21|MiG-21PFM/UM]] || {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] || жойғыш ұшақ || MiG-21PFM/UM || 8/2 || grounded |----- | [[Mil Mi-24|Mil Mi-24V]] || {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] || шабуылдаушы тікұшақ || Mi-24V || 4 || |----- | [[Mil Mi-8]] || {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] || соғыс тікұшағы || Mi-8 || 20 || Anti-tank |----- | [[Mil Mi-8]] || {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] || жүк тасымалдаушы || Mi-8 || 12 || Transport only |} == Әкімшілік құрылысы == Моңғолия 21 аймаққа бөлінеді. [[Сурет:Mongolian Aimags, Mongolia.png|thumbnail|right|400px]] <table><tr><td> * [[Арханғай аймағы]] * [[Баян-Өлгей аймағы]] * [[Баян-Хонгор аймағы]] * [[Бұлғын аймағы]] * [[Говь Алтай аймағы]] * [[Говьсүмбэр аймағы]] * [[Дархан-Уул аймағы]] * [[Доронғовь аймағы]] * [[Дорнод аймағы]] * [[Дундғовь аймағы]] * [[Завхан аймағы]] </td><td> * [[Орхон облысы|Орхон аймағы]] * [[Өвөрханғай аймағы]] * [[Өмөнговь аймағы]] * [[Сүхбаатар аймағы]] * [[Сэлэңгэ аймағы]] * [[Төв аймағы]] * [[Увс аймағы]] * [[Ховда аймағы]] * [[Хөвсгөл аймағы]] * [[Хэнтий аймағы]] == Сыртқы сілтемелер == </td></tr></table> * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=68&Itemid=119 Экспедиционная поездка в Северо-Западную Монголию, Томский государственный университет и Университет Ховд, сотрудничество. Видео.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110808021704/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=68&Itemid=119 |date=2011-08-08 }} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=145:2011-03-26-04-41-41&catid=43:2011-03-30-10-56-16&Itemid=88 Динамика природной среды Монгольского Алтая в голоцене. - Климат, лёд, вода, ландшафты.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718170813/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=145:2011-03-26-04-41-41&catid=43:2011-03-30-10-56-16&Itemid=88 |date=2011-07-18 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Навигациялық блок |тақырып = Моңғолия |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}}; |state = collapsed |Азия елдері |Орталық Азия |Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы }} [[Санат:Моңғолия|*]] {{stub}} 707sy7obvb9qbj0s72a16x1tbjbsfn6 Уикипедия:Форум/Техникалық 4 6730 3576169 3566556 2026-04-03T17:09:42Z MediaWiki message delivery 28897 /* Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) */ жаңа бөлім 3576169 wikitext text/x-wiki {{/Header}} <!-- Бұл жолды өшірмеңіз, АСТЫНА жазыңыз! және == Тақырып аты == қосып жазғанды ұмытпаңыз --> == Қайта-қайта шығып кету == Мен Уикипедиядан күн сайын шығып кетіп жатырмын. Бір рет тіркелсем, ертең тіркелгім жоқ болып тұрады. Сондықтан амалсыздан күн сайын тіркеліп жүрмін. Бұл мәселе не нәрсеге байланысты және бұны қалай шешуге болады? (Ескерту ! Мені ешкім бұғаттаған жоқ және мен өз тіркелгімді жойып жүрген жоқпын) Меніңше, бұл Уикипедияның техникалық ақаулары [[Қатысушы:Христофор Колумб Испания|Христофор Колумб Испания]] ([[Қатысушы талқылауы:Христофор Колумб Испания|талқылау]]) 20:45, 2025 ж. қаңтардың 1 (+05) == Тағы да шығу == Мен Уикипедиядан күн сайын шығып кетіп жатырмын. Бір рет тіркелсем, ертең тіркелгім жоқ болып тұрады. Сондықтан амалсыздан күн сайын тіркеліп жүрмін. Бұл мәселе не нәрсеге байланысты және бұны қалай шешуге болады? (Ескерту ! Мені ешкім бұғаттаған жоқ және мен өз тіркелгімді жойып жүрген жоқпын). Мен тағы да шығып кеттім. Бұл қалай? Осыған шара қолдансаңыздар [[Қатысушы:158603Sambo057|158603Sambo057]] ([[Қатысушы талқылауы:158603Sambo057|талқылау]]) 08:55, 2025 ж. қаңтардың 2 (+05) :{{@|158603Sambo057}} аккаунтыңыздың құпиясөзін электронды пошта қайта қалпына келтіріп көрдіңіз ба? Мүмкін тек аккаунтан шығарып жіберіп жатқан шығар -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 09:40, 2025 ж. қаңтардың 2 (+05) ::Жоқ, менде онсыз да электронды поштам бар және істеп тұр. Мен тіркелсем, сол поштаны жазып жатырмын. [[Қатысушы:158603Sambo057|158603Sambo057]] ([[Қатысушы талқылауы:158603Sambo057|талқылау]]) 09:53, 2025 ж. қаңтардың 2 (+05) == Sub-referencing: User testing == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]] <small>''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''</small> Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further: #'''Try it out and share your feedback''' #:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher. #'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs''' #:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''. We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well. Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])</bdi> 20:03, 2025 ж. сәуірдің 28 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=28628657 тізімін пайдаланып User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == We will be enabling the new Charts extension on your wiki soon! == ''(Apologies for posting in English)'' Hi all! We have good news to share regarding the ongoing problem with graphs and charts affecting all wikis that use them. As you probably know, the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|old Graph extension]] was disabled in 2023 [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|due to security reasons]]. We’ve worked in these two years to find a solution that could replace the old extension, and provide a safer and better solution to users who wanted to showcase graphs and charts in their articles. We therefore developed the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Charts extension]], which will be replacing the old Graph extension and potentially also the [[:mw:Extension:EasyTimeline|EasyTimeline extension]]. After successfully deploying the extension on Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedia, as well as on MediaWiki.org, as part of a pilot phase, we are now happy to announce that we are moving forward with the next phase of deployment, which will also include your wiki. The deployment will happen in batches, and will start from '''May 6'''. Please, consult [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|our page on MediaWiki.org]] to discover when the new Charts extension will be deployed on your wiki. You can also [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|consult the documentation]] about the extension on MediaWiki.org. If you have questions, need clarifications, or just want to express your opinion about it, please refer to the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension_talk:Chart/Project|project’s talk page on Mediawiki.org]], or ping me directly under this thread. If you encounter issues using Charts once it gets enabled on your wiki, please report it on the [[:mw:Extension_talk:Chart/Project|talk page]] or at [[phab:tag/charts|Phabricator]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 20:06, 2025 ж. Мамырдың 6 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28663781 тізімін пайдаланып User:Sannita (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Join the 6th Wikipedia Pages Wanting Photos Campaign – 2025 Edition == Dear Wikipedia community, (''Please help translate to your language'') We invite your community to participate in the 6th edition of the [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025|Wikipedia Pages Wanting Photos Campaign]], a global campaign taking place from July 1 to August 31, 2025. Participants will choose among Wikipedia pages without photos, then add a suitable photo from among the many thousands of photos in the Wikimedia Commons, especially those uploaded from thematic contests ([[:m:Wiki Loves Africa|Wiki Loves Africa]], [[:m:Wiki Loves Earth|Wiki Loves Earth]], [[:m:Wiki Loves Folklore|Wiki Loves Folklore]], [[:m:Wiki Loves Monuments|Wiki Loves Monuments]], etc.) over the years. More than 80 Wikimedia affiliates have participated since the campaign was launched in 2020 and have added images to more than 400,000 Wikipedia articles in over 245 Wikipedia languages. Thanks to the volunteer contributors! We now invite your community to organize and lead the campaign within your community. As a local organizer, you may: *Encourage individual members to take part by adding images to Wikipedia articles. *Host edit-a-thons focused on improving visual content. *Organize training workshops to teach contributors how to correctly integrate images into Wikipedia. These activities will help build local capacity and increase visual content across Wikipedia. Please note that for participants to be eligible to participate in the campaign, they need to have registered an account for at least a year before the official start date of the contest. That is, for the 2025 edition, they must have registered an account on or before July 1, 2025. The account can be from any Wikimedia project wikis. The organizing team is looking for a contact person to coordinate WPWP participation at the Wikimedia user group or chapter level (geographically or thematically) or for a language Wikipedia. We would be glad for you to [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025/Participating Communities|sign up directly]] at [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025/Participating Communities|WPWP Participating Communities]]. With kind regards, [[User:Reading Beans]] On behalf of the Wikipedia Pages Wanting Photos campaign 2025. [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 02:53, 2025 ж. мамырдың 19 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_Pages_Wanting_Photos_2025/Call_for_participation_letter/Village_pump&oldid=28751075 тізімін пайдаланып User:T Cells@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Wikidata Item and Property labels soon displayed in Wiki Watchlist/Recent Changes == ''(Apologies for posting in English, you can help by translating into your language)'' Hello everyone, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Wikidata For Wikimedia Projects]] team is excited to announce an upcoming change in how Wikidata edit changelogs are displayed in your [[Special:Watchlist|Watchlists]] and [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] lists. If an edit is made on Wikidata that affects a page in another Wikimedia Project, the changelog will contain some information about the nature of the edit. This can include a QID (or Q-number), a PID (or P-number) and a value (which can be text, numbers, dates, or also QID or PID’s). Confused by these terms? See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Glossary|Wikidata:Glossary]] for further explanations. The upcoming change is scheduled for '''17.07.2025''', between '''1300 - 1500 UTC'''. The change will display the label (item name) alongside any QID or PIDs, as seen in the image below: [[File:Apr10 edit summary on Wikidata.png|An edit sum entry on Wikidata, labels display alongside their P- and Q-no.'s]] These changes will only be visible if you have Wikidata edits enabled in your User Preferences for Watchlists and Recent Changes, or have the active filter ‘Wikidata edits’ checkbox toggled on, directly on the Watchlist and Recent Changes pages. Your bot and gadget may be affected! There are thousands of bots, gadgets and user-scripts and whilst we have researched potential effects to many of them, we cannot guarantee there won’t be some that are broken or affected by this change. Further information and context about this change, including how your bot may be affected can be found on this [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|project task page]]. We welcome your questions and feedback, please write to us on this dedicated [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Talk page]]. Thank you, - [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] on behalf of the Wikidata For Wikimedia Projects Team. [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 17:45, 2025 ж. шілденің 14 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=28981877 тізімін пайдаланып User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Funding tech projects == Hi everyone, The [[metawiki:CEE_Hub/Working_Groups/Technical_Advancement_Group|CEE Hub Technical Advancement working group]] is organising an open call to support software development projects related to Wikimedia. We invite individuals, groups, and affiliates to apply with their tech project ideas. Selected projects will receive funding support. To apply, please send your proposal by '''January 25, 2026''' to: toni.ristovski@wmceehub.org For full details, including eligibility and criteria, please read the [[metawiki:CEE_Hub/Working_Groups/Technical_Advancement_Group#Open_call|'''announcement''' on our Meta page]]. Feel free to reach out if you have any questions. [[Қатысушы:MHeidarzadeh-CEEhub|MHeidarzadeh-CEEhub]] ([[Қатысушы талқылауы:MHeidarzadeh-CEEhub|талқылау]]) 19:43, 2026 ж. қаңтардың 20 (+05) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|талқылауы]])</bdi> 16:15, 2026 ж. наурыздың 19 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 тізімін пайдаланып User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 22:09, 2026 ж. сәуірдің 3 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29905755 тізімін пайдаланып User:ZI Jony@metawiki деген хабарлама жіберген --> 09wy044wvkngudz0lqzxa00ukhczoda Сауат Мұхаметбайұлы Мыңбаев 0 7556 3576158 3522960 2026-04-03T16:09:41Z Rasulbek Adil 176232 3576158 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Сауат Мұхаметбайұлы Мыңбаев | Шынайы есімі = | Суреті = Сауат Мыңбаев (2003-12-19).jpg | Сурет ені = 180 | Атауы = Мыңбаев, 2003 жыл | Титулы = 1-[[Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрлігі|Мұнай және газ министрі]] | Реті = 5 | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 12 наурыз 2010 | Басқаруын аяқтады = 3 шілде 2013 | Президент = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Премьер = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]<br>[[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]] | Ізашары = ''лауазым пайда болды; Энергетика және минералды ресурстар министрі ретінде өзі'' | Ізбасары = [[Ұзақбай Сүлейменұлы Қарабалин|Ұзақбай Қарабалин]] | Титулы_2 = 3-[[Қазақстан Республикасы Энергетика және минералды ресурстар министрлігі|Энергетика және минералды ресурстар министрі]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan.svg | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = 27 тамыз 2007 | Басқаруын аяқтады_2 = 12 наурыз 2010 | Президент_2 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Премьер_2 = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] | Ізашары_2 = [[Бақтықожа Салахатдинұлы Ізмұхамбетов|Бақтықожа Ізмұхамбетов]] | Ізбасары_2 = ''лауазым жойылды; Мұнай және газ министрі ретінде өзі'' | Титулы_3 = 3-[[Қазақстан Республикасы Индустрия және сауда министрлігі|Индустрия және сауда министрі]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan.svg | Реті_3 = 5 | Басқара бастады_3 = 14 желтоқсан 2004 | Басқаруын аяқтады_3 = 19 қаңтар 2006 | Президент_3 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Премьер_3 = [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]] | Ізашары_3 = [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]] | Ізбасары_3 = [[Владимир Сергеевич Школьник|Владимир Школьник]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрі]] | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan.svg | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = шілде 1999 | Басқаруын аяқтады_4 = мамыр 2001 | Президент_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Премьер_4 = [[Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев|Нұрлан Балғымбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_4 = [[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов|Жәнібек Кәрібжанов]] | Ізбасары_4 = [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] | Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] | Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Emblem of Kazakhstan.svg | Реті_5 = | Басқара бастады_5 = ақпан 1998 | Басқаруын аяқтады_5 = қаңтар 1999 | Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Премьер_5 = [[Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев|Нұрлан Балғымбаев]] | Ізашары_5 = [[Александр Сергеевич Павлов|Александр Павлов]] | Ізбасары_5 = [[Ораз Әлиұлы Жандосов|Ораз Жандосов]] | Туған күні = 19.11.1962 | Туған жері = [[Үшарал (Панфилов ауданы)|Үшарал]], {{туғанжері|Панфилов ауданы|Панфилов ауданында}}, [[Алматы облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = Ислам | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Калиева Жанар Салауатқызы | Балалары = 2 | Партиясы = [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | Білімі = М.Ю.Лоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университеті | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Сауат Мұхаметбайұлы Мыңбаев''' ([[19 қараша]] [[1962 жыл]], [[Панфилов ауданы]], [[Талдықорған облысы]]) — қазақстандық саясаткер. Қаржы, Ауыл шаруашылығы, Индустрия және сауда, Энергетика және минералды ресурстар, Мұнай және газ министрліктері мен [[Самұрық-Қазына|«Самұрық»]], [[ҚазМұнайГаз|«ҚазМұнайГаз»]], [[Қазақстан темір жолы|«Қазақстан темір жолы»]] Ұлттық компанияларының бұрынғы басшысы. == Өмірбаян == * М.Ю. Ломоносов атындағы [[Мәскеу мемлекеттік университеті]]н экономист-[[кибернетика|кибернетик]] мамандығы бойынша бітірген. * 1988 жылы экономика ғылымының кандидаты болды. Кандидаттық диссертация тақырыбы: «Прогнозирование воспроизводства основных фондов». === Қызмет жолы === * Алматы халық шаруашылығы иниститутының оқытушысы, доцент міндетін уақытша атқарушы (қаңтар 1989 – қараша 1990); * Қазақстанның мәдени, әлеуметтік және ғылыми-техникалық даму қорының Ғылыми-консультативтік орталығы директорының орынбасары (қараша 1990 – қаңтар 1991); * «Қазақстан» Республикалық құрылыс биржасы» АҚ Директоры (қаңтар 1991 – шілде 1992); * [[Қазкоммерцбанк]] АҚ Басқарма төрағасының бірінші орынбасары (шілде 1992 – қаңтар 1995); * Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің орынбасары (қаңтар 1995 – қараша 1995); * Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің орынбасары — Қазынашылық басшысы (қараша 1995 – қаңтар 1997); * Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің бірінші орынбасары (қаңтар 1997 – наурыз 1997);<ref name="ReferenceA">Постановление Правительства Республики Казахстан от 18 марта 1997 жыл. № 355 О Мынбаеве С.М.</ref> * Қазақстан Республикасы Қаржы вице-министрі, бірінші Қаржы вице-министрі (18 наурыз 1997 – ақпан 1998);<ref name="ReferenceA"/> * Қазақстан Республикасы Қаржы министрі (ақпан 1998 – қаңтар 1999); * Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігі Басшысының орынбасары (қаңтар 1999 – шілде 1999); * Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрі (шілде 1999 – мамыр 2001); * [[Қазақстан Даму Банкі]] ЖАҚ Президенті (мамыр 2001 – мамыр 2002); * «Каспий өнеркәсіп-қаржы тобы» ЖШС Бас директоры (маусым 2002 – 13 маусым 2003); * Қазақстан Республикасы Премьер-министрінің орынбасары (13 маусым 2003 – қаңтар 2006);<ref>Указ Президента Республики Казахстан от 13 маусым 2003 жыл. № 1115 О назначении Мынбаева С.М. заместителем Премьер-Министра Республики Казахстан</ref> * Қазақстан Республикасы Премьер-министрінің орынбасары - Индустрия және сауда министрі (14 желтоқсан 2004 – қаңтар 2006);<ref>Указ Президента Республики Казахстан от 14 желтоқсан 2004 жыл. № 1500 О назначении Мынбаева С.М. заместителем Премьер-Министра Республики Казахстан - министром индустрии и торговли Республики Казахстан</ref> * «Самұрық» мемлекеттік активтерді басқару жөніндегі қазақстандық холдингі» АҚ Басқарма төрағасы және Директорлар кеңесінің мүшесі (қаңтар 2006 – 27 тамыз 2007); * Қазақстан Республикасы энергетика және минералды ресурстар министрі (27 тамыз 2007 – 12 наурыз 2010);<ref>Указ Президента Республики Казахстан 27 тамыз 2007 жыл. № 394 «О назначении Мынбаева С.М. Министром энергетики и минеральных ресурсов Республики Казахстан»</ref> * Қазақстан Республикасы мұнай және газ министрі (12 наурыз 2010 – 3 шілде 2013);<ref> Указ Президента Республики Казахстан от 12 марта 2010 жыл. № 938 «О назначении Мынбаева С.М. Министром нефти и газа Республики Казахстан»</ref> * [[ҚазМұнайГаз]] Ұлттық компаниясының басқарма төрағасы (3 шілде 2013 – 20 қараша 2018). * [[Қазақстан темір жолы]] Ұлттық компаниясының басқарма төрағасы (20 қараша 2018 – сәуір 2021). ==Отбасы== Мыңбаев үйленген, жұбайы — экономист Қалиева Жанар Салауатқызы. Қызы — Жансұлу және ұлы — Дамир.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2</ref> ==Дереккөздер== {{Дереккөздер}} {{Нұрлан Балғымбаевтың министрлер кабинеті}} {{Қасымжомарт Тоқаевтың министрлер кабинеті}} {{Даниал Ахметовтің министрлер кабинеті}} {{Кәрім Мәсімовтің I министрлер кабинеті}} {{Серік Ахметовтың министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Мыңбаев, Сауат Мұхаметбайұлы}} [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Экономика ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Қазақстан экономистері]] [[Санат:Қазақстан банкирлері]] [[Санат:Қазақстан вице-министрлері]] [[Санат:Қазақстан ауыл шаруашылығы министрлері]] [[Санат:Қазақстан премьер-министрінің орынбасарлары]] [[Санат:Қазақстан энергетика министрлері]] [[Санат:Қазақстан мұнай және газ министрлері]] [[Санат:Барыс орденінің иегерлері]] [[Санат:Астанаға 10 жыл медалінің иегерлері]] [[Санат:Қазақстан индустрия министрлері]] [[Санат:Қазақстан сауда министрлері]] gjcngvz7ifptpj45fgz5x0ya0a4uwsb 3576162 3576158 2026-04-03T16:46:17Z Rasulbek Adil 176232 3576162 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Сауат Мұхаметбайұлы Мыңбаев | Шынайы есімі = | Суреті = Сауат Мыңбаев (2003-12-19).jpg | Сурет ені = 180 | Атауы = Мыңбаев, 2003 жыл | Титулы = 1-[[Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрлігі|Мұнай және газ министрі]] | Реті = 5 | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 12 наурыз 2010 | Басқаруын аяқтады = 3 шілде 2013 | Президент = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Премьер = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]<br>[[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]] | Ізашары = ''лауазым пайда болды; Энергетика және минералды ресурстар министрі ретінде өзі'' | Ізбасары = [[Ұзақбай Сүлейменұлы Қарабалин|Ұзақбай Қарабалин]] | Титулы_2 = 3-[[Қазақстан Республикасы Энергетика және минералды ресурстар министрлігі|Энергетика және минералды ресурстар министрі]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan.svg | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = 27 тамыз 2007 | Басқаруын аяқтады_2 = 12 наурыз 2010 | Президент_2 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Премьер_2 = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] | Ізашары_2 = [[Бақтықожа Салахатдинұлы Ізмұхамбетов|Бақтықожа Ізмұхамбетов]] | Ізбасары_2 = ''лауазым жойылды; Мұнай және газ министрі ретінде өзі'' | Титулы_3 = 3-[[Қазақстан Республикасы Индустрия және сауда министрлігі|Индустрия және сауда министрі]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan.svg | Реті_3 = 5 | Басқара бастады_3 = 14 желтоқсан 2004 | Басқаруын аяқтады_3 = 19 қаңтар 2006 | Президент_3 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Премьер_3 = [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]] | Ізашары_3 = [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]] | Ізбасары_3 = [[Владимир Сергеевич Школьник|Владимир Школьник]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрі]] | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan.svg | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = шілде 1999 | Басқаруын аяқтады_4 = мамыр 2001 | Президент_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Премьер_4 = [[Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев|Нұрлан Балғымбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_4 = [[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов|Жәнібек Кәрібжанов]] | Ізбасары_4 = [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] | Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] | Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Emblem of Kazakhstan.svg | Реті_5 = | Басқара бастады_5 = ақпан 1998 | Басқаруын аяқтады_5 = қаңтар 1999 | Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Премьер_5 = [[Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев|Нұрлан Балғымбаев]] | Ізашары_5 = [[Александр Сергеевич Павлов|Александр Павлов]] | Ізбасары_5 = [[Ораз Әлиұлы Жандосов|Ораз Жандосов]] | Туған күні = 19.11.1962 | Туған жері = [[Үшарал (Панфилов ауданы)|Үшарал]], {{туғанжері|Панфилов ауданы|Панфилов ауданында}}, [[Алматы облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = Ислам | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Калиева Жанар Салауатқызы | Балалары = 2 | Партиясы = [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | Білімі = М.Ю. Лоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университеті | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Сауат Мұхаметбайұлы Мыңбаев''' ([[19 қараша]] [[1962 жыл]], [[Панфилов ауданы]], [[Талдықорған облысы]]) — қазақстандық саясаткер. Қаржы, Ауыл шаруашылығы, Индустрия және сауда, Энергетика және минералды ресурстар, Мұнай және газ министрліктері мен [[Самұрық-Қазына|«Самұрық»]], [[ҚазМұнайГаз|«ҚазМұнайГаз»]], [[Қазақстан темір жолы|«Қазақстан темір жолы»]] Ұлттық компанияларының бұрынғы басшысы. == Өмірбаян == * М.Ю. Ломоносов атындағы [[Мәскеу мемлекеттік университеті]]н экономист-[[кибернетика|кибернетик]] мамандығы бойынша бітірген. * 1988 жылы экономика ғылымының кандидаты болды. Кандидаттық диссертация тақырыбы: «Прогнозирование воспроизводства основных фондов». === Қызмет жолы === * Алматы халық шаруашылығы иниститутының оқытушысы, доцент міндетін уақытша атқарушы (қаңтар 1989 – қараша 1990); * Қазақстанның мәдени, әлеуметтік және ғылыми-техникалық даму қорының Ғылыми-консультативтік орталығы директорының орынбасары (қараша 1990 – қаңтар 1991); * «Қазақстан» Республикалық құрылыс биржасы» АҚ Директоры (қаңтар 1991 – шілде 1992); * [[Қазкоммерцбанк]] АҚ Басқарма төрағасының бірінші орынбасары (шілде 1992 – қаңтар 1995); * Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің орынбасары (қаңтар 1995 – қараша 1995); * Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің орынбасары — Қазынашылық басшысы (қараша 1995 – қаңтар 1997); * Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің бірінші орынбасары (қаңтар 1997 – наурыз 1997);<ref name="ReferenceA">Постановление Правительства Республики Казахстан от 18 марта 1997 жыл. № 355 О Мынбаеве С.М.</ref> * Қазақстан Республикасы Қаржы вице-министрі, бірінші Қаржы вице-министрі (18 наурыз 1997 – ақпан 1998);<ref name="ReferenceA"/> * Қазақстан Республикасы Қаржы министрі (ақпан 1998 – қаңтар 1999); * Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігі Басшысының орынбасары (қаңтар 1999 – шілде 1999); * Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрі (шілде 1999 – мамыр 2001); * [[Қазақстан Даму Банкі]] ЖАҚ Президенті (мамыр 2001 – мамыр 2002); * «Каспий өнеркәсіп-қаржы тобы» ЖШС Бас директоры (маусым 2002 – 13 маусым 2003); * Қазақстан Республикасы Премьер-министрінің орынбасары (13 маусым 2003 – қаңтар 2006);<ref>Указ Президента Республики Казахстан от 13 маусым 2003 жыл. № 1115 О назначении Мынбаева С.М. заместителем Премьер-Министра Республики Казахстан</ref> * Қазақстан Республикасы Премьер-министрінің орынбасары - Индустрия және сауда министрі (14 желтоқсан 2004 – қаңтар 2006);<ref>Указ Президента Республики Казахстан от 14 желтоқсан 2004 жыл. № 1500 О назначении Мынбаева С.М. заместителем Премьер-Министра Республики Казахстан - министром индустрии и торговли Республики Казахстан</ref> * «Самұрық» мемлекеттік активтерді басқару жөніндегі қазақстандық холдингі» АҚ Басқарма төрағасы және Директорлар кеңесінің мүшесі (қаңтар 2006 – 27 тамыз 2007); * Қазақстан Республикасы энергетика және минералды ресурстар министрі (27 тамыз 2007 – 12 наурыз 2010);<ref>Указ Президента Республики Казахстан 27 тамыз 2007 жыл. № 394 «О назначении Мынбаева С.М. Министром энергетики и минеральных ресурсов Республики Казахстан»</ref> * Қазақстан Республикасы мұнай және газ министрі (12 наурыз 2010 – 3 шілде 2013);<ref> Указ Президента Республики Казахстан от 12 марта 2010 жыл. № 938 «О назначении Мынбаева С.М. Министром нефти и газа Республики Казахстан»</ref> * [[ҚазМұнайГаз]] Ұлттық компаниясының басқарма төрағасы (3 шілде 2013 – 20 қараша 2018). * [[Қазақстан темір жолы]] Ұлттық компаниясының басқарма төрағасы (20 қараша 2018 – сәуір 2021). ==Отбасы== Мыңбаев үйленген, жұбайы — экономист Қалиева Жанар Салауатқызы. Қызы — Жансұлу және ұлы — Дамир.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2</ref> ==Дереккөздер== {{Дереккөздер}} {{Нұрлан Балғымбаевтың министрлер кабинеті}} {{Қасымжомарт Тоқаевтың министрлер кабинеті}} {{Даниал Ахметовтің министрлер кабинеті}} {{Кәрім Мәсімовтің I министрлер кабинеті}} {{Серік Ахметовтың министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Мыңбаев, Сауат Мұхаметбайұлы}} [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Экономика ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Қазақстан экономистері]] [[Санат:Қазақстан банкирлері]] [[Санат:Қазақстан вице-министрлері]] [[Санат:Қазақстан ауыл шаруашылығы министрлері]] [[Санат:Қазақстан премьер-министрінің орынбасарлары]] [[Санат:Қазақстан энергетика министрлері]] [[Санат:Қазақстан мұнай және газ министрлері]] [[Санат:Барыс орденінің иегерлері]] [[Санат:Астанаға 10 жыл медалінің иегерлері]] [[Санат:Қазақстан индустрия министрлері]] [[Санат:Қазақстан сауда министрлері]] hqtpridv9q13ua3us7udaa2cvnyh1fb Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев 0 7564 3576307 3569500 2026-04-03T20:12:07Z Rasulbek Adil 176232 3576307 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев | Шынайы есімі = | Суреті = Bakytzhan Sagintayev (2018-11-01).jpg | Сурет ені = | Атауы = Сағынтаев, 2018 жыл | Титулы = [[Еуразиялық экономикалық комиссия]] алқасының төрағасы | Ту = Emblem of the Eurasian Economic Union.svg | Ту2 = Flag of the Eurasian Economic Union.svg | Басқара бастады = 1 ақпан 2024 жылдан бері | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = [[Михаил Владимирович Мясникович|Михаил Мясникович]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Еуразиялық экономикалық комиссия]]ның экономика және қаржы саясаты жөніндегі министрі | Ту_2 = Emblem of the Eurasian Economic Union.svg | Ту2_2 = Flag of the Eurasian Economic Union.svg | Басқара бастады_2 = 1 маусым 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = 31 қаңтар 2024 | Ізашары_2 = [[Руслан Бақытжанұлы Бекетаев|Руслан Бекетаев]] | Ізбасары_2 = [[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов|Бақыт Сұлтанов]] | Титулы_3 = [[Алматы]]ның [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі#Алматы|7]]-[[Алматы әкімі|әкімі]] | Ту_3 = Coat of arms of Almaty.svg | Ту2_3 = Flag of Almaty.svg | Басқара бастады_3 = 28 маусым 2019 | Басқаруын аяқтады_3 = 31 қаңтар 2022 | Ізашары_3 = [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбек]] | Ізбасары_3 = [[Ерболат Асқарбекұлы Досаев|Ерболат Досаев]] | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент әкімшілігі]]нің 16-басшысы | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 = 24 наурыз | Басқаруын аяқтады_4 = 28 маусым 2019 | Ізашары_4 = [[Әсет Өрентайұлы Исекешев|Әсет Исекешев]] | Ізбасары_4 = [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]] | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_5 = 11-[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік хатшысы|Мемлекеттік хатшы]] | Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Emblem of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_5 = 1 наурыз | Басқаруын аяқтады_5 = 24 наурыз 2019 | Ізашары_5 = [[Гүлшара Наушақызы Әбдіқалықова|Гүлшара Әбдіқалықова]] | Ізбасары_5 = [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] | Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br />[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_6 = 10-[[Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі|Премьер-Министр]] | Ту_6 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_6 = Emblem of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_6 = 9 қыркүйек 2016 | Басқаруын аяқтады_6 = 21 ақпан 2019 | Ізашары_6 = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] | Ізбасары_6 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] | Президент_6 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Титулы_7 = 1-[[Қазақстан Республикасы Өңірлік даму министрлігі|Өңірлік даму министрі]] | Ту_7 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_7 = Emblem of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_7 = 16 қаңтар | Басқаруын аяқтады_7 = 6 қараша 2013 | Президент_7 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Премьер_7 = [[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]] | Ізашары_7 = ''лауазымы ұйымдастырылған'' | Ізбасары_7 = [[Болат Бидахметұлы Жәмішев|Болат Жәмішев]] | Титулы_8 = 3-[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Экономикалық даму және сауда министрі]] | Ту_8 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_8 = Emblem of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_8 = 20 қаңтар | Басқаруын аяқтады_8 = 24 қыркүйек 2012 | Президент_8 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Премьер_8 = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] | Ізашары_8 = [[Қайрат Нематұлы Келімбетов|Қайрат Келімбетов]] | Ізбасары_8 = [[Ерболат Асқарбекұлы Досаев|Ерболат Досаев]] | Титулы_9 = [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі|Павлодар облысының әкімі]] | Ту2_9 = Logo Pavlodar region.png | Ту_9 = Emblem of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_9 = 30 қыркүйек 2008 | Басқаруын аяқтады_9 = 20 қаңтар 2012 | Президент_9 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_9 = [[Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов|Қайрат Нұрпейісов]] | Ізбасары_9 = [[Ерлан Мұхтарұлы Арын|Ерлан Арын]] | Туған күні = 13.10.1963 | Туған жері = [[Үшарал (Талас ауданы)|Үшарал]], {{туғанжері|Талас ауданы|Талас ауданында}}, [[Жамбыл облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Әбдір Сағынтаев]] | Анасы = | Жұбайы = Ғалия Қаратайқызы Сағынтаева | Балалары = | Партиясы = [[Аманат (партия)|Нұр Отан]]{{Citation needed}} | Білімі = [[Қазақ ұлттық университеті|С.М.Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университеті]] | Мамандығы = экономист | Ғылыми дәрежесі = [[ғылым кандидаты|экономика ғылымдарының кандидаты]] | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Bakhytzhan Sagintayev | Марапаттары = {{Қатар |{{Парасат ордені}} |{{Құрмет ордені}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} |{{ҚР Конституциясына 10 жыл}} |{{ҚР парламентіне 10 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{Астанаға 10 жыл медалі}} |{{Достық ордені (Ресей)}} |{{1 дәрежелі Еуразиялық Одақты құруға сіңірген еңбегі үшін медалі}} }} }} '''Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев''' ([[13 қазан]] [[1963 жыл]], [[Үшарал (Талас ауданы)|Үшарал]], [[Талас ауданы]], [[Жамбыл облысы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, экономист, 2024 жылдан бері [[Еуразиялық экономикалық комиссия]] алқасының төрағасы.<ref name="eurazya">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/32747424.html|title=Бақытжан Сағынтаев Еуразия экономикалық комиссиясының алқа төрағасы болды|lang=kk|publisher=[[Азаттық радиосы]]|date=2023-12-26|accessdate=2023-12-26}}</ref> Сағынтаев бұрын [[Алматы әкімі]] (2019–2022), [[Қазақстан премьер-министрі]] (2016–2019), [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент әкімшілігі]]нің басшысы (2019), [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік хатшысы|Мемлекеттік хатшы]] (2019) болған. Экономика ғылымдарының кандидаты (1990). == Өмірбаяны == * Ұлы жүздің [[Ошақты]] руынан.{{Citation needed}} * С.М. Киров атындағы [[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ мемлекеттік университетінің]] философия-экономика факультетін бітірген (1985), экономист, саяси экономика пәнінің оқытушысы. * 1985 жылдан - Алматы халық шаруашылығы институтында саяси экономика кафедрасының оқытушысы. * 1988 жылдан - С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің әлеуметтану кафедрасында ассистент, аға оқытушы, доцент. * 1992 жылдан - коммерциялық құрылымдарда басшылық қызметтер атқарған. * 1998 жылдан - Жамбыл облысы әкімінің орынбасары. * 1999 жылдан - ҚР Шағын бизнеске қолдау көрсету жөніндегі агенттігі төрағасының орынбасары. * 2000 жылдан - «Шағын кәсіпкерлікке қолдау көрсету қоры» ЖАҚ басқармасының төрағасы. * 2001 жылдан - ҚР Табиғи монополияларды реттеу, бәсекелестікті қорғау және шағын бизнеске қолдау көрсету жөніндегі агенттігі төрағасының бірінші орынбасары. * 2004 жылдан - ҚР Табиғи монополияларды реттеу жөніндегі агенттігінің төрағасы. * 2007 жылдан - ҚР Премьер-министрі Кеңсесінің жетекшісі. * 2008 жылдан бері - [[Павлодар облысы]]ның әкімі. * 2012 жылғы 20 қаңтардан 24 қыркүйекке дейін — Экономикалық даму және сауда министрі. * 2012 жылғы қыркүйек — 2013 қаңтар аралығында — «Нұр Отан» ХДП төрағасының бірінші орынбасары. * 2013 жыл 16 қаңтардан бастап жаңадан құрылған Өңірлік даму министрлігінің басшысы және [[Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі|Премьер-Министр]]дің бірінші орынбасары.<ref name=":0">[http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201412190032?index=1&rangeSize=1 Указ Президента Российской Федерации от 19.12.2014 № 789 "О награждении орденом Дружбы иностранных граждан". publication.pravo.gov.ru]</ref> 2013 жылғы 6 қарашада Өңірлік даму министрі қызметінен босатылып, Премьер-Министрдің Бірінші орынбасары лауазымында қалды. 2014 жылғы 7 сәуірде Премьер-Министрдің бірінші орынбасары болып қайта тағайындалды. * 2016 жылғы 9 қыркүйектен бастап — [[Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі|Премьер-Министр]]. * 2019 жылғы 21 ақпанда Премьер-Министр Сағынтаев отставкаға кетті.<ref name=":1">[https://khabar.kz/kz/syuzhetter/item/110576-ba-ytzhan-sa-yntaev-kimetti-otstavka-a-ketui-turaly-khabarlady Бақытжан Сағынтаев Үкіметтің отставкаға кетуі туралы хабарлады]</ref> * 2019 жылғы 1 наурыздан 24 наурызға дейін — [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік хатшы]].<ref>[https://www.ktk.kz/kz/newsfeed/article/2019/03/01/113992/ Бақытжан Сағынтаев ҚР Мемлекеттік хатшысы қызметіне тағайындалды]</ref> * 2019 жылғы 24 наурыздан 28 маусымға дейін — [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент әкімшілігінің]] басшысы.<ref>[https://24.kz/kz/zha-aly-tar/sayasat/item/304258-b-sa-yntaev-r-prezidenti-kimshiligini-basshysy-yzmetine-ta-ajyndaldy Б.Ә. Сағынтаев ҚР Президенті Әкімшілігінің Басшысы қызметіне тағайындалды]</ref> * 2019 жылғы 28 маусымнан 2022 жылғы 31 қаңтарға дейін — [[Алматы әкімі]]. * 2022 жылғы 1 маусымнан бастап — [[Еуразиялық экономикалық комиссия]]ның экономика және қаржы саясаты жөніндегі алқа мүшесі (Министр).<ref>[https://kaz.inform.kz/news/bakitzhan-sagintaev-bugnnen-bastap-zhana-kizmetke-krst-458cf9/ Бақытжан Сағынтаев бүгіннен бастап жаңа қызметке кірісті]</ref> * 2023 жылғы желтоқсанда Сағынтаевтың 2024 жылғы 1 ақпаннан бастап [[Еуразиялық экономикалық комиссия]]ға басшылық ететіні белгілі болды. Бұл ақпаратты [[Ресей президенті]] [[Владимир Владимирович Путин|Путин]] растады.<ref name="eurazya" /> «Құрмет» орденімен және мерейтойлық медальдармен марапатталған.<ref name=":2">[https://egemen.kz/2016/09/10/61029 Бақытжан Сағынтаев – Қазақстанның Премьер-Министрі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161018210733/https://egemen.kz/2016/09/10/61029 |date=2016-10-18 }}</ref> == Ғылыми еңбектері == * Экономика ғылымдарының кандидаты (1990). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Қала және ауыл халқының өмір сүру деңгейін жақындастыру». * Табиғи монополиялардың әрекет ету аумағын мемлекеттік реттеу, шағын және орта бизнесті дамыту жөніндегі бірқатар ғылыми жұмыстардың, жарияланымдардың авторы. == Марапаттар == * «[[Құрмет ордені|Кұрмет]]<nowiki/>» орденімен (2006); * «[[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалі|Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл]]<nowiki/>» (2001), * «[[Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалі|Қазақстан Конституциясына 10 жыл]]<nowiki/>» (2005), * «Қазақстан Парламентіне 10 жыл» (2006), * «[[Астанаға 10 жыл (медаль)|Астананың 10 жылдығы]]<nowiki/>» (2008). * {{Аударылмаған2|Достық ордені (Ресей)|Достық ордені|ru|Орден Дружбы}}<ref name=":0" /> (19 желтоқсан 2014 ж., Ресей) — Еуразиялық экономикалық одақ туралы шартты дайындауға белсенді қатысқаны үшін * Еуразиялық экономикалық одақты құруға қосқан үлесі үшін I дәрежелі медалі<ref name=":2" /> (2015) == Жеке мағлұматтары == * Әскери атағы - запастағы капитан. == Жеке өмірі == * Әкесі - [[Әбдір Сағынтаев]], Социалистік Еңбек Ері, Жамбыл облысының «Талас» Мемлекеттік асыл тұқымды мал зауытының директоры болып жұмыс істеген, [[КСРО Жоғарғы Кеңесі]]нің депутаты, КОКП ОК Тексеру комиссиясының мүшесі, КОКП ОК съездерінің делегаты болған. * Анасы - Бештаева Құндызай, үй шаруасымен айналысқан. * Үйленген. 2 қызы, немересі бар.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Бақытжан Сағынтаевтың министрлер кабинеті}} {{Қазақстан үкіметі басшылары}} {{Кәрім Мәсімовтің II министрлер кабинеті}} {{Қазақстан облыс әкімдері}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан экономистері]] [[Санат:Павлодар облысының әкімдері]] [[Санат:Қазақстан экономика министрлері]] [[Санат:Қазақстан сауда министрлері]] [[Санат:Қазақстан өңірлерді дамыту министрлері]] [[Санат:Қазақстан әлеуметтанушылары]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Экономика ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Қазақстан премьер-министрлері]] [[Санат:Алматы әкімдері]] [[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшылары]] [[Санат:Қазақстан мемлекеттік хатшылары]] mke4e4a6cqwrk30mxppmvr9jpu754ap Ұялы телефон 0 9272 3576095 3318607 2026-04-03T12:36:37Z ~2026-19593-16 179374 3576095 wikitext text/x-wiki '''Ұялы телефон''' — радиожелі арқылы байланыс жасауға арналған құрал. [[Сурет:Mobile phone PHS Japan 1997-2003.jpg|thumb|200px|right|Ұялы телефон]] == Тарихы == 1875 жылдың 2 маусымында [[Бостон университеті]]нің Шешендік өнер мектебінің профессоры Грехем Белл ең алғаш рет байланыстырушы сымдардың көмегімен өз көмекшісінің даусын естиді. Өнертапқыш шотландтықтың бұл жаңалығы тарих бетінде телефон деген атпен қалды. Бір қызығы, өнертапқыштың есімі ағылшын тілінен аударғанда, «қоңырау» деген мағына береді. Арада бір ғасырға жуық уақыт өткенде ең алғашқы ұялы телефондар пайда болды. Иллинойс технологиялық институтының түлегі Мартин Купердің өнертапқыштық бұл жаңалығын қазір әлем халқының жартысына жуығы күнделікті қолданып отыр Ұялы телефонмен жасалған алғашқы нағыз байланыстың тарихы 1973 жылдың 3 сәуірінен басталады. Ұялы байланыс компаниясының қызметкері Мартин Купердің зерттеулер бөлімінің басшысы Белл Лабзға Нью-Йорк көшелерінде серуендеп жүріп соққан қоңырауы ұялы телефонмен алғашқы байланыс орнату саналады. Купердің өзі таратқыштан сигнал жіберу хаттамасының негізгі құрастырушысы еді. Ал ол қолданған телефонның салмағы, яғни ең алғашқы ұялы телефон 1,15 килограмм тартатын. Сол уақыттары Нью-Йорк әлемдегі ұялы байланыстың базалық станциялары орнатылған әлемдегі жалғыз нүкте болды, төрт жылдан соң Чикагода 2000 абоненттік тәжірибелік ұялы желі құрылды. Ал 1979 жылы бұл өнертапқыштық жаңалыққа Күншығыс елі зор қызығушылық білдіріп, 88 базалық станциядан тұратын алғашқы ұялы байланыстың қызметін бастады. Қазір әлемде ұялы телефондардың қолданыс аясы өзінің байланыс орнату шегінен асып кетті. Телефондар өмірдің барлық саласында қолданылуда. Ұялы телефон қазіргі заманда адамның ажырамас көмекшісіне айналды. ==Ұялы телефонның зияны== {{main|Ұялы телефонның зияны}} 1. Ұялы телефонның қосылып тұрғандағы сәулелендіру деңгейі есту, көру, мидың кейбір бөліктеріне кері әсерін тигізеді. 2. Ғалымдар зерттеп, қызықты қорытынды жасады; 10 жылдан астам уақыт ұялы телефонды үзбей пайладанған адамның миына зиянды заттарды енгізбейтін сүзгіштің қабырғалары бітеледі. Болашақта адамды мидың қатерлі ісігіне шалдықтыруы мүмкін. 3. Шетелдік ғалымдар телефонды көп қолдану адамды Альцгеймер және Паркинсон ауруына шалдықтырады деп шешті. 4. Шетелдік ғалымдар Сәуленің әсері кейінгі ұрпаққа беріледі деген. 1 ай бойы түрлі телефон арқылы атжалмандарды сәулелендіру тәжірбиесін жасады. Екі аптадан соң олардың иммундық жүйесі өзгерді. Сәулеленген атжалмандар қанын басқа атжалман тышқандарға екті. Кейін өліп қалды. 5. Еуропаның электронды ғылыми зерттеу институты жүргізген көрсеткіші, телефон арқылы сәуле қабылдау гемоглобин талшықтары кеңейіп кетті. 6. Телефонға тым әуес адам бүйрегінде тас байлануына, жүрек қан тамырлары ауруына әкеледі. Дәлелдеу үшін, қан айналымын зерттеп, 60 сағат аралығында сәулелендіру жұмыстары жүргізілді. 7. Зерттеу кем дегенде он жыл бойы телефон қолданған адамдарда ми обырының жиілігі арттыратындығын көрсеткен. 8. Обыр тудыратын басты себепкер ұялы телефон алғашқы орын алады. Бөлініп шыққан зиянды сәулелер кішкентай баланың қалыптасып үлгермеген иммундық жүйесіне зақым келеді. Ұзақ уақыт телефонды ұстатуға болмайды. 9. Ұялы телефон ер адамның ұрығына арақ пен темекіден екі есе көп зиян келтіреді деген ой жасады. Себебі ер адамның репродукциялық, яғни бала туғызу қызметіне зиянды. 10. Швеция ұялы телефонға аллергияның болу ресми мойындаған мемлекет. Егер бойыңызда осы аталған аурулар мен сырқаттар байқалса, швед өкіметінен өтемақы ретінде ақшалай талап ету құқыңыз бар. 11. Күнделікті тұрмыста көптеген адамдардың хат, электронды хабарлама, телефон қоңырауы келмесе, тағатсызданатынын байқаған. Әр жарты сағатта шырылдамаса, қарағыштап, қуатын тексеріп, алаңдап отыратынын зерттеген. Хат, қоңырау шалу, ғаламторда ұялы телефонмен ену, жолдаумен әуреге түсетін адамдардың қабілеті төмендейтінін зерттеді. Ғалымдар бұны «Ақпарат Құмарлығы» деп атады. == Түрлері == Ұялы телефондарды мынадай түрлерге бөлуге болады: * [http://www.intermarket.kz/telefoniya-i-svyaz/mobilnye-telefony/ Жай ұялы телефон/смартфон] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140504135957/http://www.intermarket.kz/telefoniya-i-svyaz/mobilnye-telefony/ |date=2014-05-04 }} * Ұялы бейнетелефон Пішініне қарай: моноблокты, жайылмалы, сырмалы, т.б. ''Жай ұялы телефонда'' қоңырау шалу/қабылдау, SMS, соңғы кездері фото/бейнекамера, саз, флеш-жад, [[Интернет]], MMS, [[Bluetooth]], IrDA деген сияқты функциялары бар. Бұл қатар уақыт өткен сайын көбейіп барады. ''[[Смартфон]]'' ({{lang-en|smart}} — білімді, ақылыды) құрылымы жағынан компьютерге ұқсас болып келеді. Оның ішіндегі функциялар бағдарлама ретінде жасалынған, ал олар смартфонның [[амалдық жүйе]]сінде істейді. Мұнымен қатар өз бағдарламаларыңызды қосуға болады. Мысалы ойындар, ойнатқыш, [[шолғыш]] т.с.с. Сол себепті смартфон жай ұялы телефонға қарағанда күрделі, функциялары кеңейтілетін құрылғы. [[Бейнетелефон]]да ұялы телефонның [[бейнекамера]]сы мен бейнебет арқылы бірін бірі көріп сөйлесуге болады. ==Ұялы телофондардың артықшылығы== Әр адам және кез келген уақытында пайдалана алады. Яғни, әр түрлі жағдайда адаммен хабарласа алады. Екіншіден, ол өте кішігірім болып келгендіктен, күнделікті өмір де өзінізбен ұстай аласыз. ==Ұялы телофондардың кемшілігі== Ең бастысы адам денсаулығына зиян болып келеді де, көптеген аурулар пайда болады.Осымен қатар, сіз ұялы телофондарға тәуелдісіз.<ref>http://www.atlana.narod.ru/mobile.html</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Computer sizes}} [[Санат:Ұялы байланыс]] sakcaxdd07cik4usg06iilv1mzjqbgz МедиаУики:Sitenotice 8 9838 3576451 3562730 2026-04-04T05:35:58Z Nurtenge 93712 3576451 wikitext text/x-wiki {{Кездейсоқ|{{Уикипедия:Уики-көктем 2026}}|{{Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/Sitenotice}}}} sc2e5t1z6vyeuh3hkquo8muadqf1kqy Талғат Жақыпбекұлы Бигелдинов 0 11528 3576459 3537318 2026-04-04T05:42:10Z Rasulbek Adil 176232 3576459 wikitext text/x-wiki {{Әскери қайраткер |толық есімі = Талғат Жақыпбекұлы Бигелдинов |шынайы есімі = |суреті = Бегельдинов, Талгат Якубекович 001.png |сурет тақырыбы = |туған күні = 5.8.1922 |туған жері = [[Ақмола облысы]], {{туғанжері|Қорғалжын ауданы|Қорғалжын ауданында}}, Майбалық, [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АССР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]]<ref>http://esquire.kz/2239-talgata_begeldinova</ref> |қайтыс болған күні = 9.11.2014 |қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]] |лақап аты = |бүркеніш аты = |мемлекет = [[Қазақстан]] |қызмет еткен жылдары = [[1940]]—[[1956]] |атағы = КСРО Әскери Әуе Күштері, [[Генерал|Генерал-майор]] |әскер түрі = [[Сурет: Flag_of_the_Soviet_Air_Force.gif|25px]] [[Әскери Әуе Күштері|ӘӘК]] |басқарды = |әскери бөлімі = 144 ГвШАП |шайқасы = [[Екінші дүниежүзілік соғыс|Ұлы Отан соғысы]] |марапаттары = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Алтын Жұлдыз медалі}} {{!!}} {{Алтын Жұлдыз медалі}} {{!}}} '''Қазақстан''': {{{!}} {{!}} {{Отан ордені}} {{!!}} {{1 дәрежелі Даңқ ордені}}{{!!}}{{Астанаға 10 жыл медалі}} {{!}}} '''КСРО, ТМД''': {{{!}} {{!}} {{Ленин ордені|1944}} {{!!}} {{Қызыл Ту ордені}} {{!!}} {{Қызыл Ту ордені}}{{!!}} {{Александр Невский ордені (КСРО)}} {{!}}- {{!}}{{I дәрежелі Отан соғысы ордені|1985}} {{!!}} {{I дәрежелі Отан соғысы ордені|1944}} {{!!}}{{II дәрежелі Отан соғысы ордені}} {{!!}} {{Қызыл жұлдыз ордені}} {{!}}- {{!}} {{Даңқ ордені (КСРО)}} {{!!}} {{Жауынгерлік еңбегі үшін медалі}}{{!!}}{{Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі}}{{!!}}{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін медалі}} {{!}}- {{!}}{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 20 жыл медалі}}{{!!}}{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 30 жыл медалі}}{{!!}}{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 40 жыл медалі}}{{!!}}{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 50 жыл медалі}} {{!}}- {{!}}{{Жуков медалі}}{{!!}}{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 60 жыл медалі (Қазақстан)}}{{!!}}{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 65 жыл медалі}} {{!!}}{{Берлинді алғаны үшін медалі}} {{!}}- {{!}} {{Праганы азат еткен үшін медалі}}{{!!}}{{Еңбек ардагері медалі (КСРО)}}{{!!}} {{Кеңес Әскері мен Флотына 30 жыл медалі}}{{!!}}{{КСРО Қарулы күштеріне 50 жыл медалі}} {{!}}- {{!}}{{КСРО Қарулы күштеріне 60 жыл медалі}}{{!!}}{{КСРО Қарулы күштеріне 70 жыл медалі}} {{!}}} '''Басқа елдер''': {{{!}} {{!}} {{Ержүректер кресті}}{{!!}}{{3 дәрежелі Қызметі үшін ордені (Украина)}} {{!}}} |байланысы = |отставкада = |қолтаңбасы = |Commons = }} '''Талғат Жақыпбекұлы Бигелдинов''' ([[5 тамыз]] [[1922 жыл|1922]], [[Ақмола облысы]], [[Қорғалжын ауданы]], Майбалық ауылы - [[9 қараша]], [[2014 жыл|2014]], [[Алматы]]) — Авиация генерал-майоры, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағының]] екі мәрте батыры, «Барыс» орденінің иегері. ==Өмірбаяны== [[Арғын]] тайпасы [[Қуандық]] руының Ағыс бұтағынан шыққан.<ref>http://www.enu.kz/ru/press-center/daidjest/35725/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200130085841/http://www.enu.kz/ru/press-center/daidjest/35725/ |date=2020-01-30 }}</ref><ref>https://www.zakon.kz/4702701-shutka-chto-vse-kazakhi-prikhodjatsja.html</ref> * Аэроклубта тамаша тәжірибеден өтіп, ұстаздарының оң көзіне түскен талапты жігіт Талғатты 1940 жылы [[Саратов]] әскери-авиация мектебіне оқуға жібереді. Ондағы қатаң сұрыптаудан жанарының оты бар жігіт аман-есен өтеді. * Саратовтағы ұшқыштар мектебін екі жыл оқып, сержант шенімен бітірген соң, Чкаловтағы бомбалаушы ұшқыштар мектебін аяқтайды. * Ал қан майданға аттанар алдында [[Ижевск]] қаласынан «ИЛ-2» штурмовигімен ұшуды үйреніп шығады. * Сол күннен бастап әскерилер арасында «ұшқыш танк» деп аталып кеткен «Илюшаға» басы бүтін бауыр басып, 1942 жылы майданға аттанады. Осы өзі бір көргеннен қатты ұнатқан ұшақпен көк жүзінде 500 сағат болады. 305 рет әскери шабуылға шығып, жау ұясы – [[Берлин]]ді алуға бірінші болып қатысады. Фашистер өздеріне аяусыз өлім оғын сепкен Талғат мінген ұшақты «Қара ажал» деп атаған. 23 жасында Кеңес Одағының екі мәрте батыры атағын иеленіп, соғыста небір көзсіз ерлік көрсеткен қыран қазақ қан майданнан аман-есен оралады. * Соғыстан соң әскери әуе академиясын аяқтайды. * Қазақстанның әскери-әуе күштерінде түрлі басқару қызметінде болады. * 1956 жылы денсаулығына байланысты демалысқа шығады. * 1957 жылдан 1970 жылға дейін азаматтық авиацияны басқарып, [[Алматы]], Ақмола, Арқалық, Қызылорда, Қарағанды, Тараз сынды көптеген қалаларда аэропорт салу ісіне өлшеусіз үлес қосады. * 1968 жылы [[Мәскеу]] инженерлік-құрылыс институтын бітіріп, мемлекеттік құрылыс саласында да қызмет атқарып, әсіресе, Алматыдағы небір тамаша зәулім ғимараттардың бой көтеруіне атсалысады. == Қоғамдық қызметі == КСРО Жоғарғы Кеңесінің үш мәрте депутаты болып сайланады.<ref name="source1">«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том</ref> [[Сурет:Бегельдинов Талгат.JPG|right|thumb|230px|Жеңістің 64-жылдығы мерекесінде, Алматы.]] == Марапаттары == [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]: * [[Алтын Жұлдыз медалі]] Кеңес Одағының Батырлары №&nbsp;4619 * [[Алтын Жұлдыз медалі]] Кеңес Одағының Батырлары №&nbsp;6554 * [[Ленин ордені]] * [[Қызыл Ту ордені]] (2 мәрте - 1943, 1944) * [[Александр Невский ордені(КСРО)|Александр Невский ордені]] * [[Отан соғысы ордені|I-ші дәрежелі Ұлы Отан соғысы ордені]] (2 мәрте - 1944, 1985) * [[Отан соғысы ордені|II-ші дәрежелі Ұлы Отан соғысы ордені]] (1943) * [[Қызыл жұлдыз ордені|Қызыл Жұлдыз ордені]] * [[Даңқ ордені|III дәрежелі Даңқ одені]] * Медалдары [[Қазақстан]]: * [[Отан ордені]] ([[2007 жыл|2007]])<ref>[http://www.nomad.su/?a=3-200712190230 Отанымыздың асқақ марапаттары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130203180327/http://nomad.su/?a=3-200712190230 |date=2013-02-03 }}</ref> * I-дәрежелі [[Даңқ ордені]] * [[Астанаға 10 жыл (медаль)|«Астанаға 10 жыл» медалі]] ([[2008 жыл|2008]]) == Шығармалары == * «Илы атакуют» — Алматы: Қазақстан, 1966. * «Пике в бессмертие»&nbsp;— Алматы: Жазушы, 2000.&nbsp;— ISBN 5-605-01716-0 * «305 рейдов»&nbsp;— [[Бішкек|Фрунзе]], 1966. === Талғат Бигелдинов туралы шығармалар === * С. Морозов. «Дважды Герой Советского Союза Т.Я. Бегельдинов» (Москва, 1948) * С. Бакбергенов. «Талғат» (1950) * «Талғат Бегельдинов» (1965) * «Отан үшін от кешкен» (1985) * А. Сергеев. «Звездное небо Талгата» (1997) * А.Н. Бедельбаев «Тринадцатый, на взлет» . – 1-2 т. Повесть о Бегельдинове Т.Я. ( 2004) * К. Абенов. «Великая Отечественная война в моей жизни: 60 лет спустя» (2008) * Б. Омарұлы. «Жүректiң көзi» (2011)<ref>http://www.nlrk.kz/page.php?page_id=57&lang=2&news_id=1650 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129082654/http://www.nlrk.kz/page.php?page_id=57&lang=2&news_id=1650 |date=2014-11-29 }}</ref> қарақат === Талғат Бигелдинов туралы фильмдер === * [[кинодағы 2014 жыл|2014]]&nbsp;— «Әуеге көтерілу»&nbsp;— РОО «Генералдар кеңесі». ==Естелік== * 2021 жылдың 8 мамырында Нұр-Сұлтан қаласында батыр жауынгерге [[Талғат Бигелдинов ескерткіші|ескерткіш]] орнатылды. * Талғат Бигелдиновтің бюсттері Ақтөбеде, Көкшетауда, Бішкекте және Мәскеудегі Ұлы Отан соғысына арналған Орталық мұражайында сақтаулы тұр. * Астана қаласының [[№1 мектеп-лицей (Астана)|№1 мектеп-лицейі]], Талғат Бигелдинов атына ие. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтеме == * [http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=483 www.warheroes.ru] [[Санат:Ұлы Отан соғысы ұшқыштары]] [[Санат:Екі дүркін Кеңес Одағының батырлары]] [[Санат:II Дүниежүзілік соғысы Қазақстан ардагерлері]] [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан әскерилері]] [[Санат:КСРО әскери ұшқыштары]] [[Санат:КСРО генерал-майорлары]] [[Санат:Жеңіс шеруіне қатысушылар]] [[Санат:Қазақстан мемуаршылары]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] [[Санат:Кеңсай зиратында жерленгендер]] 187tc97h6nxqfk4dpfswjhdnm4wzkc3 Сауысқан 0 13214 3576193 3076160 2026-04-03T17:43:15Z Digital Jetisu 179295 Дұрысы құмырсқа, әрі бірге дефиспен. 3576193 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Сауысқан | status = LC | status_system = iucn3.1 | image = Pica pica -Helsinki, Finland-8a.jpg | image_width = | image_caption ={{audio|Pica pica.ogg|Әуені}} | regnum = [[Жануарлар]] | phylum = [[Хордалылар]] | classis = [[Құстар]] | ordo = [[Торғайтәрізділер]] | familia = [[Corvidae]] | genus = ''[[Pica]]'' | species = '''''P. pica''''' | binomial = ''Pica pica'' | binomial_authority = ([[Карл Линней|Линней]], 1758) | range_map =Pica_pica_map.png | range_map_caption =Түршелері<br/>{{legend0|#8C0DD2|''hudsonia''|border=solid 1px black}} {{legend0|#B0C4EA|''melanotos''|border=solid 1px black}} {{legend0|#4E88EC|''galliae''|border=solid 1px black}} {{legend0|#43EADC|''germanica''|border=solid 1px black}} {{legend0|#90EA8E|''pica''|border=solid 1px black}} {{legend0|#278228|''fennorum''|border=solid 1px black}} {{legend0|#13F131|''asirensis''|border=solid 1px black}} {{legend0|#829840|''bactriana''|border=solid 1px black}} {{legend0|#FBFC00|''hemileucoptera''|border=solid 1px black}} {{legend0|#978D3D|''leucoptera''|border=solid 1px black}} {{legend0|#C1B092|''jankowskii''|border=solid 1px black}} {{legend0|#AF2D18|''sericea''|border=solid 1px black}} {{legend0|#FC3400|''battnensis''|border=solid 1px black}} {{legend0|#1B00FF|''kamschatisa''|border=solid 1px black}} }} [[File:Stamps of Kazakhstan, 2011-30.jpg|left|250px]] [[File:Pica pica pica MHNT.ZOO.2010.11.169.1.jpg|thumb|left|250px|''Pica pica pica'']] '''Сауысқан''' ({{lang-la|Pica pica}}) - [[торғайтәрізділер]] отрядына, қарға тұқымдасына жататын, кіші денелі, түзу ірі қысқатұмсықты құс. Денесінің көп бөлімі қара, тек кеудесі ақ болады. Қанатының кей жеріне ақ араласқандықтан оны Қазақта кейде алақанат сауысқан деп те айтады. ==Жемі== Құрт-құмырсқа жейді, етқоректі, аздап шөп қоректі. ==Мәдениеттегі орны== Сауысқан қазақ мәдениетінде сақтығымен, сергектігімен әйгілі. [[Ертөстік]] жырында Ерназардың келіндерін ''сауысқандай сақтығы, жұмыртқадай ақтығы'' деп суреттесе, енді бірде ұрылардың ең жоғары шегін ''екі сауысқанның құйрығын білдірмей бір-біріне ауыстырады'' дейді. Сауысқан шықылықтап үй маңынан шықпай қойуын Қазақтар жаманат хабар келеді деп жорыса, енді бірде жолаушының маңынан шықылықтап ұзап кетей қойған сауысқанды жақсылықтың жаршысы дейді. ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} [[Санат:Торғайтәрізділер]] {{ornitology-stub}} nd3fc8y5cv0l7w74auq9vgfqxdyscfy 3576194 3576193 2026-04-03T17:44:03Z Digital Jetisu 179295 оны қазақта кейде болады. Жалпы атау кіші әріппен. 3576194 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Сауысқан | status = LC | status_system = iucn3.1 | image = Pica pica -Helsinki, Finland-8a.jpg | image_width = | image_caption ={{audio|Pica pica.ogg|Әуені}} | regnum = [[Жануарлар]] | phylum = [[Хордалылар]] | classis = [[Құстар]] | ordo = [[Торғайтәрізділер]] | familia = [[Corvidae]] | genus = ''[[Pica]]'' | species = '''''P. pica''''' | binomial = ''Pica pica'' | binomial_authority = ([[Карл Линней|Линней]], 1758) | range_map =Pica_pica_map.png | range_map_caption =Түршелері<br/>{{legend0|#8C0DD2|''hudsonia''|border=solid 1px black}} {{legend0|#B0C4EA|''melanotos''|border=solid 1px black}} {{legend0|#4E88EC|''galliae''|border=solid 1px black}} {{legend0|#43EADC|''germanica''|border=solid 1px black}} {{legend0|#90EA8E|''pica''|border=solid 1px black}} {{legend0|#278228|''fennorum''|border=solid 1px black}} {{legend0|#13F131|''asirensis''|border=solid 1px black}} {{legend0|#829840|''bactriana''|border=solid 1px black}} {{legend0|#FBFC00|''hemileucoptera''|border=solid 1px black}} {{legend0|#978D3D|''leucoptera''|border=solid 1px black}} {{legend0|#C1B092|''jankowskii''|border=solid 1px black}} {{legend0|#AF2D18|''sericea''|border=solid 1px black}} {{legend0|#FC3400|''battnensis''|border=solid 1px black}} {{legend0|#1B00FF|''kamschatisa''|border=solid 1px black}} }} [[File:Stamps of Kazakhstan, 2011-30.jpg|left|250px]] [[File:Pica pica pica MHNT.ZOO.2010.11.169.1.jpg|thumb|left|250px|''Pica pica pica'']] '''Сауысқан''' ({{lang-la|Pica pica}}) - [[торғайтәрізділер]] отрядына, қарға тұқымдасына жататын, кіші денелі, түзу ірі қысқатұмсықты құс. Денесінің көп бөлімі қара, тек кеудесі ақ болады. Қанатының кей жеріне ақ араласқандықтан оны қазақта кейде алақанат сауысқан деп те айтады. ==Жемі== Құрт-құмырсқа жейді, етқоректі, аздап шөп қоректі. ==Мәдениеттегі орны== Сауысқан қазақ мәдениетінде сақтығымен, сергектігімен әйгілі. [[Ертөстік]] жырында Ерназардың келіндерін ''сауысқандай сақтығы, жұмыртқадай ақтығы'' деп суреттесе, енді бірде ұрылардың ең жоғары шегін ''екі сауысқанның құйрығын білдірмей бір-біріне ауыстырады'' дейді. Сауысқан шықылықтап үй маңынан шықпай қойуын Қазақтар жаманат хабар келеді деп жорыса, енді бірде жолаушының маңынан шықылықтап ұзап кетей қойған сауысқанды жақсылықтың жаршысы дейді. ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} [[Санат:Торғайтәрізділер]] {{ornitology-stub}} fuddzhzcj56t20i5gu3956m0rx8h2is 3576195 3576194 2026-04-03T17:45:28Z Digital Jetisu 179295 Қойуын сөзін қоюын сөзіне өзгерттім. 3576195 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Сауысқан | status = LC | status_system = iucn3.1 | image = Pica pica -Helsinki, Finland-8a.jpg | image_width = | image_caption ={{audio|Pica pica.ogg|Әуені}} | regnum = [[Жануарлар]] | phylum = [[Хордалылар]] | classis = [[Құстар]] | ordo = [[Торғайтәрізділер]] | familia = [[Corvidae]] | genus = ''[[Pica]]'' | species = '''''P. pica''''' | binomial = ''Pica pica'' | binomial_authority = ([[Карл Линней|Линней]], 1758) | range_map =Pica_pica_map.png | range_map_caption =Түршелері<br/>{{legend0|#8C0DD2|''hudsonia''|border=solid 1px black}} {{legend0|#B0C4EA|''melanotos''|border=solid 1px black}} {{legend0|#4E88EC|''galliae''|border=solid 1px black}} {{legend0|#43EADC|''germanica''|border=solid 1px black}} {{legend0|#90EA8E|''pica''|border=solid 1px black}} {{legend0|#278228|''fennorum''|border=solid 1px black}} {{legend0|#13F131|''asirensis''|border=solid 1px black}} {{legend0|#829840|''bactriana''|border=solid 1px black}} {{legend0|#FBFC00|''hemileucoptera''|border=solid 1px black}} {{legend0|#978D3D|''leucoptera''|border=solid 1px black}} {{legend0|#C1B092|''jankowskii''|border=solid 1px black}} {{legend0|#AF2D18|''sericea''|border=solid 1px black}} {{legend0|#FC3400|''battnensis''|border=solid 1px black}} {{legend0|#1B00FF|''kamschatisa''|border=solid 1px black}} }} [[File:Stamps of Kazakhstan, 2011-30.jpg|left|250px]] [[File:Pica pica pica MHNT.ZOO.2010.11.169.1.jpg|thumb|left|250px|''Pica pica pica'']] '''Сауысқан''' ({{lang-la|Pica pica}}) - [[торғайтәрізділер]] отрядына, қарға тұқымдасына жататын, кіші денелі, түзу ірі қысқатұмсықты құс. Денесінің көп бөлімі қара, тек кеудесі ақ болады. Қанатының кей жеріне ақ араласқандықтан оны қазақта кейде алақанат сауысқан деп те айтады. ==Жемі== Құрт-құмырсқа жейді, етқоректі, аздап шөп қоректі. ==Мәдениеттегі орны== Сауысқан қазақ мәдениетінде сақтығымен, сергектігімен әйгілі. [[Ертөстік]] жырында Ерназардың келіндерін ''сауысқандай сақтығы, жұмыртқадай ақтығы'' деп суреттесе, енді бірде ұрылардың ең жоғары шегін ''екі сауысқанның құйрығын білдірмей бір-біріне ауыстырады'' дейді. Сауысқан шықылықтап үй маңынан шықпай қойюын Қазақтар жаманат хабар келеді деп жорыса, енді бірде жолаушының маңынан шықылықтап ұзап кетей қойған сауысқанды жақсылықтың жаршысы дейді. ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} [[Санат:Торғайтәрізділер]] {{ornitology-stub}} ld6w4fff60h3nqpjqo0owddbfdnc3cf 3576196 3576195 2026-04-03T17:46:14Z Digital Jetisu 179295 Қойуын сөзін қоюын сөзіне өзгерттім. 3576196 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Сауысқан | status = LC | status_system = iucn3.1 | image = Pica pica -Helsinki, Finland-8a.jpg | image_width = | image_caption ={{audio|Pica pica.ogg|Әуені}} | regnum = [[Жануарлар]] | phylum = [[Хордалылар]] | classis = [[Құстар]] | ordo = [[Торғайтәрізділер]] | familia = [[Corvidae]] | genus = ''[[Pica]]'' | species = '''''P. pica''''' | binomial = ''Pica pica'' | binomial_authority = ([[Карл Линней|Линней]], 1758) | range_map =Pica_pica_map.png | range_map_caption =Түршелері<br/>{{legend0|#8C0DD2|''hudsonia''|border=solid 1px black}} {{legend0|#B0C4EA|''melanotos''|border=solid 1px black}} {{legend0|#4E88EC|''galliae''|border=solid 1px black}} {{legend0|#43EADC|''germanica''|border=solid 1px black}} {{legend0|#90EA8E|''pica''|border=solid 1px black}} {{legend0|#278228|''fennorum''|border=solid 1px black}} {{legend0|#13F131|''asirensis''|border=solid 1px black}} {{legend0|#829840|''bactriana''|border=solid 1px black}} {{legend0|#FBFC00|''hemileucoptera''|border=solid 1px black}} {{legend0|#978D3D|''leucoptera''|border=solid 1px black}} {{legend0|#C1B092|''jankowskii''|border=solid 1px black}} {{legend0|#AF2D18|''sericea''|border=solid 1px black}} {{legend0|#FC3400|''battnensis''|border=solid 1px black}} {{legend0|#1B00FF|''kamschatisa''|border=solid 1px black}} }} [[File:Stamps of Kazakhstan, 2011-30.jpg|left|250px]] [[File:Pica pica pica MHNT.ZOO.2010.11.169.1.jpg|thumb|left|250px|''Pica pica pica'']] '''Сауысқан''' ({{lang-la|Pica pica}}) - [[торғайтәрізділер]] отрядына, қарға тұқымдасына жататын, кіші денелі, түзу ірі қысқатұмсықты құс. Денесінің көп бөлімі қара, тек кеудесі ақ болады. Қанатының кей жеріне ақ араласқандықтан оны қазақта кейде алақанат сауысқан деп те айтады. ==Жемі== Құрт-құмырсқа жейді, етқоректі, аздап шөп қоректі. ==Мәдениеттегі орны== Сауысқан қазақ мәдениетінде сақтығымен, сергектігімен әйгілі. [[Ертөстік]] жырында Ерназардың келіндерін ''сауысқандай сақтығы, жұмыртқадай ақтығы'' деп суреттесе, енді бірде ұрылардың ең жоғары шегін ''екі сауысқанның құйрығын білдірмей бір-біріне ауыстырады'' дейді. Сауысқан шықылықтап үй маңынан шықпай қоюын Қазақтар жаманат хабар келеді деп жорыса, енді бірде жолаушының маңынан шықылықтап ұзап кетей қойған сауысқанды жақсылықтың жаршысы дейді. ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} [[Санат:Торғайтәрізділер]] {{ornitology-stub}} jjz5mcsjd3vk78r92q0ts0lr9up1ve8 Шөлейт 0 14617 3576140 3320635 2026-04-03T13:43:04Z ~2026-20489-30 179380 Бір сөзді дұрыстадым 3576140 wikitext text/x-wiki '''Шөл дала''' – аридтік климат жағдайында қалыптасатын [[ландшафт]] түрі. Далаға және шөлге тән өсімдік түрлері аралас кездеседі. Солтүстік және Оңтүстік жарты шардың қоңыржай, субтропиктік және тропиктік белдеулерінде таралған. Шығыс жарты шардың қоңыржай белдеуінің Шөлейті – [[Каспий]] ойпатының батысынан [[Ордостың]] (Қытай) қиыр шығысына дейінгі 10 мың км-ге созылған; субтропиктік және тропиктік белдеулердегі Шөлейт – [[Сахара]]да, Оңтүстік және Оңтүстік-батыс Африкада, [[Арабия]] түбегінде, Кіші [[Азия]] мен [[Иран]] таулы қыратында, Үнді алабында, Австралияның ішкі бөлігінде кездеседі. Батыс жарты шардың қоңыржай белдеуінің Шөлейті – [[Сеңгір]] таулардан шығысқа қарай 1300 км-ден астам алқапты қамтиды; субтропиктік және тропиктік белдеулердегі Шөлейт – [[Колорадо]] үстіртінде, Үлкен алапта, [[Мексика]] таулы қыратында, Анд тау¬ларынан шығысқа қарай жатқан бөлігінде қалыптасқан. Шөлейтте климат өте қуаң, булану жауын-шашын мөлшерінен әлдеқайда артық болады. Жер беті суы мардымсыз. Ағын суы шағын өзен мен жылғалардан тұрады. Ащы сулы шағын көлдер көп. 2 м тереңдікте грунт суы кездеседі. Шөлейт бедері адырлы, құм бұйратты келеді. Қоңыржай белдеудегі Шөлейтте борпылдақ жыныстар шоғыры, субтропиктік, тропиктік шө¬лейттерде карбонатты берік жабындылы, қатты бедер пішіндері басым. Топырағы бозғылт қызыл қоңыр. Өсімдік жамылғысы ылғал тапшылығына төзімді шөп және бұта түрлерінен тұрады. Қоңыржай белдеу Шөлейтнде боз, бетеге, еркекшөп, жусан, қараған, Австралияның субтропиктік Шөлейтнде [[спинифекс]], [[эвкалипт]], т.б. өседі. Жануарлар дүниесінде пржевальский жылқысы, құ-лан, бөкен, кемірушілер мен бауырымен жорғалаушылардың көптеген түрлері, т.б. кездеседі. Мал ш-нда Шөлейттің жайылымдылық маңызы зор; қала Шөлейт белдемі. == Дереккөздер == *«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:География]] [[Санат:Экология]] awbt65phker9b0qc21nhrq8o8o2ztke 3576141 3576140 2026-04-03T13:43:35Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/~2026-20489-30|~2026-20489-30]] ([[User talk:~2026-20489-30|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 2395237 wikitext text/x-wiki '''Шөлейт''' – аридтік климат жағдайында қалыптасатын [[ландшафт]] түрі. Далаға және шөлге тән өсімдік түрлері аралас кездеседі. Солтүстік және Оңтүстік жарты шардың қоңыржай, субтропиктік және тропиктік белдеулерінде таралған. Шығыс жарты шардың қоңыржай белдеуінің Шөлейті – [[Каспий]] ойпатының батысынан [[Ордостың]] (Қытай) қиыр шығысына дейінгі 10 мың км-ге созылған; субтропиктік және тропиктік белдеулердегі Шөлейт – [[Сахара]]да, Оңтүстік және Оңтүстік-батыс Африкада, [[Арабия]] түбегінде, Кіші [[Азия]] мен [[Иран]] таулы қыратында, Үнді алабында, Австралияның ішкі бөлігінде кездеседі. Батыс жарты шардың қоңыржай белдеуінің Шөлейті – [[Сеңгір]] таулардан шығысқа қарай 1300 км-ден астам алқапты қамтиды; субтропиктік және тропиктік белдеулердегі Шөлейт – [[Колорадо]] үстіртінде, Үлкен алапта, [[Мексика]] таулы қыратында, Анд тау¬ларынан шығысқа қарай жатқан бөлігінде қалыптасқан. Шөлейтте климат өте қуаң, булану жауын-шашын мөлшерінен әлдеқайда артық болады. Жер беті суы мардымсыз. Ағын суы шағын өзен мен жылғалардан тұрады. Ащы сулы шағын көлдер көп. 2 м тереңдікте грунт суы кездеседі. Шөлейт бедері адырлы, құм бұйратты келеді. Қоңыржай белдеудегі Шөлейтте борпылдақ жыныстар шоғыры, субтропиктік, тропиктік шө¬лейттерде карбонатты берік жабындылы, қатты бедер пішіндері басым. Топырағы бозғылт қызыл қоңыр. Өсімдік жамылғысы ылғал тапшылығына төзімді шөп және бұта түрлерінен тұрады. Қоңыржай белдеу Шөлейтнде боз, бетеге, еркекшөп, жусан, қараған, Австралияның субтропиктік Шөлейтнде [[спинифекс]], [[эвкалипт]], т.б. өседі. Жануарлар дүниесінде пржевальский жылқысы, құ-лан, бөкен, кемірушілер мен бауырымен жорғалаушылардың көптеген түрлері, т.б. кездеседі. Мал ш-нда Шөлейттің жайылымдылық маңызы зор; қала Шөлейт белдемі. == Дереккөздер == *«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:География]] [[Санат:Экология]] r3tgwrv1yigr3qf9iea5tg79e2718yf Минерал су 0 14947 3576298 3576050 2026-04-03T20:04:08Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Lanananna|Lanananna]] ([[User talk:Lanananna|т]]) өңдемелерінен [[User:37.99.4.216|37.99.4.216]] соңғы нұсқасына қайтарды 2161904 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Stilles Mineralwasser.jpg|thumb|Минерал су]] '''Минералды сулар''' – түрлі [[ауру]]ларға шипа болатын [[табиғи сулар]]. Ол [[жер бет]]інен сіңген сулардан, шөгінділермен бірге көмілген [[теңіз]] суларынан, [[метаморфизм]] мен жанартау процестері нәтижесінде босаған сулардан қалыптасады. [[Тотығу реакциясы]] басым болатын [[жер беті]]не таяу Минералды сулар құрамында [[азот]], [[оттек]], [[көмір қышқыл газы]], ал [[тотықсыздану]] [[реакция]]сы басымырақ болатын тереңірек [[горизонт]]тарда [[көміртек газы|көміртек газдары]], [[күкіртсутек]] көбірек болады. Минералды сулар кендерінің типтері [[құрылым]]дық, [[гидродинамика]]лық, [[гидрогеохимия]]лық ерекшеліктеріне қарай ажыратылады. Судың шипалық қасиеті ондағы барлық еріген заттар мен арнаулы биологиялық әсері бар құраушылар (CO<sub>2</sub>, H<sub>2</sub>S, AsS, т.б.) мөлшеріне қарай анықталады. Минералды сулардағы [[минерал]]ды қосындылардың мөлшері 2 г/л-ден төмен болғанда әлсіз, 2 – 5 г/л-де аз, 5 – 15 г/л-де орташа, 15 – 35 г/л-ден жоғары болғанда [[минерал]]ды, 35 – 50 г/л-де – [[тұз]]ды, 50 г/л-ден астам болғанда күшті [[тұз]]ды сулар болып саналады. [[Минерал]]ды 7 – 8 г/л-ге дейінгілерін ішу, ал басқаларын әр мөлшерде [[тұщы]] сумен қосып, шомылу арқылы емге пайдаланады. Температурасына қарай салқын (20<sup>0</sup>С-қа дейін), жылы (20 – 37<sup>0</sup>С), ыстық (37 – 42<sup>0</sup>С) және өте ыстық (42ӘС-тан жоғары) болып бөлінеді. [[Анионд]]ары мен [[катионд]]арының шамасына сәйкес Минералды сулар [[хлорид]]ті, [[гидрокарбонат]]ты, [[сульфат]]ты, [[натрий]]лі, [[кальций]]лі, [[магний]]лі, [[газ]] бен арнаулы [[элемент]]теріне қарай [[көмірқышқыл]]ды, [[сульфид]]ті, [[азот]]ты, [[бром]]ды, [[иод]]ты, [[темір]]лі, [[күшәла]]лы, [[кремний]]лі, [[радиоактивті]] ([[радонды]]) болып ажыратылады. Минералды сулардың құрамындағы [[кальций]] денедегі ісіктерге қарсы ем болып, жүйке жүйесін нығайтады. [[Хлорлы магний суы]] [[қан тамыры]]н кеңейтеді. [[Сульфат суы|Сульфатты сулар]] негізінен өт пен ішті тазалауға көмектеседі. [[Йод суы|Йодты сулар]] тамақтың қалқанша безінің, [[өкпе]] - [[бауыр]]дың қызметін жақсартады. [[Бром суы|Бромды сулар]] орталық жүйке тамыр қызметін қалпына келтіреді. [[Темір]] қосындысы қанның [[гемоглобин]]індегі [[темір]] жетіспеушілігін толықтырады. [[Гемоглобин]]нің артуына Минералды сулардағы [[кобальт]], [[никель]], [[күшәла]] да пайдалы. Сондай-ақ [[көмірқышқыл суы|көмірқышқылды сулар]] қан тамырларының қабілетін жақсартып, [[жүрек]]ке әл береді. [[Кремний қышқылы|Кремний қышқылды]], [[күкіртсутек суы|күкіртсутекті сулар]] [[ревматизм]], [[бруцеллез]], [[радикулит]], [[жүрек]], [[тері]], т.б. көптеген ауруларға ем. Минералды сулар [[Қазақстан]] жерінде, [[тау]]лы және жазық аймақтарда көп кездеседі. Қазіргі кезге дейін олардың 100-ден астам алабы зерттеліп, шипалық қасиеттері анықталған. Көпшілігіне гидрогеологиялық барлау жұмыстары жүргізіліп, 70%-дан астамы (көбінесе Оңтүстік және Оңтүстік - Шығыс аудандарда) пайдаланылуда. Мысысалы, “[[Алмаарасан]]”, “[[Қапаларасан]]”, “[[Сарыағаш]]”, “[[Мерке]]”, т.б. көптеген емдеу-сауықтыру орындары бар.<ref>Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред., 1990 ISBN 5-89800-008-9</ref> ==Сілтемелер== * [[Гидродинамика]] * [[Гидрогеохимия]] * [[Горизонт]] </div> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} [[Санат:Алкоголсіз сусындар]] {{stub}} r01f5os02umjp4vkdgnpbzch782mzuh Мұхтар Әуезов атындағы театры (метро бекеті) 0 15925 3576189 3064348 2026-04-03T17:38:33Z Nurken 111493 3576189 wikitext text/x-wiki {{Метро бекеті |Атауы = Мұхтар Әуезов атындағы театры |Бағыт = [[Бірінші бағыт (Алматы)]] |сурет = Станция Театр имени Ауэзова - Алматы.jpg |өлшемі = 300px |Сурет атауы = |Орналасуы = [[Алмалы ауданы]],<br>[[Бостандық ауданы (Алматы)|Бостандық ауданы]] |Ашылған күні = [[1 желтоқсан]] [[2011 жыл]] |Жобалық атауы = Тұлпар |Түрі = бағаналы, үшкүмбезді, терең |Тереңдігі = 30 м |Платформалар саны = 1 |Платформалар түрі = аралдық, тік |Платформалар ұзындығы = 104 м |Платформалар ені = 15,2 м |Сәулетшілер = Т. С. Әбілда,<br>Б. К. Мұсырғалиев,<br>А. М. Жүнісов |Әрлеушілер = Г. А. Ешкенов,<br>А. Ж. Жамхан |Кіру-шығу = [[Абай даңғылы (Алматы)|Абай даңғылы]],<br>[[Байзақов көшесі (Алматы)|Байзақов көшесі]] |Жұмыс уақыты = 06:20–00:00 |Ортаққорда = }} '''«Мұхтар Әуезов атындағы театры»''' — [[Алматы метросы]]ның 6-бекеті. [[Бірінші бағыт (Алматы)|Бірінші бағытта]] «[[Байқоңыр (метро бекеті)|Байқоңыр]]<nowiki/>» және «[[Алатау (метро бекеті)|Алатау]]<nowiki/>» бекеттерінің арасында, [[Абай даңғылы (Алматы)|Абай даңғылы]] мен [[Байзақов көшесі (Алматы)|Байзақов көшесінің]] қиылысында орналасқан. == Тарихы мен атауы == Бекеттің ашылуы 2011 жылғы 1 желтоқсанда өтті. Ол [[Алматы метросы]]ның іске қосылатын «[[Райымбек батыр (метро бекеті)|Райымбек батыр]]<nowiki/>» — «[[Алатау (метро бекеті)|Алатау]]<nowiki/>» бірінші кезегінің бөлігінде болды. Бекет атауын жақын маңдағы [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры|Мұхтар Әуезов атындағы қазақ драма театрынан]] алды. Жобада «Тұлпар» атауы болды. == Құрылыс барысы == 1992 жыл — жақындау камерасының құрылысы басталды. 2001 жылғы қараша — «Алатау» бекеті жағынан сол аралық тоннельдің түйісуі. 2004 жылғы желтоқсан — «Алатау» бекеті жағынан оң аралық тоннельдің түйісуі. 2006 жылғы қаңтар — «Байқоңыр» бекеті жағынан сол аралық тоннельдің түйісуі. 2006 жылғы маусым — «Байқоңыр» бекеті жағынан оң аралық тоннельдің түйісуі. 2006 жылғы тамыз — көлбеу жүріс құрылысының басталуы. 2007 жыл — сол бекет туннелін салудың басталуы. 2008 жылғы қаңтар — көлбеу тоннель бойынша 54 тюбингтен 37 тюбинг өтті. Абай даңғылы мен Весновка өзенінің қиылысындағы оқпан үстіндегі қосымша құрылыс бөлшектелді. 2008 жылғы мамыр — венткиоск құрылысы басталды.<ref>{{cite web|url=http://metroalmaty.kz/?q=kk/node/717|title=Метрополитен құрылысының тарихы|publisher=metroalmaty.kz|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190103034839/http://metroalmaty.kz/?q=kk/node/717|archivedate=05-01-2019}} </ref> == Архитектурасы мен безендірілуі == Бекеттің ішкі көрінісі гиперпласттан жасалған. Ұлттық ою-өрнекпен және көшпенділердің тұрмысынан көріністермен безендірілген көлемді медальондары бар травертин плиткалары мен бағаналарынан жасалған (16 көрініс — залдың әр жағынан 8-ден). Қабырғалар сонымен қатар жасанды тастан жасалған, карниз профилімен безендірілген. Едендері үлкен өрнегі бар гранитпен қарапайым түрде қапталған. Платформаның ұшында спектакльден көрініс бейнеленген көркем мозаикалық [[панно]] орналасқан. <gallery> Kazakhstan P9241001 02 (40261130682).jpg|Бекеттің соңындағы панно Kazakhstan P9240999 14 (39408862405).jpg|Бекеттегі медальон Станция Театр имени Ауэзова.jpg|Ішкі интерьері Almaty Auezov Theater metro entrance vc.jpg|Кіреберістердің бірі ALA teatr Auezova Metro Tulpar.JPG|Театр алдындағы құрылыс орны, 2009 жыл Kazakhstan P9240998 02 (26433841618).jpg|Баспалдақтан қарағандағы көрінісі </gallery> == Жақын орналасқан нысандар​ == * [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры|М. Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры]] * [[Қазақ мемлекеттік циркі]] * [[Неке сарайы (Алматы)|Неке сарайы]] * [[Халықаралық ақпараттық технологиялар университеті]] * [[Ә. Қастеев атындағы өнер мұражайы|ҚР мемлекеттік Ә. Қастеев атындағы өнер мұражайы]] * [[Орталық стадион (Алматы)|Алматы қаласының орталық стадионы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * {{cite web|url=http://metroalmaty.kz/?q=kk/node/732|title=«Мұхтар Әуезов атындағы театры» бекеті|publisher=metroalmaty.kz|accessdate=|description=|deadlink=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220404190504/http://metroalmaty.kz/?q=kk/node/732|archivedate=13-08-2022}} {{Бірінші бағыт (Алматы)}} [[Санат:Алматы метро бекеттері]] 5sabs71mdvhqwwhvqu63u4zo9oy5ggh Пётр Ильич Чайковский 0 16349 3576251 3513938 2026-04-03T19:03:46Z Tuttiorchestra687 173049 3576251 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Пётр Ильич Чайковский |Сурет = Porträt des Komponisten Pjotr I. Tschaikowski (1840-1893).jpg |Сурет ені = 270px |Фон = non_performing_personnel |Туған кездегі есімі = |Туған күні = 07.05.1840 |Туған жері = [[Воткин зауыты]], [[Сарапуль уезі]], [[Ресей империясы]] |Қайтыс болған күні = 06.11.1893 |Қайтыс болған жері = [[Санкт-Петербург]], [[Ресей империясы]] |Белсенділік жылдары = 1859 — 1893 |Мемлекет = [[Ресей империясы]] |Мамандықтары = [[сазгер|композитор]], [[дирижер]], [[музыка педагогы]] |Дауыс түрі = |Аспаптары = [[фортепиано]] |Жанрлары = [[симфония]], [[опера (музыка)|опера]], [[балет]], [[классикалық музыка]] |Лақап аттары = |Ұжымдары = |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = |Сайты = |Commons=Pyotr Ilyich Tchaikovsky}} '''Пётр Ильич Чайковский '''([[7 мамыр]] [[1840 жыл|1840]], [[Воткинск]], [[Вятская губерниясы]], [[Ресей империясы]]&nbsp;— [[6 қараша]] [[1893 жыл|1893]], [[Санкт-Петербург]])&nbsp;— [[Ресей]] [[Сазгер|композиторы]], [[дирижер|дирижëр]], [[Педагогика|педагог]], дүниежүзілік [[классикалық музыка]]ның аса ірі өкілі. == Өмірбаяны == * [[1852 жыл]]ы Чайковскийдің отбасы [[Санкт-Петербург]] қаласына қоныс аударды. * Алғашында Құқықтану училищесінде (1850 — 59) оқып, оны бітіргеннен кейін Заң министрлігінде (1859 — 63) лауазымды қызмет атқарды. * Бірақ музыкаға деген шексіз ынтызарлық оны орыс музыка қоғамының музыка класына (1861 — 62), одан кейін Санкт-Петербург консерваториясына (1862 — 65) алып келді. Консерваторияны үздік бітірген Чайковский аталмыш оқу орнында композитор [[Антон Григорьевич Рубинштейн|А.Г. Рубинштейннен]] тәлім алды. * 1866 ж. Мәскеу қаласына қоныс аударған ол ұстаздық етіп, консерваторияның проф. (1866 — 78) ретінде көп еңбектенді. Осы кезде 1-симфониясын (“Қысқы ойлар”, 1866) және “Воевода” операсын (1968) жазды әрі музыка сыншысы ретінде (1868 жылдан) танылды. * Ол — Ресейде гармония туралы тұңғыш оқулық жазды. Орыс мәдениетінің көрнекті қайраткерлері А.Н. Островский, П.М. Садовский, Н.Г. Рубинштейн, т.б-лармен жақын, пікірлес болу Чайковскийдің эстет.-көркемдік көзқарасының қалыптасуына игі ықпал жасады. * 1868 жылдан Чайковский “Құдіретті топ” (Могучая кучка) композиторларымен шығарм. қарым-қатынаста болып, комп. М.А. Балакиревтің кеңесімен У.Шекспирдің “Ромео мен Джульетта” трагедиясының сюжетіне увертюра-фантазиясын жазды. Жеке отбасылық өміріндегі сәтсіздіктен арылу мақсатымен бірнеше жылға шет елге кетуге мәжбүр болды. Осы кезде шығарған муз. шығармаларынан Чайковскийдің көп уақытқа дейін музыкадағы өзіне тән стилін таба алмағандығы байқалады. Н.Ф. фон Мекк деген әйел композиторға моральдық және материалдық көмек көрсетуі арқасында Чайковский қыруар, жемісті жұмыс істеді. “Опричник” (1872), “Ұста Вакула” (1874) опералары, “Аққу көлі” (1876) балеті, 2-3-симфониялары сияқты муз. туындыларынан Чайковский шығарм-ның жан-жақты толысып, өскендігі айқын байқалды. Ол өз шығарм-нда, әсіресе, бағдарламалық симф. музыкаға зор көңіл бөлді. Композиторлық қызметімен қатар Мәскеудің муз.- қоғамдық өміріне де белсене қатысты. Ч. шығарм-ның шоқтығы биік туындыларының бірі — 4-симфониясы (1877) мен “Евгений Онегин” (1878) операсы болды. Бұдан кейін “Орлеан қызы” (1879), “Мазепа” (1883) опералары мен “Мәскеу” (1883) кантатасы, бірнеше сюита, концерттері өмірге келді. * Композитор таланты Бүкілресейлік ресми орындары тарапынан танылып, ол 1884 ж. Әулие Владимир орденімен марапатталды. * Көп ұзамай Чайковский Орыс музыка қоғамы бөлімінің директоры (1885, Мәскеу қ.) болып тағайындалды. Бұл кезде оның есімі Ресейден тыс, шет елдерге де кеңінен танылды. Өмірінің соңғы жылдары Чайковский дирижерлік өнерге көп көңіл бөлді. * 1887 ж. 13 қаңтарда Мәскеу қаласындағы Үлкен театрда өзінің алғаш қойылған “Зер кебіс” операсына дирижерлік етті. * 1887 — 93 ж. дирижер ретінде Ресейдің (Мәскеу, Санкт-Петербург) және Украинаның (Киев, Одесса, Харьков) көптеген қалаларында, сонымен қатар Батыс Еуропада (Германия, Чехия, Франция, Англия) гастрольдік сапарда болды. Осы тұста комп. И.Брамс және Э.Григпен танысты. 1891 ж. АҚШ-қа барып, бірнеше симф. концерттерге дирижерлік етті. * 1892 ж. Француз ин-тының құрамындағы Әсемдік өнер академиясының корр. мүшесі, 1893 ж. Кембридж ун-тінің құрметті докт. болып сайланды. * 1880 — 93 ж. аралығында “Сиқырлы сұлу” (1887), “Қарғаның мәткесі” (1890), “Иоланта” (1891) опералары мен “Ұйқыдағы ару” (1889), “Шаттауық” (1892) балеттерін, 5-симфониясын (“Патетикалық”, 1893), “Манфред” бағдарламалық симфониясын (1885), У.Шекспирдің “Гамлет” трагедиясының сюжетіне жазған увертюра-фантазиясын (1888), фортепьяно мен оркестрге арналған 3-концертін, т.б. муз. шығармаларын өмірге әкелді. * 1893 ж. қазан айында Санкт-Петербург қаласында автордың басқаруымен тұңғыш рет 6-симфониясы орындалды. Чайковский 10 опера, 3 балет, 2 драм. спектакльге музыка, 6 симфония, 20-ға жуық оркестрге арналған шығарма, 4 концерт, 3 кантата, 3 квартет, трио және секстет, 100-ден астам фортепьяноға арналған пьеса, көптеген романстар, әндер, т.б. жазған. Чайковский шығарм-ның ең басты жанры симф. шығармалар. Л. ван Бетховеннен кейін дүниежүз. симф. өнерінің дамып жетілуіне Чайковский шығарм-ның мән-маңызы зор болды. Симф. музыканың асқан шебері атанған композитордың бұл саладағы еңбектерінің шыңы — 6-симфониясы (“Патетикалық”). Адамға деген сүйіспеншілік сезімге, сондай-ақ өмір қайшылықтарына қарсы наразылыққа толы бұл туынды сол кездегі алдыңғы қатарлы демокр. орыс өнерінің озық үлгілеріне жатады. Чайковский өз операларында небір тамаша ұмытылмас образдар галереясын жасады. “Евгений Онегин” операсында композитор қарапайым адамдар өмірінен “құпия, бірақ күшті драма” жазу идеясын іске асырды. Чайковский шығарм. балет өнерінің өркендеп, дамуы жолында жаңа кезең болды. Оның муз. туындылары барлық елдерде кеңінен тарап, халықтың рухани игілігіне айналды. == Есте сақтау == Мәскеу және Киев қалаларындағы консерваториялар, Пермь қаласындағы опера және балет театры, Мәскеудегі концерт залы, көптеген муз. оқу орындары (колледждер мен мектептер; мыс., 1940 жылдан [[Алматы Музыка Колледжі|Алматы қаласындағы музыка колледжі]] мен көше) композитор есімімен аталды. 1958 жылдан Мәскеу қаласында (4 жылда бір рет) П.И. Чайковский атынд. пианинода орындаушылар байқауы өткізіліп тұрады. Композитордың Клин қаласындағы мұражай-үйі (1894) және Воткинскідегі мемориал мұражайы (1940) бар. 1939 жылдан Қазақтың мемл. академ. Қ.Байсейітов), “Қарғаның мәткесі”, “Иоланта” опералары; “Ұйқыдағы ару”, “Шаттауық” балеттері К.Байсейітова, Р.Жаманова мен Х.[[Хорлан Ықсанқызы Қалиламбекова|Қалиламбекова]](Татьяна), Б.Досымжанов, М.Абдуллин мен Ә.Дінішев (Ленский), Қ.Жандарбеков (Ротный), Ү.Тұрдықұлова (Күтуші әйел) мен А.Үмбетәлиев (Гремин; бәрі де “Евгений Онегин” операсында); Ә.Үмбетбаев (Герман) пен М.Мұсабаев (Елецкий; екеуі де “Қарғаның мәткесінде”); Р.Жұбатұрова (Иоланта) мен опера және балет театрында Ч-дің “Евгений Онегин” (реж. қойылып келеді; кезінде осы қойылымдарға Р.Абдуллин (Онегин), К.Бейсалиев Р.Байсейітова (Одетта —Одиллия), Р.Бапов (Зигфрид; “Аққу көлі” балетінде), З.Қастеева (Аврора), т.б. сынды әншілер мен бишілер қатысып, сахналық өнер биігінен көрінді.<ref>Шығ.: Полн. собр. соч., т. 1 — 62, М., 1940 — 74</ref><ref>Әдеб.: Домбаев Г.С., Творчество П.И. Чайковского в материалах и документах, М., 1958; Должанский А.Н., Симфоническая музыка Чайковского, М.—Л., 1965</ref>;<ref>Туманина Н.В., Чайковский. Великий мастер, М., 1968</ref>;<ref>Чайковский М.И., Жизнь Петра Ильича Чайковского, в 3-х т., М., 1997</ref>;<ref>Ручьевская Е.А., Петр Ильич Чайковский. Краткий очерк жизни и творчества, М., 1998</ref><ref>Труайя А., Петр Чайковский и Надежда фон Мекк, М., 2004</ref>; . == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Воткинскде туғандар]] [[Санат:Санкт-Петербургте қайтыс болғандар]] [[Санат:Ресей сазгерлері]] [[Санат:XIX ғасыр сазгерлері]] [[Санат:Ресей музыка педагогтары]] [[Санат:XIX ғасыр музыка педагогтары]] [[Санат:Ресей дирижерлері]] [[Санат:XIX ғасыр дирижерлері]] [[Санат:Пётр Чайковский]] [[Санат:Опера сазгерлері]] [[Санат:XIX ғасыр балет сазгерлері]] [[Санат:Діни сазгерлер]] [[Санат:Либретто аудармашылары]] 76xitsupv699q2yuayl1xbq773vmm3r Тегеран 0 17207 3576474 3395608 2026-04-04T06:56:17Z MuratbekErkebulan 162992 3576474 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Тегеран |шынайы атауы = {{lang-fa|تهران}} |сурет = Ports Park in Tehran.jpg |жағдайы = Астана |ел = Иран |елтаңба = شعار مدينة طهران.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 150 |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 42|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 51|lon_min = 25|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 330 |аймақ картасының өлшемi = 330 |аудан картасының өлшемi = 330 |аймақ түрі = Остан |аймағы = Тегеран |кестедегі аймақ = Тегеран (остан){{!}}Тегеран |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 22 муниципалды округ |басшының түрi = Мэр<br />Төраға |басшысы = Пируз Ханачи<br />Мохсен Хашеми Рафсанджани |құрылған уақыты = [[20 наурыз]] [[1794 жыл]] |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 707 (1500)<ref>{{cite web |url=http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=2213 |title=Тегеран әкімдігі |accessdate=2008-08-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081013091932/http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=2213 |archivedate=2008-10-13 |deadlink=yes }}</ref> |биiктiктiң түрi = Абсолют биіктік |орталығының биiктігі = 1200 |климаты = |ресми тілі = парсы |тұрғыны = 8 846 782<ref name="web.archive.org">[https://web.archive.org/web/20100123182252/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=pnan World Gazetteer: World - largest cities (per geographical entity)]</ref> |санақ жылы = [[2012 жыл|2012 ж.]] |тығыздығы = 10 000 |шоғырлануы = 13 422 366 ([[Үлкен Тегеран]])<ref>{{cite web |url=http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci_en |title=Архивтағы көшірме|accessdate=2008-06-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070630060301/http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci_en |archivedate=2007-06-30 }}</ref> |ұлттық құрамы = [[парсылар]], <br /> әзірбайжандар, <br /> мазендерандар, <br />күрдтер, <br />[[арабтар]], <br />[[армяндар]] |конфессионалдық құрамы = [[мұсылман]]дар (96%), <br /> [[Христиандық|христиандар]], <br /> [[баһаи]]лар, <br /> [[Яһудилік|иудеилер]], <br /> [[Заратуштрашылдық]]тар |этнохороним = ''Техрани'' (жеке түрі), <br /> ''техраниан'' (көпше түрі) |уақыт белдеуі = +3.30 |DST = 1 |телефон коды = +98 21 |пошта индексі = |пошта индекстері = 13ххх-15ххх |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Tehran |сайты = http://www.tehran.ir/ |сайт тілі = fa |сайт тілі = en }} '''Тегеран''' ({{lang-fa|تهران}}&nbsp;— {{IPA|[tʰehˈɾɒ:n]}}, ауызша. {{IPA|[tʰehˈɾu:n]}}) — [[Иран]] елінің астанасы, [[Азия]]дағы ең үлкен қалалардың бірі.<ref>[http://worldgeo.ru/lists/?id=6&loc=asia Крупнейшие города Азии]</ref> Қала маңайы (Үлкен Тегеран) тұрғындарын қосқанда Тегеран тұрғындарының саны ресми мәлімет бойынша 13 миллион, бейресми деректерде 16 миллион деп көрсетіледі.<ref>[http://bigpicture.ru/?p=12267 Современный Тегеран] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121026091604/http://bigpicture.ru/?p=12267 |date=2012-10-26 }}</ref>. Әлем бойынша 21-орында.<ref>[[:ru:Список городов мира по численности населения|Список городов мира по численности населения]]</ref> Тегеран останының астанасы, мемлекеттің саяси, экономикалық, транспорттық, сауда-қаржы және [[мәдениет]] орталығы. Тегеран Иранның солтүстігіндегі [[Эльбурс]] тауының етегінде, [[Каспий]] теңізінің оңтүстік жағалауынынан 90 км қашықтықта орналасқан. Қала батыстан шығысқа қарай тау жотасы бойымен 40-50 километрге созылады. Тегеранның солтүстік ауданы (Шәмиран) теңiз деңгейiнен 2000 метр биіктікте, ал оңтүстік қала маңайы (Рей, Сұлтанабат) Кавир тасты [[шөл]]іне жақын. Тегеран Иранның автомобиль, электроника, әскери қару-жарақ, [[жеңіл өнеркәсіп]], [[қант]], [[цемент]] және [[химия]] салаларының орталығы саналады.<ref>[http://www.iran.ru/rus/neft.php Iran news] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121018195956/http://www.iran.ru/rus/neft.php |date=2012-10-18 }}</ref>. Сонымен қатар қала [[жиһаз]] және [[кілем]]імен де танымал. XX ғасырда елдің басқа аймақтарынан Тегеран қаласына жаппай көшу үрдісі орын алған. Жергілікті тұрғындар парсылар болғандықтан, Тегеран халқының 98%-ы [[парсы тілі]]нде, қалған 2%-ы [[араб тілі]], [[Әзербайжан тілі]], [[армян тілі]], [[күрд тілі]]нде сөйлейді. == Этимологиясы == «Тегеран» ({{lang-fa|تهران}}) атауының шығу төркінінің бірнеше [[теория]]сы бар. Қаланың ресми сайтында атау «түп» (<big>ته</big>&nbsp;— ''тех'') және ескірген «баурай» (<big>ران</big>&nbsp;— ''ран'') сөздерінен шығады деп көрсетілген. Осылайша «Тегеран» تهران сөзін - ''техран'' - «көлбеудің табаны», яғни Тегеран&nbsp; - көлбеудің табанындағы қала деген тұсініктемені береді. Тегеран Тошал тауының оңтүстік табанында орналасқандықтан, бұл теория сенімді болып табылады.{{-1|<ref name="tehran-537">[http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=537&language=en-US تاريخچه تهران]</ref>}} Басқа теория бойынша «Тегеран» өз атын Иран астанасының жанында орналасқан парфяндық Тиран қаласынан алады. Ал «Тиран» атауы «Тирдің жерi» ([[Зороастризм|зороастрлік]] мифология бойынша жауын құдайы) дегенді білдіреді. Тиранның жанында Мәһран қаласы орналасқан — «Мәһра жері» (су құдайы), қазір Тегеранның шетіндегі шағын аудан. Бұрын бұл екі қала Рей құрамына кіретін, қазір ол да Тегеран маңайындағы қала.{{-1|<ref name="tehran-537"/><ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2007/06/070629_oh_tehran_city.shtml تهران چگونه پایتخت شد؟]</ref>}} Үшінші теория бойынша «Тегеран» «жылы жер» деген, ал қаланың солтүстігіндегі Шәмиран ауданы, керісінше, «суық жер» деген ұғымды білдіреді. {{-1|<ref>Ahmad Kasravi, ''Kārvand-e Kasravi'', ed. Yahyā Dokā, Téhéran, 1973. pp. 273-83.</ref>}} == Тарихы == === Ежелгі Тегеран === [[Сурет:Khalvat-e-Karim Khani.jpg|left|thumb|250px|«[[Кәрім-хан]] түкпірі» («Халват-е Кәрім-хан» [[Голестан сарайы]], 1759&nbsp;г.]] [[Қазба|Қазба жұмыстары]] қазіргі Тегеран жерінде алғашқы қоныстардың б.з.б. 6-мыңжылдықта болғанын көрсетеді. Тұрғындар елдің оңтүстігіндегі сор шөлдерден қашып, Эльбурс тау бөктеріне келіп қоныстанған. Алғашында қала Иранның ең ежелгі қалаларының бірі - Реяның солтүстік-батысынан бірнеше километр қашықтықта орналасқан [[ауыл]] болған. Сол кездегі Тегеранның басты экономикасын [[ауыл шаруашылығы]] құрады, атап айтқанда [[жеміс-жидек өсіру]] кең етек алған. Тегеранның саяси орталық ретінде биіктеуі 1228 жылы [[моңғолдар]]дың Рейді қиратуымен байланысты. Ойрандалған қаланың тұрғындары [[Шыңғысхан]] тиіспеген Тегеран қаласына беттейді. Өзінің 1275 жылғы [[жазба]]ларында, Мұхаммат Зақария Қазбеней Тегеранды «маңызды саудалық қала» деп сипаттайды. Бұл кезде Тегеран әскерилер басқарған 12 ауданға бөлінген (''махала''). XIII ғасырда қалалық құрылысты, көбінесе, саздан жасалған немесе таулы жыныстың ішінен ойылған үйлер құрады. Қоныстың осындай түрлері Ирактың солтүстік аймақтарында да кездеседі. Хамдолла Мұстафи жазбаларында 1340 жылы Тегеран жергілікті Ильханид моңғол уәләйатындағы ең ірі қала [[Варамин]]ның төрт ауданының бірі болып сипатталады. Бұл ретте қайта құрылған Рей іс жүзінде Тегеран әкімшілігінің қоластына өтеді.{{-1|<ref>Hamd-Allah Mostawfi, «Nozhat al-qolub, éd. et tr. Le Strange», стр.&nbsp;53—60</ref>}} Тегеранға келген алғаш еуропалық 1404 жылдың шілдесінде [[Самарқан]]ға сапар шеккен испан [[жиһангез]]і Руй Гонсалес де Клавихо деп көрсетіледі. Ол оны үлкен қара ретінде сипаттап, сол жағында Тимуридтер [[резиденция]]сы орналасқанын, ал Рейдің қаңыраған қонысқа айналғанын атап өтеді. XV ғасыр басындағы Тегеран жоспарын [[Имамзада]] жерлеу ғибадатханаларының белігілі принциппен орналасуынан қайта құру мүмкін болды. Мысалы, Сейіт Ысмайыл Имамзадасы (Тегерандағы архитектураның ең ежелгi ескерткiшi) сол кезде қаланың оң шегінде орналасқан. Тегеранның солтүстік-батыс шеті қазіргі [[Голестан]] сарайы ауданында орналасқан. XV ғасырдан бастап, салқын ауа мен су қайнарларын іздеуден қала белсенді түрде солтүстікке қарай өсе бастайды, Тошал жотасында алғаш қалалық махаллалар пайда болады. 1553-1554 жылдар аралығында Сефевидтер әулетінің екінші билеушісі [[шах]] Тақмасап I Тегеранда Тегеран базарын және [[Зеңбірек|зеңбiрегі]] бар 114 [[Зеңбірек|мұнара]] салады ([[Құран]]дағы [[сүре]]лер саны бойынша). Сефевидтер Тегеранды өздерінің басты бекінісі ретінде таңдады. Себебі, бір жағынан, Реяда әулетін негізін салушы Сейеда Хамзаның қабыры орналасқан, ал екінші жағынан Тегеран сол кезде [[Шииттер|шиит]] босқындарының дәстүрлі баспанасы болып үлгереді (Сефевидтер Ирандағы алғашқы шиит әулеті). Оның алдында [[Шииттер|Табриз]] қаласы [[Шииттер|Осман империясы]] тарапынан басып алу қатеріне ұшыраған соң, Тақмасап астананы Табризден Газвинге ауыстырады (Тегеранның батысынан 150 км). Егер Газвин қатерге ұшыраса, Тақмасап Тегеранды өзінің резиденциясы ретінде қарастырады. Еуропалық саяхатшылар сипаттауы бойынша қарапайым қала үшін қала қабырғасы тым қалың болған. Тегеран тұрғындары саны 20 мың адамнан аспаса да, қабырға ұзындығы 8 км-ді құрап, 4,5 шаршы км аумақты алған. ''Chahar baq'' («4 бақша») атты Тегерандағы тұрақты резиденцияны Аббас II салады. Сүлеймен I бұйрығы бойынша қалада сарай салынады (''Дибанхана''). Осы аймақта 1227 жылы ауғандықтардың Иранға басқыншылығы басталар алдында, Сефевидтердің соңғы шахы осман [[сұлтан]]ы Ахмет III-ті қонақ күтеді. Нағыз қызу құрылыс Тегеранда XVIII ғасырда басталады. Сефевидтер орнына келген Зен [[Әкімшілік|әкімшілері]], қаланың әкімшілік бөлігін қарқынды түрде сала бастайды. Кәрім Хан Тегеранда сарай, гарем және мемлекеттік мекемелерге резиденция салуға бұйрық береді. Ол Тегеранға астана атағын беруге көздегенімен, алайда астаналық міндеттер [[Шираз]]ға беріледі ([[Персия]] көне астанасы). Кәрім Хан қайтыс болысымен Тегеран үшін Зендерге адал Ғафур Хан және Мұхамет Хан Қажар араларында тартыс басталады. 1786 жылдың 12 наурызында Мұхамет Хан Тегеранға кіріп астананы толығымен сол жерге көшіреді. Бұл шешімге Тегеранның [[сауда]] жолдары ортасында орналасуы және солтүстік уәләйаттарға [[Ресей империясы|Ресей Империясы]] тарапынан төнген қауіп әсер етеді. === Иран астанасы === [[Сурет:Teheran conference-1943.jpg|thumb|250px|[[Тегеран конференциясы]], [[1943 жыл]]]] Мұхамета Қажардың немере інісі Фатақ Әли-шах Тегеран құрылысына айрықша салмақты үлес қосты. Атап айтар болсақ, оның билеу кезеңінде Тегеранда [[Мәрмәр сарайы]] және [[Шах мешіті]] салынады. 1830 жылы Тегеран [[Тұрғын халық есебі|тұрғындар]] саны 150 мың адамға жетеді. Мұхамет Қажар кезінде Тегеран қала қабырғалары шегінен шығып, қаланың солтүстігінен салтанатты сарайлар салынады. Фатақ Әли-шах кезінде, 1829 жылдың 11 ақпанында, [[Тебриз]]ден орыс елшілігін таныстыруға келген [[Александр Грибоедов]] бастаған топ талқанданып, топ басшы Грибоедов сол шайқаста қаза табады. Тегеран тарихындағы ең масштабты қайта құру жұмыстары 1870 жылы Насреддин-шах билігі кезінде басталды. Ол қаладағы барлық бекініс ғимараттарын жаруға бұйрық беріп, олардың орнына жаңа қала-махаллалар пайда болады. Ескі қабырға жойылып, орнына ұзындығы 19 км дұрыс емес сегіз бұрыш пішінді қабырға тұрғызылады. 12 бай өңделген қала [[қақпа]]лары тұрған жерде, қазір қалаға беттейтін басты [[желі]]лер орналасқан. Одан басқа Насреддин-шах кезінде көптеген ғимараттарға реконструкциялық жұмыстар жүргізіліп, сумен жабдықтайтын орталықтандырылған жүйе құрылады. Оның билігінің соңғы жылдарында (1897) қала тұрғындары саны 250 мың адамнан асып, олардың көбісі қала қабырғалары сыртында өмір сүрді. [[Сурет:1979 Iranian Revolution.jpg|thumb|250px|Ирандағы Ислам революциясы, 1979 жыл]] 1925 жылы Иран тағына Риза Пақлауи отырады және 1930 жылдары қала тағы да бір жаңартуды басынан кешіреді. Риза Пақлауи бұйрығы бойынша «Насреддин қабырғалары» жойылып, ал олардың орнына кең даңғылдар салынады. Мемлекеттік және [[коммерциялық мекеме]]лерге жаңа ғимараттар салу үшін [[шах]] көптеген шетел [[сәулетші]]лерін шақырады. Солардың арасында орыс сәулетшілері де болды: Николай Марков ( «Эльбурс» мектебі), Владислав Городецкий ([[темір жол вокзалы]]) және басқалар.{{-1|<ref name="Mina Marefat">Mina Marefat, «The protagonists who shaped modern Tehran»</ref>}} [[Реконструкция]] кейін Тегеран аумағы 46 шаршы км-ді құрап, [[Фетх-Али Шах]] кезіндегі Тегеранмен салыстырғанда айтарлықтай үлкейді. 1943 жылы Тегеранда [[Гитлерге қарсы одақ|Гитлерге қарсы коалицияның]] [[Тегеран конференциясы|үш одақты державаларының үкiмет басшыларының халықаралық конференциясы өтіп]] - [[КСРО]], [[АҚШ]], [[Ұлыбритания]] [[екінші майдан]]ның ашылу мерзімін шамалап белгілейді. "Тегеран-43" кеңес [[көркем фильм]]інде Рузвельтті (АҚШ президенті) өлтіруге жіберген неміс [[Тыңшы, шпион|тыңшылар]] тобы туралы қарама-қайшы оқиға баяндалады. Конференцияда Иранның тәуелсiздiк және аймақтық бүтiндiгiнiң кепiлдiгi жарияланады. Соғыстан кейін Тегеран тұрғындары саны 1 миллион адамға жетеді. Соңғы шах Мұхамет Пақлауи кезінде ескі қаланың көптеген ежелгі құрылыстары жойылды. Шахтың пайымдауынша, қазiргi Тегеранда оларға орын болған жоқ. Бірегей бекініс ғимараттарының және сарай орындарында қазір көп қабатты үйлер немесе кең автодаңғылдар орналасқан. Тұрғын үй құрылыс ошағы басталысымен, Тегеран өзінің "ежелгі" ажарын мүлде жоғалтады. Шах жанұясымен қаланың солтүстігіне, [[Ниаваран]]ға көшеді. [[Сурет:Ex embassy US tehran.jpg|thumb|250px|Бұрынғы [[АҚШ]] елшілігінің алдындағы плакат. Астындаға көкшіл мәтін: ''Марг бар Америко''&nbsp;— «Америкаға өлiм»]] 1969 жылы Шемиран Тегеран құрамына еніп, қаланың солтүстікке қарай өрістету жұмыстары тоқтайды. Жаңа қала құрылыс доктринасы бойынша, қала батыс және шығасқа қарай кеңейтіле бастайды. Қала құрылысы Кережге қисындастыра жақындайды. Қаланың батысы мен оңтүстігінде өнеркәсiптiк аудандар салынады. Батыстаға энергетикалық дағдарысты алып келген 1970 жылдардағы [[мұнай]] бағасының күрт өсуі және қаланың ары ғарай қарқындауына жаңа талпыныс береді. Шах мұнай [[экспорт]]ынан келген жоғарғы табысты жаңа аудан салуға жұмсауға оқталды, ол аудан Пақлауи билігінін символына айналуға тиіс болған. «Шахистан» жобасы 1976 жылы дайын болып, бірақ қаражат таусылуымен іс жүзінде жүзеге аспады. 1978 жылдың 8 қыркүйегінде, Тегеранда және бүкіл Иранда шах үкіметі қарсыластарының демонстрациялары басталып, кейіннен жаппай наразылыққа ұлғасады. Осындай алғаш ауқымды наразылық қыркүйекте орын алып, полиция күшімен таратылады. Осы мезгілден бастап, жаппай ереуiлдер әсерінен Тегеран экономикасы "тоқтап қалады". Анығында, 1979 жылдың 16 қаңтарында шах шерушілерге қарсы тұра алмай, Ираннан қашуға мәжбүр болады, ал 1 ақпанда миллион тегерандықтар қуғынға ұшыраған [[имам]] [[Рухолла Хомейни]]ді (15 жыл бұрын қаладан қуылған) қарсы алады. Қалада хомейниліктер мен олардың қарсыластары арасында ұрыс-керіс басталады. 9 ақпанда, Мәһрабат [[әуежай]]ындағы техниктер жанжалы көшелердегі жойқын қақтығыстарға ұласады, қақтығыстар нәтижесінде екі күн ішінде Хомейни жақтаушылары бүкіл әкімшілік мекемелерді, күш беретiн мекемелер және [[полиция]] бөлiмшелерiн жаулап алады. Иранда 11 ақпан Революция Жеңіс күні ретінде тойланады. 1979 жылдың 4 қарашасында жауынгер жөнге салынған [[студент]]тер тобы америкалық елшілікті басып алып, елшілік жұмысшалыры тұтқында 444 күн өткізеді. Иран-ирак соғысы барысында, Тегеран 1985 жылдың мамырынан бастап ирак ракеталары Р-11 оғы астында қалды, бұл қарапайым халық арасында қомақты құрбандарға және түбегейлi қиратуларға алып келеді. Соғыс соңында, 1988 жылдың көктемінде, атқылау максимумге жетіп, 6 апта ішінде қалаға 190 [[ракета]] [[снаряд]]тары түседі. Oқ жаудыру Бағдат аумағына да жүргізіледі, бірақ атқылау қарқыны анағұрлым кем. Тегеранға батыс уәләйаттарынан босқындар қоныс аудару үрдісі орын алып, ал тегерандықтардың 30 % Иран солтүстігіне қашады.{{-1|<ref>[http://www.iranchamber.com/history/iran_iraq_war/iran_iraq_war3.php Iran Chamber Society: History of Iran: Iran-Iraq War 1980—1988]</ref>}} Соған қоса Тегеранға көрші Ауғанстаннан да босқындар көшеді ([[Ауған соғысы (1979–1989)|Ауған соғысы]] әсерінен). 1986 жылы Үлкен Тегеран қалалық [[Әкімшілік|әкімшілігі]] құрылып, ол қаланың 500 мың шаршы километрге жуық аумақты алады. Тегеран 22 қалалық ауданға бөлінді. 1990 жылдардан бастап, Тегеранның территориялық кеңейту жұмыстары іс жүзінде тоқтатылады. 2001 жылы Тегеранда [[метрополитен]] іске қосылды. 2007 жылы Милад мұнарасының құрылысы аяқталып, ол әлемдегі 4-ші ең биік және Ирандағы ең биік [[мұнара]] болады.2007 жылдың 27 маусымында, жеке тұлғаларға [[бензин]] сатып алу үшін квота енгізілу туралы [[ақпарат]] шығысымен, қалада жаппай тәртіпсіздік орын алады. Наразы [[автоәуесқойлар]] 12 [[бензин колонкасы]]н өртеп жібереді.{{-1|<ref>[http://www.1tv.ru/owa/win/ort6_main.main?p_news_title_id=104979&p_news_razdel_id=9 Возмущённые граждане сожгли несколько заправок]</ref>}} == Тұрғындары== [[Сурет:Elahiyeh.jpg|thumb|200px|Тегеран солтүстігіндегі [[Илақия]] тұрғын ауданы]] XVIII ғасырдың соныңда Тегеран Иран астанасы аталғанда, қала тұрғындары саны 100 мың адам ғана болатын. XX ғасыр бойы Тегеран тұрғындар саны қарқынды өсіп тұрды. 1956 жылы үкімет қала ішіндегі құрылыс салуды шектеу туралы бірнеше шаралар қабылдап және жанұя саясатына бірнеше өзгертулер еңгізді. 1976 жылы тұрғындар өсімі - 4%, ал 2000 жылы 1.1 % құрады. Қазіргі кезде қала шегінде 8,7 млн жуық тұрғындар тұрады,<ref name="web.archive.org">[https://web.archive.org/web/20100123182252/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=pnan World Gazetteer: World - largest cities (per geographical entity)]</ref> ал қала маңаындағы қалашықтарды есептегенде 13 миллион адам, жақын жатқан [[серік]] қалалармен - 15 миллионнан астам. Қала тұрғындарының 60% сырттан келушіліер болғандықтан, осындай күрт өсу байқалады.{{-1|<ref name="tehran-12511">[http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=12511 Tehran, Political situation]</ref>}} Тегерандағы [[маятник]]тi [[миграция]] күніне 1,5-2 миллион адам құрайды, олар көбінесе [[Кереж]]ден келішулер.{{-1|<ref>[http://www.fao.org/docrep/005/x3994f/X3994F08.htm La Foresterie Urbaine Et Periurbaine]</ref>}} {| border="0" align="center" rules="all" cellpadding="3" style="border: 1px solid #999; text-align: center; background-color:#FFFFFF; margin-left: auto; margin-right: auto" |+ '''Тегеран [[демография]]лық тарихы''' |----- | ! [[1891]] ! [[1922]] ! [[1932]] ! [[1956]] ! [[1966]] ! [[1980]] ! [[1986]] ! [[1991]] |----- ! style="text-align: left" | Тұрғындар | {{formatnum:160000}} | {{formatnum:210000}} | {{formatnum:249504}} | {{formatnum:1512082}} | {{formatnum:2719730}} | {{formatnum:5361335}} | {{formatnum:6042584}} | {{formatnum:6475527}} |----- ! style="text-align: left" | Тығыздық (адам/км²) | {{formatnum:6540}} | {{formatnum:8590}} | {{formatnum:10200}} | {{formatnum:15120}} | {{formatnum:9610}} | {{formatnum:9600}} | {{formatnum:8430}} | {{formatnum:8990}} |----- ! style="text-align: left" | Жылдық өсім, % | 3 | | 4 | 4,6 | 5,9 | 5,8 | 4,1 | |----- ! style="text-align: left" | Мигранттар өсімі | | | {{formatnum:3800}} | {{formatnum:1700}} | {{formatnum:24900}} | {{formatnum:25900}} | {{formatnum:47500}} | {{formatnum:35000}} |- |Colspan=9|<small>Дерек: Atlas de Téhéran et Mansour Ohadi</small> |} === Тілдер === [[Сурет:Holly Serkis (tehran).jpg|thumb|275px|Киелі [[Серкес]] Шіркеуі, Армян апостолдық шiркеуi]] Тегеран әлемдегі ең орасан зор парсытілдік қала болып табылады. Қаланың тұрғындары [[Этникалық топ|этникалық]] тұрғыдан қарағанда соншалық алуан түрлі, әр қилы тілдер мен диалекттердің араласуы, [[парсы тілі]]нің тегеран диалектінің пайда болуына әкеліп соқты. Кейіннен Иранға стандартты диалект болып кетті. Атап өткенде, тегеран ауыз-екі диалектінің кейбір ережелерін (мысалы, ұзақ /а/-ның /u/-ға ауысуы ) басқа ирандықтар белсене үлгi алған. Тегеран тұрғындарының үлкен бөлігі исфахан, йезд, шираз, еврей-тәжік диалекттерінде және дари тілінде сөйлей алады. XIX ғасырға дейін, қала тұрғындарының көпшілігн мазандарандықтар құраған, қазір олар қаланың солтүстігінде тығыз тұрып жатыр.{{-1|<ref name="tehran-12511"/>}} Таралу бойынша екінші тіл - Әзербайжан тілі.{{-1|<ref>[http://looklex.com/e.o/teheran.htm Teheran&nbsp;— LookLex Encyclopaedia]</ref>}} Сонымен, [[күрттер]], [[мазандарандар]], [[гиляндер]], [[ұлырлар]], [[белужилер]], [[түрікмендер]], [[арабтар]], [[армяндар]], [[асырлықтар]] [[қауым]]дары бар.{{-1|<ref>[http://p2.www.britannica.com/oscar/print?articleId=277286&fullArticle=true&tocId=225449 All about Oscar]</ref>}} === Діні=== Тегеран тұрғындардың басым көпшiлiгi - мұсылман-шиіттер, олар халықтың 96 %-ын құрайды. Бақайлар халықтың 2,8 %-ын құрайды, бұл шамамен 200 мың адам. Тегеранда [[Христиандық|христиандар]] да бар, оларға, Армян апостолдық шiркеуi, Орыс православиелiк шiркеуi, Асырлық шiркеулерінің [[шәкірт]]тері жатады {{-1|<ref name="cp">Eliz Sanasarian: ''Religious Minorities in Iran.'' Cambridge University Press, Cambridge 2000, ISBN 0-521-77073-4</ref>}} . Олардың саны 1979 жылғы Ислам Революциясынан кейін күрт төмендеп кетті. Тегеранда Армян апостолдық шiркеуi қауымының құрамы 120 мың адамнан тұрады. Қалада 42 армян шіркеуінің приходтары және көптеген армян мәдени орталықтары, мектептер, кітапханалар, спорт комплекстері бар. 10 мыңға жуық адам асырлық шiркеуге жатады, тағы 5 мың халдай католиктері бар, олар шығыс-сүрейлік рәсімдерді ұстанады. Қалада гүржі ортодокс қауымы, орыс православтық қауымы және бірнеше [[Інжіл|iнжiлдiк]] қауымдар бар.{{-1|<ref name="cp"/>}} [[Иудаизм|Еврей қауымына]] 16-18 мың адам кіреді. Тегеранда 18 [[синагога]] бар. Қауым қарамағында көптеген мектептер мен кітапханалар бар.{{-1|<ref name="cp"/>}} [[Зороастризм|Зороастрийлік қауымға]] 10 мың адам кіреді. [[Қауым]] оттың екi храмын қолдайды (Аташкаде).{{-1|<ref name="cp"/>}} Басқа дiни азшылықтарға [[Суннизм|сунниттер]] жатады, сикх, индуистер, буддистер, мандейлер, езидтер, [[софистер]] қауымдары да бар. == Тегеран университеті == '''Тегеран университеті''' - Иранның тұңғыш және ең ірі жоғары оқу орны әрі ғылыми-зерттеу орталығы. 1934 ж. құрылған. Тегеран Университетінің құрамында (1974) : '''әдебиет және қоғамдық ғылымдар, ауыл шаруашылығы, стоматология, әсемдік өнер, заң, медицина, фармацевтика, жаратылыстану ғылымдары, техноголия, теология, мал дәрігерлік, орман шаруашылығы, денсаулық сақтау, басқару, педогогика, экономика факультеттері, 35 ассоцияланған интернаттар, оның ішінде онкология, геофизика, денсаулық сақтау, география, экономика, психология, социология, байланыс, су ресурстары гидрологиясы және технологиясы, эксперименттік медицина ғылыми-зерттеу орталығы''' т.б. бар. 1974/75 оқу жылында 20 мыңға жуық студент оқыды, 1,5 мыңға жуық оқытушы жұмыс іситеді. Тегеран университеті кітапханасының кітап қоры -300 мың дана. === Босқындар === [[АҚШ|АҚШ-тың]] [[Ауғанстан]]да және [[Ирак]]тағы әскери операциялары әсерінен Тегеран босқындардың қашу орталығына айналды, олардың арасында [[арабтар]], [[тәжіктер]], [[пуштундер]], [[Хазарлар|хазарліктер]] бар. Босқындар тез өсіп жатқан қалада көбінесе арзан [[жұмыс күші]] ретінде қолданылады. == Әлеуметтiк мәселелер == === Кедейлік === 1995 жылы Тегеран тұрғындарының 27 %-ы кедейшілікте тұрған, бірақ тегерандық кедейлердің өмiр деңгейi елдің басқа аймақтардағы кедейлердің өмiр деңгейiнен жоғары.{{-1|<ref>Djavad Salehi-Isfahani. Mobility and the dynamics of poverty in Iran: What can we learn from the 1992-95 panel data? Mimeo, 10/11/2003</ref>}} 1996 жылы тұрғындардың сауаттылық деңгейi 84,7 % құрды, орташа өмiрдiң ұзақтығы - 70,5 жыл.{{-1|<ref>БҰҰ Даму Бағдарламасы, Human Development report of the Islam Republic of Iran, 1999</ref>}} Кедей тегерандықтар көбініесе қаланың оңтүстігінде тұрады. Оларды бейресми түрде "таста тұратындар" ({{lang-fa|كوهنشينان}}&nbsp;— ''kuhneshinan'') деп атайды. Айрықша үлкен кедей кварталдар [[Исламшаһар]] және [[Шаһар-Дәңгеш]] қала маңайындарында шоғырланған, тұрғындар саны сәйкесінше 350 және 250 мың адам. {{-1|<ref>Mike Davis. Le pire des mondes possibles. De l’explosion urbaine au bidonville global. La Découverte, 2006 (ISBN 978-2-7071-4915-2), p. 31</ref>}} Ол жерлерлерде әдетте имигранттар мен босқындар тұрады. 1978 жылы Тегеранның кедей оңтүстігі [[үкімет]]ке қарсы наразылықтардың орталығы болды. Оларды толығымен басу мүмкін болған жоқ. Революциядан кейінгі астан-кестенді пайдаланып, кедей тұрғындар қала маңайына заңсыз түрде көптеген үйшіктерді салып тастады, бұл жұмыстар түн ортасында да жүрді. 1980 жылдың өзінде шалғай жерлерге 100 мың адам қоныстанды, ал 1986 жылы бұл сан - 450 мыңға жетті. Бұл [[Күрдістан]] мен [[Ауғанстан]]нан келген көптеген босқындарының салдарынан болған еді. 1990 жылдың басына Тегеран әкімдігі заңсыз салынған үйшіктерді жою шараларын бастады. 1991 жылдың тамызында Бағырабат қонысын қиратылуы жергілікті тұрғындардың ызасын келтіріп, наразылықты [[полиция]] күшімен тоқтатуға тура келді. 1992 жылдың наурызында [[иран-ирак соғысы]]ның [[ардагер]]лер тобы шалғай жерлер тұрғындарының жағдайы бойынша Тегеран әкімдігіне наразылық бiлдiрдi. Одан кейін бүліншіліктер қайта жалғасты. Бүліншілікті жаншу кезінде 6 адам қаза тапты, 300 адам жараланды, ал кейіннен 5 адам өлім жазасына кесілді. Осындай соңғы үлкен наразылық 1995 жылы [[Исламшаһар]]да орын алды. === [[Есірткі]] === Иранда ғасырлар бойы [[апиын]] өсірген. 1949 жылы ирандықтардың 11 %-ы есіртке қолданған. Тегеранда есірткені 1,3 миллионға жуық адам қолданды. {{-1|<ref>Bijan Nissaramanesh, Mike Trace, Marcus Roberts. L’apparition de la réduction des risques en Iran. Bulletin №&nbsp;8, Programme politique des drogues de la Fondation Beckley, juillet 2005</ref>}} Тегеран Ауғанстан мен [[Пәкістан]]нан [[Батыс Еуропа Одағы|Батысқа]] қарай тарайтын есіртке [[Трафик|трафигының]] ортасында орналасқан. Басты жолдар Қорасан, Систан және Белуджистан уәләйаттары, Тегеран арқылы, ары қарай [[Түркия]] мен [[Балқан]]дарға өтеді.{{-1|<ref>[http://www.unodc.org/pdf/afg/afg_drug-situation_2002-10-01_1.pdf «Illicit drugs Situation in the regions neighbouring Afghanistan and the response of ODCCP», United Nations Office for Drug Control and Crime Prevention, 2002]</ref>}} 1999 жылы Тегеранда 240 мың [[нашақор]] болған, бірақ бұл сан нақты емес болуы үмкін, өйткені [[БҰҰ|БҰҰ-ның]] Иран Денсаулық сақтау министрлiгімен бағалау айырмашылығы 60 % құрайды.{{-1|<ref>E. Razzaghi, A. Rahimi, M. Hosseni, A. Chatterjee. Rapid Situation Assessment (RSA) of drug abuse in Iran. Prevention Depart., State Welfare Organization, Ministry of Health, I.R. of Iran and United Nations International Drug Control Program, 1999</ref>}} 2002 жылы құқық қорғау органдары күніне 150—200 наркодилер мен нашақорларды ұстаған. {{-1|<ref>Commandeur des forces de la police des stupéfiants de Téhéran Mehdi Aboui, cité // A. William Samii. Drug Abuse: Iran’s «Thorniest Problem». The Brown Journal of World Affairs, Volume IX, №&nbsp;2, hiver-printemps 2003</ref>}} Есірткінің таралуы өлім мен қылмыстың өсуіне алып келді. Нашақорлықпен күресу үшін Тегеранда мамандандырылған реабилитациялық орталықтар ашылуда және үгiт-насихат жұмыстары жүргiзiледі. == География == [[Сурет:Tegeran mnt.JPG|thumb|275px|Тегеран солтүстігіндегі тау]] Тегеран Иранның солтүстігіндегі аттас уәләйатында орналасқан. Оңтүстікте қаланы [[Каспий теңізі]]нен ажыратып жатқан [[Тошал]] тауының [[Эльбурс]] жотасының астында орналасқан. Қала солтүстіктен оңтүстікке қарай 26 км және батыстан шығысқа қарай 40 км-ге созылып жатыр. Ауданы шамамен 1550 км² құрайды. Қала маңайында биiктiктін алмасуы 700 метр құрайды: оңтүстікте 1100 метр, солтүстікте 1800 метр. Тегеран, 1870-1872 жылдары реконструкциядан өткен ескі қаладан және XX ғасырдың 1940 жылдардан бастап салынған жаңа қаладан тұрады. Қала құрылыс құрылымында XIX-XX ғасырлардың әдетті кварталдары басым, тiк төртбұрышты желiлермен кесілген көшелер мен аудандар, саябақ, фонтандар мен көп қабатты қонақүйлер, банк, қазіргі батысеуропалық архитектура стиліндегі әкімшілік ғимаратар, [[кетеж]], оңаша үйлер, 10-12 қабатты тұрғын үйлер жиі кездеседі. Көптеген жаңа аудандар салу әсерінен (Арьямехр, Тегеран-Парыс және т.б.) қазіргі Тегеран солтүстік, солтүстік-батыс және солтүстік-шығысқа қарай кеңейеді. Солтүстік аудандар басқа аудандарға қарағанда ластануға аз ұшыраған. Ол жерде Тегеранның ең ауқатты адамдары тұрады. Орталық аудандарда көбінесе кеңселер, банктер және басқа мекемелер орналасқан. Оңтүстікте, батыста, шөлге жақын қарай аумақта өнеркәсіптік кәсіпорындар шоғырланған. Тегеранның ірі қалаларына Кереж, Рей жатады. == Климаты == Тегеран солтүстікте Эльбурс [[тау тізбектері]] мен оңтүстік-шығыста Дешті-Кеуір сортаңдау шөл арасындағы көлбеген жазықтық орналасқан. Сондықтан, солтүстік аудандарда қылима суық жіне ылғалды, ал оңтүстік аудандарда - ыстық және құрғақ. Тегеран климаты [[Субтропиктер|субтропиктік]], құрғақ болып келеді. Ең ыстық ай - шілде, ең суық - қаңтар. Қаланың географиялық ерекшеліктеріне байланысты, температураның тербелiс амплитудасы 65 градус құрайды. Қар әдетте қараша мен наурыз аралығында жауады, бірақ қаланың көптеген бөліктерінде қар қаңтар мен ақпанда жатады. Қыста кейде өте қатты аяздар болады (қаланың сонша аласа жағрапиялық кеңдiгінің өлшегiштерi бойынша). Жылдық орта мөлшердегi жауын-шашын мөлшерi - 240 мм, көбiнесе қыста жауады. Жазда жауын-шашын өте-сирек. {{Қаланың ауа райы | Ені = | Жағдайы = | Жер_ілік = Тегеран | Дерекнама = [http://www.climate-charts.com/Locations/i/IR40754.php World Climate], [http://www.meteofrance.com/FR/climat/tabl_teheran.jsp Meteofrance.com] | Қаң_ор = 2.5 | Қаң_ор_ж-ш = 37.2 | Ақп_ор = 4.9 | Ақп_ор_ж-ш = 34 | Нау_ор = 10.1 | Нау_ор_ж-ш = 37.4 | Сәу_ор = 16.4 | Сәу_ор_ж-ш = 27.8 | Мам_ор = 22.2 | Мам_ор_ж-ш = 15.2 | Мау_ор = 27.9 | Мау_ор_ж-ш = 2.9 | Шіл_ор = 30.8 | Шіл_ор_ж-ш = 2.5 | Там_ор = 29.5 | Там_ор_ж-ш = 1.4 | Қыр_ор = 25.4 | Қыр_ор_ж-ш = 0.9 | Қаз_ор = 18.2 | Қаз_ор_ж-ш = 13.7 | Қар_ор = 11.1 | Қар_ор_ж-ш = 20.6 | Жел_ор = 5.0 | Жел_ор_ж-ш = 36.3 | Жыл_ор = 17.0 | Жыл_ор_ж-ш = 229.9 | Қаң_ор_мин =-1.1 | Қаң_ор_макс = 7.2 | Ақп_ор_мин = 0.7 | Ақп_ор_макс = 9.9 | Нау_ор_мин = 5.2 | Нау_ор_макс = 15.4 | Сәу_ор_мин = 10.9 | Сәу_ор_макс = 21.9 | Мам_ор_мин = 16.1 | Мам_ор_макс = 28.0 | Мау_ор_мин = 20.9 | Мау_ор_макс = 34.1 | Шіл_ор_мин = 24.0 | Шіл_ор_макс = 36.8 | Там_ор_мин = 23.0 | Там_ор_макс = 35.4 | Қыр_ор_мин = 19.2 | Қыр_ор_макс = 31.5 | Қаз_ор_мин = 12.9 | Қаз_ор_макс = 24.0 | Қар_ор_мин = 6.7 | Қар_ор_макс = 16.5 | Жел_ор_мин = 1.3 | Жел_ор_макс = 9.8 | Жыл_ор_мин = 11.7 | Жыл_ор_макс = 22.5 | Қаң_а_мин = 18 | Қаң_а_макс = -21 | Ақп_а_мин = 23 | Ақп_а_макс = -16 | Нау_а_мин = 30 | Нау_а_макс = -9 | Сәу_а_мин = 33 | Сәу_а_макс = -2 | Мам_а_мин = 37 | Мам_а_макс = 3 | Мау_а_мин = 42 | Мау_а_макс = 8 | Шіл_а_мин = 43 | Шіл_а_макс = 14 | Там_а_мин = 43 | Там_а_макс = 11 | Қыр_а_мин = 39 | Қыр_а_макс = 8 | Қаз_а_мин = 34 | Қаз_а_макс = 3 | Қар_а_мин = 29 | Қар_а_макс = -7 | Жел_а_мин = 20 | Жел_а_макс = -12 | Жыл_а_мин = 43 | Жыл_а_макс = -21 | Қаң_су = | Ақп_су = | Нау_су = | Сәу_су = | Мам_су = | Мау_су = | Шіл_су = | Там_су = | Қыр_су = | Қаз_су = | Қар_су = | Жел_су = | Жыл_су = }} === Экологиялық жағдай === [[Сурет:Traffic tehran.jpg|thumb|250px|Тегерандағы қозғалыс.]] Тегеран (әсіресе қаланың орталық және оңтүстік аудандары) ластанған ауадан зардап шегеді. Әр-түрлі [[Өкпе ауруынан иммунологиялық сақтандыру|өкпе ауруларын]] туғызатын [[тұмша]], қалада жиі кездеседі. Экологиялық жағдай Тегерандағы [[Өлім көрсеткіші|өлімнің]] ірі факторларының бірі болып табылады. Тегеран әкімдігінің ақпараты бойынша, 2006 жылы тұмша әсерінен 10 000 адам қайтыс болды.{{-1|<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6245463.stm BBC NEWS | Middle East | Iran smog 'kills 3,600 in month']</ref>}} Тұмша көптеген өндірістік кәсіпорындың шоғырлануынан пайда болады. Одан басқа Тегеранда қоғамдық көлік жүйесі нашар дамыған - Тегеран метрополитені қала аудандарының шағын бөлігін ғана байланыстырады, сондықтан адамдар [[автобус]]пен және жеке көлікпен пайдалануға мәжбүр. Тегерандағы [[автокөлік]]тердің көп бөлігі 1970-1980 жылдары арасында жасалынған және қазіргі замаңғы экологиялық талаптарға сай емес. Оған қоса Мәһрабат [[әуежай]]ы қала маңайында орналасқан. Тегеранның физика-жағрапиялық орны да үлкен үлес ойнайды, қала сортаңды шөлдің солүстік-батысында орналасқан, ал тау тізбектері Каспий теңізінен келетін ылғал ауа қозғалысына кедергі келтіреді. Ластанумен күресу үшін әкімдік автоәуесқойларды бензин орныңа [[сұйытылған газ]] қолдануға шақырады. Қаланың орталығына кіру ауыр жүк көліктерге тыйым салынған. == Әкiмшiлiк бөліну == Тегеранның үлкен бөлігі Тегеран [[шахристан]]ыңың территориясында орналасқан.1968 жылдың жалпы планыңда, астаналық әкімдігінің юрисдикцияна 1800 км² жер берілді. Бұл шекаралардың сыртында құрылыс жұмыстарын жүргізуге тыйым салынған, өйткені қалған жазық жер [[Ауыл шаруашылығы|ауыл шаруашылық]] қажеттіліктерге қолданылды. Бірақ, уақыт өтісімен ауыл қоныстар Тегераның серік-қалаларына айналды: [[Рей]], [[Эсламшахр]], [[Дарсанабад]], [[Акбарабад]], [[Кудс]], [[Шахрияр]] және басқалар. 1996 жылы қала шекарасы Тегеран шахристан шегінен шығып, қала шегіне Шәмиранат (солтүстік), Рей (оңтүстік) және Исламшаһар (оңтүстік-батыс) шахристандарының аудандары қосылды.{{-1|<ref name="tehran-12517">[http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=12517 Tehran, Administrative Districts]</ref>}} Тегеран 22 әкімшілік аймаққа бөлінген. Бұл аймақтардың жалпы ауданы 707 км² құрайды. Қаланы 50 километрге "созып", Тегеран құрамына соңғы болып 21 және 22 (ең үлкен) аймақтар кірді (1991).{{-1|<ref name="tehran-12517"/>}} === Тегеран аудандары === Қалалық аймақтармен қатар Тегеран тағы 112 ауданға бөлінген (''нахийе'').{{-1|<ref name="tehran-12517"/>}} Олардың әкiмшiлiк аппараттары жоқ, тек тарихи аудан болып келеді. Әдеттегiдей, аудандардың нақты шекаралары да бола бермейді. Бір ауданның бірнеше аймақтардың шекарасында орналасуы мүмкін, бұл жиі кездесетін құбылыс. Үлкен аудандар қатарында: {| style="width:100%" |- style="vertical-align:top;" | * [[Аббасабад]] * [[Әмірабад]] * [[Афсария]] * [[Бақ-Файыз]] * [[Тегеранский базар|Базар]] * [[Бақарстан]] * [[Ванак]] * [[Веленджак]] * [[Дарабад]] * [[Дарраке]] | * [[Дарбанд]] * [[Дарашты]] * [[Даррус]] * [[Ғайтария]] * [[Ғиша]] * [[Гольхак]] * [[Гомрок]] * [[Джавадийе]] * [[Жамаран]] * [[Жанатабад]] | * [[Джомхури]] * [[Зафаранийе]] * [[Жардан (район Тегерана)|Жардан]] * [[Жафтабад]] * [[Лавизан]] * [[Назиабад]] * [[Нармақ]] * [[Ниараван]] * [[Олимпийская деревня (Тегеран)|Олимпийская деревня]] * [[Паменар]] | * [[Парке шахр]] * [[Пасдаран (район Тегерана)|Пасадаран]] * [[Пунак]] * [[Рей (город)|Рей]] * [[Саадатабад]] * [[Сейід-Хандан]] * [[Содегийе]] * [[Таджриш]] * [[Техранпарс]] * [[Техрансар]] | * [[Фармания]] * [[Хасанабад]] * [[Шәмиран]] * [[Шахрара]] * [[Шахра-зибә]] * [[Шахраке-гарб]] * [[Эвин]] * [[Элахийе]] * [[Эхтиарийе]] * [[Юсефабад]] |} === Қалалық басқару === Қалалық басқаруды Исламдық Тегеран қалалық кеңесi жүзеге асырады (شورای اسلامی شهر تهران&nbsp;— ''Шуройе Эсломийе шахре Техрон''). Кеңес қала тұрғындарымен 4 жылға сайланатын, 15 [[депутат]]тан тұрады. [[Ислам]]дық кеңес қалалық қызметтерді басқаруына, қалалық [[Бюджеттік жоспарлау|бюджеттi құрастыру]] және сақтауына және әкім [[Сайлау|сайлануына]] жауапты. Сәйкесінше Тегеранның әр ауданыңда, Кеңестің бөлімдері бар. Тегеранның қазіргі әкімі - Мұхамет Бағыр Ғалибап қызметіне 2005 жылдың қыркүйегінде кірісті. Бұрынғы әкім - [[Махмыт Ахматнайжат]]. == Экономика == [[Сурет:Iran 012.jpg|thumb|left|275px|[[Тегеран базары]]&nbsp;— әлемдегі ең үлкен базар]] 2003-2004 жылдар ағымында Тегеран [[бюджет]]і 7,72 триллион риал құрды (≈9,7&nbsp;млрд [[теңге]]). Сонымен қатар муниципалитет қарызы 3-4 триллион риал құрайды (≈4,7&nbsp;млрд [[теңге]]).{{-1|<ref>[http://www.tehrantimes.com/Index_view.asp?code=104673 Tehran Budget Insufficient]</ref>}} Иран астанасы болғанға дейін, Тегеран үлкен фермерлік ауыл болған. Иранда [[мұнай]]дың<ref>http://wikimapia.org/12237941/ru/Исследовательский-институт-нефтяной-промышленности</ref> iрi қорларын табылуымен, елде [[индустриализация]] басталды. Тегеран ауқаттылығы тез өсіп, қала үлкен экономикалық ортағы айналып, жайылып өсті. Фермерлік шаруашылықтар қиратылып, олардың орныңа зауыт-фабрикалар және жаңа тұрғын үй кварталдары салынды. === Өнеркәсіп === Қазіргі күнге дейін Тегеран [[Иран]]ның ең маңызды [[экономика]]лық және өндірістік орталығы болып табылады. Өндірістік [[кәсіпорын]]дар Иран өндіріс өнімдемесі бағасының 35 %-ын береді, ол жерде ел жұмыс күшінің 30 %-ы шоғырланған. Атап өткенде, Иранда тұтынатын [[тоқыма]] және [[Электроника|электрондық]] [[өндіріс]]тің 50%-ы Тегеранда шығарылады.{{-1|<ref>[http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=12513 Tehran, Economy]</ref>}} [[Машина жасау]] және [[металл өңдеу]] әрқилы дамыған (12 өзі құрайтын және [[авиация]]лық зауыт, жөндеу зауыттары, [[радиоаппарат]]тар, [[теледидар]], [[кір жуғыш мәшина]]лар жасау, [[тоңазытқыш]] жасау және т.б.), [[химия өнеркәсібі]], [[Мұнай Өндіруді Қарқындыландыру Әдістері|мұнай өндеу]], [[металлургия өнеркәсібі]], [[құрылыс материалдары]]н өндіру, [[шыны өнеркәсібі]], [[фарфор-фаянс өнеркәсібі]], [[тоқыма]], [[тағам]] соның ішінде үлкен [[темекі]] фабрикасы) және [[былғары]]-[[аяқ киім]] өнеркәсіптері бар. [[Қолөнер]] өндiрiстерi сақталып қалды. Өнеркәсiптiк кәсiпорындар көбінесе қаланың батысында шоғырланған, Тегеран мен Кереж арасында. Аса ұлкен кәсiпорындар ішінде - Iran Khodro, бүкіл қалалық аймақты алып, Samand [[автомобиль]]дерін шығарады. Тегеранда [[қор биржасы]] ([[бағалы қағаздар]] бойынша [[мәміле]] жасалатын [[биржа]]) бар, 2006 жылы биржа тізіміне 420 компания тіркелген. Биржа 1968 жылы ашылған, өзінің жұмысын Ислам революциясынан кейін тоқтатып, 1989 жылы қайта ашылады. Тегеран қор биржасы мемлекеттiк коммерциялық емес бiрлестік болып табылады. == Транспорт == [[Сурет:Hemmat autoroute.jpg|thumb|250px|[[Хеммат тас жолы]]]] [[Сурет:Tehran Snapshot 01040.JPG|thumb|250px|Тәкси]] Тегеран темір және тас жолдардың орталық торабы. Иран сияықта, Тегеран өзінің жоғары сапалы [[Автомобиль жолы|автомобиль жолдарымен]] әйгілі. Тегерандағы тас жолдардың жалпы ұзындығы 280 км, эстакада, көпірлер жолайрықтар ұзындығы - 180 км. Тағы 130 км жол және 120 км [[эстакада]] салынып жатыр.{{-1|<ref name="tehran-12516">[http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=12516 Tehran, Traffic & Transportation]</ref>}} Батыстан Тегеранға үш тас жол келеді- "Ескі" "Жаңа" Кереж тас жолы және [[Фатақ]] [[даңғыл]]ы. Оңтүстіктен - [[Саиди]] даңғылы, Шейіт Тондығоян даңғылы, Рәжай даңғылы және Қауаран даңғылы. Сұлған-Саңған тас жолы Тегераннан солтүстіктен шығып, Эльбурс арқылы Мазандаранға барады. Иранның басқа қалаларымен салыстырғанда, Тегеранда сақина тәрізді автожол жоқ, оның орныңа қаланы оңтүстіктен айналатын, ұзындығы 32 км жарты-сақина бар. Үлкен магистральдар Тегеранды солтүстіктен оңтүстікке және батыстан шығысқа қарай "кесіп" өтеді, олардың ішінде Наваба Сефеви даңғылы (18 км) және Азади&nbsp;— Энгелаб көшесі (41 км). === Метрополитен === Тегеран метрополитені 2001 жылдан бері жұмыс істейді. Қазіргі уақытта 4 желі жұмыс істейді, оның екеуі іс-жүзінде бір-бірінің жалғасы болып табылады және орталық кварталдарды батыстағы қала маңайларымен Кереж қаласын байланыстырады. Тағы бір желі солтүстіктен оңтүстікке, Рей қаласына қарай жүреді. 4-ші желі 2008 жылы қолданысқа беріліп, әзірге тен 3 стансасы бар. Желілердің жалпы ұзындығы - 90 км құрайды. Жұмыс істейтін стансалар саны - 54. Жақын жылдарда қолданысқа тағы 5 желі қосу жоспарлануда. [[Метро]]ның көптеген стансалары ұлттық [[нақыс]]тармен өрнектелген. [[Сурет:Iran-travel132.jpg|thumb|250px|left|Мирдамад бульварындағы кептелу]] === Темір жол === Орталық темір жол вокзалы Джавадийе ауданыңда орналасқан. Осы жерден солтүстік-батыстағы Зенджан және Тебірезге темір жол тарайды, шығыстағы Мәшһатқа, оңтүстік-батыстағы Қорамшақырға, оңтүстік-шығыстағы Йездке және Бендер-Аббасқа темір жол тарайды. Вокзал ғимараты 1930-жылдары украин архитекторы Владислав Городецкий жобасы бойынша салынған.{{-1|<ref>[http://archive.travel.ru/iran/83882.html Мешхед&nbsp;— священный город шиитов]</ref>}} Тегеран-[[Кереж]] желісінде шапшаң темiр жол қатынасы жұмыс істейді. === Әуежай === Тегеранға екі ірі әуежай қызмет көрсетедi. Тегеранның батысында ескі Мәһрабат әуежайы орналасқан, 2007 жылдың күзіне дейін ол халықаралық рейстеріне қызмет көрсеткен. Мәһрабат сонымен бірге - Иран Әскери-әуе күштерiнің базасы. Қазіргі уақытта рейстердің көп бөлігі имам Хомейни атындағы әуежайға ауыстырды, ол Тегеранның оңтүстігінен 300 км қашықтықта орналасқан. Хомейниге әлі метро желілері жүргізілген жоқ, бірақ ол Тегеранмен автомагистраль және темір жолмен қатынасады. === Автокөліктер === Тегеранда автостансалардың желiсi бар, онда қызмет ететін автобустар жеке жол сызығымен жүре алады. Орталық автовокзал және 4 қосымша терминал қала төңірегіндегі қатынас үшін арналған. Орталық автовокзалдан автобустар Иранның барлық қалаларына өте төмен бағамен жүреді. Өте көп такси агенттіктер бар. "Әйелдерге тәкси" деген арнайы қызмет бар. Тәксисттер тек қала маңайында ғана жұмыс істейді. Автомобильдік "кептеліс" Тегеранның маңызды проблемасы болып табылады. Онымен күресу үшін, барлық қалалық жолдар үшке бөлінген: көпшілік қолды, жартылай шектелген (кіру рұқсаты тек номермен), тыйым салынған (автобус, тәкси және "жедел жәрдем" мәшиналары ғана қолданады). {{-1|<ref name="tehran-12516"/>}} == Бұқаралық ақпарат құралдары == Ирандағы ең ірі [[жаңалық]] агенттiк - 1934 жылы құрылған ИРАА<ref>[http://www2.irna.ir/ وب سایتهای ایرنا&nbsp;— Irna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080823153044/http://www4.irna.ir/ |date=2008-08-23 }}</ref> (Ислам республикасының ақпарат агенттiгi). Басқа ақпарат агенттiгi - «Фарс»,{{-1|<ref>[http://www.farsnews.com/ FarsNewsAgency&nbsp;— خبرگزاري فارس]</ref>}} «Мехр».{{-1|<ref>[http://www.mehrnews.com/ MehrNews.com&nbsp;— Iran, Iranian, Nuclear, political, world, sport, Cultural, economic, SocialAndOccations news and headlines]</ref>}} Өкiметке оппозиция құрайтын жаңалық агенттiк «Иран-Дохт»<ref>[http://www.irandokht.com/ Women of Iran: The Community&nbsp;— IranDokht.com]</ref> [[Калифорния]]да орналасқан, бірақ Тегеранда хабар тарату мүмкіндігі бар. Жаңалықтар [[Ағылшын тілі|ағылшын]] (BBC Persian) және [[Француз тілі|француз тілдерінде]] де жарияланады. Негiзгi күн сайынғы периодты [[басылым]]дар: ''«Джомхури-йе Ислами-йе Рисалат», «Кейхан», «Ахбар», «Техран Эмруз» и «Этелаат». «Tehran Times», «Kayhan International», «Iran Daily», «Iran News»'' ағылшын тілінде шығады. Трандағы ең белгілі кәзит «Хамшехри» де Тегеранда шығады. Басылым 1992 жылы астаналық муниципалитетпен құрылды. «Иран» кәзиті мемлекеттiк күн сайынғы жалғыз [[Француз тілі|басылым]] болып табылады. «Иран»-ды Иранның ақпарат агенттiгi ИРАА шығарады. [[Теледидар]] мен [[радиохабарға]] Тегеранда орналасқан мемлекеттік «''Ислам Иран республикасының телерадиохабары бойынша ұйымы»'' жауапты (IRIB),<ref>[http://www.irib.ir/ صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران]</ref> , оның қарамағында 13 [[телеканал]] мен 8 [[радиостанция]] бар. Ираннан басқа IRIB басқа елдерге де жарияланады, олардың ішінде [[Армения]], [[Таулы Карабах|Таулы-Карабах Республикасы]] [[Ресей Федерациясы]], [[Қытай]], [[АҚШ]] және [[Ұлыбритания]]. == Мәдениет == === Уәли-Асыр бульвары === [[Сурет:Valieasr2.jpg|thumb|250px|Уәли-Асырдағы бөтік (киім т. б. тауар сататын шағын дүкен)]] Уәли-Асыр ({{lang-fa|ولی‌عصر}}) [[бульвар]]ы Тегеранның іскерлік және "бейресми" өмірінің шоғырлануы. Бұл Тегерандағы ең ұзын көшелерінің бірі, оңтүстіктен солтүстікке қарай 18 километрге созылып жатыр. Уәли-Асырдың абыройлы солтүстік кварталдар бойында көптеген қаржы мекемелер, [[елшілік]]тер, қымбат [[мейманхана]]лар, бөтіктер және басқа да мекемелер шоғырланған. Уәли-Асыр - туристтер мен тегерандықтардың сүйікті демалыс орны, әсіресе жастардың. Уәли-Асыр бульварында Тегеран территориясында алкөлді сусындарды ішуге, әйелдерге бастарын жаппай кіруге болатын жалғыз орын бар - ол «Ермен клубы».{{-1|<ref>[http://www.lonelyplanet.com/worldguide/iran/tehran/where-to-eat/1000685879?list=true Armenian Club]</ref>}} Тегеранда ірі [[Христиан діні|христиан]] [[ермен]]дер [[диаспора]]сы бар, оларға үкімет [[шарап]] өндіруге жіне оны жаратуға рұқсат берді, бұл жағдайды Тегеранның қалған тұрғындары өздеріне тиімді қолданады, өйткені Ислам революциясынан кейін [[Шариғат|Ислам заңдарын]] қадағалау әлдеқалай төмендеді.{{-1|<ref>[http://www.opendemocracy.net/people/article_903.jsp Drinking Tehran dry]</ref>}} === Мұражайлар=== Қаланың ең таңымал [[мұражай]]ы - [[Археологиялық ескерткіштер|Археологиялық]] мұражай. Абгине мұражайы [[қыш құмыра]] және [[керамика]] арналған. Реа Аббаси мұражайында [[кескiндеме]] және [[көркем жазу]]дың үлгiлерi сақталған. Рассам мұражайында кiлем өнерiнiң мектебi бар, мұражайда сирек кездесетiн кілемдер жиналған. Ұлттық мұражайда (Иран Бастан Музеум) исламға дейінгі Иранның архелогиялық олжалары сақталған. Қалада [[Антропология]]лық мұражай, Ислам өнері мұражайы, [[хрусталь]], [[маржан]], [[алтын]] және [[лазурит]]тен жасалған асыл бұйымдары бар Шыны және керамика мұражайы орналасқан. Иран орталық банкінің [[Шах]] асыл тастар мұражайы ерекше көзге түседі. Ол жерде [[Пақлауи]] шахтарының тәжі сақталған. [[Шәмиран]]да орналасқан - [[Сағадабат сарайы]]. Кешен біршене сарайлар мен павильоннен тұрады, олардың кейбірлерінде ''Иран мәдени мұра ұйымы'' орналасқан. Шахрам сарайында ''Әскери мұражай'' бар, басқа павильондарда - ''Су мұражайы, Көркем өнер мұражайы, Бахзад мұражайы'' және басқалар. <center> <gallery> Сурет:Tehran - Glass ware and ceramics Museum.jpg|[[Шыны]] және [[керамика]] мұражайы Сурет:Contemporary arts tehran.jpg|Қазiргi өнердiң мұражайы Сурет:Tehrancarpetmuseummani.jpg|[[Кілем]] мұражайы Сурет:Sad abad.jpg|Саадабадтағы "Ақ сарай", Точал тауына көрініс </gallery> </center> === Сәулеттiк ескерткiштер === Тегеранның [[Сәулет]]тiк ескерткiштерінің көбінісі Қажар әулетіне жатады, Көлестан сарайы ең таңымал - 1979 жылға дейің шах [[резиденция]]сы және [[мешіт]]і. Сарай мұражайға айналған. Көктем Алаңында (Meidan-e Baharestan) 1830 жылы Нәсіртең-шах салғызған қажарлық '''Шейіт Мұтағари Мешіті''' орналасқан, мешіт 3700 м² ауданды алып жатыр, мешіт ішінде - сирек кездесетiн оюмен әшекейленген галереялар бар. Мешітте тағы да Теология Факультеті жұмыс істейді. 1971 жылы Тегеранда ирандық [[монархия]]ның 2500 жылдық құрметіне орай Бостандық Мұнарасы (Азади) салынды. Мұнара үстіне лифтпен көтіріліп, қар басқан тау шыңдарын тамашаласа болады. Қаланың оңтүстігінде Бехеште-Захра [[зират]]ында Имам Хомейни Мазары орналасқан, кешене ұзындығы 91 метр 4 [[Мұнара|мешіт мұнарасы]] кіреді. Қаланың солтүстігіндегі Саадабад сарайы - шахтың бұрынғы жаздық резиденциясы. Кешенге бірнеше сарай мен саябақ кіреді. Оның жаныңда Ниаваран сарайы орналасқан. 2007 жылы Тегеранда [[Бордже Милад]] [[телемұнара]]сы салынды - ұзындығы бойынша (435&nbsp;м) әлемдегі төртінші телемұнара. <gallery perrow="5" > |Хомейни Мазары, [[Бехеште-Захра]] Сурет:Khomeini-Mausoleum (Iran) by night2.jpg|Мазар түнде Сурет:Khalvat Karimkhani Golestan2.jpg|Голестан сарайы </gallery> === Саябақтар === Тегеранда 800-ге жуық саябақтар бар. Данешчжу, Са’эй және Шатрандж саябақтары ең танымал. Революцияға дейін Шах саябағы болып аталған Меллат саябағы - қаладағы ең үлкен саябақтардың бірі. Қаланың орталығында Тегеран Университетінің қасында Лале саябағы орналасқан. Оның шығыс жағында - Ауыл шаруышылығы мұражайы, ал батыс жағында - Қазiргi өнердiң мұражайы, солтүстік-батысында - Кілем мұражайы орналасқан. Ниаваранда Джамшилия саябағы бар, ол жерде тегерандықтар өздерінің бос уақыттарын өткізеді. Саябақта ашық аштараттар мен мейманхалар оналасқан. Шахри-Бази саябағы (Ислам революциясына дейін Ай-парк) - аттракциондардың орыны. Орансан зор Читгар саябағы қала шетінде орналасқан. Саябақ парсы стилінде салынған, көркем ормандар мен жасанды көлдер бар, қаладан метромен жетуге болады. <center> <gallery> Сурет:NiavaranPalaceTehran.jpg|Ниаваран саябағындағы сарай Сурет:Jamshidiyeh2.jpg|Джамшидия саябағындағы мейманхана </gallery> </center> === Бiлiм және ғылым === Тегеран&nbsp;- [[орталық Азия]]дағы маңызды ғылыми - бiлiм орталық. Тегерандағы алғаш жоғары білім оқу орны 1851 жылы ашылды: Дар уль-Фунун. Тегеран Университеті 1933 жылы негiзделген - бұл Ирандағы бірінші ұлттық университет және елдегі ең ірі болып табылады. Қалада 50-ге таман жоғары оқу орны орналасқан, олардың ішінде: {| |--- valign="top" | * Имам Али атындағы Әскери офицерлiк университет * Мемлекеттiк Әскери дәрiгерлiк университет * Жоғарғы дистанциялық бiлiм институты «Фараби» * Теориялық физика және математиканың институты * Нарғайшылық институты * Полимерлер және мұнай өнiмдерiн зерттеу Иран институты * Телекоммуникациялардың Иран университетi * Мұнайды зерттеушi институт * Кереждік еркiн ислам университетi * Медицина университеті * «Бакиятолла» медицина университеті * Полиция университеті * Рей еркiн ислам университетi * Рудехен еркiн ислам университетi * тегерандық хадықаралық университеті * тегерандық еркiн ислам университетi&nbsp;— Бірінші бөлім * тегерандық еркiн ислам университетi&nbsp;— Орталық бөлім * тегерандық еркiн ислам университетi&nbsp;— Солтүстік бөлім * тегерандық еркiн ислам университетi&nbsp;— Оңтүстік бөлім * тегерандық еркiн ислам университетi&nbsp;— Медицина институты * Тегеран университеті * Дәрiгерлiк ғылымдардың Тегеран университетi * Тегеран қолданбалы ғылымдар және технологиялардың университетi * тегерандық университет «Хадис» | * тегерандық экология университеті * «Әмір Кәбір» технологиялық университеті * «Туси» технологиялық университеті * «Шәріп» технологиялық университеті * «Аллама Табатабай» университеті * «Әл-Захра» университеті * Аэродинамика университеті * «Багер Алолум» университеті * Жоғары технологиялар университеті * Бейнелеу өнерлерiнiң университетi * Имам Садека атындағы университет * Имам Риза атындағы университет * Имам Құсайын атындағы университет * «Бехешти» Дәрiгерлiк ғылымдардың университетi * «Шахед» Дәрiгерлiк ғылымдардың университетi * Ғылым және технологиялар университеті * Әлеуметтiк қорғау университеті * «Тарбиате Моаллем» университеті * «Тарбиате Модаррес» университеті * «Малек-Аштар» технологиялар университеті * «Шахед» университеті * Шахид Бехешти университеті * Халықаралық қатынастар мектебі * Экономикалық ғылымдаp мектебі |} Бүкіл Иран бойынша және Тегеранда университеттер мемлекет қадағалауы астында. Осыған қарамастан, студенттік өмір оппозиция қалыптасуының орталығы болып табылады. 1979 жылғы Ислам революциясына студенттер қарқынды қатысты. 1999 жылдың жазында Тегеран университеті студенттері бүлік шығарып, тәртіпсіздік басқа да университеттерге тарап 6 күнге ұласты. <center> <gallery> Сурет:UTehran college social sciences.jpg|Тегеран университеті Сурет:UT honarhaye ziba.jpg|Бейнелеу өнерлерi колледжі Сурет:UT mosque minaret.jpg|Тегеран университеті мешітінің мұнаралары </gallery> </center> === Көркемөнер === Бірінші [[кинотеатр]] 1904 жылы ашылды.{{-1|<ref>[http://www.unesco.org/courier/2000_10/fr/doss21.htm Le cinéma iranien emporte la révolution]</ref>}} Қазіргі уақытта Иран астанасында 70-тен астам кинотеатр жұмыс істейді, олардың ірілері: «Пейванд», «Еуропа» және «Африка»{{-1|<ref>[http://www.irantour.org/Iran/Cinemas.html Telephone & Address of cinemas in Tehran Iran]</ref>}} .тегерандықтардың ирандық және шетел фильмдерін көруге мүмкіндіктері бар, алайда, ең басты фильмдер мәдениет министрлiгінің тексерісінен өтеді. Тегеран Аббас Киаростами, Моқсан Махмальбаф, Самира Махмальбаф, Мәжит Мәжиди және басқалар сияқты таңымал режиссерлердің отаны болып табылады. Тегеран бейнесі "Вкус вишни" (Киаростами, [[1997]]) деген фильмінде дараланады, фильмде Тегеран көшелер өмірінің әрқилығы жақсы көрсетілген, және «Нәсіртең-шах&nbsp;— кинозвезда» тарихи комедиясы (Махмальбаф, [[1992]]) Ирандағы [[Кинематография|кинематографтың]] қалыптасуын тарихының еркiн [[интерпретация]]сы. Таңымал кеңес детективі Тегеран-43, атына қарамастан Тегеранда түсірілген жоқ (тегерандық көріністер [[Мосфильм]] павильондарында және Бақидың тарихи ауданы - Ичери Шехерде түсірілген ). Тегеран [[симфониялық оркестр]]i Рудаки театрында өнер көрсетеді және 1971 жылдан бастап, Қалалық театрда. Оған қарамастан, театр көркемөнері Иранда айнымалы танымалдықпен пайдаланады, әсіресе жастар арасында. Тегеран сияқты үлкен мегаполисте баястар қойылатын үш-ақ театр жұмыс істейді: «Театр-е шехр» (Қалалық театр), «Рудаки» және «Бахман». Қалған театр залдары музыкалық қойылымдарға қолданылады.{{-1|<ref>[http://www.ceri-sciencespo.com/archive/february/artdm.pdf The Search Engine that Does at InfoWeb.net<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>}} Тегеранда (және бүкіл Иранда) театр өнерінің ерекше түрі - «Тазийе» (تعزیه&nbsp;— от [[Араб тілі|арабша]] «азалы») үлкенiрек әйгілікпен пайдаланады. Тазийе&nbsp;- жаратылысы бөлек театр жанры, [[Шығилар|шығилық]] діни дәстүрлерден тарайды. Мұндай [[баяс]]тардың [[сюжет]]i айнала бiр оқиғаға байланған: имам Құсайын ибн Әлидін Кербаладағы Халифа Язидпен шайқастағы өлімі. Осындай баястар Шахсей-вахсей мейрамында аса көп қойылады (Ашур күні). Театрдың бұл түрі Иранда XIX ғасырда Нәсіртең-шах билігі кезінде пайда болды. Оның жеке бұйрығы бойынша Тегеранда осы баястар ойналған - үлкен Ұлттық театр (''Теки-йе доулат'') салынды. Бұл театр 1930 жылдарда Тегеран [[реконструкция]]сы кезінде жойылды, бірақ Тазийе осы күнге дейін бар. === Тегерандағы фестивальдар === * тегерандық халықаралық кинофестиваль&nbsp;— [[1971]] жылдан * Халықаралық кинофестиваль «Фаджр»&nbsp;— [[1982]] жылдан бастап, жыл сайын ақпанда өткізіледі. * [[Тегерандық халықаралық кітап жәрмеңкесі]]&nbsp;— [[1987]] жылдан бастап, жыл сайын мамырда өткізіледі, әлемдегі ең ірі жәрмеңкелер бірі. XIX кітап жәрмеңкесі 55 000 шаршы метр ауданда өткізілді, кітап саудасынан 12 млн [[АҚШ доллары]] түсті.{{-1|<ref>http://www.mibf.ru/fairs/MIBF/2005/Additional?id=127</ref>}} * [[Тегерандық халықаралық анимациялық фестиваль]]&nbsp;— [[2002]] жылдан бастап, жыл сайын ақпанда өткізіледі. * Көркемөнер фестиваль — [[2004]] жылдан бастап, жыл сайын өткізіледі. === Спорт === [[Сурет:PersePolis.jpg|thumb|250px|Астаналық ФК Персеполистың жанкүйерлері, Азади [[стадион]]ыңдағы («Қызыл [[армия]]»)]] Тегеран Орталық Шығыста [[Азиада|Азиада ойындары]] өткен алғаш қала болды. 7-інші жазғы Азия ойындары Тегеранда 1974 жылы өтті. Ойындарға 25 [[мемлекет]]тен 3010 спортшы қатысты. {{-1|<ref>[http://en.beijing2008.cn/36/81/article212058136.shtml Tehran 1974 Asian Games (photo attached)]</ref>}} Оларды қабылдау үшін қаланың солтүстік-батысында [[олимпиада]] ауылы салынды. Тегеранда Ирандағы ең ірі [[стадион]] Азади ("Еркіндік") орналасқан, [[Сыйымдылық|сыйымдылығы]] 100 000 көрерменге дейін, стадионда [[футбол]]дан Иран құрамасы жаттығады. Және премьер-лиганың маңызды ойындары өткізіледі. Басқа ірі ареналар: ''«Шахид Дастгерди», «Шахид Шируди» және «Тахти»''. Иран премьер-лигасында жеті тегерандық команда бар: * «Эстегляль» * «Персеполис» * «Саба Баттери» * «Пайкан» * «Рах Ахан» (Темір жолдар) * «Паас-Тегеран» * «Сайпа» ( клуб базасы Кережде орналасқан&nbsp;— Таһран маңайы) Шәмиран және Дербенд қалалық кварталдар жаныңда [[Тау шаңғысы|тау шаңғы]] [[курорт]]ы орналасқан.Тау шаңғы комплексі Тошал тауында қамданған және биіктігі бойынша әлемде 5-ші орын алады. Ол 1976 жылы салынған. [[Комплекс, жиынтық|Комплекстің]] ең биік нүктесін (3730 м) Дербендпен [[канат]] жолы байланыстырады. Тошал бөктерінде [[қонақ үй]]лер орналасқан. Тегеран маңында тағы да тау шаңғы курорты Дізің (ол жерде сноубордингтен әлем чемпионаты өткізілді) және Шемак орналасқан. Аб-Али жерінде [[теннис]] корттары және [[ипподром]] бар.{{-1|<ref>[http://www.tripadvisor.com/Travel-g293999-s406/Tehran:Iran:Sports.And.Activities.html Tehran: Sports & Activities&nbsp;— TripAdvisor]</ref>}} == Бауырлас қалалар == *{{flagicon|Cuba}} '''[[Гавана]]''', [[Куба]] ([[2001]]) *{{flagicon|Tajikistan}} [[Душанбе]] ({{lang-tg|Душанбе}}, {{lang-fa|دوشنبه}}), [[Тәжікстан]] ([[12 наурыз]] [[2001]]) *{{flagicon|Armenia}} '''[[Ереван]]''', [[Армения]] ([[1993]]) *{{flagicon|Armenia}} '''[[Гюмри]]''', [[Армения]] ([[2010]]) *{{flagicon|Venezuela}} '''[[Каракас]]''', [[Венесуэла]] ([[2005]]) *{{flagicon|Belarus}} '''[[Минск]]''', [[Беларусь]] ([[2006]]) *{{flagicon|Russia}} '''[[Мәскеу]]''', [[Ресей]] ([[2004]])<ref>http://el.mos.ru/cgi-bin/pbl_web?vid=2&osn_id=0&id_rub=2368&news_unom=35877 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090105114236/http://el.mos.ru/cgi-bin/pbl_web?vid=2&osn_id=0&id_rub=2368&news_unom=35877 |date=2009-01-05 }}</ref> *{{flagicon|China}} [[Бейжің]] ({{lang-zh|北京}}), [[Қытай]] ([[10 сәуір]] [[1999]]) *{{flagicon|South Africa}} '''[[Претория]]''', [[Оңтүстік Африка Республикасы]] ([[2002]]) *{{flagicon|South Korea}} '''[[Сеул]]''', [[Оңтүстік Корея]] ([[1963]]) *{{flagicon|USA}} '''[[Лос-Анджелес]]''', [[АҚШ]] ([[1972]]) == Қызықты ақпараттар == * Тегеран солтүстік [[Сахара]] ендігіміен бірдей орналасқан, бірақ жылдың екі айында Тегеранды қар басып жатады. * Тегеран әкімдігі қаланы жасылдандыру бойынша бес жылдық жоспар құрды, жоспар бойынша 15 миллион ағаш отырғызылу тиіс.{{-1|<ref>[http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=5215&ctl=Details&mid=22486&ItemID=48807 15m Saplings to Be Planted on National Lands]</ref>}} * Тегеранда Орталық және Таяу Шығыстағы ең үлкен транспорттық развязка салынып жатыр, бюджеті - 20 трлн риал, иран-қирақ соғысы кезіндегі [[командир]] Ахмат Мәтебеселен аты берілді.{{-1|<ref>[http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=5215&ctl=Details&mid=22486&ItemID=43612 Ghalibaf Proposes New Name for Biggest Overpass in Middle East]</ref>}} * Тегеран&nbsp;— [[Таяу Шығыс]]тағы ең қымбат қалалар арасында төртінші орында тұр ([[Тәлебеп]], [[Добай]] және [[Абу-Даби]]) және әлем бойынша № 77.{{-1|<ref>[http://www.payvand.com/news/08/aug/1038.html Tehran, Middle East’s 4th Most Expensive City]</ref>}} * Тегеран [[Battlefield 3]] ойынының сюжеттік желісінің орталық қаласы болып табылады. == Суреттер == === Панорамалық көрініс === {{wide image|Panoramic_photograph_of_Tehran_(large).jpg|1200px|Тегеран панорамалық көрінісі}} {{wide image|Tehran Night Panorama.jpg|1200px|Түнгі панорамалық көрініс}} == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} == Сыртқы сілтемелер == === Үкіметтік === * [http://www.tehran.ir/default.aspx Тегеран әкімдігінің ресми сайты ([[Парсы тілі|парсы]])] * [http://www.tehran.ir/Default.aspx?alias=www.tehran.ir/en Тегеран әкімдігінің ресми сайты ([[Ағылшын тілі|ағылшын]])] * [http://www.tehrangis.com/ Ақпараттық портал ([[Парсы тілі|парсы]])] * [http://www.shora-tehran.ir/ Тегеран Ислам кеңесі ([[Парсы тілі|парсы]])] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111126234322/http://www.shora-tehran.ir/ |date=2011-11-26 }} * [http://www.tehran.ir/Default.aspx?alias=www.tehran.ir/tcc Қозғалысты қадағалайтын ұйым ([[Парсы тілі|парсы]])] * [http://www.ketabeavval.ir/ Ресми«Сары беттер» ([[Парсы тілі|парсы]])] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090228150830/http://www.ketabeavval.ir/ |date=2009-02-28 }} === Басқа === * [http://pogoda.mail.ru/?city=4033&extended=1 Тегеран ауа-райы] * [http://tehranshake.files.wordpress.com/2007/06/map_tehran.jpg Тегеран картасы] * [http://ipaattravel.narod.ru/tegeran_sights.htm Қаланың назар аударарлық орындары] * [http://maps.google.com/maps?ll=35.6962,51.423&t=h&z=12 Тегеран космостан] * [http://tehrandaily.wordpress.com/ Tehran 24] * [http://www.worldisround.com/articles/98910/index.html Қазіргі Тегеран фотосуреттерінің коллекциясы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080724123926/http://www.worldisround.com/articles/98910/index.html |date=2008-07-24 }} * [http://www.worldisround.com/articles/255726/index.html Ескі Тегеран] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080912212810/http://www.worldisround.com/articles/255726/index.html |date=2008-09-12 }} * [http://baursak.info/?p=3343 Беспорядки в Тегеране, маусым 2009. Видео] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140707054521/http://baursak.info/?p=3343 |date=2014-07-07 }} {{Азия елордалары}} {{таңдаулы мақала}} [[Санат:Тегеран]] [[Санат:Иран қалалары]] [[Санат:Азия елордалары]] [[Санат:Миллионер қалалар]] k0yyun7hpx1nldejl1a8fep1hmzq0dv 3576487 3576474 2026-04-04T07:11:22Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[User talk:MuratbekErkebulan|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3395608 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Тегеран |шынайы атауы = {{lang-fa|تهران}} |сурет = Ports Park in Tehran.jpg |жағдайы = Астана |ел = Иран |елтаңба = شعار مدينة طهران.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 150 |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 42|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 51|lon_min = 25|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 330 |аймақ картасының өлшемi = 330 |аудан картасының өлшемi = 330 |аймақ түрі = Остан |аймағы = Тегеран |кестедегі аймақ = Тегеран (остан){{!}}Тегеран |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 22 муниципалды округ |басшының түрi = Мэр<br />Төраға |басшысы = Пируз Ханачи<br />Мохсен Хашеми Рафсанджани |құрылған уақыты = [[20 наурыз]] [[1794 жыл]] |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 707 (1500)<ref>{{cite web |url=http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=2213 |title=Тегеран әкімдігі |accessdate=2008-08-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081013091932/http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=2213 |archivedate=2008-10-13 |deadlink=yes }}</ref> |биiктiктiң түрi = Абсолют биіктік |орталығының биiктігі = 1200 |климаты = |ресми тілі = парсы |тұрғыны = 8 846 782<ref name="web.archive.org">[https://web.archive.org/web/20100123182252/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=pnan World Gazetteer: World - largest cities (per geographical entity)]</ref> |санақ жылы = 2012 |тығыздығы = 10 000 |шоғырлануы = 13 422 366 ([[Үлкен Тегеран]])<ref>{{cite web |url=http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci_en |title=Архивтағы көшірме|accessdate=2008-06-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070630060301/http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci_en |archivedate=2007-06-30 }}</ref> |ұлттық құрамы = [[парсылар]], <br /> әзірбайжандар, <br /> мазендерандар, <br />күрдтер, <br />[[арабтар]], <br />[[армяндар]] |конфессионалдық құрамы = [[мұсылман]]дар (96%), <br /> [[Христиандық|христиандар]], <br /> [[баһаи]]лар, <br /> [[Яһудилік|иудеилер]], <br /> [[Заратуштрашылдық]]тар |этнохороним = ''Техрани'' (жеке түрі), <br /> ''техраниан'' (көпше түрі) |уақыт белдеуі = +3.30 |DST = 1 |телефон коды = +98 21 |пошта индексі = |пошта индекстері = 13ххх-15ххх |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Tehran |сайты = http://www.tehran.ir/ |сайт тілі = fa |сайт тілі = en }} '''Тегеран''' ({{lang-fa|تهران}}&nbsp;— {{IPA|[tʰehˈɾɒ:n]}}, ауызша. {{IPA|[tʰehˈɾu:n]}}) — [[Иран]] елінің астанасы, [[Азия]]дағы ең үлкен қалалардың бірі.<ref>[http://worldgeo.ru/lists/?id=6&loc=asia Крупнейшие города Азии]</ref> Қала маңайы (Үлкен Тегеран) тұрғындарын қосқанда Тегеран тұрғындарының саны ресми мәлімет бойынша 13 миллион, бейресми деректерде 16 миллион деп көрсетіледі.<ref>[http://bigpicture.ru/?p=12267 Современный Тегеран] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121026091604/http://bigpicture.ru/?p=12267 |date=2012-10-26 }}</ref>. Әлем бойынша 21-орында.<ref>[[:ru:Список городов мира по численности населения|Список городов мира по численности населения]]</ref> Тегеран останының астанасы, мемлекеттің саяси, экономикалық, транспорттық, сауда-қаржы және [[мәдениет]] орталығы. Тегеран Иранның солтүстігіндегі [[Эльбурс]] тауының етегінде, [[Каспий]] теңізінің оңтүстік жағалауынынан 90 км қашықтықта орналасқан. Қала батыстан шығысқа қарай тау жотасы бойымен 40-50 километрге созылады. Тегеранның солтүстік ауданы (Шәмиран) теңiз деңгейiнен 2000 метр биіктікте, ал оңтүстік қала маңайы (Рей, Сұлтанабат) Кавир тасты [[шөл]]іне жақын. Тегеран Иранның автомобиль, электроника, әскери қару-жарақ, [[жеңіл өнеркәсіп]], [[қант]], [[цемент]] және [[химия]] салаларының орталығы саналады.<ref>[http://www.iran.ru/rus/neft.php Iran news] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121018195956/http://www.iran.ru/rus/neft.php |date=2012-10-18 }}</ref>. Сонымен қатар қала [[жиһаз]] және [[кілем]]імен де танымал. XX ғасырда елдің басқа аймақтарынан Тегеран қаласына жаппай көшу үрдісі орын алған. Жергілікті тұрғындар парсылар болғандықтан, Тегеран халқының 98%-ы [[парсы тілі]]нде, қалған 2%-ы [[араб тілі]], [[Әзербайжан тілі]], [[армян тілі]], [[күрд тілі]]нде сөйлейді. == Этимологиясы == «Тегеран» ({{lang-fa|تهران}}) атауының шығу төркінінің бірнеше [[теория]]сы бар. Қаланың ресми сайтында атау «түп» (<big>ته</big>&nbsp;— ''тех'') және ескірген «баурай» (<big>ران</big>&nbsp;— ''ран'') сөздерінен шығады деп көрсетілген. Осылайша «Тегеран» تهران сөзін - ''техран'' - «көлбеудің табаны», яғни Тегеран&nbsp; - көлбеудің табанындағы қала деген тұсініктемені береді. Тегеран Тошал тауының оңтүстік табанында орналасқандықтан, бұл теория сенімді болып табылады.{{-1|<ref name="tehran-537">[http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=537&language=en-US تاريخچه تهران]</ref>}} Басқа теория бойынша «Тегеран» өз атын Иран астанасының жанында орналасқан парфяндық Тиран қаласынан алады. Ал «Тиран» атауы «Тирдің жерi» ([[Зороастризм|зороастрлік]] мифология бойынша жауын құдайы) дегенді білдіреді. Тиранның жанында Мәһран қаласы орналасқан — «Мәһра жері» (су құдайы), қазір Тегеранның шетіндегі шағын аудан. Бұрын бұл екі қала Рей құрамына кіретін, қазір ол да Тегеран маңайындағы қала.{{-1|<ref name="tehran-537"/><ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2007/06/070629_oh_tehran_city.shtml تهران چگونه پایتخت شد؟]</ref>}} Үшінші теория бойынша «Тегеран» «жылы жер» деген, ал қаланың солтүстігіндегі Шәмиран ауданы, керісінше, «суық жер» деген ұғымды білдіреді. {{-1|<ref>Ahmad Kasravi, ''Kārvand-e Kasravi'', ed. Yahyā Dokā, Téhéran, 1973. pp. 273-83.</ref>}} == Тарихы == === Ежелгі Тегеран === [[Сурет:Khalvat-e-Karim Khani.jpg|left|thumb|250px|«[[Кәрім-хан]] түкпірі» («Халват-е Кәрім-хан» [[Голестан сарайы]], 1759&nbsp;г.]] [[Қазба|Қазба жұмыстары]] қазіргі Тегеран жерінде алғашқы қоныстардың б.з.б. 6-мыңжылдықта болғанын көрсетеді. Тұрғындар елдің оңтүстігіндегі сор шөлдерден қашып, Эльбурс тау бөктеріне келіп қоныстанған. Алғашында қала Иранның ең ежелгі қалаларының бірі - Реяның солтүстік-батысынан бірнеше километр қашықтықта орналасқан [[ауыл]] болған. Сол кездегі Тегеранның басты экономикасын [[ауыл шаруашылығы]] құрады, атап айтқанда [[жеміс-жидек өсіру]] кең етек алған. Тегеранның саяси орталық ретінде биіктеуі 1228 жылы [[моңғолдар]]дың Рейді қиратуымен байланысты. Ойрандалған қаланың тұрғындары [[Шыңғысхан]] тиіспеген Тегеран қаласына беттейді. Өзінің 1275 жылғы [[жазба]]ларында, Мұхаммат Зақария Қазбеней Тегеранды «маңызды саудалық қала» деп сипаттайды. Бұл кезде Тегеран әскерилер басқарған 12 ауданға бөлінген (''махала''). XIII ғасырда қалалық құрылысты, көбінесе, саздан жасалған немесе таулы жыныстың ішінен ойылған үйлер құрады. Қоныстың осындай түрлері Ирактың солтүстік аймақтарында да кездеседі. Хамдолла Мұстафи жазбаларында 1340 жылы Тегеран жергілікті Ильханид моңғол уәләйатындағы ең ірі қала [[Варамин]]ның төрт ауданының бірі болып сипатталады. Бұл ретте қайта құрылған Рей іс жүзінде Тегеран әкімшілігінің қоластына өтеді.{{-1|<ref>Hamd-Allah Mostawfi, «Nozhat al-qolub, éd. et tr. Le Strange», стр.&nbsp;53—60</ref>}} Тегеранға келген алғаш еуропалық 1404 жылдың шілдесінде [[Самарқан]]ға сапар шеккен испан [[жиһангез]]і Руй Гонсалес де Клавихо деп көрсетіледі. Ол оны үлкен қара ретінде сипаттап, сол жағында Тимуридтер [[резиденция]]сы орналасқанын, ал Рейдің қаңыраған қонысқа айналғанын атап өтеді. XV ғасыр басындағы Тегеран жоспарын [[Имамзада]] жерлеу ғибадатханаларының белігілі принциппен орналасуынан қайта құру мүмкін болды. Мысалы, Сейіт Ысмайыл Имамзадасы (Тегерандағы архитектураның ең ежелгi ескерткiшi) сол кезде қаланың оң шегінде орналасқан. Тегеранның солтүстік-батыс шеті қазіргі [[Голестан]] сарайы ауданында орналасқан. XV ғасырдан бастап, салқын ауа мен су қайнарларын іздеуден қала белсенді түрде солтүстікке қарай өсе бастайды, Тошал жотасында алғаш қалалық махаллалар пайда болады. 1553-1554 жылдар аралығында Сефевидтер әулетінің екінші билеушісі [[шах]] Тақмасап I Тегеранда Тегеран базарын және [[Зеңбірек|зеңбiрегі]] бар 114 [[Зеңбірек|мұнара]] салады ([[Құран]]дағы [[сүре]]лер саны бойынша). Сефевидтер Тегеранды өздерінің басты бекінісі ретінде таңдады. Себебі, бір жағынан, Реяда әулетін негізін салушы Сейеда Хамзаның қабыры орналасқан, ал екінші жағынан Тегеран сол кезде [[Шииттер|шиит]] босқындарының дәстүрлі баспанасы болып үлгереді (Сефевидтер Ирандағы алғашқы шиит әулеті). Оның алдында [[Шииттер|Табриз]] қаласы [[Шииттер|Осман империясы]] тарапынан басып алу қатеріне ұшыраған соң, Тақмасап астананы Табризден Газвинге ауыстырады (Тегеранның батысынан 150 км). Егер Газвин қатерге ұшыраса, Тақмасап Тегеранды өзінің резиденциясы ретінде қарастырады. Еуропалық саяхатшылар сипаттауы бойынша қарапайым қала үшін қала қабырғасы тым қалың болған. Тегеран тұрғындары саны 20 мың адамнан аспаса да, қабырға ұзындығы 8 км-ді құрап, 4,5 шаршы км аумақты алған. ''Chahar baq'' («4 бақша») атты Тегерандағы тұрақты резиденцияны Аббас II салады. Сүлеймен I бұйрығы бойынша қалада сарай салынады (''Дибанхана''). Осы аймақта 1227 жылы ауғандықтардың Иранға басқыншылығы басталар алдында, Сефевидтердің соңғы шахы осман [[сұлтан]]ы Ахмет III-ті қонақ күтеді. Нағыз қызу құрылыс Тегеранда XVIII ғасырда басталады. Сефевидтер орнына келген Зен [[Әкімшілік|әкімшілері]], қаланың әкімшілік бөлігін қарқынды түрде сала бастайды. Кәрім Хан Тегеранда сарай, гарем және мемлекеттік мекемелерге резиденция салуға бұйрық береді. Ол Тегеранға астана атағын беруге көздегенімен, алайда астаналық міндеттер [[Шираз]]ға беріледі ([[Персия]] көне астанасы). Кәрім Хан қайтыс болысымен Тегеран үшін Зендерге адал Ғафур Хан және Мұхамет Хан Қажар араларында тартыс басталады. 1786 жылдың 12 наурызында Мұхамет Хан Тегеранға кіріп астананы толығымен сол жерге көшіреді. Бұл шешімге Тегеранның [[сауда]] жолдары ортасында орналасуы және солтүстік уәләйаттарға [[Ресей империясы|Ресей Империясы]] тарапынан төнген қауіп әсер етеді. === Иран астанасы === [[Сурет:Teheran conference-1943.jpg|thumb|250px|[[Тегеран конференциясы]], [[1943 жыл]]]] Мұхамета Қажардың немере інісі Фатақ Әли-шах Тегеран құрылысына айрықша салмақты үлес қосты. Атап айтар болсақ, оның билеу кезеңінде Тегеранда [[Мәрмәр сарайы]] және [[Шах мешіті]] салынады. 1830 жылы Тегеран [[Тұрғын халық есебі|тұрғындар]] саны 150 мың адамға жетеді. Мұхамет Қажар кезінде Тегеран қала қабырғалары шегінен шығып, қаланың солтүстігінен салтанатты сарайлар салынады. Фатақ Әли-шах кезінде, 1829 жылдың 11 ақпанында, [[Тебриз]]ден орыс елшілігін таныстыруға келген [[Александр Грибоедов]] бастаған топ талқанданып, топ басшы Грибоедов сол шайқаста қаза табады. Тегеран тарихындағы ең масштабты қайта құру жұмыстары 1870 жылы Насреддин-шах билігі кезінде басталды. Ол қаладағы барлық бекініс ғимараттарын жаруға бұйрық беріп, олардың орнына жаңа қала-махаллалар пайда болады. Ескі қабырға жойылып, орнына ұзындығы 19 км дұрыс емес сегіз бұрыш пішінді қабырға тұрғызылады. 12 бай өңделген қала [[қақпа]]лары тұрған жерде, қазір қалаға беттейтін басты [[желі]]лер орналасқан. Одан басқа Насреддин-шах кезінде көптеген ғимараттарға реконструкциялық жұмыстар жүргізіліп, сумен жабдықтайтын орталықтандырылған жүйе құрылады. Оның билігінің соңғы жылдарында (1897) қала тұрғындары саны 250 мың адамнан асып, олардың көбісі қала қабырғалары сыртында өмір сүрді. [[Сурет:1979 Iranian Revolution.jpg|thumb|250px|Ирандағы Ислам революциясы, 1979 жыл]] 1925 жылы Иран тағына Риза Пақлауи отырады және 1930 жылдары қала тағы да бір жаңартуды басынан кешіреді. Риза Пақлауи бұйрығы бойынша «Насреддин қабырғалары» жойылып, ал олардың орнына кең даңғылдар салынады. Мемлекеттік және [[коммерциялық мекеме]]лерге жаңа ғимараттар салу үшін [[шах]] көптеген шетел [[сәулетші]]лерін шақырады. Солардың арасында орыс сәулетшілері де болды: Николай Марков ( «Эльбурс» мектебі), Владислав Городецкий ([[темір жол вокзалы]]) және басқалар.{{-1|<ref name="Mina Marefat">Mina Marefat, «The protagonists who shaped modern Tehran»</ref>}} [[Реконструкция]] кейін Тегеран аумағы 46 шаршы км-ді құрап, [[Фетх-Али Шах]] кезіндегі Тегеранмен салыстырғанда айтарлықтай үлкейді. 1943 жылы Тегеранда [[Гитлерге қарсы одақ|Гитлерге қарсы коалицияның]] [[Тегеран конференциясы|үш одақты державаларының үкiмет басшыларының халықаралық конференциясы өтіп]] - [[КСРО]], [[АҚШ]], [[Ұлыбритания]] [[екінші майдан]]ның ашылу мерзімін шамалап белгілейді. "Тегеран-43" кеңес [[көркем фильм]]інде Рузвельтті (АҚШ президенті) өлтіруге жіберген неміс [[Тыңшы, шпион|тыңшылар]] тобы туралы қарама-қайшы оқиға баяндалады. Конференцияда Иранның тәуелсiздiк және аймақтық бүтiндiгiнiң кепiлдiгi жарияланады. Соғыстан кейін Тегеран тұрғындары саны 1 миллион адамға жетеді. Соңғы шах Мұхамет Пақлауи кезінде ескі қаланың көптеген ежелгі құрылыстары жойылды. Шахтың пайымдауынша, қазiргi Тегеранда оларға орын болған жоқ. Бірегей бекініс ғимараттарының және сарай орындарында қазір көп қабатты үйлер немесе кең автодаңғылдар орналасқан. Тұрғын үй құрылыс ошағы басталысымен, Тегеран өзінің "ежелгі" ажарын мүлде жоғалтады. Шах жанұясымен қаланың солтүстігіне, [[Ниаваран]]ға көшеді. [[Сурет:Ex embassy US tehran.jpg|thumb|250px|Бұрынғы [[АҚШ]] елшілігінің алдындағы плакат. Астындаға көкшіл мәтін: ''Марг бар Америко''&nbsp;— «Америкаға өлiм»]] 1969 жылы Шемиран Тегеран құрамына еніп, қаланың солтүстікке қарай өрістету жұмыстары тоқтайды. Жаңа қала құрылыс доктринасы бойынша, қала батыс және шығасқа қарай кеңейтіле бастайды. Қала құрылысы Кережге қисындастыра жақындайды. Қаланың батысы мен оңтүстігінде өнеркәсiптiк аудандар салынады. Батыстаға энергетикалық дағдарысты алып келген 1970 жылдардағы [[мұнай]] бағасының күрт өсуі және қаланың ары ғарай қарқындауына жаңа талпыныс береді. Шах мұнай [[экспорт]]ынан келген жоғарғы табысты жаңа аудан салуға жұмсауға оқталды, ол аудан Пақлауи билігінін символына айналуға тиіс болған. «Шахистан» жобасы 1976 жылы дайын болып, бірақ қаражат таусылуымен іс жүзінде жүзеге аспады. 1978 жылдың 8 қыркүйегінде, Тегеранда және бүкіл Иранда шах үкіметі қарсыластарының демонстрациялары басталып, кейіннен жаппай наразылыққа ұлғасады. Осындай алғаш ауқымды наразылық қыркүйекте орын алып, полиция күшімен таратылады. Осы мезгілден бастап, жаппай ереуiлдер әсерінен Тегеран экономикасы "тоқтап қалады". Анығында, 1979 жылдың 16 қаңтарында шах шерушілерге қарсы тұра алмай, Ираннан қашуға мәжбүр болады, ал 1 ақпанда миллион тегерандықтар қуғынға ұшыраған [[имам]] [[Рухолла Хомейни]]ді (15 жыл бұрын қаладан қуылған) қарсы алады. Қалада хомейниліктер мен олардың қарсыластары арасында ұрыс-керіс басталады. 9 ақпанда, Мәһрабат [[әуежай]]ындағы техниктер жанжалы көшелердегі жойқын қақтығыстарға ұласады, қақтығыстар нәтижесінде екі күн ішінде Хомейни жақтаушылары бүкіл әкімшілік мекемелерді, күш беретiн мекемелер және [[полиция]] бөлiмшелерiн жаулап алады. Иранда 11 ақпан Революция Жеңіс күні ретінде тойланады. 1979 жылдың 4 қарашасында жауынгер жөнге салынған [[студент]]тер тобы америкалық елшілікті басып алып, елшілік жұмысшалыры тұтқында 444 күн өткізеді. Иран-ирак соғысы барысында, Тегеран 1985 жылдың мамырынан бастап ирак ракеталары Р-11 оғы астында қалды, бұл қарапайым халық арасында қомақты құрбандарға және түбегейлi қиратуларға алып келеді. Соғыс соңында, 1988 жылдың көктемінде, атқылау максимумге жетіп, 6 апта ішінде қалаға 190 [[ракета]] [[снаряд]]тары түседі. Oқ жаудыру Бағдат аумағына да жүргізіледі, бірақ атқылау қарқыны анағұрлым кем. Тегеранға батыс уәләйаттарынан босқындар қоныс аудару үрдісі орын алып, ал тегерандықтардың 30 % Иран солтүстігіне қашады.{{-1|<ref>[http://www.iranchamber.com/history/iran_iraq_war/iran_iraq_war3.php Iran Chamber Society: History of Iran: Iran-Iraq War 1980—1988]</ref>}} Соған қоса Тегеранға көрші Ауғанстаннан да босқындар көшеді ([[Ауған соғысы (1979–1989)|Ауған соғысы]] әсерінен). 1986 жылы Үлкен Тегеран қалалық [[Әкімшілік|әкімшілігі]] құрылып, ол қаланың 500 мың шаршы километрге жуық аумақты алады. Тегеран 22 қалалық ауданға бөлінді. 1990 жылдардан бастап, Тегеранның территориялық кеңейту жұмыстары іс жүзінде тоқтатылады. 2001 жылы Тегеранда [[метрополитен]] іске қосылды. 2007 жылы Милад мұнарасының құрылысы аяқталып, ол әлемдегі 4-ші ең биік және Ирандағы ең биік [[мұнара]] болады.2007 жылдың 27 маусымында, жеке тұлғаларға [[бензин]] сатып алу үшін квота енгізілу туралы [[ақпарат]] шығысымен, қалада жаппай тәртіпсіздік орын алады. Наразы [[автоәуесқойлар]] 12 [[бензин колонкасы]]н өртеп жібереді.{{-1|<ref>[http://www.1tv.ru/owa/win/ort6_main.main?p_news_title_id=104979&p_news_razdel_id=9 Возмущённые граждане сожгли несколько заправок]</ref>}} == Тұрғындары== [[Сурет:Elahiyeh.jpg|thumb|200px|Тегеран солтүстігіндегі [[Илақия]] тұрғын ауданы]] XVIII ғасырдың соныңда Тегеран Иран астанасы аталғанда, қала тұрғындары саны 100 мың адам ғана болатын. XX ғасыр бойы Тегеран тұрғындар саны қарқынды өсіп тұрды. 1956 жылы үкімет қала ішіндегі құрылыс салуды шектеу туралы бірнеше шаралар қабылдап және жанұя саясатына бірнеше өзгертулер еңгізді. 1976 жылы тұрғындар өсімі - 4%, ал 2000 жылы 1.1 % құрады. Қазіргі кезде қала шегінде 8,7 млн жуық тұрғындар тұрады,<ref name="web.archive.org">[https://web.archive.org/web/20100123182252/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=pnan World Gazetteer: World - largest cities (per geographical entity)]</ref> ал қала маңаындағы қалашықтарды есептегенде 13 миллион адам, жақын жатқан [[серік]] қалалармен - 15 миллионнан астам. Қала тұрғындарының 60% сырттан келушіліер болғандықтан, осындай күрт өсу байқалады.{{-1|<ref name="tehran-12511">[http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=12511 Tehran, Political situation]</ref>}} Тегерандағы [[маятник]]тi [[миграция]] күніне 1,5-2 миллион адам құрайды, олар көбінесе [[Кереж]]ден келішулер.{{-1|<ref>[http://www.fao.org/docrep/005/x3994f/X3994F08.htm La Foresterie Urbaine Et Periurbaine]</ref>}} {| border="0" align="center" rules="all" cellpadding="3" style="border: 1px solid #999; text-align: center; background-color:#FFFFFF; margin-left: auto; margin-right: auto" |+ '''Тегеран [[демография]]лық тарихы''' |----- | ! [[1891]] ! [[1922]] ! [[1932]] ! [[1956]] ! [[1966]] ! [[1980]] ! [[1986]] ! [[1991]] |----- ! style="text-align: left" | Тұрғындар | {{formatnum:160000}} | {{formatnum:210000}} | {{formatnum:249504}} | {{formatnum:1512082}} | {{formatnum:2719730}} | {{formatnum:5361335}} | {{formatnum:6042584}} | {{formatnum:6475527}} |----- ! style="text-align: left" | Тығыздық (адам/км²) | {{formatnum:6540}} | {{formatnum:8590}} | {{formatnum:10200}} | {{formatnum:15120}} | {{formatnum:9610}} | {{formatnum:9600}} | {{formatnum:8430}} | {{formatnum:8990}} |----- ! style="text-align: left" | Жылдық өсім, % | 3 | | 4 | 4,6 | 5,9 | 5,8 | 4,1 | |----- ! style="text-align: left" | Мигранттар өсімі | | | {{formatnum:3800}} | {{formatnum:1700}} | {{formatnum:24900}} | {{formatnum:25900}} | {{formatnum:47500}} | {{formatnum:35000}} |- |Colspan=9|<small>Дерек: Atlas de Téhéran et Mansour Ohadi</small> |} === Тілдер === [[Сурет:Holly Serkis (tehran).jpg|thumb|275px|Киелі [[Серкес]] Шіркеуі, Армян апостолдық шiркеуi]] Тегеран әлемдегі ең орасан зор парсытілдік қала болып табылады. Қаланың тұрғындары [[Этникалық топ|этникалық]] тұрғыдан қарағанда соншалық алуан түрлі, әр қилы тілдер мен диалекттердің араласуы, [[парсы тілі]]нің тегеран диалектінің пайда болуына әкеліп соқты. Кейіннен Иранға стандартты диалект болып кетті. Атап өткенде, тегеран ауыз-екі диалектінің кейбір ережелерін (мысалы, ұзақ /а/-ның /u/-ға ауысуы ) басқа ирандықтар белсене үлгi алған. Тегеран тұрғындарының үлкен бөлігі исфахан, йезд, шираз, еврей-тәжік диалекттерінде және дари тілінде сөйлей алады. XIX ғасырға дейін, қала тұрғындарының көпшілігн мазандарандықтар құраған, қазір олар қаланың солтүстігінде тығыз тұрып жатыр.{{-1|<ref name="tehran-12511"/>}} Таралу бойынша екінші тіл - Әзербайжан тілі.{{-1|<ref>[http://looklex.com/e.o/teheran.htm Teheran&nbsp;— LookLex Encyclopaedia]</ref>}} Сонымен, [[күрттер]], [[мазандарандар]], [[гиляндер]], [[ұлырлар]], [[белужилер]], [[түрікмендер]], [[арабтар]], [[армяндар]], [[асырлықтар]] [[қауым]]дары бар.{{-1|<ref>[http://p2.www.britannica.com/oscar/print?articleId=277286&fullArticle=true&tocId=225449 All about Oscar]</ref>}} === Діні=== Тегеран тұрғындардың басым көпшiлiгi - мұсылман-шиіттер, олар халықтың 96 %-ын құрайды. Бақайлар халықтың 2,8 %-ын құрайды, бұл шамамен 200 мың адам. Тегеранда [[Христиандық|христиандар]] да бар, оларға, Армян апостолдық шiркеуi, Орыс православиелiк шiркеуi, Асырлық шiркеулерінің [[шәкірт]]тері жатады {{-1|<ref name="cp">Eliz Sanasarian: ''Religious Minorities in Iran.'' Cambridge University Press, Cambridge 2000, ISBN 0-521-77073-4</ref>}} . Олардың саны 1979 жылғы Ислам Революциясынан кейін күрт төмендеп кетті. Тегеранда Армян апостолдық шiркеуi қауымының құрамы 120 мың адамнан тұрады. Қалада 42 армян шіркеуінің приходтары және көптеген армян мәдени орталықтары, мектептер, кітапханалар, спорт комплекстері бар. 10 мыңға жуық адам асырлық шiркеуге жатады, тағы 5 мың халдай католиктері бар, олар шығыс-сүрейлік рәсімдерді ұстанады. Қалада гүржі ортодокс қауымы, орыс православтық қауымы және бірнеше [[Інжіл|iнжiлдiк]] қауымдар бар.{{-1|<ref name="cp"/>}} [[Иудаизм|Еврей қауымына]] 16-18 мың адам кіреді. Тегеранда 18 [[синагога]] бар. Қауым қарамағында көптеген мектептер мен кітапханалар бар.{{-1|<ref name="cp"/>}} [[Зороастризм|Зороастрийлік қауымға]] 10 мың адам кіреді. [[Қауым]] оттың екi храмын қолдайды (Аташкаде).{{-1|<ref name="cp"/>}} Басқа дiни азшылықтарға [[Суннизм|сунниттер]] жатады, сикх, индуистер, буддистер, мандейлер, езидтер, [[софистер]] қауымдары да бар. == Тегеран университеті == '''Тегеран университеті''' - Иранның тұңғыш және ең ірі жоғары оқу орны әрі ғылыми-зерттеу орталығы. 1934 ж. құрылған. Тегеран Университетінің құрамында (1974) : '''әдебиет және қоғамдық ғылымдар, ауыл шаруашылығы, стоматология, әсемдік өнер, заң, медицина, фармацевтика, жаратылыстану ғылымдары, техноголия, теология, мал дәрігерлік, орман шаруашылығы, денсаулық сақтау, басқару, педогогика, экономика факультеттері, 35 ассоцияланған интернаттар, оның ішінде онкология, геофизика, денсаулық сақтау, география, экономика, психология, социология, байланыс, су ресурстары гидрологиясы және технологиясы, эксперименттік медицина ғылыми-зерттеу орталығы''' т.б. бар. 1974/75 оқу жылында 20 мыңға жуық студент оқыды, 1,5 мыңға жуық оқытушы жұмыс іситеді. Тегеран университеті кітапханасының кітап қоры -300 мың дана. === Босқындар === [[АҚШ|АҚШ-тың]] [[Ауғанстан]]да және [[Ирак]]тағы әскери операциялары әсерінен Тегеран босқындардың қашу орталығына айналды, олардың арасында [[арабтар]], [[тәжіктер]], [[пуштундер]], [[Хазарлар|хазарліктер]] бар. Босқындар тез өсіп жатқан қалада көбінесе арзан [[жұмыс күші]] ретінде қолданылады. == Әлеуметтiк мәселелер == === Кедейлік === 1995 жылы Тегеран тұрғындарының 27 %-ы кедейшілікте тұрған, бірақ тегерандық кедейлердің өмiр деңгейi елдің басқа аймақтардағы кедейлердің өмiр деңгейiнен жоғары.{{-1|<ref>Djavad Salehi-Isfahani. Mobility and the dynamics of poverty in Iran: What can we learn from the 1992-95 panel data? Mimeo, 10/11/2003</ref>}} 1996 жылы тұрғындардың сауаттылық деңгейi 84,7 % құрды, орташа өмiрдiң ұзақтығы - 70,5 жыл.{{-1|<ref>БҰҰ Даму Бағдарламасы, Human Development report of the Islam Republic of Iran, 1999</ref>}} Кедей тегерандықтар көбініесе қаланың оңтүстігінде тұрады. Оларды бейресми түрде "таста тұратындар" ({{lang-fa|كوهنشينان}}&nbsp;— ''kuhneshinan'') деп атайды. Айрықша үлкен кедей кварталдар [[Исламшаһар]] және [[Шаһар-Дәңгеш]] қала маңайындарында шоғырланған, тұрғындар саны сәйкесінше 350 және 250 мың адам. {{-1|<ref>Mike Davis. Le pire des mondes possibles. De l’explosion urbaine au bidonville global. La Découverte, 2006 (ISBN 978-2-7071-4915-2), p. 31</ref>}} Ол жерлерлерде әдетте имигранттар мен босқындар тұрады. 1978 жылы Тегеранның кедей оңтүстігі [[үкімет]]ке қарсы наразылықтардың орталығы болды. Оларды толығымен басу мүмкін болған жоқ. Революциядан кейінгі астан-кестенді пайдаланып, кедей тұрғындар қала маңайына заңсыз түрде көптеген үйшіктерді салып тастады, бұл жұмыстар түн ортасында да жүрді. 1980 жылдың өзінде шалғай жерлерге 100 мың адам қоныстанды, ал 1986 жылы бұл сан - 450 мыңға жетті. Бұл [[Күрдістан]] мен [[Ауғанстан]]нан келген көптеген босқындарының салдарынан болған еді. 1990 жылдың басына Тегеран әкімдігі заңсыз салынған үйшіктерді жою шараларын бастады. 1991 жылдың тамызында Бағырабат қонысын қиратылуы жергілікті тұрғындардың ызасын келтіріп, наразылықты [[полиция]] күшімен тоқтатуға тура келді. 1992 жылдың наурызында [[иран-ирак соғысы]]ның [[ардагер]]лер тобы шалғай жерлер тұрғындарының жағдайы бойынша Тегеран әкімдігіне наразылық бiлдiрдi. Одан кейін бүліншіліктер қайта жалғасты. Бүліншілікті жаншу кезінде 6 адам қаза тапты, 300 адам жараланды, ал кейіннен 5 адам өлім жазасына кесілді. Осындай соңғы үлкен наразылық 1995 жылы [[Исламшаһар]]да орын алды. === [[Есірткі]] === Иранда ғасырлар бойы [[апиын]] өсірген. 1949 жылы ирандықтардың 11 %-ы есіртке қолданған. Тегеранда есірткені 1,3 миллионға жуық адам қолданды. {{-1|<ref>Bijan Nissaramanesh, Mike Trace, Marcus Roberts. L’apparition de la réduction des risques en Iran. Bulletin №&nbsp;8, Programme politique des drogues de la Fondation Beckley, juillet 2005</ref>}} Тегеран Ауғанстан мен [[Пәкістан]]нан [[Батыс Еуропа Одағы|Батысқа]] қарай тарайтын есіртке [[Трафик|трафигының]] ортасында орналасқан. Басты жолдар Қорасан, Систан және Белуджистан уәләйаттары, Тегеран арқылы, ары қарай [[Түркия]] мен [[Балқан]]дарға өтеді.{{-1|<ref>[http://www.unodc.org/pdf/afg/afg_drug-situation_2002-10-01_1.pdf «Illicit drugs Situation in the regions neighbouring Afghanistan and the response of ODCCP», United Nations Office for Drug Control and Crime Prevention, 2002]</ref>}} 1999 жылы Тегеранда 240 мың [[нашақор]] болған, бірақ бұл сан нақты емес болуы үмкін, өйткені [[БҰҰ|БҰҰ-ның]] Иран Денсаулық сақтау министрлiгімен бағалау айырмашылығы 60 % құрайды.{{-1|<ref>E. Razzaghi, A. Rahimi, M. Hosseni, A. Chatterjee. Rapid Situation Assessment (RSA) of drug abuse in Iran. Prevention Depart., State Welfare Organization, Ministry of Health, I.R. of Iran and United Nations International Drug Control Program, 1999</ref>}} 2002 жылы құқық қорғау органдары күніне 150—200 наркодилер мен нашақорларды ұстаған. {{-1|<ref>Commandeur des forces de la police des stupéfiants de Téhéran Mehdi Aboui, cité // A. William Samii. Drug Abuse: Iran’s «Thorniest Problem». The Brown Journal of World Affairs, Volume IX, №&nbsp;2, hiver-printemps 2003</ref>}} Есірткінің таралуы өлім мен қылмыстың өсуіне алып келді. Нашақорлықпен күресу үшін Тегеранда мамандандырылған реабилитациялық орталықтар ашылуда және үгiт-насихат жұмыстары жүргiзiледі. == География == [[Сурет:Tegeran mnt.JPG|thumb|275px|Тегеран солтүстігіндегі тау]] Тегеран Иранның солтүстігіндегі аттас уәләйатында орналасқан. Оңтүстікте қаланы [[Каспий теңізі]]нен ажыратып жатқан [[Тошал]] тауының [[Эльбурс]] жотасының астында орналасқан. Қала солтүстіктен оңтүстікке қарай 26 км және батыстан шығысқа қарай 40 км-ге созылып жатыр. Ауданы шамамен 1550 км² құрайды. Қала маңайында биiктiктін алмасуы 700 метр құрайды: оңтүстікте 1100 метр, солтүстікте 1800 метр. Тегеран, 1870-1872 жылдары реконструкциядан өткен ескі қаладан және XX ғасырдың 1940 жылдардан бастап салынған жаңа қаладан тұрады. Қала құрылыс құрылымында XIX-XX ғасырлардың әдетті кварталдары басым, тiк төртбұрышты желiлермен кесілген көшелер мен аудандар, саябақ, фонтандар мен көп қабатты қонақүйлер, банк, қазіргі батысеуропалық архитектура стиліндегі әкімшілік ғимаратар, [[кетеж]], оңаша үйлер, 10-12 қабатты тұрғын үйлер жиі кездеседі. Көптеген жаңа аудандар салу әсерінен (Арьямехр, Тегеран-Парыс және т.б.) қазіргі Тегеран солтүстік, солтүстік-батыс және солтүстік-шығысқа қарай кеңейеді. Солтүстік аудандар басқа аудандарға қарағанда ластануға аз ұшыраған. Ол жерде Тегеранның ең ауқатты адамдары тұрады. Орталық аудандарда көбінесе кеңселер, банктер және басқа мекемелер орналасқан. Оңтүстікте, батыста, шөлге жақын қарай аумақта өнеркәсіптік кәсіпорындар шоғырланған. Тегеранның ірі қалаларына Кереж, Рей жатады. == Климаты == Тегеран солтүстікте Эльбурс [[тау тізбектері]] мен оңтүстік-шығыста Дешті-Кеуір сортаңдау шөл арасындағы көлбеген жазықтық орналасқан. Сондықтан, солтүстік аудандарда қылима суық жіне ылғалды, ал оңтүстік аудандарда - ыстық және құрғақ. Тегеран климаты [[Субтропиктер|субтропиктік]], құрғақ болып келеді. Ең ыстық ай - шілде, ең суық - қаңтар. Қаланың географиялық ерекшеліктеріне байланысты, температураның тербелiс амплитудасы 65 градус құрайды. Қар әдетте қараша мен наурыз аралығында жауады, бірақ қаланың көптеген бөліктерінде қар қаңтар мен ақпанда жатады. Қыста кейде өте қатты аяздар болады (қаланың сонша аласа жағрапиялық кеңдiгінің өлшегiштерi бойынша). Жылдық орта мөлшердегi жауын-шашын мөлшерi - 240 мм, көбiнесе қыста жауады. Жазда жауын-шашын өте-сирек. {{Қаланың ауа райы | Ені = | Жағдайы = | Жер_ілік = Тегеран | Дерекнама = [http://www.climate-charts.com/Locations/i/IR40754.php World Climate], [http://www.meteofrance.com/FR/climat/tabl_teheran.jsp Meteofrance.com] | Қаң_ор = 2.5 | Қаң_ор_ж-ш = 37.2 | Ақп_ор = 4.9 | Ақп_ор_ж-ш = 34 | Нау_ор = 10.1 | Нау_ор_ж-ш = 37.4 | Сәу_ор = 16.4 | Сәу_ор_ж-ш = 27.8 | Мам_ор = 22.2 | Мам_ор_ж-ш = 15.2 | Мау_ор = 27.9 | Мау_ор_ж-ш = 2.9 | Шіл_ор = 30.8 | Шіл_ор_ж-ш = 2.5 | Там_ор = 29.5 | Там_ор_ж-ш = 1.4 | Қыр_ор = 25.4 | Қыр_ор_ж-ш = 0.9 | Қаз_ор = 18.2 | Қаз_ор_ж-ш = 13.7 | Қар_ор = 11.1 | Қар_ор_ж-ш = 20.6 | Жел_ор = 5.0 | Жел_ор_ж-ш = 36.3 | Жыл_ор = 17.0 | Жыл_ор_ж-ш = 229.9 | Қаң_ор_мин =-1.1 | Қаң_ор_макс = 7.2 | Ақп_ор_мин = 0.7 | Ақп_ор_макс = 9.9 | Нау_ор_мин = 5.2 | Нау_ор_макс = 15.4 | Сәу_ор_мин = 10.9 | Сәу_ор_макс = 21.9 | Мам_ор_мин = 16.1 | Мам_ор_макс = 28.0 | Мау_ор_мин = 20.9 | Мау_ор_макс = 34.1 | Шіл_ор_мин = 24.0 | Шіл_ор_макс = 36.8 | Там_ор_мин = 23.0 | Там_ор_макс = 35.4 | Қыр_ор_мин = 19.2 | Қыр_ор_макс = 31.5 | Қаз_ор_мин = 12.9 | Қаз_ор_макс = 24.0 | Қар_ор_мин = 6.7 | Қар_ор_макс = 16.5 | Жел_ор_мин = 1.3 | Жел_ор_макс = 9.8 | Жыл_ор_мин = 11.7 | Жыл_ор_макс = 22.5 | Қаң_а_мин = 18 | Қаң_а_макс = -21 | Ақп_а_мин = 23 | Ақп_а_макс = -16 | Нау_а_мин = 30 | Нау_а_макс = -9 | Сәу_а_мин = 33 | Сәу_а_макс = -2 | Мам_а_мин = 37 | Мам_а_макс = 3 | Мау_а_мин = 42 | Мау_а_макс = 8 | Шіл_а_мин = 43 | Шіл_а_макс = 14 | Там_а_мин = 43 | Там_а_макс = 11 | Қыр_а_мин = 39 | Қыр_а_макс = 8 | Қаз_а_мин = 34 | Қаз_а_макс = 3 | Қар_а_мин = 29 | Қар_а_макс = -7 | Жел_а_мин = 20 | Жел_а_макс = -12 | Жыл_а_мин = 43 | Жыл_а_макс = -21 | Қаң_су = | Ақп_су = | Нау_су = | Сәу_су = | Мам_су = | Мау_су = | Шіл_су = | Там_су = | Қыр_су = | Қаз_су = | Қар_су = | Жел_су = | Жыл_су = }} === Экологиялық жағдай === [[Сурет:Traffic tehran.jpg|thumb|250px|Тегерандағы қозғалыс.]] Тегеран (әсіресе қаланың орталық және оңтүстік аудандары) ластанған ауадан зардап шегеді. Әр-түрлі [[Өкпе ауруынан иммунологиялық сақтандыру|өкпе ауруларын]] туғызатын [[тұмша]], қалада жиі кездеседі. Экологиялық жағдай Тегерандағы [[Өлім көрсеткіші|өлімнің]] ірі факторларының бірі болып табылады. Тегеран әкімдігінің ақпараты бойынша, 2006 жылы тұмша әсерінен 10 000 адам қайтыс болды.{{-1|<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6245463.stm BBC NEWS | Middle East | Iran smog 'kills 3,600 in month']</ref>}} Тұмша көптеген өндірістік кәсіпорындың шоғырлануынан пайда болады. Одан басқа Тегеранда қоғамдық көлік жүйесі нашар дамыған - Тегеран метрополитені қала аудандарының шағын бөлігін ғана байланыстырады, сондықтан адамдар [[автобус]]пен және жеке көлікпен пайдалануға мәжбүр. Тегерандағы [[автокөлік]]тердің көп бөлігі 1970-1980 жылдары арасында жасалынған және қазіргі замаңғы экологиялық талаптарға сай емес. Оған қоса Мәһрабат [[әуежай]]ы қала маңайында орналасқан. Тегеранның физика-жағрапиялық орны да үлкен үлес ойнайды, қала сортаңды шөлдің солүстік-батысында орналасқан, ал тау тізбектері Каспий теңізінен келетін ылғал ауа қозғалысына кедергі келтіреді. Ластанумен күресу үшін әкімдік автоәуесқойларды бензин орныңа [[сұйытылған газ]] қолдануға шақырады. Қаланың орталығына кіру ауыр жүк көліктерге тыйым салынған. == Әкiмшiлiк бөліну == Тегеранның үлкен бөлігі Тегеран [[шахристан]]ыңың территориясында орналасқан.1968 жылдың жалпы планыңда, астаналық әкімдігінің юрисдикцияна 1800 км² жер берілді. Бұл шекаралардың сыртында құрылыс жұмыстарын жүргізуге тыйым салынған, өйткені қалған жазық жер [[Ауыл шаруашылығы|ауыл шаруашылық]] қажеттіліктерге қолданылды. Бірақ, уақыт өтісімен ауыл қоныстар Тегераның серік-қалаларына айналды: [[Рей]], [[Эсламшахр]], [[Дарсанабад]], [[Акбарабад]], [[Кудс]], [[Шахрияр]] және басқалар. 1996 жылы қала шекарасы Тегеран шахристан шегінен шығып, қала шегіне Шәмиранат (солтүстік), Рей (оңтүстік) және Исламшаһар (оңтүстік-батыс) шахристандарының аудандары қосылды.{{-1|<ref name="tehran-12517">[http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=12517 Tehran, Administrative Districts]</ref>}} Тегеран 22 әкімшілік аймаққа бөлінген. Бұл аймақтардың жалпы ауданы 707 км² құрайды. Қаланы 50 километрге "созып", Тегеран құрамына соңғы болып 21 және 22 (ең үлкен) аймақтар кірді (1991).{{-1|<ref name="tehran-12517"/>}} === Тегеран аудандары === Қалалық аймақтармен қатар Тегеран тағы 112 ауданға бөлінген (''нахийе'').{{-1|<ref name="tehran-12517"/>}} Олардың әкiмшiлiк аппараттары жоқ, тек тарихи аудан болып келеді. Әдеттегiдей, аудандардың нақты шекаралары да бола бермейді. Бір ауданның бірнеше аймақтардың шекарасында орналасуы мүмкін, бұл жиі кездесетін құбылыс. Үлкен аудандар қатарында: {| style="width:100%" |- style="vertical-align:top;" | * [[Аббасабад]] * [[Әмірабад]] * [[Афсария]] * [[Бақ-Файыз]] * [[Тегеранский базар|Базар]] * [[Бақарстан]] * [[Ванак]] * [[Веленджак]] * [[Дарабад]] * [[Дарраке]] | * [[Дарбанд]] * [[Дарашты]] * [[Даррус]] * [[Ғайтария]] * [[Ғиша]] * [[Гольхак]] * [[Гомрок]] * [[Джавадийе]] * [[Жамаран]] * [[Жанатабад]] | * [[Джомхури]] * [[Зафаранийе]] * [[Жардан (район Тегерана)|Жардан]] * [[Жафтабад]] * [[Лавизан]] * [[Назиабад]] * [[Нармақ]] * [[Ниараван]] * [[Олимпийская деревня (Тегеран)|Олимпийская деревня]] * [[Паменар]] | * [[Парке шахр]] * [[Пасдаран (район Тегерана)|Пасадаран]] * [[Пунак]] * [[Рей (город)|Рей]] * [[Саадатабад]] * [[Сейід-Хандан]] * [[Содегийе]] * [[Таджриш]] * [[Техранпарс]] * [[Техрансар]] | * [[Фармания]] * [[Хасанабад]] * [[Шәмиран]] * [[Шахрара]] * [[Шахра-зибә]] * [[Шахраке-гарб]] * [[Эвин]] * [[Элахийе]] * [[Эхтиарийе]] * [[Юсефабад]] |} === Қалалық басқару === Қалалық басқаруды Исламдық Тегеран қалалық кеңесi жүзеге асырады (شورای اسلامی شهر تهران&nbsp;— ''Шуройе Эсломийе шахре Техрон''). Кеңес қала тұрғындарымен 4 жылға сайланатын, 15 [[депутат]]тан тұрады. [[Ислам]]дық кеңес қалалық қызметтерді басқаруына, қалалық [[Бюджеттік жоспарлау|бюджеттi құрастыру]] және сақтауына және әкім [[Сайлау|сайлануына]] жауапты. Сәйкесінше Тегеранның әр ауданыңда, Кеңестің бөлімдері бар. Тегеранның қазіргі әкімі - Мұхамет Бағыр Ғалибап қызметіне 2005 жылдың қыркүйегінде кірісті. Бұрынғы әкім - [[Махмыт Ахматнайжат]]. == Экономика == [[Сурет:Iran 012.jpg|thumb|left|275px|[[Тегеран базары]]&nbsp;— әлемдегі ең үлкен базар]] 2003-2004 жылдар ағымында Тегеран [[бюджет]]і 7,72 триллион риал құрды (≈9,7&nbsp;млрд [[теңге]]). Сонымен қатар муниципалитет қарызы 3-4 триллион риал құрайды (≈4,7&nbsp;млрд [[теңге]]).{{-1|<ref>[http://www.tehrantimes.com/Index_view.asp?code=104673 Tehran Budget Insufficient]</ref>}} Иран астанасы болғанға дейін, Тегеран үлкен фермерлік ауыл болған. Иранда [[мұнай]]дың<ref>http://wikimapia.org/12237941/ru/Исследовательский-институт-нефтяной-промышленности</ref> iрi қорларын табылуымен, елде [[индустриализация]] басталды. Тегеран ауқаттылығы тез өсіп, қала үлкен экономикалық ортағы айналып, жайылып өсті. Фермерлік шаруашылықтар қиратылып, олардың орныңа зауыт-фабрикалар және жаңа тұрғын үй кварталдары салынды. === Өнеркәсіп === Қазіргі күнге дейін Тегеран [[Иран]]ның ең маңызды [[экономика]]лық және өндірістік орталығы болып табылады. Өндірістік [[кәсіпорын]]дар Иран өндіріс өнімдемесі бағасының 35 %-ын береді, ол жерде ел жұмыс күшінің 30 %-ы шоғырланған. Атап өткенде, Иранда тұтынатын [[тоқыма]] және [[Электроника|электрондық]] [[өндіріс]]тің 50%-ы Тегеранда шығарылады.{{-1|<ref>[http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=12513 Tehran, Economy]</ref>}} [[Машина жасау]] және [[металл өңдеу]] әрқилы дамыған (12 өзі құрайтын және [[авиация]]лық зауыт, жөндеу зауыттары, [[радиоаппарат]]тар, [[теледидар]], [[кір жуғыш мәшина]]лар жасау, [[тоңазытқыш]] жасау және т.б.), [[химия өнеркәсібі]], [[Мұнай Өндіруді Қарқындыландыру Әдістері|мұнай өндеу]], [[металлургия өнеркәсібі]], [[құрылыс материалдары]]н өндіру, [[шыны өнеркәсібі]], [[фарфор-фаянс өнеркәсібі]], [[тоқыма]], [[тағам]] соның ішінде үлкен [[темекі]] фабрикасы) және [[былғары]]-[[аяқ киім]] өнеркәсіптері бар. [[Қолөнер]] өндiрiстерi сақталып қалды. Өнеркәсiптiк кәсiпорындар көбінесе қаланың батысында шоғырланған, Тегеран мен Кереж арасында. Аса ұлкен кәсiпорындар ішінде - Iran Khodro, бүкіл қалалық аймақты алып, Samand [[автомобиль]]дерін шығарады. Тегеранда [[қор биржасы]] ([[бағалы қағаздар]] бойынша [[мәміле]] жасалатын [[биржа]]) бар, 2006 жылы биржа тізіміне 420 компания тіркелген. Биржа 1968 жылы ашылған, өзінің жұмысын Ислам революциясынан кейін тоқтатып, 1989 жылы қайта ашылады. Тегеран қор биржасы мемлекеттiк коммерциялық емес бiрлестік болып табылады. == Транспорт == [[Сурет:Hemmat autoroute.jpg|thumb|250px|[[Хеммат тас жолы]]]] [[Сурет:Tehran Snapshot 01040.JPG|thumb|250px|Тәкси]] Тегеран темір және тас жолдардың орталық торабы. Иран сияықта, Тегеран өзінің жоғары сапалы [[Автомобиль жолы|автомобиль жолдарымен]] әйгілі. Тегерандағы тас жолдардың жалпы ұзындығы 280 км, эстакада, көпірлер жолайрықтар ұзындығы - 180 км. Тағы 130 км жол және 120 км [[эстакада]] салынып жатыр.{{-1|<ref name="tehran-12516">[http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=12516 Tehran, Traffic & Transportation]</ref>}} Батыстан Тегеранға үш тас жол келеді- "Ескі" "Жаңа" Кереж тас жолы және [[Фатақ]] [[даңғыл]]ы. Оңтүстіктен - [[Саиди]] даңғылы, Шейіт Тондығоян даңғылы, Рәжай даңғылы және Қауаран даңғылы. Сұлған-Саңған тас жолы Тегераннан солтүстіктен шығып, Эльбурс арқылы Мазандаранға барады. Иранның басқа қалаларымен салыстырғанда, Тегеранда сақина тәрізді автожол жоқ, оның орныңа қаланы оңтүстіктен айналатын, ұзындығы 32 км жарты-сақина бар. Үлкен магистральдар Тегеранды солтүстіктен оңтүстікке және батыстан шығысқа қарай "кесіп" өтеді, олардың ішінде Наваба Сефеви даңғылы (18 км) және Азади&nbsp;— Энгелаб көшесі (41 км). === Метрополитен === Тегеран метрополитені 2001 жылдан бері жұмыс істейді. Қазіргі уақытта 4 желі жұмыс істейді, оның екеуі іс-жүзінде бір-бірінің жалғасы болып табылады және орталық кварталдарды батыстағы қала маңайларымен Кереж қаласын байланыстырады. Тағы бір желі солтүстіктен оңтүстікке, Рей қаласына қарай жүреді. 4-ші желі 2008 жылы қолданысқа беріліп, әзірге тен 3 стансасы бар. Желілердің жалпы ұзындығы - 90 км құрайды. Жұмыс істейтін стансалар саны - 54. Жақын жылдарда қолданысқа тағы 5 желі қосу жоспарлануда. [[Метро]]ның көптеген стансалары ұлттық [[нақыс]]тармен өрнектелген. [[Сурет:Iran-travel132.jpg|thumb|250px|left|Мирдамад бульварындағы кептелу]] === Темір жол === Орталық темір жол вокзалы Джавадийе ауданыңда орналасқан. Осы жерден солтүстік-батыстағы Зенджан және Тебірезге темір жол тарайды, шығыстағы Мәшһатқа, оңтүстік-батыстағы Қорамшақырға, оңтүстік-шығыстағы Йездке және Бендер-Аббасқа темір жол тарайды. Вокзал ғимараты 1930-жылдары украин архитекторы Владислав Городецкий жобасы бойынша салынған.{{-1|<ref>[http://archive.travel.ru/iran/83882.html Мешхед&nbsp;— священный город шиитов]</ref>}} Тегеран-[[Кереж]] желісінде шапшаң темiр жол қатынасы жұмыс істейді. === Әуежай === Тегеранға екі ірі әуежай қызмет көрсетедi. Тегеранның батысында ескі Мәһрабат әуежайы орналасқан, 2007 жылдың күзіне дейін ол халықаралық рейстеріне қызмет көрсеткен. Мәһрабат сонымен бірге - Иран Әскери-әуе күштерiнің базасы. Қазіргі уақытта рейстердің көп бөлігі имам Хомейни атындағы әуежайға ауыстырды, ол Тегеранның оңтүстігінен 300 км қашықтықта орналасқан. Хомейниге әлі метро желілері жүргізілген жоқ, бірақ ол Тегеранмен автомагистраль және темір жолмен қатынасады. === Автокөліктер === Тегеранда автостансалардың желiсi бар, онда қызмет ететін автобустар жеке жол сызығымен жүре алады. Орталық автовокзал және 4 қосымша терминал қала төңірегіндегі қатынас үшін арналған. Орталық автовокзалдан автобустар Иранның барлық қалаларына өте төмен бағамен жүреді. Өте көп такси агенттіктер бар. "Әйелдерге тәкси" деген арнайы қызмет бар. Тәксисттер тек қала маңайында ғана жұмыс істейді. Автомобильдік "кептеліс" Тегеранның маңызды проблемасы болып табылады. Онымен күресу үшін, барлық қалалық жолдар үшке бөлінген: көпшілік қолды, жартылай шектелген (кіру рұқсаты тек номермен), тыйым салынған (автобус, тәкси және "жедел жәрдем" мәшиналары ғана қолданады). {{-1|<ref name="tehran-12516"/>}} == Бұқаралық ақпарат құралдары == Ирандағы ең ірі [[жаңалық]] агенттiк - 1934 жылы құрылған ИРАА<ref>[http://www2.irna.ir/ وب سایتهای ایرنا&nbsp;— Irna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080823153044/http://www4.irna.ir/ |date=2008-08-23 }}</ref> (Ислам республикасының ақпарат агенттiгi). Басқа ақпарат агенттiгi - «Фарс»,{{-1|<ref>[http://www.farsnews.com/ FarsNewsAgency&nbsp;— خبرگزاري فارس]</ref>}} «Мехр».{{-1|<ref>[http://www.mehrnews.com/ MehrNews.com&nbsp;— Iran, Iranian, Nuclear, political, world, sport, Cultural, economic, SocialAndOccations news and headlines]</ref>}} Өкiметке оппозиция құрайтын жаңалық агенттiк «Иран-Дохт»<ref>[http://www.irandokht.com/ Women of Iran: The Community&nbsp;— IranDokht.com]</ref> [[Калифорния]]да орналасқан, бірақ Тегеранда хабар тарату мүмкіндігі бар. Жаңалықтар [[Ағылшын тілі|ағылшын]] (BBC Persian) және [[Француз тілі|француз тілдерінде]] де жарияланады. Негiзгi күн сайынғы периодты [[басылым]]дар: ''«Джомхури-йе Ислами-йе Рисалат», «Кейхан», «Ахбар», «Техран Эмруз» и «Этелаат». «Tehran Times», «Kayhan International», «Iran Daily», «Iran News»'' ағылшын тілінде шығады. Трандағы ең белгілі кәзит «Хамшехри» де Тегеранда шығады. Басылым 1992 жылы астаналық муниципалитетпен құрылды. «Иран» кәзиті мемлекеттiк күн сайынғы жалғыз [[Француз тілі|басылым]] болып табылады. «Иран»-ды Иранның ақпарат агенттiгi ИРАА шығарады. [[Теледидар]] мен [[радиохабарға]] Тегеранда орналасқан мемлекеттік «''Ислам Иран республикасының телерадиохабары бойынша ұйымы»'' жауапты (IRIB),<ref>[http://www.irib.ir/ صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران]</ref> , оның қарамағында 13 [[телеканал]] мен 8 [[радиостанция]] бар. Ираннан басқа IRIB басқа елдерге де жарияланады, олардың ішінде [[Армения]], [[Таулы Карабах|Таулы-Карабах Республикасы]] [[Ресей Федерациясы]], [[Қытай]], [[АҚШ]] және [[Ұлыбритания]]. == Мәдениет == === Уәли-Асыр бульвары === [[Сурет:Valieasr2.jpg|thumb|250px|Уәли-Асырдағы бөтік (киім т. б. тауар сататын шағын дүкен)]] Уәли-Асыр ({{lang-fa|ولی‌عصر}}) [[бульвар]]ы Тегеранның іскерлік және "бейресми" өмірінің шоғырлануы. Бұл Тегерандағы ең ұзын көшелерінің бірі, оңтүстіктен солтүстікке қарай 18 километрге созылып жатыр. Уәли-Асырдың абыройлы солтүстік кварталдар бойында көптеген қаржы мекемелер, [[елшілік]]тер, қымбат [[мейманхана]]лар, бөтіктер және басқа да мекемелер шоғырланған. Уәли-Асыр - туристтер мен тегерандықтардың сүйікті демалыс орны, әсіресе жастардың. Уәли-Асыр бульварында Тегеран территориясында алкөлді сусындарды ішуге, әйелдерге бастарын жаппай кіруге болатын жалғыз орын бар - ол «Ермен клубы».{{-1|<ref>[http://www.lonelyplanet.com/worldguide/iran/tehran/where-to-eat/1000685879?list=true Armenian Club]</ref>}} Тегеранда ірі [[Христиан діні|христиан]] [[ермен]]дер [[диаспора]]сы бар, оларға үкімет [[шарап]] өндіруге жіне оны жаратуға рұқсат берді, бұл жағдайды Тегеранның қалған тұрғындары өздеріне тиімді қолданады, өйткені Ислам революциясынан кейін [[Шариғат|Ислам заңдарын]] қадағалау әлдеқалай төмендеді.{{-1|<ref>[http://www.opendemocracy.net/people/article_903.jsp Drinking Tehran dry]</ref>}} === Мұражайлар=== Қаланың ең таңымал [[мұражай]]ы - [[Археологиялық ескерткіштер|Археологиялық]] мұражай. Абгине мұражайы [[қыш құмыра]] және [[керамика]] арналған. Реа Аббаси мұражайында [[кескiндеме]] және [[көркем жазу]]дың үлгiлерi сақталған. Рассам мұражайында кiлем өнерiнiң мектебi бар, мұражайда сирек кездесетiн кілемдер жиналған. Ұлттық мұражайда (Иран Бастан Музеум) исламға дейінгі Иранның архелогиялық олжалары сақталған. Қалада [[Антропология]]лық мұражай, Ислам өнері мұражайы, [[хрусталь]], [[маржан]], [[алтын]] және [[лазурит]]тен жасалған асыл бұйымдары бар Шыны және керамика мұражайы орналасқан. Иран орталық банкінің [[Шах]] асыл тастар мұражайы ерекше көзге түседі. Ол жерде [[Пақлауи]] шахтарының тәжі сақталған. [[Шәмиран]]да орналасқан - [[Сағадабат сарайы]]. Кешен біршене сарайлар мен павильоннен тұрады, олардың кейбірлерінде ''Иран мәдени мұра ұйымы'' орналасқан. Шахрам сарайында ''Әскери мұражай'' бар, басқа павильондарда - ''Су мұражайы, Көркем өнер мұражайы, Бахзад мұражайы'' және басқалар. <center> <gallery> Сурет:Tehran - Glass ware and ceramics Museum.jpg|[[Шыны]] және [[керамика]] мұражайы Сурет:Contemporary arts tehran.jpg|Қазiргi өнердiң мұражайы Сурет:Tehrancarpetmuseummani.jpg|[[Кілем]] мұражайы Сурет:Sad abad.jpg|Саадабадтағы "Ақ сарай", Точал тауына көрініс </gallery> </center> === Сәулеттiк ескерткiштер === Тегеранның [[Сәулет]]тiк ескерткiштерінің көбінісі Қажар әулетіне жатады, Көлестан сарайы ең таңымал - 1979 жылға дейің шах [[резиденция]]сы және [[мешіт]]і. Сарай мұражайға айналған. Көктем Алаңында (Meidan-e Baharestan) 1830 жылы Нәсіртең-шах салғызған қажарлық '''Шейіт Мұтағари Мешіті''' орналасқан, мешіт 3700 м² ауданды алып жатыр, мешіт ішінде - сирек кездесетiн оюмен әшекейленген галереялар бар. Мешітте тағы да Теология Факультеті жұмыс істейді. 1971 жылы Тегеранда ирандық [[монархия]]ның 2500 жылдық құрметіне орай Бостандық Мұнарасы (Азади) салынды. Мұнара үстіне лифтпен көтіріліп, қар басқан тау шыңдарын тамашаласа болады. Қаланың оңтүстігінде Бехеште-Захра [[зират]]ында Имам Хомейни Мазары орналасқан, кешене ұзындығы 91 метр 4 [[Мұнара|мешіт мұнарасы]] кіреді. Қаланың солтүстігіндегі Саадабад сарайы - шахтың бұрынғы жаздық резиденциясы. Кешенге бірнеше сарай мен саябақ кіреді. Оның жаныңда Ниаваран сарайы орналасқан. 2007 жылы Тегеранда [[Бордже Милад]] [[телемұнара]]сы салынды - ұзындығы бойынша (435&nbsp;м) әлемдегі төртінші телемұнара. <gallery perrow="5" > |Хомейни Мазары, [[Бехеште-Захра]] Сурет:Khomeini-Mausoleum (Iran) by night2.jpg|Мазар түнде Сурет:Khalvat Karimkhani Golestan2.jpg|Голестан сарайы </gallery> === Саябақтар === Тегеранда 800-ге жуық саябақтар бар. Данешчжу, Са’эй және Шатрандж саябақтары ең танымал. Революцияға дейін Шах саябағы болып аталған Меллат саябағы - қаладағы ең үлкен саябақтардың бірі. Қаланың орталығында Тегеран Университетінің қасында Лале саябағы орналасқан. Оның шығыс жағында - Ауыл шаруышылығы мұражайы, ал батыс жағында - Қазiргi өнердiң мұражайы, солтүстік-батысында - Кілем мұражайы орналасқан. Ниаваранда Джамшилия саябағы бар, ол жерде тегерандықтар өздерінің бос уақыттарын өткізеді. Саябақта ашық аштараттар мен мейманхалар оналасқан. Шахри-Бази саябағы (Ислам революциясына дейін Ай-парк) - аттракциондардың орыны. Орансан зор Читгар саябағы қала шетінде орналасқан. Саябақ парсы стилінде салынған, көркем ормандар мен жасанды көлдер бар, қаладан метромен жетуге болады. <center> <gallery> Сурет:NiavaranPalaceTehran.jpg|Ниаваран саябағындағы сарай Сурет:Jamshidiyeh2.jpg|Джамшидия саябағындағы мейманхана </gallery> </center> === Бiлiм және ғылым === Тегеран&nbsp;- [[орталық Азия]]дағы маңызды ғылыми - бiлiм орталық. Тегерандағы алғаш жоғары білім оқу орны 1851 жылы ашылды: Дар уль-Фунун. Тегеран Университеті 1933 жылы негiзделген - бұл Ирандағы бірінші ұлттық университет және елдегі ең ірі болып табылады. Қалада 50-ге таман жоғары оқу орны орналасқан, олардың ішінде: {| |--- valign="top" | * Имам Али атындағы Әскери офицерлiк университет * Мемлекеттiк Әскери дәрiгерлiк университет * Жоғарғы дистанциялық бiлiм институты «Фараби» * Теориялық физика және математиканың институты * Нарғайшылық институты * Полимерлер және мұнай өнiмдерiн зерттеу Иран институты * Телекоммуникациялардың Иран университетi * Мұнайды зерттеушi институт * Кереждік еркiн ислам университетi * Медицина университеті * «Бакиятолла» медицина университеті * Полиция университеті * Рей еркiн ислам университетi * Рудехен еркiн ислам университетi * тегерандық хадықаралық университеті * тегерандық еркiн ислам университетi&nbsp;— Бірінші бөлім * тегерандық еркiн ислам университетi&nbsp;— Орталық бөлім * тегерандық еркiн ислам университетi&nbsp;— Солтүстік бөлім * тегерандық еркiн ислам университетi&nbsp;— Оңтүстік бөлім * тегерандық еркiн ислам университетi&nbsp;— Медицина институты * Тегеран университеті * Дәрiгерлiк ғылымдардың Тегеран университетi * Тегеран қолданбалы ғылымдар және технологиялардың университетi * тегерандық университет «Хадис» | * тегерандық экология университеті * «Әмір Кәбір» технологиялық университеті * «Туси» технологиялық университеті * «Шәріп» технологиялық университеті * «Аллама Табатабай» университеті * «Әл-Захра» университеті * Аэродинамика университеті * «Багер Алолум» университеті * Жоғары технологиялар университеті * Бейнелеу өнерлерiнiң университетi * Имам Садека атындағы университет * Имам Риза атындағы университет * Имам Құсайын атындағы университет * «Бехешти» Дәрiгерлiк ғылымдардың университетi * «Шахед» Дәрiгерлiк ғылымдардың университетi * Ғылым және технологиялар университеті * Әлеуметтiк қорғау университеті * «Тарбиате Моаллем» университеті * «Тарбиате Модаррес» университеті * «Малек-Аштар» технологиялар университеті * «Шахед» университеті * Шахид Бехешти университеті * Халықаралық қатынастар мектебі * Экономикалық ғылымдаp мектебі |} Бүкіл Иран бойынша және Тегеранда университеттер мемлекет қадағалауы астында. Осыған қарамастан, студенттік өмір оппозиция қалыптасуының орталығы болып табылады. 1979 жылғы Ислам революциясына студенттер қарқынды қатысты. 1999 жылдың жазында Тегеран университеті студенттері бүлік шығарып, тәртіпсіздік басқа да университеттерге тарап 6 күнге ұласты. <center> <gallery> Сурет:UTehran college social sciences.jpg|Тегеран университеті Сурет:UT honarhaye ziba.jpg|Бейнелеу өнерлерi колледжі Сурет:UT mosque minaret.jpg|Тегеран университеті мешітінің мұнаралары </gallery> </center> === Көркемөнер === Бірінші [[кинотеатр]] 1904 жылы ашылды.{{-1|<ref>[http://www.unesco.org/courier/2000_10/fr/doss21.htm Le cinéma iranien emporte la révolution]</ref>}} Қазіргі уақытта Иран астанасында 70-тен астам кинотеатр жұмыс істейді, олардың ірілері: «Пейванд», «Еуропа» және «Африка»{{-1|<ref>[http://www.irantour.org/Iran/Cinemas.html Telephone & Address of cinemas in Tehran Iran]</ref>}} .тегерандықтардың ирандық және шетел фильмдерін көруге мүмкіндіктері бар, алайда, ең басты фильмдер мәдениет министрлiгінің тексерісінен өтеді. Тегеран Аббас Киаростами, Моқсан Махмальбаф, Самира Махмальбаф, Мәжит Мәжиди және басқалар сияқты таңымал режиссерлердің отаны болып табылады. Тегеран бейнесі "Вкус вишни" (Киаростами, [[1997]]) деген фильмінде дараланады, фильмде Тегеран көшелер өмірінің әрқилығы жақсы көрсетілген, және «Нәсіртең-шах&nbsp;— кинозвезда» тарихи комедиясы (Махмальбаф, [[1992]]) Ирандағы [[Кинематография|кинематографтың]] қалыптасуын тарихының еркiн [[интерпретация]]сы. Таңымал кеңес детективі Тегеран-43, атына қарамастан Тегеранда түсірілген жоқ (тегерандық көріністер [[Мосфильм]] павильондарында және Бақидың тарихи ауданы - Ичери Шехерде түсірілген ). Тегеран [[симфониялық оркестр]]i Рудаки театрында өнер көрсетеді және 1971 жылдан бастап, Қалалық театрда. Оған қарамастан, театр көркемөнері Иранда айнымалы танымалдықпен пайдаланады, әсіресе жастар арасында. Тегеран сияқты үлкен мегаполисте баястар қойылатын үш-ақ театр жұмыс істейді: «Театр-е шехр» (Қалалық театр), «Рудаки» және «Бахман». Қалған театр залдары музыкалық қойылымдарға қолданылады.{{-1|<ref>[http://www.ceri-sciencespo.com/archive/february/artdm.pdf The Search Engine that Does at InfoWeb.net<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>}} Тегеранда (және бүкіл Иранда) театр өнерінің ерекше түрі - «Тазийе» (تعزیه&nbsp;— от [[Араб тілі|арабша]] «азалы») үлкенiрек әйгілікпен пайдаланады. Тазийе&nbsp;- жаратылысы бөлек театр жанры, [[Шығилар|шығилық]] діни дәстүрлерден тарайды. Мұндай [[баяс]]тардың [[сюжет]]i айнала бiр оқиғаға байланған: имам Құсайын ибн Әлидін Кербаладағы Халифа Язидпен шайқастағы өлімі. Осындай баястар Шахсей-вахсей мейрамында аса көп қойылады (Ашур күні). Театрдың бұл түрі Иранда XIX ғасырда Нәсіртең-шах билігі кезінде пайда болды. Оның жеке бұйрығы бойынша Тегеранда осы баястар ойналған - үлкен Ұлттық театр (''Теки-йе доулат'') салынды. Бұл театр 1930 жылдарда Тегеран [[реконструкция]]сы кезінде жойылды, бірақ Тазийе осы күнге дейін бар. === Тегерандағы фестивальдар === * тегерандық халықаралық кинофестиваль&nbsp;— [[1971]] жылдан * Халықаралық кинофестиваль «Фаджр»&nbsp;— [[1982]] жылдан бастап, жыл сайын ақпанда өткізіледі. * [[Тегерандық халықаралық кітап жәрмеңкесі]]&nbsp;— [[1987]] жылдан бастап, жыл сайын мамырда өткізіледі, әлемдегі ең ірі жәрмеңкелер бірі. XIX кітап жәрмеңкесі 55 000 шаршы метр ауданда өткізілді, кітап саудасынан 12 млн [[АҚШ доллары]] түсті.{{-1|<ref>http://www.mibf.ru/fairs/MIBF/2005/Additional?id=127</ref>}} * [[Тегерандық халықаралық анимациялық фестиваль]]&nbsp;— [[2002]] жылдан бастап, жыл сайын ақпанда өткізіледі. * Көркемөнер фестиваль — [[2004]] жылдан бастап, жыл сайын өткізіледі. === Спорт === [[Сурет:PersePolis.jpg|thumb|250px|Астаналық ФК Персеполистың жанкүйерлері, Азади [[стадион]]ыңдағы («Қызыл [[армия]]»)]] Тегеран Орталық Шығыста [[Азиада|Азиада ойындары]] өткен алғаш қала болды. 7-інші жазғы Азия ойындары Тегеранда 1974 жылы өтті. Ойындарға 25 [[мемлекет]]тен 3010 спортшы қатысты. {{-1|<ref>[http://en.beijing2008.cn/36/81/article212058136.shtml Tehran 1974 Asian Games (photo attached)]</ref>}} Оларды қабылдау үшін қаланың солтүстік-батысында [[олимпиада]] ауылы салынды. Тегеранда Ирандағы ең ірі [[стадион]] Азади ("Еркіндік") орналасқан, [[Сыйымдылық|сыйымдылығы]] 100 000 көрерменге дейін, стадионда [[футбол]]дан Иран құрамасы жаттығады. Және премьер-лиганың маңызды ойындары өткізіледі. Басқа ірі ареналар: ''«Шахид Дастгерди», «Шахид Шируди» және «Тахти»''. Иран премьер-лигасында жеті тегерандық команда бар: * «Эстегляль» * «Персеполис» * «Саба Баттери» * «Пайкан» * «Рах Ахан» (Темір жолдар) * «Паас-Тегеран» * «Сайпа» ( клуб базасы Кережде орналасқан&nbsp;— Таһран маңайы) Шәмиран және Дербенд қалалық кварталдар жаныңда [[Тау шаңғысы|тау шаңғы]] [[курорт]]ы орналасқан.Тау шаңғы комплексі Тошал тауында қамданған және биіктігі бойынша әлемде 5-ші орын алады. Ол 1976 жылы салынған. [[Комплекс, жиынтық|Комплекстің]] ең биік нүктесін (3730 м) Дербендпен [[канат]] жолы байланыстырады. Тошал бөктерінде [[қонақ үй]]лер орналасқан. Тегеран маңында тағы да тау шаңғы курорты Дізің (ол жерде сноубордингтен әлем чемпионаты өткізілді) және Шемак орналасқан. Аб-Али жерінде [[теннис]] корттары және [[ипподром]] бар.{{-1|<ref>[http://www.tripadvisor.com/Travel-g293999-s406/Tehran:Iran:Sports.And.Activities.html Tehran: Sports & Activities&nbsp;— TripAdvisor]</ref>}} == Бауырлас қалалар == *{{flagicon|Cuba}} '''[[Гавана]]''', [[Куба]] ([[2001]]) *{{flagicon|Tajikistan}} [[Душанбе]] ({{lang-tg|Душанбе}}, {{lang-fa|دوشنبه}}), [[Тәжікстан]] ([[12 наурыз]] [[2001]]) *{{flagicon|Armenia}} '''[[Ереван]]''', [[Армения]] ([[1993]]) *{{flagicon|Armenia}} '''[[Гюмри]]''', [[Армения]] ([[2010]]) *{{flagicon|Venezuela}} '''[[Каракас]]''', [[Венесуэла]] ([[2005]]) *{{flagicon|Belarus}} '''[[Минск]]''', [[Беларусь]] ([[2006]]) *{{flagicon|Russia}} '''[[Мәскеу]]''', [[Ресей]] ([[2004]])<ref>http://el.mos.ru/cgi-bin/pbl_web?vid=2&osn_id=0&id_rub=2368&news_unom=35877 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090105114236/http://el.mos.ru/cgi-bin/pbl_web?vid=2&osn_id=0&id_rub=2368&news_unom=35877 |date=2009-01-05 }}</ref> *{{flagicon|China}} [[Бейжің]] ({{lang-zh|北京}}), [[Қытай]] ([[10 сәуір]] [[1999]]) *{{flagicon|South Africa}} '''[[Претория]]''', [[Оңтүстік Африка Республикасы]] ([[2002]]) *{{flagicon|South Korea}} '''[[Сеул]]''', [[Оңтүстік Корея]] ([[1963]]) *{{flagicon|USA}} '''[[Лос-Анджелес]]''', [[АҚШ]] ([[1972]]) == Қызықты ақпараттар == * Тегеран солтүстік [[Сахара]] ендігіміен бірдей орналасқан, бірақ жылдың екі айында Тегеранды қар басып жатады. * Тегеран әкімдігі қаланы жасылдандыру бойынша бес жылдық жоспар құрды, жоспар бойынша 15 миллион ағаш отырғызылу тиіс.{{-1|<ref>[http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=5215&ctl=Details&mid=22486&ItemID=48807 15m Saplings to Be Planted on National Lands]</ref>}} * Тегеранда Орталық және Таяу Шығыстағы ең үлкен транспорттық развязка салынып жатыр, бюджеті - 20 трлн риал, иран-қирақ соғысы кезіндегі [[командир]] Ахмат Мәтебеселен аты берілді.{{-1|<ref>[http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=5215&ctl=Details&mid=22486&ItemID=43612 Ghalibaf Proposes New Name for Biggest Overpass in Middle East]</ref>}} * Тегеран&nbsp;— [[Таяу Шығыс]]тағы ең қымбат қалалар арасында төртінші орында тұр ([[Тәлебеп]], [[Добай]] және [[Абу-Даби]]) және әлем бойынша № 77.{{-1|<ref>[http://www.payvand.com/news/08/aug/1038.html Tehran, Middle East’s 4th Most Expensive City]</ref>}} * Тегеран [[Battlefield 3]] ойынының сюжеттік желісінің орталық қаласы болып табылады. == Суреттер == === Панорамалық көрініс === {{wide image|Panoramic_photograph_of_Tehran_(large).jpg|1200px|Тегеран панорамалық көрінісі}} {{wide image|Tehran Night Panorama.jpg|1200px|Түнгі панорамалық көрініс}} == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} == Сыртқы сілтемелер == === Үкіметтік === * [http://www.tehran.ir/default.aspx Тегеран әкімдігінің ресми сайты ([[Парсы тілі|парсы]])] * [http://www.tehran.ir/Default.aspx?alias=www.tehran.ir/en Тегеран әкімдігінің ресми сайты ([[Ағылшын тілі|ағылшын]])] * [http://www.tehrangis.com/ Ақпараттық портал ([[Парсы тілі|парсы]])] * [http://www.shora-tehran.ir/ Тегеран Ислам кеңесі ([[Парсы тілі|парсы]])] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111126234322/http://www.shora-tehran.ir/ |date=2011-11-26 }} * [http://www.tehran.ir/Default.aspx?alias=www.tehran.ir/tcc Қозғалысты қадағалайтын ұйым ([[Парсы тілі|парсы]])] * [http://www.ketabeavval.ir/ Ресми«Сары беттер» ([[Парсы тілі|парсы]])] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090228150830/http://www.ketabeavval.ir/ |date=2009-02-28 }} === Басқа === * [http://pogoda.mail.ru/?city=4033&extended=1 Тегеран ауа-райы] * [http://tehranshake.files.wordpress.com/2007/06/map_tehran.jpg Тегеран картасы] * [http://ipaattravel.narod.ru/tegeran_sights.htm Қаланың назар аударарлық орындары] * [http://maps.google.com/maps?ll=35.6962,51.423&t=h&z=12 Тегеран космостан] * [http://tehrandaily.wordpress.com/ Tehran 24] * [http://www.worldisround.com/articles/98910/index.html Қазіргі Тегеран фотосуреттерінің коллекциясы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080724123926/http://www.worldisround.com/articles/98910/index.html |date=2008-07-24 }} * [http://www.worldisround.com/articles/255726/index.html Ескі Тегеран] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080912212810/http://www.worldisround.com/articles/255726/index.html |date=2008-09-12 }} * [http://baursak.info/?p=3343 Беспорядки в Тегеране, маусым 2009. Видео] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140707054521/http://baursak.info/?p=3343 |date=2014-07-07 }} {{Азия елордалары}} {{таңдаулы мақала}} [[Санат:Тегеран]] [[Санат:Иран қалалары]] [[Санат:Азия елордалары]] [[Санат:Миллионер қалалар]] 3cry7jm2jqvtzd6ddubxs0r0bzt44nt 3576489 3576487 2026-04-04T07:13:15Z MuratbekErkebulan 162992 3576489 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Тегеран |шынайы атауы = {{lang-fa|تهران}} |сурет = Ports Park in Tehran.jpg |жағдайы = Астана |ел = Иран |елтаңба = شعار مدينة طهران.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 150 |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 42|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 51|lon_min = 25|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 330 |аймақ картасының өлшемi = 330 |аудан картасының өлшемi = 330 |аймақ түрі = Остан |аймағы = Тегеран |кестедегі аймақ = Тегеран (остан){{!}}Тегеран |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 22 муниципалды округ |басшының түрi = Мэр<br />Төраға |басшысы = Пируз Ханачи<br />Мохсен Хашеми Рафсанджани |құрылған уақыты = [[20 наурыз]] [[1794 жыл]] |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 707 (1500)<ref>{{cite web |url=http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=2213 |title=Тегеран әкімдігі |accessdate=2008-08-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081013091932/http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=2213 |archivedate=2008-10-13 |deadlink=yes }}</ref> |биiктiктiң түрi = Абсолют биіктік |орталығының биiктігі = 1200 |климаты = |ресми тілі = парсы |тұрғыны = 8 846 782<ref name="web.archive.org">[https://web.archive.org/web/20100123182252/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=pnan World Gazetteer: World - largest cities (per geographical entity)]</ref> |санақ жылы = 2012 |тығыздығы = 10 000 |шоғырлануы = 13 422 366 ([[Үлкен Тегеран]])<ref>{{cite web |url=http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci_en |title=Архивтағы көшірме|accessdate=2008-06-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070630060301/http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci_en |archivedate=2007-06-30 }}</ref> |ұлттық құрамы = [[парсылар]], <br /> әзірбайжандар, <br /> мазендерандар, <br />күрдтер, <br />[[арабтар]], <br />[[армяндар]] |конфессионалдық құрамы = [[мұсылман]]дар (96%), <br /> [[Христиандық|христиандар]], <br /> [[баһаи]]лар, <br /> [[Яһудилік|иудеилер]], <br /> [[Заратуштрашылдық]]тар |этнохороним = ''Техрани'' (жеке түрі), <br /> ''техраниан'' (көпше түрі) |уақыт белдеуі = +3.30 |DST = 1 |телефон коды = +98 21 |пошта индексі = |пошта индекстері = 13ххх-15ххх |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Tehran |сайты = http://www.tehran.ir/ |сайт тілі = fa |сайт тілі = en }} '''Тегеран''' ({{lang-fa|تهران}}&nbsp;— {{IPA|[tʰehˈɾɒ:n]}}, ауызша. {{IPA|[tʰehˈɾu:n]}}) — [[Иран]] елінің астанасы, [[Азия]]дағы ең үлкен қалалардың бірі.<ref>[http://worldgeo.ru/lists/?id=6&loc=asia Крупнейшие города Азии]</ref> Қала маңайы (Үлкен Тегеран) тұрғындарын қосқанда Тегеран тұрғындарының саны ресми мәлімет бойынша 13 миллион, бейресми деректерде 16 миллион деп көрсетіледі.<ref>[http://bigpicture.ru/?p=12267 Современный Тегеран] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121026091604/http://bigpicture.ru/?p=12267 |date=2012-10-26 }}</ref>. Әлем бойынша 21-орында.<ref>[[:ru:Список городов мира по численности населения|Список городов мира по численности населения]]</ref> Тегеран останының астанасы, мемлекеттің саяси, экономикалық, транспорттық, сауда-қаржы және [[мәдениет]] орталығы. Тегеран [[Иран]]ның солтүстігіндегі [[Эльбурс]] тауының етегінде, [[Каспий]] теңізінің оңтүстік жағалауынынан 90 км қашықтықта орналасқан. Қала батыстан шығысқа қарай тау жотасы бойымен 40-50 километрге созылады. Тегеранның солтүстік ауданы (Шәмиран) теңiз деңгейiнен 2000 метр биіктікте, ал оңтүстік қала маңайы (Рей, Сұлтанабат) Кавир тасты [[шөл]]іне жақын. Тегеран [[Иран]]ның автомобиль, электроника, әскери қару-жарақ, [[жеңіл өнеркәсіп]], [[қант]], [[цемент]] және [[химия]] салаларының орталығы саналады.<ref>[http://www.iran.ru/rus/neft.php Iran news] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121018195956/http://www.iran.ru/rus/neft.php |date=2012-10-18 }}</ref>. Сонымен қатар қала [[жиһаз]] және [[кілем]]імен де танымал. [[XX ғасыр]]да елдің басқа аймақтарынан Тегеран қаласына жаппай көшу үрдісі орын алған. Жергілікті тұрғындар парсылар болғандықтан, Тегеран халқының 98%-ы [[парсы тілі]]нде, қалған 2%-ы [[араб тілі]], [[Әзербайжан тілі]], [[армян тілі]], [[күрд тілі]]нде сөйлейді. == Этимологиясы == «Тегеран» ({{lang-fa|تهران}}) атауының шығу төркінінің бірнеше [[теория]]сы бар. Қаланың ресми сайтында атау «түп» (<big>ته</big>&nbsp;— ''тех'') және ескірген «баурай» (<big>ران</big>&nbsp;— ''ран'') сөздерінен шығады деп көрсетілген. Осылайша «Тегеран» تهران сөзін - ''техран'' - «көлбеудің табаны», яғни Тегеран&nbsp; - көлбеудің табанындағы қала деген тұсініктемені береді. Тегеран Тошал тауының оңтүстік табанында орналасқандықтан, бұл теория сенімді болып табылады.{{-1|<ref name="tehran-537">[http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=537&language=en-US تاريخچه تهران]</ref>}} Басқа теория бойынша «Тегеран» өз атын [[Иран]] астанасының жанында орналасқан парфяндық Тиран қаласынан алады. Ал «Тиран» атауы «Тирдің жерi» ([[Зороастризм|зороастрлік]] мифология бойынша жауын құдайы) дегенді білдіреді. Тиранның жанында Мәһран қаласы орналасқан — «Мәһра жері» (су құдайы), қазір Тегеранның шетіндегі шағын аудан. Бұрын бұл екі қала Рей құрамына кіретін, қазір ол да Тегеран маңайындағы қала.{{-1|<ref name="tehran-537"/><ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2007/06/070629_oh_tehran_city.shtml تهران چگونه پایتخت شد؟]</ref>}} Үшінші теория бойынша «Тегеран» «жылы жер» деген, ал қаланың солтүстігіндегі Шәмиран ауданы, керісінше, «суық жер» деген ұғымды білдіреді. {{-1|<ref>Ahmad Kasravi, ''Kārvand-e Kasravi'', ed. Yahyā Dokā, Téhéran, 1973. pp. 273-83.</ref>}} == Тарихы == === Ежелгі Тегеран === [[Сурет:Khalvat-e-Karim Khani.jpg|left|thumb|250px|«[[Кәрім-хан]] түкпірі» («Халват-е Кәрім-хан» [[Голестан сарайы]], 1759&nbsp;г.]] [[Қазба|Қазба жұмыстары]] қазіргі Тегеран жерінде алғашқы қоныстардың б.з.б. 6-мыңжылдықта болғанын көрсетеді. Тұрғындар елдің оңтүстігіндегі сор шөлдерден қашып, Эльбурс тау бөктеріне келіп қоныстанған. Алғашында қала Иранның ең ежелгі қалаларының бірі - Реяның солтүстік-батысынан бірнеше километр қашықтықта орналасқан [[ауыл]] болған. Сол кездегі Тегеранның басты экономикасын [[ауыл шаруашылығы]] құрады, атап айтқанда [[жеміс-жидек өсіру]] кең етек алған. Тегеранның саяси орталық ретінде биіктеуі [[1228 жыл]]ы [[моңғолдар]]дың Рейді қиратуымен байланысты. Ойрандалған қаланың тұрғындары [[Шыңғысхан]] тиіспеген Тегеран қаласына беттейді. Өзінің [[1275 жыл]]ғы [[жазба]]ларында, Мұхаммат Зақария Қазбеней Тегеранды «маңызды саудалық қала» деп сипаттайды. Бұл кезде Тегеран әскерилер басқарған 12 ауданға бөлінген (''махала''). XIII ғасырда қалалық құрылысты, көбінесе, саздан жасалған немесе таулы жыныстың ішінен ойылған үйлер құрады. Қоныстың осындай түрлері Ирактың солтүстік аймақтарында да кездеседі. Хамдолла Мұстафи жазбаларында [[1340 жыл]]ы Тегеран жергілікті Ильханид моңғол уәләйатындағы ең ірі қала [[Варамин]]ның төрт ауданының бірі болып сипатталады. Бұл ретте қайта құрылған Рей іс жүзінде Тегеран әкімшілігінің қоластына өтеді.{{-1|<ref>Hamd-Allah Mostawfi, «Nozhat al-qolub, éd. et tr. Le Strange», стр.&nbsp;53—60</ref>}} Тегеранға келген алғаш еуропалық [[1404 жыл]]дың шілдесінде [[Самарқан]]ға сапар шеккен испан [[жиһангез]]і Руй Гонсалес де Клавихо деп көрсетіледі. Ол оны үлкен қара ретінде сипаттап, сол жағында Тимуридтер [[резиденция]]сы орналасқанын, ал Рейдің қаңыраған қонысқа айналғанын атап өтеді. XV ғасыр басындағы Тегеран жоспарын [[Имамзада]] жерлеу ғибадатханаларының белігілі принциппен орналасуынан қайта құру мүмкін болды. Мысалы, Сейіт Ысмайыл Имамзадасы (Тегерандағы архитектураның ең ежелгi ескерткiшi) сол кезде қаланың оң шегінде орналасқан. Тегеранның солтүстік-батыс шеті қазіргі [[Голестан]] сарайы ауданында орналасқан. XV ғасырдан бастап, салқын ауа мен су қайнарларын іздеуден қала белсенді түрде солтүстікке қарай өсе бастайды, Тошал жотасында алғаш қалалық махаллалар пайда болады. [[1553 жыл|1553]]-[[1554 жыл]]дар аралығында Сефевидтер әулетінің екінші билеушісі [[шах]] Тақмасап I Тегеранда Тегеран базарын және [[Зеңбірек|зеңбiрегі]] бар 114 [[Зеңбірек|мұнара]] салады ([[Құран]]дағы [[сүре]]лер саны бойынша). Сефевидтер Тегеранды өздерінің басты бекінісі ретінде таңдады. Себебі, бір жағынан, Реяда әулетін негізін салушы Сейеда Хамзаның қабыры орналасқан, ал екінші жағынан Тегеран сол кезде [[Шииттер|шиит]] босқындарының дәстүрлі баспанасы болып үлгереді (Сефевидтер Ирандағы алғашқы шиит әулеті). Оның алдында [[Шииттер|Табриз]] қаласы [[Шииттер|Осман империясы]] тарапынан басып алу қатеріне ұшыраған соң, Тақмасап астананы Табризден Газвинге ауыстырады (Тегеранның батысынан 150 км). Егер Газвин қатерге ұшыраса, Тақмасап Тегеранды өзінің резиденциясы ретінде қарастырады. Еуропалық саяхатшылар сипаттауы бойынша қарапайым қала үшін қала қабырғасы тым қалың болған. Тегеран тұрғындары саны 20 мың адамнан аспаса да, қабырға ұзындығы 8 км-ді құрап, 4,5 шаршы км аумақты алған. ''Chahar baq'' («4 бақша») атты Тегерандағы тұрақты резиденцияны Аббас II салады. Сүлеймен I бұйрығы бойынша қалада сарай салынады (''Дибанхана''). Осы аймақта [[1227 жыл]]ы ауғандықтардың [[Иран]]ға басқыншылығы басталар алдында, Сефевидтердің соңғы шахы осман [[сұлтан]]ы Ахмет III-ті қонақ күтеді. Нағыз қызу құрылыс Тегеранда XVIII ғасырда басталады. Сефевидтер орнына келген Зен [[Әкімшілік|әкімшілері]], қаланың әкімшілік бөлігін қарқынды түрде сала бастайды. Кәрім Хан Тегеранда сарай, гарем және мемлекеттік мекемелерге резиденция салуға бұйрық береді. Ол Тегеранға астана атағын беруге көздегенімен, алайда астаналық міндеттер [[Шираз]]ға беріледі ([[Персия]] көне астанасы). Кәрім Хан қайтыс болысымен Тегеран үшін Зендерге адал Ғафур Хан және Мұхамет Хан Қажар араларында тартыс басталады. [[1786 жыл]]дың [[12 наурыз]]ында Мұхамет Хан Тегеранға кіріп астананы толығымен сол жерге көшіреді. Бұл шешімге Тегеранның [[сауда]] жолдары ортасында орналасуы және солтүстік уәләйаттарға [[Ресей империясы|Ресей Империясы]] тарапынан төнген қауіп әсер етеді. === Иран астанасы === [[Сурет:Teheran conference-1943.jpg|thumb|250px|[[Тегеран конференциясы]], [[1943 жыл]]]] Мұхамета Қажардың немере інісі Фатақ Әли-шах Тегеран құрылысына айрықша салмақты үлес қосты. Атап айтар болсақ, оның билеу кезеңінде Тегеранда [[Мәрмәр сарайы]] және [[Шах мешіті]] салынады. [[1830 жыл]]ы Тегеран [[Тұрғын халық есебі|тұрғындар]] саны 150 мың адамға жетеді. Мұхамет Қажар кезінде Тегеран қала қабырғалары шегінен шығып, қаланың солтүстігінен салтанатты сарайлар салынады. Фатақ Әли-шах кезінде, [[1829 жыл]]дың [[11 ақпан]]ында, [[Тебриз]]ден орыс елшілігін таныстыруға келген [[Александр Грибоедов]] бастаған топ талқанданып, топ басшы Грибоедов сол шайқаста қаза табады. Тегеран тарихындағы ең масштабты қайта құру жұмыстары [[1870 жыл]]ы Насреддин-шах билігі кезінде басталды. Ол қаладағы барлық бекініс ғимараттарын жаруға бұйрық беріп, олардың орнына жаңа қала-махаллалар пайда болады. Ескі қабырға жойылып, орнына ұзындығы 19 км дұрыс емес сегіз бұрыш пішінді қабырға тұрғызылады. 12 бай өңделген қала [[қақпа]]лары тұрған жерде, қазір қалаға беттейтін басты [[желі]]лер орналасқан. Одан басқа Насреддин-шах кезінде көптеген ғимараттарға реконструкциялық жұмыстар жүргізіліп, сумен жабдықтайтын орталықтандырылған жүйе құрылады. Оның билігінің соңғы жылдарында ([[1897 жыл|1897]]) қала тұрғындары саны 250 мың адамнан асып, олардың көбісі қала қабырғалары сыртында өмір сүрді. [[Сурет:1979 Iranian Revolution.jpg|thumb|250px|Ирандағы Ислам революциясы, [[1979 жыл]]]] 1925 жылы Иран тағына Риза Пақлауи отырады және [[1930 жыл]]дары қала тағы да бір жаңартуды басынан кешіреді. Риза Пақлауи бұйрығы бойынша «Насреддин қабырғалары» жойылып, ал олардың орнына кең даңғылдар салынады. Мемлекеттік және [[коммерциялық мекеме]]лерге жаңа ғимараттар салу үшін [[шах]] көптеген шетел [[сәулетші]]лерін шақырады. Солардың арасында орыс сәулетшілері де болды: Николай Марков ( «Эльбурс» мектебі), Владислав Городецкий ([[темір жол вокзалы]]) және басқалар.{{-1|<ref name="Mina Marefat">Mina Marefat, «The protagonists who shaped modern Tehran»</ref>}} [[Реконструкция]] кейін Тегеран аумағы 46 шаршы км-ді құрап, [[Фетх-Али Шах]] кезіндегі Тегеранмен салыстырғанда айтарлықтай үлкейді. [[1943 жыл]]ы Тегеранда [[Гитлерге қарсы одақ|Гитлерге қарсы коалицияның]] [[Тегеран конференциясы|үш одақты державаларының үкiмет басшыларының халықаралық конференциясы өтіп]] - [[КСРО]], [[АҚШ]], [[Ұлыбритания]] [[екінші майдан]]ның ашылу мерзімін шамалап белгілейді. "Тегеран-43" кеңес [[көркем фильм]]інде Рузвельтті (АҚШ президенті) өлтіруге жіберген неміс [[Тыңшы, шпион|тыңшылар]] тобы туралы қарама-қайшы оқиға баяндалады. Конференцияда [[Иран]]ның тәуелсiздiк және аймақтық бүтiндiгiнiң кепiлдiгi жарияланады. Соғыстан кейін Тегеран тұрғындары саны 1 миллион адамға жетеді. Соңғы шах Мұхамет Пақлауи кезінде ескі қаланың көптеген ежелгі құрылыстары жойылды. Шахтың пайымдауынша, қазiргi Тегеранда оларға орын болған жоқ. Бірегей бекініс ғимараттарының және сарай орындарында қазір көп қабатты үйлер немесе кең автодаңғылдар орналасқан. Тұрғын үй құрылыс ошағы басталысымен, Тегеран өзінің "ежелгі" ажарын мүлде жоғалтады. Шах жанұясымен қаланың солтүстігіне, [[Ниаваран]]ға көшеді. [[Сурет:Ex embassy US tehran.jpg|thumb|250px|Бұрынғы [[АҚШ]] елшілігінің алдындағы плакат. Астындаға көкшіл мәтін: ''Марг бар Америко''&nbsp;— «Америкаға өлiм»]] [[1969 жыл]]ы Шемиран Тегеран құрамына еніп, қаланың солтүстікке қарай өрістету жұмыстары тоқтайды. Жаңа қала құрылыс доктринасы бойынша, қала батыс және шығасқа қарай кеңейтіле бастайды. Қала құрылысы Кережге қисындастыра жақындайды. Қаланың батысы мен оңтүстігінде өнеркәсiптiк аудандар салынады. Батыстаға энергетикалық дағдарысты алып келген [[1970 жыл]]дардағы [[мұнай]] бағасының күрт өсуі және қаланың ары ғарай қарқындауына жаңа талпыныс береді. Шах мұнай [[экспорт]]ынан келген жоғарғы табысты жаңа аудан салуға жұмсауға оқталды, ол аудан Пақлауи билігінін символына айналуға тиіс болған. «Шахистан» жобасы 1976 жылы дайын болып, бірақ қаражат таусылуымен іс жүзінде жүзеге аспады. [[1978 жыл]]дың [[8 қыркүйек|8 қыркүйегінде]], Тегеранда және бүкіл [[Иран]]да шах үкіметі қарсыластарының демонстрациялары басталып, кейіннен жаппай наразылыққа ұлғасады. Осындай алғаш ауқымды наразылық қыркүйекте орын алып, полиция күшімен таратылады. Осы мезгілден бастап, жаппай ереуiлдер әсерінен Тегеран экономикасы "тоқтап қалады". Анығында, [[1979 жыл]]дың [[16 қаңтар]]ында шах шерушілерге қарсы тұра алмай, Ираннан қашуға мәжбүр болады, ал [[1 ақпан]]да миллион тегерандықтар қуғынға ұшыраған [[имам]] [[Рухолла Хомейни]]ді (15 жыл бұрын қаладан қуылған) қарсы алады. Қалада хомейниліктер мен олардың қарсыластары арасында ұрыс-керіс басталады. 9 ақпанда, Мәһрабат [[әуежай]]ындағы техниктер жанжалы көшелердегі жойқын қақтығыстарға ұласады, қақтығыстар нәтижесінде екі күн ішінде Хомейни жақтаушылары бүкіл әкімшілік мекемелерді, күш беретiн мекемелер және [[полиция]] бөлiмшелерiн жаулап алады. Иранда [[11 ақпан]] Революция Жеңіс күні ретінде тойланады. [[1979 жыл]]дың [[4 қараша]]сында жауынгер жөнге салынған [[студент]]тер тобы америкалық елшілікті басып алып, елшілік жұмысшалыры тұтқында 444 күн өткізеді. Иран-ирак соғысы барысында, Тегеран [[1985 жыл]]дың мамырынан бастап ирак ракеталары Р-11 оғы астында қалды, бұл қарапайым халық арасында қомақты құрбандарға және түбегейлi қиратуларға алып келеді. Соғыс соңында, [[1988 жыл]]дың көктемінде, атқылау максимумге жетіп, 6 апта ішінде қалаға 190 [[ракета]] [[снаряд]]тары түседі. Oқ жаудыру Бағдат аумағына да жүргізіледі, бірақ атқылау қарқыны анағұрлым кем. Тегеранға батыс уәләйаттарынан босқындар қоныс аудару үрдісі орын алып, ал тегерандықтардың 30 % Иран солтүстігіне қашады.{{-1|<ref>[http://www.iranchamber.com/history/iran_iraq_war/iran_iraq_war3.php Iran Chamber Society: History of Iran: Iran-Iraq War 1980—1988]</ref>}} Соған қоса Тегеранға көрші Ауғанстаннан да босқындар көшеді ([[Ауған соғысы (1979–1989)|Ауған соғысы]] әсерінен). [[1986 жыл]]ы Үлкен Тегеран қалалық [[Әкімшілік|әкімшілігі]] құрылып, ол қаланың 500 мың шаршы километрге жуық аумақты алады. Тегеран 22 қалалық ауданға бөлінді. 1990 жылдардан бастап, Тегеранның территориялық кеңейту жұмыстары іс жүзінде тоқтатылады. [[2001 жыл]]ы Тегеранда [[метрополитен]] іске қосылды. [[2007 жыл]]ы Милад мұнарасының құрылысы аяқталып, ол әлемдегі 4-ші ең биік және Ирандағы ең биік [[мұнара]] болады.[[2007 жыл]]дың [[27 маусым]]ында, жеке тұлғаларға [[бензин]] сатып алу үшін квота енгізілу туралы [[ақпарат]] шығысымен, қалада жаппай тәртіпсіздік орын алады. Наразы [[автоәуесқойлар]] 12 [[бензин колонкасы]]н өртеп жібереді.{{-1|<ref>[http://www.1tv.ru/owa/win/ort6_main.main?p_news_title_id=104979&p_news_razdel_id=9 Возмущённые граждане сожгли несколько заправок]</ref>}} == Тұрғындары== [[Сурет:Elahiyeh.jpg|thumb|200px|Тегеран солтүстігіндегі [[Илақия]] тұрғын ауданы]] XVIII ғасырдың соныңда Тегеран Иран астанасы аталғанда, қала тұрғындары саны 100 мың адам ғана болатын. XX ғасыр бойы Тегеран тұрғындар саны қарқынды өсіп тұрды. 1956 жылы үкімет қала ішіндегі құрылыс салуды шектеу туралы бірнеше шаралар қабылдап және жанұя саясатына бірнеше өзгертулер еңгізді. [[1976 жыл]]ы тұрғындар өсімі - 4%, ал [[2000 жыл]]ы 1.1 % құрады. Қазіргі кезде қала шегінде 8,7 млн жуық тұрғындар тұрады,<ref name="web.archive.org">[https://web.archive.org/web/20100123182252/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=pnan World Gazetteer: World - largest cities (per geographical entity)]</ref> ал қала маңаындағы қалашықтарды есептегенде 13 миллион адам, жақын жатқан [[серік]] қалалармен - 15 миллионнан астам. Қала тұрғындарының 60% сырттан келушіліер болғандықтан, осындай күрт өсу байқалады.{{-1|<ref name="tehran-12511">[http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=12511 Tehran, Political situation]</ref>}} Тегерандағы [[маятник]]тi [[миграция]] күніне 1,5-2 миллион адам құрайды, олар көбінесе [[Кереж]]ден келішулер.{{-1|<ref>[http://www.fao.org/docrep/005/x3994f/X3994F08.htm La Foresterie Urbaine Et Periurbaine]</ref>}} {| border="0" align="center" rules="all" cellpadding="3" style="border: 1px solid #999; text-align: center; background-color:#FFFFFF; margin-left: auto; margin-right: auto" |+ '''Тегеран [[демография]]лық тарихы''' |----- | ! [[1891 жыл|1891 ж.]] ! [[1922 жыл|1922 ж.]] ! [[1932 жыл|1932 ж.]] ! [[1956 жыл|1956 ж.]] ! [[1966 жыл|1966 ж.]] ! [[1980 жыл|1980 ж.]] ! [[1986 жыл|1986 ж.]] ! [[1991 жыл|1991 ж.]] |----- ! style="text-align: left" | Тұрғындар | {{formatnum:160000}} | {{formatnum:210000}} | {{formatnum:249504}} | {{formatnum:1512082}} | {{formatnum:2719730}} | {{formatnum:5361335}} | {{formatnum:6042584}} | {{formatnum:6475527}} |----- ! style="text-align: left" | Тығыздық (адам/км²) | {{formatnum:6540}} | {{formatnum:8590}} | {{formatnum:10200}} | {{formatnum:15120}} | {{formatnum:9610}} | {{formatnum:9600}} | {{formatnum:8430}} | {{formatnum:8990}} |----- ! style="text-align: left" | Жылдық өсім, % | 3 | | 4 | 4,6 | 5,9 | 5,8 | 4,1 | |----- ! style="text-align: left" | Мигранттар өсімі | | | {{formatnum:3800}} | {{formatnum:1700}} | {{formatnum:24900}} | {{formatnum:25900}} | {{formatnum:47500}} | {{formatnum:35000}} |- |Colspan=9|<small>Дерек: Atlas de Téhéran et Mansour Ohadi</small> |} === Тілдер === [[Сурет:Holly Serkis (tehran).jpg|thumb|275px|Киелі [[Серкес]] Шіркеуі, Армян апостолдық шiркеуi]] Тегеран әлемдегі ең орасан зор парсытілдік қала болып табылады. Қаланың тұрғындары [[Этникалық топ|этникалық]] тұрғыдан қарағанда соншалық алуан түрлі, әр қилы тілдер мен диалекттердің араласуы, [[парсы тілі]]нің тегеран диалектінің пайда болуына әкеліп соқты. Кейіннен Иранға стандартты диалект болып кетті. Атап өткенде, тегеран ауыз-екі диалектінің кейбір ережелерін (мысалы, ұзақ /а/-ның /u/-ға ауысуы ) басқа ирандықтар белсене үлгi алған. Тегеран тұрғындарының үлкен бөлігі исфахан, йезд, шираз, еврей-тәжік диалекттерінде және дари тілінде сөйлей алады. XIX ғасырға дейін, қала тұрғындарының көпшілігн мазандарандықтар құраған, қазір олар қаланың солтүстігінде тығыз тұрып жатыр.{{-1|<ref name="tehran-12511"/>}} Таралу бойынша екінші тіл - Әзербайжан тілі.{{-1|<ref>[http://looklex.com/e.o/teheran.htm Teheran&nbsp;— LookLex Encyclopaedia]</ref>}} Сонымен, [[күрттер]], [[мазандарандар]], [[гиляндер]], [[ұлырлар]], [[белужилер]], [[түрікмендер]], [[арабтар]], [[армяндар]], [[асырлықтар]] [[қауым]]дары бар.{{-1|<ref>[http://p2.www.britannica.com/oscar/print?articleId=277286&fullArticle=true&tocId=225449 All about Oscar]</ref>}} === Діні=== Тегеран тұрғындардың басым көпшiлiгi - мұсылман-шиіттер, олар халықтың 96 %-ын құрайды. Бақайлар халықтың 2,8 %-ын құрайды, бұл шамамен 200 мың адам. Тегеранда [[Христиандық|христиандар]] да бар, оларға, Армян апостолдық шiркеуi, Орыс православиелiк шiркеуi, Асырлық шiркеулерінің [[шәкірт]]тері жатады {{-1|<ref name="cp">Eliz Sanasarian: ''Religious Minorities in Iran.'' Cambridge University Press, Cambridge 2000, ISBN 0-521-77073-4</ref>}} . Олардың саны 1979 жылғы Ислам Революциясынан кейін күрт төмендеп кетті. Тегеранда Армян апостолдық шiркеуi қауымының құрамы 120 мың адамнан тұрады. Қалада 42 армян шіркеуінің приходтары және көптеген армян мәдени орталықтары, мектептер, кітапханалар, спорт комплекстері бар. 10 мыңға жуық адам асырлық шiркеуге жатады, тағы 5 мың халдай католиктері бар, олар шығыс-сүрейлік рәсімдерді ұстанады. Қалада гүржі ортодокс қауымы, орыс православтық қауымы және бірнеше [[Інжіл|iнжiлдiк]] қауымдар бар.{{-1|<ref name="cp"/>}} [[Иудаизм|Еврей қауымына]] 16-18 мың адам кіреді. Тегеранда 18 [[синагога]] бар. Қауым қарамағында көптеген мектептер мен кітапханалар бар.{{-1|<ref name="cp"/>}} [[Зороастризм|Зороастрийлік қауымға]] 10 мың адам кіреді. [[Қауым]] оттың екi храмын қолдайды (Аташкаде).{{-1|<ref name="cp"/>}} Басқа дiни азшылықтарға [[Суннизм|сунниттер]] жатады, сикх, индуистер, буддистер, мандейлер, езидтер, [[софистер]] қауымдары да бар. == Тегеран университеті == '''Тегеран университеті''' - Иранның тұңғыш және ең ірі жоғары оқу орны әрі ғылыми-зерттеу орталығы. [[1934 жыл|1934 ж.]] құрылған. Тегеран Университетінің құрамында ([[1974 жыл|1974]]) : '''әдебиет және қоғамдық ғылымдар, ауыл шаруашылығы, стоматология, әсемдік өнер, заң, медицина, фармацевтика, жаратылыстану ғылымдары, техноголия, теология, мал дәрігерлік, орман шаруашылығы, денсаулық сақтау, басқару, педогогика, экономика факультеттері, 35 ассоцияланған интернаттар, оның ішінде онкология, геофизика, денсаулық сақтау, география, экономика, психология, социология, байланыс, су ресурстары гидрологиясы және технологиясы, эксперименттік медицина ғылыми-зерттеу орталығы''' т.б. бар. [[1994 жыл|1974]]/[[1975|75]] оқу жылында 20 мыңға жуық студент оқыды, 1,5 мыңға жуық оқытушы жұмыс іситеді. Тегеран университеті кітапханасының кітап қоры -300 мың дана. === Босқындар === [[АҚШ|АҚШ-тың]] [[Ауғанстан]]да және [[Ирак]]тағы әскери операциялары әсерінен Тегеран босқындардың қашу орталығына айналды, олардың арасында [[арабтар]], [[тәжіктер]], [[пуштундер]], [[Хазарлар|хазарліктер]] бар. Босқындар тез өсіп жатқан қалада көбінесе арзан [[жұмыс күші]] ретінде қолданылады. == Әлеуметтiк мәселелер == === Кедейлік === [[1995 жыл]]ы Тегеран тұрғындарының 27 %-ы кедейшілікте тұрған, бірақ тегерандық кедейлердің өмiр деңгейi елдің басқа аймақтардағы кедейлердің өмiр деңгейiнен жоғары.{{-1|<ref>Djavad Salehi-Isfahani. Mobility and the dynamics of poverty in Iran: What can we learn from the 1992-95 panel data? Mimeo, 10/11/2003</ref>}} 1996 жылы тұрғындардың сауаттылық деңгейi 84,7 % құрды, орташа өмiрдiң ұзақтығы - 70,5 жыл.{{-1|<ref>БҰҰ Даму Бағдарламасы, Human Development report of the Islam Republic of Iran, 1999</ref>}} Кедей тегерандықтар көбініесе қаланың оңтүстігінде тұрады. Оларды бейресми түрде "таста тұратындар" ({{lang-fa|كوهنشينان}}&nbsp;— ''kuhneshinan'') деп атайды. Айрықша үлкен кедей кварталдар [[Исламшаһар]] және [[Шаһар-Дәңгеш]] қала маңайындарында шоғырланған, тұрғындар саны сәйкесінше 350 және 250 мың адам. {{-1|<ref>Mike Davis. Le pire des mondes possibles. De l’explosion urbaine au bidonville global. La Découverte, 2006 (ISBN 978-2-7071-4915-2), p. 31</ref>}} Ол жерлерлерде әдетте имигранттар мен босқындар тұрады. [[1978 жыл]]ы Тегеранның кедей оңтүстігі [[үкімет]]ке қарсы наразылықтардың орталығы болды. Оларды толығымен басу мүмкін болған жоқ. Революциядан кейінгі астан-кестенді пайдаланып, кедей тұрғындар қала маңайына заңсыз түрде көптеген үйшіктерді салып тастады, бұл жұмыстар түн ортасында да жүрді. [[1980 жыл]]дың өзінде шалғай жерлерге 100 мың адам қоныстанды, ал [[1986 жыл]]ы бұл сан - 450 мыңға жетті. Бұл [[Күрдістан]] мен [[Ауғанстан]]нан келген көптеген босқындарының салдарынан болған еді. [[1990 жыл]]дың басына Тегеран әкімдігі заңсыз салынған үйшіктерді жою шараларын бастады. [[1991 жыл]]дың тамызында Бағырабат қонысын қиратылуы жергілікті тұрғындардың ызасын келтіріп, наразылықты [[полиция]] күшімен тоқтатуға тура келді. [[1992 жыл]]дың [[наурыз]]ында [[иран-ирак соғысы]]ның [[ардагер]]лер тобы шалғай жерлер тұрғындарының жағдайы бойынша Тегеран әкімдігіне наразылық бiлдiрдi. Одан кейін бүліншіліктер қайта жалғасты. Бүліншілікті жаншу кезінде 6 адам қаза тапты, 300 адам жараланды, ал кейіннен 5 адам өлім жазасына кесілді. Осындай соңғы үлкен наразылық [[1995 жыл]]ы [[Исламшаһар]]да орын алды. === [[Есірткі]] === Иранда ғасырлар бойы [[апиын]] өсірген. [[1949 жыл]]ы ирандықтардың 11 %-ы есіртке қолданған. Тегеранда есірткені 1,3 миллионға жуық адам қолданды. {{-1|<ref>Bijan Nissaramanesh, Mike Trace, Marcus Roberts. L’apparition de la réduction des risques en Iran. Bulletin №&nbsp;8, Programme politique des drogues de la Fondation Beckley, juillet 2005</ref>}} Тегеран Ауғанстан мен [[Пәкістан]]нан [[Батыс Еуропа Одағы|Батысқа]] қарай тарайтын есіртке [[Трафик|трафигының]] ортасында орналасқан. Басты жолдар Қорасан, Систан және Белуджистан уәләйаттары, Тегеран арқылы, ары қарай [[Түркия]] мен [[Балқан]]дарға өтеді.{{-1|<ref>[http://www.unodc.org/pdf/afg/afg_drug-situation_2002-10-01_1.pdf «Illicit drugs Situation in the regions neighbouring Afghanistan and the response of ODCCP», United Nations Office for Drug Control and Crime Prevention, 2002]</ref>}} [[1999 жыл]]ы Тегеранда 240 мың [[нашақор]] болған, бірақ бұл сан нақты емес болуы үмкін, өйткені [[БҰҰ|БҰҰ-ның]] Иран Денсаулық сақтау министрлiгімен бағалау айырмашылығы 60 % құрайды.{{-1|<ref>E. Razzaghi, A. Rahimi, M. Hosseni, A. Chatterjee. Rapid Situation Assessment (RSA) of drug abuse in Iran. Prevention Depart., State Welfare Organization, Ministry of Health, I.R. of Iran and United Nations International Drug Control Program, 1999</ref>}} [[2002 жыл]]ы құқық қорғау органдары күніне 150—200 наркодилер мен нашақорларды ұстаған. {{-1|<ref>Commandeur des forces de la police des stupéfiants de Téhéran Mehdi Aboui, cité // A. William Samii. Drug Abuse: Iran’s «Thorniest Problem». The Brown Journal of World Affairs, Volume IX, №&nbsp;2, hiver-printemps 2003</ref>}} Есірткінің таралуы өлім мен қылмыстың өсуіне алып келді. Нашақорлықпен күресу үшін Тегеранда мамандандырылған реабилитациялық орталықтар ашылуда және үгiт-насихат жұмыстары жүргiзiледі. == География == [[Сурет:Tegeran mnt.JPG|thumb|275px|Тегеран солтүстігіндегі тау]] Тегеран Иранның солтүстігіндегі аттас уәләйатында орналасқан. Оңтүстікте қаланы [[Каспий теңізі]]нен ажыратып жатқан [[Тошал]] тауының [[Эльбурс]] жотасының астында орналасқан. Қала солтүстіктен оңтүстікке қарай 26 км және батыстан шығысқа қарай 40 км-ге созылып жатыр. Ауданы шамамен 1550 км² құрайды. Қала маңайында биiктiктін алмасуы 700 метр құрайды: оңтүстікте 1100 метр, солтүстікте 1800 метр. Тегеран, [[1870 жыл|1870]]-[[1872 жыл]]дары реконструкциядан өткен ескі қаладан және [[XX ғасыр]]дың [[1940 жыл]]дардан бастап салынған жаңа қаладан тұрады. Қала құрылыс құрылымында XIX-XX ғасырлардың әдетті кварталдары басым, тiк төртбұрышты желiлермен кесілген көшелер мен аудандар, саябақ, фонтандар мен көп қабатты қонақүйлер, банк, қазіргі батысеуропалық архитектура стиліндегі әкімшілік ғимаратар, [[кетеж]], оңаша үйлер, 10-12 қабатты тұрғын үйлер жиі кездеседі. Көптеген жаңа аудандар салу әсерінен (Арьямехр, Тегеран-Парыс және т.б.) қазіргі Тегеран солтүстік, солтүстік-батыс және солтүстік-шығысқа қарай кеңейеді. Солтүстік аудандар басқа аудандарға қарағанда ластануға аз ұшыраған. Ол жерде Тегеранның ең ауқатты адамдары тұрады. Орталық аудандарда көбінесе кеңселер, банктер және басқа мекемелер орналасқан. Оңтүстікте, батыста, шөлге жақын қарай аумақта өнеркәсіптік кәсіпорындар шоғырланған. Тегеранның ірі қалаларына Кереж, Рей жатады. == Климаты == Тегеран солтүстікте Эльбурс [[тау тізбектері]] мен оңтүстік-шығыста Дешті-Кеуір сортаңдау шөл арасындағы көлбеген жазықтық орналасқан. Сондықтан, солтүстік аудандарда қылима суық жіне ылғалды, ал оңтүстік аудандарда - ыстық және құрғақ. Тегеран климаты [[Субтропиктер|субтропиктік]], құрғақ болып келеді. Ең ыстық ай - шілде, ең суық - қаңтар. Қаланың географиялық ерекшеліктеріне байланысты, температураның тербелiс амплитудасы 65 градус құрайды. Қар әдетте қараша мен наурыз аралығында жауады, бірақ қаланың көптеген бөліктерінде қар қаңтар мен ақпанда жатады. Қыста кейде өте қатты аяздар болады (қаланың сонша аласа жағрапиялық кеңдiгінің өлшегiштерi бойынша). Жылдық орта мөлшердегi жауын-шашын мөлшерi - 240 мм, көбiнесе қыста жауады. Жазда жауын-шашын өте-сирек. {{Қаланың ауа райы | Ені = | Жағдайы = | Жер_ілік = Тегеран | Дерекнама = [http://www.climate-charts.com/Locations/i/IR40754.php World Climate], [http://www.meteofrance.com/FR/climat/tabl_teheran.jsp Meteofrance.com] | Қаң_ор = 2.5 | Қаң_ор_ж-ш = 37.2 | Ақп_ор = 4.9 | Ақп_ор_ж-ш = 34 | Нау_ор = 10.1 | Нау_ор_ж-ш = 37.4 | Сәу_ор = 16.4 | Сәу_ор_ж-ш = 27.8 | Мам_ор = 22.2 | Мам_ор_ж-ш = 15.2 | Мау_ор = 27.9 | Мау_ор_ж-ш = 2.9 | Шіл_ор = 30.8 | Шіл_ор_ж-ш = 2.5 | Там_ор = 29.5 | Там_ор_ж-ш = 1.4 | Қыр_ор = 25.4 | Қыр_ор_ж-ш = 0.9 | Қаз_ор = 18.2 | Қаз_ор_ж-ш = 13.7 | Қар_ор = 11.1 | Қар_ор_ж-ш = 20.6 | Жел_ор = 5.0 | Жел_ор_ж-ш = 36.3 | Жыл_ор = 17.0 | Жыл_ор_ж-ш = 229.9 | Қаң_ор_мин =-1.1 | Қаң_ор_макс = 7.2 | Ақп_ор_мин = 0.7 | Ақп_ор_макс = 9.9 | Нау_ор_мин = 5.2 | Нау_ор_макс = 15.4 | Сәу_ор_мин = 10.9 | Сәу_ор_макс = 21.9 | Мам_ор_мин = 16.1 | Мам_ор_макс = 28.0 | Мау_ор_мин = 20.9 | Мау_ор_макс = 34.1 | Шіл_ор_мин = 24.0 | Шіл_ор_макс = 36.8 | Там_ор_мин = 23.0 | Там_ор_макс = 35.4 | Қыр_ор_мин = 19.2 | Қыр_ор_макс = 31.5 | Қаз_ор_мин = 12.9 | Қаз_ор_макс = 24.0 | Қар_ор_мин = 6.7 | Қар_ор_макс = 16.5 | Жел_ор_мин = 1.3 | Жел_ор_макс = 9.8 | Жыл_ор_мин = 11.7 | Жыл_ор_макс = 22.5 | Қаң_а_мин = 18 | Қаң_а_макс = -21 | Ақп_а_мин = 23 | Ақп_а_макс = -16 | Нау_а_мин = 30 | Нау_а_макс = -9 | Сәу_а_мин = 33 | Сәу_а_макс = -2 | Мам_а_мин = 37 | Мам_а_макс = 3 | Мау_а_мин = 42 | Мау_а_макс = 8 | Шіл_а_мин = 43 | Шіл_а_макс = 14 | Там_а_мин = 43 | Там_а_макс = 11 | Қыр_а_мин = 39 | Қыр_а_макс = 8 | Қаз_а_мин = 34 | Қаз_а_макс = 3 | Қар_а_мин = 29 | Қар_а_макс = -7 | Жел_а_мин = 20 | Жел_а_макс = -12 | Жыл_а_мин = 43 | Жыл_а_макс = -21 | Қаң_су = | Ақп_су = | Нау_су = | Сәу_су = | Мам_су = | Мау_су = | Шіл_су = | Там_су = | Қыр_су = | Қаз_су = | Қар_су = | Жел_су = | Жыл_су = }} === Экологиялық жағдай === [[Сурет:Traffic tehran.jpg|thumb|250px|Тегерандағы қозғалыс.]] Тегеран (әсіресе қаланың орталық және оңтүстік аудандары) ластанған ауадан зардап шегеді. Әр-түрлі [[Өкпе ауруынан иммунологиялық сақтандыру|өкпе ауруларын]] туғызатын [[тұмша]], қалада жиі кездеседі. Экологиялық жағдай Тегерандағы [[Өлім көрсеткіші|өлімнің]] ірі факторларының бірі болып табылады. Тегеран әкімдігінің ақпараты бойынша, 2006 жылы тұмша әсерінен 10 000 адам қайтыс болды.{{-1|<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6245463.stm BBC NEWS | Middle East | Iran smog 'kills 3,600 in month']</ref>}} Тұмша көптеген өндірістік кәсіпорындың шоғырлануынан пайда болады. Одан басқа Тегеранда қоғамдық көлік жүйесі нашар дамыған - Тегеран метрополитені қала аудандарының шағын бөлігін ғана байланыстырады, сондықтан адамдар [[автобус]]пен және жеке көлікпен пайдалануға мәжбүр. Тегерандағы [[автокөлік]]тердің көп бөлігі [[1970 жыл|1970]]-[[1980 жыл]]дары арасында жасалынған және қазіргі замаңғы экологиялық талаптарға сай емес. Оған қоса Мәһрабат [[әуежай]]ы қала маңайында орналасқан. Тегеранның физика-жағрапиялық орны да үлкен үлес ойнайды, қала сортаңды шөлдің солүстік-батысында орналасқан, ал тау тізбектері Каспий теңізінен келетін ылғал ауа қозғалысына кедергі келтіреді. Ластанумен күресу үшін әкімдік автоәуесқойларды бензин орныңа [[сұйытылған газ]] қолдануға шақырады. Қаланың орталығына кіру ауыр жүк көліктерге тыйым салынған. == Әкiмшiлiк бөліну == Тегеранның үлкен бөлігі Тегеран [[шахристан]]ыңың территориясында орналасқан. [[1968 жыл]]дың жалпы планыңда, астаналық әкімдігінің юрисдикцияна 1800 км² жер берілді. Бұл шекаралардың сыртында құрылыс жұмыстарын жүргізуге тыйым салынған, өйткені қалған жазық жер [[Ауыл шаруашылығы|ауыл шаруашылық]] қажеттіліктерге қолданылды. Бірақ, уақыт өтісімен ауыл қоныстар Тегераның серік-қалаларына айналды: [[Рей]], [[Эсламшахр]], [[Дарсанабад]], [[Акбарабад]], [[Кудс]], [[Шахрияр]] және басқалар. [[1996 жыл]]ы қала шекарасы Тегеран шахристан шегінен шығып, қала шегіне Шәмиранат (солтүстік), Рей (оңтүстік) және Исламшаһар (оңтүстік-батыс) шахристандарының аудандары қосылды.{{-1|<ref name="tehran-12517">[http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=12517 Tehran, Administrative Districts]</ref>}} Тегеран 22 әкімшілік аймаққа бөлінген. Бұл аймақтардың жалпы ауданы 707 км² құрайды. Қаланы 50 километрге "созып", Тегеран құрамына соңғы болып 21 және 22 (ең үлкен) аймақтар кірді (1991).{{-1|<ref name="tehran-12517"/>}} === Тегеран аудандары === Қалалық аймақтармен қатар Тегеран тағы 112 ауданға бөлінген (''нахийе'').{{-1|<ref name="tehran-12517"/>}} Олардың әкiмшiлiк аппараттары жоқ, тек тарихи аудан болып келеді. Әдеттегiдей, аудандардың нақты шекаралары да бола бермейді. Бір ауданның бірнеше аймақтардың шекарасында орналасуы мүмкін, бұл жиі кездесетін құбылыс. Үлкен аудандар қатарында: {| style="width:100%" |- style="vertical-align:top;" | * [[Аббасабад]] * [[Әмірабад]] * [[Афсария]] * [[Бақ-Файыз]] * [[Тегеранский базар|Базар]] * [[Бақарстан]] * [[Ванак]] * [[Веленджак]] * [[Дарабад]] * [[Дарраке]] | * [[Дарбанд]] * [[Дарашты]] * [[Даррус]] * [[Ғайтария]] * [[Ғиша]] * [[Гольхак]] * [[Гомрок]] * [[Джавадийе]] * [[Жамаран]] * [[Жанатабад]] | * [[Джомхури]] * [[Зафаранийе]] * [[Жардан (район Тегерана)|Жардан]] * [[Жафтабад]] * [[Лавизан]] * [[Назиабад]] * [[Нармақ]] * [[Ниараван]] * [[Олимпийская деревня (Тегеран)|Олимпийская деревня]] * [[Паменар]] | * [[Парке шахр]] * [[Пасдаран (район Тегерана)|Пасадаран]] * [[Пунак]] * [[Рей (город)|Рей]] * [[Саадатабад]] * [[Сейід-Хандан]] * [[Содегийе]] * [[Таджриш]] * [[Техранпарс]] * [[Техрансар]] | * [[Фармания]] * [[Хасанабад]] * [[Шәмиран]] * [[Шахрара]] * [[Шахра-зибә]] * [[Шахраке-гарб]] * [[Эвин]] * [[Элахийе]] * [[Эхтиарийе]] * [[Юсефабад]] |} === Қалалық басқару === Қалалық басқаруды Исламдық Тегеран қалалық кеңесi жүзеге асырады (شورای اسلامی شهر تهران&nbsp;— ''Шуройе Эсломийе шахре Техрон''). Кеңес қала тұрғындарымен 4 жылға сайланатын, 15 [[депутат]]тан тұрады. [[Ислам]]дық кеңес қалалық қызметтерді басқаруына, қалалық [[Бюджеттік жоспарлау|бюджеттi құрастыру]] және сақтауына және әкім [[Сайлау|сайлануына]] жауапты. Сәйкесінше Тегеранның әр ауданыңда, Кеңестің бөлімдері бар. Тегеранның қазіргі әкімі - Мұхамет Бағыр Ғалибап қызметіне 2005 жылдың қыркүйегінде кірісті. Бұрынғы әкім - [[Махмыт Ахматнайжат]]. == Экономика == [[Сурет:Iran 012.jpg|thumb|left|275px|[[Тегеран базары]]&nbsp;— әлемдегі ең үлкен базар]] 2003-2004 жылдар ағымында Тегеран [[бюджет]]і 7,72 триллион риал құрды (≈9,7&nbsp;млрд [[теңге]]). Сонымен қатар муниципалитет қарызы 3-4 триллион риал құрайды (≈4,7&nbsp;млрд [[теңге]]).{{-1|<ref>[http://www.tehrantimes.com/Index_view.asp?code=104673 Tehran Budget Insufficient]</ref>}} Иран астанасы болғанға дейін, Тегеран үлкен фермерлік ауыл болған. Иранда [[мұнай]]дың<ref>http://wikimapia.org/12237941/ru/Исследовательский-институт-нефтяной-промышленности</ref> iрi қорларын табылуымен, елде [[индустриализация]] басталды. Тегеран ауқаттылығы тез өсіп, қала үлкен экономикалық ортағы айналып, жайылып өсті. Фермерлік шаруашылықтар қиратылып, олардың орныңа зауыт-фабрикалар және жаңа тұрғын үй кварталдары салынды. === Өнеркәсіп === Қазіргі күнге дейін Тегеран [[Иран]]ның ең маңызды [[экономика]]лық және өндірістік орталығы болып табылады. Өндірістік [[кәсіпорын]]дар Иран өндіріс өнімдемесі бағасының 35 %-ын береді, ол жерде ел жұмыс күшінің 30 %-ы шоғырланған. Атап өткенде, Иранда тұтынатын [[тоқыма]] және [[Электроника|электрондық]] [[өндіріс]]тің 50%-ы Тегеранда шығарылады.{{-1|<ref>[http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=12513 Tehran, Economy]</ref>}} [[Машина жасау]] және [[металл өңдеу]] әрқилы дамыған (12 өзі құрайтын және [[авиация]]лық зауыт, жөндеу зауыттары, [[радиоаппарат]]тар, [[теледидар]], [[кір жуғыш мәшина]]лар жасау, [[тоңазытқыш]] жасау және т.б.), [[химия өнеркәсібі]], [[Мұнай Өндіруді Қарқындыландыру Әдістері|мұнай өндеу]], [[металлургия өнеркәсібі]], [[құрылыс материалдары]]н өндіру, [[шыны өнеркәсібі]], [[фарфор-фаянс өнеркәсібі]], [[тоқыма]], [[тағам]] соның ішінде үлкен [[темекі]] фабрикасы) және [[былғары]]-[[аяқ киім]] өнеркәсіптері бар. [[Қолөнер]] өндiрiстерi сақталып қалды. Өнеркәсiптiк кәсiпорындар көбінесе қаланың батысында шоғырланған, Тегеран мен Кереж арасында. Аса ұлкен кәсiпорындар ішінде - Iran Khodro, бүкіл қалалық аймақты алып, Samand [[автомобиль]]дерін шығарады. Тегеранда [[қор биржасы]] ([[бағалы қағаздар]] бойынша [[мәміле]] жасалатын [[биржа]]) бар, 2006 жылы биржа тізіміне 420 компания тіркелген. Биржа 1968 жылы ашылған, өзінің жұмысын Ислам революциясынан кейін тоқтатып, 1989 жылы қайта ашылады. Тегеран қор биржасы мемлекеттiк коммерциялық емес бiрлестік болып табылады. == Транспорт == [[Сурет:Hemmat autoroute.jpg|thumb|250px|[[Хеммат тас жолы]]]] [[Сурет:Tehran Snapshot 01040.JPG|thumb|250px|Тәкси]] Тегеран темір және тас жолдардың орталық торабы. Иран сияықта, Тегеран өзінің жоғары сапалы [[Автомобиль жолы|автомобиль жолдарымен]] әйгілі. Тегерандағы тас жолдардың жалпы ұзындығы 280 км, эстакада, көпірлер жолайрықтар ұзындығы - 180 км. Тағы 130 км жол және 120 км [[эстакада]] салынып жатыр.{{-1|<ref name="tehran-12516">[http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=12516 Tehran, Traffic & Transportation]</ref>}} Батыстан Тегеранға үш тас жол келеді- "Ескі" "Жаңа" Кереж тас жолы және [[Фатақ]] [[даңғыл]]ы. Оңтүстіктен - [[Саиди]] даңғылы, Шейіт Тондығоян даңғылы, Рәжай даңғылы және Қауаран даңғылы. Сұлған-Саңған тас жолы Тегераннан солтүстіктен шығып, Эльбурс арқылы Мазандаранға барады. Иранның басқа қалаларымен салыстырғанда, Тегеранда сақина тәрізді автожол жоқ, оның орныңа қаланы оңтүстіктен айналатын, ұзындығы 32 км жарты-сақина бар. Үлкен магистральдар Тегеранды солтүстіктен оңтүстікке және батыстан шығысқа қарай "кесіп" өтеді, олардың ішінде Наваба Сефеви даңғылы (18 км) және Азади&nbsp;— Энгелаб көшесі (41 км). === Метрополитен === Тегеран метрополитені [[2001 жыл]]дан бері жұмыс істейді. Қазіргі уақытта 4 желі жұмыс істейді, оның екеуі іс-жүзінде бір-бірінің жалғасы болып табылады және орталық кварталдарды батыстағы қала маңайларымен Кереж қаласын байланыстырады. Тағы бір желі солтүстіктен оңтүстікке, Рей қаласына қарай жүреді. 4-ші желі [[2008 жыл]]ы қолданысқа беріліп, әзірге тен 3 стансасы бар. Желілердің жалпы ұзындығы - 90 км құрайды. Жұмыс істейтін стансалар саны - 54. Жақын жылдарда қолданысқа тағы 5 желі қосу жоспарлануда. [[Метро]]ның көптеген стансалары ұлттық [[нақыс]]тармен өрнектелген. [[Сурет:Iran-travel132.jpg|thumb|250px|left|Мирдамад бульварындағы кептелу]] === Темір жол === Орталық темір жол вокзалы Джавадийе ауданыңда орналасқан. Осы жерден солтүстік-батыстағы Зенджан және Тебірезге темір жол тарайды, шығыстағы Мәшһатқа, оңтүстік-батыстағы Қорамшақырға, оңтүстік-шығыстағы Йездке және Бендер-Аббасқа темір жол тарайды. Вокзал ғимараты 1930-жылдары украин архитекторы Владислав Городецкий жобасы бойынша салынған.{{-1|<ref>[http://archive.travel.ru/iran/83882.html Мешхед&nbsp;— священный город шиитов]</ref>}} Тегеран-[[Кереж]] желісінде шапшаң темiр жол қатынасы жұмыс істейді. === Әуежай === Тегеранға екі ірі әуежай қызмет көрсетедi. Тегеранның батысында ескі Мәһрабат әуежайы орналасқан, [[2007 жыл]]дың күзіне дейін ол халықаралық рейстеріне қызмет көрсеткен. Мәһрабат сонымен бірге - Иран Әскери-әуе күштерiнің базасы. Қазіргі уақытта рейстердің көп бөлігі имам Хомейни атындағы әуежайға ауыстырды, ол Тегеранның оңтүстігінен 300 км қашықтықта орналасқан. Хомейниге әлі метро желілері жүргізілген жоқ, бірақ ол Тегеранмен автомагистраль және темір жолмен қатынасады. === Автокөліктер === Тегеранда автостансалардың желiсi бар, онда қызмет ететін автобустар жеке жол сызығымен жүре алады. Орталық автовокзал және 4 қосымша терминал қала төңірегіндегі қатынас үшін арналған. Орталық автовокзалдан автобустар Иранның барлық қалаларына өте төмен бағамен жүреді. Өте көп такси агенттіктер бар. "Әйелдерге тәкси" деген арнайы қызмет бар. Тәксисттер тек қала маңайында ғана жұмыс істейді. Автомобильдік "кептеліс" Тегеранның маңызды проблемасы болып табылады. Онымен күресу үшін, барлық қалалық жолдар үшке бөлінген: көпшілік қолды, жартылай шектелген (кіру рұқсаты тек номермен), тыйым салынған (автобус, тәкси және "жедел жәрдем" мәшиналары ғана қолданады). {{-1|<ref name="tehran-12516"/>}} == Бұқаралық ақпарат құралдары == Ирандағы ең ірі [[жаңалық]] агенттiк - 1934 жылы құрылған ИРАА<ref>[http://www2.irna.ir/ وب سایتهای ایرنا&nbsp;— Irna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080823153044/http://www4.irna.ir/ |date=2008-08-23 }}</ref> (Ислам республикасының ақпарат агенттiгi). Басқа ақпарат агенттiгi - «Фарс»,{{-1|<ref>[http://www.farsnews.com/ FarsNewsAgency&nbsp;— خبرگزاري فارس]</ref>}} «Мехр».{{-1|<ref>[http://www.mehrnews.com/ MehrNews.com&nbsp;— Iran, Iranian, Nuclear, political, world, sport, Cultural, economic, SocialAndOccations news and headlines]</ref>}} Өкiметке оппозиция құрайтын жаңалық агенттiк «Иран-Дохт»<ref>[http://www.irandokht.com/ Women of Iran: The Community&nbsp;— IranDokht.com]</ref> [[Калифорния]]да орналасқан, бірақ Тегеранда хабар тарату мүмкіндігі бар. Жаңалықтар [[Ағылшын тілі|ағылшын]] (BBC Persian) және [[Француз тілі|француз тілдерінде]] де жарияланады. Негiзгi күн сайынғы периодты [[басылым]]дар: ''«Джомхури-йе Ислами-йе Рисалат», «Кейхан», «Ахбар», «Техран Эмруз» и «Этелаат». «Tehran Times», «Kayhan International», «Iran Daily», «Iran News»'' ағылшын тілінде шығады. Трандағы ең белгілі кәзит «Хамшехри» де Тегеранда шығады. Басылым 1992 жылы астаналық муниципалитетпен құрылды. «Иран» кәзиті мемлекеттiк күн сайынғы жалғыз [[Француз тілі|басылым]] болып табылады. «Иран»-ды Иранның ақпарат агенттiгi ИРАА шығарады. [[Теледидар]] мен [[радиохабарға]] Тегеранда орналасқан мемлекеттік «''Ислам Иран республикасының телерадиохабары бойынша ұйымы»'' жауапты (IRIB),<ref>[http://www.irib.ir/ صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران]</ref> , оның қарамағында 13 [[телеканал]] мен 8 [[радиостанция]] бар. Ираннан басқа IRIB басқа елдерге де жарияланады, олардың ішінде [[Армения]], [[Таулы Карабах|Таулы-Карабах Республикасы]] [[Ресей Федерациясы]], [[Қытай]], [[АҚШ]] және [[Ұлыбритания]]. == Мәдениет == === Уәли-Асыр бульвары === [[Сурет:Valieasr2.jpg|thumb|250px|Уәли-Асырдағы бөтік (киім т. б. тауар сататын шағын дүкен)]] Уәли-Асыр ({{lang-fa|ولی‌عصر}}) [[бульвар]]ы Тегеранның іскерлік және "бейресми" өмірінің шоғырлануы. Бұл Тегерандағы ең ұзын көшелерінің бірі, оңтүстіктен солтүстікке қарай 18 километрге созылып жатыр. Уәли-Асырдың абыройлы солтүстік кварталдар бойында көптеген қаржы мекемелер, [[елшілік]]тер, қымбат [[мейманхана]]лар, бөтіктер және басқа да мекемелер шоғырланған. Уәли-Асыр - туристтер мен тегерандықтардың сүйікті демалыс орны, әсіресе жастардың. Уәли-Асыр бульварында Тегеран территориясында алкөлді сусындарды ішуге, әйелдерге бастарын жаппай кіруге болатын жалғыз орын бар - ол «Ермен клубы».{{-1|<ref>[http://www.lonelyplanet.com/worldguide/iran/tehran/where-to-eat/1000685879?list=true Armenian Club]</ref>}} Тегеранда ірі [[Христиан діні|христиан]] [[ермен]]дер [[диаспора]]сы бар, оларға үкімет [[шарап]] өндіруге жіне оны жаратуға рұқсат берді, бұл жағдайды Тегеранның қалған тұрғындары өздеріне тиімді қолданады, өйткені Ислам революциясынан кейін [[Шариғат|Ислам заңдарын]] қадағалау әлдеқалай төмендеді.{{-1|<ref>[http://www.opendemocracy.net/people/article_903.jsp Drinking Tehran dry]</ref>}} === Мұражайлар=== Қаланың ең таңымал [[мұражай]]ы - [[Археологиялық ескерткіштер|Археологиялық]] мұражай. Абгине мұражайы [[қыш құмыра]] және [[керамика]] арналған. Реа Аббаси мұражайында [[кескiндеме]] және [[көркем жазу]]дың үлгiлерi сақталған. Рассам мұражайында кiлем өнерiнiң мектебi бар, мұражайда сирек кездесетiн кілемдер жиналған. Ұлттық мұражайда (Иран Бастан Музеум) исламға дейінгі Иранның архелогиялық олжалары сақталған. Қалада [[Антропология]]лық мұражай, Ислам өнері мұражайы, [[хрусталь]], [[маржан]], [[алтын]] және [[лазурит]]тен жасалған асыл бұйымдары бар Шыны және керамика мұражайы орналасқан. Иран орталық банкінің [[Шах]] асыл тастар мұражайы ерекше көзге түседі. Ол жерде [[Пақлауи]] шахтарының тәжі сақталған. [[Шәмиран]]да орналасқан - [[Сағадабат сарайы]]. Кешен біршене сарайлар мен павильоннен тұрады, олардың кейбірлерінде ''Иран мәдени мұра ұйымы'' орналасқан. Шахрам сарайында ''Әскери мұражай'' бар, басқа павильондарда - ''Су мұражайы, Көркем өнер мұражайы, Бахзад мұражайы'' және басқалар. <center> <gallery> Сурет:Tehran - Glass ware and ceramics Museum.jpg|[[Шыны]] және [[керамика]] мұражайы Сурет:Contemporary arts tehran.jpg|Қазiргi өнердiң мұражайы Сурет:Tehrancarpetmuseummani.jpg|[[Кілем]] мұражайы Сурет:Sad abad.jpg|Саадабадтағы "Ақ сарай", Точал тауына көрініс </gallery> </center> === Сәулеттiк ескерткiштер === Тегеранның [[Сәулет]]тiк ескерткiштерінің көбінісі Қажар әулетіне жатады, Көлестан сарайы ең таңымал - 1979 жылға дейің шах [[резиденция]]сы және [[мешіт]]і. Сарай мұражайға айналған. Көктем Алаңында (Meidan-e Baharestan) 1830 жылы Нәсіртең-шах салғызған қажарлық '''Шейіт Мұтағари Мешіті''' орналасқан, мешіт 3700 м² ауданды алып жатыр, мешіт ішінде - сирек кездесетiн оюмен әшекейленген галереялар бар. Мешітте тағы да Теология Факультеті жұмыс істейді. [[1971 жыл]]ы Тегеранда ирандық [[монархия]]ның 2500 жылдық құрметіне орай Бостандық Мұнарасы (Азади) салынды. Мұнара үстіне лифтпен көтіріліп, қар басқан тау шыңдарын тамашаласа болады. Қаланың оңтүстігінде Бехеште-Захра [[зират]]ында Имам Хомейни Мазары орналасқан, кешене ұзындығы 91 метр 4 [[Мұнара|мешіт мұнарасы]] кіреді. Қаланың солтүстігіндегі Саадабад сарайы - шахтың бұрынғы жаздық резиденциясы. Кешенге бірнеше сарай мен саябақ кіреді. Оның жаныңда Ниаваран сарайы орналасқан. [[2007 жыл]]ы Тегеранда [[Бордже Милад]] [[телемұнара]]сы салынды - ұзындығы бойынша (435&nbsp;м) әлемдегі төртінші телемұнара. <gallery perrow="5" > |Хомейни Мазары, [[Бехеште-Захра]] Сурет:Khomeini-Mausoleum (Iran) by night2.jpg|Мазар түнде Сурет:Khalvat Karimkhani Golestan2.jpg|Голестан сарайы </gallery> === Саябақтар === Тегеранда 800-ге жуық саябақтар бар. Данешчжу, Са’эй және Шатрандж саябақтары ең танымал. Революцияға дейін Шах саябағы болып аталған Меллат саябағы - қаладағы ең үлкен саябақтардың бірі. Қаланың орталығында Тегеран Университетінің қасында Лале саябағы орналасқан. Оның шығыс жағында - Ауыл шаруышылығы мұражайы, ал батыс жағында - Қазiргi өнердiң мұражайы, солтүстік-батысында - Кілем мұражайы орналасқан. Ниаваранда Джамшилия саябағы бар, ол жерде тегерандықтар өздерінің бос уақыттарын өткізеді. Саябақта ашық аштараттар мен мейманхалар оналасқан. Шахри-Бази саябағы (Ислам революциясына дейін Ай-парк) - аттракциондардың орыны. Орансан зор Читгар саябағы қала шетінде орналасқан. Саябақ парсы стилінде салынған, көркем ормандар мен жасанды көлдер бар, қаладан метромен жетуге болады. <center> <gallery> Сурет:NiavaranPalaceTehran.jpg|Ниаваран саябағындағы сарай Сурет:Jamshidiyeh2.jpg|Джамшидия саябағындағы мейманхана </gallery> </center> === Бiлiм және ғылым === Тегеран&nbsp;- [[орталық Азия]]дағы маңызды ғылыми - бiлiм орталық. Тегерандағы алғаш жоғары білім оқу орны 1851 жылы ашылды: Дар уль-Фунун. Тегеран Университеті 1933 жылы негiзделген - бұл Ирандағы бірінші ұлттық университет және елдегі ең ірі болып табылады. Қалада 50-ге таман жоғары оқу орны орналасқан, олардың ішінде: {| |--- valign="top" | * Имам Али атындағы Әскери офицерлiк университет * Мемлекеттiк Әскери дәрiгерлiк университет * Жоғарғы дистанциялық бiлiм институты «Фараби» * Теориялық физика және математиканың институты * Нарғайшылық институты * Полимерлер және мұнай өнiмдерiн зерттеу Иран институты * Телекоммуникациялардың Иран университетi * Мұнайды зерттеушi институт * Кереждік еркiн ислам университетi * Медицина университеті * «Бакиятолла» медицина университеті * Полиция университеті * Рей еркiн ислам университетi * Рудехен еркiн ислам университетi * тегерандық хадықаралық университеті * тегерандық еркiн ислам университетi&nbsp;— Бірінші бөлім * тегерандық еркiн ислам университетi&nbsp;— Орталық бөлім * тегерандық еркiн ислам университетi&nbsp;— Солтүстік бөлім * тегерандық еркiн ислам университетi&nbsp;— Оңтүстік бөлім * тегерандық еркiн ислам университетi&nbsp;— Медицина институты * Тегеран университеті * Дәрiгерлiк ғылымдардың Тегеран университетi * Тегеран қолданбалы ғылымдар және технологиялардың университетi * тегерандық университет «Хадис» | * тегерандық экология университеті * «Әмір Кәбір» технологиялық университеті * «Туси» технологиялық университеті * «Шәріп» технологиялық университеті * «Аллама Табатабай» университеті * «Әл-Захра» университеті * Аэродинамика университеті * «Багер Алолум» университеті * Жоғары технологиялар университеті * Бейнелеу өнерлерiнiң университетi * Имам Садека атындағы университет * Имам Риза атындағы университет * Имам Құсайын атындағы университет * «Бехешти» Дәрiгерлiк ғылымдардың университетi * «Шахед» Дәрiгерлiк ғылымдардың университетi * Ғылым және технологиялар университеті * Әлеуметтiк қорғау университеті * «Тарбиате Моаллем» университеті * «Тарбиате Модаррес» университеті * «Малек-Аштар» технологиялар университеті * «Шахед» университеті * Шахид Бехешти университеті * Халықаралық қатынастар мектебі * Экономикалық ғылымдаp мектебі |} Бүкіл Иран бойынша және Тегеранда университеттер мемлекет қадағалауы астында. Осыған қарамастан, студенттік өмір оппозиция қалыптасуының орталығы болып табылады. 1979 жылғы Ислам революциясына студенттер қарқынды қатысты. 1999 жылдың жазында Тегеран университеті студенттері бүлік шығарып, тәртіпсіздік басқа да университеттерге тарап 6 күнге ұласты. <center> <gallery> Сурет:UTehran college social sciences.jpg|Тегеран университеті Сурет:UT honarhaye ziba.jpg|Бейнелеу өнерлерi колледжі Сурет:UT mosque minaret.jpg|Тегеран университеті мешітінің мұнаралары </gallery> </center> === Көркемөнер === Бірінші [[кинотеатр]] [[1904 жыл]]ы ашылды.{{-1|<ref>[http://www.unesco.org/courier/2000_10/fr/doss21.htm Le cinéma iranien emporte la révolution]</ref>}} Қазіргі уақытта Иран астанасында 70-тен астам кинотеатр жұмыс істейді, олардың ірілері: «Пейванд», «Еуропа» және «Африка»{{-1|<ref>[http://www.irantour.org/Iran/Cinemas.html Telephone & Address of cinemas in Tehran Iran]</ref>}} .тегерандықтардың ирандық және шетел фильмдерін көруге мүмкіндіктері бар, алайда, ең басты фильмдер мәдениет министрлiгінің тексерісінен өтеді. Тегеран Аббас Киаростами, Моқсан Махмальбаф, Самира Махмальбаф, Мәжит Мәжиди және басқалар сияқты таңымал режиссерлердің отаны болып табылады. Тегеран бейнесі "Вкус вишни" (Киаростами, [[1997]]) деген фильмінде дараланады, фильмде Тегеран көшелер өмірінің әрқилығы жақсы көрсетілген, және «Нәсіртең-шах&nbsp;— кинозвезда» тарихи комедиясы (Махмальбаф, [[1992]]) Ирандағы [[Кинематография|кинематографтың]] қалыптасуын тарихының еркiн [[интерпретация]]сы. Таңымал кеңес детективі Тегеран-43, атына қарамастан Тегеранда түсірілген жоқ (тегерандық көріністер [[Мосфильм]] павильондарында және Бақидың тарихи ауданы - Ичери Шехерде түсірілген ). Тегеран [[симфониялық оркестр]]i Рудаки театрында өнер көрсетеді және [[1971 жыл]]дан бастап, Қалалық театрда. Оған қарамастан, театр көркемөнері Иранда айнымалы танымалдықпен пайдаланады, әсіресе жастар арасында. Тегеран сияқты үлкен мегаполисте баястар қойылатын үш-ақ театр жұмыс істейді: «Театр-е шехр» (Қалалық театр), «Рудаки» және «Бахман». Қалған театр залдары музыкалық қойылымдарға қолданылады.{{-1|<ref>[http://www.ceri-sciencespo.com/archive/february/artdm.pdf The Search Engine that Does at InfoWeb.net<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>}} Тегеранда (және бүкіл Иранда) театр өнерінің ерекше түрі - «Тазийе» (تعزیه&nbsp;— от [[Араб тілі|арабша]] «азалы») үлкенiрек әйгілікпен пайдаланады. Тазийе&nbsp;- жаратылысы бөлек театр жанры, [[Шығилар|шығилық]] діни дәстүрлерден тарайды. Мұндай [[баяс]]тардың [[сюжет]]i айнала бiр оқиғаға байланған: имам Құсайын ибн Әлидін Кербаладағы Халифа Язидпен шайқастағы өлімі. Осындай баястар Шахсей-вахсей мейрамында аса көп қойылады (Ашур күні). Театрдың бұл түрі [[Иран]]да XIX ғасырда Нәсіртең-шах билігі кезінде пайда болды. Оның жеке бұйрығы бойынша Тегеранда осы баястар ойналған - үлкен Ұлттық театр (''Теки-йе доулат'') салынды. Бұл театр [[1930 жыл]]дарда Тегеран [[реконструкция]]сы кезінде жойылды, бірақ Тазийе осы күнге дейін бар. === Тегерандағы фестивальдар === * тегерандық халықаралық кинофестиваль&nbsp;— [[1971]] жылдан * Халықаралық кинофестиваль «Фаджр»&nbsp;— [[1982]] жылдан бастап, жыл сайын ақпанда өткізіледі. * [[Тегерандық халықаралық кітап жәрмеңкесі]]&nbsp;— [[1987]] жылдан бастап, жыл сайын мамырда өткізіледі, әлемдегі ең ірі жәрмеңкелер бірі. XIX кітап жәрмеңкесі 55 000 шаршы метр ауданда өткізілді, кітап саудасынан 12 млн [[АҚШ доллары]] түсті.{{-1|<ref>http://www.mibf.ru/fairs/MIBF/2005/Additional?id=127</ref>}} * [[Тегерандық халықаралық анимациялық фестиваль]]&nbsp;— [[2002]] жылдан бастап, жыл сайын ақпанда өткізіледі. * Көркемөнер фестиваль — [[2004]] жылдан бастап, жыл сайын өткізіледі. === Спорт === [[Сурет:PersePolis.jpg|thumb|250px|Астаналық ФК Персеполистың жанкүйерлері, Азади [[стадион]]ыңдағы («Қызыл [[армия]]»)]] Тегеран Орталық Шығыста [[Азиада|Азиада ойындары]] өткен алғаш қала болды. 7-інші жазғы Азия ойындары Тегеранда 1974 жылы өтті. Ойындарға 25 [[мемлекет]]тен 3010 спортшы қатысты. {{-1|<ref>[http://en.beijing2008.cn/36/81/article212058136.shtml Tehran 1974 Asian Games (photo attached)]</ref>}} Оларды қабылдау үшін қаланың солтүстік-батысында [[олимпиада]] ауылы салынды. Тегеранда [[Иран]]дағы ең ірі [[стадион]] Азади ("Еркіндік") орналасқан, [[Сыйымдылық|сыйымдылығы]] 100 000 көрерменге дейін, стадионда [[футбол]]дан Иран құрамасы жаттығады. Және премьер-лиганың маңызды ойындары өткізіледі. Басқа ірі ареналар: ''«Шахид Дастгерди», «Шахид Шируди» және «Тахти»''. Иран премьер-лигасында жеті тегерандық команда бар: * «Эстегляль» * «Персеполис» * «Саба Баттери» * «Пайкан» * «Рах Ахан» (Темір жолдар) * «Паас-Тегеран» * «Сайпа» ( клуб базасы Кережде орналасқан&nbsp;— Таһран маңайы) Шәмиран және Дербенд қалалық кварталдар жаныңда [[Тау шаңғысы|тау шаңғы]] [[курорт]]ы орналасқан.Тау шаңғы комплексі Тошал тауында қамданған және биіктігі бойынша әлемде 5-ші орын алады. Ол [[1976 жыл]]ы салынған. [[Комплекс, жиынтық|Комплекстің]] ең биік нүктесін (3730 м) Дербендпен [[канат]] жолы байланыстырады. Тошал бөктерінде [[қонақ үй]]лер орналасқан. Тегеран маңында тағы да тау шаңғы курорты Дізің (ол жерде сноубордингтен әлем чемпионаты өткізілді) және Шемак орналасқан. Аб-Али жерінде [[теннис]] корттары және [[ипподром]] бар.{{-1|<ref>[http://www.tripadvisor.com/Travel-g293999-s406/Tehran:Iran:Sports.And.Activities.html Tehran: Sports & Activities&nbsp;— TripAdvisor]</ref>}} == Бауырлас қалалар == *{{flagicon|Cuba}} '''[[Гавана]]''', [[Куба]] ([[2001]]) *{{flagicon|Tajikistan}} [[Душанбе]] ({{lang-tg|Душанбе}}, {{lang-fa|دوشنبه}}), [[Тәжікстан]] ([[12 наурыз]] [[2001]]) *{{flagicon|Armenia}} '''[[Ереван]]''', [[Армения]] ([[1993]]) *{{flagicon|Armenia}} '''[[Гюмри]]''', [[Армения]] ([[2010]]) *{{flagicon|Venezuela}} '''[[Каракас]]''', [[Венесуэла]] ([[2005]]) *{{flagicon|Belarus}} '''[[Минск]]''', [[Беларусь]] ([[2006]]) *{{flagicon|Russia}} '''[[Мәскеу]]''', [[Ресей]] ([[2004]])<ref>http://el.mos.ru/cgi-bin/pbl_web?vid=2&osn_id=0&id_rub=2368&news_unom=35877 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090105114236/http://el.mos.ru/cgi-bin/pbl_web?vid=2&osn_id=0&id_rub=2368&news_unom=35877 |date=2009-01-05 }}</ref> *{{flagicon|China}} [[Бейжің]] ({{lang-zh|北京}}), [[Қытай]] ([[10 сәуір]] [[1999]]) *{{flagicon|South Africa}} '''[[Претория]]''', [[Оңтүстік Африка Республикасы]] ([[2002]]) *{{flagicon|South Korea}} '''[[Сеул]]''', [[Оңтүстік Корея]] ([[1963]]) *{{flagicon|USA}} '''[[Лос-Анджелес]]''', [[АҚШ]] ([[1972]]) == Қызықты ақпараттар == * Тегеран солтүстік [[Сахара]] ендігіміен бірдей орналасқан, бірақ жылдың екі айында Тегеранды қар басып жатады. * Тегеран әкімдігі қаланы жасылдандыру бойынша бес жылдық жоспар құрды, жоспар бойынша 15 миллион ағаш отырғызылу тиіс.{{-1|<ref>[http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=5215&ctl=Details&mid=22486&ItemID=48807 15m Saplings to Be Planted on National Lands]</ref>}} * Тегеранда Орталық және Таяу Шығыстағы ең үлкен транспорттық развязка салынып жатыр, бюджеті - 20 трлн риал, иран-қирақ соғысы кезіндегі [[командир]] Ахмат Мәтебеселен аты берілді.{{-1|<ref>[http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=5215&ctl=Details&mid=22486&ItemID=43612 Ghalibaf Proposes New Name for Biggest Overpass in Middle East]</ref>}} * Тегеран&nbsp;— [[Таяу Шығыс]]тағы ең қымбат қалалар арасында төртінші орында тұр ([[Тәлебеп]], [[Добай]] және [[Абу-Даби]]) және әлем бойынша № 77.{{-1|<ref>[http://www.payvand.com/news/08/aug/1038.html Tehran, Middle East’s 4th Most Expensive City]</ref>}} * Тегеран [[Battlefield 3]] ойынының сюжеттік желісінің орталық қаласы болып табылады. == Суреттер == === Панорамалық көрініс === {{wide image|Panoramic_photograph_of_Tehran_(large).jpg|1200px|Тегеран панорамалық көрінісі}} {{wide image|Tehran Night Panorama.jpg|1200px|Түнгі панорамалық көрініс}} == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} == Сыртқы сілтемелер == === Үкіметтік === * [http://www.tehran.ir/default.aspx Тегеран әкімдігінің ресми сайты ([[Парсы тілі|парсы]])] * [http://www.tehran.ir/Default.aspx?alias=www.tehran.ir/en Тегеран әкімдігінің ресми сайты ([[Ағылшын тілі|ағылшын]])] * [http://www.tehrangis.com/ Ақпараттық портал ([[Парсы тілі|парсы]])] * [http://www.shora-tehran.ir/ Тегеран Ислам кеңесі ([[Парсы тілі|парсы]])] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111126234322/http://www.shora-tehran.ir/ |date=2011-11-26 }} * [http://www.tehran.ir/Default.aspx?alias=www.tehran.ir/tcc Қозғалысты қадағалайтын ұйым ([[Парсы тілі|парсы]])] * [http://www.ketabeavval.ir/ Ресми«Сары беттер» ([[Парсы тілі|парсы]])] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090228150830/http://www.ketabeavval.ir/ |date=2009-02-28 }} === Басқа === * [http://pogoda.mail.ru/?city=4033&extended=1 Тегеран ауа-райы] * [http://tehranshake.files.wordpress.com/2007/06/map_tehran.jpg Тегеран картасы] * [http://ipaattravel.narod.ru/tegeran_sights.htm Қаланың назар аударарлық орындары] * [http://maps.google.com/maps?ll=35.6962,51.423&t=h&z=12 Тегеран космостан] * [http://tehrandaily.wordpress.com/ Tehran 24] * [http://www.worldisround.com/articles/98910/index.html Қазіргі Тегеран фотосуреттерінің коллекциясы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080724123926/http://www.worldisround.com/articles/98910/index.html |date=2008-07-24 }} * [http://www.worldisround.com/articles/255726/index.html Ескі Тегеран] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080912212810/http://www.worldisround.com/articles/255726/index.html |date=2008-09-12 }} * [http://baursak.info/?p=3343 Беспорядки в Тегеране, маусым 2009. Видео] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140707054521/http://baursak.info/?p=3343 |date=2014-07-07 }} {{Азия елордалары}} {{таңдаулы мақала}} [[Санат:Тегеран]] [[Санат:Иран қалалары]] [[Санат:Азия елордалары]] [[Санат:Миллионер қалалар]] mdoz64d4h4bpzjn1oee70ivz6h97cfu Ебіней Арыстанұлы Бөкетов 0 19066 3576456 3477265 2026-04-04T05:38:54Z Rasulbek Adil 176232 3576456 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biography |subject_name = Ебіней Арыстанұлы Бөкетов | image_name = | image_size = | image_caption = | date_of_birth = {{birth date |1925|3|23}} | place_of_birth = Қырғыз (Қазақ) АКСР, Солтүстік Қазақстан облысы, қазіргі Шал ақын ауданы, Бағанаты ауылы | date_of_death = {{death date |1983|12|13}} | deathplace = [[Қарағанды]] | occupation = көрнекті ғалым, техника ғылымдарының докторы ([[1967]]), профессор (1967), [[Қазақ КСР Ғылым Академиясы]]ның академик ([[1975]]), [[КСРО Жазушылар одағы]]ның мүшесі ([[1974]]). | nationality = [[Қазақтар|қазақ]] }} '''Евней Арыстанұлы Бөкетов''' ([[23 наурыз]] [[1925 жыл]], Қырғыз (Қазақ) АКСР, [[Солтүстік Қазақстан облысы]], қазіргі [[Шал ақын ауданы]], [[Бағанаты]] ауылы, — [[13 желтоқсан]] [[1983 жыл]], [[Қарағанды]]) — химик-металлург, ғалым, қоғам қайраткері<ref>"Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5</ref>. Қазақ тау-кен металлургия институтын бітірген (1950). Техника ғылымының [[доктор]]ы (1967), [[профессор]] (1967), Қаз КСР ғылым академиясының академигі (1975), [[КСРО]] Жазушылар одағының мүшесі (1971). ==Өмірбаяны== [[Арғын]] тайпасы [[Атығай]] руының Бәйімбет бұтағынан шыққан.<ref>http://catalog.karlib.kz/irbis64r_01/Kraeved/Literaturnaya_zhizn/Musrepov_G/Odnadzhdy_i_na_vsyu_zhizn.pdf</ref><ref>{{cite news|last=Б. РАХИМОВ|first=С. АБИКЕНОВА,|title=ОДНАЖДЫ И НА ВСЮ ЖИЗНЬ|url=http://catalog.karlib.kz/irbis64r_01/Kraeved/Literaturnaya_zhizn/Musrepov_G/Odnadzhdy_i_na_vsyu_zhizn.pdf|accessdate=2020-11-16|work=http://catalog.karlib.kz/|agency=Индустриальная Караганда|publisher=Индустриальная Карагандам|date=22.03.2002}}</ref> Қазақ тау-кен металлургия институтын (қазіргі [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|Қазақ ҰТУ]]) бітірген (1950). 1951-1953 ж. осы институттың аспиранты. 1954-1960 ж. сонда ассистент, кафедра доценті, оқу ісі жөніндегі директордың орынбасары, 1960-1972 ж. Қазақ КСР Ғылым Академиясының Химиялық-металлургия институтының директоры ([[Қарағанды]]), 1972-1980 ж. [[Қарағанды мемлекеттік университеті]]нің ректоры. 1980-1983 ж. Қазақ КСР ғылым академиясының Химиялық-металлургия институтында аға ғылыми қызметкер, лаборатория меңгерушісі болды. [[1970]] ж. Қазақ КСР Ғылым Академиясының корреспондент мүшесі болып сайланған. 1969 ж. Ғылым мен техника саласындағы КСРО Мемлекеттік сыйлығы берілді. Бөкетов химия саласындағы жаңа бағыттың – халькогендер мен халькогенидтердің химиясы мен технологиясының негізін салған. Бөкетов мыс-электролиттік шламдардан селен, теллур элементтерін бөліп алудың пиро- және гидрохимиялық әдістерін жасап, [[Дмитрий Иванович Менделеев|Д. Менделеев]] жасаған [[Элементтердің периодтық жүйесі]]ндегі химиялық элементтер аналогтарының жіктеліміне түзетулер енгізді. Металлургиялық тотықсыздандырғыштар арқылы көмірді сутектендіру мүмкіндігін дәлелдеді. 50 өнертабыстың, 10 патенттің иесі.<ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5</ref> Бөкетов сонымен қатар белгілі жазушы әрі аудармашы. Эссе [[Сәтбаев Қаныш Имантайұлы|Қ. Сәтпаев]], [[Әуезов Мұхтар Омарханұлы|М. Әуезов]], [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов|Ш. Уәлиханов]], Д. Менделеев туралы естеліктер жазған. «Шесть писем другу», «Человек, родившийся на верблюде», «Грани творчества», т.б. повестерінің авторы. Батыс және орыс классиктерінің «Макбет», У.Шекспирдің «Юлий Цезарь», Дж.Флетчердің «Испанский священник», Д. Маяковскийдің «Клоп» атты еңбектерін, И. Василенконың «Артемка» повесін, Э. Золдің әңгімелері мен мақалаларын аударған. Еңбек [[Қызыл Ту ордені]]мен марапатталған.Әуезовтің Абай шығармашылығын зерттеудегі еңбектеріне шолу жасады. «Абай жолы» ақынның ақындық қасиетін, ойшылдығын, тұлға бітімін жан-жақты аша білген сыр сандық деп бағалады. Ал «Халқымыздың мерейі мен мақтанышы» деген мақаласында Әуезовті ұлтымыздың ары мен абыройы деген («Жалын», 1972, N95)<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref>. ==Жетістіктері== Ол басқарған ұжым бес бірдей авторлық куәлікке ие болып, [[Канада]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Аустралия]], [[Швеция]], [[Франция]], [[Германия]], [[Жапония]], [[Италия]] тәрізді елдер патент тапсырған. Осы институтта түрлі түсті, сирек және бытыраңкы металдар зертханасын ашады. Бұл Қазақстан ғылымы үшін күтпеген жаңалық еді. Өзі басқарған осы зертханада [[молибден]], [[вольфрам]], [[селен]] және [[теллур]] бойынша зерттеулер жүргізген. 1965 жылы еңіс торлы шахта пештерінде бір топ құрастырушы түйіршіктелген жезқазғандық концентраттарды күшейткіш күйдіруден өткізу үрдісін алғаш енгізген. Осы еңбегі үшін ол КСРО-ның авторлық куәлігіне қоса 1969 жылы Қазақ КСР мемлекеттік сыйлығын иеленген. Бөкетов жаңалығы Ресейдің [[Орал]] [[электр]] [[мыс]] комбинатында, Жамбылдың [[фосфор]], Теміртаудың "Карбид" зауыттарында қолданылған. Екінші жаңалығы — флотациялық байыту сатысында бос жыныстардан айырып алуға жеңіл көнетін, тотықтандырылатын мысты сульфидтік түрге айналдыру. Соның арқасында жарамдылығы аз кендерден жоғары сапалы шикізат алынып, табиғат байлығы арта түскен. Осы екі табысы оны әлемге танытты. 1966 жылы докторлык диссертациясын ойдағыдай қорғап, төрт жылдан соң Қазақ КСР ҒА-ға мүше-корреспондент, бес жылдан кейін академик болып сайланды. 1972 жылы ашылған Қарағанды мемлекеттік университетінің ректоры болып тағайындалған. Жаңа оқу орнының құрылысы, оқу-әдістемелік, ғылыми, тәрбиелік және тағы да басқа жұмыстар танымал ғалымды сырттай шаруашылық басшысына ұқсатып жібергенімен, ол қашанғы ұстамды, батыл мінезінен таймады, республикадагы екінші университетті аяғынан тік тұрғызып, жоғары білім берудегі төрт қабырғасын берік етіп қалап, атақ-даңқын биікке көтеріп берген. 1972 жылы тақырыптық жоспарға 10 жұмыс енгізілсе, арада жеті жыл өткенде 15 ғылыми бағыт бойынша 91 тақырып орындалған. [[Мәскеу]], [[Ленинград]], [[Алматы]], [[Новосібір]] т.б. қалалардың жоғары оқу орындарымен байланыс орнатқан. [[Халькоген]]дер мен [[халькогенид]]тер химиясы және [[технология]]сы жөніндегі жинақталған ғылыми бағытты жасаушы, әрі осы сала бойынша Бүкілодақтық 1-ші (1978) және 2-ші (1982) кеңестердің (Қарағандыда өткен) ұйымдастырушысы және басқарушысы. Ұнтақ [[(шлам)]] құрамынан қарапайым [[фосфор]]ды айыру әдісі Бүкетов- Бәйешов әдісі деп аталған (1986). 200-ден астам ғылыми еңбектің, 9 монографияның, [[АҚШ]], [[Канада]], [[Аустралия]], [[Швеция]], [[Финляндия]], [[ГДР]] және басқа елдерде патенттелген 90-ға жуық ғылыми жаңалықтардың авторы. Негізгі ғылыми еңбектері: мыс-электролиттік шламдардан (ұнтақтарынан) [[селен]] мен [[теллур]]ды айырудың [[пиро]] және [[гидрохимия]]лық тәсілдері. [[Балқаш кен-металлургия комбинаты]] жағдайында [[молибден]] мен [[рений]]ді айыру мақсатымен металлургиялық процестерді интенсивтендіру, рудалылығы төмен және күлділігі жоғары көмірден марганецті [[ферроқорытпа]]арқылы алу жолдары. Букетов металлургиялық ыдыратқыштар көмегімен [[гидрогенезация]] су сіңіру салдарынан тау жыныстарының геохимиялық процеске шалынуы мүмкіндігін ғылыми тұрғыдан дәлелдеген. Әдебиет саласында Ебіней Бөкетов [[Абай]] мен [[Мұхтар Әуезов]] шығармаларын талдап, бірсыпыра туындылар жазған сарабдал сыншы. Ол студент кезінде-ақ [[Мұхтар Әуезов]], [[Ғабит Мүсірепов]], [[Әбділда Тәжібаев]], [[Ғабиден Мұстафин]]дердің алдында өзінің өз қатарынан артық туған асыл жанның бірі екенін дәлелдеп берген. Қарағанды Университетіне ректор болып тағайындалмастан бұрын ол [[қара металлургия]] мен органикалық химияның, журналистиканың, аудармашылықтың кез келген салаеын шыр айналдыратын құдірет иесіне айналған. [[Сергей Есенин]]нің "Анна Онегина" поэмасын, [[Владимир Маяковский]]дің өлеңдерін ана тілімізде сөйлеткен тамаша аудармашы, өйткені ол өзі де көкірегі тұнып тұрған ақын болатын. Артына "Алты хат" атты көркем әңгіме-хикаялар жинағын қалдырған. [[Қазақстан]] ғылымы мен мәдениетінің қайраткерлері туралы [[көркем публицистика]], естелік және өмірбаяндық повесть жанрында орыс және қазақ тілдерінде жазылған бірқатар әдеби шығармалары жарияланған. "Түйе қомында туған адам" ("Человек, родившийся на верблюде", 1975); "Творчество қырлары" ("Грани творчество", 1977); "Шоқанның қасиетті ісі" ("Святое дело Чокана"); "Белгісіздікке барар жолда" ("Пути в незнание" жинағында. - М., 1984) атты [[очерк]]тер мен [[эссе]]лер жинағының авторы. И.Василенконың "Артемка" повесін, Э.Золяның "Әңгімелер мен мақалаларын", И.Вазовтын "Тепкіде" романын, [[Уильям Шекспир|У.Шекспир]]дің "Макбет" және [[В.Маяковский]]дін "Кандала" ("Клоп") [[пьесса]]ларын қазақ тіліне аударған. Өзімен араласқан, қызметтес болған адамдардың естеліктеріне сүйенсек, ғалымның хоббиі бильярд ойыны болған, музыканы ерекше жақсы көрген. 1990 жылы АҚШ ғалымдары аепанда жаңадан табылған жұлдызды "Бөкетов-Баешов жұлдызы" деп атапты. КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1969). [[Қазақстан Компартиясы]]ның XIII,XIV съездерінің делегаты. Еңбек Қызыл Ту ор- денімен және медальдармен марапатталған. [[1985 жыл]]ы Букетовты есте қалдыру мақсатымен, ол соңғы жылдары еңбек еткен Химия-металлургия институтында [[мемориал]] тақта орнатылған (1987). Қарағандының бір көшесі оның есімімен аталады. Баешов — бүгінгі күні Түркістандағы қазақ-түрік университетінің профессоры. Ебіней Бөкетовтың шәкірті. Екеуі бірігіп, химия саласында жаңалық ашқан. Бірақ, академик бұл әдістің халықаралық тұрғыда қуатталғандығын естімей кеткен. Е. Бөкетов — 70-тен астам авторлық куәлікке ие болған еңбекқор ғалым. Қарағанды мемлекеттік университеті бүгінде Ебіней Бөкетов есімінде.<ref>Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2</ref> ==Ғылыми еңбектері== * ''Извлечения селена и теллура из медеэлектролитных шламов''; Алматы, 1969. * ''Технологические процессы шахтного обжига в цветной металлургии''; Алматы, 1973. * ''Гидрохимическое окисление халькогенов и халькогенидов''; Алматы, 1975. * ''Автоклавный щелочный способ переработки фосфорсодержащего сырья''; Алматы, Наука 1978 * ''Металлургическая переработка марганцевых руд Центрального Казахстана''; Алматы, Наука 1979 * ''Современные формы выражения таблицы элементов Д. И. Менделеева''; Қарағанды, Б. и. 1982 * ''Халькогенидные электроды в потенциометрическом анализе''; Қарағанды, КарГУ 1982 * ''Нефть, уголь и вода в химии и энергетике''; Қарағанды, Б. и. 1994 ==Әдеби шығармалары== * ''Человек, родившийся на верблюде''; Алматы, 1975 * ''Грани творчества''; Алматы, Жалын 1977 * ''Шесть писем другу''; Алматы, Жалын 1989 * ''Святое дело Чокана''; Қарағанды 1994 ==Дереккөздер== {{дереккөздер}} ==Сыртқы сілтемелер== *[http://www.ksu.kz/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=448 Академик Е.А.Бөкетов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090503210155/http://www.ksu.kz/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=448 |date=2009-05-03 }} *[http://www.inform.kz/kaz/article/1210701Бөкетов Ебіней Арыстанұлы; Қазинформ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305072746/http://www.inform.kz/kaz/article/1210701%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 |date=2016-03-05 }} *[http://marinkinrasskaz.ucoz.ru/publ/5-1-0-317 Евней Бөкетов; өмірбаяны] *[http://www.kazpravda.kz/print.php?chapter=1111174189&ar=true Евней Букетов - ученый и гражданин] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927000827/http://www.kazpravda.kz/print.php?chapter=1111174189&ar=true |date=2007-09-27 }} [[Санат:23 наурызда туғандар]] [[Санат:1925 жылы туғандар]] [[Санат:Шал ақын ауданында туғандар]] [[Санат:13 желтоқсанда қайтыс болғандар]] [[Санат:1983 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Қарағандыда қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазақстан инженерлері]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Техника ғылымдарының докторлары]] [[Санат:КСРО ғалымдары]] [[Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы академиктері]] [[Санат:Профессорлар]] [[Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары]] [[Санат:Журналистика]] [[Санат:Қазақстан жазушылары]] [[Санат:КСРО жазушылары]] [[Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]] [[Санат:Қазақстан аудармашылары]] [[Санат:КСРО өнертапқыштары]] [[Санат:Қазақстан өнертапқыштары]] {{Bio-stub}} hg2dof96sd9krhmzl6owdufdxtwe6bv Ұлан ауданы 0 20277 3576160 3497675 2026-04-03T16:31:33Z CommonsDelinker 165 «[[:File:Ұлан_ауданының_елтаңбасы.gif|Ұлан_ауданының_елтаңбасы.gif]]» дегенді аластады, бұны [[Ортаққор]]дың қатысушысы [[commons:User:Túrelio|Túrelio]] [[commons:File:Ұлан_ауданының_елтаңбасы.gif|жойған]], себебі: [[:c:COM:L|Copyright violation]]: no suc 3576160 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауданы |ауданның атауы = Ұлан ауданы |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |lat_dir = N |lat_deg = 49 |lat_min = 46 |lat_sec =23 |lon_dir = E |lon_deg = 82 |lon_min = 23 |lon_sec =42 |облысы = Шығыс Қазақстан облысы |аудан орталығы = [[Қасым Қайсенов кенті|Қасым Қайсенов]] кенті |ауылдық округтер саны = 13 |кенттік әкімдіктер саны = 3 |қалалық әкімдіктер саны = |ауылдар саны = 45 |қалалар саны = |әкімі = Арман Ілиясұлы Бекбосынов |әкімдіктің мекенжайы = Қайсенов кенті, Абай алаңы, №5 |құрылған уақыты = 1928 |жер аумағы = 9,6 мың |жер аумағы бойынша орны = |тұрғыны = 34 005<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |халық саны бойынша орны = |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |тығыздығы бойынша орны = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (72,94%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (24,63%)}}, {{nobr|[[немістер]] (0,81%)}}, {{nobr|[[татарлар]] (0,54%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (1,08%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |телефон коды = |пошта индексі = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/vko-ulan?lang=kk Ұлан ауданының әкімдігі |карта = Ulan District Kazakhstan.png |әкімшілік бірліктің картасы = East Kazakhstan Province_Ulan.png |ортаққордағы санаты = }} '''Ұлан ауданы''' — [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан әкімшілік бөлініс. [[1928 жыл|1928]] жылы құрылған. Аудан аумағы 9610 шаршы км. Әкімшілік орталығы – [[Қасым Қайсенов кенті|Қасым Қайсенов]] кенті. == Географиялық орны, жер бедері == Аудан солтүстігінде [[Шемонаиха ауданы|Шемонаиха]], [[Глубокое ауданы|Глубокое]] аудандарымен, солтүстік-шығысында [[Алтай ауданы]]мен және [[Өскемен]] қаласымен, оңтүстік-шығысында [[Самар ауданы]]мен, солтүстік-батысында [[Абай облысы]]ның [[Бородулиха ауданы]]мен және [[Семей]] қаласымен, шығысында [[Жарма ауданы]]мен, оңтүстік-батысында [[Көкпекті ауданы]]мен шектеседі. Аудан аумағы Қалба тауының тау бөктерінде орналасқан, ауданның барлық аумағы таулы рельефпен сипатталады, оны абсолюттік биіктікке байналысты екіге бөлуге болады: орта және төмен таулы. Орта және таулы ойпатты аумақ негізінде жайылым алабтарымен қамтылған. == Климаты == Тау бөктеріндегі аймақ, қоңыржай ылғалды және жылы, оңтүстік қоңыржай ыстық климатпен сипатталады. Ең суық айдың (қаңтар) орта темпетатурасы -14-18 градусты, ең ыстық (шілде) + 20+21 градусты құрайды. == Ауыл шаруашылығы == Ауданда ауылшаруашылық өндіріспен 812 ауыл шаруашылық құрылымдары айналысады, олар 805 шаруа қожалықтары және 7 түрлі қалыптағы шаруашылық субъектілері. Ауданның ауыл шаруашылық құрылымдарына 398,3 мың гектар ауыл шаруашылық белгідегі жерлер бекітілген. Негізінде, ауыл шаруашылық азық түліктерін өндірушілері болып шаруа қожалықтары және жеке қосалқы шаруашылықтар саналады, оларда жалпы ауыл шаруашылық азық-түлік 85 пайзға дейін өндіріледі. Ауданың жалпы ауыл шаруашылық азық-түлігінің көлемі 5 219274,0 мың теңгені, мал шаруашылығы өндірісінде 3 945718,0 мың теңгені, өсімдік шаруашылығында 1 273556,0 мың теңгені құрады. 2003 жылдың жалпы азық-түлік өндірудің өсу көлемі 3,8 пайызды құрайды. Аудан бойынша 2004 жылы бидайдың орта өнімділігі гектардан 9,9 центнерді құрады. 2005 жылдың 1 қантарына қарағанда ірі қара малдың саны 50,3 мың, шошқа саны – 12,0 қой және ешкі - 61,8 жылқылар – 7,6, құстар - 188,3 түйелер – 13 бас, маралдар – 60, түйеқұс – 6. 2005 жылдың 1 қаңтарына қарағанда өндірілген азық-түлік сомасы – 2682457,5 мың теңге, онын ішінде ірі шаруашылықтар бойынша – 2635860,5 мың теңге, шағын өндіру цехтары бойынша – 46597,0 мың теңге, 34 қайта өңдеу кәсіборындары және шағын цехтар жұмыс істейді. == Өнеркәсібі == Аудан аумағында екі ірі өнеркәсіп орындары бар: «Өскемен құс фабрикасы» ААО, «Огневка» ЖШС. Өнеркәсіптік азық-түлік өндіру көлемі 2003 жылдың құндылығымен салыстырғанда 108,3 пайызға өсті, 2004 жылдың индикативтіқ жоспарын орындау 107,1 пайызды құрды, немесе өндірілген азық-түлік 3 537027,0 мың теңгені құрады. «Өскемен құс фабрикасы» ААО шығаратын негізгі азык- түлік түрлері мынадай: бройлер балапан еті, дүмбілі құс еті, консервілер, сүрлендірген еттер шұжық бұйымдары. Кұс фабрикасы жалпы аудандағы өндірілетін еттерден 61,5 пайызын өндіреді. Кәсіпорындарда жұмыс істейтіңдер саны 1137 адам құрайды. «Огневка» ЖШС. Бүгінгі күні кеніште қайта құру жұмыстары жүргізілуде. Жалпы жұмыс істейтіндер саны 350 адам. Огневка кентінде № 2 консервациялық және жаңарту аяқталды. 2004 жылы бөлшек сауда бұйымдарының саны 190 құрады. Осы кәсіпорындар бойынша тауар айналымының көлемі 765,2 млн теңгені құрайды, жұмыспен қамтылғандар саны 770 адам. Аудан аумағында 49 елді мекендері облыс орталығымен тасымалдау қызметімен қамтылған. Жолаушылдарды және жүктерді тасымалдау автокөлікпен жүзеге асырылады. Ауданда 537 км жолдар жергілікті маңызда жұмыс істейді, оның ішінде асфальть-бетондық жабынмен - 24 км, қара қиыршық тасты 300, ұсақталған тасты – 204, табиғи топырақты жабын – 9 км. Аймақтық «2003-2010 жылдарындағы ауыз су» бағдарламасына сәйкес Саратовка ауылының су құбыры желілеріне 16 799,6 мың теңгеге іргелі түзету жұмыстары жүргізілді. [Тұрғындарды сапалы ауыз сумен қамтамасыз ету мақсатында ауданда бюджет есебінен, 778,5 мың теңгеге Бестерек ауылында жаңа скважина тесілген, 820, 01 мың теңгеге Таврическое ауылының су құбыры желілеріне ағымдағы түзету жұмыстары жүргізілді. Бозанбай, Каменка ауылдарында, Огневка кентінде көше жарықтандыру жүргізу бойынша жұмыстар ұйыидастыру, ол үшін аудан бюджетінен 244,01 мың теңге бөлінді. Сонымен қатар көше жарықтандыру жұмысы Таврия, Ұлан, Жанұзақ ауылдарында, Молодежное кентінде жүргізілді. 2004 жылы Молодежный кентінде қосымша 15 жарықтандыру белгеліңді. Қала арасы және халықаларық телефон байналысы «Қазақтелеком» ААО жүзеге асырады. Ауданда 2000 нөмірлерге жеті автоматтандырылған жүйелі телефон станциясы жұмыс істейді, 1 – электронды автоматтандылған телефон станциясы 2000 мыңға, 200 нөмірге 19 - автоматтандырылған жүйелі телефон станциясы, 29 сөйлесу пунктері. 2004 жылы телефон нөмірлерінен жалпы саны 5231 құрды. 38 мектеп, 6576 оқушы оқумен қамтылған, 1 мектепке дейінгі мекеме, 1 БЖСМ, 1 БММ. Аудан аумағында ауыл шаруашылық колледжі бар және оның қасында лицей жұмыс істейді. 6 фельдшерлік акушерлік пункт, 18 фельдшерлік пункт, 3 мемлекеттік емхана, 8 елді мекендерді тұрғындарға медицина қызметкелеріне жайсыз (үйлерінде) қызмет көрсетеді. 2004 жылы денсаулық сақтау бойынша кызметкелерінің саны 198 адам құрады. 2005 жылдың 1 каңтарда қарағанда аудан аумағында 24 мәдениет мекемелері, оның ішінде: мәдениет үйлері – 2, аудандық мәдениет үйі – 1, клубтар – 13, кітапханалар – 8, халық ұжымдары – 3. 2004 жылға бюджеттің кіріс бөлімі 271,2 млн теңгені құрды. Жергілікті бюджет бойынша субвенция – 542,5 млн теңге құрды. Дамыту бюджеті 70846,0 мың теңгені құрды, оның ішінде 3700,0 мың теңге республика бюджетінен басқару органдарына, олар ауылды дамытуға, денсаулық сақтауға және білім беруге жұмсалды.] == Халқы == {| class="wikitable" ! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы, КСРО халық санақтары]</ref> !! 1999 !! 2009<ref>[https://old.stat.gov.kz/for_users/national/ ҚР халық санақтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010011948/https://old.stat.gov.kz/for_users/national |date=2023-10-10 }}</ref> !! 2021 |- | 21508 || {{өсім}}24999 || {{өсім}}35078 || {{өсім}}35151 || {{өсім}}37889 || {{өсім}}45699 || {{құлдырау}}39079 || {{құлдырау}}34067 |} Тұрғындары 39 178 адам ([[2019 жыл|2019]]). Ұлттық құрамы: [[қазақтар]] – 91,34%, [[орыстар]] – 25,35%, [[немістер]] – 0,85%, [[татарлар]] – 0,49%, [[украиндар]] – 0,32%, [[шешендер]] – 0,21%, [[өзбектер]] – 0,18%, [[беларустар|белорустар]] – 0,09%, басқа ұлт өкілдері – 0,42%, == Әкімшілік бөлінісі == 45 елді мекен 3 кенттік әкімдік пен 13 ауылдық округке біріктірілген: {| class="wikitable" |+ Халқының саны (2009, 2021)<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- ! Ауылдық округтері!! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- | [[Абылайкит ауылдық округі]] ||3999 ||{{құлдырау}}3474 ||86,9 ||1971 ||{{құлдырау}}1816 ||92,1 ||2028 ||{{құлдырау}}1658 ||81,8 |- | [[Азов ауылдық округі]] ||1081 ||{{құлдырау}}537 ||49,7 ||558 ||{{құлдырау}}278 ||49,8 ||523 ||{{құлдырау}}259 ||49,5 |- | [[Айыртау ауылдық округі]] ||2520 ||{{құлдырау}}2332 ||92,5 ||1273 ||{{құлдырау}}1217 ||95,6 ||1247 ||{{құлдырау}}1115 ||89,4 |- | [[Алмасай ауылдық округі]] ||1378 ||{{құлдырау}}1314 ||95,4 ||692 ||{{құлдырау}}675 ||97,5 ||686 ||{{құлдырау}}639 ||93,1 |- | [[Асубұлақ кенттік әкімдігі]] ||3001 ||{{құлдырау}}2037 ||67,9 ||1403 ||{{құлдырау}}988 ||70,4 ||1598 ||{{құлдырау}}1049 ||65,6 |- | [[Багратионов ауылдық округі]] ||1844 ||{{құлдырау}}1372 ||74,4 ||879 ||{{құлдырау}}687 ||78,2 ||965 ||{{құлдырау}}685 ||71 |- | [[Бозанбай ауылдық округі]] ||2866 ||{{құлдырау}}2363 ||82,4 ||1443 ||{{құлдырау}}1257 ||87,1 ||1423 ||{{құлдырау}}1106 ||77,7 |- | [[Егінсу ауылдық округі (Шығыс Қазақстан облысы)|Егінсу ауылдық округі]] ||1670 ||{{құлдырау}}1348 ||80,7 ||883 ||{{құлдырау}}730 ||82,7 ||787 ||{{құлдырау}}618 ||78,5 |- | [[Каменка ауылдық округі (Шығыс Қазақстан облысы)|Каменка ауылдық округі]] ||1120 ||{{құлдырау}}757 ||67,6 ||553 ||{{құлдырау}}386 ||69,8 ||567 ||{{құлдырау}}371 ||65,4 |- | [[Қасым Қайсенов кенттік әкімдігі]] ||3966 ||{{өсім}}6465 ||163 ||1865 ||{{өсім}}3077 ||165 ||2101 ||{{өсім}}3388 ||161,3 |- | [[Огнёв кенттік әкімдігі]] ||551 ||{{құлдырау}}511 ||92,7 ||260 ||{{құлдырау}}242 ||93,1 ||291 ||{{құлдырау}}269 ||92,4 |- | [[Өскемен ауылдық округі]] ||1799 ||{{құлдырау}}1385 ||77 ||862 ||{{құлдырау}}692 ||80,3 ||937 ||{{құлдырау}}693 ||74 |- | [[Саратов ауылдық округі]] ||2191 ||{{құлдырау}}1389 ||63,4 ||1049 ||{{құлдырау}}701 ||66,8 ||1142 ||{{құлдырау}}688 ||60,2 |- | [[Таврия ауылдық округі (Шығыс Қазақстан облысы)|Таврия ауылдық округі]] ||5824 ||{{құлдырау}}4366 ||75 ||2841 ||{{құлдырау}}2186 ||76,9 ||2983 ||{{құлдырау}}2180 ||73,1 |- | [[Тарғын ауылдық округі]] ||2901 ||{{құлдырау}}2210 ||76,2 ||1449 ||{{құлдырау}}1146 ||79,1 ||1452 ||{{құлдырау}}1064 ||73,3 |- | [[Төлеген Тоқтаров ауылдық округі]] ||2368 ||{{құлдырау}}2207 ||93,2 ||1138 ||{{құлдырау}}1101 ||96,7 ||1230 ||{{құлдырау}}1106 ||89,9 |- | '''ЖАЛПЫ САНЫ''' ||39079 ||{{құлдырау}}34067 ||87,2 ||19119 ||{{құлдырау}}17179 ||89,9 ||19960 ||{{құлдырау}}16888 ||84,6 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Шығыс Қазақстан облысы}} {{Ұлан ауданы елді мекендері}} [[Санат:Ұлан ауданы]] 2bntzt7r4fit3ugdq88r70ii7madbk4 Қарабауыр бұлдырық 0 21421 3576170 2430753 2026-04-03T17:18:50Z Digital Jetisu 179295 Салмағы 300–400 г. болады. Сан аралығында бос орынсыз жазылады. 3576170 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Қарабауыр бұлдырық | image =Pterocles sp.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{IUCN2008|assessors=BirdLife International |year=2008|id=|title=Pterocles orientalis|downloaded= 7 наурыз 2009}} Database entry includes a brief justification of why this species is of least concern</ref> |regnum = [[Жануарлар]] |phylum = [[Хордалылар]] |classis = [[Құстар]] | ordo = [[Бұлдырықтәрізділер]] | familia = [[Бұлдырық]] | genus = ''[[Pterocles]]'' | species = '''''P. orientalis''''' | binomial = ''Pterocles orientalis'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) }} '''Қарабауыр бұлдырық''' ({{lang-la|Pterocles orientalis}}) – [[бұлдырықтәрізділер]] отряды, [[бұлдырық]] тұқымдасына жататын құс. Салмағы 300–400 г. Қазақстанның оңтүстік-батыс бөлігінде Қамыс-Самар көлінде, [[Бетпақдала шөлі]] мен Зайсан қазаншұңқырында, [[Кіші Азия]] және [[Солтүстік Африка]]ның шөл далаларында мекендейді. Дене тұрқы 35 см, қанатының жайғандағы өрісі 70 см, құйрығының ұзындығы 11 см. Басы, мойнының артқы жағы және кеудесі қызыл сұр түсті. Кеудесі мен бауырында қара немесе қара қоңыр түсті жолақтар анық көрінеді. Сирағындағы қауырсындары қоңыр сары түсті, тұмсығы көк түсті болады. Ұяны жеке салғанымен Қарабауыр Бұлдырықтар суатқа, жем жеуге топтасып барады. Қоразы мен мекиенін реңінен ажыратуға болады. Қарабауыр Бұлдырық – жыл құсы. Қазақстанға наурыздың ортасынан бастап ұшып келеді. Ұясы қарапайым, жерді шұңқырлайды да оған ештеңе төсемейді, кейде ұя салмай-ақ, басқа құстың ұясын пайдаланады. Сәуірдің соңы мамырдың басында ұяға 3 жұмыртқа салып, оны мекиені мен қоразы кезектесіп басады. Бір маусымда екі, кейде үш рет балапан ұшырады. Олар көбінесе шөлді аймақ өсімдіктерінің тұқымымен қоректенеді, кейде ұсақ жәндіктерді де жейді. Күзде үлкен топ құрып, қазан – қараша айларында жылы жаққа ұшып кетеді. Үндістанда, аздаған бөлігі Қызылқұмда қыстайды деп есептеледі. Қарабауыр Бұлдырықтың жылдан-жылға саны азайып келеді. Қазір олар Үстірт қорығы мен «[[Алтынемел]]» ұлттық табиғи саябағында қорғауға алынып, Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref><ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref><ref>Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8</ref> [[Сурет:‎Pterocles orientalis 1921.jpg|200px|thumb|left]] [[Сурет:‎Ganga unibande MHNT.jpg|thumb|'' Pterocles orientalis'']] ==Дереккөздер== <references/> [[Санат:Бұлдырықтәрізділер]] k8tyjcs3jkipuh5cb8izsp3znwzgv35 3576171 3576170 2026-04-03T17:19:54Z Digital Jetisu 179295 Дұрысы қазан–қараша. Диапазон бірге жазылады. 3576171 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Қарабауыр бұлдырық | image =Pterocles sp.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{IUCN2008|assessors=BirdLife International |year=2008|id=|title=Pterocles orientalis|downloaded= 7 наурыз 2009}} Database entry includes a brief justification of why this species is of least concern</ref> |regnum = [[Жануарлар]] |phylum = [[Хордалылар]] |classis = [[Құстар]] | ordo = [[Бұлдырықтәрізділер]] | familia = [[Бұлдырық]] | genus = ''[[Pterocles]]'' | species = '''''P. orientalis''''' | binomial = ''Pterocles orientalis'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) }} '''Қарабауыр бұлдырық''' ({{lang-la|Pterocles orientalis}}) – [[бұлдырықтәрізділер]] отряды, [[бұлдырық]] тұқымдасына жататын құс. Салмағы 300–400 г. Қазақстанның оңтүстік-батыс бөлігінде Қамыс-Самар көлінде, [[Бетпақдала шөлі]] мен Зайсан қазаншұңқырында, [[Кіші Азия]] және [[Солтүстік Африка]]ның шөл далаларында мекендейді. Дене тұрқы 35 см, қанатының жайғандағы өрісі 70 см, құйрығының ұзындығы 11 см. Басы, мойнының артқы жағы және кеудесі қызыл сұр түсті. Кеудесі мен бауырында қара немесе қара қоңыр түсті жолақтар анық көрінеді. Сирағындағы қауырсындары қоңыр сары түсті, тұмсығы көк түсті болады. Ұяны жеке салғанымен Қарабауыр Бұлдырықтар суатқа, жем жеуге топтасып барады. Қоразы мен мекиенін реңінен ажыратуға болады. Қарабауыр Бұлдырық – жыл құсы. Қазақстанға наурыздың ортасынан бастап ұшып келеді. Ұясы қарапайым, жерді шұңқырлайды да оған ештеңе төсемейді, кейде ұя салмай-ақ, басқа құстың ұясын пайдаланады. Сәуірдің соңы мамырдың басында ұяға 3 жұмыртқа салып, оны мекиені мен қоразы кезектесіп басады. Бір маусымда екі, кейде үш рет балапан ұшырады. Олар көбінесе шөлді аймақ өсімдіктерінің тұқымымен қоректенеді, кейде ұсақ жәндіктерді де жейді. Күзде үлкен топ құрып, қазан-қараша айларында жылы жаққа ұшып кетеді. Үндістанда, аздаған бөлігі Қызылқұмда қыстайды деп есептеледі. Қарабауыр Бұлдырықтың жылдан-жылға саны азайып келеді. Қазір олар Үстірт қорығы мен «[[Алтынемел]]» ұлттық табиғи саябағында қорғауға алынып, Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref><ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref><ref>Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8</ref> [[Сурет:‎Pterocles orientalis 1921.jpg|200px|thumb|left]] [[Сурет:‎Ganga unibande MHNT.jpg|thumb|'' Pterocles orientalis'']] ==Дереккөздер== <references/> [[Санат:Бұлдырықтәрізділер]] 0vd03lgqyl846qj18h3lhkccvwph94u 3576172 3576171 2026-04-03T17:22:38Z Digital Jetisu 179295 Қарабауыр бұлдырық болады. Жалпы атау кіші әріппен жазылады. 3576172 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Қарабауыр бұлдырық | image =Pterocles sp.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{IUCN2008|assessors=BirdLife International |year=2008|id=|title=Pterocles orientalis|downloaded= 7 наурыз 2009}} Database entry includes a brief justification of why this species is of least concern</ref> |regnum = [[Жануарлар]] |phylum = [[Хордалылар]] |classis = [[Құстар]] | ordo = [[Бұлдырықтәрізділер]] | familia = [[Бұлдырық]] | genus = ''[[Pterocles]]'' | species = '''''P. orientalis''''' | binomial = ''Pterocles orientalis'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) }} '''Қарабауыр бұлдырық''' ({{lang-la|Pterocles orientalis}}) – [[бұлдырықтәрізділер]] отряды, [[бұлдырық]] тұқымдасына жататын құс. Салмағы 300–400 г. Қазақстанның оңтүстік-батыс бөлігінде Қамыс-Самар көлінде, [[Бетпақдала шөлі]] мен Зайсан қазаншұңқырында, [[Кіші Азия]] және [[Солтүстік Африка]]ның шөл далаларында мекендейді. Дене тұрқы 35 см, қанатының жайғандағы өрісі 70 см, құйрығының ұзындығы 11 см. Басы, мойнының артқы жағы және кеудесі қызыл сұр түсті. Кеудесі мен бауырында қара немесе қара қоңыр түсті жолақтар анық көрінеді. Сирағындағы қауырсындары қоңыр сары түсті, тұмсығы көк түсті болады. Ұяны жеке салғанымен Қарабауыр бұлдырықтар суатқа, жем жеуге топтасып барады. Қоразы мен мекиенін реңінен ажыратуға болады. Қарабауыр бұлдырық – жыл құсы. Қазақстанға наурыздың ортасынан бастап ұшып келеді. Ұясы қарапайым, жерді шұңқырлайды да оған ештеңе төсемейді, кейде ұя салмай-ақ, басқа құстың ұясын пайдаланады. Сәуірдің соңы мамырдың басында ұяға 3 жұмыртқа салып, оны мекиені мен қоразы кезектесіп басады. Бір маусымда екі, кейде үш рет балапан ұшырады. Олар көбінесе шөлді аймақ өсімдіктерінің тұқымымен қоректенеді, кейде ұсақ жәндіктерді де жейді. Күзде үлкен топ құрып, қазан-қараша айларында жылы жаққа ұшып кетеді. Үндістанда, аздаған бөлігі Қызылқұмда қыстайды деп есептеледі. Қарабауыр бұлдырықтың жылдан-жылға саны азайып келеді. Қазір олар Үстірт қорығы мен «[[Алтынемел]]» ұлттық табиғи саябағында қорғауға алынып, Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref><ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref><ref>Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8</ref> [[Сурет:‎Pterocles orientalis 1921.jpg|200px|thumb|left]] [[Сурет:‎Ganga unibande MHNT.jpg|thumb|'' Pterocles orientalis'']] ==Дереккөздер== <references/> [[Санат:Бұлдырықтәрізділер]] phj37ej6wy2ssiothu9ynwj2evukglv 3576173 3576172 2026-04-03T17:23:49Z Digital Jetisu 179295 Мойнының сөзін мойынның сөзінде өңдедім. 3576173 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Қарабауыр бұлдырық | image =Pterocles sp.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{IUCN2008|assessors=BirdLife International |year=2008|id=|title=Pterocles orientalis|downloaded= 7 наурыз 2009}} Database entry includes a brief justification of why this species is of least concern</ref> |regnum = [[Жануарлар]] |phylum = [[Хордалылар]] |classis = [[Құстар]] | ordo = [[Бұлдырықтәрізділер]] | familia = [[Бұлдырық]] | genus = ''[[Pterocles]]'' | species = '''''P. orientalis''''' | binomial = ''Pterocles orientalis'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) }} '''Қарабауыр бұлдырық''' ({{lang-la|Pterocles orientalis}}) – [[бұлдырықтәрізділер]] отряды, [[бұлдырық]] тұқымдасына жататын құс. Салмағы 300–400 г. Қазақстанның оңтүстік-батыс бөлігінде Қамыс-Самар көлінде, [[Бетпақдала шөлі]] мен Зайсан қазаншұңқырында, [[Кіші Азия]] және [[Солтүстік Африка]]ның шөл далаларында мекендейді. Дене тұрқы 35 см, қанатының жайғандағы өрісі 70 см, құйрығының ұзындығы 11 см. Басы, мойнынның артқы жағы және кеудесі қызыл сұр түсті. Кеудесі мен бауырында қара немесе қара қоңыр түсті жолақтар анық көрінеді. Сирағындағы қауырсындары қоңыр сары түсті, тұмсығы көк түсті болады. Ұяны жеке салғанымен Қарабауыр бұлдырықтар суатқа, жем жеуге топтасып барады. Қоразы мен мекиенін реңінен ажыратуға болады. Қарабауыр бұлдырық – жыл құсы. Қазақстанға наурыздың ортасынан бастап ұшып келеді. Ұясы қарапайым, жерді шұңқырлайды да оған ештеңе төсемейді, кейде ұя салмай-ақ, басқа құстың ұясын пайдаланады. Сәуірдің соңы мамырдың басында ұяға 3 жұмыртқа салып, оны мекиені мен қоразы кезектесіп басады. Бір маусымда екі, кейде үш рет балапан ұшырады. Олар көбінесе шөлді аймақ өсімдіктерінің тұқымымен қоректенеді, кейде ұсақ жәндіктерді де жейді. Күзде үлкен топ құрып, қазан-қараша айларында жылы жаққа ұшып кетеді. Үндістанда, аздаған бөлігі Қызылқұмда қыстайды деп есептеледі. Қарабауыр бұлдырықтың жылдан-жылға саны азайып келеді. Қазір олар Үстірт қорығы мен «[[Алтынемел]]» ұлттық табиғи саябағында қорғауға алынып, Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref><ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref><ref>Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8</ref> [[Сурет:‎Pterocles orientalis 1921.jpg|200px|thumb|left]] [[Сурет:‎Ganga unibande MHNT.jpg|thumb|'' Pterocles orientalis'']] ==Дереккөздер== <references/> [[Санат:Бұлдырықтәрізділер]] d2wzd1kvmf7w60u3uw0gmcwo6im4v6n 3576174 3576173 2026-04-03T17:26:10Z Digital Jetisu 179295 "қарабауыр бұлдырықтар" сөзін өңдедім. Жалпы атау кіші әріппен жазылады. 3576174 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Қарабауыр бұлдырық | image =Pterocles sp.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{IUCN2008|assessors=BirdLife International |year=2008|id=|title=Pterocles orientalis|downloaded= 7 наурыз 2009}} Database entry includes a brief justification of why this species is of least concern</ref> |regnum = [[Жануарлар]] |phylum = [[Хордалылар]] |classis = [[Құстар]] | ordo = [[Бұлдырықтәрізділер]] | familia = [[Бұлдырық]] | genus = ''[[Pterocles]]'' | species = '''''P. orientalis''''' | binomial = ''Pterocles orientalis'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) }} '''Қарабауыр бұлдырық''' ({{lang-la|Pterocles orientalis}}) – [[бұлдырықтәрізділер]] отряды, [[бұлдырық]] тұқымдасына жататын құс. Салмағы 300–400 г. Қазақстанның оңтүстік-батыс бөлігінде Қамыс-Самар көлінде, [[Бетпақдала шөлі]] мен Зайсан қазаншұңқырында, [[Кіші Азия]] және [[Солтүстік Африка]]ның шөл далаларында мекендейді. Дене тұрқы 35 см, қанатының жайғандағы өрісі 70 см, құйрығының ұзындығы 11 см. Басы, мойнынның артқы жағы және кеудесі қызыл сұр түсті. Кеудесі мен бауырында қара немесе қара қоңыр түсті жолақтар анық көрінеді. Сирағындағы қауырсындары қоңыр сары түсті, тұмсығы көк түсті болады. Ұяны жеке салғанымен қарабауыр бұлдырықтар суатқа, жем жеуге топтасып барады. Қоразы мен мекиенін реңінен ажыратуға болады. Қарабауыр бұлдырық – жыл құсы. Қазақстанға наурыздың ортасынан бастап ұшып келеді. Ұясы қарапайым, жерді шұңқырлайды да оған ештеңе төсемейді, кейде ұя салмай-ақ, басқа құстың ұясын пайдаланады. Сәуірдің соңы мамырдың басында ұяға 3 жұмыртқа салып, оны мекиені мен қоразы кезектесіп басады. Бір маусымда екі, кейде үш рет балапан ұшырады. Олар көбінесе шөлді аймақ өсімдіктерінің тұқымымен қоректенеді, кейде ұсақ жәндіктерді де жейді. Күзде үлкен топ құрып, қазан-қараша айларында жылы жаққа ұшып кетеді. Үндістанда, аздаған бөлігі Қызылқұмда қыстайды деп есептеледі. Қарабауыр бұлдырықтың жылдан-жылға саны азайып келеді. Қазір олар Үстірт қорығы мен «[[Алтынемел]]» ұлттық табиғи саябағында қорғауға алынып, Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref><ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref><ref>Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8</ref> [[Сурет:‎Pterocles orientalis 1921.jpg|200px|thumb|left]] [[Сурет:‎Ganga unibande MHNT.jpg|thumb|'' Pterocles orientalis'']] ==Дереккөздер== <references/> [[Санат:Бұлдырықтәрізділер]] fk182cjsnhwxn1gfkdspo8f8htm1gm6 3576175 3576174 2026-04-03T17:27:47Z Digital Jetisu 179295 Бір маусымда екі, кейде үш рет балапан шығарады. "ұшырады" емес, мағынасы бойынша "шығарады". 3576175 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Қарабауыр бұлдырық | image =Pterocles sp.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{IUCN2008|assessors=BirdLife International |year=2008|id=|title=Pterocles orientalis|downloaded= 7 наурыз 2009}} Database entry includes a brief justification of why this species is of least concern</ref> |regnum = [[Жануарлар]] |phylum = [[Хордалылар]] |classis = [[Құстар]] | ordo = [[Бұлдырықтәрізділер]] | familia = [[Бұлдырық]] | genus = ''[[Pterocles]]'' | species = '''''P. orientalis''''' | binomial = ''Pterocles orientalis'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) }} '''Қарабауыр бұлдырық''' ({{lang-la|Pterocles orientalis}}) – [[бұлдырықтәрізділер]] отряды, [[бұлдырық]] тұқымдасына жататын құс. Салмағы 300–400 г. Қазақстанның оңтүстік-батыс бөлігінде Қамыс-Самар көлінде, [[Бетпақдала шөлі]] мен Зайсан қазаншұңқырында, [[Кіші Азия]] және [[Солтүстік Африка]]ның шөл далаларында мекендейді. Дене тұрқы 35 см, қанатының жайғандағы өрісі 70 см, құйрығының ұзындығы 11 см. Басы, мойнынның артқы жағы және кеудесі қызыл сұр түсті. Кеудесі мен бауырында қара немесе қара қоңыр түсті жолақтар анық көрінеді. Сирағындағы қауырсындары қоңыр сары түсті, тұмсығы көк түсті болады. Ұяны жеке салғанымен қарабауыр бұлдырықтар суатқа, жем жеуге топтасып барады. Қоразы мен мекиенін реңінен ажыратуға болады. Қарабауыр бұлдырық – жыл құсы. Қазақстанға наурыздың ортасынан бастап ұшып келеді. Ұясы қарапайым, жерді шұңқырлайды да оған ештеңе төсемейді, кейде ұя салмай-ақ, басқа құстың ұясын пайдаланады. Сәуірдің соңы мамырдың басында ұяға 3 жұмыртқа салып, оны мекиені мен қоразы кезектесіп басады. Бір маусымда екі, кейде үш рет балапан шығарады. Олар көбінесе шөлді аймақ өсімдіктерінің тұқымымен қоректенеді, кейде ұсақ жәндіктерді де жейді. Күзде үлкен топ құрып, қазан-қараша айларында жылы жаққа ұшып кетеді. Үндістанда, аздаған бөлігі Қызылқұмда қыстайды деп есептеледі. Қарабауыр бұлдырықтың жылдан-жылға саны азайып келеді. Қазір олар Үстірт қорығы мен «[[Алтынемел]]» ұлттық табиғи саябағында қорғауға алынып, Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref><ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref><ref>Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8</ref> [[Сурет:‎Pterocles orientalis 1921.jpg|200px|thumb|left]] [[Сурет:‎Ganga unibande MHNT.jpg|thumb|'' Pterocles orientalis'']] ==Дереккөздер== <references/> [[Санат:Бұлдырықтәрізділер]] 24xhnoweutr27t4713ghfduq00k181o 3576176 3576175 2026-04-03T17:31:01Z Digital Jetisu 179295 Сәуірдің соңы мен мамырдың басында ұяға 3 жұмыртқа салып, оны мекиені мен қоразы кезектесіп басады. "сәуірдің соңы мамырдың басында" арасында "мен" жалғаулығы керек. 3576176 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Қарабауыр бұлдырық | image =Pterocles sp.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{IUCN2008|assessors=BirdLife International |year=2008|id=|title=Pterocles orientalis|downloaded= 7 наурыз 2009}} Database entry includes a brief justification of why this species is of least concern</ref> |regnum = [[Жануарлар]] |phylum = [[Хордалылар]] |classis = [[Құстар]] | ordo = [[Бұлдырықтәрізділер]] | familia = [[Бұлдырық]] | genus = ''[[Pterocles]]'' | species = '''''P. orientalis''''' | binomial = ''Pterocles orientalis'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) }} '''Қарабауыр бұлдырық''' ({{lang-la|Pterocles orientalis}}) – [[бұлдырықтәрізділер]] отряды, [[бұлдырық]] тұқымдасына жататын құс. Салмағы 300–400 г. Қазақстанның оңтүстік-батыс бөлігінде Қамыс-Самар көлінде, [[Бетпақдала шөлі]] мен Зайсан қазаншұңқырында, [[Кіші Азия]] және [[Солтүстік Африка]]ның шөл далаларында мекендейді. Дене тұрқы 35 см, қанатының жайғандағы өрісі 70 см, құйрығының ұзындығы 11 см. Басы, мойнынның артқы жағы және кеудесі қызыл сұр түсті. Кеудесі мен бауырында қара немесе қара қоңыр түсті жолақтар анық көрінеді. Сирағындағы қауырсындары қоңыр сары түсті, тұмсығы көк түсті болады. Ұяны жеке салғанымен қарабауыр бұлдырықтар суатқа, жем жеуге топтасып барады. Қоразы мен мекиенін реңінен ажыратуға болады. Қарабауыр бұлдырық – жыл құсы. Қазақстанға наурыздың ортасынан бастап ұшып келеді. Ұясы қарапайым, жерді шұңқырлайды да оған ештеңе төсемейді, кейде ұя салмай-ақ, басқа құстың ұясын пайдаланады. Сәуірдің соңы мен мамырдың басында ұяға 3 жұмыртқа салып, оны мекиені мен қоразы кезектесіп басады. Бір маусымда екі, кейде үш рет балапан шығарады. Олар көбінесе шөлді аймақ өсімдіктерінің тұқымымен қоректенеді, кейде ұсақ жәндіктерді де жейді. Күзде үлкен топ құрып, қазан-қараша айларында жылы жаққа ұшып кетеді. Үндістанда, аздаған бөлігі Қызылқұмда қыстайды деп есептеледі. Қарабауыр бұлдырықтың жылдан-жылға саны азайып келеді. Қазір олар Үстірт қорығы мен «[[Алтынемел]]» ұлттық табиғи саябағында қорғауға алынып, Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref><ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref><ref>Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8</ref> [[Сурет:‎Pterocles orientalis 1921.jpg|200px|thumb|left]] [[Сурет:‎Ganga unibande MHNT.jpg|thumb|'' Pterocles orientalis'']] ==Дереккөздер== <references/> [[Санат:Бұлдырықтәрізділер]] f6lxdvd2krs5a0hbujp3jzl3k064j0o Бала 0 22585 3576090 3575961 2026-04-03T12:29:21Z Шерова Ринат Амангелдиевна 179346 3576090 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Little Angel & Dish.jpg|thumb]] [[Сурет:Face paint girls.jpg|thumb]] [[Сурет:Children in Middle Vietnam.jpg|thumb]] [[Сурет:Young Polish boy.jpg|thumb]] '''Бала''' — [[әке-шеше]]нің [[перзент]]і, [[ұрпақ|ұрпағы]]. [[Жыныс]] ерекшелігіне қарай ұл, [[қыз]], жас шамасына қарай: [[нәресте]], [[сәби]], [[бөбек]], [[балдырған]], [[жеткіншек]], [[жасөспірім]] болып жіктеледі. Ұл-қыздың жарық дүниеге келген сәтінен бастап [[Кәмелеттік|кәмелетке]] толғанға дейінгі кезеңі бала ұғымына сияды. Қазақстанда 18 жасқа толған [[БОЗБАЛА|бозбала]] мен [[бойжеткен]] ресми түрде кәмелетке толған ересек адамдар қатарына қосылады. “Бала мемлекеттің қорғауында болады. Балаларына қамқорлық жасау және тәрбиелеу — ата-ананың табиғи құқығы әрі парызы” (ҚР Конституциясы 27-бап). [[Қазақ]] халқы бірінші туған Баланы тұңғышым, одан кейінгілерін “ортаншы”, ең соңғы туған перзентін “кенже” деп атайды. Бұрынғы дәстүр бойынша әке мұрасы кенже ұлға қалған. Оның үйі [[қарашаңырақ]] деп аталады. Балалар ата-аналарын асырауға, сыйлауға, құрметтеуге тиіс. “Адамдарға біз ата-аналарына жақсылық жасауды бұйырдық” деп жазылған Құран Кәрімде. ҚР Конституциясында: “Кәмелетке толған еңбекке қабілетті балалар еңбекке жарамсыз ата-анасына қамқорлық жасауға міндетті” делінген (27-бап).<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том;</ref> 20 қараша - Дүниежүзілік балалар күні 1954 жылы БҰҰ-ның Бас Ассамблеясы бүкіл әлемде балалардың аман-саулығын қамтамасыз етуге бағытталған игі іс-қимылдарға арналған балалардың бүкіләлемдік бауырластығы пен өзара түсіністігі күні ретінде «Дүниежүзілік балалар күнін» мерекелеу үрдісін барлық елдерде енгізуді ұсынды. Қарашаның 20-сы - Бас ассамблеяның 1959 жылы Балалар құқы декларациясын, ал 1989 жылы - Балалар құқы Конвенциясын қабылдауымен ерекшеленеді. == Балалық == {{main|Нәресте}} Балалық - [[өмір]]дің бір кезеңіндегі жиі, бірақ болуы міндетті емес, [[биология]]лық жетілмегендікпен тәуелді күйімен сипатталатын кезең. Адамдардың өз жасын сезінуінде [[тарих]]и және [[Мәдениет|мәдени]] ерекшеліктері болады, ал оның кезеңдік және маңызды категорияларға бөлінуі жасты әлеуметтік құру деп аталады.<ref name="a1">Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын – [[Павлодар]]: «ЭКО» ҒӨФ. [[2006]]. – 569 б. ISBN 9965-808-89-9</ref> == Баланың дамуы == Баланың дамуы - балалық шақта өсіп-жетілу барысында жүріп жатқан физиологиялық, [[психология]]лық және әлеуметтік мінез-құлықтағы өзгерістер.<ref name=a1/> == Баланы негізге алатын отбасы == Баланы негізге алатын отбасы - ересек адамдар балаларының игілігіне көп көңіл бөлетін және некені олардың мүддесінде кез келген жағдайда сақтап қалуға тырысатын [[отбасы]].<ref name=a1/> == Әлемдегі жағдай == Әлем бойынша соңғы есептеулерге қарағанда тіркелмеген балалардың саны 250 млн-ға жуықтапты. Соңғы жыл сайын тіркелмеген балалар саны 51млн-ға артуда. Баланың тіркелмеуі яғни оның құжаттарының жоқтығы ол баланың тәуелсіздігінің жоқтығымен тең. Ата-ананың балаларын тіркемеудің өзіндік салмақты негіздері бар. Мысалы, ата-аналардың алкогольдерге беріліп кетуінің себептерінен балалар тіркелмей қалып кетуде және осы жағдай көптеген мемлекеттерде орын алуда. Мысал ретінде біз Африкадағы [[Сомали]] елін алуымызға болады. Онда жалпы алғанда әйелдердің тек 3%-ы ғана балаларын тіркейді. Мұның себебі Сомали елінде бала тіркейтін органдардың жетіспеушілігі немесе бала тіркеудің қымбат болуы. Қалталары балаларын тіркеуге көтермеу себебінен балалар тіркелмей, құжатсыз жүруде. Екінші орынды [[Бангладеш]] мемлекеті алды. Онда жаңа туған нәрестелердің 10%-ы ғана туу туралы куәлік алады. Мұның себебі онда баланы дүниеге әкелу санының шектеулігі. Яғни, нақты белгіленген саннан артық бала дүниеге әкелсе [[ата-ана]] салық төлейді. [[Оңтүстік Азия]] бойынша барлық балалардың 37%-ы тіркелген. Ертеңгі күні балаларды тіркемеу үлкен мәселеге айналмас үшін көптеген мемлекеттерде тіркеудің бірнеше түрлері қарастырылуда. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Туыстық қатынастар}} {{wikify}} [[Санат:Отбасы]] [[Санат:Әлеуметтік топтар]] [[Санат:Жеті ата]] [[Санат:Балалық]] [[Санат:Бала құқығы]] mfluqkb3z0l7paem2yjwls2x0uewouv Людвиг ван Бетховен 0 24081 3576244 3369653 2026-04-03T18:59:00Z Tuttiorchestra687 173049 3576244 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Фон=non_performing_personnel |Атауы={{Lang-de|Ludwig van Beethoven}} |Сурет=Beethoven.jpg |Сурет тақырыбы=1820 жылғы Жозеф Карл Штилер салған портрет |Сурет ені=270px |Туған күні=16.12.1770 |Қайтыс болған күні=26.03.1827 |Туған жері={{туғанжері|Бонн|Боннда}}, [[Қасиетті Рим империясы]] |Қайтыс болған жері={{қайтысболғанжері|Вена|Венада}}, Аустрия империясы |Мемлекет=[[File:Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1430-1806).svg|22px|border]] [[Қасиетті Рим империясы]] <br/> [[File:Flag of the Habsburg Monarchy.svg|22px|border]] Аустрия империясы <br/> |Мамандықтары=Сазгер, Пианист, Скрипкашы, Дирижер |Жанрлары=[[Классикалық музыка]],<br/> Симфония, Опера, Соната, Реквием, Ішекті квартет<br/> <br/>'''Қолтанбасы''' [[File:Beethoven Signature.svg|200px|border]] |Аспаптары=[[Фортепиано]], [[Скрипка]] |Белсенділік жылдары=[[1782 жыл|1782]] – [[1827 жыл|1827]] |Commons=Ludwig van Beethoven }} '''Людвиг ван Бетховен''' ({{lang-de|Ludwig van Beethoven}}; [[16 желтоқсан]], [[1770 жыл]], [[Бонн]], [[Қасиетті Рим империясы]] – [[26 наурыз]], [[1827 жыл]], [[Вена]], Аустрия империясы) — немістің ұлы [[сазгер]], [[дирижер|дирижëр]]і және [[Пианино|пианисті]], үш [[Вена классика мектебі|Вена классиктерінің бірі]]. == Өмірбаяны == Бетховен өнердің мақсатын, мәнін барлық қауымға өзінің кеудесіндегі ыстық жалынымен күйдіріп бара жатқан пендеге және бостандыққа деген махаббатын жеткізуде көрген. Бірақ оның өнерінің бүкіл адамзатқа қызмет етуі, ақиқатта зиялы қауымдағы жеке адамдар шеңберіне қызметке айналды. Бұл Бетховен өміріне азапты әсер етті. === Бонндық кезең === [[Сурет:Beethoven house of birth Bonn 2008.jpg|left|thumb| alt=A.|Дүниеге келген үйі]] Людвиг ван Бетховен 1770 жылдың желтоқсанында Германияның [[Бонн]] қаласында дүниеге келді. [[Иоганн ван Бетховен]] – Людвигтің әкесі – капеллада қызмет етті. [[Әнші]], [[скрипка]]шы, [[клавесин]]ист, ол қабілетті музыкант болғанымен, ішімдікке құмарлығы Людвигтің өміріне ауыр зиян келтірді. Бетховеннің ерте көрінген музыкалық дарынына әкесі жаңа табыс көзі ретінде қарады. Кейбір мағлұматтарға жүгінсек, 1778 жылы Бетховеннің алғашқы қауымдық концерты өтті. Оқуының хаостығына, жүйесіздігіне қарамастан Людвиг 12 жасында клавесинде, скрипкада, органда еркін ойнады және парақтан жеңілдікпен ноталық мәтіндерді оқи алған. [[Сурет:Beethoven AlmanachDerMusikgesellschaft 1834.jpg|нобай|солға|Бетховен алтыншы симфонияны жазуда]] [[Христиан Готлоб Нефе]] Бонндық капелланың жаңа директоры болып келді. Көптеген зингшпильдер және опералар, өз заманының сергек музыканты, көкірегі ашық, дана, алдыңғы қатарлы адам, Нефе Бетховеннің ұстазына айналды. Ол жас Бетховенді гармония, контрапунктпен таныстырды. Нефеның арқасында 1782 жылы Бетховеннің алғашқы туындылары: Дресслер маршы тақырыбына вариациялар, үш фортепианолық соната, басылып шықты. 13 жастан бастап ол жанұясын қаржыландырушыға айналады. Органшы-Нефеның көмекшісі, сарай маңылық капелланың альтшысы болып қызмет жасайды. Сол кезде Бетховен қала интеллигенциясымен араласып, атаққа ие болады. Бірақ, провинциялық өмірден жалығып, ол 1787 жылы Венаға аттанады. Онда Бетховен [[Моцарт]]пен кездесіп ''«Фигароның үйленуі» (Свадьба Фигаро)'' авторын өзінің фортепианода импровизациясымен таң қалдырады. Кенеттен шешесі ауырып қалып, Бетховен туған қаласына оралуға мәжбүр болады. Анасының өмірден өткенінен кейін әкесі рухани әлсіреп, төмендеген Бетховен кіші інілеріне қамқоршы болады. Сол ауыр жылдары [[Елена фон Брейнинг]] үйіне барып, ол тынығып, шығармашылық жігер алғандай болатын. 1792 жылы атақты сазгер [[Йозеф Гайдн]] [[Бонн]]ға келгенде, жас композитордың (50 шақты шығармасын: фортепианоға арналған кішігірім пьесалар, үш соната, түрлі құрамдық ансамбльдер, екі кантата, кішігірім балет) шығармаларына сүйсініп, Бетховенді Венаға шақырады. Бонндық кезең Бетховеннің идеялық-көркемдік қалыптасуында маңызды рөл атқарды деуге болады. Оның динамизммен, бағыттылықпен, жігерлікпен көзге түсе бастаған. 1792 жылдың күзінде Бетховен жастықпен қоштасып, [[Вена]]ға бет алады. Венада өткен алғашқы бірнеше жыл Бетховен өміріндегі ең бақытты шақ болған. Бетховен-пианисттың тамсандырарлық сәті Бетховен-композиторға сара жол ашты. Алайда өз шығармаларын басып шығарар алдында Бетховен Гайдн, [[Альбрехтсбергер]], [[Сальери]]ден дәріс алып, теориялық білімдерін тексеріп, толықтырып алған. Бетховен пианист және импровизатор ретінде Венаның өнерпаздары арасында көзге түсті. * 1795 жылы басылған оркестрлік 1. фортепианолық трио Бетховенге композитор ретінде көпшілік назарын аударды. * 1795-1802 жж. аралығындағы он шақты шығарманың ішінде 12 фортепианолық соната, 3 фортепиано мен оркестрге арналған концерт, екі симфония, 6 ішектік квартет оркестр 18, фортепианолық және ішекті аспаптық трио, және т. б. Қиын өзінің өнерінің мәдениет әлемінде орын іздеу жылдары Бетховен үлкен қасіретке душар болып қалады, ол естімейді. Музыкант қайғысына адам қиыншылығы қосылады, ол жас, зиялы қауымның қызы [[Джульетта Гвиччарди]]ді сүйеді. Вегелерге жазған хаттарында өмірге қуанышты екенін айтып, тағдырдың қаталдығына мойымайтынын ұрандады. Бірақ жаңа соққы дайын тұрады, Дж. Гвиччарди ортасында Бетховен тек кедей музыкант болып саналды. Және есту қабілетінен айырылуы жақындап, біліне бастады. Емшілер кеңесімен Бетховен [[Гейлигенштад]] деген жерге денсаулығын дұрыстауға барады. Бірақ емдеу көмектеспей, Бетховен өте қатты қайғыға батады. Ол трагедиялық әсері үлкен Гейлигенштадтық [[ақыр хат]] (завещание) деп аталатын ескерткішті сол ауыр күндері жазады. * 1800-1803 жж. шығармаларында композитордың бастан кешіргенінің барлығы айқын көрінеді: ''Үшінші до-минорлық фортепианолық концерт, ор. 37 (1800ж.), жерлеу маршы бар ля-бемоль мажорлық соната, ор. 26 және «Лунная» сонатасы (1801), скрипка мен фортепианолық «Крейцерлік» сонатасы (1803),'' және т. б. шығармалар. Бірақ адам қасіреті музыкант сәттілігіне әкелді. Қаһармандық симфонияда жеке тұлғалық қиыншылықтарды өмірге деген құштарлық, өнерге деген терең, ыстық махаббат жеңіп шығады. [[Сурет:Beethoven monument bonn muensterplatz 2008.jpg|thumb| alt=A.| ''[[Бонндағы Бетховен монументі]]''.]] === Кемелдену кезеңі (1803-1812) === * 1803-1808 жж. орталық шығармалар. Бетховен түсінігінде өмір – қаһармандық күрес болды, композитор үшін бүкіл адамзатқа бақыт пен шаттық сыйлау және адамдарға үлкен махаббат міндет болғандай. Бұл жылдары Бетховен бесінші симфонияның және ''«Аппасионата» сонатасының'' жобасы жасалды, ''«Қаһаямандық» симфониясын'' және ''«Аврораны»'' аяқтап жатқанда ''«Фиделио» операсымен'' жұмыс жасайды, кейінірек ''төртінші симфоияны'' жаза бастайды. Сөйтіп керемет жігерлі шығармашылық ізденістерде болады. Осы өмір кезеңінде скрипкаға арналған концертін жазады, ''алтыншы симфония'', ''«Кориолан» увертюрасы'', фортепиано, хор, және оркестрге арналған фантазия жарыққа келеді. Үшінші симфония Наполеонға арналған еді, бірақ ол өзін император деп жариялаған соң Бетховенның көзінде түсіп, өзінің туындысын композитор ''«Eroica»'', (Героическая) яғни Қаһармандық деп атады. Идеясының бұрын болып көрмеген батылдығына, формалар мен музыкалық мәнерлеу әдістеріне қарай бұл симфония шынымен де революциялық акт болды. Осы шығарма алдағы симфонизмге кең өріс ашты, бұл туындыдан бастап әлем симфонизмінде жаңа эра басталды. Үшінші симфониядан кейін композитор «Фиделио» операсын жазуға кірісіп кетеді. ''«Фиделио»'' - Бетховенның жалғыз операсы. Сахналық жанрларда, және опералық формаларда Бетховен симфонияларда ұрандаған тираниямен күресу және еркіндікке құштарлық идеяларын ашады. Бұл операға француз драматургы Буйидың либреттосын алды. Онда идеалды махаббат пен отбасы беріктігі басты құндылықтар болып табылады.«Фиделионы» жазу жұмысы 1803 жылдық соңына жатады, ал 1805 жылдың күзінде опера «Фиделио» веналық театрдың сахнасында қойылды. Қоғамдағы жағдай операның сәтсіз қойылуына ықпал етеді. Тек 1814 жылда Венада қайта қойылған «Фиделио» ыстық ықыласқа бөленді. Сәл уақыттан кейін опера [[Прага]]да және [[Берлин]]де орындалды. * 1809-1812 жж. шығармалары. ''«Эгмонт»''. Бесінші концерттен кейін Бетховен бұл жанрда жұмысын аяқтайды. Композитор қаламының астынан бұл жылдары ор. 81 ми-бемоль-мажорлы соната, жетінші және сегізінші симфониялар (1812) шығады. Осы жылдары Бетховен Гëте поэзиясымен әуес болатын. ''«Фауст»'' трагедиясының әсерімен опера жазатын ой туады. Және ''«Эгмонт»'' трагедиясына музыка жазады. Венада Бетховеннің аты әйгілі болып оған көптеген тапсырыстар беріледі. Шығармашылық өрлеу шыңдалғанмен жеке өмірі қалыптаспаған композитор жанұялық бақытты аңсайды. Ыстық сезімі жайлы ол [[Жозефина Дейм]]ге (Брунсвиг) хатында жазған болатын. Бетховен қаржылық тұрақтылықты мақсат етіп князьға жұмысқа композитор болып тұруды сұраумен хат жазды. Бірақ жауап болмаған соң, ұлы композитор австриядан кетуді ойластырады. Бұны біліп қалған кейбір меценаттар сондай көрнекті композитордың оларды қалдырып кетіп қалуын қаламай, оған зейнетақы төлеп тұруға келіседі. Бірақ бұл шешімнен кейін де ақшадан көрі жұмысы көп болды. Композитор өміріне естімеу көп қиыншылық әкелді. Ол [[Италия]]ға барып концерттер беруден бас тартуға мәжбүр болды. Ақша жағынан да, қарым – қатынастар да азайып күрделі жағдай туды. === Өмірі мен шығармашылығының соңғы кезеңі. === [[Сурет:Zentralfriedhof Vienna - Beethoven.JPG|left|thumb| alt=A.| ''[[Бетховеннің мазары, Вена]]''.]] * «Киелі достастық» («Священный союз»). Наполеон империясының күйреуінен кейін Еуропада күрделі саяси реакциялар басталды. Австриялық канцлер [[Меттерних]]тың қол астында «Киелі достастыққа» ең агрессивті басшылықтар еніп бірікті. Веналық конгресстың салтанатты мерекелерінде зиялы қауым байлықтарын мақтан етіп, революциялық халықтан қорыққандарын жасыруға тырысты. Сол уақытта еуропалық картаны кескіндеп, жерлерді таласып бөлу қайнап жатты. Бетховенге бұл әрекеттер бөтен болды, композитор осы жағдайға араласпады, түсінбеді. Осыған қарамастан Бетховен көзінің тірі кезіндегі атағының шыңына тек сол уақытта жетті. Ол әйгілі механик Мельцельдың тапсырысы бойынша ''«Битва при Виттории»'' шығармасын жазды. Оның тақырыбы сол кезде модада болған әскери арнаға жататын. «Битва при Виттории» орындалған концертте жетінші симфония да орындалған мен ол біріншінің көлеңкесінде қалып қойды. Бетховеннің концерттерінде короналы өкілдер келген, және атағы асқақтағасын операсы да еске түсіп қайта қойылды. Сахнада «Фиделио» операсы орындалғанда Бетховен дирижерлік пультте тұрды, бірақ құлағы естімегендіктен қателіктер кетіп отырды. * Шығармашылық кризис. Зиялы қауымның еркелеткеніне қарамастан шығармашылық өмірде жаңалықтар азайды. Бетховен 1813-1818жж. ақырын және аз шығарады. Бетховенның «кейінгі стилі» фортепианоға арналған ми минорлы ор. 90 сонатасында, виолончельге арналған сонаталарында, халық әндерінің өңдеулерінде көрінеді. «К далекой возлюбленной» әндер циклы, 1816-1822 жж. арасында фортепианолық сонаталар, квартеттері шығады. Композициясы және музыкалық тілі жағынан күрделі болып келеді. Бетховен класикалық сонатаға сипатты форма құрау заңдылықтарының шегінен шығып, полифониялық бөлімдер қосады, тематизмде орын ауыстыру жаңа даму әдістеріне әкелді. * Тоғызыншы симфония. Кейінгі шығармалар арасында асқар шың болып тоғызыншы смфония тұр. Оған Қаһармандық пен Бесінші симфонияның, пасторальды» және Жетінші симфонияны келіп өрілді.Симфонияның титандық идеясы – дыбыстармен әлем халықтарының бірлігін, ағайындығын және теңдігін жеткізу – жаңа формаларды талап етті. Бетховен тек шекарасын кеңейтіп қана қоймай, жанрдың өзінен тыс шығып кетеді. Оған миллиондарға үндеу үшін, оларды біріктіру үшін аспаптық музыка жетпей, сөз керек болды. Сондықтан Бетховен симфония финалына Ф.Шиллер неміс ақының «Ода к радости» деген одасына хор жазып қосты. Шиллердің көрсеткен ойында Бетховен армандаған гуманисттік идеалдар берілген. * Өмірінің соңғы жылдары. Композитордың соңғы жылдары өте қиын және қайғылы болды. Оны сол уақыттағы саяси жағдай шаршатып, өзін жалғыз сезінді. Ұлы композитор ештеңе естімеді.Бетховенның материалдық жағдайы бұрынғыдай нашар болып қала береді. Бетховенның бөлесі композитордың қамқорында еді. Оны тәрбиелеуге енді үлкен қиыншылықпен табылатын қаржының барлығы кетіп отырады. Ұлы композитор 1827 жылдың 26 науырызында бірнеше ай ауырған соң өмірден өтті.<ref name="source1">«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Commons|Ludwig van Beethoven|Людвиг ван Бетховн}} [[Санат:Германия сазгерлері]] [[Санат:Германия музыканттары]] [[Санат:Германия пианистері]] [[Санат:Германия дирижерлері]] [[Санат:Керең музыканттар]] [[Санат:XVIII ғасыр сазгерлері]] [[Санат:XIX ғасыр сазгерлері]] [[Санат:XVIII ғасыр пианистері]] [[Санат:XIX ғасыр пианистері]] [[Санат:XVIII ғасыр дирижерлері]] [[Санат:XIX ғасыр дирижерлері]] [[Санат:Людвиг ван Бетховен]] [[Санат:Классикалық дәуір сазгерлері]] [[Санат:Опера сазгерлері]] [[Санат:Германия масондары]] 6npcs1dgvcryzx6i0i8871bgeettjyk Дирижер 0 27141 3576384 3574985 2026-04-03T21:51:09Z Tuttiorchestra687 173049 3576384 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Maazel 08.jpg|thumb|[[Лорин Маазель]]]] '''Дирижëр''' ({{lang-fr|dіrіger – бағыттау, басқару}}) – музыкалық шығармаларды орындаушылар тобын басқаратын жетекші. Ол музыкалық шығармалардың екпініне, динамикалық [[ырғақ|ырғағына]] бет құбылысы, қас-қабақ, көзқарасы мен [[ым]], қол қимылдары, яғни қалыптасқан дирижëрлік тіл арқылы жетекшілік жасайды. Музыканттарды шабыттандырып, қол қимылдарына негізделген белгілі бір тәртіп пен жүйеде басқарады. Ол орындаушылардың ансамбльдік үйлесімі мен орындаушылық шеберлігін қамтамасыз етіп, шығармаға өзінің көркемдік түсінігін беруге тырысады. 18 ғасырда вокалдық немесе аспаптық капелланың, сондай-ақ, операның, кейін әскери үрмелі аспаптар оркестрінің дирижëрлері [[капельмейстер]] деп аталды. 19 ғасырда симфониялық оркестрлердің дирижерлері осылай атала бастады. Хор басқарушысы хор дирижëрі немесе [[хормейстер]], ал христиандардың шіркеу хорының дирижëрі регент деп аталады. Қазақстандағы ұлттық дирижëрлік өнердің туып, қалыптасу тарихы [[Қазақ ұлт аспаптары оркестрі]]н құрып (1934), алғашқы дирижëрі болған [[Жұбанов Ахмет Қуанұлы|А.Жұбанов]] есімімен байланысты. Сондай-ақ дирижëрлер - ''Л.М.[[Леонид Матвеевич Шаргородский|Шаргородский]], Ш.Қажығалиев,, С.Шабельский, Р.Кацман, А.Мырзабеков, Р.Садықова т.б.'' атауға болады.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Stub:Қазақ мәдениеті}} [[Санат:Мәдениет]] 5j26f1e2xrei7nfbw9f9wbgcjyqec7o Халық Кеңесі 0 31873 3576290 3575396 2026-04-03T19:52:09Z Kasymov 10777 3576290 wikitext text/x-wiki {{Газет | атауы = Халық Кеңесі | шынайы атауы = «Халық кеңесі» (газет) | сурет = | қолы = | түрі = әлеуметтік-экономикалық және қоғамдық-саяси | форматы = Интернет-басылым | құрылғаны = [[1990 жыл]] 20 қыркүйек | басылымдарды тоқтату = | бағасы = | иелері = «Bastau Media» ЖШС | баспасы = | редакторы = | бас редакторы = | штат = | саяси = Мемлекеттік | тілі = [[Қазақ тілі|Қазақша]], орыс, ағылшын |мерзімділік = күнделікті | тиражы = | бас кеңсесі = Қазақстан: 010008, Астана қ. | ISSN = | веб-сайты = [http://www.halyq-kenesi.kz/ halyq-kenesi.kz] }} '''«Халық кеңесі»''' – қоғамдық-саяси және әлеуметтік-экономикалық бағыттағы қазақстандық басылым. Алғашында газет ретінде жарық көрген басылым кейін дәстүрлі және цифрлық форматты қатар ұштастыратын медиа ретінде қайта жаңғырды. == Тарихы == Газет алғаш рет 1990 жылғы 20 қыркүйекте тіркеліп, №3 тіркеу нөмірін алды. 1990–1996 жылдар аралығында «Халық кеңесі» қоғамдық үдерістерді, саяси өзгерістер мен әлеуметтік мәселелерді қамтыған басылым ретінде танылды. == «Bastau Media» ЖШС == 2026 жылғы 19 наурызда Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Ақпарат комитеті басылымды мерзімді баспасөз және интернет-басылым ретінде қайта есепке қою туралы № KZ53VPY00144963 куәлігін берді. Құжатта басылымның атауы «Халық кеңесі» екені, тілдері қазақ және орыс, шығу жиілігі аптасына бір рет, тақырыптық бағыты қоғамдық-саяси және әлеуметтік-экономикалық, таралу аумағы Қазақстан Республикасы екені, ал меншік иесі «Bastau Media» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі екені көрсетілген. 2026 жылдан бастап басылым қызметі қайта жаңғыртылып, қайта шығарыла бастады. Қазіргі уақытта «Халық кеңесі» заманауи талаптарға сай интернет-басылым ретінде де жұмыс істейді. Басылымның ресми сайты – {{URL|https://halyq-kenesi.kz}}. == Сайт туралы == Сайттағы мәлімет бойынша, интернет-басылым қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде материал жариялайды, тәулік бойы жаңарып отырады. Сайтта жаңалықтар легі тұрақты жарияланып тұрады және онда Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі Ақпарат комитетінде тіркелген № KZ26VPY00144770 куәлік көрсетілген. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * {{official website|https://halyq-kenesi.kz}} [[Санат:Қазақстан газеттері]] [[Санат:Қазақ тіліндегі газеттер]] [[Санат:1990 жылы құрылған басылымдар]] [[Санат:Қазақстанның интернет-басылымдары]] pva2ut1u2x4tckxp8hfud3mmgjr3eni Көкқарға 0 33691 3576179 2081210 2026-04-03T17:33:48Z Digital Jetisu 179295 Дұрысы 18–20 см. Сан аралығында бос орынсыз жазылады. 3576179 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Көкқарға | status = NT | status_system = iucn3.1 | image = European roller.jpg | image_caption = Ересек құс | regnum = [[Жануарлар]] | phylum = [[Хордалылар]] | classis = [[Құстар]] | ordo = [[Көкқарғатәрізділер]] | familia = [[Coraciidae]] | genus = ''[[Coracias]]'' | species = '''''C. garrulus''''' | binomial = ''Coracias garrulus'' | binomial_authority = [[Карл Линней|Линней]], 1758 }} [[File:Coracias garrulus MHNT ZOO 2010 11 161 Seville HdB.jpg|thumb|''Coracias garrulus'']] '''Көкқарға''' ({{lang-la|Coracias garrulus}}) – [[көкқарғатәрізділер]] отрядының бір түрі. [[Қазақстан]]ның оңтүстігіндегі шөлейт аумақты мекендейді, сондай-ақ [[Жайық]] өзенімен оның тармақтарындағы аңғарларда, [[Ертіс]] өзені маңында кездеседі. Дене мөлшері кептерден сәл кішірек, қанатының ұзындығы 18–20 см, салмағы 180 – 200 г. Көкқарғаны басқа құстардан жабын қанатының жасылдау көгілдір реңі бойынша және өте жылдам ұшатынына байланысты оңай ажыратуға болады. Жерде қолапайсыз жүретіндіктен, көбінесе Көк қарға ағаш бұтағына қонақтайды. Көкқарға әдетте, жұп құрады және ұяны бір жұбынан екінші жұбы едәуір алшақ салады. Көкқарға – жыл құсы. Қазақстандағы орманды-далалы аймақтарға, жалғыз ағаш өскен ашық далаға, шөлейтті жерлерге мамырда ұшып келіп, өзен жарқабақтарынан ін қазып не ағаш қуысына, түрлі құрылыстардың бұғат, саңылауларына ұя салады. Ұядағы ақ реңді 2 – 7 [[жұмыртқа]]ны аталығы мен аналығы кезектесіп басады. 18 – 19 күнде жұмыртқадан қызылшақа балапан шығады. Балапандары 26 – 28 күнде қанаттанады. Қыркүйекте қыстау үшін жылы жаққа ([[Африка]]ға) ұшып кетеді. Көкқарға [[бұзаубас]], [[шегіртке]], [[шекшек]], [[қоңыздар]]мен қоректенеді. Кейде [[кесірткелер]]ді, [[бақалар]]ды, тіпті ұсақ [[кемірушілер]]ді де жейді. Көкқарға әр түрлі зиянды жәндіктерді жеп, пайда да келтіреді.<ref>[[Қазақ Энциклопедиясы]]</ref> == Дереккөздер == <references/> {{wikify}} [[Санат:Көкқарғатәрізділер]] {{ornitology-stub}} 5vxcw3jk813g8bardyl963apyw6pw8p 3576180 3576179 2026-04-03T17:34:32Z Digital Jetisu 179295 Дұрысы 180–200 г. Сан аралығында бос орынсыз жазылады. 3576180 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Көкқарға | status = NT | status_system = iucn3.1 | image = European roller.jpg | image_caption = Ересек құс | regnum = [[Жануарлар]] | phylum = [[Хордалылар]] | classis = [[Құстар]] | ordo = [[Көкқарғатәрізділер]] | familia = [[Coraciidae]] | genus = ''[[Coracias]]'' | species = '''''C. garrulus''''' | binomial = ''Coracias garrulus'' | binomial_authority = [[Карл Линней|Линней]], 1758 }} [[File:Coracias garrulus MHNT ZOO 2010 11 161 Seville HdB.jpg|thumb|''Coracias garrulus'']] '''Көкқарға''' ({{lang-la|Coracias garrulus}}) – [[көкқарғатәрізділер]] отрядының бір түрі. [[Қазақстан]]ның оңтүстігіндегі шөлейт аумақты мекендейді, сондай-ақ [[Жайық]] өзенімен оның тармақтарындағы аңғарларда, [[Ертіс]] өзені маңында кездеседі. Дене мөлшері кептерден сәл кішірек, қанатының ұзындығы 18–20 см, салмағы 180–200 г. Көкқарғаны басқа құстардан жабын қанатының жасылдау көгілдір реңі бойынша және өте жылдам ұшатынына байланысты оңай ажыратуға болады. Жерде қолапайсыз жүретіндіктен, көбінесе Көк қарға ағаш бұтағына қонақтайды. Көкқарға әдетте, жұп құрады және ұяны бір жұбынан екінші жұбы едәуір алшақ салады. Көкқарға – жыл құсы. Қазақстандағы орманды-далалы аймақтарға, жалғыз ағаш өскен ашық далаға, шөлейтті жерлерге мамырда ұшып келіп, өзен жарқабақтарынан ін қазып не ағаш қуысына, түрлі құрылыстардың бұғат, саңылауларына ұя салады. Ұядағы ақ реңді 2 – 7 [[жұмыртқа]]ны аталығы мен аналығы кезектесіп басады. 18 – 19 күнде жұмыртқадан қызылшақа балапан шығады. Балапандары 26 – 28 күнде қанаттанады. Қыркүйекте қыстау үшін жылы жаққа ([[Африка]]ға) ұшып кетеді. Көкқарға [[бұзаубас]], [[шегіртке]], [[шекшек]], [[қоңыздар]]мен қоректенеді. Кейде [[кесірткелер]]ді, [[бақалар]]ды, тіпті ұсақ [[кемірушілер]]ді де жейді. Көкқарға әр түрлі зиянды жәндіктерді жеп, пайда да келтіреді.<ref>[[Қазақ Энциклопедиясы]]</ref> == Дереккөздер == <references/> {{wikify}} [[Санат:Көкқарғатәрізділер]] {{ornitology-stub}} 6wk9t4i8r8dypgvj8a3xrkr0400bn72 3576181 3576180 2026-04-03T17:35:17Z Digital Jetisu 179295 Дұрысы 2–7 жұмыртқаны. Сан аралығында бос орынсыз жазылады. 3576181 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Көкқарға | status = NT | status_system = iucn3.1 | image = European roller.jpg | image_caption = Ересек құс | regnum = [[Жануарлар]] | phylum = [[Хордалылар]] | classis = [[Құстар]] | ordo = [[Көкқарғатәрізділер]] | familia = [[Coraciidae]] | genus = ''[[Coracias]]'' | species = '''''C. garrulus''''' | binomial = ''Coracias garrulus'' | binomial_authority = [[Карл Линней|Линней]], 1758 }} [[File:Coracias garrulus MHNT ZOO 2010 11 161 Seville HdB.jpg|thumb|''Coracias garrulus'']] '''Көкқарға''' ({{lang-la|Coracias garrulus}}) – [[көкқарғатәрізділер]] отрядының бір түрі. [[Қазақстан]]ның оңтүстігіндегі шөлейт аумақты мекендейді, сондай-ақ [[Жайық]] өзенімен оның тармақтарындағы аңғарларда, [[Ертіс]] өзені маңында кездеседі. Дене мөлшері кептерден сәл кішірек, қанатының ұзындығы 18–20 см, салмағы 180–200 г. Көкқарғаны басқа құстардан жабын қанатының жасылдау көгілдір реңі бойынша және өте жылдам ұшатынына байланысты оңай ажыратуға болады. Жерде қолапайсыз жүретіндіктен, көбінесе Көк қарға ағаш бұтағына қонақтайды. Көкқарға әдетте, жұп құрады және ұяны бір жұбынан екінші жұбы едәуір алшақ салады. Көкқарға – жыл құсы. Қазақстандағы орманды-далалы аймақтарға, жалғыз ағаш өскен ашық далаға, шөлейтті жерлерге мамырда ұшып келіп, өзен жарқабақтарынан ін қазып не ағаш қуысына, түрлі құрылыстардың бұғат, саңылауларына ұя салады. Ұядағы ақ реңді 2–7 [[жұмыртқа]]ны аталығы мен аналығы кезектесіп басады. 18 – 19 күнде жұмыртқадан қызылшақа балапан шығады. Балапандары 26 – 28 күнде қанаттанады. Қыркүйекте қыстау үшін жылы жаққа ([[Африка]]ға) ұшып кетеді. Көкқарға [[бұзаубас]], [[шегіртке]], [[шекшек]], [[қоңыздар]]мен қоректенеді. Кейде [[кесірткелер]]ді, [[бақалар]]ды, тіпті ұсақ [[кемірушілер]]ді де жейді. Көкқарға әр түрлі зиянды жәндіктерді жеп, пайда да келтіреді.<ref>[[Қазақ Энциклопедиясы]]</ref> == Дереккөздер == <references/> {{wikify}} [[Санат:Көкқарғатәрізділер]] {{ornitology-stub}} iqidg3vb3v85fsx4djuhw9q26swqa48 3576183 3576181 2026-04-03T17:36:19Z Digital Jetisu 179295 Дұрысы 18–19 күнде. Сан аралығында бос орынсыз жазылады. 3576183 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Көкқарға | status = NT | status_system = iucn3.1 | image = European roller.jpg | image_caption = Ересек құс | regnum = [[Жануарлар]] | phylum = [[Хордалылар]] | classis = [[Құстар]] | ordo = [[Көкқарғатәрізділер]] | familia = [[Coraciidae]] | genus = ''[[Coracias]]'' | species = '''''C. garrulus''''' | binomial = ''Coracias garrulus'' | binomial_authority = [[Карл Линней|Линней]], 1758 }} [[File:Coracias garrulus MHNT ZOO 2010 11 161 Seville HdB.jpg|thumb|''Coracias garrulus'']] '''Көкқарға''' ({{lang-la|Coracias garrulus}}) – [[көкқарғатәрізділер]] отрядының бір түрі. [[Қазақстан]]ның оңтүстігіндегі шөлейт аумақты мекендейді, сондай-ақ [[Жайық]] өзенімен оның тармақтарындағы аңғарларда, [[Ертіс]] өзені маңында кездеседі. Дене мөлшері кептерден сәл кішірек, қанатының ұзындығы 18–20 см, салмағы 180–200 г. Көкқарғаны басқа құстардан жабын қанатының жасылдау көгілдір реңі бойынша және өте жылдам ұшатынына байланысты оңай ажыратуға болады. Жерде қолапайсыз жүретіндіктен, көбінесе Көк қарға ағаш бұтағына қонақтайды. Көкқарға әдетте, жұп құрады және ұяны бір жұбынан екінші жұбы едәуір алшақ салады. Көкқарға – жыл құсы. Қазақстандағы орманды-далалы аймақтарға, жалғыз ағаш өскен ашық далаға, шөлейтті жерлерге мамырда ұшып келіп, өзен жарқабақтарынан ін қазып не ағаш қуысына, түрлі құрылыстардың бұғат, саңылауларына ұя салады. Ұядағы ақ реңді 2–7 [[жұмыртқа]]ны аталығы мен аналығы кезектесіп басады. 18–19 күнде жұмыртқадан қызылшақа балапан шығады. Балапандары 26 – 28 күнде қанаттанады. Қыркүйекте қыстау үшін жылы жаққа ([[Африка]]ға) ұшып кетеді. Көкқарға [[бұзаубас]], [[шегіртке]], [[шекшек]], [[қоңыздар]]мен қоректенеді. Кейде [[кесірткелер]]ді, [[бақалар]]ды, тіпті ұсақ [[кемірушілер]]ді де жейді. Көкқарға әр түрлі зиянды жәндіктерді жеп, пайда да келтіреді.<ref>[[Қазақ Энциклопедиясы]]</ref> == Дереккөздер == <references/> {{wikify}} [[Санат:Көкқарғатәрізділер]] {{ornitology-stub}} ed06o9uo4zms5hslfp443b4ut3hh12n 3576185 3576183 2026-04-03T17:37:08Z Digital Jetisu 179295 Дұрысы 26–28 күнде. Сан аралығында бос орынсыз жазылады. 3576185 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Көкқарға | status = NT | status_system = iucn3.1 | image = European roller.jpg | image_caption = Ересек құс | regnum = [[Жануарлар]] | phylum = [[Хордалылар]] | classis = [[Құстар]] | ordo = [[Көкқарғатәрізділер]] | familia = [[Coraciidae]] | genus = ''[[Coracias]]'' | species = '''''C. garrulus''''' | binomial = ''Coracias garrulus'' | binomial_authority = [[Карл Линней|Линней]], 1758 }} [[File:Coracias garrulus MHNT ZOO 2010 11 161 Seville HdB.jpg|thumb|''Coracias garrulus'']] '''Көкқарға''' ({{lang-la|Coracias garrulus}}) – [[көкқарғатәрізділер]] отрядының бір түрі. [[Қазақстан]]ның оңтүстігіндегі шөлейт аумақты мекендейді, сондай-ақ [[Жайық]] өзенімен оның тармақтарындағы аңғарларда, [[Ертіс]] өзені маңында кездеседі. Дене мөлшері кептерден сәл кішірек, қанатының ұзындығы 18–20 см, салмағы 180–200 г. Көкқарғаны басқа құстардан жабын қанатының жасылдау көгілдір реңі бойынша және өте жылдам ұшатынына байланысты оңай ажыратуға болады. Жерде қолапайсыз жүретіндіктен, көбінесе Көк қарға ағаш бұтағына қонақтайды. Көкқарға әдетте, жұп құрады және ұяны бір жұбынан екінші жұбы едәуір алшақ салады. Көкқарға – жыл құсы. Қазақстандағы орманды-далалы аймақтарға, жалғыз ағаш өскен ашық далаға, шөлейтті жерлерге мамырда ұшып келіп, өзен жарқабақтарынан ін қазып не ағаш қуысына, түрлі құрылыстардың бұғат, саңылауларына ұя салады. Ұядағы ақ реңді 2–7 [[жұмыртқа]]ны аталығы мен аналығы кезектесіп басады. 18–19 күнде жұмыртқадан қызылшақа балапан шығады. Балапандары 26–28 күнде қанаттанады. Қыркүйекте қыстау үшін жылы жаққа ([[Африка]]ға) ұшып кетеді. Көкқарға [[бұзаубас]], [[шегіртке]], [[шекшек]], [[қоңыздар]]мен қоректенеді. Кейде [[кесірткелер]]ді, [[бақалар]]ды, тіпті ұсақ [[кемірушілер]]ді де жейді. Көкқарға әр түрлі зиянды жәндіктерді жеп, пайда да келтіреді.<ref>[[Қазақ Энциклопедиясы]]</ref> == Дереккөздер == <references/> {{wikify}} [[Санат:Көкқарғатәрізділер]] {{ornitology-stub}} 67skiyv3psz5vkfddrhw1cfpbgxr5oh 3576186 3576185 2026-04-03T17:37:58Z 1nter pares 146705 3576186 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Көкқарға | status = NT | status_system = iucn3.1 | image = European roller.jpg | image_caption = Ересек құс | regnum = [[Жануарлар]] | phylum = [[Хордалылар]] | classis = [[Құстар]] | ordo = [[Көкқарғатәрізділер]] | familia = [[Coraciidae]] | genus = ''[[Coracias]]'' | species = '''''C. garrulus''''' | binomial = ''Coracias garrulus'' | binomial_authority = [[Карл Линней|Линней]], 1758 }} [[File:Coracias garrulus MHNT ZOO 2010 11 161 Seville HdB.jpg|thumb|''Coracias garrulus'']] '''Көкқарға''' ({{lang-la|Coracias garrulus}}) – [[көкқарғатәрізділер]] отрядының бір түрі. [[Қазақстан]]ның оңтүстігіндегі шөлейт аумақты мекендейді, сондай-ақ [[Жайық]] өзенімен оның тармақтарындағы аңғарларда, [[Ертіс]] өзені маңында кездеседі. Дене мөлшері кептерден сәл кішірек, қанатының ұзындығы 18–20 см, салмағы 180–200 г. Көкқарғаны басқа құстардан жабын қанатының жасылдау көгілдір реңі бойынша және өте жылдам ұшатынына байланысты оңай ажыратуға болады. Жерде қолапайсыз жүретіндіктен, көбінесе Көк қарға ағаш бұтағына қонақтайды. Көкқарға әдетте, жұп құрады және ұяны бір жұбынан екінші жұбы едәуір алшақ салады. Көкқарға – жыл құсы. Қазақстандағы орманды-далалы аймақтарға, жалғыз ағаш өскен ашық далаға, шөлейтті жерлерге мамырда ұшып келіп, өзен жарқабақтарынан ін қазып не ағаш қуысына, түрлі құрылыстардың бұғат, саңылауларына ұя салады. Ұядағы ақ реңді 2–7 [[жұмыртқа]]ны аталығы мен аналығы кезектесіп басады. 18–19 күнде жұмыртқадан қызылшақа балапан шығады. Балапандары 26–28 күнде қанаттанады. Қыркүйекте қыстау үшін жылы жаққа ([[Африка]]ға) ұшып кетеді. Көкқарға [[бұзаубас]], [[шегіртке]], [[шекшек]], [[қоңыздар]]мен қоректенеді. Кейде [[кесірткелер]]ді, [[бақалар]]ды, тіпті ұсақ [[кемірушілер]]ді де жейді. Көкқарға әр түрлі зиянды жәндіктерді жеп, пайда да келтіреді.<ref>[[Қазақ Энциклопедиясы]]</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{ornitology-stub}} [[Санат:Көкқарғатәрізділер]] 6ld1cxmm8oaqymwp10lhlktnvb4sq1w 3576187 3576186 2026-04-03T17:38:01Z Digital Jetisu 179295 Қолапайсыз сөзін қолайсыз сөзіне өзгерттім. 3576187 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Көкқарға | status = NT | status_system = iucn3.1 | image = European roller.jpg | image_caption = Ересек құс | regnum = [[Жануарлар]] | phylum = [[Хордалылар]] | classis = [[Құстар]] | ordo = [[Көкқарғатәрізділер]] | familia = [[Coraciidae]] | genus = ''[[Coracias]]'' | species = '''''C. garrulus''''' | binomial = ''Coracias garrulus'' | binomial_authority = [[Карл Линней|Линней]], 1758 }} [[File:Coracias garrulus MHNT ZOO 2010 11 161 Seville HdB.jpg|thumb|''Coracias garrulus'']] '''Көкқарға''' ({{lang-la|Coracias garrulus}}) – [[көкқарғатәрізділер]] отрядының бір түрі. [[Қазақстан]]ның оңтүстігіндегі шөлейт аумақты мекендейді, сондай-ақ [[Жайық]] өзенімен оның тармақтарындағы аңғарларда, [[Ертіс]] өзені маңында кездеседі. Дене мөлшері кептерден сәл кішірек, қанатының ұзындығы 18–20 см, салмағы 180–200 г. Көкқарғаны басқа құстардан жабын қанатының жасылдау көгілдір реңі бойынша және өте жылдам ұшатынына байланысты оңай ажыратуға болады. Жерде қолайсыз жүретіндіктен, көбінесе Көк қарға ағаш бұтағына қонақтайды. Көкқарға әдетте, жұп құрады және ұяны бір жұбынан екінші жұбы едәуір алшақ салады. Көкқарға – жыл құсы. Қазақстандағы орманды-далалы аймақтарға, жалғыз ағаш өскен ашық далаға, шөлейтті жерлерге мамырда ұшып келіп, өзен жарқабақтарынан ін қазып не ағаш қуысына, түрлі құрылыстардың бұғат, саңылауларына ұя салады. Ұядағы ақ реңді 2–7 [[жұмыртқа]]ны аталығы мен аналығы кезектесіп басады. 18–19 күнде жұмыртқадан қызылшақа балапан шығады. Балапандары 26–28 күнде қанаттанады. Қыркүйекте қыстау үшін жылы жаққа ([[Африка]]ға) ұшып кетеді. Көкқарға [[бұзаубас]], [[шегіртке]], [[шекшек]], [[қоңыздар]]мен қоректенеді. Кейде [[кесірткелер]]ді, [[бақалар]]ды, тіпті ұсақ [[кемірушілер]]ді де жейді. Көкқарға әр түрлі зиянды жәндіктерді жеп, пайда да келтіреді.<ref>[[Қазақ Энциклопедиясы]]</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{ornitology-stub}} [[Санат:Көкқарғатәрізділер]] 7p1evf9e3uo58yhic0i7m1btzcxo32x 3576188 3576187 2026-04-03T17:38:23Z 1nter pares 146705 3576188 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Көкқарға | status = NT | status_system = iucn3.1 | image = European roller.jpg | image_caption = Ересек құс | regnum = [[Жануарлар]] | phylum = [[Хордалылар]] | classis = [[Құстар]] | ordo = [[Көкқарғатәрізділер]] | familia = [[Coraciidae]] | genus = ''[[Coracias]]'' | species = '''''C. garrulus''''' | binomial = ''Coracias garrulus'' | binomial_authority = [[Карл Линней|Линней]], 1758 }} [[Сурет:Coracias garrulus MHNT ZOO 2010 11 161 Seville HdB.jpg|thumb|''Coracias garrulus'']] '''Көкқарға''' ({{lang-la|Coracias garrulus}}) — [[көкқарғатәрізділер]] отрядының бір түрі. [[Қазақстан]]ның оңтүстігіндегі шөлейт аумақты мекендейді, сондай-ақ [[Жайық]] өзенімен оның тармақтарындағы аңғарларда, [[Ертіс]] өзені маңында кездеседі. Дене мөлшері кептерден сәл кішірек, қанатының ұзындығы 18–20 см, салмағы 180–200 г. Көкқарғаны басқа құстардан жабын қанатының жасылдау көгілдір реңі бойынша және өте жылдам ұшатынына байланысты оңай ажыратуға болады. Жерде қолайсыз жүретіндіктен, көбінесе Көк қарға ағаш бұтағына қонақтайды. Көкқарға әдетте, жұп құрады және ұяны бір жұбынан екінші жұбы едәуір алшақ салады. Көкқарға – жыл құсы. Қазақстандағы орманды-далалы аймақтарға, жалғыз ағаш өскен ашық далаға, шөлейтті жерлерге мамырда ұшып келіп, өзен жарқабақтарынан ін қазып не ағаш қуысына, түрлі құрылыстардың бұғат, саңылауларына ұя салады. Ұядағы ақ реңді 2–7 [[жұмыртқа]]ны аталығы мен аналығы кезектесіп басады. 18–19 күнде жұмыртқадан қызылшақа балапан шығады. Балапандары 26–28 күнде қанаттанады. Қыркүйекте қыстау үшін жылы жаққа ([[Африка]]ға) ұшып кетеді. Көкқарға [[бұзаубас]], [[шегіртке]], [[шекшек]], [[қоңыздар]]мен қоректенеді. Кейде [[кесірткелер]]ді, [[бақалар]]ды, тіпті ұсақ [[кемірушілер]]ді де жейді. Көкқарға әр түрлі зиянды жәндіктерді жеп, пайда да келтіреді.<ref>[[Қазақ Энциклопедиясы]]</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{ornitology-stub}} [[Санат:Көкқарғатәрізділер]] jb1f7gh0v6w0y6csur5fxoucy4aeqt3 Ахмед Иүгінеки 0 37175 3576087 3374362 2026-04-03T12:10:01Z Beisenbek Nurislam 179372 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|1|0 */ 3576087 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biography | subject_name = Ахмед Иүгінеки | image_name = | image_size = 100px | image_caption = | date_of_birth = 12 ғасырдың соңы | place_of_birth =[[Түркістан]] өңірі | date_of_death =13 ғасырдың басы | place_of_death = [[Түркістан]] өңірі | occupation = ортағасырлық [[ақын]], [[хакім]], [[ойшыл]] | spouse = }} '''Ахмед Иүгінеки''', ''Югнаки Адиб Ахмед ибн Махмуд'' (12 ғасырдың соңы, [[Түркістан]] өңірі — 13 ғасырдың басы, сонда) — ортағасырлық [[ақын]], [[хакім]], [[ойшыл]]. Иүгінеки (қазақша Жүйнек) қаласында туып өскен. Ахметтің туған жері Түркістанға қарасты Иугнәк деген қыстақ. Қазақтар ол жерді Жүгенек деп атаған. Ахмет жас шағында [[Араб тілі|араб]], [[Парсы тілі|парсы]] тілін меңгерген білімді адам болған. ==Өмірбаяны== Ахмед Иүгінекидің ғұмыры, өмір сүрген ортасы туралы деректер тым тапшы. Зағип болып туып, фәни жалғанның жарық сәулесін көрмей бақиға озған Ахмед жастайынан ілім-білімге құмартып, түркі тілдері мен араб тілін жетік меңгерген. [[Шариғат]] қағидаларын жан-жақты зерттеп-танып, терең іліміне сай “Әдиб Ахмед” деген құрметті атқа ие болған. Ақыл-ойы толысып, [[дін]]и танымы әбден кемелденген шағында Ахмед Иүгінеки қысқаша тақырыптарға бөліп, [[ислам]] құндылықтарына негізделген өлең-жырларын өмірге келтіре бастайды. Кейін бұл жәдігерліктердің басы біріктіріліп, “һибуат-ул-хақаиқ” (“[[Ақиқат сыйы]]”) деп аталатын дидактикалық өлеңдер жинағына айналған. Мазмұны, танымдық нәрі жағынан алғанда “Ақиқат сыйы” — [[Әбу Насыр әл-Фараби]], [[Махмуд Қашқари]], жылы [[Баласағұни]], [[Қожа Ахмет Иасауи]] мұраларымен іштей астасып, 9 — 13 ғ. аралығындағы түркі дүниесінің рухани қазыналарының жарқын туындысына айналды. ==Мұралары== Ахмет Иүгінекидің “Ақиқат сыйының” түпнұсқасы біздің заманымызға жетпей, біржолата жоғалып кеткен. Ахмед Иүгінеки мұрасының 14 — 15 ғасыр жасалған 3 түрлі көшірмесі, 3 түрлі үзіндісі бар. Оның ішінде ең ескісі — 1444 жылы [[Самарқанд]]а Арыслан Қожа тархан Әмірдің қалауымен Зәйнүл Әбідін бин Сұлтан Бақыт Журжани Құсайын көшіріп жазған нұсқа. Көне [[ұйғыр]], арагідік арабша хатқа түскен нұсқаның жалпы көлемі — 508 жол. Бұл мұра қазір Стамбұлдағы Айя-София кітапханасы қорында сақтаулы; 2-нұсқа [[Стамбұл]]да 1480 жылы Шайх зада Абд әр-Раззақтың ұйғыр және араб жазуымен көшірген, 506 жолдан тұратын үлгісі. Парсыша, тәжікше түсініктемелері бар, Стамбұлдағы Айя — София кітапханасында сақтаулы бұл жәдігерлікті Н. Әсім 1915 жылы, ал қаласының Маһмудов 1972 жылы алғаш жариялаған; “Ақиқат сыйының” үшінші арабша нұсқасы 14 ғасырдыңақырында, немесе 15 ғасырдыңбасында 524 жол өлең көлемінде көшірілген. Ол Стамбұлдағы Топ-Қапы сарайында сақтаулы. Сол сияқты “Ұзын көпірдегі Сейіт Әлі” деген кісінің кітапханасынан табылып, Анкара кітапханасына табыс етіліп, кейін мүлдем жоғалып кеткен Ахмед Иүгінеки мұралары туралы дерек бар. Анкарадағы Маариф кітапханасынан табылған (көлемі 4 бет), Берлин Ғылым Академиясында сақтаулы тұрған (1 бет) өзге нұсқалардың із-жосықтары Ахмет Иүгінеки. еңбектерінің қаншалықты кең көлемде таралғанын дәлелдей түседі. “Ақиқат сыйының” бірнеше нұсқасын тауып, зерттеп, жариялауда — Н. Әсім, Р. Арат ([[Түркия]]), В. Радлов ([[Ресей]]), Т. Ковальский ([[Польша]]), жылы Дени ([[Франция]]), Х. Сүйіншәлиев, Ғ. Айдаров, Ә. Құрышжанов, М. Томанов, Б. Сағындықов ([[Қазақстан]]), Н. Маллаев, қаласының Маһмудов, С. Мутталибов ([[Өзбекстан]]) т.б. шығыстанушы ғалымдардың еңбегі зор. Ахмед Иүгінеки “Ақиқат сыйының” 14 ғасырдағы түпнұсқасының фотокөшірмесі, транскрипциясы қазақ тіліне қара сөзбен жолма-жол және өлеңмен аударылып, 1985 жылы жарық көрді. Ахмед Иүгінеки өз шығармаларында дүние жаратылысы мәселелерін ислам қағидалары негізінде түсіндіреді. “Барлық нәрсе бір Алланың еркінде” екендігін және оның даралығын дәріптейді. Сол үшін де ақын мәңгілік өлім ұғымы жоқ, ол өмірмен алмасып отырады дейді: “Жоқ едім. Жараттың. Және жоқ қылып, екінші бар етерсің” немесе “Өліні тірі, тіріні өлі етеді”. Ал тірліктің өлшемін білім арқылы белгілейді. Яғни, білімдіден пайда бар, пайдалы нәрсе — тірі, ал пайдасыздық — бос, өлі нәрсе. Олай болса, білім арқылы мәңгілік өмірге қол жеткізуге болады, өйткені “білімдінің өзі өлуі” мүмкін, бірақ “аты өлмейді”. Ахмед Иүгінеки үшін білім — көп білу емес, таным, ақиқатты білу. Ал ақиқаттың негізі Аллада болса, оны да “білім арқылы тануға” болады. “Бақыт жолы білім арқылы білінеді”. [[Білім]] ойдан, ізденуден шықса, оның пішіні — [[сөз]]. [[Тіл]] — жаратушымен байланыстырушы құрал, адам “[[күн]] сайын ерте тұрып, тілге жүгіну арқылы құлшылық етеді”. Бірақ сөз адамға пайдасымен қатар зиянын да тигізуі мүмкін, ол тағы да адамның өзіне байланысты. Сөз адамның ойлау қабілеті мен [[адамгершілік]] бейнесін бедерлейді. Ахмед Иүгінеки пайдалы мен пайдасыздың, [[ақиқат]] пен жалғанның нарқын өкініш айыратындығын “Қандай іс істесе де білімсіздің еншісі — енші, оған одан басқа өкініш жоқ”, “Көп сөйлеген көп өкінеді”, “Ашкөздіктің соңы — өкініш, қайғы-қасірет” деген жолдары арқылы байқатады. [[Өкініш]] мұнда этик. нормалардың ара-жігін ажыратушы ұғым. Осы ұғымға сүйене отырып, біз Ахмет Иүгінекидің этикалық көзқарастарын анықтай аламыз. Ахмед Иүгінеки үшін бұл дүниеде тұрақты ешнәрсе жоқ, бәрі де өзгереді. “[[Жас]] қартаяды, жаңа ескіреді”, “Барлық толған нәрсе азаяды, түгел кемиді”. Сол себепті бұл дүниенің қызығы да жалған, өткінші. Мұнда “менікі” деген жоқ. Өйткені “менікі дегенің ” ертең “өзгелердің еншісі” болып шығады. Сондықтан дүниеқорлық пен ашкөздік адамға бос бейнет әкеледі, ал оны ойлай берсең, ол сенің тек “уайым-қайғыңды көбейтеді, «одан да еңбек ет» деп тұжырымдайды. [[Кішіпейілділік]] пен жомарттықты, сабырлылық пен көнбістікті мадақтайды. ==Ахмед Иүгінеки гуманизмі== Ахмед Иүгінеки гуманизмі діни этикалық қағидалармен қабысып жатады: “Біреу зәбір-жапа жасаса, қарымына рахат көрсет. Өйткені қанды қанмен қанша жусаң да тазармайды. Адамгершіліктің басы — осы”. Яғни, зұлымдық зұлымдықты тудырады деген қағиданы хадистерінің қазығы ете отырып, кешірімді болғанды хош көреді: “Бір айыпқа бола бас кесуші дүниеде тірі адамсыз қалады” дейді. Бірақ [[дүние]] мен адамдардың кемелсіздігіне орай айтылған “Мың досың болсын мейлі, біреуі де [[адал]] емес”, “Дүние бір қолмен бал, бір қолмен у ұстатады” немесе “Шырақ, сырың өзіңде сақталып тұрмаса, досыңда сақтала ма?” деген сөздерінен үмітсіздік сарындар да аңғарылып қалады. Ахмет Иүгінекидің нақыл сөздері түркі жұртында бүгінге дейін [[мақал-мәтел]] түрінде сақталып, айтылып келеді.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9,</ref> ==Ахмед Йүгінекидің «Ақиқат сыйы» еңбегі және ақынның әлеуметтік-саяси көзқарастары== Адамзат тарихындағы прогресс ғылымның дамуымен өлшенетіні белгілі. Ғылымның дамуындағы негізгі сипаттамалар мен заңдылықтар әлеуметтік-мәдени контексте қарастырылып, ғылымның мақсаты, алынған нәтижелерінің маңыздылығы анықталады. Қоғам және оның мәдени жағдайы ғылыми-зерттеушілік процестерге бағынышты. Дарындылар шығармашылығы әлемдік мәдениеттің дамуы, жетістіктер шыңының әрбір тарихи прогресінің өлшемі болып табылады. Осы шығармашылықта барлық құнды және маңызды, адамзаттың ғылымдағы, өнердегі, тәжірибелік қызметтегі жетістіктері көрініс табады. Олардың идеялары, өнер туындылары, азаматтардың ұмтылыстарын білу арқылы, біз олардың сол дәуірдегі дүниетанымын танимыз. Өз дәуірінің танымал [[тұлға]]лары қалыптастырған шығармашылық еңбектері өзі өмір сүрген кезеңнің бейнесін береді. Ал, ғылым – жаңа идеяларды алға жылжытушы ғалымдар қызметінің нәтижесі болып табылады. Олардың мақсаты біреу ғана, ол – ғылыми жаңалық ашу. Олар қоғамға қажетті ерекше өнім, яғни, жаңа ғылыми білімдер қалыптастырады. Саяси ғылымдар мен саяси білім беру жүйесінде саяси ілімдер тарихы жеке ғылым және оқу пәні болып табылады. Берілген саясаттанулық дисциплина шеңберінде осы ғылымның пәні ерекше түрде зерттеледі. Саясат туралы тереңдетілген білімді берудегі тарихи процесінің логикалы-түсініктік көзқарастары көрініс табады. Саясат пен билік, мемлекет пен саяси жүйе, саяси теориялардың тарихы туралы теориялық білімнің пайда болуы мен дамуының тарихы қамтылады. Сондықтан саяси ілімдер тарихының пәнінен тыс түрлі ойшылдар мен саяси қайраткерлердің пікірлері мен ұстанымдары жеке теориялар деңгейінде дами түседі. Саяси ілімдердің өткені мен қазіргісін саясаттанулық талдаудың жалпы жиынтығында ол ерекше орынға ие. Саяси ойдың қазіргі ілімдері мен теорияларының дамуына ортағасырлық Шығыс ойшылдарының еңбектері айтарлықтай ықпал етті. әл-Кинди, әл-Бируни, әл-Фараби, Ахмет Яссауи, [[Ибн Сина]], О. Хайям, Низами, Ә. Науаи сынды осы кезеңнің көрнекті өкілдерінің саяси көзқарастары саяси ілімдер тарихында кеңінен қолданылады. Ендеше, осы мақаламызда Ахмед Йүгінеки (кей әдебиеттерде Жүйнеки деп аталады) жазған «Ақиқат сыйы» еңбегінің ғылыми мұрасы адамзаттың саяси ойларының дамуына өз әсерін тигізетіндігі және шығармадағы әлеуметтік-саяси көзқарастар туралы жазылады. Аталмыш шығарма өлең түрінде жазылған дастан және оның негізгі мазмұны тәлім-тәрбие беретін дидактикалық ойларға құрылған философиялық толғау болып табылады және имандылық пен адамгершілік туралы ойларға тола танымдық және насихаттық сипаттарға ие. Сөз басында айтарымыз, А. Йүгінеки билік үшін күрескен, халықты басқаруға ұмтылған, оларға үстемдік жүргізгісі келген саясаткер емес. Ол өз дәуірінің ғылыми мәдениетіне тән ойы бар жоғарғы дәрежедегі интеллектуал ойшыл. Өз ортасының білімпазы есебінде ол «Әдиб Ахмед» деген атақты да иеленеді. Бұл арабшадан аударғанда «тәрбиелі, оқымысты, жазушы, әдебиетші» деген мағынаны береді. Сонымен қатар, ол Йүгінекидің лақап аты ретінде де қолданылған. Түркістан шаҺарының күнбатыс бүйірінде көне Йүгінек (Югнек) қыстағында туып өскен, өзінің «Ақиқат сыйы» («Хибатул-хакоик») дастанымен даңқы жайылған Ахмед Йүгінеки (Югнеки) ертедегі түркі поэзиясының көрнекті өкілі сипатында әлемдік әдебиет жұртшылығына көптен таныс. Оның өмірі мен шығармашылығы жөнінде түркі, орыс, өзбек ғалымдары арнаулы зерттеулер жазған. Ахмед Йүгінеки есімі энциклопедиялар мен әдебиет тарихы кітаптарында да тұрақты аталады. Зерттеушілер Ахмед Йүгінекидің туған, өлген жылдарын дәл басып айта алмайды. Ақын жөнінде мағлұмат тым аз сақталған. А. Йүгінекидің өмір кешкен заманын ХІІ ғасырдың ақыры мен ХІІІ ғасырдың басы деген тұжырым шындыққа жақын болса керек. Ғасырлар тереңінен еміс-еміс жеткен деректер Ахмедтің көзі көрмейтін зағип болғанын, өзінің зерек, зерделілігінің арқасында ғана ізденіп, білім жиғанын, түркі тілдерін, араб тілін меңгергенін, өз кезінің ең білімдар адамдарының бірі болғанын мәлімдейді. Ал ақынның көлемі бес жүз жолдан артық «Ақиқат сыйы» дастанының көшірме нұсқалары Стамбұл, Анкара, Самарқан кітапханаларында сақталған. Ақын шығармасындағы алғашқы сөзін мейірімді, рахымды Аллаға шексіз мадақ айтумен бастап, [[Мұхаммед|Мұхаммед Пайғамбар]] (с.ғ.с.) хадистерін пайдаланады. Сондықтан, Ахмед Йүгінекидің әлеуметтік көзқарастарындағы ең басты және негізгі орын әлемді жаратушы Алла тағалаға арналады. Ол адамзаттың ақиқатқа жету жолында осы қоғамды жаратушы Алла деп тануын және барлық әлеуметтік болмыстың базалық негізі ретінде есептейді. Бұл ерекшелік Ахмед Йүгінеки заманында өмір сүрген ойшылдар М.Қашғари, Ж.Баласағұн, Ахмед Ясауи еңбектерінде Дидактикалық сипаттағы өлеңнің бірінші бөлігі білімнің пайдасы мен надандықтың зияны туралы ақыл сөздерден басталады. Екінші бөлімде тілдің маңызы, сөйлеу мәдениетін дамыту жөнінде кеңестер берсе, үшінші бөлімде дүниенің бір қалыпта тұрмай, өзгеріп тұратындығы сөз болады. Дастан жомарттықты, қарапайымдылықты, сыпайылықты, өршілдікті дәріптеп, менмендік пен надандықты, сараңдық пен дөрекілікті айыптайды. Автор сол замандағы адамдардың осы іспеттес ұнамды, ұнамсыз моральдық-этикалық ерекшеліктерін атап қана қоймай, сонымен бірге мінез-құлықтың жақсы қасиеттерін қалайша тәрбиелеу, сондай-ақ оның теріс қасиеттерін жою жөнінде бірсыпыра пайдалы кеңестер мен ұсыныстар береді («Егер өкіметке қолың жетсе, мақтанба», «Бастық болсаң, жайсаң бол, кәріге де, жасқа да құрмет көрсет», «Айтар лебізіңді алдымен ойлап ал», т.т.). Осындай ұлағатты лебіздер бейнелі салыстырулар мен теңеулерге, нақылдар мен мақалдар-мәтелдерге толы. «Білімдінің сөзі үгіт, насихат, үгіт-өнеге», - дейді бір сөзінде білімдар ақын. Бақыт жолы білім арқылы білінетіні, білімді азамат қоғам үшін бағалы, ал білімсіз наданның құны жоқ екендігі туралы баян етеді. Демек, білімді салғыртсынбай үйрену арқылы қоғам өмірінің алға жылжитындығына көзімізді жеткізеді. Азаматтарға сөзбен ықпал ету тек білімдінің қолынан келетіндігін түсінеміз. Жалпы қоғамның даму сатыларына, әсіресе, біздің өткен тарихымыздағы қоғам мүшелері үшін данышпандардың сөздері жоғары дәрежеде өз әсерін тигізді. Өлең, толғауларда елдің қорғаныс қабілетін нығайту, ел іргесін берік ағайындар ұжымымен күшті болуы насихатталды. Өмір туралы, атамекен, туған елдің әлеуметтік және қоғамдық жағдайы жырланып, жағымды, жағымсыз тұстары, қатерлері мен мүмкіндіктері суреттелген керемет туындылары бүгінгі күнге дейін жеткендігі көңілімізді қуантады. «Егер өкіметке қолың жетсе, мақтанба», «Бастық болсаң, жайсаң бол, кәріге де, жасқа да құрмет көрсет», - деген пікірлері сол кезеңдегі басшыларға айтылған кеңесі секілді. Осыдан «Ақиқат сыйында» айтылатын лидерлік феноменіне қызығушылығымыз туындайды. Әлеуметтік процестегі басшы, лидердің орны мен рөлі, тарихтағы объективті және субъективті факторлар диалектикасы мен қоғамдық өмір диалектикасын айқындау шығарманы оқу барысынан кейін орын алады. Бүгінгі күнде лидерлік мәселесі барлық ғылымдарда толыққанды зерттелуде. Мәселен, психология лидердің тұлғалық ерекшеліктерін зерттейді. Әлеуметтану лидерлікті әлеуметтік жүйенің негізінде қарастырады. Әлеуметтік психология лидерлікті әлеуметтік және психологиялық факторлардың өзара қызметтік процесі ретінде зерттейді. Ал саясаттану саяси лидерлікті билік феномені ретінде қарастыра келе, оның табиғатын, қызмет ету механизмдерін, қоғамға ықпалын зерттейді. Сонымен бірге, тиімді басқарудың әдістері мен тәжірибелік ұсыныстары айқындала түседі. Жалпы қазіргі әлемдегі қоғамдық дамудың маңызды мәселесі ретінде саяси лидерлікті түсіну болып табылады. Саясат өзіндік қажеттіліктері мен мүдделері, идеалдары, білімдері, тәжірибесі, құндылықтары, эмоциялары мен мәдениеті бар субъектілер мен объектілерден құралады. Сонымен бірге, лидерліктің саяси салада саяси басқару негізінде түсінілетіні белгілі. Саяси лидерліктің мәселесі нақты саяси шарттар мен бостандықтар қалыптасқанда ғана айқындала түседі. Қазіргі оқырман А. Йүгінекидің осы көзқарасы арқылы сол кезеңдегі басшылар үшін қажет ұстаным екенін айқындап, оның қазіргі күндегі негізгі биліктік ұғымдарға жат еместігін ұғынамыз. Осы түсінікке сипаттама беруде лидерлікті ұстап қалу және иеленудегі заңдылықтар А. Йүгінеки пікірінше жайсаңдылық пен құрмет етушіліктен ажырамайды. Ал оның ажырамас негізгі алғышарттары ретінде қазіргі қоғам саяси плюрализм, көппартиялық, партия ішілік және партияның сыртқы қызметін таниды. Еңбектегі «... дүниенің зұлымдық пен жамандыққа толуы, құлшылықтың риякерлікке айналуы, мұсылмандардың көр еліктеушілікке (тақлит) салынуы, мешіттердің қаңырап қалуы, шарапханалардың толып-тасуы, ғалымдардың амал-істен, захидтердің күнәдан, даналардың (арифтердің) «ракс пен самадан» (зікір салудан) қолы тимеу, жамандық-індеттің жайылуы» сияқты наразылықтары мен жан айқайы сол дәуірдің саяси-әлеуметтік тұрақсыздығынан көрініс береді. Қазіргі қоғамда ынтымақтастықты қалыптастырудың негізгі факторы ретінде саяси тұрақтылықты атай аламыз. Саяси тұрақтылықты қамтамасыз ету саяси институттардың маңызды қызметі болып табылады. Осы мақсаттарды орындауда билік орындары түрлі саяси механизмдерді қолданады. Тұрақтылық түсінігін саяси жүйеде қолдану барысында ол ішкі және сыртқы өзгерістер шарттарында өз құрылымын сақтап, тиімді қызмет пен дамуға жол ашатын ұғымды білдіреді. Теорияға сәйкес, тұрақты саяси құрылым қоғамның көп бөлігі сол жүйені қолдауда жоғары деңгей танытумен қатар, билік пен халық арасындағы қатынастардың келісімдік түрде жүргізілуін айшықтайды. Қоғамдық өзгерістер мен тұрақтылықтың арақатынасы мәселесі саяси ғылымдардағы өзектілердің бірі болып саналады. Саяси және әлеуметтік тұрақтылықты қамтамасыз ету реформаларды бұқараның толық қолдауы арқылы орын алады. Кез келген жүйенің абсолютті түрде тұрақтылығы ғылыми және тәжірибелік тұрғыда дәйектелмегендіктен, ол мүмкін емес. Сондықтан оны құрайтын элементтерінің толық қозғалысына кедергі келтірумен бірге, сыртқы ықпалдардан ажырайды. Дегенмен, қазіргі саяси ғылымдарда тұрақтылықтың жоғары дәрежедегі жүйелері де айқындалған. Ақынның жоғарыда айтылған ойлары арқылы біз бүгінгі қоғам үшін ең негізгі қажеттілік саяси тұрақтылық екенін түсінеміз. Шығармаға қатысты адамзаттың материалды және рухани саласындағы эталондық құндылықтар жүйесіндегі жетістік жиынтығындағы мәдениетін де атап өте аламыз. Мәдениет жетістіктеріне жету жолында бұл шығармада көптеген ой-пікірлер айтылған. Сондықтан ақынның әлеуметтік-саяси көзқарастарында сол кезеңнің саяси мәдениетіндегі олқылықтар туралы айтылып, оң нәтижелерге ұмтылуды қоғам мүшелеріне жүктейді. Ақын мәдениеттің жалпы органикалық бөлігін құрайтын түсініктерді қалыптастыруға тырысады. Сонымен бірге, «Ахмедтің дүниеге көзқарасының бұқарашылық сипаты мына тұжырымдардан жақсы байқалады: «әкімдердің игі жұмсақ, ақ көңіл екен деп сеніп қалуға болмайды, олардан әрдайым сақтанып жүру керек, өйткені олардың қолында шексіз күшті билік бар: кейде тіпті қалжыңқойдың зілсіз, бейкүнә қалжыңының өзі оның басын жұтар болар, пайдасыз дау-шар мен қалжыңнан аулақ бол». Жүйнекидің этикалық-педагогикалық ой-толғамдары кейде нақты әлеуметтік жағдайлардан тыс пайымдалғанмен, бұларда адамгершілік ізгі мұраттардың, жалпы адамзаттың мінез-құлық нормалары мен қағидалардың гуманистік көріністері айқын аңғарылады». Ата-бабаларымыздың өміртанымы мен өсиетін меңгеру, тілін түсіну тез арада тындыра салатын шаруа емес. Ол тыңғылықты іздену мен қажырлы еңбекті талап етеді.Бұл шығарманың бүгінгі жастарды патриоттық сезімде тәрбиелеудегі маңызы зор деп атап өте аламыз. Өйткені, бүгінгі Қазақстанның даму шарттарында отансүйгіштікке тәрбиелеу маңызды шаруа болып табылмақ. Сондықтан «Ақиқат сыйы» еңбегінің Қазақстандағы патриотизмді тәрбиелеу мен қалыптастыруда құнды еңбек екенін атап өтуіміз қажет. Осыған байланысты қазіргі Қазақстандағы қоғамды біріктірудегі негізгі фактор және тұрақтылықты қамтамасыз ету мен мемлекеттілікті бекітуде патриотизмнің орны зор. Сондықтан бүгінгі күндегі патриоттық тәрбие қазақстандық азаматтардың саяси санасындағы ең негізгі мәселе болып табылмақ. Патриотизм (гректің πατριώτης – отандас, жерлес, πατρίς - отан) түсінігінің негізгі мәні әр азаматтың ұлтын, Отанын сүюден туындайтын саяси принцип және әлеуметтік сезім. Патриотизм Отанының жетістіктері мен мәдениетінің ерекшеліктерін мақтан тұтып, оның құндылықтарын сақтаумен сипатталады. Оның тарихи қайнар көзі тіл мен дәстүрде бекітілген құндылықтарда жатыр. Ұлт пен ұлттық мемлекетті құру шарттарында патриотизм мемлекет дамуының жалпыұлттық сәттерін танытатын қоғамдық сананың бір бөлігі болып табылмақ. Өзінің тарихи даму ерекшеліктеріне қарай патриотизм бірнеше формаларда көрініс табады: полистік патриотизм – антикалық қала-мемлекеттерде орын алды; империялық патриотизм – империя және оның ұкіметіне лоялдылықты көрсететін сезімдік белгі; этникалық патриотизм (ұлтшылдық) – өз халқына деген сезім; мемлекеттік патриотизм – мемлекетке деген махаббат сезімі; ура-патриотизм – мемлекет пен оның халықтарына бағытталған сезім. Жалпы бұл түсініктің өзі әр түрлі анықтамалар арқылы өз дәуіріне сай түсініліп отырған. Антикалық дәуірде patria термині («Отан») тек туған қала-мемлекетке байланысты қолданыста болды. Рим империясындағы патриотизм жергілікті «полистік» патриотизм мен империялық патриотизммен шектелді. Полистік патриотизм түрлі жергілікті діни өкілдерден қолдау тапты. Орта ғасырларда бұл термин азаматтар ұжымына лоялдылықты білдірді. Американдық және француздық буржуазиялық революциялар дәуірінде бұл ұғым «ұлтшылдықпен» байланысты болды. Осы себептерге байланысты Франция мен Америкада бұл түсінік «революционер» ұғымымен синонимдес болды. «Патриотизм» түсінігіне кең түрде анықтамалар берілгенімен, оның жалпы сипатына қатысты нақты анықтамалар жоқ. Мәселен, С.И. Ожеговтың редакциясында жарық көрген сөздікте: «Патриотизм - өз Отанына, халқына деген адалдық пен махаббат», - деп анықтама берілген. Философиялық сөздікте: «Адамгершілік және саяси принцип, әлеуметтік сезім. Оның мазмұны – Отанға сүйіспеншілік, оған адалдық, оның өткені мен қазіргісіне деген мақтаныш, Отан мүддесін қорғауға құлшыныс», - делінген. Дегенмен, «патриот» түсінігіне біз түрлі мазмұнда анықтамалар берілгендіктен, «патриотизм» сипатына жан-жақты нұсқадағы түсініктемелер ұсынылады. Бұл аталмыш құбылыстың күрделі табиғатымен түсіндіріліп, мазмұнының көп қырлылығымен сипатталады. Сонымен бірге, патриотизм мәселесін білім берудің барлық салаларын қамтыған және Отанға деген қатынастағы авторлардың тарихи, әлеуметтік-экономикалық, саяси шарттарындағы азаматтық көзқарастары негізінде қарастырылады. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың 2006 жылы Қазақстан халықтары Ассамблеясының ХІІ сессиясында сөйлеген сөзінде: «Ұлттың бәсекеге қабілеттілігінің аса маңызды шарты – бұл әлемдік бәсекелестік үдерісінде табысқа жетуге мүмкіндік беретін күшті рух пен білім», - деп пайымдайды. Сонымен қатар, Елбасымыз қазақстандық патриотизм сияқты ұлт табысының маңызды құрамдасына тоқталып кетеді. «Бұл өз Отаның мен жеріңе деген сүйіспеншілік, оның тарихы мен мәдениетіне деген зор құрмет, әркімнің өз күш-жігеріне деген сенімі мен барша қоғамның топтасуы. Бұл бүгін тұрғызылып жатқан өз еліңнің тарихына қатыстылықтың және оның болашағы үшін жауаптылықтың жоғары сезімі. Бұл әрбір қазақстандықтың табыстары үшін мақтаныш және қандай тұрғыда болғанына қарамастан өз салаңда табыстарға қол жеткізу ниеті. Және бұл табысты әркім Отанына бағыштап, әлемде оның даңқын асыруы, беделін көтеруі тиіс. Патриотизмді, әсіресе жастардың арасында, біздің балалардың бойында барша қоғамның ортақ күш-қуатымен қалыптастыру керек. Біздің әр азаматтың табысы және халықаралық тұрғыда мойындалуы – бұл баға жеткізгісіз капитал, барша қазақстандықтардың мақтанатын нәрсесі және байлығы екендігі сөзсіз. Осындай үлгілермен ұлттың рухын көтеру керек! Өз Отаныңның патриоты болу – бұл Қазақстанды өз жүрегіңде ұялату. Мен сіздерді осыған шақырамын». Патриотизм мәнін толықтай түсінбеушілік біздің тарихымыз бен мәдениетіміз, тұрақтылықты қамтамасыз ететін қоғамның саяси дамуының стратегиясына қатынастары негізінде анықтай алмаймыз. Дегенмен, патриотизмды қалыптастыру бұл ситуативтік жоспардағы мәселе емес. Бұл еліміздің саяси жүйесін алға қарай демократияландыру жолындағы түрлі әлеуметтік топтарды біріктіруге бағытталған үнемі қозғалыстағы фактор. Сондықтан бүгінгі шарттарда жоғары патриоттық сананың қалыптасуына ықпал ететін кешенді іс-әрекеттер қажет. Бүгінгі шарттарда мемлекеттілікті патриотизм негіздерімен қалыптастыру қоғамның модернизациялануына ықпал етуімен қатар, оның қауіпсіздігін де қамтамасыз етеді. Бірақ, ұлттық құндылықтары айқындалған мемлекет те ғана ұлттың өзін-өзі тану, ұлттық мақтаныш сезімдері туындайды. Сондықтан осы процестегі жетекші рөл патриоттық тәрбие берудегі нормативті-құқықтық базаларға толықтай сүйенген мемлекет институттарына жүктеледі. Қоғамдық ұйымдар патриоттық жұмыстар жүргізуде ұйымдастырушылық, құқықтық және экономикалық қиыншылықтарға ұрынатыны жасырын емес. Оларға мемлекеттің тікелей белсенді көмегі қажет. Көптеген қоғамдық ұйымдар мәселені өзіндік көзқарастармен бағалап, көп бөлігі патриоттық тәрбие беру жүйесіне араласпайды. Осыған сәйкес, мемлекет патриоттық тәрбие беруде азаматтық қоғам институттарын араластыруы қажет. Патриотизмге тәрбиелеуде ерекше рөлді білім беру атқарады. Осыған байланысты, бүгінгі күнде патриоттық тәрбие берудің сапасын жоғарылатуда білім беру мекемелерінің маңыздылығы жоғары. Патриотты тәрбиелеу – бұл әлеуметтік ортаның (отбасы, ұжым, мектеп, қоғамдық ұйымдар) объективті факторларының ықпалы мен индивидтің рухани-тәжірибелік қызметінің субъективті шарттарында орын алатын әлеуметтік процесс. Демек, патриоттық тәрбие беруде оқу-тәрбиелік жүйеге арнайы мақсатты қимылдар жүргізілгендігі дұрыс деп ойлаймыз. Мектептердегі оқу және сабақтан тыс жұмыстар шарттарында тұлғаның сәтті патриоттық тәрбие беруде кешенді жұмыстар жүргізілуі тиіс. Патриоттық тәрбие берудің әдістемесі тәрбиенің нақты кешенді шараларын айқындайды. Бүгінгі шарттарда патриотизмнің қалыптасуына ықпал ететін оқытудың инновациялық технологияларын қолдану белсенділігін жоғарылату қажет. Мектептегі пәндер өз еліне патриоттық сезім мен мақтанышты қамтамасыз ететін бағытта жүруі тиіс. Мәселен, тарих пәнінде тәуелсіздігімізге қатысты материалдарды игеруде құрғақ тілде фактілер келтіру аз шаруа. Оқыту процесінде балаларға республикамыздың саяси беделін суреттеп, қазақстандық азаматтардың бейбітшілік пен достықта өмір сүруіне жоғары баға беріп, қоғамдағы келісім мен тұрақтылықтың маңыздылығын дәйектеу қажет. Оқыту процесінде патриотизмнің қоғамның дамуындағы қызметтік рөлінің жоғарылығына назар аударылуын дұрыс санаймыз. Саяси әлеуметтендірудің маңызды институты ретінде түрлі деңгейдегі шығармашылық қызмет өкілдерін дайындайтын жоғары мектепті атай аламыз. Жоғары мектеп тек нақты білімді қалыптастырып қана қоймай, оның әлеуметтік инициативасын анықтайтын өмір салтын айқындайды. Жоғары мектеп жастардың саясатқа араласу процесіндегі маңызды рөлге ие. Өйткені, жастар өз саяси ұстанымдарын жоғары оқу орнының ықпалында қалыптастырады. Демек, болашақ мамандардың еліміздегі саяси процестерді қабылдауы оның жоғары оқу орнындағы дайындық сапасына байланысты. Студенттер ақпаратпен толық қамтылған ортаға бейімделген жастардың білімді бөлігі болып табылады. Бүгінгі жастар бұрынғы саяси әлеуметтендірудің стереотиптерінен жеңіл құтылған топ. Олар бірінші болып тоталитарлық қоғам негіздеген құндылықтарды жоққа шығарды. Сондықтан бүгінгі күнде барлық саяси күштердің өз жақтастары ретінде студенттерді қосуы кездейсоқ құбылыс емес. Жастар – бұл қазіргі қоғамдағы белсенділігі жоғары әлеуметтік база. 1986 жылғы желтоқсан оқиғасының негізгі субъектілері болып жастар табылатыны белгілі. Орын алған оқиғаларға байланысты бұқаралық ақпарат құралдарындағы бірінші хабарда: «ұлттық элементтерді арандатушы оқушы жастар тобы көшеге шығып, Қазақстан Компартиясы Орталық Комитеті Пленумының шешімін қолдамады», - деп жазылды [38]. Сондықтан сол кезеңнің саяси процесіне әсер етуді мақсат тұтқан жастардың қимылы мен олардың ықпалын 1986 жылғы болған оқиға көрсете алды. Міне, осы студенттер орталықтың саясатына наразылықтарын ашық көрсете алды. Бүгінгі жағдай көрсеткендей, студенттер еліміздің саяси өміріне кеңінен ықпал ете алады. Жастар қазіргі шарттарда саясатқа қатысуы саяси жүйенің сипатына ықпал ету арқылы өзінің әлеуметтік мәртебесін жоғарылататынын түсінді. Бүгінгі күнде біз өзге тарихи және әлеуметтік кеңістікте өсіп жатқан, дәстүрлі емес, инновациялық әлеуметтік құрылымдағы, еркін мемлекет мүшесі болып табылатын жастар деп білеміз. Саяси күрестің нәтижелері мен қорытындыларын анықтауда жастардың саяси қатысуы саяси лидерлердің назарын аудартуда. XX ғ. соңы – XXІ ғ. басында «түрлі-түсті революциялар» негізгі күші болып табылған жастар қозғалыстарының саяси процестердегі қимылдары көрініс тапты. Осы революциялар шеңберінде саяси оппозиция жоспарланған және тиімді үйлестірілген қызметі жолымен бұқаралық сананы манипуляциялаудың қазіргі заманғы технологияларын қолдану арқылы жастардың белсенділігін көтерді. Міне, осы студенттер жоғарыда аталған оқиғаларда маңызды рөл атқарды. Студенттердің оқиғаға жаппай қатысуы студенттік қозғалыстардың жалпыхалықтық сипатта екенін айқындауға мүмкіндік берді. Осы студенттердің көмегімен оқиғаның бұқарашылдығын БАҚ-та көрсетудің қажеттілігі саналды. Біздің ойымызша, Грузия, Украина, Қырғызстанда орын алған саяси процестер жастардың саяси санасына әсер етті. Сол себептен, 2004 жылдың желтоқсанынан бастап Қазақстанда жеке саяси ойыншылар рөліне үміткер саналған жастар ұйымдарының саны ұлғайды. Бұл экономикалық және әлеуметтік-саяси дамудың объективті заңдылықтары мен нәтижелері негізінде Қазақстандағы жастардың саяси өмірдегі маңыздылығы жоғарылағанын көрсетеді. Сондықтан мемлекеттік билік органдарына позитивті қатынастарға ықпал ететін, азаматтық позицияларды жоғарылататын, жастарды заңды саяси қызмет пен олардың әлеуметтік мәселелерін шешетін мемлекеттік жастар саясаты қажет. Дегенмен, алдын ала жоспарланған немесе арнайы ұйымдастырылған тәрбие тиімді болмайтыны анық. Тұлға оның ізденісіне еркіндік және жеке таңдау құқығы берілгенде ғана тәрбиесі дамиды. Тәрбиені стандарттау тұлғаның даму мүмкіндіктерін шектейді. Бұл әсіресе, өзінің құндылық ориентацияларын қалыптастырған студент жастарға қатысты. Сондықтан оқытушылардың басты назарында оқу-тәрбие процесінен бұрын студенттің тұлғалық белгісі тұруы тиіс. Студенттердің рухани белсенділігі мен стандартты емес ойлау қабілетін марапаттап отыру қажет. Сонымен қатар, еліміздегі саяси ақиқат мәселелеріне объективті сипаттама беретін жаңа арнайы курстар енгізілуі қажет. Патриоттыққа тәрбиелеудегі ең маңызды рөл бұқаралық ақпарат құралдарына да жүктеледі. Міне осы институт өте жоғары көлемде саяси ақпарат таратуда жылдам мүмкіндік пен субъекттік-объекттік басқару ерекшеліктеріне ие. Сонымен бірге, бүгінгі күндегі БАҚ-тың өмір сүруі оның таралымы ғана емес, демеушілерінің қаржылық мүмкіндіктеріне байланысты екендігі жасырын емес. Олар объективті ақпаратты ұсынуға қарағанда, сенсациялық ақпараттарды жариялауға үйір. Көп жағдайда демеушілерінің әлеуметтік және саяси тапсырыстарын орындау мақсатында өз материалдарын жариялап жатады. Бұл тұста патриотизмге тәрбиелеу мәселесінің кадрдан тыс қалу қаупі мол екендігін дәлелдейді. Сондықтан бүгінгі күнде бұқаралық ақпарат құралдарында патриоттық тәрбие берудің элементтерін кеңінен пайдалану қажет. Патриотизмге тәрбиелеу жұмысы мемлекеттілікті бекітудің және еліміздің қауіпсіздігі мен тәуелсіздігін қамтамасыз ететін негізгі шарттардың бірі. Бұл шара жүйелі түрде жүріп, саяси әлеуметтендірудің институттары арқылы өз бағыттарын айқындауға тиіс деп ойлаймыз. Жалпы «Ақиқат сыйы» дастанының негізгі мазмұны өсиет пен ғибрат сөздерден құралғандығы туралы баршамызға белгілі. Өткен кезеңнің мол мұрасы бүгінгі қоғам үшін, оның ішінде саяси ілімдер тарихы үшін үлкен табыс деп атауымызға болады. Әдиб Ахмед Йүгінекидің жоғарыда талданған шығармасы өзінің әлеуметтік-саяси көзқарастарымен қазіргі саяси ғылымдардағы жоғары мәні өшпейтін құнды мұра болып қалыптасатынына толықтай сеніміміз бар. Қорыта келе, қазіргі саяси ғылымдарды жаңа идеялармен толықтыруда Ахмед Йүгінекидің «Ақиқат сыйы» еңбегін кең дәрежеде пайдалана аламыз және оның орны ерекше.<ref>Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3</ref> ==Шығармалары:== *Ахмед Йүгінеки. Ақиқат сыйы. Түпнұсқаның фотокөшірмесі, транскрипциясы, прозалық және поэтикалық аудармасы, Баспаға дайындағандар: Ә. Құрышжанов, Б. Сағындықов., А., 1985. Хибат-ул хақайық, Ташкент, 1971. *Малов С.Е., Памятники древнетюкской писменности, Тексты и исследования, М-Л., 1951; *Бердібаев Р., Жазба мұралар, ежелгі мәдениет куәлары, А., 1966; *Шербак А.М., Грамматический очерк языка тюркских текстов Х — ХІІІ вв, Из Восточного Туркестана, М-Л., 1971. == Сілтемелер== *[http://www.inform.kz/kaz/article/1229235 Ахмед Иүгінеки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160605073046/http://www.inform.kz/kaz/article/1229235 |date=2016-06-05 }} *[http://ummet.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=519&Itemid=329 Ахмед Иүгінеки] *[http://www.tarih.spring.kz/kk/history/medieval/history/ «Тарих» - История Казахстана - школьникам | Тарихи кезең | Орта ...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160611135942/http://www.tarih.spring.kz/kk/history/medieval/history/ |date=2016-06-11 }} <ref name="source1">«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9</ref><ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref> == Дереккөздер </span>== <references/> {{wikify}} [[Санат:XII ғасыр]] [[Санат:Орталық Азия ғалымдары]] [[Санат:Орталық Азия ақындары]] [[Санат:XIII ғасыр]] {{Bio-stub}} eq6kawuxniazzxpuymagz1z13xdkap0 3576137 3576087 2026-04-03T13:41:07Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Beisenbek Nurislam|Beisenbek Nurislam]] ([[User talk:Beisenbek Nurislam|т]]) өңдемелерінен [[User:Каипов Бекжан|Каипов Бекжан]] соңғы нұсқасына қайтарды 3374362 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biography | subject_name = Ахмед Иүгінеки | image_name = | image_size = 100px | image_caption = | date_of_birth = 12 ғасырдың соңы | place_of_birth =[[Түркістан]] өңірі | date_of_death =13 ғасырдың басы | place_of_death = [[Түркістан]] өңірі | occupation = ортағасырлық [[ақын]], [[хакім]], [[ойшыл]] | spouse = }} '''Ахмед Иүгінеки''', ''Югнаки Адиб Ахмед ибн Махмуд'' (12 ғасырдың соңы, [[Түркістан]] өңірі — 13 ғасырдың басы, сонда) — ортағасырлық [[ақын]], [[хакім]], [[ойшыл]]. Иүгінеки (қазақша Жүйнек) қаласында туып өскен. Ахметтің туған жері Түркістанға қарасты Иугнәк деген қыстақ. Қазақтар ол жерді Жүгенек деп атаған. Ахмет жас шағында [[Араб тілі|араб]], [[Парсы тілі|парсы]] тілін меңгерген білімді адам болған. ==Өмірбаяны== Ахмед Иүгінекидің ғұмыры, өмір сүрген ортасы туралы деректер тым тапшы. Зағип болып туып, фәни жалғанның жарық сәулесін көрмей бақиға озған Ахмед жастайынан ілім-білімге құмартып, түркі тілдері мен араб тілін жетік меңгерген. [[Шариғат]] қағидаларын жан-жақты зерттеп-танып, терең іліміне сай “Әдиб Ахмед” деген құрметті атқа ие болған. Ақыл-ойы толысып, [[дін]]и танымы әбден кемелденген шағында Ахмед Иүгінеки қысқаша тақырыптарға бөліп, [[ислам]] құндылықтарына негізделген өлең-жырларын өмірге келтіре бастайды. Кейін бұл жәдігерліктердің басы біріктіріліп, “һибуат-ул-хақаиқ” (“[[Ақиқат сыйы]]”) деп аталатын дидактикалық өлеңдер жинағына айналған. Мазмұны, танымдық нәрі жағынан алғанда “Ақиқат сыйы” — [[Әбу Насыр әл-Фараби]], [[Махмуд Қашқари]], жылы [[Баласағұни]], [[Қожа Ахмет Иасауи]] мұраларымен іштей астасып, 9 — 13 ғ. аралығындағы түркі дүниесінің рухани қазыналарының жарқын туындысына айналды. ==Мұралары== Ахмет Иүгінекидің “Ақиқат сыйының” түпнұсқасы біздің заманымызға жетпей, біржолата жоғалып кеткен. Ахмед Иүгінеки мұрасының 14 — 15 ғасыр жасалған 3 түрлі көшірмесі, 3 түрлі үзіндісі бар. Оның ішінде ең ескісі — 1444 жылы [[Самарқанд]]а Арыслан Қожа тархан Әмірдің қалауымен Зәйнүл Әбідін бин Сұлтан Бақыт Журжани Құсайын көшіріп жазған нұсқа. Көне [[ұйғыр]], арагідік арабша хатқа түскен нұсқаның жалпы көлемі — 508 жол. Бұл мұра қазір Стамбұлдағы Айя-София кітапханасы қорында сақтаулы; 2-нұсқа [[Стамбұл]]да 1480 жылы Шайх зада Абд әр-Раззақтың ұйғыр және араб жазуымен көшірген, 506 жолдан тұратын үлгісі. Парсыша, тәжікше түсініктемелері бар, Стамбұлдағы Айя — София кітапханасында сақтаулы бұл жәдігерлікті Н. Әсім 1915 жылы, ал қаласының Маһмудов 1972 жылы алғаш жариялаған; “Ақиқат сыйының” үшінші арабша нұсқасы 14 ғасырдыңақырында, немесе 15 ғасырдыңбасында 524 жол өлең көлемінде көшірілген. Ол Стамбұлдағы Топ-Қапы сарайында сақтаулы. Сол сияқты “Ұзын көпірдегі Сейіт Әлі” деген кісінің кітапханасынан табылып, Анкара кітапханасына табыс етіліп, кейін мүлдем жоғалып кеткен Ахмед Иүгінеки мұралары туралы дерек бар. Анкарадағы Маариф кітапханасынан табылған (көлемі 4 бет), Берлин Ғылым Академиясында сақтаулы тұрған (1 бет) өзге нұсқалардың із-жосықтары Ахмет Иүгінеки. еңбектерінің қаншалықты кең көлемде таралғанын дәлелдей түседі. “Ақиқат сыйының” бірнеше нұсқасын тауып, зерттеп, жариялауда — Н. Әсім, Р. Арат ([[Түркия]]), В. Радлов ([[Ресей]]), Т. Ковальский ([[Польша]]), жылы Дени ([[Франция]]), Х. Сүйіншәлиев, Ғ. Айдаров, Ә. Құрышжанов, М. Томанов, Б. Сағындықов ([[Қазақстан]]), Н. Маллаев, қаласының Маһмудов, С. Мутталибов ([[Өзбекстан]]) т.б. шығыстанушы ғалымдардың еңбегі зор. Ахмед Иүгінеки “Ақиқат сыйының” 14 ғасырдағы түпнұсқасының фотокөшірмесі, транскрипциясы қазақ тіліне қара сөзбен жолма-жол және өлеңмен аударылып, 1985 жылы жарық көрді. Ахмед Иүгінеки өз шығармаларында дүние жаратылысы мәселелерін ислам қағидалары негізінде түсіндіреді. “Барлық нәрсе бір Алланың еркінде” екендігін және оның даралығын дәріптейді. Сол үшін де ақын мәңгілік өлім ұғымы жоқ, ол өмірмен алмасып отырады дейді: “Жоқ едім. Жараттың. Және жоқ қылып, екінші бар етерсің” немесе “Өліні тірі, тіріні өлі етеді”. Ал тірліктің өлшемін білім арқылы белгілейді. Яғни, білімдіден пайда бар, пайдалы нәрсе — тірі, ал пайдасыздық — бос, өлі нәрсе. Олай болса, білім арқылы мәңгілік өмірге қол жеткізуге болады, өйткені “білімдінің өзі өлуі” мүмкін, бірақ “аты өлмейді”. Ахмед Иүгінеки үшін білім — көп білу емес, таным, ақиқатты білу. Ал ақиқаттың негізі Аллада болса, оны да “білім арқылы тануға” болады. “Бақыт жолы білім арқылы білінеді”. [[Білім]] ойдан, ізденуден шықса, оның пішіні — [[сөз]]. [[Тіл]] — жаратушымен байланыстырушы құрал, адам “[[күн]] сайын ерте тұрып, тілге жүгіну арқылы құлшылық етеді”. Бірақ сөз адамға пайдасымен қатар зиянын да тигізуі мүмкін, ол тағы да адамның өзіне байланысты. Сөз адамның ойлау қабілеті мен [[адамгершілік]] бейнесін бедерлейді. Ахмед Иүгінеки пайдалы мен пайдасыздың, [[ақиқат]] пен жалғанның нарқын өкініш айыратындығын “Қандай іс істесе де білімсіздің еншісі — енші, оған одан басқа өкініш жоқ”, “Көп сөйлеген көп өкінеді”, “Ашкөздіктің соңы — өкініш, қайғы-қасірет” деген жолдары арқылы байқатады. [[Өкініш]] мұнда этик. нормалардың ара-жігін ажыратушы ұғым. Осы ұғымға сүйене отырып, біз Ахмет Иүгінекидің этикалық көзқарастарын анықтай аламыз. Ахмед Иүгінеки үшін бұл дүниеде тұрақты ешнәрсе жоқ, бәрі де өзгереді. “[[Жас]] қартаяды, жаңа ескіреді”, “Барлық толған нәрсе азаяды, түгел кемиді”. Сол себепті бұл дүниенің қызығы да жалған, өткінші. Мұнда “менікі” деген жоқ. Өйткені “менікі дегенің ” ертең “өзгелердің еншісі” болып шығады. Сондықтан дүниеқорлық пен ашкөздік адамға бос бейнет әкеледі, ал оны ойлай берсең, ол сенің тек “уайым-қайғыңды көбейтеді, «одан да еңбек ет» деп тұжырымдайды. [[Кішіпейілділік]] пен жомарттықты, сабырлылық пен көнбістікті мадақтайды. ==Ахмед Иүгінеки гуманизмі== Ахмед Иүгінеки гуманизмі діни этикалық қағидалармен қабысып жатады: “Біреу зәбір-жапа жасаса, қарымына рахат көрсет. Өйткені қанды қанмен қанша жусаң да тазармайды. Адамгершіліктің басы — осы”. Яғни, зұлымдық зұлымдықты тудырады деген қағиданы хадистерінің қазығы ете отырып, кешірімді болғанды хош көреді: “Бір айыпқа бола бас кесуші дүниеде тірі адамсыз қалады” дейді. Бірақ [[дүние]] мен адамдардың кемелсіздігіне орай айтылған “Мың досың болсын мейлі, біреуі де [[адал]] емес”, “Дүние бір қолмен бал, бір қолмен у ұстатады” немесе “Шырақ, сырың өзіңде сақталып тұрмаса, досыңда сақтала ма?” деген сөздерінен үмітсіздік сарындар да аңғарылып қалады. Ахмет Иүгінекидің нақыл сөздері түркі жұртында бүгінге дейін [[мақал-мәтел]] түрінде сақталып, айтылып келеді.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9,</ref> ==Ахмед Йүгінекидің «Ақиқат сыйы» еңбегі және ақынның әлеуметтік-саяси көзқарастары== Адамзат тарихындағы прогресс ғылымның дамуымен өлшенетіні белгілі. Ғылымның дамуындағы негізгі сипаттамалар мен заңдылықтар әлеуметтік-мәдени контексте қарастырылып, ғылымның мақсаты, алынған нәтижелерінің маңыздылығы анықталады. Қоғам және оның мәдени жағдайы ғылыми-зерттеушілік процестерге бағынышты. Дарындылар шығармашылығы әлемдік мәдениеттің дамуы, жетістіктер шыңының әрбір тарихи прогресінің өлшемі болып табылады. Осы шығармашылықта барлық құнды және маңызды, адамзаттың ғылымдағы, өнердегі, тәжірибелік қызметтегі жетістіктері көрініс табады. Олардың идеялары, өнер туындылары, азаматтардың ұмтылыстарын білу арқылы, біз олардың сол дәуірдегі дүниетанымын танимыз. Өз дәуірінің танымал [[тұлға]]лары қалыптастырған шығармашылық еңбектері өзі өмір сүрген кезеңнің бейнесін береді. Ал, ғылым – жаңа идеяларды алға жылжытушы ғалымдар қызметінің нәтижесі болып табылады. Олардың мақсаты біреу ғана, ол – ғылыми жаңалық ашу. Олар қоғамға қажетті ерекше өнім, яғни, жаңа ғылыми білімдер қалыптастырады. Саяси ғылымдар мен саяси білім беру жүйесінде саяси ілімдер тарихы жеке ғылым және оқу пәні болып табылады. Берілген саясаттанулық дисциплина шеңберінде осы ғылымның пәні ерекше түрде зерттеледі. Саясат туралы тереңдетілген білімді берудегі тарихи процесінің логикалы-түсініктік көзқарастары көрініс табады. Саясат пен билік, мемлекет пен саяси жүйе, саяси теориялардың тарихы туралы теориялық білімнің пайда болуы мен дамуының тарихы қамтылады. Сондықтан саяси ілімдер тарихының пәнінен тыс түрлі ойшылдар мен саяси қайраткерлердің пікірлері мен ұстанымдары жеке теориялар деңгейінде дами түседі. Саяси ілімдердің өткені мен қазіргісін саясаттанулық талдаудың жалпы жиынтығында ол ерекше орынға ие. Саяси ойдың қазіргі ілімдері мен теорияларының дамуына ортағасырлық Шығыс ойшылдарының еңбектері айтарлықтай ықпал етті. әл-Кинди, әл-Бируни, әл-Фараби, Ахмет Яссауи, Ибн Сина, О. Хайям, Низами, Ә. Науаи сынды осы кезеңнің көрнекті өкілдерінің саяси көзқарастары саяси ілімдер тарихында кеңінен қолданылады. Ендеше, осы мақаламызда Ахмед Йүгінеки (кей әдебиеттерде Жүйнеки деп аталады) жазған «Ақиқат сыйы» еңбегінің ғылыми мұрасы адамзаттың саяси ойларының дамуына өз әсерін тигізетіндігі және шығармадағы әлеуметтік-саяси көзқарастар туралы жазылады. Аталмыш шығарма өлең түрінде жазылған дастан және оның негізгі мазмұны тәлім-тәрбие беретін дидактикалық ойларға құрылған философиялық толғау болып табылады және имандылық пен адамгершілік туралы ойларға тола танымдық және насихаттық сипаттарға ие. Сөз басында айтарымыз, А. Йүгінеки билік үшін күрескен, халықты басқаруға ұмтылған, оларға үстемдік жүргізгісі келген саясаткер емес. Ол өз дәуірінің ғылыми мәдениетіне тән ойы бар жоғарғы дәрежедегі интеллектуал ойшыл. Өз ортасының білімпазы есебінде ол «Әдиб Ахмед» деген атақты да иеленеді. Бұл арабшадан аударғанда «тәрбиелі, оқымысты, жазушы, әдебиетші» деген мағынаны береді. Сонымен қатар, ол Йүгінекидің лақап аты ретінде де қолданылған. Түркістан шаҺарының күнбатыс бүйірінде көне Йүгінек (Югнек) қыстағында туып өскен, өзінің «Ақиқат сыйы» («Хибатул-хакоик») дастанымен даңқы жайылған Ахмед Йүгінеки (Югнеки) ертедегі түркі поэзиясының көрнекті өкілі сипатында әлемдік әдебиет жұртшылығына көптен таныс. Оның өмірі мен шығармашылығы жөнінде түркі, орыс, өзбек ғалымдары арнаулы зерттеулер жазған. Ахмед Йүгінеки есімі энциклопедиялар мен әдебиет тарихы кітаптарында да тұрақты аталады. Зерттеушілер Ахмед Йүгінекидің туған, өлген жылдарын дәл басып айта алмайды. Ақын жөнінде мағлұмат тым аз сақталған. А. Йүгінекидің өмір кешкен заманын ХІІ ғасырдың ақыры мен ХІІІ ғасырдың басы деген тұжырым шындыққа жақын болса керек. Ғасырлар тереңінен еміс-еміс жеткен деректер Ахмедтің көзі көрмейтін зағип болғанын, өзінің зерек, зерделілігінің арқасында ғана ізденіп, білім жиғанын, түркі тілдерін, араб тілін меңгергенін, өз кезінің ең білімдар адамдарының бірі болғанын мәлімдейді. Ал ақынның көлемі бес жүз жолдан артық «Ақиқат сыйы» дастанының көшірме нұсқалары Стамбұл, Анкара, Самарқан кітапханаларында сақталған. Ақын шығармасындағы алғашқы сөзін мейірімді, рахымды Аллаға шексіз мадақ айтумен бастап, Мұхаммед Пайғамбар (с.ғ.с.) хадистерін пайдаланады. Сондықтан, Ахмед Йүгінекидің әлеуметтік көзқарастарындағы ең басты және негізгі орын әлемді жаратушы Алла тағалаға арналады. Ол адамзаттың ақиқатқа жету жолында осы қоғамды жаратушы Алла деп тануын және барлық әлеуметтік болмыстың базалық негізі ретінде есептейді. Бұл ерекшелік Ахмед Йүгінеки заманында өмір сүрген ойшылдар М.Қашғари, Ж.Баласағұн, Ахмед Ясауи еңбектерінде Дидактикалық сипаттағы өлеңнің бірінші бөлігі білімнің пайдасы мен надандықтың зияны туралы ақыл сөздерден басталады. Екінші бөлімде тілдің маңызы, сөйлеу мәдениетін дамыту жөнінде кеңестер берсе, үшінші бөлімде дүниенің бір қалыпта тұрмай, өзгеріп тұратындығы сөз болады. Дастан жомарттықты, қарапайымдылықты, сыпайылықты, өршілдікті дәріптеп, менмендік пен надандықты, сараңдық пен дөрекілікті айыптайды. Автор сол замандағы адамдардың осы іспеттес ұнамды, ұнамсыз моральдық-этикалық ерекшеліктерін атап қана қоймай, сонымен бірге мінез-құлықтың жақсы қасиеттерін қалайша тәрбиелеу, сондай-ақ оның теріс қасиеттерін жою жөнінде бірсыпыра пайдалы кеңестер мен ұсыныстар береді («Егер өкіметке қолың жетсе, мақтанба», «Бастық болсаң, жайсаң бол, кәріге де, жасқа да құрмет көрсет», «Айтар лебізіңді алдымен ойлап ал», т.т.). Осындай ұлағатты лебіздер бейнелі салыстырулар мен теңеулерге, нақылдар мен мақалдар-мәтелдерге толы. «Білімдінің сөзі үгіт, насихат, үгіт-өнеге», - дейді бір сөзінде білімдар ақын. Бақыт жолы білім арқылы білінетіні, білімді азамат қоғам үшін бағалы, ал білімсіз наданның құны жоқ екендігі туралы баян етеді. Демек, білімді салғыртсынбай үйрену арқылы қоғам өмірінің алға жылжитындығына көзімізді жеткізеді. Азаматтарға сөзбен ықпал ету тек білімдінің қолынан келетіндігін түсінеміз. Жалпы қоғамның даму сатыларына, әсіресе, біздің өткен тарихымыздағы қоғам мүшелері үшін данышпандардың сөздері жоғары дәрежеде өз әсерін тигізді. Өлең, толғауларда елдің қорғаныс қабілетін нығайту, ел іргесін берік ағайындар ұжымымен күшті болуы насихатталды. Өмір туралы, атамекен, туған елдің әлеуметтік және қоғамдық жағдайы жырланып, жағымды, жағымсыз тұстары, қатерлері мен мүмкіндіктері суреттелген керемет туындылары бүгінгі күнге дейін жеткендігі көңілімізді қуантады. «Егер өкіметке қолың жетсе, мақтанба», «Бастық болсаң, жайсаң бол, кәріге де, жасқа да құрмет көрсет», - деген пікірлері сол кезеңдегі басшыларға айтылған кеңесі секілді. Осыдан «Ақиқат сыйында» айтылатын лидерлік феноменіне қызығушылығымыз туындайды. Әлеуметтік процестегі басшы, лидердің орны мен рөлі, тарихтағы объективті және субъективті факторлар диалектикасы мен қоғамдық өмір диалектикасын айқындау шығарманы оқу барысынан кейін орын алады. Бүгінгі күнде лидерлік мәселесі барлық ғылымдарда толыққанды зерттелуде. Мәселен, психология лидердің тұлғалық ерекшеліктерін зерттейді. Әлеуметтану лидерлікті әлеуметтік жүйенің негізінде қарастырады. Әлеуметтік психология лидерлікті әлеуметтік және психологиялық факторлардың өзара қызметтік процесі ретінде зерттейді. Ал саясаттану саяси лидерлікті билік феномені ретінде қарастыра келе, оның табиғатын, қызмет ету механизмдерін, қоғамға ықпалын зерттейді. Сонымен бірге, тиімді басқарудың әдістері мен тәжірибелік ұсыныстары айқындала түседі. Жалпы қазіргі әлемдегі қоғамдық дамудың маңызды мәселесі ретінде саяси лидерлікті түсіну болып табылады. Саясат өзіндік қажеттіліктері мен мүдделері, идеалдары, білімдері, тәжірибесі, құндылықтары, эмоциялары мен мәдениеті бар субъектілер мен объектілерден құралады. Сонымен бірге, лидерліктің саяси салада саяси басқару негізінде түсінілетіні белгілі. Саяси лидерліктің мәселесі нақты саяси шарттар мен бостандықтар қалыптасқанда ғана айқындала түседі. Қазіргі оқырман А. Йүгінекидің осы көзқарасы арқылы сол кезеңдегі басшылар үшін қажет ұстаным екенін айқындап, оның қазіргі күндегі негізгі биліктік ұғымдарға жат еместігін ұғынамыз. Осы түсінікке сипаттама беруде лидерлікті ұстап қалу және иеленудегі заңдылықтар А. Йүгінеки пікірінше жайсаңдылық пен құрмет етушіліктен ажырамайды. Ал оның ажырамас негізгі алғышарттары ретінде қазіргі қоғам саяси плюрализм, көппартиялық, партия ішілік және партияның сыртқы қызметін таниды. Еңбектегі «... дүниенің зұлымдық пен жамандыққа толуы, құлшылықтың риякерлікке айналуы, мұсылмандардың көр еліктеушілікке (тақлит) салынуы, мешіттердің қаңырап қалуы, шарапханалардың толып-тасуы, ғалымдардың амал-істен, захидтердің күнәдан, даналардың (арифтердің) «ракс пен самадан» (зікір салудан) қолы тимеу, жамандық-індеттің жайылуы» сияқты наразылықтары мен жан айқайы сол дәуірдің саяси-әлеуметтік тұрақсыздығынан көрініс береді. Қазіргі қоғамда ынтымақтастықты қалыптастырудың негізгі факторы ретінде саяси тұрақтылықты атай аламыз. Саяси тұрақтылықты қамтамасыз ету саяси институттардың маңызды қызметі болып табылады. Осы мақсаттарды орындауда билік орындары түрлі саяси механизмдерді қолданады. Тұрақтылық түсінігін саяси жүйеде қолдану барысында ол ішкі және сыртқы өзгерістер шарттарында өз құрылымын сақтап, тиімді қызмет пен дамуға жол ашатын ұғымды білдіреді. Теорияға сәйкес, тұрақты саяси құрылым қоғамның көп бөлігі сол жүйені қолдауда жоғары деңгей танытумен қатар, билік пен халық арасындағы қатынастардың келісімдік түрде жүргізілуін айшықтайды. Қоғамдық өзгерістер мен тұрақтылықтың арақатынасы мәселесі саяси ғылымдардағы өзектілердің бірі болып саналады. Саяси және әлеуметтік тұрақтылықты қамтамасыз ету реформаларды бұқараның толық қолдауы арқылы орын алады. Кез келген жүйенің абсолютті түрде тұрақтылығы ғылыми және тәжірибелік тұрғыда дәйектелмегендіктен, ол мүмкін емес. Сондықтан оны құрайтын элементтерінің толық қозғалысына кедергі келтірумен бірге, сыртқы ықпалдардан ажырайды. Дегенмен, қазіргі саяси ғылымдарда тұрақтылықтың жоғары дәрежедегі жүйелері де айқындалған. Ақынның жоғарыда айтылған ойлары арқылы біз бүгінгі қоғам үшін ең негізгі қажеттілік саяси тұрақтылық екенін түсінеміз. Шығармаға қатысты адамзаттың материалды және рухани саласындағы эталондық құндылықтар жүйесіндегі жетістік жиынтығындағы мәдениетін де атап өте аламыз. Мәдениет жетістіктеріне жету жолында бұл шығармада көптеген ой-пікірлер айтылған. Сондықтан ақынның әлеуметтік-саяси көзқарастарында сол кезеңнің саяси мәдениетіндегі олқылықтар туралы айтылып, оң нәтижелерге ұмтылуды қоғам мүшелеріне жүктейді. Ақын мәдениеттің жалпы органикалық бөлігін құрайтын түсініктерді қалыптастыруға тырысады. Сонымен бірге, «Ахмедтің дүниеге көзқарасының бұқарашылық сипаты мына тұжырымдардан жақсы байқалады: «әкімдердің игі жұмсақ, ақ көңіл екен деп сеніп қалуға болмайды, олардан әрдайым сақтанып жүру керек, өйткені олардың қолында шексіз күшті билік бар: кейде тіпті қалжыңқойдың зілсіз, бейкүнә қалжыңының өзі оның басын жұтар болар, пайдасыз дау-шар мен қалжыңнан аулақ бол». Жүйнекидің этикалық-педагогикалық ой-толғамдары кейде нақты әлеуметтік жағдайлардан тыс пайымдалғанмен, бұларда адамгершілік ізгі мұраттардың, жалпы адамзаттың мінез-құлық нормалары мен қағидалардың гуманистік көріністері айқын аңғарылады». Ата-бабаларымыздың өміртанымы мен өсиетін меңгеру, тілін түсіну тез арада тындыра салатын шаруа емес. Ол тыңғылықты іздену мен қажырлы еңбекті талап етеді.Бұл шығарманың бүгінгі жастарды патриоттық сезімде тәрбиелеудегі маңызы зор деп атап өте аламыз. Өйткені, бүгінгі Қазақстанның даму шарттарында отансүйгіштікке тәрбиелеу маңызды шаруа болып табылмақ. Сондықтан «Ақиқат сыйы» еңбегінің Қазақстандағы патриотизмді тәрбиелеу мен қалыптастыруда құнды еңбек екенін атап өтуіміз қажет. Осыған байланысты қазіргі Қазақстандағы қоғамды біріктірудегі негізгі фактор және тұрақтылықты қамтамасыз ету мен мемлекеттілікті бекітуде патриотизмнің орны зор. Сондықтан бүгінгі күндегі патриоттық тәрбие қазақстандық азаматтардың саяси санасындағы ең негізгі мәселе болып табылмақ. Патриотизм (гректің πατριώτης – отандас, жерлес, πατρίς - отан) түсінігінің негізгі мәні әр азаматтың ұлтын, Отанын сүюден туындайтын саяси принцип және әлеуметтік сезім. Патриотизм Отанының жетістіктері мен мәдениетінің ерекшеліктерін мақтан тұтып, оның құндылықтарын сақтаумен сипатталады. Оның тарихи қайнар көзі тіл мен дәстүрде бекітілген құндылықтарда жатыр. Ұлт пен ұлттық мемлекетті құру шарттарында патриотизм мемлекет дамуының жалпыұлттық сәттерін танытатын қоғамдық сананың бір бөлігі болып табылмақ. Өзінің тарихи даму ерекшеліктеріне қарай патриотизм бірнеше формаларда көрініс табады: полистік патриотизм – антикалық қала-мемлекеттерде орын алды; империялық патриотизм – империя және оның ұкіметіне лоялдылықты көрсететін сезімдік белгі; этникалық патриотизм (ұлтшылдық) – өз халқына деген сезім; мемлекеттік патриотизм – мемлекетке деген махаббат сезімі; ура-патриотизм – мемлекет пен оның халықтарына бағытталған сезім. Жалпы бұл түсініктің өзі әр түрлі анықтамалар арқылы өз дәуіріне сай түсініліп отырған. Антикалық дәуірде patria термині («Отан») тек туған қала-мемлекетке байланысты қолданыста болды. Рим империясындағы патриотизм жергілікті «полистік» патриотизм мен империялық патриотизммен шектелді. Полистік патриотизм түрлі жергілікті діни өкілдерден қолдау тапты. Орта ғасырларда бұл термин азаматтар ұжымына лоялдылықты білдірді. Американдық және француздық буржуазиялық революциялар дәуірінде бұл ұғым «ұлтшылдықпен» байланысты болды. Осы себептерге байланысты Франция мен Америкада бұл түсінік «революционер» ұғымымен синонимдес болды. «Патриотизм» түсінігіне кең түрде анықтамалар берілгенімен, оның жалпы сипатына қатысты нақты анықтамалар жоқ. Мәселен, С.И. Ожеговтың редакциясында жарық көрген сөздікте: «Патриотизм - өз Отанына, халқына деген адалдық пен махаббат», - деп анықтама берілген. Философиялық сөздікте: «Адамгершілік және саяси принцип, әлеуметтік сезім. Оның мазмұны – Отанға сүйіспеншілік, оған адалдық, оның өткені мен қазіргісіне деген мақтаныш, Отан мүддесін қорғауға құлшыныс», - делінген. Дегенмен, «патриот» түсінігіне біз түрлі мазмұнда анықтамалар берілгендіктен, «патриотизм» сипатына жан-жақты нұсқадағы түсініктемелер ұсынылады. Бұл аталмыш құбылыстың күрделі табиғатымен түсіндіріліп, мазмұнының көп қырлылығымен сипатталады. Сонымен бірге, патриотизм мәселесін білім берудің барлық салаларын қамтыған және Отанға деген қатынастағы авторлардың тарихи, әлеуметтік-экономикалық, саяси шарттарындағы азаматтық көзқарастары негізінде қарастырылады. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың 2006 жылы Қазақстан халықтары Ассамблеясының ХІІ сессиясында сөйлеген сөзінде: «Ұлттың бәсекеге қабілеттілігінің аса маңызды шарты – бұл әлемдік бәсекелестік үдерісінде табысқа жетуге мүмкіндік беретін күшті рух пен білім», - деп пайымдайды. Сонымен қатар, Елбасымыз қазақстандық патриотизм сияқты ұлт табысының маңызды құрамдасына тоқталып кетеді. «Бұл өз Отаның мен жеріңе деген сүйіспеншілік, оның тарихы мен мәдениетіне деген зор құрмет, әркімнің өз күш-жігеріне деген сенімі мен барша қоғамның топтасуы. Бұл бүгін тұрғызылып жатқан өз еліңнің тарихына қатыстылықтың және оның болашағы үшін жауаптылықтың жоғары сезімі. Бұл әрбір қазақстандықтың табыстары үшін мақтаныш және қандай тұрғыда болғанына қарамастан өз салаңда табыстарға қол жеткізу ниеті. Және бұл табысты әркім Отанына бағыштап, әлемде оның даңқын асыруы, беделін көтеруі тиіс. Патриотизмді, әсіресе жастардың арасында, біздің балалардың бойында барша қоғамның ортақ күш-қуатымен қалыптастыру керек. Біздің әр азаматтың табысы және халықаралық тұрғыда мойындалуы – бұл баға жеткізгісіз капитал, барша қазақстандықтардың мақтанатын нәрсесі және байлығы екендігі сөзсіз. Осындай үлгілермен ұлттың рухын көтеру керек! Өз Отаныңның патриоты болу – бұл Қазақстанды өз жүрегіңде ұялату. Мен сіздерді осыған шақырамын». Патриотизм мәнін толықтай түсінбеушілік біздің тарихымыз бен мәдениетіміз, тұрақтылықты қамтамасыз ететін қоғамның саяси дамуының стратегиясына қатынастары негізінде анықтай алмаймыз. Дегенмен, патриотизмды қалыптастыру бұл ситуативтік жоспардағы мәселе емес. Бұл еліміздің саяси жүйесін алға қарай демократияландыру жолындағы түрлі әлеуметтік топтарды біріктіруге бағытталған үнемі қозғалыстағы фактор. Сондықтан бүгінгі шарттарда жоғары патриоттық сананың қалыптасуына ықпал ететін кешенді іс-әрекеттер қажет. Бүгінгі шарттарда мемлекеттілікті патриотизм негіздерімен қалыптастыру қоғамның модернизациялануына ықпал етуімен қатар, оның қауіпсіздігін де қамтамасыз етеді. Бірақ, ұлттық құндылықтары айқындалған мемлекет те ғана ұлттың өзін-өзі тану, ұлттық мақтаныш сезімдері туындайды. Сондықтан осы процестегі жетекші рөл патриоттық тәрбие берудегі нормативті-құқықтық базаларға толықтай сүйенген мемлекет институттарына жүктеледі. Қоғамдық ұйымдар патриоттық жұмыстар жүргізуде ұйымдастырушылық, құқықтық және экономикалық қиыншылықтарға ұрынатыны жасырын емес. Оларға мемлекеттің тікелей белсенді көмегі қажет. Көптеген қоғамдық ұйымдар мәселені өзіндік көзқарастармен бағалап, көп бөлігі патриоттық тәрбие беру жүйесіне араласпайды. Осыған сәйкес, мемлекет патриоттық тәрбие беруде азаматтық қоғам институттарын араластыруы қажет. Патриотизмге тәрбиелеуде ерекше рөлді білім беру атқарады. Осыған байланысты, бүгінгі күнде патриоттық тәрбие берудің сапасын жоғарылатуда білім беру мекемелерінің маңыздылығы жоғары. Патриотты тәрбиелеу – бұл әлеуметтік ортаның (отбасы, ұжым, мектеп, қоғамдық ұйымдар) объективті факторларының ықпалы мен индивидтің рухани-тәжірибелік қызметінің субъективті шарттарында орын алатын әлеуметтік процесс. Демек, патриоттық тәрбие беруде оқу-тәрбиелік жүйеге арнайы мақсатты қимылдар жүргізілгендігі дұрыс деп ойлаймыз. Мектептердегі оқу және сабақтан тыс жұмыстар шарттарында тұлғаның сәтті патриоттық тәрбие беруде кешенді жұмыстар жүргізілуі тиіс. Патриоттық тәрбие берудің әдістемесі тәрбиенің нақты кешенді шараларын айқындайды. Бүгінгі шарттарда патриотизмнің қалыптасуына ықпал ететін оқытудың инновациялық технологияларын қолдану белсенділігін жоғарылату қажет. Мектептегі пәндер өз еліне патриоттық сезім мен мақтанышты қамтамасыз ететін бағытта жүруі тиіс. Мәселен, тарих пәнінде тәуелсіздігімізге қатысты материалдарды игеруде құрғақ тілде фактілер келтіру аз шаруа. Оқыту процесінде балаларға республикамыздың саяси беделін суреттеп, қазақстандық азаматтардың бейбітшілік пен достықта өмір сүруіне жоғары баға беріп, қоғамдағы келісім мен тұрақтылықтың маңыздылығын дәйектеу қажет. Оқыту процесінде патриотизмнің қоғамның дамуындағы қызметтік рөлінің жоғарылығына назар аударылуын дұрыс санаймыз. Саяси әлеуметтендірудің маңызды институты ретінде түрлі деңгейдегі шығармашылық қызмет өкілдерін дайындайтын жоғары мектепті атай аламыз. Жоғары мектеп тек нақты білімді қалыптастырып қана қоймай, оның әлеуметтік инициативасын анықтайтын өмір салтын айқындайды. Жоғары мектеп жастардың саясатқа араласу процесіндегі маңызды рөлге ие. Өйткені, жастар өз саяси ұстанымдарын жоғары оқу орнының ықпалында қалыптастырады. Демек, болашақ мамандардың еліміздегі саяси процестерді қабылдауы оның жоғары оқу орнындағы дайындық сапасына байланысты. Студенттер ақпаратпен толық қамтылған ортаға бейімделген жастардың білімді бөлігі болып табылады. Бүгінгі жастар бұрынғы саяси әлеуметтендірудің стереотиптерінен жеңіл құтылған топ. Олар бірінші болып тоталитарлық қоғам негіздеген құндылықтарды жоққа шығарды. Сондықтан бүгінгі күнде барлық саяси күштердің өз жақтастары ретінде студенттерді қосуы кездейсоқ құбылыс емес. Жастар – бұл қазіргі қоғамдағы белсенділігі жоғары әлеуметтік база. 1986 жылғы желтоқсан оқиғасының негізгі субъектілері болып жастар табылатыны белгілі. Орын алған оқиғаларға байланысты бұқаралық ақпарат құралдарындағы бірінші хабарда: «ұлттық элементтерді арандатушы оқушы жастар тобы көшеге шығып, Қазақстан Компартиясы Орталық Комитеті Пленумының шешімін қолдамады», - деп жазылды [38]. Сондықтан сол кезеңнің саяси процесіне әсер етуді мақсат тұтқан жастардың қимылы мен олардың ықпалын 1986 жылғы болған оқиға көрсете алды. Міне, осы студенттер орталықтың саясатына наразылықтарын ашық көрсете алды. Бүгінгі жағдай көрсеткендей, студенттер еліміздің саяси өміріне кеңінен ықпал ете алады. Жастар қазіргі шарттарда саясатқа қатысуы саяси жүйенің сипатына ықпал ету арқылы өзінің әлеуметтік мәртебесін жоғарылататынын түсінді. Бүгінгі күнде біз өзге тарихи және әлеуметтік кеңістікте өсіп жатқан, дәстүрлі емес, инновациялық әлеуметтік құрылымдағы, еркін мемлекет мүшесі болып табылатын жастар деп білеміз. Саяси күрестің нәтижелері мен қорытындыларын анықтауда жастардың саяси қатысуы саяси лидерлердің назарын аудартуда. XX ғ. соңы – XXІ ғ. басында «түрлі-түсті революциялар» негізгі күші болып табылған жастар қозғалыстарының саяси процестердегі қимылдары көрініс тапты. Осы революциялар шеңберінде саяси оппозиция жоспарланған және тиімді үйлестірілген қызметі жолымен бұқаралық сананы манипуляциялаудың қазіргі заманғы технологияларын қолдану арқылы жастардың белсенділігін көтерді. Міне, осы студенттер жоғарыда аталған оқиғаларда маңызды рөл атқарды. Студенттердің оқиғаға жаппай қатысуы студенттік қозғалыстардың жалпыхалықтық сипатта екенін айқындауға мүмкіндік берді. Осы студенттердің көмегімен оқиғаның бұқарашылдығын БАҚ-та көрсетудің қажеттілігі саналды. Біздің ойымызша, Грузия, Украина, Қырғызстанда орын алған саяси процестер жастардың саяси санасына әсер етті. Сол себептен, 2004 жылдың желтоқсанынан бастап Қазақстанда жеке саяси ойыншылар рөліне үміткер саналған жастар ұйымдарының саны ұлғайды. Бұл экономикалық және әлеуметтік-саяси дамудың объективті заңдылықтары мен нәтижелері негізінде Қазақстандағы жастардың саяси өмірдегі маңыздылығы жоғарылағанын көрсетеді. Сондықтан мемлекеттік билік органдарына позитивті қатынастарға ықпал ететін, азаматтық позицияларды жоғарылататын, жастарды заңды саяси қызмет пен олардың әлеуметтік мәселелерін шешетін мемлекеттік жастар саясаты қажет. Дегенмен, алдын ала жоспарланған немесе арнайы ұйымдастырылған тәрбие тиімді болмайтыны анық. Тұлға оның ізденісіне еркіндік және жеке таңдау құқығы берілгенде ғана тәрбиесі дамиды. Тәрбиені стандарттау тұлғаның даму мүмкіндіктерін шектейді. Бұл әсіресе, өзінің құндылық ориентацияларын қалыптастырған студент жастарға қатысты. Сондықтан оқытушылардың басты назарында оқу-тәрбие процесінен бұрын студенттің тұлғалық белгісі тұруы тиіс. Студенттердің рухани белсенділігі мен стандартты емес ойлау қабілетін марапаттап отыру қажет. Сонымен қатар, еліміздегі саяси ақиқат мәселелеріне объективті сипаттама беретін жаңа арнайы курстар енгізілуі қажет. Патриоттыққа тәрбиелеудегі ең маңызды рөл бұқаралық ақпарат құралдарына да жүктеледі. Міне осы институт өте жоғары көлемде саяси ақпарат таратуда жылдам мүмкіндік пен субъекттік-объекттік басқару ерекшеліктеріне ие. Сонымен бірге, бүгінгі күндегі БАҚ-тың өмір сүруі оның таралымы ғана емес, демеушілерінің қаржылық мүмкіндіктеріне байланысты екендігі жасырын емес. Олар объективті ақпаратты ұсынуға қарағанда, сенсациялық ақпараттарды жариялауға үйір. Көп жағдайда демеушілерінің әлеуметтік және саяси тапсырыстарын орындау мақсатында өз материалдарын жариялап жатады. Бұл тұста патриотизмге тәрбиелеу мәселесінің кадрдан тыс қалу қаупі мол екендігін дәлелдейді. Сондықтан бүгінгі күнде бұқаралық ақпарат құралдарында патриоттық тәрбие берудің элементтерін кеңінен пайдалану қажет. Патриотизмге тәрбиелеу жұмысы мемлекеттілікті бекітудің және еліміздің қауіпсіздігі мен тәуелсіздігін қамтамасыз ететін негізгі шарттардың бірі. Бұл шара жүйелі түрде жүріп, саяси әлеуметтендірудің институттары арқылы өз бағыттарын айқындауға тиіс деп ойлаймыз. Жалпы «Ақиқат сыйы» дастанының негізгі мазмұны өсиет пен ғибрат сөздерден құралғандығы туралы баршамызға белгілі. Өткен кезеңнің мол мұрасы бүгінгі қоғам үшін, оның ішінде саяси ілімдер тарихы үшін үлкен табыс деп атауымызға болады. Әдиб Ахмед Йүгінекидің жоғарыда талданған шығармасы өзінің әлеуметтік-саяси көзқарастарымен қазіргі саяси ғылымдардағы жоғары мәні өшпейтін құнды мұра болып қалыптасатынына толықтай сеніміміз бар. Қорыта келе, қазіргі саяси ғылымдарды жаңа идеялармен толықтыруда Ахмед Йүгінекидің «Ақиқат сыйы» еңбегін кең дәрежеде пайдалана аламыз және оның орны ерекше.<ref>Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3</ref> ==Шығармалары:== *Ахмед Йүгінеки. Ақиқат сыйы. Түпнұсқаның фотокөшірмесі, транскрипциясы, прозалық және поэтикалық аудармасы, Баспаға дайындағандар: Ә. Құрышжанов, Б. Сағындықов., А., 1985. Хибат-ул хақайық, Ташкент, 1971. *Малов С.Е., Памятники древнетюкской писменности, Тексты и исследования, М-Л., 1951; *Бердібаев Р., Жазба мұралар, ежелгі мәдениет куәлары, А., 1966; *Шербак А.М., Грамматический очерк языка тюркских текстов Х — ХІІІ вв, Из Восточного Туркестана, М-Л., 1971. == Сілтемелер== *[http://www.inform.kz/kaz/article/1229235 Ахмед Иүгінеки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160605073046/http://www.inform.kz/kaz/article/1229235 |date=2016-06-05 }} *[http://ummet.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=519&Itemid=329 Ахмед Иүгінеки] *[http://www.tarih.spring.kz/kk/history/medieval/history/ «Тарих» - История Казахстана - школьникам | Тарихи кезең | Орта ...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160611135942/http://www.tarih.spring.kz/kk/history/medieval/history/ |date=2016-06-11 }} <ref name="source1">«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9</ref><ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref> == Дереккөздер </span>== <references/> {{wikify}} [[Санат:XII ғасыр]] [[Санат:Орталық Азия ғалымдары]] [[Санат:Орталық Азия ақындары]] [[Санат:XIII ғасыр]] {{Bio-stub}} p43bi3u9hq3euo3camye0y62gxqduen Ілияс Есенберлин 0 43210 3576457 3547183 2026-04-04T05:40:04Z Rasulbek Adil 176232 3576457 wikitext text/x-wiki {{Жазушы |Есімі = Ӏлияс Есенберлин |Шынайы есімі = |Суреті = Ӏлияс Есенберлин.jpg |Ені = 180px |Суреттің аты = Ілияс Есенберлин |Туған кездегі есімі = |Лақап аты = |Туған күні = 10.01.1915 |Туған жері = [[Ақмола облысы]], {{туғанжері|Атбасар|Атбасарда}} |Қайтыс болған күні = 5.10.1983 |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}} |Азаматтығы = |Ұлты = қазақ |Мансабы = Қазақстан Жазушылар одағының бірінші хатшысы |Шығармашылық жылдары = |Бағыты = тарихи |Жанры = роман, өлең |Шығармалардың тілі = қазақша |Дебюті = |Марапаттары = Еңбек Қызыл ту ордені, «Құрмет белгісі» ордені, «За боевые заслуги», «За оборону Ленинграда» медалі, Қазақ КСР мемлекеттік сыйлығының иегері, 1968 жыл («Айқас» романы үшін). |Сыйлықтары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Ӏлияс Есенберлин''' ([[10 қаңтар]], [[1915 жыл]]ы қазіргі [[Ақмола облысы]], Атбасар қаласы — [[5 қазан]], [[1983]], Алматы) — қазақ [[жазушы]]сы. == Еңбек жолы == [[Арғын]] тайпасы [[Қуандық]] руының байдалы бөлімінен шыққан<ref>https://articlekz.com/kk/article/16151</ref>. *[[1940 жыл]]ы Қазақ тау-кен институтын бітіріп, [[Жезқазған]] рудниктерінде инженер болады. Ұлы Отан соғысына қатысқан. *[[1942]]-[[1947 жыл]]дар аралығында Қазақстан КП ОК-нің нұсқаушысы, *[[1951 жыл]]дары Қазақ мемлекеттік филармониясының директоры, *[[1953]]-[[1954 жыл]]дары ҚР Геология министрлігінде аға инспектор, *[[1954]]-[[1955 жыл]]дары Берсүгір шахта басқармасының ([[Ақтөбе облысы]]) бастығы, *[[1955]]-[[1957 жыл]]дары Қазақ мемлекеттік көркем әдебиет баспасының аға редакторы, *[[1958]]-[[1967 жыл]]дары "[[Қазақфильм]]" киностудиясының аға редакторы, сценарий редколлегиясының мүшесі, *[[1967]]-[[1971 жыл]]дары "Жазушы" баспасының директоры, *[[1971]]-[[1975 жыл]]дары [[Қазақстан Жазушылар одағы]] басқармасының 2-хатшысы болып қызмет атқарады. [[Атбасар]] қаласындағы мектепке, [[Алматы]]дағы бір көшеге І. Есенберлин есімі берілген. == Шығармашылығы == І. Есенберлин қазақ әдебиетінде өнімді еңбек еткен аса көрнекті жазушылардың бірі. Алғашында ақын ретінде танылған оның шығармалары [[1940 жыл]]дан бастап жарық көре бастайды. [[1945 жыл]]ы «Сұлтан», «Айша» дастандары, «Адамгершілік туралы жыр» өлеңдер жинағы ([[1949]]), революционер, большевик Ә. Майкөтовке арналған «Большевик туралы поэмасы» ([[1957]]), «Біржан сал трагедиясы» ([[1959]]) дастандары жарияланды. [[1960 жыл]]дары проза жанрына қалам тарта бастады. «Өзен жағасында» ([[1960]]), «Толқиды Есіл» ([[1965]]), орыс тілінде жазылған «Адам туралы ән» ([[1957]]) атты повестері жарық көрді. «Айқас» ([[1966]]), «Қатерлі өткел» ([[1967]]), «Ғашықтар» ([[1968]]), «Қаһар» ([[1969]]), «Алмас қылыш» ([[1971]]), «Алтын құс» ([[1972]]), «Жанталас» ([[1973]]), тың туралы «Көлеңкеңмен қорғай жүр» ([[1974]]) романдары, «Көшпенділер» трилогиясы ([[1976]]), Алтын Орда трилогиясы ([[1982]]-[[1983]]), «Махаббат мейрамы», «Алыстағы аралдар» ([[1983]]), «Аққу құстың қуанышы» ([[1984]]) романдары, шығармаларының онтомдық жинағы ([[1984]]-[[1990]]) жарияланды. Есенберлиннің «Маңғыстау майданы», «Аманат» ([[1978]]) романдары қазақ әдебиетіндегі сүбелі шығармалары қатарында. Кеңес өкіметі]] жылдарында туып қалыптасқан қазақ [[интеллигенция]]сының өмірін, олардың қазақ даласында социалистік өнеркәсіп орнату жолындағы қажырлы еңбегін, ескіліктің адам санасындағы қалдығына қарсы күресті баяндайтын "Айқас" романына 1968 жылы Қаз КСР Мемлекеттік сыйлығы берілді. Ӏлияс Есенберлиннің орыс тілінде шыққан «Песня о человеке» ([[1956]]) романы [[1958 жыл]]ы [[қытай тілі]]не аударылады. "Таудағы тартыс" ([[1962]]) пьесасы Алматыдағы Балалар мен жасөспірімдер театрында қойылды. М.Ерзинкянмен бірігіп жазған «Құйма» ([[1961]]) киносценарийі бойынша түсірілген фильм бүкіл кеңес және венгр, поляк, болгар экрандарында көрсетілді. Ӏлияс Есенберлин прозасы түгел дерлік орыс тіліне аударылды. «Схватка» («Айқас», [[1957]]); «Опасная переправа» («Қатерлі өткел», [[1970]]); «Влюбленные» («Ғашықтар», [[1970]]); «Хан Кене» («Қаһар», [[1971]]); "Заговоренный меч" («Алмас қылыш», [[1973]]); «Отчаяние» («Жанталас», [[1974]]); «Прикрой своим щитом» ("Көлеңкеңмен қорғай жүр", [[1976]]); "Мангистауский фронт" ("Маңғыстау майданы", [[1981]]); «Золотая Орда» («Алтын Орда», [[1985]]) деген атпен Мәскеулік және республикалық баспалардан жарық көрді. Жекелеген шығармалар [[украин]], латыш, [[литва]], [[өзбек]], [[алтай]], [[башқұрт]], [[қарақалпақ]], венгр, поляк, [[ағылшын]], [[француз]], [[қытай]], [[неміс]], [[араб]], испан тілінде жарияланды. Олардың ішінде «Көшпенділер» трилогиясы, «Адам туралы ән», «Қатерлі өткел», «Ғашықтар», «Айқас» романдары бар. I. Есенберлин қырыққа жуық ән мәтінін жазды. Ол К.Д. Ушинскийдің «Әңгімелері мен ертегілерін» ([[1945]]), М. Жулявскийдің [[Вьетнам]] өміріне арналған «Қызыл дария» ([[1956]]) романын [[қазақ тілі]]не аударды. Есенберлин Еңбек Қызыл Ту орденімен, [[медаль]]дармен марапатталған.<ref>Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. «Алматыкітап баспасы», 2009 ISBN 978-601-01-0268-2</ref> == Тарихи романдары == Есенберлиннің нағыз жазушылық орнын белгілеген шығармалары — «Қаһар», «Алмас қылыш», «Жанталас» атты тарихи романдары. Тарихи романдар деп өткен тарихтың маңызды оқиғаларын қайта жаңғыртып, оларды көркем түрде баяндайтын романдарды айтады. Жазушылар тарихи романда тарихты жаңғыртумен шектеліп қоймай, адамгершілік, психологиялық, мәдени мәселелерді біртұтас көтеруге көңіл бөледі. Жазушы I. Есенберлин өзінің тарихи трилогиясында қазақ елінің ХV-ХІХ ғ.ғ. тәуелсіздік үшін табанды күресін көркем суреттейді. Осы жолдағы қыруар қиындықты, ішкі қайшылықтарды, адами қатынастарды, олардың әрекеті мен мінез-құлықтарын, сырт жаулармен шайқаста шыныққан бірлікті, дәстүрді, салт-сананы көрсетеді Тарихи жазба деректерге, шежіре мағлұматтарына, аңыз әңгімелерге сүйене отырып, қаламгер қазақ халқының тарихының аса маңызды тұстарын ашып, көптеген тарихи қайраткерлердің көркем тұлғасын жасайды. "Алмас қылыш" романы — XV ғ. оқиғаларынан аса көп мағлұматтар бере алады және ол оқиғалардың жылнамалық реті сақталған. Сол себепті де оны роман-хроника деп атауға болады. Роман-хроника болғандықтан, онда көптеген тарихи оқиғалардың тізбегі басым келуі — жанрлық заңдылық. "Алмас қылыш" романында Дешті Қыпшақтың (бұрынғы қазақ елінің бір атауы) қаһарлы ханы Әбілхайырдың кезінде қазақ руларының қазақ хандығы қол астына топтасуы, бір жағы — Әбілхайыр, екінші жағы — Жәнібек, Керейлердің тақ пен тәж үшін таласы, хан ордасындағы шытырман оқиғалар, алдау мен зорлықтар тізбегі баяндалған. Кітаптың бірінші бөлімі — Әбілхайыр ұлысының екіге бөліну жағдайын көрсетуге арналса, екінші бөлімі қазақ хандығының ішкі, сыртқы жауларымен кескілескен күрес үстінде шынығып ширауы, бұл жолдағы қыруар кедергілер мен қиындықтар көрсетілген. Романның басты идеясы — қазақ руларының бірлесу, бір хандықта ынтымақ құру мәселелері. Шығармада басты қаһарман Әбілхайырдың, сондай-ақ Жәнібек, Мұхаммед Шайбани, Бұрыңдықтардың, тағы басқа тарихта болған қайраткерлердің бейнелері жасалған. Автор олардың күрделі тұлғаларын бойындағы қайшылықтарын ашып көрсету береді. Мәселен, Әбілхайыр, бір жағынан, айлакер, ақылды айбарлы ел басшысы болса, екінші жағынан, өз мақсаты жолында ешбір арамдық, азғындықтан тайынбайтын мейірімсіз, қандықол. Оның жүздеген жылдарға созылып, әріден келе жатқан Шыңғыс ханның үрім-бұтағының озбырлық саясатын жалғастырушы екенін де автор жасырмайды, хан екен деп, орынсыз дәріптемейді. Қалың әлеумет адамдары да романның басты идеясын ашуда елеулі қызмет атқарады. Мәселен, Асан Қайғының Бердібек пен Әбілхайырға айтатын қатал сын сөздері, Әбілхайырдың Керей мен Жәнібек елін шабам деген екпінінің қол астындағыларының қолдамауынан су сепкендей басылуы сияқты көріністер бұған айғақ. Мұнда халықтың жақсы қасиеттерін бойына дарытқан Қобыланды, Қазтуған, Саян, Орақ секілді кейіпкерлер романның идеялық жүгін едәуір көтеріп тұр. Мәселен, Қазтуған мен Қотан ақындардың айтысы арқылы роман бүкіл қазақ даласының тарихи көрінісін, шежіресін береді, халықтың сан ғасырлық өмірін, күрестерін, олардың сыры мен сипатын айтады. Трилогияның "Қаһар" атты кітабында I. Есенберлин XIX ғ. 30-40 жылдарындағы [[Кенесары Қасымов]] бастаған [[Ресей]] отаршылдығына қарсы қозғалыстың жай-күйін әңгімелейді. Мұнда жазушы жұртқа бұрыннан белгілі тарихи оқиғаларды тізе отырып, ондағы адамдардың күйініш-сүйінішімен, арман-өкінішімен, мұратымен, кейіпкерлер тағдырымен байытып көрсетеді. "Қаһарда" қазақ даласында тәуелсіз хандық орнатуды мақсат еткен Кенесарының қол жиып күреске шығуы, тәуелсіздік үшін күресті қолдамаған [[сұлтан]]дарға және [[патша]] [[бекініс]]теріне шабуылы, Кенесарының [[билік]]ке қол жеткізу үшін патша өкілдерімен келіссөздер жүргізуі, талабы өтпеген жерлерде халық қанының төгілуімен есептеспей, күш қолданылатын істерге баруы баян етіледі. Осы жолдағы ханның қаталдығы, елдің күйзеліске ұшырауы, Кенесары дұшпандарының ұйымдасқан іс-әрекеттері, сан алуан адам мінездері көрсетіледі. Бір [[Отаршылдық|отаршыл]]дан екінші отаршылдың артықтығы жоқ екені, бәрінің көксеген мүддесі қазақ елін бөлшектеп бөліп, әлсіретіп, қансыратып, талан-таражға салу, өз билігін жүргізу екенін жазушы ашып көрсетеді. Мәселен, [[Қоқан]], [[Хиуа]] хандықтарына ұзақ уақыт тәуелді боп тұрған оңтүстік қазақтарының ауыр жағдайы, [[Ташкент]]тің құшбегі Бегдербектің жәрдем сұрап барған Есенкелді, Саржанды қасындағы [[нөкер]]лерімен бірге опасыздықпен өлтіріп жіберетін [[сурет]]тер тарихи шындықтарға негізделген. Романда Кенесары бейнесі тарихи толық мазмұнда көркем сомдалған. Автор оның жеке басындағы [[ерлік]] пен [[парасат]]тың үйлесімін шебер аңғартады. Мысалы, Саржан мен Есенкелдінің құшбегі Бегдербек қолынан қапыда мерт болғанын естіп, "Ташкентті шабу керек" деген Қасым [[төре]]нің кеңесін іштей қабыл көрсе де, [[соғыс]]қа шығуға ертерек екенін түсініп, [[жоспар]]ды кейінге қалдырады. Кенесарының [[Ақмола бекінісі]]н алғанда көрсеткен ерлігі де әсерлі. Кенесары бастаған қозғалыстың белгілі батырлары — Ағыбайдың, Иманның, Төлебайдың, Басықараның, Жанайдардың, Бұхарбайдың [[эпизод]]тары да олардың [[батыр]]лық бейнесін айқындай отырып, Кенесары [[тұлға]]сын толықтыра түседі. Романда Ресей патшалығының өр дәрежелі өкілдері бейнелері де бар. Солардың ішінде, әсіресе, Қараөткелдің ағасұлтаны Қоңырқұлжа Құдаймендиннің халыққа қаны қас мейірімсіздігі мен мансап үшін арын сататын арамзалық анық таңбаланған. Ол Омбы генерал-губернаторының сеніміне ие болып, билігі мен мансабынан айырылып қалмау үшін елдің бас көтерер адамдарын ұстап береді. Әйелі Зейнеп, баласы Шыңғыстың қылықтары да Қоңырқұлжаның шексіз азғындық өмір сиқын жалаңаштай түседі. Жалпы алғанда, I. Есенберлиннің «Қаһар» романы — қазақ халқының азаттық жолындағы күрес шежіресіне қосылған, оның Кенесары қозғалысы сияқты аса ірі кезеңінің ішкі сырларын көркем түсінуге көмектесетін елеулі тарихи шығарма. == Романдары және тарихи сана == Қазақстан республикасы мемлекеттік сыйлығының лауреаты, қазақ әдебиетінің тарихында бүгінге дейін ең көп роман (17) жазған жазушы І. Есенберлиннің қаламынан туған "Айқас", "Ғашықтар", "Қатерлі өткел", "Алтын құс", "Маңғыстау майданы", "Алтын аттар оянады", "Көлеңкеңмен қорғай жүр", "Алыстағы арпалыс", "Аққу құстар қуанышы", "Махаббат мейрамы", т.б. романдары тың тақырыпта жазылып, қазақ әдебиетінде оған дейін мүлде көтерілмеген мәселелерді қозғаған, соны серпін әкелген, оқырман сүйіспеншілігіне бөленген туындылар еді. Ол — қазақ әдебиетінде алғашқы болып тарихи зерде тамырына қан жүгіртіп, тұншыққан сананы қапастан шығаруға жол салған, ұлт рухын тірілткен жазушы ретінде қазақ әдебиетінің тарихында оқшау орны бар тұлға. Ілияс Есенберлиннің алты кітаптан тұратын тарихи эпопеясы сөз өнерінің әлемдік нұсқасына қосылған тарихты көркемдік пайымдаудың үздік үлгілерінің бірі болып қала бермек. Тарихи тақырып арқылы бүгінгі күнге, қазіргі дәуірге қатысты идеялар айтылатынын естен шығаруға болмайды. Тарихи шығарма сол өткен заманның әлеуметтік-эстетикалық реконструкциясы ғана емес, онда бүгінгі уақыттың да философиялық концепциясы жатады. Тарихи шығармалардың өмір танытқыштық мәнін айтқан кезде, онда бүгінгі рухани тіршілігімізге қатысты көп мәселелер қамтылатынын ескеру керек. І. Есенберлиннің «Көшпенділер», «Алтын Орда» романдарын өткенді айта отырып оны қазіргі өмір құбылыстарына байланыстыра білу - көркем шығарманың эстетикалық актуальдығын арттыратын көркемдік фактор екенін дәлелдейтін, уақыт рухы көрінетін, жаңа концепция әкелген шығармалар деуге болады. Қазақ тарихының соңғы бірнеше ондаған жылы түн-түнекті, меңіреу күй кешіп, өзге халық тарихының қосағында болғаны кім-кімге де белгілі. Мұның өзі қаншама буын ұрпақтың жандүниесіне әсер етіп, дүниетанымына салқынын тигізді, акыл-парасаты аяқ асты болды. Осы тұрғыдан келгенде жеке жазушының ғана емес, бүкіл қазақ әдебиетінің тарихында әлеуметтік терең мәнді туынды болып қалған«Көшпенділер» трилогиясында Шыңғыс әулеті билеп тұрған дәуірлердегі ұлт тарихына тереңдеп еніп қадам жасауы қазақ әдебиеті мен көркемдік әлеміне алғаш рет І. Есенберлин әкелген жаңалық пен батылдық еді. Автордың аса зор зерттеушілік жұмыс жүргізуінің нәтижесінде беймәлім, тың материалды оқырман игілігіне айналдырудың жарқын көрінісі болған «Көшпенділер» трилогиясының кезінде танымдық жағынан да ерекше жүк арқалағаны көпшілікке белгілі. Рас, ғалымның міндетінен гөрі міндеті ауқымды, кеңірек болып келетін жазушы үшін ақпараттық қана қызмет атқаратын материал суреткер жұмысының алғашқы бастамасы ғана. Тың, жаңа дерек, көпшілікке беймәлім материал негізінде қаламгердің ой сүзгісінен өтіп қорытылған оқиғаларға құрылған трилогияда жан-жақты камтылған адамгершілік мәселелері көрініс тауып, өткен дәуір шындығы бүгінгі заман сипатымен сабақтастырыла суреттеледі. Сақтандыру мен ескерту идеясы бой көрсетіледі. Ілияс Есенберлиннің ұлт тағдырына қатысты шетін сырлары мен идеялары кемел деңгейде көрінетін бұл эпопеяның алғашқы бөлігі «Көшпенділер» трилогиясы еді. Шығарма кейіпкерлері ретінде негізін тарихи тұлғалар, Шыңғыс хан дәуірінен басталып Кенесарымен аяқталатын қазақ мемлекетінің бастау көзі мен қиын-қыстаулы тағдыр-талайының басында тұрған хандар тізбегі, ел мұңы мен арман-тілегінің хабаршысы ақын-жыраулар, ел бірлігінің ұйтқысы, халықтың ақыл-парасатты билер, ел мен жер үшін, ұрпақ болашағы үшін қасық қаны қалғанша жаумен шайқасып отанын қорғай білген арыстан жүрек, атанжілік батырлар. Бұлар — ел есінде сақталып, тарихта қалған өмірде болған тұлғалар. «Көшпенділер» трилогиясы — партиялық идеологияның қылышынан қан тамып тұрған уақытта дүниеге келген шығарма. Ол кезде мұндай шығарманы жазбақ тұрмақ, қазақ халқының ертеректе өмір сүрген артында мол мұра қалдырған, елім деп еңіреген, ел үшін, жер үшін мерт болған батырлардың, хандардың, шешендердің атын атаудың өзі, олар жөнінде әңгіме қозғаудың өзі қиын еді, қауіпті еді. Ал Ілияс Есенберлин осының бәрін біле тұрып қазақ халқының өткен тарихын бейнелейтін, тарихтан мол мағлұмат беретін бір кітап емес, бірнеше роман жазып, оқырманға ұсыну жай ерлік қана емес, талантты жазушының саяси жеңісі еді. «Көшпенділер» қазақ халқының, ұлттық тарихының бастау көзі беріде емес, әріде жатқандығына жөн сілтеді. Бүкіл бір халықтың өмір-тарихы ұмытылып бара жатқандығын еске сала отырып, оған кінәлі — коммунистік саясат екендігін ашып айтпаса да, өмір ағысы басқа арнамен ағып бара жатқандығын, тарих беттері бұрмаланғандығын көркем тілмен бейнелеп берді. Архивтік деректер, халықтық аңыздар, этнографиялық сипаттар негіз болған тарихи эпопеяда автор оларды сол өткен дәуір елесін дәл бейнелеу үшін ғана емес, оған қоса түрлі қағида мен идеялардың, түрлі психология мен мақсат мүдделерінің қандай заман, қандай қоғамдық жүйеде болсын сабақтастық алып жатқан көрінісін беру үшін де пайдалану мақсатын ұстанған. == Марапаттары == * Еңбек Қызыл ту ордені * «Құрмет белгісі» ордені * «За боевые заслуги» * «За оборону Ленинграда» медалі * Қазақ КСР мемлекеттік сыйлықсының жүлдегері, 1968 жыл («Айқас» романы үшін). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.litportal.ru/index.html?a=1606 Есенберлин: шығармалары, фотосуреттері] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927001607/http://www.litportal.ru/index.html?a=1606 |date=2007-09-27 }} * [http://lit.kz/kz/books/esenberlin-ilyas Есенберлин шығармаларын оқу]{{Deadlink|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://Malimetter.kz/iliyas-esenberlin Malimetter.kz Ілияс Есенберлин реферат] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131002044005/http://malimetter.kz/iliyas-esenberlin/ |date=2013-10-02 }} (қазақша) [[Санат:Қазақстан жазушылары]] [[Санат:Қазақ жазушылары]] [[Санат:КСРО жазушылары]] 1swkc9jjwj4gun5i3xe4xrn83mqy97w Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев 0 43301 3576299 3576051 2026-04-03T20:04:10Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Lanananna|Lanananna]] ([[User talk:Lanananna|т]]) өңдемелерінен [[User:TalgatSnow|TalgatSnow]] соңғы нұсқасына қайтарды 3573834 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = елбасы | Қазақша есімі = Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев | Шынайы есімі = | Суреті = Встреча с Нурсултаном Назарбаевым (2025-05-29) 3 (cropped).jpg | Атауы = Назарбаев, 2025 жыл | Титулы = [[Қазақстан]]ның 1-[[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенті]] | Ту = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2 = Symbol of the President of Kazakhstan.png | Басқара бастады = 24 сәуір 1990 | Басқаруын аяқтады = 20 наурыз 2019 | Вице-президент = [[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]] (1991–1996) | Премьер = {{Collapsible list | title = | [[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]] | [[Әкежан Мағжанұлы Қажыгелдин|Әкежан Қажыгелдин]] | [[Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев|Нұрлан Балғымбаев]] | [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] | [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]] | [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] | [[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]] | [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]] | [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] }} | Ізашары = ''лауазымы құрылған'' | Ізбасары = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_2 = [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі]]нің төрағасы | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті_2 = 1 | Басқара бастады_2 = 21 тамыз 1991 | Басқаруын аяқтады_2 = 5 қаңтар 2022 | Ізашары_2 = ''лауазымы ұйымдастырылған'' | Ізбасары_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_3 = [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] басшысы | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = | Реті_3 = 1 | Бірігіп басқарушы1_3 = {{Collapsible list | title= | '''Міндетін атқарушы''' | [[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]] | [[Амангелді Дінұлы Ермегияев|Амангелді Ермегияев]] | [[Бақытжан Тұрсынұлы Жұмағұлов|Бақытжан Жұмағұлов]] | '''Орынбасарлары''' | [[Марат Тұрдыбекұлы Оспанов|Марат Оспанов]] | [[Жармахан Айтбайұлы Тұяқбай|Жармахан Тұяқбай]] | [[Александр Сергеевич Павлов|Александр Павлов]] | [[Амангелді Дінұлы Ермегияев|Амангелді Ермегияев]] | [[Әмзебек Рысбекұлы Жолшыбеков|Әмзебек Жолшыбеков]] | [[Бақытжан Тұрсынұлы Жұмағұлов|Бақытжан Жұмағұлов]] | '''Бірінші орынбасарлары''' | [[Бақытжан Тұрсынұлы Жұмағұлов|Бақытжан Жұмағұлов]] | [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]] | [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] | [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]] | [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]] | [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбек]] | [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов|Асқар Мырзахметов]] | [[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]] | [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]] | [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбек]] }} | Басқара бастады_3 = 1 наурыз 1999 | Басқаруын аяқтады_3 = 28 қаңтар 2022 | Ізашары_3 = ''лауазымы ұйымдастырылған'' | Ізбасары_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_4 = [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] 1-[[Қазақ КСР президенті|Президенті]] | Ту_4 = Flag of the Kazakh SSR.svg | Ту2_4 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Реті_4 = 1 | Басқара бастады_4 = 24 сәуір 1990 | Басқаруын аяқтады_4 = 24 желтоқсан 1991 | Ізашары_4 = ''лауазымы ұйымдастырылған'' | Ізбасары_4 = ''лауазым ыдыратылған, [[Қазақстан Республикасының Президенті]] ретінде өзі'' | Титулы_5 = [[Қазақ КСР Жоғары Кеңесi]]нiң 13-төрағасы | Ту_5 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_5 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic.svg | Реті_5 = 13 | Басқара бастады_5 = 22 ақпан | Басқаруын аяқтады_5 = 24 сәуір 1990 | Ізашары_5 = [[Мақтай Рамазанұлы Сағдиев|Мақтай Сағдиев]] | Ізбасары_5 = [[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]] | Титулы_6 = [[Қазақстан Коммунистік партиясы]] Орталық комитетінің 13-Бірінші хатшысы | Ту_6 = Symbol-hammer-and-sickle.svg | Ту2_6 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Реті_6 = 13 | Басқара бастады_6 = 22 маусым 1989 | Басқаруын аяқтады_6 = 28 тамыз 1991 | Ізашары_6 = [[Геннадий Васильевич Колбин|Геннадий Колбин]] | Ізбасары_6 = ''лауазымы ыдыратылған'' | Титулы_7 = Қазақ КСР Министрлер Кеңесiнiң 10-төрағасы | Ту_7 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_7 = | Реті_7 = 10 | Басқара бастады_7 = 22 наурыз 1984 | Басқаруын аяқтады_7 = 27 шілде 1989 | Ізашары_7 = [[Бәйкен Әшімұлы Әшімов|Бәйкен Әшімов]] | Ізбасары_7 = [[Ұзақбай Қараманұлы Қараманов|Ұзақбай Қараманов]] | Титулы_8 = [[ТМД мемлекет басшыларының кеңесі]]нің төрағасы | Ту_8 = Flag of the CIS.svg | Ту2_8 = Emblem of CIS.svg | Реті_8 = 8 | Басқара бастады_8 = 20 мамыр 2006 | Басқаруын аяқтады_8 = 5 қазан 2007 | Ізашары_8 = [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]] | Ізбасары_8 = [[Құрманбек Сәлиұлы Бәкиев|Құрманбек Бәкиев]] | Титулы_9 = | Ту_9 = | Ту2_9 = | Реті_9 = 6 | Басқара бастады_9 = 1 қаңтар 2015 | Басқаруын аяқтады_9 = 31 желтоқсан 2015 | Ізашары_9 = [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]] | Ізбасары_9 = [[Алмазбек Сәрсенұлы Атамбаев|Алмазбек Атамбаев]] | Туған күні = 6.7.1940 | Туған жері = [[Шамалған (ауыл)|Шамалған ауылы]], {{туғанжері|Қарасай ауданы{{!}}Қаскелең ауданы|Қарасай ауданында}}, [[Алматы облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Азаматтығы = {{байрақ|КСРО}}<br />{{байрақ|Қазақстан}} | Қызмет еткен жылдары = 1992–2019 | Атағы = [[Сурет:Kazakhstan-Army-OF-10-01 (horizantal).svg|60px]]<br />[[Жоғарғы Бас Қолбасшы]] | Әскер түрі = [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қазақстан Қарулы Күштері]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = Әбіш Назарбаев | Анасы = Әлжан Назарбаева | Жұбайы = {{Unbulleted list |[[Сара Алпысқызы Назарбаева|Сара Қонақаева]] |Әсел Құрманбаева<ref name="evrika">{{Cite web|url= http://www.rikatv.kz/evrika/articles/nazarbaev-rasskazal-o-svoey-vtoroy-seme-zhene-i-dvukh-synovyakh.html |title= Назарбаев рассказал о своей второй семье - жене и двух сыновьях |lang= ru |publisher= ЭВРИКА |date= 2024-01-29 |accessdate= 2024-01-29}}</ref> }} | Балалары = {{hlist |[[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға]] |[[Динара Нұрсұлтанқызы Құлыбаева|Динара]] |[[Әлия Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Әлия]] |Тауман |Байкен }} | Династия = [[Нұрсұлтан Назарбаев отбасы|Назарбаевтар]] | Партиясы = {{Unbulleted list |[[Аманат (партия)|Аманат]] (1999 бері) |[[Партиясыз]] (1991–1999) |[[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] (1962–1991) }} | Білімі = {{Unbulleted list |Днепродзержинск техникалық училищесі (1960) |[[Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті]] (1965) |[[Қарағанды индустриялық университеті|Қарағанды ​​металлургиялық комбинаты жанындағы зауыт-техникалық колледжі]] (1967) |КОКП ОК жанындағы сырттай оқитын [[Жоғарғы партия мектебі]] }} | Қолтаңбасы = Signature of Nursultan Nazarbayev.svg | Commons = Nursultan Nazarbayev | Марапаттары = {{Қатар|'''Қазақстан'''}} {{Қатар |{{Қазақстанның Еңбек Ері}} |{{Халық қаһарманы}} }} {{Қатар |{{Алтын Қыран ордені}} }} {{Қатар |{{Астана медалі}} |{{Отан ордені}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}} |{{ҚР ҚК 10 жыл}} }} {{Қатар |{{ҚР Конституциясына 10 жыл}} |{{Қазақстан темір жолына 100 жыл медалі}} |{{ҚР парламентіне 10 жыл медалі}} |{{Тыңға 50 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} |{{ҚР ҚК 20 жыл медалі}} |{{Астанаға 10 жыл медалі}} |{{Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{ҚР Конституциясына 20 жыл}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} |{{ҚР ҰҚК 25 жыл медалі}} |{{Астанаға 20 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{Астананың құрметті азаматы}} }} {{Қатар|'''КСРО'''}} {{Қатар |{{Қазан төңкерісі ордені}} |{{Еңбек Қызыл Ту ордені}} |{{Құрмет Белгісі ордені}} |{{Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі}} }} {{Қатар |{{Тың жерлерді игергені үшін медалі}} |{{КСРО Қарулы күштеріне 70 жыл медалі}} }} {{Қатар|'''Шетелдік марапаттары'''}} {{Қатар |{{Әулие Андрей ордені (Ресей Федерациясы)}} }} {{Қатар |{{Александр Невский ордені (Ресей Федерациясы)}} |{{Мәскеудің 850 жылдық естелік медалі}} |{{Санкт-Петербургтың 300 жылдық естелік медалі}} |{{Қазанның 1000 жылдық естелік медалі}} }} {{Қатар |{{Азаттық ордені (Украина)}} |{{1 дәрежелі Кінәз Дана Ярослав ордені}} }} {{Қатар |{{Халықтар достығы ордені (Беларусь)}} |{{Хейдар Әлиев ордені}} |{{1 дәрежелі Манас ордені}} }} {{Қатар |{{Үздік қызметі үшін ордені (Өзбекстан)}} |{{Эл-юрт хурмати ордені}} |{{Исмаил Самани ордені}} }} {{Қатар |{{1 дәрежелі Үш жұлдыз ордені}} |{{Ұлы Витаутас ордені}} |{{Ақ қыран ордені (Польша)}} }} {{Қатар |{{Сербия Республикасы орденінің үлкен тізбегі}} |{{Сербия Республикасы орденінің лентасы}} |{{Алтын Олимпиадалық орден}} }} {{Қатар |{{Мугунхва ордені}} |{{Достық ордені (ҚХР)}} }} {{Қатар |{{Қадыров ордені}} }} | Сайты = {{URL|https://nazarbayev.kz/}} }} '''Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев''' ([[6 шілде]] [[1940 жыл]], [[Шамалған (ауыл)|Шамалған]], [[Алматы облысы]]) — [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|кеңестік]] және [[қазақстан]]дық зейнеттегі<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/31762258.html |title=Зейнеткер Назарбаев халық арасында Қонаев сияқты емен-жарқын жүре ала ма? |language=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |last=Мамашұлы |first=Асылхан |date=2022-03-21 |accessdate=2026-03-09}}</ref> саясаткер, [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның тұңғыш [[Қазақстан Республикасының Президенті|президенті]] (1991–2019) және [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]]ның соңғы басшысы (1989–1991). 2010 жылдан 2023 жылға дейін [[Елбасы|Қазақстан Республикасы Тұңғыш президенті — Елбасы]] ресми мәртебесіне ие болды.<ref>{{cite web | title = Конституционный закон Республики Казахстан от 20 июля 2000 года № 83-II «О Первом Президенте Республики Казахстан - Елбасы» | url= https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z000000083_#z0 | accessdate=2021-07-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sputnik.kz/amp/20230115/nazarbaev-otbasy-neden-ayyryldy-31131371.html|title=Енді Елбасы емес: Назарбаев пен оның отбасы неден айырылды|lang=kk|publisher=SPUTNIK|date=2023-01-15|accessdate=2023-08-23}}</ref> Бұрын Назарбаев [[Қазақстан Конституциялық Соты|Қазақстан Конституциялық Кеңесі]]нің мүшесі (2019–2023), [[Аманат (партия)|Нұр Отан ХДП]] төрағасы (2007–2022), [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]ның төрағасы (1995–2021), [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі]]нің төрағасы (1991–2022) лауазымдарының иесі болған. Қазақстан тәуелсіздігіне және өзінің президенттігіне дейін Нұрсұлтан Назарбаев [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] [[Қазақстан премьер-министрі|Министрлер кеңесінің төрағасы]] (1984–1989), [[КОКП орталық комитеті|КОКП ОК]] мүшесі (1986–1991), [[КОКП ОК саяси бюросы|КОКП ОК Саяси бюро]] мүшесі (1990–1991), [[Қазақстан Коммунистік партиясы (Қазақ КСР)|Қазақстан КП]] ОК хатшысы (1974–1984), Қазақстан КП ОК бірінші хатшысы (1989–1991), [[КСРО Жоғарғы Кеңесі]]нің 10–11-шақырылымының Солтүстік Қазақстан облысынан депутаты (1979–1989), [[КСРО халық депутаты]] (1989–1991), [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің төрағасы (1990), [[Қазақ КСР президенті]] (1990–1991) болды. Назарбаевтың президенттігін саясаттанушылар және бақылаушылар [[Назарбаевтың жеке басына табыну|жеке басына табыну]]ы бар,<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/Kazakhstan_nazarbayev_kult/1756715.html |title= Назарбаевтың жеке басына табынушылық халықтың табиғатына да байланысты... |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= РЫСҚОЖА, Болат |date= 2009-07-18 |accessdate= 2023-08-23}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan_president_nursultan_nazarbayev_personality_cult/28952308.html |title= Назарбаевтың жеке басына табыну бар ма? |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= ТОҒЫЗБАЕВ, Қазис |date= 2018-01-03 |accessdate= 2023-08-23}}</ref> [[Авторитаризм|авторитарлық]],<ref>{{Cite web|url= https://ecfr.eu/article/kazakh-lessons-for-authoritarian-leaders-how-putin-and-lukashenka-could-fail-the-test/ |title= Kazakh lessons for authoritarian leaders: How Putin and Lukashenka could fail the test |lang= en |publisher= Еуропалық сыртқы саясат кеңесі |author= СЛУНКИН, Павел |date= 2022-01-19 |accessdate= 2023-08-23}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.france24.com/en/20190319-nursultan-nazarbayev-kazakhstans-authoritarian-moderniser |title= Nursultan Nazarbayev: Kazakhstan's authoritarian moderniser |lang= en |publisher= [[France 24]] |date= 2019-03-19 |accessdate= 2023-08-23}}</ref> [[Непотизм|непотистік]]<ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/dinastii-nepotizm-centralnaya-azia/27540387.html |title= Династии и непотизм в центральноазиатской политике |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= ПАННИЕР, Брюс және КЛЕВЦОВА, Анна |date= 2016-02-09 |accessdate= 2023-08-23}}</ref> [[диктатура]]<ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/kazakhstan-nazarbayev-era/31089315.html |title= Незавершенная эпоха Назарбаева и «дворцы неуверенных в себе диктаторов» |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= СЕҢГІРБАЙ, Мұхтар |date= 2021-02-06 |accessdate= 2023-08-23 }}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.washingtonpost.com/politics/2019/04/25/kazakhstans-year-leader-resigned-heres-how-transition-is-playing-out/ |title= What happens to Kazakhstan’s dictatorship now that its dictator has quit? |lang= en |publisher= [[The Washington Post]] |author= MATTHEWS, Austin S. |date= 2019-06-25 |accessdate= 2023-08-23}}</ref> етіп сипаттайды. Назарбаев тұсында өткен сайлаулар ашық, әрі әділ өтпейтін<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/30900599.html |title= Назарбаевтың демократия, “басқаға үлгі болатын Қазақстан” жайлы айтқандары орындалды ма? |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |last= Мамашұлы |first= Асылжан |date= 2020-10-19 |accessdate= 2024-11-01}}</ref> және айтқан сөзіне қарамастан<ref>{{Cite web|url= https://kaz.inform.kz/news/kazakstanda-soz-bostandygy-tolyk-kolemde-kamtamasyz-etilgen-kr-prezidenti_a2459489/ |title= Қазақстанда сөз бостандығы толық көлемде қамтамасыз етілген - ҚР Президенті |lang= kk |publisher= kazinform |date= 2012-06-27 |accessdate= 2024-11-01}}</ref> елде [[сөз бостандығы]] қатты шектелетін.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/world-europarlament-about-kazakhstan/29821870.html |title= "Назарбаев режимі азаматтардың бостандығын шектеп отыр" |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2019-03-14 |accessdate= 2024-11-01}}</ref> 30 жылға жуық билікте болған Назарбаев әлемдегі билігі ең ұзақ болған монарх емес мемлекет басшыларының бірі болды.<ref>{{Cite web|url= https://www.aljazeera.com/news/2018/3/12/the-worlds-7-longest-serving-rulers |title= The world’s 7 longest-serving rulers |lang= en |publisher= [[Әл-Жазира телеарнасы]] |date= 2018-03-12 |accessdate= 2024-11-01}}</ref> 2019 жылғы наурыздағы наразылық шараларына байланысты Назарбаев отставкасын жариялап, билікті өзіне жақын одақтасы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]қа берді. Тоқаевтың [[Қазақстандағы президент сайлауы (2019)|2019 жылы сайлануы]]на қарамастан, Назарбаев қазақстандық саясаттағы билігі әлі де бар [[сұр кардинал]] ретінде қарастырыла берді, [[Қазақстан халқы ассамблеясы]], [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] партиясы және [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік кеңесі]]нің төрағасы ретінде ол [[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары|2022 жылғы ірі тәртіпсіздіктер]]ге дейін өз ықпалын көрсете берді.<ref>{{Cite web|url= https://www.reuters.com/markets/commodities/kazakhstan-government-resigns-after-violent-protests-over-fuel-price-2022-01-05/ |title= Kazakh president fails to quell protests, ex-Soviet states offer help |lang= en |publisher= [[Reuters]] |last= Әуезов |first= Олжас |date= 2022-01-06 |accessdate= 2024-11-01}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-transit-of-power-nursultan-nazarbaev-and-kassym-zhomart-tokaev/30345036.html |title= "Кеттім" деп, билікте қалған. Қазақстандағы "транзит" ерекшелігі |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |last= Тоғызбаев |first= Қазис |date= 2019-12-26 |accessdate= 2024-11-01}}</ref> [[Қазақстандағы референдум (2022)|2022 жылғы референдум]]нан кейін көп ұзамай [[Елбасы]] ерекше атағынан айырылғанына қарамастан ол дербес құқығын, қолсұғылмаушылығын сақтап қалды,<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32220522.html |title= "Елбасы заңы" жойылса да, Назарбаевқа берілген артықшылықтар сақталмақ. Қалайша? |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |last= Асылбек |first= Бағдат |date= 2023-01-12 |accessdate= 2024-11-01}}</ref> [[Нұрсұлтан Назарбаев отбасы|отбасы]] әлі де ықпалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-nazarbayevs-luxurious-land-properties/31928110.html |title= Назарбаевтың астанадағы аралы. Жайлаудағы резиденция. Жекеге өткен Үшқоңыр |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |last= Қайыртайұлы |first= Манас |date= 2022-06-05 |accessdate= 2024-11-01}}</ref> == Ерте жылдары және мансабы == Нұрсұлтан Назарбаев [[1940 жыл]]ғы [[6 шілде]]де [[Алматы облысы]]ның [[Қарасай ауданы|Қаскелең ауданы]]ндағы [[Шамалған (ауыл)|Үшқоңыр]] ауылында Әбіш (1903–1971) пен Әлжанның (1910–1977) отбасында дүниеге келді.<ref>{{Cite web|url= https://nazarbayev.kz/kk/nursultan-nazarbaev |title= Балалық шағы |lang= kk |work= nazarbayev.kz |accessdate= 2024-11-01}} {{Webarchive|url= https://archive.ph/NbbHx |date= 2024-11-01}}</ref> 1957 жылы Абай атындағы Қазақ орта мектебіндегі оқуын аяқтады.<ref>{{Cite web|url= https://nazarbayev.kz/kk/zhasospirim-shagy |title= Жасөспірім шағы |lang= kk |work= nazarbayev.kz |accessdate= 2024-11-01}} {{Webarchive|url= https://archive.ph/zJiS3 |date= 2024-11-01}}</ref> Метталург болуға ниеті бар Назарбаев 1958 жылдың алғашқы екі айында [[Қарағанды облысы]]нда [[Теміртау]] қаласынан 15 километр жердегі Токаревка ауылында жатақханада тұрды. [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украина]]ның [[Каменское|Днепродзержинск]] қаласында бар Днепр металлургиялық зауытындағы №22 Кәсіптік-техникалық училищеде оқып, 1960 жылы тәмамдады. 1960 жылы Теміртау қаласында «Казметаллургстрой» трестінің құрылыс басқармасына жұмысшы болып орналасты. 1960 жылғы 3 шілдеде Қазақстан және Орталық Азиядағы алғашқы домна пеші іске қосылды, Назарбаев алғашқы қазақстандық шойын қайнатуға қатысты. Содан кейін Қарағанды металлургиялық комбинатында құю машинасының шойыншысы, домна пештің горновойы, домна цехтың диспетчері, газшысы, аға газшысы болып істеді. 1967 жылы Қарағанды металлургиялық комбинатындағы Жоғарғы техникалық оқу орнын бітірді.{{Дереккөзі келтірілмеген}} 1969 және 1973 жылдары Теміртау қаласында партиялық [[Бүкілодақтық лениндік коммунистік жастар одағы|комсомол]]дық қызмет атқарды. 1973–1978 жылдары Қарағанды металлургиялық комбинаты партия комитетінің хатшысы болды. Бұл лауазымды кәсіпорын комбинат директорынан кейінгі екінші тұлға дейді. Бұл жерде 30 мың адам жұмыс істейтін. 1978–1979 жылдары партияның Қарағанды облыстық комитетінің хатшысы, екінші хатшысы болды. 1979 жылы [[Қазақстан Коммунистік партиясы (Қазақ КСР)|Қазақстан компартиясы]] Орталық комитетінің хатшысы болып тағайындалды. === Билікке келуі === [[Сурет:RIAN archive 41059 CIS heads of state.jpg|нобай|солға|[[Алматы декларациясы]]на қол қою рәсіміндегі Назарбаев (алдыңғы қатарда, сол жақтан екінші), 21 желтоқсан 1991]] 1984–1989 жылдары 43 жасында болған Назарбаев [[Қазақ КСР Министрлер кеңесі]]нің төрағасы ретінде ([[Қазақстан премьер-министрі]]нің сол кездегі баламасы) одақ республикалары арасындағы ең жас басшы атанды. Бұл тағайындау [[Қазақстан Коммунистік партиясы (Қазақ КСР)|Қазақстан компартиясы]] бірінші хатшысы [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев|Дінмұхамед Қонаев]]тың тұсында орын алды.<ref name="biografia">{{кітап|сілтеме= https://elbasy.kz/sites/default/files/2020-12/Nursultan%20Nazarbayev.%20Biography.pdf |тақырыбы= Нурсултан НАЗАРБАЕВ. Биография |баспасы= Деловой Мир Астана |жыл= 2012 |беттері= 84 |isbn= 978-601-7259-37-2}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210402135618/https://elbasy.kz/sites/default/files/2020-12/Nursultan%20Nazarbayev.%20Biography.pdf |date= 2021-04-02}}</ref> Бұл кезеңде [[Қайта құру кезеңі|Қайта құру]] саясаты [[Михаил Сергеевич Горбачёв|Михаил Горбачёв]] кезінде баяу жүзеге аса бастады, ал Назарбаевтың өзі тәжірибелі саясаткер ретінде қарастырылды, өйткені оның көзқарастары мен ұстанымдары [[Хрущёв жылымығы]] мен [[КСРО-дағы 1965 жылғы экономика реформасы|1965 жылғы кеңестік экономикалық реформа]] кезінде қалыптасқан болатын.<ref name="biografia" /> 1986 жылғы желтоқсанда республика астанасы [[Алматы]] қаласында [[Желтоқсан көтерілісі|ереуіл басталды]]. Оған Қазақстан компартиясы ОК бірінші хатшысының қызметіне [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев|Дінмұхамед Қонаев]]тың орнына бұрын-соңды Қазақстанда тұрмаған [[Геннадий Васильевич Колбин|Геннадий Колбин]] сайланғаны түрткі болды. Жастар ереуілі аяусыз жаншылды, оқиға қатысушылары қудаланды, тек 1989–1991 жылдары ғана қайта қаралды. 1989–1991 жылдары Назарбаев Қазақстан компартиясы Орталық комитетінің бірінші хатшысы болды. 1989–1992 жылдары [[КСРО халық депутаты]] болып сайланды. Сол уақытта 1990 жылғы ақпан-сәуірде Қазақ КСР Жоғарғы кеңесінің төрағасы болды. 1990 жылғы 14 шілде мен 1991 жылғы 23 тамыз аралығында КОКП ОК Саяси бюросының мүшесі және 1981–1986 жылдары КОКП Орталық ревизиялық комиссиясының мүшесі еді. КОКП ОК мүшесі (1986–1991). 1990 жылғы 24 сәуірде [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің сессиясында Қазақ КСР президенті лауазымы құрылып, оған Нұрсұлтан Назарбаев лайық деп табылды. 1991 жылғы жазда [[Михаил Сергеевич Горбачёв|Михаил Горбачёв]] пен [[Борис Николаевич Ельцин|Борис Ельцин]] жаңа одақтық келісімшартқа қол қою барысында Назарбаев Тәуелсіз Мемлекеттер одағы үкіметінің төрағасы лауазымын иеленетін болды, алайда ТЖМК [[Тамыз бүлігі]] бұған кедергі келтірді. Назарбаев КСРО-ны конфедерацияға айналдыруды қолдады. == Президенттігі == 28 тамызда Қазақстан КП ОК пленумында президент Назарбаев КОКП-дан шығатыны туралы мәлімдеді. 1991 жылғы 1 желтоқсанда бір ғана үміткердің қатысуымен Қазақ КСР-інің тұңғыш бүкілхалықтық президент сайлауы өтті. Нәтижесінде Назарбаев сайлаушылардың 98,7%-ын дауысын иеленді. 10 желтоқсанда Қазақ КСР атауы Қазақстан Республикасы деп өзгертілді. 1991 жылғы 16 желтоқсанда Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі туралы заң қабылдады, ал Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан Республикасының тұңғыш президенті болды. 5 күн өткен соң осы статусымен КСРО-ның тарағанын растайтын [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] мақсаттары мен принциптерінің Алма-Ата декларациясына қол қойылды. [[Қазақстандағы референдум (29 сәуір 1995)|1995 жылғы 29 сәуірде өткен референдум]] нәтижесінде Назарбаевтың президенттік өкілеттігі 2000 жылға дейін ұзартылды. 1999 жылғы 10 қаңтарда Назарбаев 79,78% дауыспен президент болып сайланды. ===2000–2010 жылдар === [[Қазақстандағы президент сайлауы (2005)|2005 жылғы 4 желтоқсанда өткен сайлау]]да Назарбаев Қазақстан президенті болып қайта сайланды, сайлауда 91,15% дауыс жинады. 2010 жылғы 15 маусымда Елбасы – Қазақстан Республикасының тұңғыш президенті мәртебесі ресми бекітілді. 2010 жылғы 23 желтоқсанда [[Өскемен]]де өткен форумда ел президентінің өкілеттігін 2020 жылға дейін ұзарту туралы ұсыныс айтылды, ол үшін жалпыреспубликалық референдум өткізу керек еді. Ұсыныс білдірушілердің бірі – Олжас Сүлейменов болатын. Көп ұзамай 2011 жылғы 7 қаңтарда Қазақстан президенті Нұрсұлтан Назарбаев Республика парламентінің Қазақстан Республикасы Конституциясына қазіргі президенті өкілеттігін 2020 жылғы жалпыхалықтық сайлауға дейін ұзарту бойынша өзгертулер мен толықтырулар енгізу бойынша республикалық референдумға салу туралы ұсынысынан бас тартты.<ref>{{cite web|url=http://www.rian.ru/world/20110107/318483232.html|title=Назарбаев отказался объявить референдум о продлении своих полномочий|author=Ольга Коваленко|date=2011-01-07|work=|publisher=[[РИА Новости]]|accessdate=2011-01-07|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/61BheN6FO?url=http://ria.ru/world/20110107/318483232.html|archivedate=2011-08-24|deadlink=no}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/russian/international/2011/01/110106_nazarbayev_referendum.shtml|title=Назарбаев отклонил референдум о президентстве до 2020|author=|date=2011-01-07|work=|publisher=[[Русская служба Би-би-си|BBC]]|accessdate=2011-01-07|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/61Bhk8q4s?url=http://www.bbc.co.uk/russian/international/2011/01/110106_nazarbayev_referendum.shtml|archivedate=2011-08-24|deadlink=no}}</ref> Бірақ қол жинау тоқтаған жоқ, сөйтіп 2011 жылғы 13 қаңтарда осы бастаманы қолдап 5 миллион 16 мың қол жиналды. 2011 жылғы 14 қаңтарда Қазақстан Парламенті Конституцияға түзету енгізуді бірауыздан қабылдады. 31 қаңтарда Қазақстан Конституциялық кеңесі сайлауды референдумға ауыстыру туралы заңды конституцияға сай емес деп тапты.<ref>[http://www.rg.ru/2011/01/31/nazarbaev-anons.html Конституционный совет Казахстана признал незаконным продление полномочий Нурсултана Назарбаева] [[Российская газета]], 31.01.2011.</ref> Сол күні халыққа жолдауында президент Конституциялық кеңестің шешімін қолдап, мерзімінен бұрын президенттік сайлау өткізуді ұсынды.<ref>[http://news.ucoz.kz/board/1-1-0-208 Назарбаев отказался от референдума и решил провести досрочные выборы]</ref> 3 сәуірде мерзімінен бұрын өткен сайлауда 2016 жылғы желтоқсанға дейін Қазақстан Республикасының президенті болып сайланды. Орталық сайлау комиссиясының соңғы есебі бойынша, Нұрсұлтан Назарбаев 95,5% дауыс жинады. Конституция бойынша бір тұлға екі реттен артық қатарынан сайлауға қатыса алмайды, бірақ бұл шектеудің Қазақстан Республикасының тұңғыш президентіне қатысы жоқ. 2015 жылғы наурызда Назарбаев 2015 жылғы 26 сәуірде өтетін Қазақстан Республикасының мерзімінен бұрын өтетін президенттік сайлауына қатысуға үміткер ретінде тіркелді.<ref>{{cite news|url=http://election.vlast.kz/article/centrizbirkom-zaregistriroval-nazarbaeva-kandidatom-v-prezidenty|title=Центризбирком зарегистрировал Нурсултана Назарбаева кандидатом в президенты|publisher=election.vlast.kz|date=2015-03-15}}</ref> Сайлауда 97,75% дауыс жинады. === Қызметін доғаруы === 2019 жылғы 19 наурызда 2019 жылғы 20 наурыздан бастап президенттік өкілеттігін өз қалауымен өткізетін қаулы қабылдады.<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6234286|title=Нурсултан Назарбаев ушел в отставку|publisher=[[ТАСС]]|accessdate=2019-03-19|lang=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.svoboda.org/a/29830559.html|title=Путин прощается с Елбасы. Казахстан и Россия после Назарбаева|publisher=Радио Свобода}}</ref> Халыққа үндеуінде Назарбаев: {{Quote|Мен Қазақстан Республикасының президенті ретінде өкілеттігімді тоқтату жөнінде шешім қабылдадым. Биыл еліміздің ең жоғарғы лауазымындағы қызметін атқарып келе жатқаныма отыз жыл толады. Мен Қазақстан Республикасының президенті ретінде өкілеттігімді тоқтату жөнінде шешім қабылдадым<ref>{{Cite web |url=https://informburo.kz/novosti/nursultan-nazarbaev-prinyal-reshenie-slozhit-polnomochiya-prezidenta-kazahstana.html |title=Нурсултан Назарбаев принял решение сложить полномочия Президента Казахстана |author=|website=Informburo.kz |date=2019-03-19 |publisher=}}</ref>}} – деп жариялады. Қазақстан Республикасы Конституциясы бойынша президент өкілеттігі Парламент сенаты төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаевқа беріледі, ол 20 наурызда Қазақстан парламенті қос палатасының біріккен отырысында ант берді. Бұдан кейін Назарбаев елдің Қауіпсіздік кеңесі төрағасы, Конституциялық кеңестің мүшесі және «Нұр Отан» партиясының төрағасы лауазамын сақтап қалды.<ref>{{cite news|last=Жуков|first=Сергей|title=Президент Казахстана Нурсултан Назарбаев ушел в отставку|url=https://p.dw.com/p/3FItr|work=[[Deutsche Welle|DW]]|date=2019-03-19}}</ref> Сонымен қатар Тұңғыш президент қоры аясында қоғамдық қызметпен айналысуды жалғастырды. 2019 жылы қор «Ел үміті» және «Қамқорлық» жастарды қолдау жобаларын жүзеге асыра бастады. Біріншісі – өзгерістерді басқару бойынша жас менеджерлерді дайындауға бағытталған. Бағдарлама аясында қатысушылар әлемнің озық университеттері мен компанияларында білім алуға мүмкіндік алды, сондай-ақ олардың тәлімгері ретінде әрекет ететін үкімет, отандық және халықаралық сарапшылармен тікелей байланыс орната алады. «Қамқорлық» бағдарламасы бойынша ауруханаларда оңалту орталықтары, мектептерде инклюзияны қолдау кабинеттері ашылып, жылына 5 мыңға жуық балаға тегін кешендік оңалту жүргізеді.<ref>{{cite web | url = https://egemen.kz/article/206759-el-umiti-dgane-qamqorlyq-dgobalary-daryndy-dgastardy-qoldaugha-baghyttalady | title = «Ел үміті» және «Қамқорлық» жобалары дарынды жастарды қолдауға бағытталады | publisher = Egemen Qazaqstan | lang = kk| date = 2019-08-16 | accessdate = 2020-06-10}}</ref> 2020 жылғы маусым-шілдеде Нұрсұлтан Назарбаев [[COVID-19 пандемиясы|коронавирус]]пен ауырды.<ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2020/06/18/nazar/|title=Назарбаев заразился коронавирусом|website=lenta.ru|accessdate=2020-06-18}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.gazeta.ru/politics/2020/06/18_a_13121599.shtml|title=Ушел в изоляцию: у Назарбаева обнаружен коронавирус|website=Газета.Ru|accessdate=2020-06-18}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20200618/1573101980.html|title=Назарбаев заразился коронавирусом|website=РИА Новости|date=20200618T1000|accessdate=2020-06-18}}</ref> Коронавирус пандемиясы тұсында Нұрсұлтан Назарбаевтың «Біз біргеміз!» ұлттық акциясы бастама алды, оның аясында 2,3 миллион азаматқа көмек көрсетілді: мұқтаж отбасыларға азық-түлік, медицина қызметкерлеріне еріктілер көмегі беріліп, тұрмысы төмен отбасылардың балаларына қашықтан оқытуға компьютер алынды.<ref>{{cite web | url = https://informburo.kz/novosti/nazarbaev-my-perezhivaem-odin-iz-samyh-slozhnyh-periodov-za-gody-nashey-nezavisimosti-109999.html | title = Назарбаев: Мы переживаем один из самых сложных периодов за годы нашей независимости | publisher = Informburo.kz | date = 2020-08-13 | accessdate = 2020-06-10}}</ref> 2021 жылғы 28 сәуірде Нұрсұлтан Назарбаев Қасым-Жомарт Тоқаевқа Қазақстан халқы ассамблеясының төрағасы өкілеттегін өткізді. Оны Н.Назарбаев 1995 жылдан басқарған еді, жалпықазақстандық социумға барлық этноәлеуметтік топтарды біріктіруді жалғастыру қажеттігін алға тартты. Назарбаевқа «Ассамблеяның құрметті төрағасы» атағы берілді.<ref>{{cite web | url = https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/nazarbaev-peredal-tokaevu-polnomochiya-predsedatelya-ank-435980/ | title = Назарбаев передал Токаеву полномочия председателя АНК | publisher = Tengri News | date = 2021-04-28 | accessdate = 2020-06-10}}</ref><ref>{{cite web | url = https://lenta.ru/news/2021/04/28/nazarbaev/ | title = Назарбаев передал свой пожизненный пост Токаеву | publisher = Lenta.ru | date = 2021-04-28 | accessdate = 2020-06-10}}</ref> 2021 жылғы сәуірде Назарбаевтың бастамасымен «Елбасы жылуы» ауқымды қайырымдылық акциясы басталды. Акция барысында Нұрсұлтан Назарбаев және «Дегдар» қайырымдылық қоры тұрмысы нашар, көпбалалы, ерекше қажеттілігі бар бала тәрбиелеп отырған, Ұлы Отоан соғысының ардагері бар отбасыларға көмек көрсетеді. 681 мұқтаж отбасының әрқайсысына салмағы 132 кг тауар берілді.<ref>{{cite web | url = https://tengrinews.kz/news/kazahstane-startovala-masshtabnaya-blagotvoritelnaya-aktsiya-436191/ | title = В Казахстане стартовала масштабная благотворительная акция "Елбасы жылуы"| publisher = Tengri News | date = 2021-04-31 | accessdate = 2020-06-10}}</ref> === Елбасы лауазымы және басқа да мәртебелерінен айырылуы === 2023 жылғы қаңтарда Назарбаев отставкасынан бері иелеген «құрметті [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|сенатор]]<nowiki />» лауазымынан айырылған.<ref name="QurmettiSenator">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/32219925.html|title=Назарбаев "құрметті сенатор" атағынан айырылды|lang=kk|author=МҰХИТҚЫЗЫ, Әсемгүл|date=2023-01-12|accessdate=2023-06-01|publisher=[[Азаттық радиосы]]}}</ref> Келесі күні Парламенттің екі палатасының шешімі бойынша «ҚР Тұңғыш Президенті – Елбасы туралы» өз күшін мүлдем жоғалтты.<ref name="EgemenQ">{{Cite web|url=https://egemen.kz/article/332582-eks-prezident-nazarbaev-qanday-artyqshylyqtardan-ayyryldy|title=Экс-президент Назарбаев қандай артықшылықтардан айырылды?|lang=kk|author=БАҚБЕРГЕН, Ботакөз|date=2023-01-13|accessdate=2023-06-01|publisher=Егемен Қазақстан}}</ref> Нәтижесінде экс-президент пен оның отбасын қамтамасыз ету, оларға қызмет көрсету және қорғау мемлекет есебінен жүзеге асырылуды тоқтатты, пәтер мен мемлекеттік саяжай жеке меншікке берілмей, қажетті қызмет көрсетумен, жеке күзетпен, жүргізушілері бар жеке автокөлікпен, ел бойынша тегін жол жүрумен, медициналық қызмет көрсетумен және санаторий-курорттық емдеумен қамтамасыз етілуі тоқтатылды.<ref name="EgemenQ" /> Парламент төрағасы [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]] осы өзгерістердің себебін «[[Қазақстандағы референдум (2022)|2022 жылғы конституциялық референдум]]ның нәтижесі, «халықтың шешімі» деп айтып кеткен.<ref name="QurmettiSenator" /> Алайда басқа дереккөздер оның себебін [[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары|2022 жылғы «Қаңтар оқиғасын»]] атаған.<ref name="Elbasızañı">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/32220522.html|title="Елбасы заңы" жойылса да, Назарбаевқа берілген артықшылықтар сақталмақ. Қалайша?|lang=kk|author=АСЫЛБЕК, Бағдат|date=2023-01-12|accessdate=2023-06-02|publisher=[[Азаттық радиосы]]}}</ref> Назарбаевтың бірнеше мәртебесінен айырылуына қарамастан оның бірнеше артықшылықтары да қалған еді, мысалы ол президент кезіндегі істері үшін жауап бермейді, оған мемлекет есебінен қызмет көрсету және күзет беру қарастырылған, және т.б..<ref name="Elbasızañı" /> 2023 жылғы 1 маусымнан бері Назарбаевты қорғайтын мемлекеттік күзет өз қызметін тоқтатты.<ref>{{Cite web|url=https://el.kz/memlekettik-kuzet-qyzmetkerleri-endi-nazarbaevtyn-qauipsizdigine-zhauap-bermeydi_76907/|title=Мемлекеттік күзет қызметкерлері енді Назарбаевтың қауіпсіздігіне жауап бермейді|lang=kk|author=Алмас Абылай|date=2023-06-01|accessdate=2023-06-02|publisher=el.kz}}</ref> [[Сурет:Vladimir Putin in Kazakhstan 4 June 2002-3.jpg|нобай|Нұрсұлтан Әбiшұлы Назарбаев пен [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]]]] [[Сурет:Lula-Nazarbayev (2009).jpg|нобай|Нұрсұлтан Әбiшұлы Назарбаев және [[Луис Инасиу Лула да Силва|Лула Да Силва]], 2009]] [[Сурет:LeadersNuclearSummit.JPG|нобай|Ядролық қаруға қарсы саммиті]] [[Сурет:Medvedev and Nazarbayev.jpg|нобай|Нұрсұлтан Әбiшұлы Назарбаев және [[Дмитрий Анатольевич Медведев|Дмитрий Медведев]]]] ==Саяси көзқарасы == ===Сыртқы саясат === Назарбаевтың президент ретінде қабылдаған бастамаларының бірі – Семей ядролық полигонын жауып, ізінше әлемде 4-орын алатын ядролық қару арсеналынан бас тартты. Қазақстан ядролық қаруды таратпау жөніндегі келісімшарттар мен институттардың белсенді қатысушысына айналды.<ref>{{cite web | url = https://time.kz/articles/ugol/2020/07/01/dobavlyaya-druzej-i-sokrashhaya-vragov | title = Добавляя друзей и сокращая врагов | publisher = time.kz | accessdate = 2021-06-25 |date=2020-07-01}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.kp.ru/daily/27150/4246518/ | title = Нурсултан Назарбаев: миротворец и строитель государства | publisher = kp.ru | accessdate = 2021-06-25 |date=2020-07-02}}</ref><ref>{{cite web | url = https://24.kz/ru/news/policy/item/323630-politologi-korei-n-nazarbaev-mirotvorets-i-mediator | title = Политологи Кореи: Н. Назарбаев – миротворец и медиатор | publisher =24.kz | accessdate = 2021-06-25 |date=2019-06-22}}</ref> 1990 жылдары президент Қазақстанның сыртқы саясатының көпвекторлы қырын жариялады, яғни халықаралық істерде маңызды роль атқаратын кез келген мемлекетпен достық қарым-қатынасты дамыту.<ref>{{cite web | url = https://inbusiness.kz/ru/news/mnogovektornaya-politika-pozvolila-zarekomendovat-nas-kak-mirolyubivuyu-naciyu-nursultan-nazarbaev | title = Многовекторная политика позволила зарекомендовать нас как миролюбивую нацию – Нурсултан Назарбаев | publisher = inbusiness.kz | accessdate = 2021-06-25 |date=2021-04-28}}</ref> Президенттік жылдарында Қазақстан 130 елмен дипломатиялық қарым-қатынас орнатты. Аймақтық интеграция аясында Назарбаев бұрынғы [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] мемлекеттерінің экономикалық-сауда қарым-қатынасын жандандыруға күш салды, Еуразия экономикалық одағының экономикалық маңызын алға тартты. Қазақстан халықаралық ұйымдардың қызметіне белсене араласты. 2010 жылы Қазақстан ЕҚЫҰ-ға, 2011 жылы Ислам ынтымақтастығы ұйымына төрағалық етті. Шанхай ынтымақтастық ұйымының жұмысына бірінші күннен-ақ белсене кірісті, ал 2010–2011 жылдары оған төрағалық етті. 2016 жылы БҰҰ Қауіпсіздік кеңесінің 2017–2018 жылдарға тұрақты емес мүшесі боп тағайындалды.<ref>{{cite web | url = https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%B2%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B2%D1%8B%D0%B5-%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BC-%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D0%B0-%D0%BE%D0%BE%D0%BD/a-41988111 | title = Казахстан впервые стал председателем Совбеза ООН | publisher =dw.com | accessdate = 2021-06-25 |date=2019-07-25}}</ref> 2015 жылы Нұрсұлтан Назарбаев қоры Astana Club халықаралық пікірталас алаңын ұйымдастырды, мұнда жыл сайын әлемдік және еуразиялық аймаққа ықпал ететін жаһандық тенденциялар мен түйткілдердің шешімін талдау мақсатында саяси қайраткерлер, дипломаттар және АҚШ, Ресей, Қытай, Еуропа, Таяу Шығыс және Азия елдерінің аналитикалық орталықтарының сарапшылары жиналады.<ref>{{cite web | url = https://forbes.kz/finances/integration/nazarbaev_mir_nahoditsya_v_sostoyanii_tretey_mirovoy_voynyi/ | title = Назарбаев: Мир находится в состоянии третьей мировой войны | publisher = Forbes | accessdate =2021-06-25 |date=2017-11-13}}</ref><ref>{{cite web | url = https://vlast.kz/novosti/30451-nazarbaev-obsudil-s-karzaem-problemu-konfliktuusih-storon-v-afganistane.html | title = Назарбаев обсудил с Карзаем проблему конфликтующих сторон в Афганистане | publisher = Vlast.kz | accessdate =2021-06-25 |date=2018-11-13}}</ref><ref>{{cite web | url = https://24.kz/ru/news/top-news/item/354083-zasedanie-astana-club-s-uchastiem-elbasy-nachalos-v-stolitse | title = Заседание Astana Club с участием Елбасы прошло в столице | publisher = 24.kz | accessdate = 2021-06-25 |date=2019-11-12}}</ref>. 1987 жылы Назарбаев [[Қарабақ қақтығысы]], [[Орыс-украин соғысы|2014 жылғы Украина дағдарысы]], Сирия бойынша Астана процесі және басқа да халықаралық қақтығыстар тұсында бейбіт бітімші ретінде әрекет етті.<ref>{{cite web | url = https://tengrinews.kz/article/kazahstanu-siriyskie-peregovoryi-pochemu-provodilas-1241/ | title = Зачем Казахстану сирийские переговоры и почему проводилась операция "Жусан" | publisher =Tengri News | accessdate = 2021-06-25 |date=2019-07-25}}</ref><ref>{{cite web | url = https://thediplomat.com/2015/05/kazakhstan-to-host-syria-talks/ | title = Kazakhstan to Host Syria Talks| publisher =The Diplomat | accessdate = 2021-06-25 |date=2015-05-08}}</ref><ref>{{cite web | url = https://thehill.com/opinion/international/552838-us-must-prevent-a-security-vacuum-in-central-asia?rnd=1620744454 | title = US must prevent a security vacuum in Central Asia| publisher =The Hill | accessdate = 2021-07-20 |date=2021-05-11}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.independent.co.uk/voices/china-russia-us-diplomacy-b1846927.html | title = The world today resembles the Cold War years – but smaller states are becoming evermore powerful | publisher =Independent | accessdate = 2021-07-20 |date=2021-05-14}}</ref>. 2011 жылы Назарбаев жаңа G-Global коммуникациялық алаңын құруды ұсынды, себебі оның ойынша G-20 және G-8 форматы әлемдік антикризистік жоспарды шешпеді. G-Global идеясы мынада, әлемдік мәселелердің тағдырын мейлінше көп ел мен планета азаматтарының қатысуымен демократиялық принциптер негізінде өткізген абзал. Осы мақсатта мемлекет көшбасшылары мен сарапшылар және олардың жауаптарын қамтитын мәселелерді талқылау үшін интернетте халықаралық ақпараттық-коммуникациялық платформа құрылды.<ref>{{cite web | url = https://www.kazpravda.kz/articles/view/proekt-g-global-mir-innovatsii-i-vozmozhnostei | title = Проект G-Global: мир инноваций и возможностей | publisher =Казахстанская правда | accessdate = 2021-06-25 |date=2020-07-06}}</ref> 2017 жылы Астанада 112 мемлекеттің қатысуымен баламал энергетика тақырыбына арналған Бүкіләлемдік ЭКСПО-2017 көрмесі өтті. Көрме аяқталған соң оның орнына «Астана» халықаралық қаржы орталығы ашылды.<ref>{{cite web | url = https://vlast.kz/politika/24817-nazarbaev-ob-ekspo-sirii-i-svoej-rabote.html | title = Назарбаев об ЭКСПО, Сирии и своей работе | publisher = Vlast.kz | accessdate = 2021-06-25 |date=2017-09-14}}</ref> ===Әлеуметтік-экономикалық даму === КСРО құлаған соң 4 жылдың ішінде Қазақстанның өнеркәсіптік өндірісі екі есе қысқарды, ауылшаруашылығы 30 пайызға қысқарды, көптеген ірі кәсіпорындар жабылды. Қазақстанды басқарған жылдары ел экономикасының көлемі (ЖІӨ) 15 есе өсті, халықтың табысы доллармен есептегенде 9 есеге артты, кедейлік 10 есеге яғни 90 пайызға азайды. 2018 жылы жалпы өнеркәсіптік көлемде өңдеу секторы 40 пайыздан асты. Қазақстанда баспанамен қамту көлемі жылына 10 миллион квадрат метрден асып түсті, бір адамды баспанамен қамту 21,8 м квадратқа өсті. 1997 жылы президент «Қазақстан-2030» даму стратегиясын жасақтады. Оның басты мақсаттарының бірі – шетелдік инвестиция мен ішкі қордың үлесі жоғары болатын ашық нарықтық экономикаға негізделген экономикалық өсім. Президенттің басшылығымен Шетелдік инвесторлар кеңесі құрылды. 1993–2006 жылдары Қазақстан 51,2 млрд доллар тікелей шетелдік инвестиция тартты (Орталық Азиядағы инвестицяның 80%-дан астамы). Макроэкономикалық тұрақтылықты қамту мақсатында елдің мұнайдан түскен табысының жартысын жинау есебінен Қазақстан Республикасының Ұлттық қоры құрылды. Назарбаев астананы Алма-ата қаласынан Астанаға көшіруді қолдады. 1995 жылғы 15 қыркүйекте «Қазақстан Республикасының астанасы туралы» қаулы қабылдады, оған сәйкес жоғарғы және орталық билік органдарын Ақмола қаласына көшіру жұмыстарын ұйымдастыру бойынша мемлекеттік комиссия құруды тапсырды. 1997 жылғы 10 желтоқсанда Ақмола Қазақстан астанасы болып бекітілді, ал 1998 жылғы 6 мамырда қаланың атауы Астана деп өзгертілді, 2019 жылы Нұр-Сұлтан деп аталды. Түлектер қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде таза сөйлеуі үшін білім саласында үш тұғырлы тіл қағидасы жарияланды. 1993 жылы президент «Болашақ» білім беру бағдарламасын ашты, оның аясында мектеп түлектері конкурс бойынша мемлекеттік стипендиямен шетелге оқуға жіберілді. Бағдарлама бойынша 15 мың маман дайындалды. 2010 жылы президенттің бастамасымен Назарбаев университеті және Назарбаев Зияткерлік мектебі ашылды. Денсаулық сақтау саласында міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесіне біртіндеп өту жүзеге асырылды. Бұл халықтың, мемлекеттің және жұмыс берушінің ынтымақтас жауапкершілігіне негізделді. 2010 жылы президенттің қаулысымен Қазақстан Республикасының үдемелі индустиралды-инновациялық даму мемлекеттік бағдарламасы бекітілді. Экономиканың шикізат секторын дамыту арқылы экономиканың бәсекеге қабілеттілігін әртараптандыру және арттыру, табысты арттыру арқылы халықтың әл-ауқатын жақсарту мақсатында құрылды. 2012 жылғы желтоқсанда дамыған 30 елдің қатарына кіру мақсатында Қазақстанның 2050 жылға дейінгі даму бағдарламасы жасақталды.<ref>{{cite web | url = https://ria.ru/20130319/928029566.html | title = Эксперты: программа "Казахстан-2050" - образ будущего для государства | publisher = РИА Новости | accessdate = 2021-06-25 |date=2013-03-19}}</ref> 2008 жылы басталған жаһандық экономикалық дағдарысқа қарсы Назарбаев «Нұрлы жол» жаңа экономикалық саясатын ұсынды. Дағдарысқа қарсы бағдарлама шаралары 5 негізгі бағытқа шоғырланды: қаржы секторын тұрақтандыру; жылжымайтын мүлік нарығындағы түйткілдерді шешу; шағын және орта бизнеске қолдау көрсету; агроөнеркәсіп кешенін ынталандыру; индустриалды және инфрақұрылымдық жобаларды жүзеге асыру. Дағдарысқа қарсы бағдарламаның басты міндеттерінің бірі – халықты әлеуметтік қорғау, атап айтқанда инфляцияны ырықтандыру және негізгі азық-түлік бағасын ұстап тұру, бюджеттік қызметкерлердің еңбек ақысын көтеру, халықтың әлеуметтік қорғалмаған тобы: зейнеткерлер, мүгедектер, жетімдерге жас бойынша зейнетақыны, мүгедектік бойынша жәрдемақыны, асыраушысынан айрылуына байланысты жәрдемақыны көтеру арқылы әлеуметтік қамқорлықты жақсарту.<ref>{{cite web | title = Об утверждении Государственной программы инфраструктурного развития «Нұрлы жол» на 2020 – 2025 годы | url = https://adilet.zan.kz/rus/docs/P1900001055 | accessdate=2021-07-20}}</ref> ===Партиясы=== КСРО күйрегенге дейін КОКП мүшесі болды. [[Қазақстандағы президент сайлауы (1999)|1999 жылғы президенттік сайлау]]ға дайындық тұсында Нұрсұлтан Назарбаевтың президенттікке үміткерлігін қолдайтын қоғамдық штаб құрылды. 1999 жылғы 19 қаңтарда президент инаугурациясы кезінде штаб отырысында соның базасында саяси партия құру туралы шешім қабылданды, 12 ақпанда «[[Аманат (партия)|Нұр Отан]]» республикалық саяси партиясы тіркелді. 1-съезде партияға Қазақстан халықтар бірлігі партиясы, Қазақстан демократиялық партиясы, Қазақстан либералды қозғалысы және «Қазақстан-2030» қозғалысы қосылды. 2007 жылы Конституцияға енгізілген түзетулерге байланысты Нұрсұлтан Назарбаев «Нұр Отан» партиясының төрағасы лауазымына ресми бекітілді.<ref name="nurotan-nazarbay">[http://www.zonakz.net/articles/18362 Глава государства Нурсултан Назарбаев возглавил партию «Нур Отан» / День за днём / Интернет-газета. Казахстан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160422042308/http://www.zonakz.net/articles/18362 |date=2016-04-22 }}</ref> ==Атақ-даңқы және наградалары == Қазақстанның мемлекеттік наградалары: * [[Халық қаһарманы]] атағы; және атаққа қоса берілетін [[Алтын жұлдыз|«Алтын жұлдызы»]] белгісі мен [[Отан ордені|«Отан» ордені]] (2019 жыл 20 наурыз) – Тәуелсіз Қазақстанды орнатудағы тарихи үлесі, экономикалық және әлеуметтік және гуманитарлық дамытудағы, қазақстандық қоғамды топтастырудағы аса үздік еңбегі үшін.<ref name=":0">[http://www.akorda.kz/ru/legal_acts/decrees/o-prisvoenii-zvaniya-halyk-kaharmany-nazarbaevu-na Указ Президента Республики Казахстан от 20 марта 2019 года № 1 «О присвоении звания „Халық Қаhарманы“ Назарбаеву Н. А.»]</ref> * [[Қазақстанның Еңбек Ері Алтын жұлдызы|Қазақстанның Еңбек ері]] атағы; және атаққа қоса берілетін [[Қазақстанның Еңбек Ері Алтын жұлдызы|«Алтын жұлдызы»]] (2019 жыл 20 наурыз). КСРО мемлекеттік наградалары: * Октябрь революциясы ордені; * «Тыңайған жерлерді игергені үшін» медалі; * «КСРО Қарулы күштеріне 70 жыл» мерекелік медалі; * «Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл» медалі (1970) * [[Еңбек Қызыл Туы ордені|Еңбек Қызыл туы ордені]] (1972) * [[Құрмет Белгісі ордені|«Құрмет белгісі» ордені]] (1972) 2010 жылғы 12 мамырда Қазақстан парламентінің төменгі палатасы – Мәжіліс депутаттары Назарбаевқа Елбасы – Қазақстан Республикасы Тұңғыш президенті статусын беретін заң жобасына түзетулерді қарауға бірауыздан қабылдады. 2012 жылы Қазақстан Республикасының Тұңғыш президенті өз статусы бойынша Халық қаһарманы атағының иегері деген норма қабылданды. 2019 жылғы 30 мамырда «Құрметті сенатор» төсбелгісі берілді. Тұңғыш президент Нұрсұлтан Назарбаевқа «Қазақстан Республикасының демократиялық зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде конституциялық-құқықтық негізде қалыптастыруға, сондай-ақ отандық парламентаризмнің қалыптасуы мен дамуына қосқан айрықша үлесі үшін» берілді.<ref>{{cite web | url = https://rus.azattyq.org/a/29971525.html | title = Назарбаеву официально присвоили статус «почётный сенатор» | publisher = Радио Азаттык | date= 2019-05-30 | accessdate = 2019-07-31}}</ref><ref>{{cite web | url = https://informburo.kz/novosti/nazarbaev-poluchil-znak-pochyotnogo-senatora-budu-prihodit-budem-sovetovatsya-90892.html | title = Назарбаев получил знак почётного сенатора: Буду приходить, будем советоваться | publisher = Informburo.kz | date= 2019-06-06 | accessdate = 2019-07-31}}</ref> 2021 жылы 28 сәуірде Қазақстан халқы ассамблеясының құрметті төрағасы статусы берілді.<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/11263637 Назарбаев решил передать Токаеву право возглавить Ассамблею народа Казахстана]</ref> ==Мәдениет == Нұрсұлтан Назарбаеатың өмір жолы «Елбасы жолы» киноэпопеясында баяндалды. Киноэпопеяның алғашқы төрт фильмі – [[Балалық шағымның аспаны|«Балалық шағымның аспаны»]] (2011), «Отты өзен» (2013), «Темір тау» (2013), «Тығырықтан жол тапқан» (2014) болашақ президенттің балалық шағы, жасөспірім және жастық шағын баяндайды. Қазақстандық режиссер Рүстем Әбдірәшов түсірді. Назарбаевтың бала күнгі ролін жас актер Елжас Әлпиев сомдады, жастық шағын Нұрлан Әлімжанов сомдады. Әжесінің ролін Бибігүл Төлегенова, анасын Наталья Орынбасарова, әкесін Нұржұман Ықтымбаев ойнады. Қазақстан тарихы мен тұтас посткеңестік кеңістіктегі бетбұрысты кезең тура келген 90 жылдарды қамтитын эпопеяның қорытынды фильмі [[Жұлдыздар тоғысқанда|«Жұлдыздар тоғысқанда»]] деп аталды. Оның түсіріліміне ресейлік режиссер Сергей Снежкин шақыртылды. Аталған режиссердің күрделі тарихи сериалдарды қою тәжірибесі мол. «Жұлдыздар тоғысқанда» картинасындағы басты ролді Берік Айтжанов сомдады.<ref>{{cite web|url=http://tass.ru/kultura/2203925|title=В Казахстане российский режиссёр Снежкин снимает фильм о первом президенте республики|author=|date=2015-08-23|work=|publisher=[[ТАСС]]|accessdate=2016-03-01|lang=ru}}</ref><ref>{{cite web|url=http://today.kz/news/article/2015-11-12/702504-702504-kazahstanskie-chinovniki-ozhidayut-ot-snezhkina-interesnyij-film-o-nazarbaeve/|title=Казахстанские чиновники ожидают от Снежкина интересный фильм о Назарбаеве|author=|date=2015-11-11|work=|publisher=Today.kz|accessdate=2016-03-01|lang=}}</ref> 2011 жылы қыркүйекте НТВ телеарнасында режиссер Александр Моховтың «Ельцин. Тамыздың үш күні» фильмі жарыққа шықты. 2011 жылы қарашада Астанадағы Бейбітшілік сарайында Еркін Жуасбектің Қазақстан тәуелсіздігінің 20 жылдығына орай президенттің Қазақстан тәуелсіздігін алу мен бекіту кезеңіндегі ролі туралы «Терең тамырлар» драмасының тұсауы кесілді.<ref>{{Cite web |url=http://segodnja.kz/2011/11/26/nazarbaev-okazalsya-geroem-spektaklya/ |title=Образ Назарбаева в театре |accessdate=2012-01-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111228071854/http://segodnja.kz/2011/11/26/nazarbaev-okazalsya-geroem-spektaklya |archivedate=2011-12-28 |deadlink=yes }}</ref> 2004 жылдан бастап «Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасы жүзеге асырылды. Бағдарламаның мақсаты – Қазақстандағы тарихи және мәдени ескерткіштерді қалпына келтіру.<ref>{{cite web | url = https://e-history.kz/kz/e-resources/show/13230/ | title = «Мәдени мұра» бағдарламасы: жазба деректерді жинау және жариялау мәселелері | publisher = e-history.kz | accessdate = 2021-06-25 |date=2013-08-22}}</ref> Орталық Азиядағы ең ірі екі театр [[Астана Опера|«Астана опера»]] және «Астана балеттен» басқа Қазақстан астанасында Назарбаевтың бастамасымен Қазақ ұлттық хореография академиясы ашылды. 2017 жылы президент рухани құндылықтарды сақтап қалу мақсатында «Рухани жаңғыру» бағдарламасының негізін қалады. Қазақ тілін әлемдік кеңістікке интеграциялау үшін біртіндеп латын әліпбиіне ауысу жоспарланды. «Қазақстанның киелі географиясы» жобасының нысандары елдегі туризмді дамыту орталықтарына айналды. Тарих, саясаттану, әлеуметтану, философия, психология, мәдениеттану, филология бойынша 100 заманауи оқулық қазақ тіліне аударылды.<ref>{{cite web | url = https://www.akorda.kz/ru/events/akorda_news/press_conferences/statya-glavy-gosudarstva-vzglyad-v-budushchee-modernizaciya-obshchestvennogo-soznaniya | title = Статья Главы государства "Взгляд в будущее: модернизация общественного сознания" | publisher = akorda.kz | accessdate = 2021-06-25 |date=2017-04-12}}</ref> 2018 жылы [[Түркістан (қала)|Түркістан қаласы]] [[облыс орталығы]] болып бекітілді, содан кейін қаланы жаңарту мен дамыту жұмыстары басталып кетті. Түркістан – қазақ хандығының көне астанасы және «түркі әлемінің рухани астанасы» ретінде белгілі. [[Түркістан облысы|Түркістан облысын]] құру туралы қаулысына қол қоятын күні Назарбаев жиналыста ұлттық компаниялар мен ірі бизнес өкілдерін қала құрылысына белсене қатысуға шақырды. 2021 жылы Назарбаев Түркістанда жаңа салынған нысандар – әуежай, керуен-сарай және басқа да нысандарды аралап көрді. Түркістан жылдар бойы мұндай қайта жаңғыруды бастан өткермегенін айтты. 2020 жылы Назарбаевтың бастамасымен Астанада аумағы 22 мың метр квадрат болатын [[Қалибек Қуанышбаев атындағы Қазақ ұлттық музыкалық драма театры|Қ.Қуанышбаев атындағы қазақ ұлттық музыкалық-драма театры]] құрылды. Журналистермен сұхбатында ол астананы көшіргелі бері қалада жаңадан үлкен қазақ драмтеатрын тұрғызуды армандағанын жеткізді. 2020–2021 жылдары эксклюзив сұхбаттар негізінде көпсериялы деректі фильм «Штрихи к портрету» циклі жарық көрді. Фильм Нұрсұлтан Назарбаевтың өмірі мен қайраткерлігіне арналған. 2021 жылы Назарбаевтың өмірі туралы «Қазақ: алтын адамның тарихы» деректі фильмі жарыққа шықты. Режиссері Оливер Стоун және Игорь Лопатёнок.<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/kultura/11914655|title=В Москве прошёл закрытый показ фильма Оливера Стоуна о Назарбаеве|website=ТАСС|access-date=2021-07-16}}</ref> == Жеке өмірі == {{Толық мақала|Нұрсұлтан Назарбаев отбасы}} [[Сурет:Stamps of Kazakhstan, 2013-37.jpg|нобай|оңға|Назарбаевтар бейнеленген пошта маркалары]] === Жанұясы === Нұрсұлтан Назарбаев Ұлы жүз Шапырашты руынан шыққан. Өз шежіресін Нұрсұлтан бала кезден біледі: Нұрсұлтан, Әбіш (1903—1971), Назарбай, Еділ, Кенбаба, Мырзатай, Айдар, Көшек, [[Қарасай батыр|Қарасай]], Алтынай, Есқожа, Малды-Ыстық, [[Шапырашты]], Жалманбет, [[Бәйдібек Қарашаұлы|Бәйдібек]]. Нұрсұлтанның 8-атасы [[Қарасай батыр]] 1640-1680 жылдары қазақ-жоңғар соғыстарында ерлік көрсеткен. Атасы Назарбаев би болған, Орталық мемлекеттік мұрағаттың дерегі бойынша 1880-жылдары өте ауқатты адам болып, диірмен салған. Әкесі Әбіш (1903-1971) [[шопан]] болған. Назарбаевтың шешесі – Әлжан Бұқарбайқызы. Нағашылары Ұлы жүз Дулат тайпасы Жаныс руынан тарайды. Әлжан 1910 жылы дүниеге келіп, 1977 жылы дүниеден өтті. Бауырлары: * Інісі — Сатыбалды Назарбаев (1947—1981).<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/33169841.html |title= Экс-президенттің келіні Светлана Назарбаева қайтыс болды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-10-23 |accessdate= 2024-11-01}}</ref> * Інісі — Болат Назарбаев (1953—2023).<ref>{{Cite web|url= https://kaz.zakon.kz/okiga/6034666-bolat-nazarbaev-aytys-boldy.html |title= Болат Назарбаев қайтыс болды |lang= kk |work= kaz.zakon.kz |date= 2023-11-13 |accessdate= 2024-11-01}}</ref> * Қарындасы — Әнипа Назарбаева (1951).<ref>{{Cite web|url= https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/anipa-nazarbaeva-almatyi-oblyisyindagyi-kolledjnen-353799/ |title= Әнипа Назарбаева Алматы облысындағы колледжінен айырылды - БАҚ |lang= kk |work= kaz.tengrinews.kz |date= 2023-09-06 |accessdate= 2024-11-01}}</ref> '''Бірінші әйелі''' – [[Сара Алпысқызы Назарбаева]]. Нұрсұлтан мен Сараның жанұясында 3 қыз дүниеге келеді: # [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға]] # [[Динара Нұрсұлтанқызы Құлыбаева|Динара]] # [[Әлия Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Әлия]] Әлияның бірінші күйеуі – Айдар Ақаев, [[Қырғызстан|Қырғызстанның]] тұңғыш президенті [[Асқар Ақайұлы Ақаев|Асқар Ақаевтың]] ұлы. Сөйтіп Қазақстан мен Қырғызстан президенттері бір уақытта құда болып келген.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/30419747.html |title= Мәскеуде Асқар Ақаевтың ұлы қайтыс болды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2020-02-06 |accessdate= 2024-11-01}}</ref> Екінші әйелі – [[Нұрсұлтан Назарбаев отбасы|Гүлнар Рақышева]]. Үшінші әйелі – Әсел Исабаева. Олардың некесінде Назарбаевтың 2 ұлы туады: # Тауман (2005) # Байкен (2008) 2020 жылғы 16 тамызда Назарбаевтың 29 жастағы жиені [[Айсұлтан Рахатұлы Назарбаев|Айсұлтан Назарбаев]] қайтыс болды. Ресми деректерге сүйенсек, Айсұлтан [[Лондон|Лондон қаласын]]да [[Жүректің тоқтап қалуы|жүрегі тоқтап]] қайтыс болды, алайда өлерден бірнеше күн бұрын ол әлеуметтік желілерде өзін Назарбаевтың ұлы деп атады да, жеке басына қауіп төнгені жайлы жазды.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-ex-president-grandson-aisultan-nazarbayev-death/30791321.html |title= Экс-президент жиенінің өлімі Назарбаев әулетінің алдынан шыға бермек |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |last= Панниер |first= Брюс |date= 2020-08-19 |accessdate= 2024-11-01}}</ref> === Өз өмірі === 2020 жылғы 18 маусымда Назарбаев [[COVID-19]] ауруына шалдыққаны хабарланды; баспасөз хатшысы Назарбаевтың енді уақытша өз-өзін оқшаулағанын және қашықтан жұмыс істейтінін мәлімдеді.<ref name="COVID-june2020">{{Cite web|url= https://qazaqtimes.com/article/77974 |title= Экс-президент Назарбаев COVID-19 вирусын жұқтырды |lang= kk |publisher= The Qazaq Times |date= 2020-06-18 |accessdate= 2024-11-01}}</ref> 2020 жылғы 3 шілдеде Назарбаев сауығып, вирусты жұқтырғанынан үш апта өткенде «аяғына тұрды».<ref>{{cite web|title= Nazarbayev Recovers From Coronavirus, Back on His Feet After Three Weeks |url= https://astanatimes.com/2020/07/nazarbayev-recovers-from-coronavirus-back-on-his-feet-after-three-weeks/ |publisher= The Astana Times |last= Сатыбалдина |first= Әсел |date= 2020-07-03 |accessdate= 2024-11-01}}</ref> Кейінірек Назарбаев [[Ресей президенті]] [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]]мен кездесуінде өзінің ауруын есіне алып, «бір топ ресейлік дәрігерлер он күн бойы жанымда болды. Бұл менің жазылуымда шешуші болды» деді.<ref>{{Cite web|date= 2021-06-30 |title= Встреча с Нурсултаном Назарбаевым |url= http://kremlin.ru/events/president/news/65975 |accessdate= 2024-11-01 |publisher= [[Ресей президенті]]нің ресми сайты |lang= ru}}</ref> 2021 жылғы қазандағы сұхбатында Назарбаев 2011 жылы омыртқасының ауруға шалдыққанын, бұл ауру концертке барған кезде байқалғанын, нәтижесінде оны залдан мұқият шығарып салып, соңында омыртқасына ота жасалғанын айтты. Ақырында президенттіктен бас тартуына әсер еткен нәрселердің бірі осы болды.<ref name=":12">{{Cite web|date= 2021-10-21 |title= Какая болезнь повлияла на решение Назарбаева уйти в отставку |url= https://www.zakon.kz/5087603-kakaya-bolezn-povliyala-na.html |accessdate= 2021-10-22 |work= Zakon.kz |lang= ru}}</ref> 2023 жылғы қаңтарда Нұрсұлтан Назарбаев [[Астана]]дағы Ұлттық ғылыми кардиохирургия орталығына жатқызылды. 2023 жылғы 20 қаңтарда жүрекке операция жасалды, ол сәтті өтті.<ref>{{Cite web|url= https://egemen.kz/article/333190-nursultan-nazarbaevtynh-dguregine-ota-dgasaldy |title= Нұрсұлтан Назарбаевтың жүрегіне ота жасалды |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |last= Тілеубек |first= Маржан |date= 2023-01-20 |accessdate= 2024-11-01}}</ref> Назарбаев [[Қазақ тілі|қазақ]]<ref>{{YouTube|HYB4Zhm_tqo|Назарбаев отставкаға кетті. Тоқаев президенттің міндетін атқарушы}}</ref> және [[Орыс тілі|орыс]]<ref>{{YouTube|kkjTkVrU8oc|Назарбаев впервые с начала протестов обратился к жителям Казахстана и призвал поддержать реформы}}</ref> тілдерін меңгерген. [[Ағылшын тілі|Ағылшынша]] кішкене білетіндей көрінеді.<ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/nazarbaev-pokazal-svoe-znanie-angliyskogo-prezidentu-317815/ |title= Назарбаев показал свое знание английского президенту университета |lang= ru |work= tengrinews.kz |date= 2017-05-11 |accessdate= 2024-11-01}}</ref> == Еңбектері == [[Сурет:ҚР Тұңғыш Перезиденті Н.Ә.Назарбай еңбектері.jpg|нобай|Назарбаев еңбектері]]Нұрсұлтан Назарбаев - экономика ғылымдарының докторы (1992). Оның докторлық диссертациясының тақырыбы - "Нарықтың қалыптасу мен даму жағдайындағы ресурс үнемдеушілік стратегиясы" (''Стратегия ресурсосбережения в условиях становления и развития рыночных отношений'') === Негізгі жұмыстары: === * «Әділеттің ақ жолы» (1991, қазақша) * «Без правых и левых» (1991, орысша) * «Абай туралы сөз» (1995) * «На пороге ХХІ века» (1996, орысша) * «Қазақстан жолы» (2006) * «Сталной профиль Казахстана» (орысша) * «Ресурстарды үнемдеу стратегиясы және нарыққа көшу» * «Кремлёвский тупик» * «Қазақстанды егемен мемлекет ретінде қалыптастыру және дамыту стратегиясы» * «Нарық және әлеуметтік-экономикалық даму» * «Н. Назарбаев. Еуразиялық одақ: идеялар, тәжірибе, перспективалар. 1994-1997» * «Тарих толқынында» * «Эпицентр мира» (2001, орысша) * «Еуразия жүрегінде» ([[Астана]] туралы кітабы) * «Тәуелсіздік дәуірі» (2017)<ref>[https://primeminister.kz/kz/news/all/tauelsizdik-dauiri-kitabi-kazakstannin-kazirgi-zamangi-tarihinin-zhane-alemdik-arenadagi-sayasattin-belgisiz-faktilerin-aship-korsetedi-g-nigimetov]{{Deadlink|date=January 2022|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> * «Ой бөлістім халқыммен» * «Жүз жылға татитын он жыл» * «Тәуелсіздік белестері» (2003) * «Мәңгілік ел. Ғасырға бергісіз жылдар» (2014) * «Критическое десятилетие» (2003, орысша) * [[Өзекжарды ойлар (кітап)|«Өзекжарды ойлар»]] * «Өмір өткелдері» * «Жылдар мен ойлар» * «Менің өмірім: Бодандықтан - бостандыққа» === Мақалалар === [[Сурет:Kazakhstan stamp N.Nazarbaev 1993 50t.jpg|thumb|right|200px|Қазақстан пошта маркасы, [[1993 жыл]], 50 [[рубль]] ([[Михель (маркалардың каталогы)|Михель]] 28)]] [[Сурет:Stamp of Kazakhstan 028.jpg|thumb|right|200px|Қазақстан пошта маркасы, [[1993 жыл]], 100 [[рубль]]]] [[Сурет:Stamp of Kazakhstan 358-360.jpg|thumb|right|200px|Қазақстан пошта маркасы, [[2001 жыл]]]] * «Болашаққа бағдар: руха­ни жаңғыру» (2017) * «Ұлы Даланың Жеті Қыры» (2018) *«Абай аманаты» (2020)<ref>https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda/press/news/details/106566</ref> * «Шебер сақтық» * «Қазақстан экономикасы: шындық және жаңару перспективалары» * «Еңбек бөлімін бөлу мәселелері» * «Кәсіподақтардың әсері: тәжірибесі мен мәселелері» * «Жағдай жаңа, ал» тежегіштер «ескі» * «Арал теңізінің мәселелері және оларды шешу жолдары» * «Terra Incognita кейінгі тоталитарлық демократия» * «Императорлық одақтан Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына» * «Экономикалық интеграция - ақылға қонымды балама жоқ» * «Ұлтаралық бірлік және экономикалық эгемендік - бұл біздің жетістігіміздің басты және сенімді қолдаушысы» * «Біздің нұсқауларымыз - бұл біріктіру, әлеуметтік прогресс, әлеуметтік әріптестік» * «Нарықтық реформаларды жеделдету және экономикалық дағдарысты еңсеру шаралары туралы» * «Еуразиялық кеңістік: интеграциялық әлеует және оны жүзеге асыру» және т.б. == Сыни пікірлер == * Нұрсұлтан Назарбаевқа бірнеше құқық қорғаушы ұйымдар адам құқығының бұзылуы бойынша айып таққан, The Guardian-ның пікірінше басқаша ойлайтындарды тұншықтырды және авторитарлы режимді басқарды.<ref>https://www.theguardian.com/world/2015/mar/11/kazakhstan-president-early-election-nursultan-nazarbayev</ref> Қазақстанда тәуелсіздік алғаннан кейін өткізілген Назарбаев кезіндегі сайлауларды Батыс еркін және әділетті сайлау деп есептемеді.<ref>https://www.nytimes.com/2005/12/06/world/asia/kazakh-president-reelected-voting-flawed-observers-say.html</ref> * Бұрынғы Кеңес Одағы елдері арасында биліктегі мерзімі бойынша ұзақ отырудан рекорд орнатты. 1989 жылдан 2019 жылға дейін Республиканың бірінші тұлғасы ретінде болды. * Өз мемлекетінде шексіз билігі бар 1,1 млрд $ байлығымен планетаның ең бақуатты және шексіз билік рейтингінде 10-орын алды. Бұл тізімді Handelsblatt басылымы құрастырған болатын.<ref>https://worldnewsage.com/ru/gallery/persony/top_10_bogateyshih_praviteley_sovremennosti_4d8b29a05ee12/60865{{Deadlink|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Президенттің отбасында екі миллиардер бар (екінші қызы Кулибаева Динараның байлығы — 3,1 млрд доллар және екінші күйеу баласы Кулибаев Тимур — 3,1 млрд $ 2017 жылғы қарашадағы жағдай бойынша) және бірнеше миллионерлер (бірінші қызы Дариға Назарбаева — 593 млн $ , немересі Нурали Алиевта — 200 млн $ ), бұрынғы күйеу баласы Рахат Алиев, інісі Болат Назарбаев. Назарбаевтар кланының жағдайы $7 млрд-қа бағаланады.<ref>http://kabarlar.org/news/in-world/6638-sostoyanie-klana-nazarbaevyh-ocenivaetsya-v-7-mlrd.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190327233546/http://kabarlar.org/news/in-world/6638-sostoyanie-klana-nazarbaevyh-ocenivaetsya-v-7-mlrd.html |date=2019-03-27 }}</ref> == Қосымша ақпарат == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat|Nursultan Nazarbayev}} * [http://www.mfa.kz Қазақстан Республикасының Сыртқы Істер Министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929145154/http://www.mfa.kz/ |date=2011-09-29 }} * [http://www.akorda.kz/page.php?lang=3 Қазақстан Республикасы Президентінің ресми торабы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070418015528/http://www.akorda.kz/page.php?lang=3 |date=2007-04-18 }} * [http://www.nazarbayev.kz «Менің Президентім» атты жастар жобасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190912171456/http://nazarbayev.kz/ |date=2019-09-12 }} {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[Бәйкен Әшімұлы Әшімов|Бәйкен Әшімов]]}} {{s-ttl|title=[[ҚКСР Министрлер Кеңесi|Қазақ КСР Министрлер Кеңесiнiң]] төрағасы|years=1984—1989}} {{s-aft|after=[[Ұзақбай Қараманұлы Қараманов|Ұзақбай Қараманов]]}} {{s-new}} {{s-ttl|title=[[Қазақстан президенті]]|years=1991 (1990)&nbsp;— 2019}} {{s-aft|after=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]}} {{s-ppo}} {{s-bef|before=[[Геннадий Васильевич Колбин|Геннадий Колбин]]}} {{s-ttl|title=[[ҚКСР|Қазақстан]] [[Қазақстан Коммунистік партиясы|Коммунистік партиясы]] Орталық комитетінің бірінші хатшысы|years=1989—1991}} {{s-non|reason=''Лауазымы ыдыратылған''}} {{s-end}} {{Қазақстан басшылары (1917 жылдан бастап)}} {{Қазақстан үкіметі басшылары}} {{Қазақстан Компартиясы ОК басшылары (1920—1991)}} [[Санат:Нұрсұлтан Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] [[Санат:Назарбаевтар әулеті]] [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан президенттері]] pcdy0p0anlc672qn9ox0403iyy35ot4 Шымшық 0 44306 3576197 2987573 2026-04-03T17:49:45Z Digital Jetisu 179295 5–6 12–14 күн 13–15 күндей. Бос орынсыз жазылады. 3576197 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Шымшық | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN2006|assessors=[[BirdLife International]]|year=2004|id=53431|title=Carduelis spinus|downloaded=12 мамыр 2006}} Database entry includes justification for why this species is of least concern</ref> | image = Carduelis spinus male.jpg | image_width = 250px | image_caption = Еркек | image2 = Carduelis spinus female.jpg | image2_width = 250px | image2_caption = Ұрғашы | regnum = [[Жануарлар]] | phylum = [[Хордалылар]] | classis = [[Құстар]] | ordo = [[Торғайтәрізділер]] | familia = [[Fringillidae]] | genus = ''[[Carduelis]]'' | species = '''''C. spinus''''' | binomial = ''Carduelis spinus'' | binomial_authority = ([[Карл Линней|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]]) | range_map = Rangemap-tarin.PNG | range_map_width = 250px | range_map_caption = {{legend0|#FFFF00|Жазда|border=solid 1px black}} {{legend0|#008000|Жыл бойы|border=solid 1px black}} {{legend0|#0080FF|Қыста|border=solid 1px black}} }} [[File:Carduelis spinus MHNT.ZOO.2010.11 Anvers.jpg|thumb|''Carduelis spinus'']] '''Шымшық''' ({{lang-la|Carduelis spinus}}) – [[торғайтәрізділер]] отрядының құнақ тұқымдасына жатады. [[Қазақстан]]да [[Көкшетау]] қыратында тараған, кейде [[Қарқаралы]], [[Кент]] аймақтарында кездесіп қалады. Шыршалы және аралас ормандарды мекендеп, су айдындарына жақын жүреді, қайыңды, қандыағашты тоғайларда қоректенеді. Қанатының ұзындығы 70 мм, салмағы 13 г-дай. Аталығы жасыл сарғыш түсті, оның төбесінде бір шоқ қауырсын – “тақиясы” (айдары) болады; қанат, құйрық қауырсындары қара, оларға жол-жол болып сары қауырсындар араласқан, бауыры ақ. Аналығы мен балапандарының арқасы жасыл сұрғылт тартқан, бауыры ақшыл. Отырықшы құс. Ұясын ағаш басына салады. Мамыр айында 5–6 көгілдір не жасылдау жұмыртқа салып, аналығы 12–14 күн басады. Балапандарын да аналығы 13–15 күндей асырайды. Жылына екі рет балапан өргізеді. Өсімдік тұқымымен және жәндіктермен қоректенеді, олардың зияндыларын жеп пайда келтіреді. Шымшықтар жақсы сайрайды. == Дереккөздер == <references/> {{commons|Spinus spinus}} [[Санат:Торғайтәрізділер]] [[Санат:Құнақ тұқымдасы]] [[Санат:Қауіптен тыс түрлер]] [[Санат:1758 жылы зерттелген жануарлар]] [[Санат:Еуразия құстары]] {{ornitology-stub}} 7o0wrnf97g3d7y9dkixp2vlp3lwe7bd Имамқұл хан 0 51344 3576379 3568955 2026-04-03T21:11:34Z 1nter pares 146705 3576379 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер|Есімі=Имақұли хан|Титулы=[[Бұхара хандығы|Бұхар ханы]]|Туған күні=1582|Балалары=Ескендір, Рүстем|Діні=[[Ислам]]|Туған жері=[[Бұхара]]|Қайтыс болған жері=[[Мекке]]|Қайтыс болған күні=1644|Басқара бастады=1611|Басқаруын аяқтады=1642|Титулы_2=[[Ұлы жүз]]дің ханы|Ту_2=Flag of the Kazakh Khanate.svg|Басқара бастады_2=1628|Басқаруын аяқтады_2=1642|Монарх_2=[[Жәнібек хан Есімұлы|Жәнібек хан ІІ]]|Ізашары_2=Абылай сұлтан|Ізбасары_2=Рүстем|Ізашары=Уәли Мұхаммед хан|Ізбасары=Надир Мұхаммед хан}} '''Имамқұл, Имамкули''' (1582–1642) — [[Бұхара хандығы|Бұхар хандығының]] билеушісі (1611–1642), [[Аштархан әулеті]]нің өкілі. Қазақ хандығындағы [[Есім]] мен [[Тұрсын]] хандар арасындағы өзара қырқысты өз мүддесіне пайдаланып қалуға тырысты. Қазақ хандарының билігіне бағынбай [[Бұхар]] хандығына кеткен бүлікшіл сұлтан Абылайға Әндіжан өлкесінен үлес беріп, өзіне тартты. Сол арадан Абылай қазақ жеріне шабуыл жасап тұрды. 1623 ж. [[Абылай]] мен Имамқұл хан [[Ташкент]]ке жорық жасады. [[Тұрсын]] хан бұхарлықтарды жеңіліске ұшыратты. 1624 ж. [[Тұрсын хан|Тұрсын]] мен [[Есім хан|Есім хандар]] Абылай сұлтанды жазалау мақсатымен Әндіжанға біріккен жорық жасады. Абылай Имамқұлдан жәрдем сұрады. Қазақтар бұхарлықтарды жеңгенімен, Әндіжанды ала алмайды. Қазақ хандарының Имамқұлмен қарым-қатынастары өте күрделі болды. Қазақ [[билеуші]]лері мен билікке ұмтылған сұлтандар [[Бұхара хандығы|Бұхар хандығындағы]] әр түрлі топтардың ішкі күресіне белсене араласты. 1611 жылы [[Есім хан]] інісі Бусайытпен бірге Имамқұлға басты бәсекелесі Уәлимұхаммедтен тақты тартып алуға көмектесті. Бірақ көп ұзамай олардың өзара одағы тарап кетті. Олардың арасындағы ұзаққа созылған таластың себебі маңызды сауда-[[экономика]] орталығы – [[Ташкент]] қаласы болды. Сарай тарихшысы Ескендір Муншидің жазуы бойынша 1611 жылы [[Түркістан (қала)|Түркістандағы]] қазақ сұлтандары Имамқұлдың [[Бұхара хандығы|Бұхар]] тағындағы әлсіз жағдайын пайдаланып, [[Ташкент]] пен оның айналасына иелік ету құқығын мойындатты. Бірақ 1612 жылы Имамқұл қазақтарға қарсы [[Түркістан (қала)|Түркістан]] арқылы ''“Аспара мен Қаратаудың ең шеткі аймақтарына дейін”'' жорық ұйымдастырып, жолындағы бірнеше [[қала]] мен [[ел]]ді мекендерді талан-таражға түсірді. Бірақ Имамқұл Ташкент аймағын тастап шығысымен қала тұрғындары көтеріліс жасап, оның билеуші етіп тастап кеткен ұлы Искандарды (Ескендір) өлтірді. Қайтып келіп көтерілісті басқан Имамқұл әскері [[қала]] тұрғындарын аяусыз жазалады. Бай егіншілік шұраттардың құлдырауына, қалалардың қирауына, мыңдаған бейбіт тұрғындардың қаза табуына әкеп соққан қазақ және өзбек соғысы бұдан кейінгі жылдары да жалғасты. Имамқұл [[Иран]]мен де жиі-жиі соғысты. Бұл соғыстарда ол қазақтардан жәрдем алып отырды.<ref>Ескендір Мунши, Тарих-и-аламара-ий Аббаси, КСРО ҒА шығыстану ин-ты Ленинград бөлімшесінің қолжазбалары, 3-бөлім; Ахмедов Б.А., Государство кочевых узбеков, М., 1965; Қазақстан тарихы, 2-т., А., 2000.</ref> == Сілтемелер == *[http://ru.rodovid.org/wk/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C:489061 Имам-кули] *[http://dic.academic.ru/dic.nsf/biograf2/6141 Имам-кули] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{stub}} 54b1zvn6ru0qblcpcpkz6uny43t366x 3576380 3576379 2026-04-03T21:12:39Z 1nter pares 146705 3576380 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер |Есімі=Имақұли хан |Титулы=[[Бұхара хандығы]]ның [[хан]]ы |Туған күні=1582 |Балалары=Ескендір, Рүстем |Діні=[[Ислам]] |Туған жері=[[Бұхара]] |Қайтыс болған жері=[[Мекке]] |Қайтыс болған күні=1644 |Басқара бастады=1611 |Басқаруын аяқтады=1642 |Титулы_2=[[Ұлы жүз]]дің ханы |Ту_2=Flag of the Kazakh Khanate.svg |Басқара бастады_2=1628 |Басқаруын аяқтады_2=1642 |Монарх_2=[[Жәнібек хан Есімұлы|Жәнібек хан ІІ]] |Ізашары_2=Абылай сұлтан |Ізбасары_2=Рүстем |Ізашары=Уәли Мұхаммед хан |Ізбасары=Надир Мұхаммед хан }} '''Имамқұл, Имамкули''' (1582–1642) — [[Бұхара хандығы|Бұхар хандығының]] билеушісі (1611–1642), [[Аштархан әулеті]]нің өкілі. Қазақ хандығындағы [[Есім]] мен [[Тұрсын]] хандар арасындағы өзара қырқысты өз мүддесіне пайдаланып қалуға тырысты. Қазақ хандарының билігіне бағынбай [[Бұхар]] хандығына кеткен бүлікшіл сұлтан Абылайға Әндіжан өлкесінен үлес беріп, өзіне тартты. Сол арадан Абылай қазақ жеріне шабуыл жасап тұрды. 1623 ж. [[Абылай]] мен Имамқұл хан [[Ташкент]]ке жорық жасады. [[Тұрсын]] хан бұхарлықтарды жеңіліске ұшыратты. 1624 ж. [[Тұрсын хан|Тұрсын]] мен [[Есім хан|Есім хандар]] Абылай сұлтанды жазалау мақсатымен Әндіжанға біріккен жорық жасады. Абылай Имамқұлдан жәрдем сұрады. Қазақтар бұхарлықтарды жеңгенімен, Әндіжанды ала алмайды. Қазақ хандарының Имамқұлмен қарым-қатынастары өте күрделі болды. Қазақ [[билеуші]]лері мен билікке ұмтылған сұлтандар [[Бұхара хандығы|Бұхар хандығындағы]] әр түрлі топтардың ішкі күресіне белсене араласты. 1611 жылы [[Есім хан]] інісі Бусайытпен бірге Имамқұлға басты бәсекелесі Уәлимұхаммедтен тақты тартып алуға көмектесті. Бірақ көп ұзамай олардың өзара одағы тарап кетті. Олардың арасындағы ұзаққа созылған таластың себебі маңызды сауда-[[экономика]] орталығы – [[Ташкент]] қаласы болды. Сарай тарихшысы Ескендір Муншидің жазуы бойынша 1611 жылы [[Түркістан (қала)|Түркістандағы]] қазақ сұлтандары Имамқұлдың [[Бұхара хандығы|Бұхар]] тағындағы әлсіз жағдайын пайдаланып, [[Ташкент]] пен оның айналасына иелік ету құқығын мойындатты. Бірақ 1612 жылы Имамқұл қазақтарға қарсы [[Түркістан (қала)|Түркістан]] арқылы ''“Аспара мен Қаратаудың ең шеткі аймақтарына дейін”'' жорық ұйымдастырып, жолындағы бірнеше [[қала]] мен [[ел]]ді мекендерді талан-таражға түсірді. Бірақ Имамқұл Ташкент аймағын тастап шығысымен қала тұрғындары көтеріліс жасап, оның билеуші етіп тастап кеткен ұлы Искандарды (Ескендір) өлтірді. Қайтып келіп көтерілісті басқан Имамқұл әскері [[қала]] тұрғындарын аяусыз жазалады. Бай егіншілік шұраттардың құлдырауына, қалалардың қирауына, мыңдаған бейбіт тұрғындардың қаза табуына әкеп соққан қазақ және өзбек соғысы бұдан кейінгі жылдары да жалғасты. Имамқұл [[Иран]]мен де жиі-жиі соғысты. Бұл соғыстарда ол қазақтардан жәрдем алып отырды.<ref>Ескендір Мунши, Тарих-и-аламара-ий Аббаси, КСРО ҒА шығыстану ин-ты Ленинград бөлімшесінің қолжазбалары, 3-бөлім; Ахмедов Б.А., Государство кочевых узбеков, М., 1965; Қазақстан тарихы, 2-т., А., 2000.</ref> == Сілтемелер == *[http://ru.rodovid.org/wk/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C:489061 Имам-кули] *[http://dic.academic.ru/dic.nsf/biograf2/6141 Имам-кули] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{stub}} 4m59cl4ajbqc9ly8z7iz58eunepsg3l 3576382 3576380 2026-04-03T21:13:42Z 1nter pares 146705 + [[Санат:Аштархан әулеті]] ([[Уикипедия:Гаджеттер/Санат импорттау|Санат импорттау]]) 3576382 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер |Есімі=Имақұли хан |Титулы=[[Бұхара хандығы]]ның [[хан]]ы |Туған күні=1582 |Балалары=Ескендір, Рүстем |Діні=[[Ислам]] |Туған жері=[[Бұхара]] |Қайтыс болған жері=[[Мекке]] |Қайтыс болған күні=1644 |Басқара бастады=1611 |Басқаруын аяқтады=1642 |Титулы_2=[[Ұлы жүз]]дің ханы |Ту_2=Flag of the Kazakh Khanate.svg |Басқара бастады_2=1628 |Басқаруын аяқтады_2=1642 |Монарх_2=[[Жәнібек хан Есімұлы|Жәнібек хан ІІ]] |Ізашары_2=Абылай сұлтан |Ізбасары_2=Рүстем |Ізашары=Уәли Мұхаммед хан |Ізбасары=Надир Мұхаммед хан }} '''Имамқұл, Имамкули''' (1582–1642) — [[Бұхара хандығы|Бұхар хандығының]] билеушісі (1611–1642), [[Аштархан әулеті]]нің өкілі. Қазақ хандығындағы [[Есім]] мен [[Тұрсын]] хандар арасындағы өзара қырқысты өз мүддесіне пайдаланып қалуға тырысты. Қазақ хандарының билігіне бағынбай [[Бұхар]] хандығына кеткен бүлікшіл сұлтан Абылайға Әндіжан өлкесінен үлес беріп, өзіне тартты. Сол арадан Абылай қазақ жеріне шабуыл жасап тұрды. 1623 ж. [[Абылай]] мен Имамқұл хан [[Ташкент]]ке жорық жасады. [[Тұрсын]] хан бұхарлықтарды жеңіліске ұшыратты. 1624 ж. [[Тұрсын хан|Тұрсын]] мен [[Есім хан|Есім хандар]] Абылай сұлтанды жазалау мақсатымен Әндіжанға біріккен жорық жасады. Абылай Имамқұлдан жәрдем сұрады. Қазақтар бұхарлықтарды жеңгенімен, Әндіжанды ала алмайды. Қазақ хандарының Имамқұлмен қарым-қатынастары өте күрделі болды. Қазақ [[билеуші]]лері мен билікке ұмтылған сұлтандар [[Бұхара хандығы|Бұхар хандығындағы]] әр түрлі топтардың ішкі күресіне белсене араласты. 1611 жылы [[Есім хан]] інісі Бусайытпен бірге Имамқұлға басты бәсекелесі Уәлимұхаммедтен тақты тартып алуға көмектесті. Бірақ көп ұзамай олардың өзара одағы тарап кетті. Олардың арасындағы ұзаққа созылған таластың себебі маңызды сауда-[[экономика]] орталығы – [[Ташкент]] қаласы болды. Сарай тарихшысы Ескендір Муншидің жазуы бойынша 1611 жылы [[Түркістан (қала)|Түркістандағы]] қазақ сұлтандары Имамқұлдың [[Бұхара хандығы|Бұхар]] тағындағы әлсіз жағдайын пайдаланып, [[Ташкент]] пен оның айналасына иелік ету құқығын мойындатты. Бірақ 1612 жылы Имамқұл қазақтарға қарсы [[Түркістан (қала)|Түркістан]] арқылы ''“Аспара мен Қаратаудың ең шеткі аймақтарына дейін”'' жорық ұйымдастырып, жолындағы бірнеше [[қала]] мен [[ел]]ді мекендерді талан-таражға түсірді. Бірақ Имамқұл Ташкент аймағын тастап шығысымен қала тұрғындары көтеріліс жасап, оның билеуші етіп тастап кеткен ұлы Искандарды (Ескендір) өлтірді. Қайтып келіп көтерілісті басқан Имамқұл әскері [[қала]] тұрғындарын аяусыз жазалады. Бай егіншілік шұраттардың құлдырауына, қалалардың қирауына, мыңдаған бейбіт тұрғындардың қаза табуына әкеп соққан қазақ және өзбек соғысы бұдан кейінгі жылдары да жалғасты. Имамқұл [[Иран]]мен де жиі-жиі соғысты. Бұл соғыстарда ол қазақтардан жәрдем алып отырды.<ref>Ескендір Мунши, Тарих-и-аламара-ий Аббаси, КСРО ҒА шығыстану ин-ты Ленинград бөлімшесінің қолжазбалары, 3-бөлім; Ахмедов Б.А., Государство кочевых узбеков, М., 1965; Қазақстан тарихы, 2-т., А., 2000.</ref> == Сілтемелер == *[http://ru.rodovid.org/wk/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C:489061 Имам-кули] *[http://dic.academic.ru/dic.nsf/biograf2/6141 Имам-кули] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{stub}} [[Санат:Аштархан әулеті]] 7dyo0mqv21smyokhkmcniyl6trl7z6x 3576383 3576382 2026-04-03T21:15:14Z 1nter pares 146705 3576383 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер |Есімі=Имақұли хан |Титулы=[[Бұхара хандығы]]ның [[хан]]ы |Туған күні=1582 |Балалары=Ескендір, Рүстем |Діні=[[Ислам]] |Туған жері=[[Бұхара]] |Қайтыс болған жері=[[Мекке]] |Қайтыс болған күні=1644 |Басқара бастады=1611 |Басқаруын аяқтады=1642 |Титулы_2=[[Ұлы жүз]]дің ханы |Ту_2=Flag of the Kazakh Khanate.svg |Басқара бастады_2=1628 |Басқаруын аяқтады_2=1642 |Монарх_2=[[Жәнібек хан Есімұлы|Жәнібек хан ІІ]] |Ізашары_2=Абылай сұлтан |Ізбасары_2=Рүстем |Ізашары=Уәли Мұхаммед хан |Ізбасары=Надир Мұхаммед хан }} '''Имамқұл хан''' (1582–1642) — [[Бұхара хандығы|Бұхар хандығының]] билеушісі (1611–1642), [[Аштархан әулеті]]нің өкілі. Қазақ хандығындағы [[Есім]] мен [[Тұрсын]] хандар арасындағы өзара қырқысты өз мүддесіне пайдаланып қалуға тырысты. Қазақ хандарының билігіне бағынбай [[Бұхар]] хандығына кеткен бүлікшіл сұлтан Абылайға Әндіжан өлкесінен үлес беріп, өзіне тартты. Сол арадан Абылай қазақ жеріне шабуыл жасап тұрды. 1623 ж. [[Абылай]] мен Имамқұл хан [[Ташкент]]ке жорық жасады. [[Тұрсын]] хан бұхарлықтарды жеңіліске ұшыратты. 1624 ж. [[Тұрсын хан|Тұрсын]] мен [[Есім хан|Есім хандар]] Абылай сұлтанды жазалау мақсатымен Әндіжанға біріккен жорық жасады. Абылай Имамқұлдан жәрдем сұрады. Қазақтар бұхарлықтарды жеңгенімен, Әндіжанды ала алмайды. Қазақ хандарының Имамқұлмен қарым-қатынастары өте күрделі болды. Қазақ билеушілері мен билікке ұмтылған сұлтандар [[Бұхара хандығы]]ндағы әр түрлі топтардың ішкі күресіне белсене араласты. 1611 жылы [[Есім хан]] інісі Бусайытпен бірге Имамқұлға басты бәсекелесі Уәлимұхаммедтен тақты тартып алуға көмектесті. Бірақ көп ұзамай олардың өзара одағы тарап кетті. Олардың арасындағы ұзаққа созылған таластың себебі маңызды сауда-экономика орталығы – [[Ташкент]] қаласы болды. Сарай тарихшысы Ескендір Муншидің жазуы бойынша 1611 жылы [[Түркістан (қала)|Түркістандағы]] қазақ сұлтандары Имамқұлдың [[Бұхара]] тағындағы әлсіз жағдайын пайдаланып, Ташкент пен оның айналасына иелік ету құқығын мойындатты. Бірақ 1612 жылы Имамқұл қазақтарға қарсы [[Түркістан (қала)|Түркістан]] арқылы ''“Аспара мен Қаратаудың ең шеткі аймақтарына дейін”'' жорық ұйымдастырып, жолындағы бірнеше қала мен елді мекендерді талан-таражға түсірді. Бірақ Имамқұл Ташкент аймағын тастап шығысымен қала тұрғындары көтеріліс жасап, оның билеуші етіп тастап кеткен ұлы Искандарды (Ескендір) өлтірді. Қайтып келіп көтерілісті басқан Имамқұл әскері [[қала]] тұрғындарын аяусыз жазалады. Бай егіншілік шұраттардың құлдырауына, қалалардың қирауына, мыңдаған бейбіт тұрғындардың қаза табуына әкеп соққан қазақ және өзбек соғысы бұдан кейінгі жылдары да жалғасты. Имамқұл [[Иран]]мен де жиі-жиі соғысты. Бұл соғыстарда ол қазақтардан жәрдем алып отырды.<ref>Ескендір Мунши, Тарих-и-аламара-ий Аббаси, КСРО ҒА шығыстану ин-ты Ленинград бөлімшесінің қолжазбалары, 3-бөлім; Ахмедов Б.А., Государство кочевых узбеков, М., 1965; Қазақстан тарихы, 2-т., А., 2000.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{stub}} == Сілтемелер == *[http://ru.rodovid.org/wk/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C:489061 Имам-кули] *[http://dic.academic.ru/dic.nsf/biograf2/6141 Имам-кули] [[Санат:Аштархан әулеті]] ic42cu22o32e3qj0jjzgnm2v40y9y93 Үлгі:Басты бет/Жаңалықтар 10 58856 3576363 3574014 2026-04-03T20:52:01Z Nurken 111493 3576363 wikitext text/x-wiki {{Басты бет/Түйін | түйін = {{Flatlist|'''[[Портал:Ағымдағы оқиғалар|Ағымдағы оқиғалар]]:''' [[Ирандағы соғыс (2026)|Ирандағы соғыс]]{{*}}[[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)|Ирандағы наразылықтар]]{{*}}[[Израиль−Хамас соғысы|Газа соғысы]]{{*}}[[Судандағы үшінші азамат соғысы|Судандағы азамат соғысы]]{{*}}[[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] <Small>([[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (2022 жылдан бастап)|хронологиясы]])</small> }} <!-- Ағымдағы оқиғалардың бірінің суреттемесі --> [[Сурет:Chuck Norris May 2015.jpg|оңға|100px]] <!-- Нақты оқиғалар --> * [[20 наурыз]] — америкалық [[актёр]] '''[[Чак Норрис]]''' (''суретте'') 86 жасында қайтыс болды. * [[15 наурыз]] — «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығының '''[[Оскар (2026)|98-марапаттау рәсімінде]]''' «[[Шайқас артынан шайқас]]» фильмі 6 мәрте сыйлық иегері атанды. * [[15 наурыз]] — Қазақстанда '''[[Қазақстандағы референдум (2026)|референдум]]''' нәтижесінде [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|жаңа Конституция]] қабылданды. * [[8 наурыз]] — үшінші [[Иран жоғарғы көсемі]] болып [[Әли Хаменеи]]дің ұлы '''[[Моджтаба Хаменеи]]''' сайланды. * [[28 ақпан]] — [[Ирандағы соғыс (2026)|АҚШ пен Израильдің әскери операциясы]] нәтижесінде билікте 1989 жылдан бері болған [[Иран жоғарғы көсемі]] '''[[Әли Хаменеи]]''' қайтыс болды. * [[14 ақпан]] — [[2026 Қысқы Олимпиада ойындары]]нда қазақстандық '''[[Михаил Станиславович Шайдоров|Михаил Шайдоров]]''' алтын жүлдегері және осылайша мәнерлеп сырғанаудан Олимпиада чемпионы атанды. {{Flatlist| *'''[[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі|Жақында қайтыс болғандар]]:''' [[Раиса Сәлмағамбетқызы Күзденбаева|Раиса Күзденбаева]]{{*}}[[Джон Майкл Бишоп]]{{*}}[[Чак Норрис]]{{*}}[[Филарет (Денисенко)]]{{*}}[[Юрген Хабермас]]{{*}}[[Энтони Джеймс Леггетт]]{{*}}[[Әли Хаменеи]] }} }} <noinclude> {{doc}} </noinclude> 6ev04t32sb7wpjzuax5ql06uiqrjscq 3576365 3576363 2026-04-03T20:53:22Z Nurken 111493 3576365 wikitext text/x-wiki {{Басты бет/Түйін | түйін = {{Flatlist|'''[[Портал:Ағымдағы оқиғалар|Ағымдағы оқиғалар]]:''' [[Ирандағы соғыс (2026)|Ирандағы соғыс]]{{*}}[[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)|Ирандағы наразылықтар]]{{*}}[[Израиль−Хамас соғысы|Газа соғысы]]{{*}}[[Судандағы үшінші азамат соғысы|Судандағы азамат соғысы]]{{*}}[[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] <Small>([[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (2022 жылдан бастап)|хронологиясы]])</small> }} <!-- Ағымдағы оқиғалардың бірінің суреттемесі --> [[Сурет:Chuck Norris May 2015.jpg|оңға|100px]] <!-- Нақты оқиғалар --> * [[20 наурыз]] — америкалық [[актёр]] '''[[Чак Норрис]]''' (''суретте'') 86 жасында қайтыс болды. * [[15 наурыз]] — «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығының '''[[Оскар (2026)|98-марапаттау рәсімінде]]''' «[[Шайқас артынан шайқас]]» фильмі 6 мәрте сыйлық иегері атанды. * [[15 наурыз]] — Қазақстанда '''[[Қазақстандағы референдум (2026)|референдум]]''' нәтижесінде [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|жаңа Конституция]] қабылданды. * [[8 наурыз]] — үшінші [[Иран жоғарғы көсемі]] болып [[Әли Хаменеи]]дің ұлы '''[[Моджтаба Хаменеи]]''' сайланды. * [[28 ақпан]] — [[Ирандағы соғыс (2026)|АҚШ пен Израильдің әскери операциясы]] нәтижесінде билікте 1989 жылдан бері болған [[Иран жоғарғы көсемі]] '''[[Әли Хаменеи]]''' қайтыс болды. * [[14 ақпан]] — [[2026 Қысқы Олимпиада ойындары]]нда қазақстандық '''[[Михаил Станиславович Шайдоров|Михаил Шайдоров]]''' алтын жүлдегері және осылайша мәнерлеп сырғанаудан Олимпиада чемпионы атанды. {{Flatlist| *'''[[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі|Жақында қайтыс болғандар]]:''' [[Раиса Сәлмағамбетқызы Күзденбаева|Раиса Күзденбаева]]{{*}}[[Джон Майкл Бишоп]]{{*}}[[Филарет (Денисенко)]]{{*}}[[Чак Норрис]]{{*}}[[Людмила Михайловна Аринина|Людмила Аринина]]{{*}}[[Юрген Хабермас]]{{*}}[[Энтони Джеймс Леггетт]] }} }} <noinclude> {{doc}} </noinclude> 7lkmi39qb41h1cgc2ekh613cfm8lymw 3576428 3576365 2026-04-04T05:05:11Z Nurtenge 93712 3576428 wikitext text/x-wiki {{Басты бет/Түйін | түйін = {{Flatlist|'''[[Портал:Ағымдағы оқиғалар|Ағымдағы оқиғалар]]:''' [[Ирандағы соғыс (2026)|Ирандағы соғыс]]{{*}}[[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)|Ирандағы наразылықтар]]{{*}}[[Израиль−Хамас соғысы|Газа соғысы]]{{*}}[[Судандағы үшінші азамат соғысы|Судандағы азамат соғысы]]{{*}}[[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] <Small>([[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (2022 жылдан бастап)|хронологиясы]])</small> }} <!-- Ағымдағы оқиғалардың бірінің суреттемесі --> [[Сурет:Artemis II Launch (NHQ202604010105).jpg|оңға|100px]] <!-- Нақты оқиғалар --> * [[1 сәуір]] — '''«[[Артемида II]]»''' миссиясының аясында (''суретте'') [[НАСА|NASA]] төрт ғарышкері бар басқарылатын ғарыш кемесін [[Ай]]ды айналып өтуге ұшырды. * [[20 наурыз]] — америкалық [[актёр]] '''[[Чак Норрис]]''' 86 жасында қайтыс болды. * [[15 наурыз]] — «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығының '''[[Оскар (2026)|98-марапаттау рәсімінде]]''' «[[Шайқас артынан шайқас]]» фильмі 6 мәрте сыйлық иегері атанды. * [[15 наурыз]] — Қазақстанда '''[[Қазақстандағы референдум (2026)|референдум]]''' нәтижесінде [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|жаңа Конституция]] қабылданды. * [[8 наурыз]] — үшінші [[Иран жоғарғы көсемі]] болып [[Әли Хаменеи]]дің ұлы '''[[Моджтаба Хаменеи]]''' сайланды. * [[28 ақпан]] — [[Ирандағы соғыс (2026)|АҚШ пен Израильдің әскери операциясы]] нәтижесінде билікте 1989 жылдан бері болған [[Иран жоғарғы көсемі]] '''[[Әли Хаменеи]]''' қайтыс болды. {{Flatlist| *'''[[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі|Жақында қайтыс болғандар]]:''' [[Раиса Сәлмағамбетқызы Күзденбаева|Раиса Күзденбаева]]{{*}}[[Джон Майкл Бишоп]]{{*}}[[Филарет (Денисенко)]]{{*}}[[Чак Норрис]]{{*}}[[Людмила Михайловна Аринина|Людмила Аринина]]{{*}}[[Юрген Хабермас]]{{*}}[[Энтони Джеймс Леггетт]] }} }} <noinclude> {{doc}} </noinclude> aagdmgc4l3y2ws0c6qvc07geqd9hord 3576430 3576428 2026-04-04T05:05:59Z Nurtenge 93712 3576430 wikitext text/x-wiki {{Басты бет/Түйін | түйін = {{Flatlist|'''[[Портал:Ағымдағы оқиғалар|Ағымдағы оқиғалар]]:''' [[Ирандағы соғыс (2026)|Ирандағы соғыс]]{{*}}[[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)|Ирандағы наразылықтар]]{{*}}[[Израиль−Хамас соғысы|Газа соғысы]]{{*}}[[Судандағы үшінші азамат соғысы|Судандағы азамат соғысы]]{{*}}[[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] <Small>([[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (2022 жылдан бастап)|хронологиясы]])</small> }} <!-- Ағымдағы оқиғалардың бірінің суреттемесі --> [[Сурет:Artemis II Launch (NHQ202604010105).jpg|оңға|100px]] <!-- Нақты оқиғалар --> * [[1 сәуір]] — '''«[[Артемида II]]»''' миссиясының аясында (''суретте'') [[НАСА|NASA]] төрт ғарышкері бар басқарылатын ғарыш кемесін [[Ай (серік)|Айды]] айналып өтуге ұшырды. * [[20 наурыз]] — америкалық [[актёр]] '''[[Чак Норрис]]''' 86 жасында қайтыс болды. * [[15 наурыз]] — «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығының '''[[Оскар (2026)|98-марапаттау рәсімінде]]''' «[[Шайқас артынан шайқас]]» фильмі 6 мәрте сыйлық иегері атанды. * [[15 наурыз]] — Қазақстанда '''[[Қазақстандағы референдум (2026)|референдум]]''' нәтижесінде [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|жаңа Конституция]] қабылданды. * [[8 наурыз]] — үшінші [[Иран жоғарғы көсемі]] болып [[Әли Хаменеи]]дің ұлы '''[[Моджтаба Хаменеи]]''' сайланды. * [[28 ақпан]] — [[Ирандағы соғыс (2026)|АҚШ пен Израильдің әскери операциясы]] нәтижесінде билікте 1989 жылдан бері болған [[Иран жоғарғы көсемі]] '''[[Әли Хаменеи]]''' қайтыс болды. {{Flatlist| *'''[[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі|Жақында қайтыс болғандар]]:''' [[Раиса Сәлмағамбетқызы Күзденбаева|Раиса Күзденбаева]]{{*}}[[Джон Майкл Бишоп]]{{*}}[[Филарет (Денисенко)]]{{*}}[[Чак Норрис]]{{*}}[[Людмила Михайловна Аринина|Людмила Аринина]]{{*}}[[Юрген Хабермас]]{{*}}[[Энтони Джеймс Леггетт]] }} }} <noinclude> {{doc}} </noinclude> ghhbiqlcmiv4u3vlf935eis1hrvskr0 Бейресми босқындар 0 89354 3576088 3575963 2026-04-03T12:16:43Z Шерова Ринат Амангелдиевна 179346 3576088 wikitext text/x-wiki '''Бейресми босқындар''' - тіркелмеген [[босқын]]дар мен [[Миграция|мигранттар]].<ref>Орысша қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. - 569 б. ISBN 9965-808-89-9</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Ғылым]] [[Санат:Әлеуметтану]] [[Санат:Саясаттану]] {{stub}} m2m45js3bprgqx26rqk82rsj33rown3 3576135 3576088 2026-04-03T13:40:55Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Шерова Ринат Амангелдиевна|Шерова Ринат Амангелдиевна]] ([[User talk:Шерова Ринат Амангелдиевна|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 2115512 wikitext text/x-wiki '''Бейресми босқындар''' - тіркелмеген [[босқын]]дар мен [[Миграция|мигранттар]].<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. - 569 б. ISBN 9965-808-89-9</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Ғылым]] [[Санат:Әлеуметтану]] [[Санат:Саясаттану]] {{stub}} sie1btlyes5kfvvbmdmaxt5jep4si3a Сарыарқа әуежайы 0 97896 3576265 3574949 2026-04-03T19:22:48Z Kasymov 10777 «[[Санат:Қазақстан әуежайлары|Қазақстан әуежайлары]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3576265 wikitext text/x-wiki [[File:KGF IMG 6771.JPG|thumb|270px|right|«Сарыарқа» әуежайы]] «[[Сарыарқа]]» әуежайы 1980 ж. пайдалануға берілді және халықаралық нормалар мен стандарттарға сәйкес келетін қуатты әлеуетке ие. [[Әуежай]] ИКАО-ның бірінші санаты бойынша әуе кемелерінің барлық түрлеріне қызмет көрсетуге мүмкіндік береді. 1992 ж. «Сарыарқа» әуежайына уақытша сызба бойынша Халықаралық әуежай мәртебесі берілді. Оның жобалық қуаты бір жылда 2,5 млн жолаушыға қызмет көрсетуге, 18 мың тонна жүкті және 7 мың тонна поштаны жеткізуге мүмкіндік береді. [[Инвестиция]] тарту және әуежай шаруашылығын одан әрі дамыту мақсатында «Сарыарқа» АҚ әуежайы акциясының 100% мемлекеттік пакетін сату бойынша акция пакеті [[Алматы]] қаласының «Sky service» ЖШС-іне берілді.<ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5</ref> == Дереккөздер == <references/> == Сыртқы сілтемелер == {{Commonscat|Sary-Arka Airport}} * [http://www.karagandy.aero Sary-Arka Airport] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150607055046/http://www.karagandy.aero/ |date=2015-06-07 }} {{ref-kk}} {{ref-ru}} {{ref-en}} {{Stub:Қарағанды облысы: Энциклопедия }} {{wikify}} {{Қазақстан әуежайлары}} [[Санат:Қарағанды облысы]] [[Санат:Қарағанды облысы әуежайлары]] 7xw5q9rw55rlu874q67c9u9sc3tfzrn 3576266 3576265 2026-04-03T19:22:53Z Kasymov 10777 «[[Санат:Қарағанды облысы|Қарағанды облысы]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3576266 wikitext text/x-wiki [[File:KGF IMG 6771.JPG|thumb|270px|right|«Сарыарқа» әуежайы]] «[[Сарыарқа]]» әуежайы 1980 ж. пайдалануға берілді және халықаралық нормалар мен стандарттарға сәйкес келетін қуатты әлеуетке ие. [[Әуежай]] ИКАО-ның бірінші санаты бойынша әуе кемелерінің барлық түрлеріне қызмет көрсетуге мүмкіндік береді. 1992 ж. «Сарыарқа» әуежайына уақытша сызба бойынша Халықаралық әуежай мәртебесі берілді. Оның жобалық қуаты бір жылда 2,5 млн жолаушыға қызмет көрсетуге, 18 мың тонна жүкті және 7 мың тонна поштаны жеткізуге мүмкіндік береді. [[Инвестиция]] тарту және әуежай шаруашылығын одан әрі дамыту мақсатында «Сарыарқа» АҚ әуежайы акциясының 100% мемлекеттік пакетін сату бойынша акция пакеті [[Алматы]] қаласының «Sky service» ЖШС-іне берілді.<ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5</ref> == Дереккөздер == <references/> == Сыртқы сілтемелер == {{Commonscat|Sary-Arka Airport}} * [http://www.karagandy.aero Sary-Arka Airport] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150607055046/http://www.karagandy.aero/ |date=2015-06-07 }} {{ref-kk}} {{ref-ru}} {{ref-en}} {{Stub:Қарағанды облысы: Энциклопедия }} {{wikify}} {{Қазақстан әуежайлары}} [[Санат:Қарағанды облысы әуежайлары]] dptemst319c6dbfqgvv9oyqfud1ayv7 Балтабай Сейітмамытұлы 0 108524 3576182 3575067 2026-04-03T17:35:49Z Nurken 111493 3576182 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Балтабай Сейітмамытұлы |шынайы есімі = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 11.04.1950 |туған жері = [[Қастек (ауыл)|Қастек ауылы]], {{туғанжері|Жамбыл ауданы (Алматы облысы){{!}}Жамбыл ауданы|Жамбыл ауданында (Алматы облысы)}}, [[Алматы облысы]], [[Қазақ КСР]], [[КСРО]] |қайтыс болған күні = 03.02.2026 |қайтыс болған жері = |мамандығы = {{актер|Қазақстан}}, театр режиссері |азаматтығы = {{байрақ|КСРО}} (1950–1991)<br>{{байрақ|Қазақстан}} (1991–) |белсенді жылдары = 1976–2026 |бағыты = [[драма]], [[мелодрама]] |ұжымы = |марапаттары = {{Қатар |{{Құрмет ордені}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} }} |сайты = }} '''Балтабай Сейітмамытұлы''' ([[11 сәуір]] [[1950 жыл]], [[Алматы облысы]], [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]], [[Қастек (ауыл)|Қастек ауылы]] – [[3 ақпан]] [[2026 жыл]]) — қазақстандық [[актёр]], [[режиссёр]], [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] (2006), [[Құрмет ордені]]нің иегері (2013), [[Алматы облысы]]ның [[құрметті азамат]]ы (2010). == Білімі == Сейітмамытұлы [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театры|Әуезов атындағы театр]]дың жанындағы театр студиясын (1971) театр және кино актері мамандығы бойынша; [[Т. Жүргенов атындағы Қазақ мемлекеттік театр және кино институты]]н (1996), драма және кино режиссері мамандығы бойынша бітірген. == Еңбек жолы == Балтабай Сейітмамытұлы — «Жүрегім ашық жақсыға» кітабының (2010); жарияланған спектакль рецензияларының авторы. * 1974 жылдан ол — С. Сейфуллин атындағы Қарағанды облыстық драма театрының актері. * 1976 жылдан ол — Ғ. Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік балалар мен жасөспірімдер академиялық театрының актері. * 1978 жылғы маусымнан ол — «Гүлдер» республикалық ансамблінің актері. * 1978 жылғы қыркүйектен ол — [[М. Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық театры]]ның актері. * 1984 жылдан бері ол — Ғ. Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік балалар мен жасөспірімдер академиялық театрының актері. == Шығармашылығы == Сейітмамытұлы келесі спектакльдерде ойнады: I. Есенберлиннің «Ғашықтар» (Амантай), Ғабит Махмұтұлы Мүсіреповтың «[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу (пьеса)|Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]]» (Қозы), Е. Ерубаевтың «Менің құрдастарым» (Рахмет), С. Жүнісовтың «Жаралы гүлдер» (Военком), А.П. Чеховтың «Шағала» (Тригорин), Ш. Мұртазаның «Бесеудің хаты» (Иванов), «Қызыл жебе» (Жармұханбетов), У. Шекспирдің «Даулы түнгі думан» (Тизей), М. Әуезовтың «Абай» (Айдар), Т. Теменовтың «Мулен Ружға шақыру» (Сахнаның киесі), Ә. Таразидің «Індет» (Қызыл әскер), С. Балғабаевтың «Ең әдемі келіншек» (Жиөнбай), Е. Төлеубайдың «Жерұйық» (Бастық) және т.б. == Марапаттары == * Халықаралық театр фиститвальдерінің бірнеше мәрте жүлдегері. * «Алтын қанатты адам» сыйлығының иегері. * 2007 жылы елбасының жарлығымен [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] құрметті атағымен марапатталды. * 2010 жылы [[Алматы облысы]]ның [[құрметті азамат]]ы атағы; * 2010 жылы [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]]ның [[құрметті азамат]]ы атақтары берілді. * 2013 жылы президент жарлығымен [[Құрмет ордені]]нің иегері атанды. * 2016 жылы ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі. == Жеке қасиеттері == Әскери атағы — аға матрос. Діни көзқарасы — ислам. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы — [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Н.Ә. Назарбаев]]. Қазақстанның болашағы туралы болжамы — «Оптимистік». Хоббиі — өлең, әңгіме, пьеса, сценарий жазу. Сүйіп оқитын әдебиеті — классикалық, тарихи, философиялық, Мысыр философтары туралы кітаптар. Үйленген. Жұбайы — Сапахова Ләззат Айтханқызы, «Хабар» агенттігінің редакторы. Ұлдары — Арман Балтабайұлы, «[[Хабар (агенттік)|Хабар]]<nowiki/>» агенттігінің журналисі; Айдын Балтабайұлы, кино операторы.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Сейітмамытұлы, Балтабай}} [[Санат:Қазақстан театр режиссёрлері]] [[Санат:Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік балалар мен жасөспірімдер театры тұлғалары]] [[Санат:Қазақстан театр актерлері]] ifwqdykrcmt2l9rcp4rnw82oqj2fx58 3576229 3576182 2026-04-03T18:34:05Z Nurken 111493 3576229 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Балтабай Сейітмамытұлы |шынайы есімі = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 11.04.1950 |туған жері = [[Қастек (ауыл)|Қастек ауылы]], {{туғанжері|Жамбыл ауданы (Алматы облысы){{!}}Жамбыл ауданы|Жамбыл ауданында (Алматы облысы)}}, [[Алматы облысы]], [[Қазақ КСР]], [[КСРО]] |қайтыс болған күні = 03.02.2026 |қайтыс болған жері = |мамандығы = {{актер|Қазақстан}}, театр режиссёрі |азаматтығы = {{байрақ|КСРО}} (1950–1991)<br>{{байрақ|Қазақстан}} (1991–) |белсенді жылдары = 1976–2026 |бағыты = [[драма]], [[мелодрама]] |ұжымы = |марапаттары = {{Қатар |{{Құрмет ордені}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} }} |сайты = }} '''Балтабай Сейітмамытұлы''' ([[11 сәуір]] [[1950 жыл]], [[Қастек (ауыл)|Қастек ауылы]], [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]], [[Алматы облысы]] – [[3 ақпан]] [[2026 жыл]]) — қазақстандық [[актёр]], [[режиссёр]], [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] (2006), [[Құрмет ордені]]нің иегері (2013), [[Алматы облысы]]ның [[құрметті азамат]]ы (2010). == Білімі == Сейітмамытұлы [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театры|Әуезов атындағы театр]]дың жанындағы театр студиясын (1971) театр және кино актері мамандығы бойынша; [[Т. Жүргенов атындағы Қазақ мемлекеттік театр және кино институты]]н (1996), драма және кино режиссері мамандығы бойынша бітірген. == Еңбек жолы == Балтабай Сейітмамытұлы — «Жүрегім ашық жақсыға» кітабының (2010); жарияланған спектакль рецензияларының авторы. * 1974 жылдан ол — С. Сейфуллин атындағы Қарағанды облыстық драма театрының актері. * 1976 жылдан ол — Ғ. Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік балалар мен жасөспірімдер академиялық театрының актері. * 1978 жылғы маусымнан ол — «Гүлдер» республикалық ансамблінің актері. * 1978 жылғы қыркүйектен ол — [[М. Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық театры]]ның актері. * 1984 жылдан бері ол — Ғ. Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік балалар мен жасөспірімдер академиялық театрының актері. == Шығармашылығы == Сейітмамытұлы келесі спектакльдерде ойнады: I. Есенберлиннің «Ғашықтар» (Амантай), Ғабит Махмұтұлы Мүсіреповтың «[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу (пьеса)|Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]]» (Қозы), Е. Ерубаевтың «Менің құрдастарым» (Рахмет), С. Жүнісовтың «Жаралы гүлдер» (Военком), А.П. Чеховтың «Шағала» (Тригорин), Ш. Мұртазаның «Бесеудің хаты» (Иванов), «Қызыл жебе» (Жармұханбетов), У. Шекспирдің «Даулы түнгі думан» (Тизей), М. Әуезовтың «Абай» (Айдар), Т. Теменовтың «Мулен Ружға шақыру» (Сахнаның киесі), Ә. Таразидің «Індет» (Қызыл әскер), С. Балғабаевтың «Ең әдемі келіншек» (Жиөнбай), Е. Төлеубайдың «Жерұйық» (Бастық) және т.б. == Марапаттары == * Халықаралық театр фиститвальдерінің бірнеше мәрте жүлдегері. * «Алтын қанатты адам» сыйлығының иегері. * 2007 жылы елбасының жарлығымен [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] құрметті атағымен марапатталды. * 2010 жылы [[Алматы облысы]]ның [[құрметті азамат]]ы атағы; * 2010 жылы [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]]ның [[құрметті азамат]]ы атақтары берілді. * 2013 жылы президент жарлығымен [[Құрмет ордені]]нің иегері атанды. * 2016 жылы ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі. == Жеке қасиеттері == Әскери атағы — аға матрос. Діни көзқарасы — ислам. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы — [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Н.Ә. Назарбаев]]. Қазақстанның болашағы туралы болжамы — «Оптимистік». Хоббиі — өлең, әңгіме, пьеса, сценарий жазу. Сүйіп оқитын әдебиеті — классикалық, тарихи, философиялық, Мысыр философтары туралы кітаптар. Үйленген. Жұбайы — Сапахова Ләззат Айтханқызы, «Хабар» агенттігінің редакторы. Ұлдары — Арман Балтабайұлы, «[[Хабар (агенттік)|Хабар]]<nowiki/>» агенттігінің журналисі; Айдын Балтабайұлы, кино операторы.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Сейітмамытұлы, Балтабай}} [[Санат:Қазақстан театр режиссёрлері]] [[Санат:Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік балалар мен жасөспірімдер театры тұлғалары]] [[Санат:Қазақстан театр актерлері]] k2nh8o5qxj56ytvmbbxmi5gzy6ytgps 3576230 3576229 2026-04-03T18:35:27Z Nurken 111493 3576230 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Балтабай Сейітмамытұлы |шынайы есімі = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 11.04.1950 |туған жері = [[Қастек (ауыл)|Қастек ауылы]], {{туғанжері|Жамбыл ауданы (Алматы облысы){{!}}Жамбыл ауданы|Жамбыл ауданында (Алматы облысы)}}, [[Алматы облысы]], [[Қазақ КСР]], [[КСРО]] |қайтыс болған күні = 03.02.2026 |қайтыс болған жері = |мамандығы = {{актер|Қазақстан}}, театр режиссёрі |азаматтығы = {{байрақ|КСРО}} (1950–1991)<br>{{байрақ|Қазақстан}} (1991–) |белсенді жылдары = 1976–2026 |бағыты = [[драма]], [[мелодрама]] |ұжымы = |марапаттары = {{Қатар |{{Құрмет ордені}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} }} |сайты = }} '''Балтабай Сейітмамытұлы''' ([[11 сәуір]] [[1950]], [[Қастек (ауыл)|Қастек ауылы]], [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]], [[Алматы облысы]] – [[3 ақпан]] [[2026]]) — кеңестік және қазақстандық [[актёр]], [[режиссёр]], [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] (2006), [[Құрмет ордені]]нің иегері (2013), [[Алматы облысы]]ның [[құрметті азамат]]ы (2010). == Білімі == Сейітмамытұлы [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театры|Әуезов атындағы театр]]дың жанындағы театр студиясын (1971) театр және кино актері мамандығы бойынша; [[Т. Жүргенов атындағы Қазақ мемлекеттік театр және кино институты]]н (1996), драма және кино режиссері мамандығы бойынша бітірген. == Еңбек жолы == Балтабай Сейітмамытұлы — «Жүрегім ашық жақсыға» кітабының (2010); жарияланған спектакль рецензияларының авторы. * 1974 жылдан ол — С. Сейфуллин атындағы Қарағанды облыстық драма театрының актері. * 1976 жылдан ол — Ғ. Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік балалар мен жасөспірімдер академиялық театрының актері. * 1978 жылғы маусымнан ол — «Гүлдер» республикалық ансамблінің актері. * 1978 жылғы қыркүйектен ол — [[М. Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық театры]]ның актері. * 1984 жылдан бері ол — Ғ. Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік балалар мен жасөспірімдер академиялық театрының актері. == Шығармашылығы == Сейітмамытұлы келесі спектакльдерде ойнады: I. Есенберлиннің «Ғашықтар» (Амантай), Ғабит Махмұтұлы Мүсіреповтың «[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу (пьеса)|Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]]» (Қозы), Е. Ерубаевтың «Менің құрдастарым» (Рахмет), С. Жүнісовтың «Жаралы гүлдер» (Военком), А.П. Чеховтың «Шағала» (Тригорин), Ш. Мұртазаның «Бесеудің хаты» (Иванов), «Қызыл жебе» (Жармұханбетов), У. Шекспирдің «Даулы түнгі думан» (Тизей), М. Әуезовтың «Абай» (Айдар), Т. Теменовтың «Мулен Ружға шақыру» (Сахнаның киесі), Ә. Таразидің «Індет» (Қызыл әскер), С. Балғабаевтың «Ең әдемі келіншек» (Жиөнбай), Е. Төлеубайдың «Жерұйық» (Бастық) және т.б. == Марапаттары == * Халықаралық театр фиститвальдерінің бірнеше мәрте жүлдегері. * «Алтын қанатты адам» сыйлығының иегері. * 2007 жылы елбасының жарлығымен [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] құрметті атағымен марапатталды. * 2010 жылы [[Алматы облысы]]ның [[құрметті азамат]]ы атағы; * 2010 жылы [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]]ның [[құрметті азамат]]ы атақтары берілді. * 2013 жылы президент жарлығымен [[Құрмет ордені]]нің иегері атанды. * 2016 жылы ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі. == Жеке қасиеттері == Әскери атағы — аға матрос. Діни көзқарасы — ислам. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы — [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Н.Ә. Назарбаев]]. Қазақстанның болашағы туралы болжамы — «Оптимистік». Хоббиі — өлең, әңгіме, пьеса, сценарий жазу. Сүйіп оқитын әдебиеті — классикалық, тарихи, философиялық, Мысыр философтары туралы кітаптар. Үйленген. Жұбайы — Сапахова Ләззат Айтханқызы, «Хабар» агенттігінің редакторы. Ұлдары — Арман Балтабайұлы, «[[Хабар (агенттік)|Хабар]]<nowiki/>» агенттігінің журналисі; Айдын Балтабайұлы, кино операторы.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Сейітмамытұлы, Балтабай}} [[Санат:Қазақстан театр режиссёрлері]] [[Санат:Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік балалар мен жасөспірімдер театры тұлғалары]] [[Санат:Қазақстан театр актерлері]] s34dkfvpakvxj7sijoni510s0mzwcjj Бақтыбай Әшімбекұлы Қасымбеков 0 118172 3576434 3404250 2026-04-04T05:17:44Z ~2026-20691-37 179401 3576434 wikitext text/x-wiki '''Бақтыбай Әшімбекұлы Қасымбеков''' ([[19 сәуір]] [[1958 жыл]], [[Түркістан облысы]] [[Сарыағаш ауданы]]) - ҚР Білім және ғылым министрлігі Білім және ғылым саласын бақылау комитетінің профессоры (2003 жылдан), Халықаралық инженерлік академиясының академигі ([[Мәскеу]] қ., 2003 жылдан), Ұлттық ғалымдар академиясының, Ұлттық инженерлік академияның, Жаратылыстану ғылымдары академиясының құрметті академигі («Калий» (Мәскеу қ., 2000), Техника ғылымдарының кандидаты (1985), докторы (2003). [[Шанышқылы]] тайпасының Шошым руынан шыққан. <ref>{{кітап |авторы = Мекембай Омарұлы |бөлімі = |бөлім сілтемесі = |тақырыбы = |шынайы атауы = Шаңышқылы шежіресі |сілтеме = http://berdeke.kz/blog/2012/06/03/%d1%88%d0%b0%d0%bd%d1%8b%d1%88%d2%9b%d1%8b%d0%bb%d1%8b-%d1%88%d0%b5%d0%b6%d1%96%d1%80%d0%b5%d1%81%d1%96-%d0%bc%d0%b5%d0%ba%d0%b5%d0%bc%d0%b1%d0%b0%d0%b9-%d0%be%d0%bc%d0%b0%d1%80%d2%b1%d0%bb%d1%8b/ |уикитека = |жауапты = А.Ирисбаев |басылым = |орны = Ташкент |баспасы = Езувчи |жыл = 2000 |томы = |беттері = |барлық беті = 232 |сериясы = |isbn = 5-8255-0662-4 |тиражы = 1000 }}</ref> ==Білімі== * '''       Ленсовет атындағы Ленинград технологиялық институтының''' '''Инженерлік кибернетика факультеті ''(үздік).''''' '''2.    Мәскеу Жоғары патент жүргізу және өнертапқыштық институты''' '''''(үздік).''''' '''3.    КСРО ҒА Н.С. Курнаков атынд. Мәскеу жалпы және бейорганикалық химия институтының аспирантурасы,''' '''КСРО ҒА академигі, Лениндік және Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, өнеркәсіптік ауыр су (дейтерий) өндірісінің негізін қалаушы Н.М. Жаворонковтың ғылыми мектебінің оқушысы''' '''4.         Қазақ мемлекеттік заң академиясы ''(үздік)''''' ==Қызмет жолы== * {| class="wikitable" | valign="top" |08.1980 – 03.1981 | valign="top" |Қазақ химия-технология институтының (ҚазХТИ) салалық зертхана инженері, Шымкент қ. |- | valign="top" |03.1981 – 10.1981 | valign="top" |ҚазХТИ ХӨМА кафедрасының кіші ғылыми қызметкері, Шымкент қ. |- | valign="top" |12.1981 – 06.1985 | valign="top" |КСРО ҒА Н.С. Курнаков атынд. Мәскеу жалпы және бейорганикалық химия институтының '''аспиранты''', Мәскеу қ. |- | valign="top" |1985 – 2002 | valign="top" |ҚазХТИ аға ғылыми қызметкері, оқытушысы, доценті, зертхана меңгерушісі, директордың ғылым жөніндегі орынбасары, Шымкент қ. |- | colspan="2" valign="top" | '''МЕМЛЕКЕТТІК ҚЫЗМЕТІ''' |- | valign="top" |10.2002 – 11.2003 | valign="top" |Қазақстан    Республикасы    Мемлекеттік     қызмет    істері    агенттігі төрағасының көмекшісі |- | valign="top" |11.2003 – 12.2003 | valign="top" |Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігі Мемлекеттік қызметті кадрлық қамтамасыз ету департаменті директорының орынбасары |- | valign="top" |12.2003 – 04.2006 | valign="top" |Қазақстан  Республикасы  Ішкі  істер  министрлігі  Тыл  департаменті бастығының орынбасары |- | valign="top" |11.2007 – 08.2010 | valign="top" |Қазақстан   Республикасы   Премьер-Министрі  Кеңсесі   Ұйымдастыру жұмысы және аумақтық даму бөлімінің бас инспекторы |- | valign="top" |'''08.2010 – 03.2011''' | valign="top" |'''Қазақстан Республикасы Білім және ғылым вице-министрі''' |- | valign="top" |'''03.2011 – 03.2012''' | valign="top" |'''Қазақстан  Республикасы  Білім  және  ғылым  министрлігі  Ғылым комитетінің төрағасы''' |- | valign="top" |05.2012 – 08.2012 | valign="top" |Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі «Әскери-стратегиялық зерттеулер орталығы» АҚ вице-президенті |- | valign="top" |12.2012 – 08.2013 | valign="top" |Қазақстан   Республикасы   Премьер-Министрі  Кеңсесі  Өңірлік   даму бөлімінің бас инспекторы |- | valign="top" |'''08.2013 – 09.2014''' | valign="top" |'''Қазақстан   Республикасы  Индустрия  және  жаңа   технологиялар министрлігі Өнеркәсіп комитетінің төрағасы''' |- | valign="top" |08.2014 –02.2017 | valign="top" |'''Директор  '''«Қазақстан  Республикасының  шикізатты  кешенді  ұқсату жөніндегі Ұлттық орталығы» РМК |- | valign="top" |02.2017 – 04.2021 | valign="top" |Қазақстан    Республикасы     Премьер-Министрінің    Орынбасарының '''Кеңесшісі''' |- | valign="top" |04.2021 – осы күнге дейін | valign="top" |Зейнеткер, Тараз Директорлар кеңесінің төрағасы, "Shengtai Biotech" ЖШС-ң бас директордың орынбасары |} {| class="wikitable" | valign="top" | '''БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ САЛАСЫНДАҒЫ ЕҢБЕКТЕРІ''' |- | valign="top" | '''''Шыға рғ ан кітап тары :''''' ·  Калий // «Руда и металлы» баспа үйі, Мәскеу, 2000 жыл ·  Химия бойынша есептік міндеттер алгоритмдері // Шымкент, 2001 жыл ·  Фракциялық кристалдану // «Руда и металлы» баспа үйі, Мәскеу, 2002 жыл ·  Мемлекеттік басқару және мемлекеттік қызмет // «Сарыарқа» баспа үйі, Астана, 2004 жыл ·  Шанышқылы Бердіқожа батыр // «Фолиант» баспасы, Астана, 2009 жыл '''''Ма қалалары, жарияланымдар ы:''''' '''80-нен астам жарияланымның''' авторы. '''''Өнертабыстары,  патенттері :''''' Алты патенттелген өнертабыстың авторы, сондай-ақ капролактам мен бензол қышқылын аса жоғары қысымдарда тазартудың жаңа, тиімділігі жоғары технологияларының авторы. '''''Өзгелері :''''' ·  Нанотехнология жөніндегі ғылыми мектептің негізін қалаушы; ·  '''Екі ғылым докторын''' және '''жеті ғылым кандидатын''' дайындаған; ·  Өнеркәсіптің мұнай-химия, химия, фармацевтика салаларында қолданылатын ерекше таза органикалық заттарды алудың ғылымды көп қажет ететін өндірісін құрған. |} * == Марапаттары мен шендері == * · 1983 ж. – КСРО ҒА ғылыми конференциясының қорытындысы бойынша екінші сыйлық, Мәскеу қ.; · 1988 ж. – ҚазХТИ-дің «Шымкент облысының үздік жас маманы» дипломы; ·  2004 ж. – «Ішкі істер министрлігіндегі үздік қызметі үшін» төсбелгісі; ·  2005 ж. – «Андропов ордені» (Мәскеу қ.); ·  2006 ж. – Қазақстан Республикасын индустриялық-инновациялық дамытудағы белсенді қызметі үшін ҚР Ұлттық инженерия академиясының «Қазақстан Республикасының Ұлттық инженерия академиясына 15 жыл» төсбелгісі; ·  2006 ж. – академик О.А. Жолдасбековтің туылғанына 75 жыл толуы құрметіне орай ҚР Ұлттық инженерия академиясының төсбелгісі; ·  2010 ж. – '''ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Алғыс грамотасы'''; ·  2011 ж. – «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» '''медалі'''; ·  2014 ж. – «Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетіне 80 жыл» '''медалі'''. ·       2021 ж. – «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 30 жыл» '''медалі'''; 2021 ж– «Қазақстан Республикасының Ерен Еңбегі үшін» '''медалі.''' ==Еңбектері== * Техника ғылымдарының кандидаты (1985), докторы (2003). Докторлық диссертациясының тақырыбы: «Фракциялық кристалдау кезінде аса таза заттектер алу үдерісінің ғылыми негіздері». * «Химия бойынша есеп айырысу тапсырмаларының алгоритмі» ([[Шымкент]] қ., 2001), * «Фракциялық кристалдау» ([[Мәскеу]] қ., 2002) * «Мемлекеттік басқару және мемлекеттік қызмет» ([[Астана]] қ., 2004) * «Шанышқылы Бердіқожа батыр» (2009) кітаптарының; * 80-нен астам жарияланымдардың авторы. ==Отбасы== * Үйленген. Жұбайы - Қасымбекова Рита Телегенқызы, кәсіпкер. * Балалары - Әйгерім, Тимур, Асылзат.<ref>Қазақстан Республикасында Кімнің Кім екені – 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011. ISBN 978-601-278-473-2</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:19 сәуірде туғандар]] [[Санат:1958 жылы туғандар]] [[Санат:Сарыағаш ауданында туғандар]] [[Санат:Ленинград технологиялық институты түлектері]] [[Санат:Мәскеу Жоғары мемлекеттік патенттеу және өнертабыс институты түлектері]] [[Санат:Қазақ мемлекеттік заң университеті түлектері]] [[Санат:Техника ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қазақстан Республикасы Білім және ғылыми министрлігі Білім және ғылым саласын бақылау комитетінің профессорлары]] [[Санат:Халықаралық инженерлік академиясының академиктері]] [[Санат:Қазақстан инженерлері]] [[Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы академиктері]] [[Санат:Қазақстан Ұлттық инженерлік академиясының академиктері]] [[Санат:Қазақстан вице-министрлері]] 9mqizd36eeqc7mo08lcw0c7sxlxakhi 3576435 3576434 2026-04-04T05:20:01Z ~2026-20691-37 179401 /* Марапаттары мен шендері */ 3576435 wikitext text/x-wiki '''Бақтыбай Әшімбекұлы Қасымбеков''' ([[19 сәуір]] [[1958 жыл]], [[Түркістан облысы]] [[Сарыағаш ауданы]]) - ҚР Білім және ғылым министрлігі Білім және ғылым саласын бақылау комитетінің профессоры (2003 жылдан), Халықаралық инженерлік академиясының академигі ([[Мәскеу]] қ., 2003 жылдан), Ұлттық ғалымдар академиясының, Ұлттық инженерлік академияның, Жаратылыстану ғылымдары академиясының құрметті академигі («Калий» (Мәскеу қ., 2000), Техника ғылымдарының кандидаты (1985), докторы (2003). [[Шанышқылы]] тайпасының Шошым руынан шыққан. <ref>{{кітап |авторы = Мекембай Омарұлы |бөлімі = |бөлім сілтемесі = |тақырыбы = |шынайы атауы = Шаңышқылы шежіресі |сілтеме = http://berdeke.kz/blog/2012/06/03/%d1%88%d0%b0%d0%bd%d1%8b%d1%88%d2%9b%d1%8b%d0%bb%d1%8b-%d1%88%d0%b5%d0%b6%d1%96%d1%80%d0%b5%d1%81%d1%96-%d0%bc%d0%b5%d0%ba%d0%b5%d0%bc%d0%b1%d0%b0%d0%b9-%d0%be%d0%bc%d0%b0%d1%80%d2%b1%d0%bb%d1%8b/ |уикитека = |жауапты = А.Ирисбаев |басылым = |орны = Ташкент |баспасы = Езувчи |жыл = 2000 |томы = |беттері = |барлық беті = 232 |сериясы = |isbn = 5-8255-0662-4 |тиражы = 1000 }}</ref> ==Білімі== * '''       Ленсовет атындағы Ленинград технологиялық институтының''' '''Инженерлік кибернетика факультеті ''(үздік).''''' '''2.    Мәскеу Жоғары патент жүргізу және өнертапқыштық институты''' '''''(үздік).''''' '''3.    КСРО ҒА Н.С. Курнаков атынд. Мәскеу жалпы және бейорганикалық химия институтының аспирантурасы,''' '''КСРО ҒА академигі, Лениндік және Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, өнеркәсіптік ауыр су (дейтерий) өндірісінің негізін қалаушы Н.М. Жаворонковтың ғылыми мектебінің оқушысы''' '''4.         Қазақ мемлекеттік заң академиясы ''(үздік)''''' ==Қызмет жолы== * {| class="wikitable" | valign="top" |08.1980 – 03.1981 | valign="top" |Қазақ химия-технология институтының (ҚазХТИ) салалық зертхана инженері, Шымкент қ. |- | valign="top" |03.1981 – 10.1981 | valign="top" |ҚазХТИ ХӨМА кафедрасының кіші ғылыми қызметкері, Шымкент қ. |- | valign="top" |12.1981 – 06.1985 | valign="top" |КСРО ҒА Н.С. Курнаков атынд. Мәскеу жалпы және бейорганикалық химия институтының '''аспиранты''', Мәскеу қ. |- | valign="top" |1985 – 2002 | valign="top" |ҚазХТИ аға ғылыми қызметкері, оқытушысы, доценті, зертхана меңгерушісі, директордың ғылым жөніндегі орынбасары, Шымкент қ. |- | colspan="2" valign="top" | '''МЕМЛЕКЕТТІК ҚЫЗМЕТІ''' |- | valign="top" |10.2002 – 11.2003 | valign="top" |Қазақстан    Республикасы    Мемлекеттік     қызмет    істері    агенттігі төрағасының көмекшісі |- | valign="top" |11.2003 – 12.2003 | valign="top" |Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігі Мемлекеттік қызметті кадрлық қамтамасыз ету департаменті директорының орынбасары |- | valign="top" |12.2003 – 04.2006 | valign="top" |Қазақстан  Республикасы  Ішкі  істер  министрлігі  Тыл  департаменті бастығының орынбасары |- | valign="top" |11.2007 – 08.2010 | valign="top" |Қазақстан   Республикасы   Премьер-Министрі  Кеңсесі   Ұйымдастыру жұмысы және аумақтық даму бөлімінің бас инспекторы |- | valign="top" |'''08.2010 – 03.2011''' | valign="top" |'''Қазақстан Республикасы Білім және ғылым вице-министрі''' |- | valign="top" |'''03.2011 – 03.2012''' | valign="top" |'''Қазақстан  Республикасы  Білім  және  ғылым  министрлігі  Ғылым комитетінің төрағасы''' |- | valign="top" |05.2012 – 08.2012 | valign="top" |Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі «Әскери-стратегиялық зерттеулер орталығы» АҚ вице-президенті |- | valign="top" |12.2012 – 08.2013 | valign="top" |Қазақстан   Республикасы   Премьер-Министрі  Кеңсесі  Өңірлік   даму бөлімінің бас инспекторы |- | valign="top" |'''08.2013 – 09.2014''' | valign="top" |'''Қазақстан   Республикасы  Индустрия  және  жаңа   технологиялар министрлігі Өнеркәсіп комитетінің төрағасы''' |- | valign="top" |08.2014 –02.2017 | valign="top" |'''Директор  '''«Қазақстан  Республикасының  шикізатты  кешенді  ұқсату жөніндегі Ұлттық орталығы» РМК |- | valign="top" |02.2017 – 04.2021 | valign="top" |Қазақстан    Республикасы     Премьер-Министрінің    Орынбасарының '''Кеңесшісі''' |- | valign="top" |04.2021 – осы күнге дейін | valign="top" |Зейнеткер, Тараз Директорлар кеңесінің төрағасы, "Shengtai Biotech" ЖШС-ң бас директордың орынбасары |} {| class="wikitable" | valign="top" | '''БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ САЛАСЫНДАҒЫ ЕҢБЕКТЕРІ''' |- | valign="top" | '''''Шыға рғ ан кітап тары :''''' ·  Калий // «Руда и металлы» баспа үйі, Мәскеу, 2000 жыл ·  Химия бойынша есептік міндеттер алгоритмдері // Шымкент, 2001 жыл ·  Фракциялық кристалдану // «Руда и металлы» баспа үйі, Мәскеу, 2002 жыл ·  Мемлекеттік басқару және мемлекеттік қызмет // «Сарыарқа» баспа үйі, Астана, 2004 жыл ·  Шанышқылы Бердіқожа батыр // «Фолиант» баспасы, Астана, 2009 жыл '''''Ма қалалары, жарияланымдар ы:''''' '''80-нен астам жарияланымның''' авторы. '''''Өнертабыстары,  патенттері :''''' Алты патенттелген өнертабыстың авторы, сондай-ақ капролактам мен бензол қышқылын аса жоғары қысымдарда тазартудың жаңа, тиімділігі жоғары технологияларының авторы. '''''Өзгелері :''''' ·  Нанотехнология жөніндегі ғылыми мектептің негізін қалаушы; ·  '''Екі ғылым докторын''' және '''жеті ғылым кандидатын''' дайындаған; ·  Өнеркәсіптің мұнай-химия, химия, фармацевтика салаларында қолданылатын ерекше таза органикалық заттарды алудың ғылымды көп қажет ететін өндірісін құрған. |} * == Марапаттары мен шендері == · 1983 ж. – КСРО ҒА ғылыми конференциясының қорытындысы бойынша екінші сыйлық, Мәскеу қ.; · 1988 ж. – ҚазХТИ-дің «Шымкент облысының үздік жас маманы» дипломы; ·  2004 ж. – «Ішкі істер министрлігіндегі үздік қызметі үшін» төсбелгісі; ·  2005 ж. – «Андропов ордені» (Мәскеу қ.); ·  2006 ж. – Қазақстан Республикасын индустриялық-инновациялық дамытудағы белсенді қызметі үшін ҚР Ұлттық инженерия академиясының «Қазақстан Республикасының Ұлттық инженерия академиясына 15 жыл» төсбелгісі; ·  2006 ж. – академик О.А. Жолдасбековтің туылғанына 75 жыл толуы құрметіне орай ҚР Ұлттық инженерия академиясының төсбелгісі; ·  2010 ж. – '''ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Алғыс грамотасы'''; ·  2011 ж. – «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» '''медалі'''; ·  2014 ж. – «Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетіне 80 жыл» '''медалі'''. ·  2021 ж. – «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 30 жыл» '''медалі'''; · 2021 ж– «Қазақстан Республикасының Ерен Еңбегі үшін» '''медалі.''' ==Еңбектері== * Техника ғылымдарының кандидаты (1985), докторы (2003). Докторлық диссертациясының тақырыбы: «Фракциялық кристалдау кезінде аса таза заттектер алу үдерісінің ғылыми негіздері». * «Химия бойынша есеп айырысу тапсырмаларының алгоритмі» ([[Шымкент]] қ., 2001), * «Фракциялық кристалдау» ([[Мәскеу]] қ., 2002) * «Мемлекеттік басқару және мемлекеттік қызмет» ([[Астана]] қ., 2004) * «Шанышқылы Бердіқожа батыр» (2009) кітаптарының; * 80-нен астам жарияланымдардың авторы. ==Отбасы== * Үйленген. Жұбайы - Қасымбекова Рита Телегенқызы, кәсіпкер. * Балалары - Әйгерім, Тимур, Асылзат.<ref>Қазақстан Республикасында Кімнің Кім екені – 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011. ISBN 978-601-278-473-2</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:19 сәуірде туғандар]] [[Санат:1958 жылы туғандар]] [[Санат:Сарыағаш ауданында туғандар]] [[Санат:Ленинград технологиялық институты түлектері]] [[Санат:Мәскеу Жоғары мемлекеттік патенттеу және өнертабыс институты түлектері]] [[Санат:Қазақ мемлекеттік заң университеті түлектері]] [[Санат:Техника ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қазақстан Республикасы Білім және ғылыми министрлігі Білім және ғылым саласын бақылау комитетінің профессорлары]] [[Санат:Халықаралық инженерлік академиясының академиктері]] [[Санат:Қазақстан инженерлері]] [[Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы академиктері]] [[Санат:Қазақстан Ұлттық инженерлік академиясының академиктері]] [[Санат:Қазақстан вице-министрлері]] 4m2wtjakq3kofcjacfky7keg0b9l1ek 3576468 3576435 2026-04-04T06:45:21Z Nurtenge 93712 [[Special:Contributions/~2026-20691-37|~2026-20691-37]] ([[User talk:~2026-20691-37|т]]) өңдемелерінен [[User:Casserium|Casserium]] соңғы нұсқасына қайтарды 3404250 wikitext text/x-wiki '''Бақтыбай Әшімбекұлы Қасымбеков''' ([[19 сәуір]] [[1958 жыл]], [[Түркістан облысы]] [[Сарыағаш ауданы]]) - ҚР Білім және ғылым министрлігі Білім және ғылым саласын бақылау комитетінің профессоры (2003 жылдан), Халықаралық инженерлік академиясының академигі ([[Мәскеу]] қ., 2003 жылдан), Ұлттық ғалымдар академиясының, Ұлттық инженерлік академияның, Жаратылыстану ғылымдары академиясының құрметті академигі («Калий» (Мәскеу қ., 2000), Техника ғылымдарының кандидаты (1985), докторы (2003). [[Шанышқылы]] тайпасының Шошым руынан шыққан. <ref>{{кітап |авторы = Мекембай Омарұлы |бөлімі = |бөлім сілтемесі = |тақырыбы = |шынайы атауы = Шаңышқылы шежіресі |сілтеме = http://berdeke.kz/blog/2012/06/03/%d1%88%d0%b0%d0%bd%d1%8b%d1%88%d2%9b%d1%8b%d0%bb%d1%8b-%d1%88%d0%b5%d0%b6%d1%96%d1%80%d0%b5%d1%81%d1%96-%d0%bc%d0%b5%d0%ba%d0%b5%d0%bc%d0%b1%d0%b0%d0%b9-%d0%be%d0%bc%d0%b0%d1%80%d2%b1%d0%bb%d1%8b/ |уикитека = |жауапты = А.Ирисбаев |басылым = |орны = Ташкент |баспасы = Езувчи |жыл = 2000 |томы = |беттері = |барлық беті = 232 |сериясы = |isbn = 5-8255-0662-4 |тиражы = 1000 }}</ref> ==Білімі== * [[Ленсовет]] атындағы [[Ленинград технологиялық институты]]ның инженерлік-кибернетикалық факультетін (1980) бітірген.; * [[Мәскеу Жоғары мемлекеттік патенттеу және өнертабыс институты]]н (1981) патенттеуші мамандығы бойынша бітірген; * [[Қазақ мемлекеттік заң академиясы]]н ([[Шымкент]] қ., 2004) құқықтанушы мамандығы бойынша бітірген. ==Қызмет жолы== * 1981-1985 жылдары - [[КСРО ғылым академиясы]]ның Н.С. [[Курнаков атындағы жалпы және неорганикалық химия институты]]ның аспиранты (Мәскеу қ.). * 1981 жылдан - [[Оңтүстік Қазақстан университеті|Қазақ химия-технологиялық институты]]ның «[[Химия]] өндірістерінің машиналары мен аппараттары» кафедрасының оқытушысы, ғылыми қызметкері ([[Шымкент]] қ.). * 2000 жылдан - [[Химиялық технология және өнеркәсіп экологиясы ғылыми-зерттеу институты]]ның ғылым жөніндегі директордың орынбасары. * 2002 жылдан - ҚР Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің Кадрлық қамтамасыз ету департаменті директорының орынбасары. * 2004 жылдан - ҚР ІІМ Тыл департаменті бастығының орынбасары. * 2006 жылдан - ҚР Қоршаған ортаны қорғау министрлігі аппаратының басшысы. * 2007 жылдан - ҚР [[Премьер-министр]]і Кеңсесінің бас инспекторы. * 2010 жылдан бері - ҚР білім және ғылым вице-министрі. ==Марапаттары мен шендері== * Қауіпсіздікті қамтамасыз ету саласында мемлекетаралық байланыстарды күшейткені және дамытқаны үшін Андропов атындағы орденімен марапатталған ([[Мәскеу]] қ., 2005). * Әскери атағы - запастағы полковник. ==Еңбектері== * Техника ғылымдарының кандидаты (1985), докторы (2003). Докторлық диссертациясының тақырыбы: «Фракциялық кристалдау кезінде аса таза заттектер алу үдерісінің ғылыми негіздері». * «Химия бойынша есеп айырысу тапсырмаларының алгоритмі» ([[Шымкент]] қ., 2001), * «Фракциялық кристалдау» ([[Мәскеу]] қ., 2002) * «Мемлекеттік басқару және мемлекеттік қызмет» ([[Астана]] қ., 2004) * «Шанышқылы Бердіқожа батыр» (2009) кітаптарының; * 80-нен астам жарияланымдардың авторы. ==Отбасы== * Үйленген. Жұбайы - Қасымбекова Рита Телегенқызы, кәсіпкер. * Балалары - Әйгерім, Тимур, Асылзат.<ref>Қазақстан Республикасында Кімнің Кім екені – 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011. ISBN 978-601-278-473-2</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:19 сәуірде туғандар]] [[Санат:1958 жылы туғандар]] [[Санат:Сарыағаш ауданында туғандар]] [[Санат:Ленинград технологиялық институты түлектері]] [[Санат:Мәскеу Жоғары мемлекеттік патенттеу және өнертабыс институты түлектері]] [[Санат:Қазақ мемлекеттік заң университеті түлектері]] [[Санат:Техника ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қазақстан Республикасы Білім және ғылыми министрлігі Білім және ғылым саласын бақылау комитетінің профессорлары]] [[Санат:Халықаралық инженерлік академиясының академиктері]] [[Санат:Қазақстан инженерлері]] [[Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы академиктері]] [[Санат:Қазақстан Ұлттық инженерлік академиясының академиктері]] [[Санат:Қазақстан вице-министрлері]] cr4zddmyld03pf86621mfgjw6jfw3sg Бекболат Қанайұлы Тілеухан 0 118453 3576458 3386282 2026-04-04T05:40:33Z Rasulbek Adil 176232 3576458 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Бекболат Қанайұлы Тілеухан | Шынайы есімі = | Суреті = Tileukhan.jpeg | Атауы = Бекболат Қанайұлы Тілеухан | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі]]нің IV шақырылым депутаты | Лақап аты = | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Реті = | Басқара бастады =[[2007 жыл]] | Басқаруын аяқтады = [[2011 жыл]] | Ізашары = | Ізбасары = | Президент = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] | Премьер =[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов]] | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі]]нің III шақырылым депутаты | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = [[2003 жыл]] [[қыркүйек]] | Басқаруын аяқтады_2 = [[2007 жыл]] | Президент_2 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] | Премьер_2 =[[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]] | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні =07.08.1966 | Туған жері = {{туғанжері|Жаңаарқа{{!}}Жаңаарқа|Жаңаарқада}}, [[Жаңаарқа ауданы]], [[Қарағанды облысы]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = [[Ислам]] | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Несіпбай Раушан Төлеутайқызы | Балалары = ''Ұлдары:'' Нұрмұханбет, Нұрдәулет <br />'''Қызы:''' Зейнеп. | Партиясы = [[Нұр Отан ХДП|«Нұр Отан» ХДП]] | Білімі = [[Ленин|В.И. Ленин]] атындағы [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|Қазақ политехникалық институты]] | Мамандығы = дәстүрлі әнші | Қолтаңбасы = | Сайты = http://www.btleuhan.kz/ | Commons = | Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{Парасат ордені}} {{!}}} {{{!}} {{!}}{{ҚР Конституциясына 10 жыл}}{{!}}{{!}}{{ҚР парламентіне 10 жыл медалі}}{{!}}{{!}}{{Астанаға 10 жыл медалі}}{{!}}{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} {{!}}} {{{!}} {{!}}[[Сурет: KZ Premium.png|20px|Қазақстан мемлекеттік сыйлығы]] {{!}}} }} '''Бекболат Қанайұлы Тілеухан''' ([[7 тамыз]] [[1966 жыл]], [[Жаңаарқа]], [[Жаңаарқа ауданы]], [[Қарағанды облысы]]) — [[әнші]], [[жыршы]], [[педагог]], қоғам қайраткері, [[Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі]] ([[1996]]), [[Мемлекеттік сыйлық|Қазақстан Мемлекеттік сыйлығының лауреаты]], [[Дарын мемлекеттік сыйлығы|Дарын жастар сыйлығының иегері]], [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі]]нің III және IV шақырылым депутаты,<ref>Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө. Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011 жыл. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х</ref> Қазақстан Республикасы Ұлттық спорт түрлері қауымдастығының президенті ([[2013 жыл]]дың [[24 желтоқсан]]ынан бастап).<ref>ҚР Ұлттық спорт түрлері қауымдастығының ресми сайты: "Бекболат Тілеухан – Ұлттық спорт түрлері Қауымдастығының Президенті" http://ulttyqsport.kz/?p=1339 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304230133/http://ulttyqsport.kz/?p=1339 |date=2016-03-04 }}</ref> == Білімі == [[Арғын]] тайпасының [[Қуандық]] руының Күшікбай Тоқа бұтағынан шыққан.<ref>{{cite news|last=Мұқантегі|first=Дархан|title=КҮШІКБАЙ БАТЫР|url=https://qamshy.kz/article/9268-kushikbay-batyr|accessdate=2020-06-12|publisher=qamshy.kz|date=4.01.2016}}</ref> В.И. Ленин атындағы [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|Қазақ политехникалық институты]]н инженер-металлург мамандығы бойынша; Құрманғазы атындағы [[Қазақ ұлттық консерваториясы|Алматы мемлекеттік консерваториясын]] халық әндерінің оқытушысы, концерттік орындаушы мамандығы бойынша; Құрманғазы атындағы [[Қазақ ұлттық консерваториясы|Алматы мемлекеттік консерваториясының]] аспирантурасын (1995) бітірген. Доцент. == Еңбек жолы == * [[2004 жыл]]дан бастап [[Нұр Отан ХДП|«Нұр Отан» ХДП]] мүшесі. * [[1983]] – [[1987]] жылдары [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|Қазақ политехникалық институтының]] металлургия факультетінде оқыды. * [[1993]] жылы [[Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы|Алматы мемлекеттік консерваториясындағы]] халық аспаптар факультетінің халық әні бөлімін (педагогы [[Жәнібек Кәрменов]]) бітірді. * [[1992]] - [[2001]] жылдары - Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының оқытушысы, доценті, халық әндері кафедрасының меңгерушісі. * [[1996]] жылдан - фольклорлық [[ансамбль]] жетекшісі, 1997 жылдан - ҚР Республикалық [[гвардия]] жанындағы Президенттік оркестрдің көркемдік жетекшісі. * [[2001]] жылдан - ҚР Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі Мәдениет комитетінің төрағасы. * [[2002]] жылдан - ҚР Мәдениет және қоғамдық келісім вице-министрі. * [[2003]] жылдың қыркүйек айынан - [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|ҚР Парламенті Мәжілісі]] III шақырылымынын депутаты, Әлеуметтік-мәдени даму комитетінің мүшесі. * [[2007]] - [[2011]] жылдары - ҚР Парламенті Мәжілісі IV шақырылымының «Нұр Отан» ХДП тізімі бойынша депутаты, Әлеуметтік-мәдени даму комитетінің мүшесі. ҚР Президенттігіне үміткер — [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Н.Ә. Назарбаевты]] қолдау қоғамдық штабының мүшесі (2005), «Нұр Отан» ХДП саяси кеңесінің мүшесі (2006 жылдан). ==Жанұясы== * Жұбайы - Несіпбай Раушан Төлеутайқызы (1966 жылы туған), өнертану ғылымдарының кандидаты, [[Еуразия ұлттық университеті|Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]]нің доценті; * Ұлдары - Нұрмұхамет, Нұрдәулет; * Қызы - Зейнеп.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2</ref> ==Мемлекеттік марапаттары== * [[Дарын мемлекеттік сыйлығы|Қазақстан Республикасы Үкіметінің «ДАРЫН» Мемлекеттік жастар сыйлығының иегері]]; * 1996 жылы елбасының жарлығымен «[[Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі]]» құрметті атағы берілді. * 1998 жылы [[Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы|Қазақстан Республикасының әдебиет пен өнер саласындағы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты]]; * 2005 жылы елбасының жарлығымен жоғарғы мемлекеттік марапат «[[Парасат ордені]]» мен марапатталды; * 2005 жылы «Қазақстан конститутциясына 10 жыл» мерекелік медалі; * 2006 жылы «Қазақстан парламентіне 10 жыл» медалі; * 2008 жылы «Астанаға 10 жыл» медалі; * 2011 жылы «Қазақстан тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің депутаттары]] [[Санат:Қазақстан әншілері]] [[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Дарын мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] cl2htcedew2x7dr5vfuwyg4u1wgdz1u Биль гипотезасы 0 122130 3576639 1776059 2026-04-04T11:43:51Z Zhandos M 10443 3576639 wikitext text/x-wiki '''Биль гипотезасы''' — сандар теориясындағы гипотеза, [[Ферманың Ұлы теоремасы]]ның жалпылама түрі. [[1993]] жылы техас миллиардері, әрі әуесқой математигі [[:en:Andrew Beal|Эндрю Биль]] қойған есеп, ол кім осы гипотезаны дәлелдесе немесе дұрыс еместігін көрсетсе соған 100 000 [[АҚШ доллары]]н тіккен. == Тұжырымдамасы == Егер : <math>A^x+B^y=C^z,</math> мұндағы <math>A,\;B,\;C,\;x,\;y,\;z</math> — [[натурал сан]]дар және <math>x,\;y,\;z>2</math>, онда <math>A,\;B,\;C</math> сандарының ортақ [[жай сан|жай]] бөлгіші болады. == Ферманың ұлы теоремасымен байланысы == Биль жорамалы дұрыс болса ұлы Ферма теоремасы [[қарсы жорумен дәлелдеу]]ге болады: : ''n'' > 2 және ''A'', ''B'', ''C'' сандары <math>A^n+B^n=C^n</math> шартын қанағаттандырсын, мұндағы ''C'' — мүмкін ең кіші сан. Онда Биль гипотезасы бойынша ''x'' = ''y'' = ''z'' = ''n'' үшін ''p'' жай саны ''A'', ''B'' және ''C'' бөлгіші болатындай табылады. Онда <math>(A/p)^n+(B/p)^n=(C/p)^n</math>, ал бұл ең кіші таңдалған ''C'' саны шартына қарама қайшы. Яғни ондай ''n'', ''A'', ''B'', ''C'' сандары жоқ, ұлы Ферма теоремасы дәлелденді. == Қазіргі жағдайы == Биль гипотезасы барлық алты сандар 1000-нан аспаған жағдайлар үшін тексерілген.<ref>[http://www.norvig.com/beal.html Beal’s Conjecture: A Search for Counterexamples]{{ref-en}}</ref> <!-- '''Beal’s conjecture''' is a [[conjecture]] in [[number theory]] proposed by the [[Texas]] billionaire and amateur mathematician [[Andrew Beal]]. While investigating generalizations of [[Fermat's last theorem]] in 1993, Beal formulated the following conjecture: If: <math> A^x +B^y = C^z, \,</math> where ''A'', ''B'', ''C'', ''x'', ''y'', and ''z'' are positive integers with ''x'', ''y'', ''z'' > 2 then ''A'', ''B'', and ''C'' must have a common prime [[divisor|factor]]. By computerized searching, greatly accelerated by aid of [[modular arithmetic]], this conjecture has been verified for all values of all six [[variable]]s up to 1000.<ref>[http://www.norvig.com/beal.html Beal’s Conjecture: A Search for Counterexamples<!-- Bot generated title — ->]</ref> So in any [[counterexample]], at least one of the variables must be greater than 1000. To illustrate, the solution 3³ + 6³ = 3<sup>5</sup> has bases with a common factor of 3, and the solution 7<sup>6</sup> + 7<sup>7</sup> = 98³ has bases with a common factor of 7. Indeed the equation has infinitely many solutions, including for example : <math> \left[a \left(a^m + b^m\right)\right]^m + \left[b \left(a^m + b^m\right)\right]^m = \left(a^m+b^m\right)^{m+1} </math> for any <math>a</math>, <math>b</math>, <math>m > 3</math>. But no such solution of the equation is a counterexample to the conjecture, since the bases all have the factor <math>a^m + b^m</math> in common. It can happen that the ''exponents'' are pairwise [[coprime]], as for example in <math>27^4 +162^3 = 9^7</math>. Beal’s conjecture is a generalization of Fermat’s last theorem, which corresponds to the case <math>x = y = z</math>. If <math>a^x + b^x = c^x</math> with <math>x \ge 3</math>, then either the bases are [[coprime]] or share a common factor. If they share a common factor, it can be divided out of each to yield an equation with smaller, coprime bases. The conjecture is not valid over the larger domain of [[Gaussian integers]]. After a prize of $50 was offered for a counterexample, Fred W. Helenius provided (−2 + ''i'')³ + (−2 − ''i'')³ = (1 + ''i'')<sup>4</sup>.<ref>[http://www.mathpuzzle.com/Gaussians.html Neglected Gaussians<!-- Bot generated title — ->]</ref> Beal has offered a prize of [[USD|US$]]100,000 for a proof of his conjecture or a counterexample<ref>[http://www.math.unt.edu/~mauldin/beal.html The Beal Conjecture<!-- Bot generated title — >]</ref>. --> == Сілтемелер == <references/> * [http://www.bealconjecture.com/ The Beal Conjecture] * [http://www.math.unt.edu/~mauldin/beal.html The Beal Conjecture and Prize] * {{cite journal |author=R. Daniel Mauldin |title=A Generalization of Fermat’s Last Theorem: The Beal Conjecture and Prize Problem |journal=Notices of the AMS |volume=44 |issue=11 |pages=1436-1439 |year=1997 |url=http://www.ams.org/notices/199711/beal.pdf}} * {{PlanetMath |title=Beal's Conjecture |urlname=BealsConjecture}} {{Short description|Сан теоремасындағы гипотеза}} '''Беал гипотезасы''' – сан теоремасындағы келесі [[гипотеза]]: {{unsolved|mathematics|Егер <math>A^x + B^y = C^z</math>, мұндағы ''A'', ''B'', ''C'', ''x'', ''y'', ''z'' оң бүтін сандар болып, ''x'', ''y'', ''z'' > 2 болса, ''A'', ''B'' және ''C'' ортақ жай бөлгішке ие бола ма?}} :Егер :: <math> A^x + B^y = C^z</math>, :мұндағы ''A'', ''B'', ''C'', ''x'', ''y'', ''z'' оң [[бүтін сан]]дар болып, ''x'', ''y'', ''z'' > 2 болса, онда ''A'', ''B'' және ''C'' ортақ [[жай бөлгіш]]ке ие.<ref>{{cite web |title=Beal Prize |url=https://www.ams.org/prizes-awards/paview.cgi?parent_id=41 |publisher=American Mathematical Society |access-date=9 February 2025}}</ref> Басқа тәсілмен айтқанда, : <math>A^x + B^y = C^z</math> теңдеуі оң бүтін сандар мен жұптастырылған [[coprime]] (ортақ бөлгіші жоқ) бүтін сандар үшін ешқандай шешімге ие емес, егер ''x, y, z'' > 2 болса. Гипотезаны 1993 жылы [[Andrew Beal]], банкир және [[List of amateur mathematicians|аматорлық математик]], [[Fermat’s Last Theorem]] теоремасының жалпыламаларын зерттеу барысында ұсынған.<ref>{{cite web| url=https://www.ams.org/profession/prizes-awards/ams-supported/beal-conjecture | title=Beal Conjecture | publisher=American Mathematical Society | access-date=21 August 2016}}</ref><ref name=BealWebsite>{{cite web|title=Beal Conjecture|url=http://www.bealconjecture.com/|publisher=Bealconjecture.com|accessdate=2014-03-06}} </ref> 1997 жылдан бастап Беал осы гипотезаның [[Peer review|құқықтық расталған]] дәлелі немесе [[counterexample]] үшін ақша сыйлығын ұсынады.<ref name="Mauldin"/> Сыйлық бірнеше рет өсті және қазіргі уақытта $1 миллион құрайды.<ref name="BealPrize"/> Кейбір жарияланымдарда бұл гипотеза кейде жалпыланған Ферма теңдеуі,<ref name=":0">{{cite web |last1=Bennett |first1=Michael A. |last2=Chen |first2=Imin |last3=Dahmen |first3=Sander R. |last4=Yazdani |first4=Soroosh |date=June 2014 |title=Generalized Fermat Equations: A Miscellany |url=https://personal.math.ubc.ca/~bennett/BeChDaYa-IJNT-2015.pdf |access-date=1 October 2016 |publisher=Simon Fraser University}}</ref> Маулдин гипотезасы,<ref>{{cite web| url = http://www.primepuzzles.net/puzzles/puzz_559.htm | title = Mauldin / Tijdeman-Zagier Conjecture | publisher = Prime Puzzles | access-date = 1 October 2016}}</ref> және Тийдеман-Заигер гипотезасы деп те аталған.<ref name=Elkies>{{cite journal|last=Elkies| first = Noam D. | title=The ABC's of Number Theory | journal = The Harvard College Mathematics Review | year=2007 | volume=1 | issue = 1 | url=http://dash.harvard.edu/bitstream/handle/1/2793857/Elkies%20-%20ABCs%20of%20Number%20Theory.pdf?sequence=2}} </ref><ref>{{cite journal|journal= Moscow Mathematical Journal|volume=4|year=2004|title=Open Diophantine Problems|pages=245–305|author=Michel Waldschmidt|doi=10.17323/1609-4514-2004-4-1-245-305|arxiv=math/0312440|s2cid=11845578}}</ref><ref name=PrimeNumbers/> ==Қатысты мысалдар== Мысалы, <math>3^3 + 6^3 = 3^5</math> шешімі 3 ортақ бөлгішке ие, <math>7^3 + 7^4 = 14^3</math> шешімі 7 ортақ бөлгішке ие, ал <math>2^n + 2^n = 2^{n+1}</math> шешімі 2 ортақ бөлгішке ие. Шын мәнінде, теңдеудің базалары ортақ бөлгішті бөлісетін шексіз шешімдері бар, соның ішінде жоғарыдағы үш мысалдың жалпыламалары: :<math>3^{3n}+[2(3^{n})]^{3}=3^{3n+2}, \quad\quad n \ge 1;</math> :<math>[b(a^{n}-b^{n})^{k}]^{n}+(a^{n}-b^{n})^{kn+1}=[a(a^{n}-b^{n})^{k}]^{n}, \quad\quad a > b, \quad b \ge 1, \quad k \ge 1, \quad n \ge 3;</math> :<math>[a(a^{n}+b^{n})^{k}]^{n}+[b(a^{n}+b^{n})^{k}]^{n}=(a^{n}+b^{n})^{kn+1}, \quad \quad a \ge 1, \quad b \ge 1, \quad k \ge 1, \quad n \ge 3.</math> Сонымен қатар, әр шешім үшін (ортақ бөлгіші бар немесе жоқ базаларымен) бірдей көрсеткіштер жиынтығымен және ортақ бөлгіші жоқ базаларымен шексіз шешімдер бар. Мысалы, шешім: :<math>A_1^{x} + B_1^{y} = C_1^{z}</math> үшін қосымша: :<math>A_n^{x}+B_n^{y} = C_n^{z};</math> <math>n \ge 2</math> мұндағы :<math>A_{n} = (A_{n-1}^{yz+1}) (B_{n-1}^{yz }) (C_{n-1}^{yz })</math> :<math>B_{n} = (A_{n-1}^{xz }) (B_{n-1}^{xz+1}) (C_{n-1}^{xz })</math> :<math>C_{n} = (A_{n-1}^{xy }) (B_{n-1}^{xy }) (C_{n-1}^{xy+1})</math> Беал гипотезасының кез келген шешімі үш терминнің барлығы [[Powerful number#Generalization|үштік қуатты сан]] болуын талап етеді, яғни әр жай бөлгішінің көрсеткіші кемінде үш болуы керек. Көптеген зерттеулерде ортақ бөлгіші жоқ үштік қуатты сандардың қосындысы шексіз екені белгілі;<ref>{{cite journal|title=On A Conjecture of Erdos on 3-Powerful Numbers|last = Nitaj|first=Abderrahmane|year=1995|journal=Bulletin of the London Mathematical Society|volume=27|issue=4|pages=317–318|doi=10.1112/blms/27.4.317|citeseerx = 10.1.1.24.563}}</ref> бірақ мұндай қосындылар сирек кездеседі. Ең кіші екі мысал: :<math>\begin{align} 271^3 + 2^3\ 3^5\ 73^3 = 919^3 &= 776{,}151{,}559 \ 3^4\ 29^3\ 89^3 + 7^3\ 11^3\ 167^3 = 2^7\ 5^4\ 353^3 &= 3{,}518{,}958{,}160{,}000 \ \end{align}</math> Беал гипотезасының ерекшелігі – әр үш терминді бір қуат түрінде көрсету керек. ==Басқа гипотезалармен байланысы== [[Fermat's Last Theorem]] анықтады, егер ''n'' > 2 болса, <math>A^n + B^n = C^n</math> теңдеуі оң бүтін сандар үшін шешімге ие емес. Егер Ферма соңғы теоремасы бойынша шешімдер болса, барлық ортақ бөлгіштерді бөліп шығару арқылы A, B, C ортақ бөлгішсіз шешімдер де болар еді. Сол себепті Ферма соңғы теоремасы Беал гипотезасының арнайы жағдайы болып саналады (x = y = z). [[Fermat–Catalan conjecture]] бойынша <math> A^x +B^y = C^z</math> теңдеуі тек шектеулі шешімдерге ие, мұндағы A, B, C оң бүтін сандар, ортақ жай бөлгіштері жоқ, x, y, z оң бүтін сандар және <math display="inline"> \frac{1}{x}+\frac{1}{y}+\frac{1}{z} < 1 </math>. Беал гипотезасы "Барлық Fermat–Catalan гипотезасының шешімдеріде 2 көрсеткіші қолданылады" деп қайта жазуға болады. [[abc conjecture]] Беал гипотезасының қарсы мысалдары шектеулі болуы мүмкін екенін көрсетеді. ==Жартылай нәтижелер== Төмендегі жағдайларда n – көрсеткіш, оның көпшілігі дәлелденген, өйткені kn-көтерілген сан да n-көтерілген сан болып табылады. Екінші қуатты шешімдерге қатысты жағдайлар [[Fermat–Catalan conjecture#Known solutions]] бөлімінде көрсетілген. (2,3,n) немесе (2,n,3) шешімі 2^3 + 1^n = 3^2, бұл '''Каталан шешімі''' деп аталады. x = y = z ≥ 3 жағдайы [[Fermat's Last Theorem]], 1994 жылы [[Andrew Wiles]] дәлелдеді. (x, y, z) = (2, 3, 7) және барлық пермутациялары тек төрт Каталан емес шешімге ие екені, Беал гипотезасына қайшы келмейтіні, [[Bjorn Poonen]], Edward F. Schaefer, Michael Stoll 2005 дәлелдеді. (x, y, z) = (2, 3, 8) және барлық пермутациялары тек екі шешімге ие, Беал гипотезасына қайшы келмейді, Nils Bruin 2003 дәлелдеді. (x, y, z) = (2, 3, 9) және барлық пермутациялары тек бір шешімге ие, Беал гипотезасына қайшы келмейді, Nils Bruin 2003 дәлелдеді. (x, y, z) = (2, 3, 10) және барлық пермутациялары тек Каталан шешімін береді, David Zureick-Brown 2009 дәлелдеді. (x, y, z) = (2, 3, 11) және барлық пермутациялары тек Каталан шешімін береді, Freitas, Naskręcki және Stoll дәлелдеді. (x, y, z) = (2, 3, 15) және барлық пермутациялары тек Каталан шешімін береді, Samir Siksek және Michael Stoll 2013 дәлелдеді. (x, y, z) = (2, 4, 4) және барлық пермутациялары шешімі жоқ, Pierre de Fermat (1640s) және Euler (1738) дәлелдеді. (x, y, z) = (2, 4, 5) және барлық пермутациялары тек екі шешімге ие, Беал гипотезасына қайшы келмейді, Nils Bruin 2003 дәлелдеді. (x, y, z) = (2, 4, n), n ≥ 6, Michael Bennett, Jordan Ellenberg, Nathan Ng 2009 дәлелдеді. (x, y, z) = (2, 6, n), n ≥ 3, Michael Bennett, Imin Chen 2011 және 2014 дәлелдеді. (x, y, z) = (2n, 3, 4), n ≥ 2, дәлелденді. (5,5,7), (5,5,19), (7,7,5) және пермутациялары Sander R. Dahmen және Samir Siksek 2013 дәлелдеді. (x, y, z) = (n,n,2), n ≥ 4, Darmon және Merel 1995 дәлелдеді. (x, y, z) = (n,n,3), n ≥ 3, [[Édouard Lucas]], Bjorn Poonen, Darmon және Merel дәлелдеді. (x, y, z) = (2l, 2m, 5), l,m ≥ 5, Bennett 2006 дәлелдеді. (x, y, z) = (2l, 2m, n), l,m ≥ 5 prime, n = 3,5,7,11, Anni және Siksek 2016 дәлелдеді. (x, y, z) = (2l, 2m, 13), l,m ≥ 5 prime, Billerey, Chen, Dembélé, Dieulefait, Freitas дәлелдеді. (x, y, z) = (3l, 3m, n), l,m ≥ 2, n ≥ 3, Kraus дәлелдеді. Darmon–Granville теоремасы әрбір x,y,z көрсеткішіне арналған шектеулі coprime A,B,C шешімдерінің бар екенін көрсетеді. A=1 немесе B=1 жағдайлары [[Catalan's conjecture]] бойынша мүмкін емес. A,B,C Пифагорлық үштік құраса, L. Jesmanowicz және J. Jozefiak зерттеген. [[Peter Norvig]] Беал гипотезасының қарсы мысалдарын іздеді, x,y,z ≤7, A,B,C ≤250,000, сондай-ақ x,y,z ≤100, A,B,C ≤10,000 жағдайларын жоққа шығарды. Егер A,B тақ, x,y жұп болса, қарсы мысал жоқ. [[Санат:Сандар теориясы]] [[Санат:Математикалық гипотезалар|Биль]] tk6afulv2c2xdom4bm1dpwwg8hvqxnz Жан Бодрияр 0 122315 3576568 3544680 2026-04-04T09:43:51Z Zhandos M 10443 3576568 wikitext text/x-wiki {{қайта жазу}} [[File:WikipediaBaudrillard20040612-cropped.png|thumb|Жан Бодрийяр]] = Жан Бодрийяр = '''Жан Бодрийяр''' (Jean Baudrillard, 1929–2007) — француз философ, социолог және мәдениеттанушы, постмодернизмнің ең ықпалды теоретиктерінің бірі. Ол '''“симулякр”''' мен '''“гиперреалдық”''' ұғымдарын енгізіп, қазіргі қоғамдағы шынайылық пен белгілердің арақатынасын түбегейлі қайта түсіндірді. Оның ең танымал еңбектері қатарында медиа мен заманауи мәдениетті зерттеу, технологиялық коммуникация мен гипершынайылық концепцияларын дамыту бар. Ол тұтынудың ''"белгілерді белсенді түрде қолдануға"'', соның нәтижесінде қазіргі қоғамда белгілер мен [[тауар өндіру]] [[Тауар белгісі]] өндірісіне айналуына алып келетінін [[семиология]] тұрғысынан дәлелдеді. Белгілер мен нақтылықтың айырмашылығын жояды, ''"тұрақты мәннің жойылуына алып келеді"''. Ол бұны [[постмодернизм]]нің сипаттық белгісі ретінде көрсетеді. Негізгі еңбектері: ''"Тұтыну қоғамы", "Имитации"''.<ref>Биекенов К., Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7</ref> == Негізгі деректер == * **Туған жылы:** 20 маусым 1929, Реймс, Франция * **Қайтыс болған:** 6 наурыз 2007, Париж, Франция * **Кәсібі:** философ, әлеуметтанушы, мәдениет сыншысы * **Белгілі еңбектері:** ''Тұтыну қоғамы'' (1970), ''Симулякры и симуляции'' (1981), ''Америка'' (1986) == Интеллектуалдық қалыптасуы == Бодрийяр Сорбонна университетінде философиядан доктор дәрежесін алып, кейін Париж-Нантер университетінде оқытушылық етті. Алғашқы зерттеулері марксизм мен структурализмге сүйенсе, кейін ол '''белгілер экономикасына''' және мәдени кодтардың қоғамдағы үстемдігіне бет бұрды. 1970 жылғы ''Общество потребления'' еңбегінде ол тұтыну актісін материалдық қажеттіліктен гөрі '''әлеуметтік мағына мен мәртебе тілі''' ретінде сипаттады. == Симулякр мен гиперреалдық теориясы == 1980-жылдары Бодрийяр '''“симулякр”''' және '''“гиперреалдық”''' тұжырымдамаларын қалыптастырды. Оның пікірінше, ақпарат пен бұқаралық медиа үстемдік еткен жағдайда белгілер мен бейнелер шындықтың орнын басып, қоғам '''“симуляцияланған” кеңістікке''' енеді. ''Симулякры и симуляции'' еңбегінде ол: :“шынайылық жоғалды, тек оның көшірмелері қалды” деген идеяны дамытты. == Қоғам және медиа сыны == Бодрийярдың ''Войны в Заливе не было'' (1991) атты эссесі шынайы оқиғалардың медиа бейнелерімен алмастырылуын айқын көрсетті. Оның көзқарасы бойынша, теледидар мен ақпараттық ағындар шындықты жай ғана көрсетпейді — олар оны '''өндіреді'''. Бұл идея кейінгі медиа-философия мен мәдени зерттеулерге зор әсер етті. == Мұрасы == Бодрийярдың еңбектері қазіргі заман философиясы, мәдениеттану, саясаттану және өнер теориясына терең ықпал етті. Ол постмодерн дәуірін '''“мағынаның жоғалу процесі”''' ретінде сипаттап, адамның технологиялық және ақпараттық әлемде өзін жоғалту қаупін ерте болжаған ойшыл ретінде бағаланады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{commons|Category:Jean Baudrillard}} {{бастама}} [[Санат:27 шілдеде туғандар]] [[Санат:1929 жылы туғандар]] [[Санат:Францияда туғандар]] [[Санат:2007 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Парижде қайтыс болғандар]] [[Санат:Франция философтары]] [[Санат:Постмодернизм]] ea6kvlhjxs89vu30b95i4vorzu602z3 3576598 3576568 2026-04-04T10:37:54Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Zhandos M|Zhandos M]] ([[User talk:Zhandos M|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3403910 wikitext text/x-wiki {{қайта жазу}} [[Сурет:WikipediaBaudrillard20040612.jpg|thumb|right|200px|]] '''Жан Бодрияр''' (27.07.[[1929]]-[[2007]], [[Париж]]) - мәдени зерттеулерге маманданған француз әлеуметтанушысы және философы. Оның ең танымал еңбектері қатарында медиа мен заманауи мәдениетті зерттеу, технологиялық коммуникация мен гипершынайылық концепцияларын дамыту бар. Ол тұтынудың ''"белгілерді белсенді түрде қолдануға"'', соның нәтижесінде қазіргі қоғамда белгілер мен [[тауар өндіру]] [[Тауар белгісі]] өндірісіне айналуына алып келетінін [[семиология]] тұрғысынан дәлелдеді. Белгілер мен нақтылықтың айырмашылығын жояды, ''"тұрақты мәннің жойылуына алып келеді"''. Ол бұны [[постмодернизм]]нің сипаттық белгісі ретінде көрсетеді. Негізгі еңбектері: ''"Тұтыну қоғамы", "Имитации"''.<ref>Биекенов К., Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{commons|Category:Jean Baudrillard}} {{бастама}} [[Санат:27 шілдеде туғандар]] [[Санат:1929 жылы туғандар]] [[Санат:Францияда туғандар]] [[Санат:2007 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Парижде қайтыс болғандар]] [[Санат:Франция философтары]] [[Санат:Постмодернизм]] my2o1hlu86cjqzase74wp8d1qykf2ep 3576599 3576598 2026-04-04T10:39:25Z 1nter pares 146705 3576599 wikitext text/x-wiki {{қайта жазу}} [[Сурет:WikipediaBaudrillard20040612.jpg|thumb|right|200px]] '''Жан Бодрияр''' (27.07.[[1929]]–[[2007]], [[Париж]]) — мәдени зерттеулерге маманданған француз әлеуметтанушысы және философы. Оның ең танымал еңбектері қатарында медиа мен заманауи мәдениетті зерттеу, технологиялық коммуникация мен гипершынайылық концепцияларын дамыту бар. Ол тұтынудың ''"белгілерді белсенді түрде қолдануға"'', соның нәтижесінде қазіргі қоғамда белгілер мен [[тауар өндіру]] [[Тауар белгісі]] өндірісіне айналуына алып келетінін [[семиология]] тұрғысынан дәлелдеді. Белгілер мен нақтылықтың айырмашылығын жояды, ''"тұрақты мәннің жойылуына алып келеді"''. Ол бұны [[постмодернизм]]нің сипаттық белгісі ретінде көрсетеді. Негізгі еңбектері: ''"Тұтыну қоғамы", "Имитации"''.<ref>Биекенов К., Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{commons|Category:Jean Baudrillard}} {{бастама}} [[Санат:27 шілдеде туғандар]] [[Санат:1929 жылы туғандар]] [[Санат:Францияда туғандар]] [[Санат:2007 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Парижде қайтыс болғандар]] [[Санат:Франция философтары]] [[Санат:Постмодернизм]] 3vpldzdj0pkbdo6nqac4jecm11yaiux 3576603 3576599 2026-04-04T10:46:37Z 1nter pares 146705 3576603 wikitext text/x-wiki {{қайта жазу}} [[Сурет:WikipediaBaudrillard20040612.jpg|thumb|right|200px]] '''Жан Бодрияр''' ({{lang-fr|Jean Baudrillard}}; [[27 шілде]] [[1929]], [[Реймс]], [[Франция]] – [[6 наурыз]] [[2007]], [[Париж]], [[Франция]]) — француз [[әлеуметтану]]шысы, [[мәдениеттану]]шы және [[постмодернизм|постмодернист]]-[[философ]], фотограф, Йель университетінде дәріс берген. Ол медиа, қазіргі заманғы мәдениет және технологиялық коммуникация саласындағы зерттеулерімен, сондай-ақ [[гипершынайылық]] сияқты тұжырымдамаларды жасауымен кеңінен танымал. Бодрияр тұтынушылық, саяси экономия сыны, әлеуметтік тарих, эстетика, Батыстың сыртқы саясаты және танымал мәдениет сияқты әртүрлі тақырыптарда жазды. Оның ең танымал еңбектерінің қатарына «Фуконы ұмыту» (1977), «Арбау» (1978), «Симулякрлар мен симуляция» (1981), «Америка» (1986) және «Шығанақтағы соғыс болған жоқ» (1991) жатады. Оның жұмыстары жиі постструктурализммен байланыстырылады.​<ref>{{мақала|авторы=Douglas Kellner|тақырыбы=Baudrillard, Jean (1929-2007)|сілтеме=https://doi.org/10.1002/9781405165518.wbeosb061|жыл=2007-11-15|басылымы=The Blackwell Encyclopedia of Sociology|doi=10.1002/9781405165518.wbeosb061}}</ref> ​<ref>{{мақала|авторы=Eugene Brennan|тақырыбы=Jean Baudrillard et Jacques Derrida, Pourquoi la guerre aujourd’hui? Présentation de René Major|сілтеме=https://www.liverpooluniversitypress.co.uk/doi/10.1093/fs/knx092|жыл=2017-07|басылымы=French Studies|томы=71|шығарылымы=3|беттері=449}}</ref> Соған қарамастан, Бодрияр [[постструктурализм]]ге қарсы шығып,<ref>{{Cite web|url=https://euppublishingblog.com/2015/07/15/nobody-needs-french-theory-an-extract-from-jean-baudrillard-from-hyperreality-to-disappearance/|title='Nobody Needs French Theory' – an extract from Jean Baudrillard: From Hyperreality to Disappearance|lang=en-GB|last=eupjournalsblog|website=Edinburgh University Press Blog|date=2015-07-15|access-date=2025-11-07}}</ref> [[постмодернизм]]нен де алшақ болды.<ref>{{Cite news|title=The art of disappearing|url=https://www.baudrillard-scijournal.com/the-art-of-disappearing/|website=BAUDRILLARD NOW|date=2020-06-28|access-date=2025-11-07|lang=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122100701/https://www.baudrillard-scijournal.com/the-art-of-disappearing/|archive-date=2021-01-22}}</ref> Ол тұтынудың ''"белгілерді белсенді түрде қолдануға"'', соның нәтижесінде қазіргі қоғамда белгілер мен [[тауар өндіру]] [[Тауар белгісі]] өндірісіне айналуына алып келетінін [[семиология]] тұрғысынан дәлелдеді. Белгілер мен нақтылықтың айырмашылығын жояды, ''"тұрақты мәннің жойылуына алып келеді"''. Ол бұны [[постмодернизм]]нің сипаттық белгісі ретінде көрсетеді. Негізгі еңбектері: ''"Тұтыну қоғамы", "Имитации"''.<ref>Биекенов К., Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{commons|Category:Jean Baudrillard}} {{бастама}} [[Санат:27 шілдеде туғандар]] [[Санат:1929 жылы туғандар]] [[Санат:Францияда туғандар]] [[Санат:2007 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Парижде қайтыс болғандар]] [[Санат:Франция философтары]] [[Санат:Постмодернизм]] 9gbdnbcakblhquohi9gpu0rjt3nb2zh 3576604 3576603 2026-04-04T10:47:02Z 1nter pares 146705 + [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]],[[Санат:Алфавит бойынша философтар]],[[Санат:Саяси философтар]] ([[Уикипедия:Гаджеттер/Санат импорттау|Санат импорттау]]) 3576604 wikitext text/x-wiki {{қайта жазу}} [[Сурет:WikipediaBaudrillard20040612.jpg|thumb|right|200px]] '''Жан Бодрияр''' ({{lang-fr|Jean Baudrillard}}; [[27 шілде]] [[1929]], [[Реймс]], [[Франция]] – [[6 наурыз]] [[2007]], [[Париж]], [[Франция]]) — француз [[әлеуметтану]]шысы, [[мәдениеттану]]шы және [[постмодернизм|постмодернист]]-[[философ]], фотограф, Йель университетінде дәріс берген. Ол медиа, қазіргі заманғы мәдениет және технологиялық коммуникация саласындағы зерттеулерімен, сондай-ақ [[гипершынайылық]] сияқты тұжырымдамаларды жасауымен кеңінен танымал. Бодрияр тұтынушылық, саяси экономия сыны, әлеуметтік тарих, эстетика, Батыстың сыртқы саясаты және танымал мәдениет сияқты әртүрлі тақырыптарда жазды. Оның ең танымал еңбектерінің қатарына «Фуконы ұмыту» (1977), «Арбау» (1978), «Симулякрлар мен симуляция» (1981), «Америка» (1986) және «Шығанақтағы соғыс болған жоқ» (1991) жатады. Оның жұмыстары жиі постструктурализммен байланыстырылады.​<ref>{{мақала|авторы=Douglas Kellner|тақырыбы=Baudrillard, Jean (1929-2007)|сілтеме=https://doi.org/10.1002/9781405165518.wbeosb061|жыл=2007-11-15|басылымы=The Blackwell Encyclopedia of Sociology|doi=10.1002/9781405165518.wbeosb061}}</ref> ​<ref>{{мақала|авторы=Eugene Brennan|тақырыбы=Jean Baudrillard et Jacques Derrida, Pourquoi la guerre aujourd’hui? Présentation de René Major|сілтеме=https://www.liverpooluniversitypress.co.uk/doi/10.1093/fs/knx092|жыл=2017-07|басылымы=French Studies|томы=71|шығарылымы=3|беттері=449}}</ref> Соған қарамастан, Бодрияр [[постструктурализм]]ге қарсы шығып,<ref>{{Cite web|url=https://euppublishingblog.com/2015/07/15/nobody-needs-french-theory-an-extract-from-jean-baudrillard-from-hyperreality-to-disappearance/|title='Nobody Needs French Theory' – an extract from Jean Baudrillard: From Hyperreality to Disappearance|lang=en-GB|last=eupjournalsblog|website=Edinburgh University Press Blog|date=2015-07-15|access-date=2025-11-07}}</ref> [[постмодернизм]]нен де алшақ болды.<ref>{{Cite news|title=The art of disappearing|url=https://www.baudrillard-scijournal.com/the-art-of-disappearing/|website=BAUDRILLARD NOW|date=2020-06-28|access-date=2025-11-07|lang=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122100701/https://www.baudrillard-scijournal.com/the-art-of-disappearing/|archive-date=2021-01-22}}</ref> Ол тұтынудың ''"белгілерді белсенді түрде қолдануға"'', соның нәтижесінде қазіргі қоғамда белгілер мен [[тауар өндіру]] [[Тауар белгісі]] өндірісіне айналуына алып келетінін [[семиология]] тұрғысынан дәлелдеді. Белгілер мен нақтылықтың айырмашылығын жояды, ''"тұрақты мәннің жойылуына алып келеді"''. Ол бұны [[постмодернизм]]нің сипаттық белгісі ретінде көрсетеді. Негізгі еңбектері: ''"Тұтыну қоғамы", "Имитации"''.<ref>Биекенов К., Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{commons|Category:Jean Baudrillard}} {{бастама}} [[Санат:27 шілдеде туғандар]] [[Санат:1929 жылы туғандар]] [[Санат:Францияда туғандар]] [[Санат:2007 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Парижде қайтыс болғандар]] [[Санат:Франция философтары]] [[Санат:Постмодернизм]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Алфавит бойынша философтар]] [[Санат:Саяси философтар]] hsd6l6tl9vi1tvafgkl3m2qbknjh8am Қатысушы талқылауы:Kasymov 3 122375 3576482 3575654 2026-04-04T07:06:43Z RaiymbekZh 170385 /* Жедел жою туралы */ жаңа бөлім 3576482 wikitext text/x-wiki {{Мұрағат|қыркүйек 2011 — қаңтар 2015|қаңтар 2015 — 2016 қаңтар|қаңтар 2016 — қаңтар 2017|қаңтар 2017 — сәуір 2019|маусым 2019 — желтоқсан 2020|ақпан 2021 — қаңтар 2022|ақпан 2022 — қаңтар 2023|қаңтар 2023 — сәуір 2024}} {{астынан}} == Жою №1 == Қайырлы күн. Мына қажетсіз айрық бетті <s>Мұқыр ауылдық округі</s> жою керек болып тұр. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 05:29, 2024 ж. сәуірдің 28 (+05) :Алматы облысындағысының атауы шынымен Мұқыры ма? [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 08:34, 2024 ж. сәуірдің 28 (+05) ::Иә, шынымен Мұқыры. Орысшасы ''Мукры''. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 04:51, 2024 ж. сәуірдің 29 (+05) :Жетісу облысында мұндай ауыл бар ғой [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 16:51, 2024 ж. сәуірдің 28 (+05) == Павел Архипович Загребельный‎ == Павел Архипович Загребельный‎ мақаласынан не үшін «КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері» деген санатты алып тастадың? Себебін айта кетсең, келесіде қоймас үшін. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 12:38, 2024 ж. мамырдың 1 (+05) : Түсіндім, кешірерсің, автоматты шығатын болып тұр ғой.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 12:41, 2024 ж. мамырдың 1 (+05) ::Кеш жарық {{@|Мағыпар}}! Сонымен қатар {{tl|туғанжері}}, {{tl|қайтысболғанжері}} деген үлгілерді қолдансаңыз, автоматты түрде туған/қайтыс болған жерлердің санаты пайда болады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:58, 2024 ж. мамырдың 1 (+05) == Үлгі:Азаматтық қақтығыс == Қайырлы күн, ''[[Үлгі:Азаматтық қақтығыс|Азаматтық қақтығыс]]'' үлгісін дұрыстап жібересіз ба? ''Себеп'' деген істемей тұр. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 15:30, 2024 ж. мамырдың 7 (+05) :Сосын, ''Нәтиже'' дегенде алғашқы сөйлемде * белгісі істемейді, мысалы [[Қазақстандағы жер наразылығы (2016)]] мақаласында көрсеңіз болады. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 15:41, 2024 ж. мамырдың 7 (+05) :Иә, енді істейді. Бірақ "жұлдызшаны" білмедім. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 17:29, 2024 ж. мамырдың 7 (+05) ::{{@|Casserium}}''*'' барлық үлгілерде солай дұрыс көрсетпейді, метауикиден болу керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 01:15, 2024 ж. мамырдың 8 (+05) :::Иә солай шығар онда -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 01:27, 2024 ж. мамырдың 8 (+05) == Албан тілі мақалам жоққа шығарылды. == Менің жақында істегем мақаламда қате кеткен болар, мақаланың қате кеткен жері бар ма? Болмаса жоққа шығарудың себе не? [[Қатысушы:Nafpeg|Nafpeg]] ([[Қатысушы талқылауы:Nafpeg|талқылау]]) 17:21, 2024 ж. мамырдың 8 (+05) :Себебі, сіз аудару функция арқылы мақаланы аяғына дейін өңдеген жоқсыз. Тыныс белгілер, дереккөздер арасында интервал қалып қойған, сонымен қатар дайын үлгіні пайдаланбай отырсыз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:46, 2024 ж. мамырдың 9 (+05) == Мақалада қате бар == Қайырлы күн, [[Egov.Press|мына мақалада]] суретті жойып жіберген екен. Қырғызша нұсқасындағыдай түзеп жіберсеңіз керемет болар еді. [[Арнайы:Үлесі/37.99.97.162|37.99.97.162]] 17:42, 2024 ж. мамырдың 11 (+05) : Қайырлы күн! Суретті түзеп қойдым;-[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:52, 2024 ж. мамырдың 11 (+05) == Қате == Қайырлы кеш. Біраздан бері [[Үлгі:Елді мекен-Қазақстан]] дұрыс істемей тұр. Атырау облысының барлық елді мекендерінде '''<imagemap>: 2 жолдағы кескін жарамсыз, әрбір жол мынаның біреуінен басталу қажет:''' деген жазу шығады. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 23:06, 2024 ж. мамырдың 15 (+05) ::{{@|Casserium}}, үлгі қате емес. Позкарта үлгісіне қосымша үлгі жасалды. Түзетілді --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:39, 2024 ж. мамырдың 16 (+05) :::Көп рақмет -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 22:52, 2024 ж. мамырдың 16 (+05) == Жеңіл атлетші == Сәлеметсізбе! Жеңіл атлетші‎ үлгісі дүрыс істемей жатыр. ең төменгі жағында ақпаратты көрсетпейді (10 000м ден бастап). мүмкін шаблон тым созылғандықтан шығар? қалай түзетуге болады? [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 22:54, 2024 ж. мамырдың 18 (+05) :{{@|TalgatSnow}}Қайырлы күн, уақыт болғанда тексерістен өткіземін. Ұзақ үлгі екен, асықпай қарау керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 16:56, 2024 ж. мамырдың 19 (+05) ::Ok [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 21:56, 2024 ж. мамырдың 19 (+05) == Мақалаларды жою == Қайырлы кеш, мына мақалаларды жоюға ұсынамын. * <s>Атбасар түсті металдар тресі (Атбасцветмет)</s> * <s>ХVІІІ ғасырдың екінші жартысы – ХІХ ғасырдың басында Ертістің оң жағалауына көшу.</s> * <s>Қорғанысқа және басқаруға жұмсалатын шығыстар</s> * <s>Гринвуд Джеймс</s> * <s>Зат мөлшері. Авогадро саны. Молярлық масса</s> * <s>Ең кіші шекті өлшем</s> * <s>Ең үлкен шекті өлшем</s> * ''Есенжол Қаниұлы Әлиаров'' * <s>Шіркеулік славянизмдер</s> * ''Байзақ ауданының ескерткіштері'' * <s>Иоганни Густав Ренат</s> * <s>Әбілқайыр Мұқамбет Ғази Баһадур хан</s> * <s>Әуе-десанттық күштер күні</s> * <s>Өздігінен даму</s> * <s>Сесиль Джон Родс</s> [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 02:25, 2024 ж. мамырдың 20 (+05) :Қалғандары не себеппен жойылмады? [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 04:37, 2024 ж. мамырдың 21 (+05) == Үш мақала жою == Мыналарды жоюға ұсынамын: * <s>Өзіндік маркетинг</s> * ''Өзін-өзі өлтіру‎'' * <s>Мен</s> --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 14:38, 2024 ж. мамырдың 24 (+05) == Өзін-өзі өлтіру‎ == Бұл мақаланы неге жоймадыңыз? --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 13:30, 2024 ж. мамырдың 26 (+05) :{{@|Жанна Ж}} Керек мақала, әлде дубликаты бар ма? Ретке келтіру керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:43, 2024 ж. мамырдың 26 (+05) :: Ол сізге не үшін керек? Оны қашан ретке келтіресіз? Менің ойымша, бұл мақала қажет емес. --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 07:18, 2024 ж. мамырдың 27 (+05) :::{{@|Жанна Ж}}, маған керек деп жазбадым, сосын мен ретке келтіремін деген жоқпын. Мақала маңызды, сіз жой деп талқыға салмай мұндай керек мақалалар жойыла бермейді. Сіздің талқылау бетіңізге қалдырып кеткен жұмысты жасасаңыз дұрыс болар еді, уақытыңыз бен ынтаңыз бар сияқты --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:54, 2024 ж. мамырдың 27 (+05) :::: Бірақ мен айтқан ''Өзіндік маркетинг'' және ''Мен'' мақалаларын жойдыңыз ғой. Оларды талқыға салған жоқсыз. Ендеше мына мақаланы да жойыңыз. Оның тіпті '''Суицидтік ой''' деген дубликаты да бар. --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 11:56, 2024 ж. мамырдың 28 (+05) :{{@|Жанна Ж}} Себебі басқа тілмен байланыспаған, сондықтан маңыздылығы төмен болғандықтан, жойылды. Ендеше жойыңыз деп бұйрық бере алмайсыз, мұнда өз еркімен. Қай нұқасының атауы ресми түрде дұрыс, соны қалдыру керек. Сізге айтылған жұмысты орындау қолыңыздан келмейтін сияқты --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:30, 2024 ж. мамырдың 30 (+05) : Мен сізді түсінбей отырмын: сапасы жоғары ''Өзіндік маркетинг'', ''Өздігінен даму'' және ''Мен'' мақалаларын сіз оңай жойып, сапасы төмен ''Өзін-өзі өлтіру''‎ мақаласын белгісіз бір себеппен қалдырып отырсыз, оның тіпті дубликаты да бар. Бұл екіжүзділік пе? --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 11:26, 2024 ж. мамырдың 30 (+05) : Жалпы сіз маңыздылықтың басқа тілдерге қатысы жоқ екенін білмейді екенсіз. Бірақ бұған соншама қадалып қалсаңыз, мысалы, ''Мен'' мақаласының 27 интеруики сілтемесі бар екенін біліп жүріңіз. --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 11:32, 2024 ж. мамырдың 30 (+05) ::{{@|Жанна Ж}}Жақсы, сізге айтылған жұмысты білмейді екенсіз. Жасай алмайды екенсіз, бірақ маған сын айтып, білгіш болып, екіжүзділік танытып отырсыз. Немесе өтірікші екенсіз. 134 мақаланы тексерістен өткізіп, жоюға болатын мақалаларға үлгі қалдырып кетсеңіз. Ақыры сондай нәрсенің сарапшысына қатты ұқсайсыз. Іске сәт. Уақыт пен энергияны маған құртпаңыз, өмір онсызда қысқа. Пайдалы нәрсеге жұмсаңыз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:09, 2024 ж. мамырдың 31 (+05) ::: Әңгімені басқа жаққа бұрудың шебері екенсіз! Екіжүзділік дегеніміз екі бірдей тақырыпты қарама-қарсы тәсілдермен шешу. Мысалы, мен айтқан '''Өзіндік маркетинг''' мақаласын сіз тез-ақ жоя салдыңыз, бірақ мен айтқан ''Өзін-өзі өлтіру''‎ мақаласын сіз «жой деп талқыға салмай мұндай керек мақалалар жойыла бермейді» деген сылтаумен қалдырдыңыз. Яғни мұнда екіжүзділік таныттыңыз!!! --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 10:38, 2024 ж. мамырдың 31 (+05) :{{@|Жанна Ж}}Егер басқа сұрақтарыңыз бен артық әңгімеңіз бітсе, құр босқа менің мазамды алмаңыз. Сау болыңыз, іске сәт --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 01:00, 2024 ж. маусымның 1 (+05) :: Екіжүзді болып танылмас үшін жаңағы үш мақаланы жойғандай [[Өзін-өзі өлтіру]] мақаласын да жойыңыз! --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 10:06, 2024 ж. маусымның 1 (+05) :::Ол мақаланы не себеппен жою керек? '''Біріншіден''', бұл бетке көп бет сілтеніп тұр. '''Екіншіден''', энциклопедиялық маңызы сіз айтқандай жоқ емес айтарлықтай маңызы бар ([[wikidata:Q10737|141 тілде жазылған]]). '''Үшіншіден''', мақаланы жоюға [[Талқылау:Өзін-өзі өлтіру#Жедел жоюға ұсынысы|қарсылықтар бар]]. Нақты аргументтер ұсынсаңыз. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 10:44, 2024 ж. маусымның 1 (+05) :::: Бірақ ол '''Өздігінен даму''' және '''Мен''' мақалаларын жойды ғой. Олардың сапасы шамамен бірдей, оларға да көп тілде сілтеме қойылған. Бұл кедергі болған жоқ қой. Сонда бұны да жойсын, әлде алдыңғы мақалаларды қайтара ма? --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 11:44, 2024 ж. маусымның 1 (+05) :::::Тағы айтам '''нақты аргументтер''' келтірсеңіз. Өздігінен даму бетіне [[Арнайы:Мында сілтегендер/Өздігінен даму|еш бет сілтеніп тұрған жоқ]], ал Мен бетіне [[Арнайы:Мында сілтегендер/Мен|2 бет қана сілтеніп тұр]]. Сонымен қатар, бұл мақалалар көлемі аз және сапасы жағынан өте нашар жазылған. Өтіп кеткен нәрсені қайта қозғаудың қажеті жоқ. Осымен бұл тақырып жабылсын. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 03:00, 2024 ж. маусымның 2 (+05) == Күндерек == Сәлеметсізбе! неліктен басты беттегі күндерек жаңартылмайды? кейбір күндері мүлдем бос тұр [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 19:10, 2024 ж. мамырдың 26 (+05) :{{@|TalgatSnow}} Кеш жарық, себебі ешкім жасамаған, жасалғандардың өзі ескі ақпарат сияқты. Егер ынтаңыз болса жасауға болады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:47, 2024 ж. мамырдың 26 (+05) ::жазсам қосқан ақпарат басты бетте көрстілмейді. Бетті жаңалау батырмасы істемейді [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 10:28, 2024 ж. мамырдың 27 (+05) :::{{@|TalgatSnow}} қайырлы күн! Сіз тек ақпаратты «26 мамыр» сияқты деген бетке қосып жатқанға ұқсайсыз. Басты беттегі күндеректі өңдеу үшін «Уикипедия:Бүгін/26 мамыр» дегенді өңдеу қажет -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 13:10, 2024 ж. мамырдың 27 (+05) ::::Ок [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 13:23, 2024 ж. мамырдың 27 (+05) == [[Әйелдердің қоғамдағы орны]] == Kasymov, сізге не болды??? Бұл мақалаға енгізіп жүрген түзетулерімді неге жойып жүрсіз? Бір жерден қатені таптыңыз ба? --[[Қатысушы:Амантаева Дарига|Амантаева Дарига]] ([[Қатысушы талқылауы:Амантаева Дарига|талқылау]]) 22:49, 2024 ж. мамырдың 30 (+05) :{{@|Амантаева Дарига}} Ешнәрсе болған жоқ) Сіз мақалаға тікелей қатысы '''жоқ''' сөздерге сілтеме қойып жатыр екенсіз. Олай дұрыс емес, ''Әйелдердің қоғамдағы орны'' мақаласында ''генерал'', ''қазақ әйелдері'' (жоқ мақала, әрі ондай мақала болмайды да) сөздерге сілтенген соң кері қайтардым. Сіз қойған санатты қойдым --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:04, 2024 ж. мамырдың 31 (+05) :: Салт-дәстүр, қоғам, дала сөздерінің бұл мақалаға қатысы жоқ деп неге санайсыз? Тарихымызда болған төрт әйгілі әйелдің есіміне сілтеме қосу қалайша бұл мақалаға қатысты емес болады? Қайтарыңыз ол сілтемелерді... --[[Қатысушы:Амантаева Дарига|Амантаева Дарига]] ([[Қатысушы талқылауы:Амантаева Дарига|талқылау]]) 22:26, 2024 ж. мамырдың 31 (+05) :::Есімдерді сілтеймін, бірақ сал-дәстүр сияқты сөздер мақалаға тікелей қатысы жоқ --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 01:02, 2024 ж. маусымның 1 (+05) == Аралтұз == Қайырлы күн, ''Аралтұз'' мақаласын жойып, <s>Аралтұз комбинаты</s> мақаласын ''Аралтұз'' бетіне жылжытсаңыз. Себебі ол бұрын басталған және мен оны толықтырдым. Сосын ''Арал теңізі мәселелері жөніндегі мемлекетаралық кеңес'', ''Арал теңізі мәселелері жөніндегі мемлекетаралық келісім'' мақалаларын жоя салсаңыз. Арал теңізі мәселелері жөніндегі келісім дубликаты. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 15:58, 2024 ж. мамырдың 31 (+05) == Сайт == Қайырлы кеш. [[Үлгі:Компания|Мына үлгінің кодына]] сайтқа қойылатын ''URL'' үлгісін қоса қоясыз ба. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 04:18, 2024 ж. маусымның 1 (+05) :{{@|Casserium}}, өңдеуге болады. Болғаннан кейін, жаза салыңыз. Қайтадан жабамын --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 02:46, 2024 ж. маусымның 2 (+05) ::Рақмет, қостым. Жаба берсеңіз болады -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 01:52, 2024 ж. маусымның 4 (+05) :::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]], Енді [[Үлгі:Мемлекеттік орган|мына]] үлгіні уақытша аша тұрасыз ба. Өткендегі себеппен -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 04:18, 2024 ж. маусымның 6 (+05) :::Қайырлы күн, сіздер осы [[Үлгі:Компания]] үлгісінде логотиптен бөлек '''сурет''' бөлімін қоса аласыздар ма, яғни компания логотипі сосын астында мысалға штаб-пәтерінің суреті тұрады. Мәселен, орыс уикипедиясындағы [https://ru.m.wikipedia.org/wiki/Apple Apple] мақаласынан қарасаңыздар болады. Солай істелсе, жақсы болар еді. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 14:24, 2024 ж. маусымның 6 (+05) ::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]], екі үлгіні қайта аша қойыңызшы онда. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 19:47, 2024 ж. маусымның 7 (+05) :{{@|Casserium}}, {{@|Тұран}} дайын --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:53, 2024 ж. маусымның 10 (+05) == [[Әйелдің отбасындағы орны]] == Сіз антифеминистсіз бе? Бұл мақаланы неге жойдыңыз? Өте жақсы жазылған мақала еді ғой. [[Қатысушы:Амантаева Дарига|Амантаева Дарига]] ([[Қатысушы талқылауы:Амантаева Дарига|талқылау]]) 19:04, 2024 ж. маусымның 3 (+05) :Иә ''сексистпін''!! Мақаланың маңыздылығы төмен, мәселе әйел, ер болсын! Энциклопедиялық мақалаға қандай қатысы бар??? Неге жойдыңыз деудің орнына, ойыңызға келгенін ойланбай жазуға бола ма?!. Ескерту, бір-бірімізді танитын құрбы емеспіз, этика пен шекараны ұстаңыз! --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:50, 2024 ж. маусымның 4 (+05) :Админ дұрыс айтады. Сексист болу ең ауыр күнәлардың бірі болып саналады. Ол Ібіліс шайтанның ісі ғой [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 13:36, 2025 ж. шілденің 4 (+05) == Медиа Уики == <s>Қайырлы кеш. Уикипедияда [https://translatewiki.net/wiki/MediaWiki:Tooltip-n-portal/kk-cyrl Translatewiki] сайтында аударылып қойған [[МедиаУики:Tooltip-n-portal]] [[МедиаУики:Articleexists]] бар. Соны жою мүмкін бе екен?</s> -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 19:46, 2024 ж. маусымның 7 (+05) == Procter & Gamble == ''Проктер мен Гэмбл'' мақаласын '''Procter & Gamble''' деп жылжытып бересіз бе? Себебі бұл компанияның ресми атауы. Сосын, <s>Проктер және Гэмбл</s>, ''Проктер мен Гэмбл'' жоя салу керек, ешкім олай іздемейді. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 01:24, 2024 ж. маусымның 9 (+05) :{{@|Тұран}} Дайын, есік атауға мақалалар сільеніп тұр --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:55, 2024 ж. маусымның 10 (+05) ::Рақмет, оны өзім жөндей саламын. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 10:23, 2024 ж. маусымның 11 (+05) ::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] енді <s>Проктер мен Гэмбл</s> жоя салыңыз. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 11:08, 2024 ж. маусымның 11 (+05) == Жақсы мақалалардағы хаос == Сәлеметсіз бе, Kasymov мырза! Жақсы мақалаларда бүртүрлі жағдай. [[Қымыз]] мақаласы жақсы мақалалар қатарында болса да, ол таңдаулы мақала белгсіне ие. [[Биология]] мақаласында белгі мүлдем жоқ. Бұл ситуацияны түзейсіз бе [[Қатысушы:Рахман999|Рахман999]] ([[Қатысушы талқылауы:Рахман999|талқылау]]) 00:35, 2024 ж. маусымның 13 (+05) :{{@|Рахман999}}Кеш жарық, шешімді қателеспесем Амангелді мен Нұрлан мырзалар шешкен. Солардан нақты жауап алып, түзетпесе. --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 02:05, 2024 ж. маусымның 14 (+05) ::Солардан сұрап көрейім бе? [[Қатысушы:Рахман999|Рахман999]] ([[Қатысушы талқылауы:Рахман999|талқылау]]) 02:08, 2024 ж. маусымның 14 (+05) :Иә --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 02:09, 2024 ж. маусымның 14 (+05) == Вандализм == ‎Мықтыбек Оразтайұлы деген қатысушы менің [[Футболдан 2024 жылғы Еуропа чемпионаты (финал)]] мақаламды жойып, жылжытудың орнына көшіріп басқа атпен бастады [[Футболдан 2024 жылғы Еуропа біріншілігі (финал)]]. өзгенің еңбегін өзіңе жатқызу админге сай келмейтін нәрсе. бұған дейін менің рұқсатымсыз жеке бетімді бастап өндеген [[Қатысушы:TalgatSnow]]. сан үшін мақалаларды бастап бітірмейді:[[Футболдан Литва чемпионаты 2023]], [[Футболдан Украина кубогы 2021/22]]. мақала санатаулары дұрыс емес. әрекет етуіңізді сұраймын @[[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]], @[[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]], @[[Қатысушы:Салиха|Салиха]] [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 16:13, 2024 ж. шілденің 17 (+05) :{{@|TalgatSnow}}Қалпына келді --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:46, 2024 ж. шілденің 18 (+05) ::@[[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] біреудің мақаласын жойып дәл сол мәтінді өз атыңызбен жариялағыңыз шындық па? @[[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] осылай шағымданып жатыр екен, бұл тіпті бір жарым жыл бұрынғы талқыалу, енді телеграмдағы топта шағымданып жатыр. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 13:10, 2026 ж. ақпанның 10 (+05) :::Бұл бетті де [[2026 Қысқы Олимпиада ойындары]]. Егер мен бұл бетке редирект жасамағанымда - [[2026 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары]] жағдай дәл осындай болар еді. Ол жәй ғана атауын өзгертпейді, бірақ мәтінді авторлығын көрсетпестен көшіріп алады [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 02:04, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) == Мақаланың көрінуі == Қайырлы күн! [[Айбар Қайнарұлы Олжаев]] мақаласы неге гуглдан іздесе шықпайды? Тек уикидің ішінен іздегенде ғана шығады екен. Жауабыңызға алдын ала рақмет. [[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] ([[Қатысушы талқылауы:Daniyal.aidarov5|талқылау]]) 12:41, 2024 ж. шілденің 22 (+05) :{{@|Daniyal.aidarov5}} кеш жарық, меніңше біршама уақыт керек сияқты --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:54, 2024 ж. шілденің 22 (+05) == Research about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, We would like to invite you to submit your responses to the survey dedicated to the tools that are used currently across the Wikimedia projects and the tools that you want to have. This survey was made by the working group of the [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]], and your responses will be reviewed afterwards, as we want to continue supporting the communities. That support can be documentation for certain most used tools by other communities across the region per specific topics, finding solutions for new tools to be created in the future, creating most needed tools in the region (so called "regional wishlist list"), and many other options. ''Deadline to fill in the survey is '''20th of August, 2024'''.'' Submit your answers [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeIwzCDKs6jXPG7EpZe-JH2Mm1odU0_MAv1bO-z-nLOq9dlug/viewform?usp=sf_link '''here'''] Thank you in advance for your time that you will dedicate in filling in this survey --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:07, 2024 ж. шілденің 26 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Мақаладағы қате == Қайырлы күн, [[Egov.Press|мына мақалада]] Instagram-парақшасы қате сілтемеге жолдайды екен. Сілтемені алып тастасаңыз жақсы болар еді. [[Арнайы:Үлесі/37.99.45.88|37.99.45.88]] 18:49, 2024 ж. шілденің 27 (+05) :Түзетілді --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 19:38, 2024 ж. шілденің 29 (+05) == [[Жоба:Инкубатор/Astana Vision]] == Қайырлы күн Мен өңдеуге жіберген мақаланы тексере аласыз ба? Қарау кезегінде әлі көп мақалалар бар екенін түсінемін және осы мақалаға ерекше назар аударғаным үшін кешірім сұраймын. Алдын ала көп рахмет! [[Қатысушы:Nomini Meo|Nomini Meo]] ([[Қатысушы талқылауы:Nomini Meo|талқылау]]) 13:48, 2024 ж. тамыздың 9 (+05) == Мақаланы жою == Какого хуя менің қазақша мақалаларымды жоясыз ? Мен оларды орысша мақаладан өз қолыммен аударып, толықтай өзім өңдеп жарияласам, өшіріп тастағансыз. Какого хуя ? Қазақ тіліне деген құрметсіздік пе ?[[Қатысушы:Balgymbek Has Been|Balgymbek Has Been]] ([[Қатысушы талқылауы:Balgymbek Has Been|талқылау]]) 07:37, 2024 ж. тамыздың 14 (+05) :{{@|Balgymbek Has Been}} Мақалаңызда '''қ**тақта''' ақпарат жоқ екен, саған ескерткенмін! Мақаласымақты артынан құл сияқты тегін кім өңдеп толықтыру керек?? Дым ақпарат жоқ, өтірік аудару функциясы арқылы топаста жасай алады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:57, 2024 ж. тамыздың 16 (+05) == "Бергамаск Сиютасы" мақаласы жойылды. == Сәлеметсіз бе! Менің "Бергамаск Сиютасы" атты мақалам тамыздың 4, сағат 21:00-де жойылды. Не себеппен жойылғанын айтып береңізші, мен қателерін түзетіп қайта жазып көрейін. Деректер ағылшын тілді мақала нұсқасынан алынды өйткені қазақ тілінде Бергамаск Сиютасы туралы мәлеметтер жоқ. [[Қатысушы:Nafpeg|Бекзат Азатұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Nafpeg|талқылау]]) 22:18, 2024 ж. тамыздың 17 (+05) : {{@|Nafpeg}}Сіз мақала емес, жоба бастапсыз, атауы өзгеріп, тексерістен өтпей тұр: ''Бергамаск сюитасы'' --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 19:45, 2024 ж. тамыздың 19 (+05) == Шақырым — километрдің қазақшасы == Қайырлы күн! Мен кей елді мекендердегі орысша сөздерді қазақшалап жатсам, оларды неге қайтадан орыс нұсқасына келтіріп жүрсіз? --[[Қатысушы:Kyzyljar muzei|Kyzyljar muzei]] ([[Қатысушы талқылауы:Kyzyljar muzei|талқылау]]) 13:35, 2024 ж. тамыздың 20 (+05) Мысалы, мынау жерде [[Ақшоқы (Солтүстік Қазақстан облысы)]]. :{{@|Kyzyljar muzei}}Ресми түрде қалай? шақырым деген сөзге дереккөздер көрсетсеңіз. Халықаралық сөзді аударған дұрыс па? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:16, 2024 ж. тамыздың 22 (+05) :: Ойбай, сіз жаңалықтарды қай тілде көресіз, оқисыз?! [https://egemen.kz/article/371013-kolik-infraqurylymyn-damytugha-568-mlrd-tenhge-bolinedi Мынау кешегі жаңалықта] басты газетте шыққан ақпарат — километр емес. --[[Қатысушы:Kyzyljar muzei|Kyzyljar muzei]] ([[Қатысушы талқылауы:Kyzyljar muzei|талқылау]]) 07:03, 2024 ж. тамыздың 28 (+05) :::{{@|Kyzyljar muzei}} Осы туралы телеграмм тобына қосылып, сонда талқылаңыз. Егер шақырым деген 100 пайыз сенімді болсаңыз СІЗ барлық мақала өзгерте аласыз ба???? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:44, 2024 ж. тамыздың 28 (+05) :::: Бұл талқылайтын дүние емес. Бұны бәрі біледі, сізден басқа. --[[Қатысушы:Kyzyljar muzei|Kyzyljar muzei]] ([[Қатысушы талқылауы:Kyzyljar muzei|талқылау]]) 09:03, 2024 ж. тамыздың 30 (+05) :{{@|Kyzyljar muzei}} Сізден 100 пайыз дәлел болмағандықтан '''км''' қалады. ''Бұны бәрі біледі'', 20 млн халықтан немесе осында белсенді 250 қатысушыдан сұрадыңыз ба? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:21, 2024 ж. тамыздың 30 (+05) :: Сіз теледидардан референдум сияқты сөздерді естіп, шақырым деген сөзді қалай елемей қалғансыз? --[[Қатысушы:Kyzyljar muzei|Kyzyljar muzei]] ([[Қатысушы талқылауы:Kyzyljar muzei|талқылау]]) 12:18, 2024 ж. қыркүйектің 1 (+05) == Түркістан облысы бауырлас қалалары == неге алынып тасталды? [[Қатысушы:Nurbol9393|Nurbol9393]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurbol9393|талқылау]]) 18:53, 2024 ж. тамыздың 20 (+05) == Үлгі-инфобокс керек еді == Қайырлы күн! Тарихи нысандар мен ескерткіштер бойынша енгізілген беттерді өңдеп, жаңа материалдар енгізбекші едім, соған үлгі-инфобокс жасап бере аласыз ба? (мен жасауды білмеймін). Жасау барысында үлгіде - атауы/суреті/орналасқан жері/ескерткіш түрі/кезеңі/авторы/нысан мәртебесі деген тұстар көрсетілсе. Мысалы, [[Тәнеке батыр мазары]]. Алдын ала рахмет! Салиха 16:39, 2024 ж. тамыздың 21 (+05) :{{@|Салиха}} Кеш жарық, мысалға көрсетіп жіберсеңіз (үлгіні) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:17, 2024 ж. тамыздың 22 (+05) :Қайырлы күн! Мысалы, :{{Тарихи нысан : | атауы = Тәнеке батыр мазары : | Суреті = : | сурет атауы = : | орналасуы = Жетісу облысы, Ақсу ауданы : | жасалу кезеңі = ХІХ ғасыр : | сәулетші = : | мүсінші = : | нысанның түрі = қала құрылысы және сәулет : | нысан мәртебесі = киелі нысан :}} : қосарыңыз болса қосуға болады. Салиха 11:06, 2024 ж. тамыздың 23 (+05) :Жақсы --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:59, 2024 ж. тамыздың 24 (+05) == “Мұса пайғамбар” мақалаға енгізілген өзгерістерді қайтару == Bekzat Alibek есімді қолданушы жазған мәтін Уикипедияның стильдік талаптарына сәйкес келмейді. Мысалы, бүкіл мәтін тек жеке және исламдық тұрғыдан сипатталған. ("Ғ.С", стиль, анықтама) [[Қатысушы:Jondjas|Jondjas]] ([[Қатысушы талқылауы:Jondjas|талқылау]]) 09:24, 2024 ж. тамыздың 25 (+05) :{{@|Jondjas}} Ол жағы дұрыс, бірақ сіз неге '''Киелі кітапқа''' сілтеп тұрсыз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:40, 2024 ж. тамыздың 26 (+05) == Мақалаларды жою == Ассалаумағалейкүм! [[Назар]] мен [[Абыл Өтембетұлы]] мақалаларын жоюға ұсынамын. Біріншісі түсініксіз, екіншісі қайталанған. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:47, 2024 ж. тамыздың 25 (+05) == Үлгі-инфобокс туралы == Қайырлы таң, Айдын! Тарихи нысанға үлгі-инфобокс жасауға мысал ретінде [[Қызыл таң маталар үйі]] бетін көріңізші, жаңа ғана жаздым. Салиха 11:30, 2024 ж. тамыздың 31 (+05) :Жақсы, уақыт тығыз болғандықтан, уикипедияға көңіл бөле алмай жатырмын --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:15, 2024 ж. қыркүйектің 2 (+05) == Жою №2 == Кеш жарық! ''Асыл Тұрсынбекұлы Шубай''‎ және ''Әйел тілі'' мақалаларын жоюды ұсынамын. --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 00:33, 2024 ж. қыркүйектің 5 (+05) :Жойылды, {{@|І Хәріполла}} --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 14:35, 2024 ж. қыркүйектің 8 (+05) == Мақалада қате бар == Қайырлы күн. [[Egov.Press|Мына мақаладағы]] Instagram сілтемесі дұрыс емес екен. Түзеп жіберсеңіз. egov.kz орнына egovpress болуы керек. [[Арнайы:Үлесі/37.99.44.42|37.99.44.42]] 09:58, 2024 ж. қыркүйектің 8 (+05) : Инстапарашаңызды түзеп қойдым. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 10:24, 2024 ж. қыркүйектің 8 (+05) == Қ.К. Тоқаев туралы == Тоқаевтың Тимурдан басқа тағы Манира (1987 ж.т.) деген қызы бар екен ғой. Оны неге ешкім жазбайды ? Рақмет [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 11:06, 2024 ж. қыркүйектің 8 (+05) == Аналды секс == Сәлем, ''бұл мақаланы'' жою керек! Масқара емес пе? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 21:31, 2024 ж. қыркүйектің 11 (+05) :Кеш жарық, енді ол масқара болғанда көп тілде жазылған, бар нәрсені қайтіп жоямыз. Басқа админдерден сұрап көріңіз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:56, 2024 ж. қыркүйектің 12 (+05) == Қазақстанның темір жол бекеттері == Жалпы фотосуреттер қосқанда түсірген жылы міндетті түрде болу керек деп ойлаймын. Себебі қай жылы түсірілгенін оқырман білу керек. Екіншіден сол суретті, мысалы вокзалдардың дизайны өзгерсе, қайта жіберсең сурет бар деп қабылдамайды, егер жылы болмаса. Мен 10 жылдан бері Фотопланета энциклопедиясына суреттер жіберіп жүрмін, бәрінде де түсірген күнін, айын сұрайды. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 09:54, 2024 ж. қыркүйектің 13 (+05) :{{@|Мағыпар}}Кеш жарық, суреттің атауы ұзақ сияқты. Сипаттамасы бөлімінде бәрін жазып көрсетуге болады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:21, 2024 ж. қыркүйектің 14 (+05) ::Жақсы, келесілерін қысқартармын. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 10:40, 2024 ж. қыркүйектің 15 (+05) == Үлгілер == == Үлгілер == Ассалаумағалейкум! [[АФК чемпиондар лигасы элитасы|АФК чемпиондар лигасы]] мен [[КОНКАКАФ чемпиондары кубогы|КОНКАКАФ чемпиондар лигасы]]ның атауы өзгеріпті. Үлгілерді қайтеміз? Атауын өзгертеміз бе? --[[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылау]]) 12:27, 2024 ж. қыркүйектің 16 (+05) :Кеш жарық! Навигациялық үлгілерді ма, егер сол болса иә. Әрі ескі атаудағы үлгіні жою керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 20:01, 2024 ж. қыркүйектің 16 (+05) == Жою №3 == Қайырлы кеш. Мақала атауларын бір үлгіге келтіру үшін мына сілтеме беттерді жою керек болып тұр: * ''КИМЭП'' * Үлгі:Кәрім Мәсімовтың министрлер кабинеті (2016 жыл 6 мамыр) -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 00:40, 2024 ж. қыркүйектің 30 (+05) :{{@|Casserium}}Екіншісін не үшін жою керек? Атын өзгерту керек, тарихы сақталады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:45, 2024 ж. қазанның 1 (+05) ::Ол дубликат болып тұрған үлгі. Ішіндегі мазмұны [[Үлгі:Кәрім Мәсімовтің II министрлер кабинеті]] осы үлгімен біріктірілген. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 22:57, 2024 ж. қазанның 1 (+05) == Санат == Кеш жарық! "Қазақ билері" санатында [[Би (өнер)]] мен [[Би (тұлға)]] аралас екен. Бұл санатты [[Би (өнер)]]-ге қалдырып, қазақ тұлғаларын "Қазақ би-шешендері" санатына көшірсек қайтеді? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:19, 2024 ж. қазанның 2 (+05) * Санаттар дұрысталды, мәселе шешілді. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:39, 2024 ж. қазанның 3 (+05) == Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''. I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 17:10, 2024 ж. қазанның 7 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Біріктіруге немесе жоюға ұсынылған мақалалар тізімі == Біріктіруге немесе жоюға ұсынылған мақалалар тізімі: 1.0 – ''Қазақстандағы хандық биліктің жойылуы'' (жақсысы) 1.1 – <s>Қазақ хандығындағы биліктің жойылуы</s> 1.0 – Саңырақ Тоқтыбайұлы батыр (жақсысы) 1.1 – Саңырық Тоқтыбайұлы 1.2 – Саңырақ батыр Тоқтыбайұлы 1.0 – Хангелді Сырымбетұлы 1.1 – Ханкелді батыр 1.0 – олбарыс би 1.1 – Жолбарыс Жылқайдарұлы 1.0 – Әлмерек абыз 1.1 – Әлмерек Жаншықұлы [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:03, 2024 ж. қазанның 9 (+05) == Translation request == Hello, Kasymov. Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]]/[[:ru:Родрик, Дэни]] in Kazakh Wikipedia? Yours sincerely, [[Қатысушы:Oirattas|Oirattas]] ([[Қатысушы талқылауы:Oirattas|талқылау]]) 16:14, 2024 ж. қазанның 14 (+05) == Координаттар == Ассалаумағалейкум! Қала туралы мақала жазғанда картадан географиялық орнын көрсетпей жатыр ғой. [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылау]]) 13:50, 2024 ж. қазанның 28 (+05) : Уағалейкум салам! Бұл кемшілік кейбір үлгілердің әлі жазылмағанына байланысты болып отыр. Мысалы, мен екі жаңа үлгіні жүктеп қойдым, енді [[Кайенна]] мен [[Уагадугу]] қалалары картада көрсетіліп тұр. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 17:25, 2024 ж. қазанның 28 (+05) ::{{@|Мықтыбек Оразтайұлы}} қай мақала? Позкартасы жасалмаған болу керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:14, 2024 ж. қазанның 29 (+05) :::[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup>, [[Сан-Томе (қала)|Сан-Томе]], [[Сент-Джорджес]] мақалаларында тұр. Кей қалалардікі әдемі боп шығады, ал кейбіреуде олай емес--[[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылау]]) 00:39, 2024 ж. қазанның 30 (+05) :жақсы --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 20:04, 2024 ж. қазанның 31 (+05) : Иә, мәселе Позкартада болып тұр. Мен тағы Сальвадор және Эритреяны қостым, әрі қарай іліп әкетсеңдер жақсы болар ед... --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:26, 2024 ж. қазанның 31 (+05) ::Иә, жасап жатырмын--[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:27, 2024 ж. қазанның 31 (+05) :{{@|Мықтыбек Оразтайұлы}} Елді мекен үлгісін толық толтыру керек. Ауданы, халқы, телефоны сияқты мәліметтер жоқ қой және дұрыс толтыру керек, ел деген параметрге ешқандай сілтеме немесе туды қоюға болмайды --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:27, 2024 ж. қазанның 31 (+05) ::[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup>, ел деген параметрге тек елдің атын жазып жатырмын, еш сілтемесіз, үлгісіз--[[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылау]]) 01:15, 2024 ж. қарашаның 1 (+05) == Неге жойдың? == ''Махмет Құлмағамбетов'' деген танымал саясаткер туралы мақаланы не пиғылмен жойғансың? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 21:53, 2024 ж. қарашаның 24 (+05) :{{@|Елмұрат Х}} жедел жоюға ұсыныпты, содан соң жойылды. '''Пиғылға келсек ата жауым болу керек''' --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:00, 2024 ж. қарашаның 24 (+05) :: Ата жауың болатындай саған бірдеңке істеп қойған ба? [[File:Face-smile-big.svg|23px]] Негізі әйгілі тұлға, сақтап қалуға болатын еді. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 22:05, 2024 ж. қарашаның 24 (+05) :{{@|Елмұрат Х}} Қалпына келтірілді, жедел жоюға ұсынған қатысушыдан сұрап көріңіз. Мүмкін дубликат мақала ма екен? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:11, 2024 ж. қарашаның 24 (+05) :Мақала тым қысқа, екіншіден қайталанған. Сондықтан жедел жоюға ұсынылған. Міне жақсысы: [[Махмет Ибатоллаұлы Құлмағамбетов]]. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:15, 2024 ж. қарашаның 24 (+05) ::{{@|Елмұрат Х}} мақаланы жоюға ұсынған себебім көрсетілген, бір тұлға туралы екі мақала бола алмайды, "Махмет Ибатоллаұлы Құлмағамбетов" мақаласы бірінші басталған, сондықтан сол қалуға құқылы деп ойлаймын. Жалпы бұл тұлғаның маңыздылығы күмән тудырады. Қосатын ақпаратыңызды осы мақалаға қосуды сұраймын.--[[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 22:37, 2024 ж. қарашаның 24 (+05) ::: Алғашқыда жоюға себеп ретінде дубликат деп көрсетілмеген еді. Дубликат болса, жояйық әрине. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 22:57, 2024 ж. қарашаның 24 (+05) == Үлгі == Ассалаумағалейкүм. <nowiki>{{Договор}}</nowiki> үлгісі жарамсыз сияқты, дұрыстап бересіз ба? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:34, 2024 ж. қарашаның 27 (+05) : Уағалейкум салам! Үлгі жарамды, бірақ орысша қалып қойған сөзді қазақшаға ауыстыру керек, сонда бәрі жақсы шығады. Мен қазір осы үлгіні мақалаға қосамын. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 09:57, 2024 ж. қарашаның 28 (+05) ::Рақмет! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 10:45, 2024 ж. қарашаның 28 (+05) == Неге жойылды? == Сурет:Maska--kazahstan-shou1.jpeg осы суретті "Маска" мақаласына кірістіріп қоям деп жүктеп қойсам жойып тастапсыз. Адамның еңбегін еш етуді білесіз, ә. Толықтырамын оны әлі!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 23:39, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05) :{{@|Madi Dos}}Екеуі де жойылады, себебі авторы мен қайнаркөзі көрсетілмеген. дайын суретті жүктеу қандай еңбек? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:42, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05) ::Білем, оны көрсету керек екендігін. Менің енгізген бұрынғы суреттерімде дереккөздер бар. Кейінірек енгіземін, оның үстіне бұл еркін сурет емес. Тек осы Қазуикиде ғана орналасатын сурет, сосын адамның жасаған ісін құнсыздандырмаңыз. Админ болсаңыз, өзіңізге админсіз.Дайын суреті де енгізілмеген қаншама мақала бар. [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 23:48, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05) :::Қалпына келтіремін, бірақ авторы мен дереккөзін көрсете кетсеңіз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:54, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05) == Координат модулін жаңарту == Module:Coordinates модуліне көптеген жаңартулар енгізілді, соларды қазақша нұсқасына енгізіп, координаттардың мақаладағы орналасуын дұрыстау керек. Модульді соңғы рет сіз өңдепсіз, жаңартып жіберуіңізді сұраймын. [[Қатысушы:Murat Karibay|Murat Karibay]] ([[Қатысушы талқылауы:Murat Karibay|талқылау]]) 22:45, 2024 ж. желтоқсанның 22 (+05) <s>:Дайын --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:41, 2024 ж. желтоқсанның 23 (+05)</s> Нақтылау керек :Мысалы: [[Екібастұз]] немесе кез келген қала жайлы мақаланы ашқанда, коориднаттар инфобокспен бірге жабысып тұрады. Соны түзесеңіз. [[Қатысушы:Murat Karibay|Murat Karibay]] ([[Қатысушы талқылауы:Murat Karibay|талқылау]]) 23:38, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) ::{{@|Murat Karibay}}Ол үлгіден емес, уикипедияның интерфейсі жаңарғаннан болып тұр. --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:09, 2024 ж. желтоқсанның 27 (+05) == Кедергі == Саламатсыз ба, мазалағыныма кешірім сұраймын. Мен қазақша Википедияға өз үлесімді қосқым келеді, алайда шегіндіруші 1nter pares деген адам менің әрбір өңдеуімді себепсіз жойып жатыр. Мен одан неге өңдеулерімді жойғаның сұрадым, бірақ нақты жауап ала алмадым. Осы жайында шара қолдансаңыз. Алдын ала рақмет [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:33, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) == Айдаушы мақала == Француз және үнді соғысы деген жойылған мақаланы айдаушы бет ретінде қалпына келтіру үшін сыртқы сілтемелерді қалай қолдансам болады және оған рұқсатым бар ма [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:43, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) == Администраторды сайлау == Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 21:56, 2025 ж. қаңтардың 1 (+05) == Үлгі == Кеш жарық! Осы үлгінің басқасы бар ма? (Үлгі:Апат). Көрсетілімі нашарлау, не қолдануға болады орнына? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:08, 2025 ж. қаңтардың 22 (+05) :Бсақасын біле алмадым, мүмкін дубликат жасай бермей, осы үлгіні жаңарту керек шығар --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:11, 2025 ж. қаңтардың 22 (+05) == Администратор құқығынан айыру == Кеш жарық! [[Уикипедия:Администратор құқығынан айыру|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:31, 2025 ж. қаңтардың 23 (+05) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 11:23, 2025 ж. қаңтардың 26 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 тізімін пайдаланып User:Doc James@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Байланыс == Kasymov мырза сізбен қалай байланысқа шықсақ болады, мақала өңдеуге қатысты кейбір сұрақтар бар еді? [[Қатысушы:Nirvana 0099|Nirvana 0099]] ([[Қатысушы талқылауы:Nirvana 0099|талқылау]]) 11:21, 2025 ж. ақпанның 5 (+05) == Бітікші сайлауы == Қайырлы таң! [[Уикипедия:Бітікшілерді сайлау|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 07:34, 2025 ж. ақпанның 19 (+05) == Господин Касымов == Господин Касымов, как с вами связаться? У нас есть вопросы по редактированию статьи [[Қатысушы:1lockeny|1lockeny]] ([[Қатысушы талқылауы:1lockeny|талқылау]]) 19:54, 2025 ж. наурыздың 14 (+05) == Assistance with Template Updates on Kazakh Wikipedia == Hello Kasymov, I hope you're doing well. I recently made a request on the Kazakh Wikipedia village pump regarding updating certain country data templates to align with standard formatting. Since this impacts multiple pages, I’d appreciate your input or assistance in addressing it. You can find my request here: [[Уикипедия:Форум#Replacing "Country data" templates with "Үлгі:Байрақ".]] Please let me know if you need any clarification. Thank you for your time and consideration! Best regards. [[Қатысушы:OperationSakura6144|OperationSakura6144]] ([[Қатысушы талқылауы:OperationSakura6144|талқылау]]) 07:35, 2025 ж. наурыздың 26 (+05) == Sorting files in categories == Hi! I hope you can help me a bit. [[Үлгі:Non-free media]] seems to put files in [[:Category:Тегін мақалалар]] and according to Google Translate it means free files. It should say something like "All non-free files" like [[:en:Template:Non-free media]]. Also [[Үлгі:Free media]] should put files in "All free files" like [[:en:Template:Free media]]. Can you help fix? Finally there seems to be a lot of redundant categories in [[:Санат:Уикипедия:Суреттер]]. Can you delete those that are not needed? If you want to rename the categories wit files without machine-readable source, author etc. you need to use Translatewiki. You can see more at [[:m:File_metadata_cleanup_drive/How_to_fix_metadata#Finding_images_without_an_information_template]]. [[Қатысушы:MGA73|MGA73]] ([[Қатысушы талқылауы:MGA73|талқылау]]) 23:23, 2025 ж. сәуірдің 11 (+05) == Бетті жою == Қайырлы күн, Қасымов мырза. ''Қатысушы:Austrian Cat/зертхана/Осман империясы'' бетімді жоюыңыздың себебі не? [[Қатысушы:Austrian Cat|Austrian Cat]] ([[Қатысушы талқылауы:Austrian Cat|талқылау]]) 09:55, 2025 ж. сәуірдің 25 (+05) :қалпына келтірдім, бірақ ондай мақала бар ғой. Бұрынғы автордың еңбегін жоққа шығарып, зертханаңыздан көшіре салу болмайды --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:54, 2025 ж. сәуірдің 26 (+05) ::неге? Қазақша Уикипедияда мақалалардың көбісі безендіру, яғни эстетика, дереккөздер мен сілтемелердің болуы тараптарынан біраз ақсап, және жалпы сапа критерийлерін қанағаттандырмайды деп айтуға болады. Әсіресе ол басқа тілдік бөлімдермен салыстырғанда байқалады. Егер де біздегі мақаланы ағылшын бөлімінде қолданылған сілтемелер мен деректерге негізделіп, оны бейімдеп һәм безендіріп, қайтадан жазғаннан не залал? Бір түсіндіріп жіберсеңіз [[File:Face-grin.svg|25px]] [[Қатысушы:Austrian Cat|Austrian Cat]] ([[Қатысушы талқылауы:Austrian Cat|талқылау]]) 23:15, 2025 ж. сәуірдің 26 (+05) :::соны неге мақаланың өзің безендіріп, толықтырып жаңартпасқа --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:22, 2025 ж. сәуірдің 26 (+05) ::::әзірше жазылу үрдісінде, зертханамда мәтін толық дайын болған соң, мақаланың өзіне бір-ақ өңдеме арқылы көшіре салам деген ой болған негізі. Себебі қазуикидегі кейбір үлгілер, мысалға [[Үлгі:Sfn]] жеке өзіме қазірше шамалы түсініксіз болып тұр (себебі орыс Уикипедиясында бұл үлгіні қолдану үшін, [[Үлгі:Cite book]] дегеннің "| ref =" қатарында автор есімін енгізіп, дәл соны ''sfn'' үлгісіне қоясың). Жазып аяқтаған соң, бұл үлгі дұрыс жұмыс істеп, барлық ақпарат толық екеніне көзім жеткенде жария етемін (деп ойлағанмын). Ондайға тыйым салынған ба? [[Қатысушы:Austrian Cat|Austrian Cat]] ([[Қатысушы талқылауы:Austrian Cat|талқылау]]) 23:32, 2025 ж. сәуірдің 26 (+05) :Сапаға көмектесер еді, түсінгенім көп өңделген уикипедия тереңдігі көп болады екен --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:46, 2025 ж. сәуірдің 26 (+05) Балам, ''Абсурдизм'' деген мақаланы неге жойдың? Қайтара салшы... --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 23:37, 2025 ж. Мамырдың 2 (+05) :Қалпына келді, {{@|І Хәріполла}} --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:38, 2025 ж. Мамырдың 9 (+05) Сәлем, [[Хасанкейф]] және [[Ойжұмбақ]] мақалаларын неге жойғансың? Қалпыларына келтіргенің дұрыс болады. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 22:05, 2025 ж. Мамырдың 7 (+05) :Кеш жарық! {{@|Елмұрат Х}} Ол қатысушы тоқтамай мақалалар жазған екен, барлық мақаласын жойғанмын. Қалпына келтірмеймін, себебі біреудің шала жұмысын админдер артынан неге ретке келтіріп отыру керек? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:38, 2025 ж. Мамырдың 9 (+05) :: Сәлем! Жалпы ондай жерде «тексерілмеген мақала» деген үлгіні қолданған жөн. Басқа қатысушылардың еңбегін елейтін болсақ, әрине. Немесе «бастама» деген үлгі де бар және оған қатысты көптеген нақтылау белгілерін қолдануға болады, егер мақалалар санын күрт азаюын қаламасақ. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 23:57, 2025 ж. Мамырдың 11 (+05) :{{@|Еститін Азамат}} кеш жарық! Онсызда сондай үлгі қойылады, бірақ оның мазмұнын, сапасын, грамматикасын кім тексереді. Біреудің артын кім тегін тексеріп, көзді қызартып, қиналып отыру керек. Ынтасы мен жауапкершілігі жоғары адам жазатын нәрсені жазады, жай шетелге барып қайту үшін жасамайды. Шындық солай --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:49, 2025 ж. Мамырдың 13 (+05) :: Қызықсың. Сені мұнда біреу мәжбүрлеп жатыр ма? --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:00, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) :Бірнеше қатысушы ғана тексеріп, уақытын бөліп, сапасыз дүниемен күресіп жүр. Соның ішінен Сені байқамадым. Сондықтан уақытты маған құрта бермей, жақсы мақалалар дамытуға үлес қоссаң немесе қате, жетіспейтін үлгілерлі толықтырса жақсы болар еді. Егер оларды түзетіп тексеріске салсаң, жоюға болмайды. Осыны әсіресе оқушылар мен студенттер көп пайдаланады. Мазмұны копи паст жасалған нәрседен қазуикипедияның сапасына күмәнмен қарайтын болады. Айдаладағы біреудің мақаласына басты ауыртудың қажеті шамалы. Болмаса телеграм топқа жаз, осы мәселені шулатып жүргенімізге біраз болды. Бірақ көбісі робот сияқты, қыстырмайды, бір рет қана өңделген, аударылған, конвейер мақалаларын минут сайын жазып отырады. --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:58, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) :: Әлгі [[Абсурдизм]] мақаласын алайықшы — оны өзің жойдың, өзің қалпына келтірдің. Жалпы оны жоятындай ештеңе көріп жатқан жоқпын, әжептәуір мақала. Орфографиялық қателер бар әрине, бірақ ол енді басқа әңгіме. Мүмкін, жойғанда сен оны оқымаған да шығарсың? Солай болып көрінеді. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 17:36, 2025 ж. мамырдың 18 (+05) :Ол да мүмкін, себебі жоймай қарап шыққанымда түзететін заттары көп болды. Сондықтан 2-3 минут аралықта жасалған мақалалардың сапасына күмн тудырдым. Сондықтан соған ұқсас дүниелерді қарамай жойғаным бар. --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:09, 2025 ж. мамырдың 20 (+05) :: Сөйтіп жүріп сапалы мақалаларды құртып жүрсің. Басқа қатысушылар Қазақ уикипедиясындағы мақалалар санын арттырып жатқанда, сен осындай керағар әрекетпен айналысып, не пайда таппақшысың? --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 23:17, 2025 ж. мамырдың 21 (+05) :{{@|Еститін Азамат}} сені және басқа да ұқсас '''фейк''' аккаунтарды бұғаттау жайлы талқылап жатыр. Соған қарағанда шынымен 4-5 аккаунт бір адамға тиесілі болу керек. Сен мені қадалағанша басқа шаруалармен айналыссай, істейтін тірлігін, жұмысын жоқ па? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:58, 2025 ж. мамырдың 22 (+05) :: Мұнда фейк жұмыспен айналысқанды сені ғана көріп тұрмын. Жарайды, сен мылжи бермей, қатесіз жазуды үйреніп алсаш. Әртүрлі фейк тапсырмаларды «қадалағамай». --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 08:09, 2025 ж. мамырдың 23 (+05) :::Бұл даудың қажеті жоқ, бір-біріміздің уақытымызды алып нестейміз? :::Әркім барынша жұмыстанып жатыр, арасында қателерде болады, мінсіз адам жоқ) :::@[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]], сізге ұсыныс, басқа қатысушылардың әрекеттерін «қадағаламай» өзіңіз де мақала жазып бастаңыз. Мүмкін сіздікі ең үздігі болып шығар? :::Осы талқылау былай (агрессивті түрде) жалғаса берсе шынымен де бұғаттау шараларын еңгізуге тура келеді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 08:25, 2025 ж. мамырдың 23 (+05) :::: Артық кетсем, кешірерсіз. Жалпы бейтарап болуға тырысқанмын... --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 09:18, 2025 ж. мамырдың 23 (+05) :{{@|Еститін Азамат}} не деген екі жүзділік пен жасанды жауап. Бейтарап дей ма... деп Сен, не пайда таппақшысың деген жауаптар ше? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 13:33, 2025 ж. мамырдың 24 (+05) *{{@|Еститін Азамат}} Айтқаным келді. Құрметті админдер осы және осыған ұқсас '''ФЕЙК-ПРОВОКАТОР''' аккаунттың бәрін бұғаттап жою керек. ''Мира бел, Джамбул, осы аккаунт, Хәриполла'' деген аккаунт бір адамның артында. Кім екенін де сезіп тұрмын. {{@|Batyrbek.kz}}, {{@|Нұрлан Рахымжанов}} шара қолдансаңыздар. '''Ң''' әрпіне әдейі қате жіберіп, айтқан жауабынан байқадым. Өзінің жұмысы мен жеке өмірі жоқ па? Дені дұрыс емес-ау (осындай сөздер жазуға тура келіп тұр). Егер сіздер әрекет қылмасаңыздар өзім ретке келтіремін --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 13:28, 2025 ж. мамырдың 24 (+05) *:Еститін Азамат деген қатысушыны 6 айға блоктадым. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 16:29, 2025 ж. мамырдың 29 (+05) == CEE Meeting 2025 == Сәлеметсізбе. Биыл Грекияның Салоники қаласында CEE Meeting 2025 конференциясы болады. Біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2025|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 23:25, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) :дауыс берілді --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:01, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) == Техникалық мәселе == Ұлы мәртебелім, мен жоқ кезде қандай техникалық мәселе туындады? Мүмкін кейбіреуін шеше алармын. Талқылау легінне жазайын десем жаза алмай қалыппын, бұл менде ғана ма білейін деп едім. Әзірге себебін таба алмай жатырмын. Санатта неге мақалалар қазақ алфавитімен ретттелмейді деген сұраққа әлі жауап тапқам жоқ, мен жоқта анау үш нұсқа деген пәле жоғалыпты, қуанып қалдым. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 20:51, 2025 ж. мамырдың 21 (+05) :Арыстанбек, үш нұсқаны алдырттық қой әйтүп-бүйтіп. Талқылау легін барлық уики бойынша аламыз деп жатыр еді. Сол алып тастаған болар. Санаттар туралы сұрап көрейін. Осы бет иесінен кешірім өтінем, оның атынан жауап беріп отырғаным үшін. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 08:52, 2025 ж. мамырдың 22 (+05) ::@[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] Талқылау легі деген керемет дүние еді, жақсы дүниені неге құртқанды жақсы көреді екен. Фейсбуктың да алғашқы кездегі дизайны мен талқылау құрылымы өте әдемі еді, қазір быт-шыт бірдеңе болып кетткен. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 10:18, 2025 ж. мамырдың 22 (+05) == [[Бауыржан]] == Why are you removing the name I added? [[Қатысушы:Altenmann|Altenmann]] ([[Қатысушы талқылауы:Altenmann|талқылау]]) 00:25, 2025 ж. мамырдың 28 (+05) == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 16:17, 2025 ж. мамырдың 29 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Үлгі == Қайырлы кеш! Апат және Оқиға үлгілерін ретке келтіре аласыз ба? Нашарлау екен. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 21:56, 2025 ж. маусымның 1 (+05) :Кеш жарық! Қазір өңдей алмаймын, кейінірек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:57, 2025 ж. маусымның 1 (+05) ::Қайырлы түн. Осыны ұмытып кетпеңізші. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:05, 2025 ж. маусымның 18 (+05) == Жеке кеңістігімдегі мақалалар == Қайырлы күн.Неліктен менің жеке кеңістігімдегі мақалаларды түсіндірместен өшірдіңіз? Мен негізгі мақала кеңістігін толтырмау үшін бос уақытымда жұмыс істейтін жаңа мақалалар жасадым. (Қатысушы:Programman/Kickstarter, т.д.). Барлық жойылған мақалаларды қалпына келтіруді сұраймын. [[Қатысушы:Programman|Programman]] ([[Қатысушы талқылауы:Programman|талқылау]]) 15:46, 2025 ж. маусымның 11 (+05) :Кеш жарық! Ол жерде ешқандай мақалалар көріп тұрған жоқпын. Бәрі бос бет қой? [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 01:05, 2025 ж. маусымның 13 (+05) ::Иә, әзірге бос беттер болды, онда мен мәтінді біртіндеп қосуды жоспарладым. Осы беттердің барлығын қайта жасауым керек пе, әлде оларды қалпына келтіре аласыз ба? [[Қатысушы:Programman|Programman]] ([[Қатысушы талқылауы:Programman|талқылау]]) 13:40, 2025 ж. маусымның 13 (+05) :::асықпай, біртіңдеп жазған дұрыс-ау. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:24, 2025 ж. маусымның 14 (+05) == Мыстангер жайлы ақпаратты мақұлдау == Сәлем! Мыстангер жайлы бетті қазақшаға аударып, ақпарат қосып едім. Соны мақұлдап, жариялап жіберсеңіздер. [[Қатысушы:Aweworthy|Aweworthy]] ([[Қатысушы талқылауы:Aweworthy|талқылау]]) 14:19, 2025 ж. маусымның 13 (+05) :Жалпы, қарап жіберетін біреу-міреу бар ма екен мұнда?)) [[Қатысушы:Aweworthy|Aweworthy]] ([[Қатысушы талқылауы:Aweworthy|талқылау]]) 11:47, 2025 ж. маусымның 16 (+05) :Сілтемесін беріңіз. Қарап берейін. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 15:42, 2025 ж. маусымның 17 (+05) ::{{@|Aweworthy}} кеш жарық! Басқа да белсенді қатысушылар мен админдерден көмек сұрасаңыз болады--[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:57, 2025 ж. маусымның 17 (+05) ::Қайырлы күн! https://en.wikipedia.org/wiki/The_Witcher осының қазақшасын бастап берсеңіз)) [[Қатысушы:Aweworthy|Aweworthy]] ([[Қатысушы талқылауы:Aweworthy|талқылау]]) 15:26, 2025 ж. маусымның 25 (+05) ::Өтініш жасағаныма 9 айдың жүзі болып қалыпты... ::https://en.wikipedia.org/wiki/The_Witcher [[Қатысушы:Aweworthy|Aweworthy]] ([[Қатысушы талқылауы:Aweworthy|талқылау]]) 11:44, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) :[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] сіз көмектесе аласыз ба? [[Қатысушы:Aweworthy|Aweworthy]] ([[Қатысушы талқылауы:Aweworthy|талқылау]]) 11:46, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) ::Сізге бетті бастап беру керек пе? Әрі қарай өзіңіз толықтырасыз ба? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 11:51, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) :::Дәл солай. Жаңа материал бастауға әлі құқығым жеткіліксіз, сондықтан тек өңдей аламын. [[Қатысушы:Aweworthy|Aweworthy]] ([[Қатысушы талқылауы:Aweworthy|талқылау]]) 11:56, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) ::::Бастадым, өңдей беріңіз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:08, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) == Жою == Сәлеметсіз бе! <s>Асқар Алтынбекұлы Күлібаев</s> осы мақаланы жоюыңызды сұраймын [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 03:48, 2025 ж. маусымның 15 (+05) :дайын --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 13:45, 2025 ж. маусымның 15 (+05) == Біріктіру == Сәлеметсіз бе! [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжіліс төрағасының орынбасарлары]] мен оның ағылшынша нұсқасын (Deputy Chairman of the Mäjilis) біріктіріп, барлық мақалаларда қолдана берсек қалай жалпы ? Егер рұқсат болса, біріктіруіңізді сұраймын. Рақмет [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 03:19, 2025 ж. маусымның 16 (+05) :жақсы, өзіңіз жұрыс деп шешсеңіз, жылжыта беріңіз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:56, 2025 ж. маусымның 17 (+05) == Бетті уақытша жартылай қорғау == Сәлеметсізбе, менің жаңа мақаламда вандализмнің алдын алу үшін уақытша қорғауыңызды сұраймын. Мерзімі - 1 ай. Мақала аты: [[Яковлев Як-42]] және [[Zhezkazgan Air]] [[Жетісу Әуекомпаниясы]] [[Эрдэнэт қаласы]] 1 айға жартылай қорғау қылдырып беріңіз [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 10:45, 2025 ж. шілденің 4 (+05) == Мағынасыз мақала == Кеш жарық, [[PewDiePie T-Series-ге қарсы]] деген мақаланы жоюға ұсынамын. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 20:39, 2025 ж. шілденің 4 (+05) :Кеш жарық! Неге, мазмұнын оқымадым. Басқа тілдерде бар екен, себебін жаза кетсеңіз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:23, 2025 ж. шілденің 5 (+05) ::Енді адам деген мазмұнын білу үшін мәтінді оқымай ма?? Қарапайым нәрсе ғой, жоя салыңыз. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 17:24, 2025 ж. шілденің 6 (+05) :::Не себепті жою керек? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:34, 2025 ж. шілденің 6 (+05) ::::Ол қазақ болмысына, әдетіне жат шетелдердің еріккен күйбең тіршілігін сипаттайтын еш маңыздылығы жоқ мақала ғой. Анық көрініп тұр ғой, мағынасы жоқ екені. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 19:03, 2025 ж. шілденің 6 (+05) :::::Мақала басты бетте тұрған жоқ. Тек басқа тілдерден аударып жазылған. 18 тілде жазылған екен. 17 тілде жазылғандарын жойсаңыз, қазақ тілінде де жоямын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:08, 2025 ж. шілденің 6 (+05) ::::::Түсінбедім, сонда басқа тілдерде санасыз, мағынасыз мақалалар болса, бізде де қала бере ма? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 19:46, 2025 ж. шілденің 6 (+05) :::::::{{@|Елмұрат Х}} қайырлы кеш! Қандай да бір мақаланы жойылуға лайықты деп санасаңыз, онда сол мақалаға «[[Үлгі:Жедел жойылсын|Жедел жойылсын]]» үлгісін қойып, себебін жаза кетіңіз. Ары қарай жойылу туралы сол мақаланың талқылау бетінде жүруі қажет. Қандай да бір қатысушының талқылау бетіне жеке келіп, "мақаланы жоя салыңыз" деген болмайды -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 20:10, 2025 ж. шілденің 6 (+05) :::Елмұрат этика ұстаңыз. Көшеде, базарда жүрген жоқсыз, мен СЕНІ танымаймын. Арақашықтықты сақтаңыз! Қарапайым болса, нақты себебін көрсет, жоя сал, ала сал демей [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 01:52, 2025 ж. шілденің 8 (+05) == Мақала жойу == Сәлеметсіз бе. Сіз [[Kazakhstan Airlines]] мақаласын жойыңызшы. Мен оның орнына жаңа мақаласын жасамақпын [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 11:50, 2025 ж. шілденің 5 (+05) :Кеш жарық! Сол мақаланы уикипедияға сәйкес толықтырыңыз. Жоя алмаймын [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:24, 2025 ж. шілденің 5 (+05) ::Неге сіз мен мақалалардың атын толықтай жазып қойсам қысқа қылдырып өзгертіп тастайсыз? Қысқа жазған біртүрлі ғой толық жазып қойу керек қой Ан-30 емес Антонов Ан-30 деп қойу керекқой [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 06:40, 2025 ж. шілденің 6 (+05) :::енді қайта толықтырып қойыңыз [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 06:42, 2025 ж. шілденің 6 (+05) ::::[[Жезқазған әуежайы]] деген мақаланы неге қайта қалпына келтіріңіз? Мен инфобокс және қосымша ақпараттар қосытымғой. Дереккөздердіде қосып қойғам [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 12:42, 2025 ж. шілденің 6 (+05) == беттің атын өзгертпей туралы == сәлеметсізбе, мен мақалалардың бетін тотықтап жазып қойсам сіз неге атын ауыстыра бересіз. Ан-30 жан Антонов Ан-30 деп өзгертсем қысқа сына ауыстырып жібере бересіз, бұл қандай себептермен??? [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 11:42, 2025 ж. шілденің 7 (+05) :кеш жары! Орыс тілінде қысқа нұсқадағы атауын маған ыңғайлы көрінді, яғни оқырман іздегенге оңай болады. Бірақ та қалған админдер дұрыс деп шешкен екен, сіздің қайта жылжытқан нұсқаңыз қалатын болды. Ескерту мақала атауларын ойланбай, талқыға салмай жатып жылжытпауды өтінемін. Рахмет [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 01:54, 2025 ж. шілденің 8 (+05) ::жауап бергеніңіз үшін рахмет [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 08:52, 2025 ж. шілденің 8 (+05) == ПозКарта == сәлемктсізбе. Айта аласыз ба қалай ПозКарта жасау керегін [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 13:47, 2025 ж. шілденің 8 (+05) == ескі өңдемеге қайтармау == Сәлеметсіз, [[Үржар (ауыл)]] деген бетті ескі өңдемесіне қайтармауды сұраймын. [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 20:24, 2025 ж. шілденің 9 (+05) == Growth features - Mentorship and Community updates == Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 17:28, 2025 ж. шілденің 16 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Әсел Құрманбаева == Сәлеметсіз бе! Әсел Құрманбаеваға уикипедия мақаласын жазсам қалай болады ? Әлде ол орынсыз ба ? [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 12:33, 2025 ж. шілденің 28 (+05) :Кеш жарық! кешірерсіз кім екенін білмедім) [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:10, 2025 ж. шілденің 28 (+05) ::Нұрсұлтан Назарбаевтың екінші әйелі 😉 жай ғаламторда оның өмірбаяны, жеке өмірі, отбасы, байлығы жазылған, соның бәрін қолданып уикипедия мақаласын арнасам ба деп едім [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 21:14, 2025 ж. шілденің 28 (+05) :::өз еркіңіз, маңызды болып көрінер. қазаққа біреудің өмірі мен өсек қызық болу керек) [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:20, 2025 ж. шілденің 28 (+05) ::::Жақсы 😅 [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 21:30, 2025 ж. шілденің 28 (+05) == Бет жою == Сәлеметсіз бе сіз меннің ''Бозанбай өзені'' деген мақаламды Бозанбай (өзен) деп жылжытыңыз. Ал ''Бозанбай өзені'' деп қалған мақаланы жойып бере аласызба [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 17:45, 2025 ж. шілденің 29 (+05) :Түсінбедім? [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:09, 2025 ж. шілденің 31 (+05) ::Іздемеге жазсам (Гуглдың) Бозанбай өзені деп шығады соны бассам ол бет [[Бозанбай (өзен)]]іне айдатылған Kasymov деп тұр. жойылған бетті жойып бере аласызба [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 01:18, 2025 ж. тамыздың 2 (+05) :::Ол онсызда жойылған [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:35, 2025 ж. тамыздың 3 (+05) == Бет жою == <s>Нарын</s> бетін жойып беріңізші. Түпнұсқа бетін ''Нарын (айрық)'' дегенге айдағанмын. Мен бұл сөздің орнына ''Нарын (қала)''ның өзгертетін деп тұрмын [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 06:44, 2025 ж. тамыздың 4 (+05) :Рахмет [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 17:07, 2025 ж. тамыздың 13 (+05) == Стивенсон Роберт Льюис == Сәлеметсізбе, мына мақаланы қалпына келтіре аласыз ба, өте әйгілі жазушы ғой? --[[Арнайы:Үлесі/2.133.132.177|2.133.132.177]] 14:21, 2025 ж. тамыздың 21 (+05) :Касымов мырза, неге жауап бермейсіз? Басқа жүз шақты тілде бар мақала қазақ тілінде де болу керек қой!! --[[Арнайы:Үлесі/2.133.132.177|2.133.132.177]] 17:06, 2025 ж. тамыздың 24 (+05) == Саддам Хусейн == Hello. There is something wrong with the childhood photo of Saddam Hussein in the [[Саддам Хусейн]] article. His date of birth is 1937, but in the photo, supposedly from 1940, he looks no older than one year old. Either the year is incorrect, or the child is not Saddam Hussein. The same issue was raised back in 2012 on the Wikimedia Commons discussion page for this photo, but there was no response. https://commons.wikimedia.org/wiki/File_talk:Saddam_in_childhood.jpg If the discrepancies cannot be identified, then this photo should be removed from the article. Yours sincerely, [[Арнайы:Үлесі/78.174.55.43|78.174.55.43]] 07:11, 2025 ж. тамыздың 30 (+05) == Тілдер vs. Infobox Language үлгілері == Сәлеметсіз бе. Тілдерге қатысты мақалаларды реттеуге үлес қосықым келді, және әдеттегідей басқа сапалы мақалалардың үлгісі бойынша жазуға тырысамын, мысалы [[Қазақ тілі]]. Бұл мақалада Үлгі:Тілдер үлгісі қолданылған. Кейбір беттерде қазақшаға аударылған Үлгі:Infobox Language тұр. Қайсысын қолданған дұрыс? "Тілдер" үлгісін ұстануға тырысып тұрмын, бірақ оны да пішімдеу тұрғыдан сәл өңдеу керек. [[Қатысушы:Aisford|Aisford]] ([[Қатысушы талқылауы:Aisford|талқылау]]) 19:55, 2025 ж. қыркүйектің 5 (+05) :кеш жарық! Тілдер үлгісін қолданған дұрыс. Егер үлгі қате болса, үлгіні толықтықтырып, әрлер қатесін түзетуге болады. Үлгіні жасай алатын шығарсыз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:13, 2025 ж. қыркүйектің 7 (+05) == Execution of Saddam Hussein == Good afternoon! Would you be so kind to translate [[en:Execution of Saddam Hussein|this article]] into Kazakh language?! --[[Қатысушы:Edrilizer|Edrilizer]] ([[Қатысушы талқылауы:Edrilizer|талқылау]]) 01:48, 2025 ж. қыркүйектің 9 (+05) == Жазған мақаламды тексеріп, Wikidata тізіміне қосу == Ассалаумағалейкум ''Kasymov'' мырза, мен кеше [[Майлысу]] атты мақала жазған едім, соны тексеріп, Wikidata элементіне қосуыңызды сұраймын [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 22:58, 2025 ж. қыркүйектің 21 (+05) == Ту үлгісін жасау == Кеш жарық! {{ту|Тайвань}} үлгісінің екінші нұсқасы бар ма екен? Олимпиада және спорт жарыстарына спортшылар басқа байрақпен шығады. Спорт жарыстарында да басқа ту көрсетіледі. Бізде сол тудың нұсқасын жасауға болар ма еді? Екінші өтініш, '''спорт жарысы''' үлгісінде атауы дегенді жасыл түспен белгілемесек бола ма? Сұр түсті қалдырсақ немесе шрифт жасыл фонда ақ болуы керек сияқты?. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 18:56, 2025 ж. қыркүйектің 22 (+05) == Тәулік суреті == Тәулік суретін бот ортаққордан импортайтындай жасап қойсақ қалай? Сен басқа пайдалырақ жұмыстарға көңіл бөле аласың. Бұндай қайталанатын шаршататын жұмыстарды ботқа тапсырған дұрыс. Бот күн сайын бір бетті сосын ай сайын бір бетті импорттап отырады. Келісесің бе? <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:54, 2025 ж. қыркүйектің 28 (+05) :@[[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]] Әрине соны баяғыдан атйып жүргенмін, бұрындары солай болатын. Жасап қоя салыңыз) [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:30, 2025 ж. қазанның 1 (+05) ::Скрипт істеп тұр ма тексеру үшін сен бастаған осы айдың POTD үлгілерін жоямын. Түсіністікпен қарайды деп ойлаймын <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:39, 2025 ж. қазанның 1 (+05) ::@[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|менің ботыма]], мерзімі шектеусіз уикиаралық импорттаушы тобына қосып бергенің керек болып тұр. Уикиаралық импорттау құқығын алудағы мақсат: Commons-тан Potd үлгілерін күнделікті импорттау <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:55, 2025 ж. қазанның 1 (+05) :::Ондай құқығым жоқ деп тұр. :( Нұрлан ағадан сұрап көрші. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 14:26, 2025 ж. қазанның 2 (+05) ::Тәулік суретіне қатысты үлгілерге ештеңе жасмай тұра тұруыңды сұраймын. Сынақ ойдағыдай болды, енді бот өзі үлгілерді бастай береді. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:33, 2025 ж. қазанның 4 (+05) :::Тамаша! Ортаққордан жүктейді ма? [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 18:11, 2025 ж. қазанның 5 (+05) ::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] иә <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 21:23, 2025 ж. қазанның 6 (+05) :::::суреттің сипаттамасы жасанды интелеккт арқылы қазақша бірден жазылатындай жасауға бола ма екен негізі? Не сурет екенін көрсететіндей? [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 16:47, 2025 ж. қазанның 23 (+05) ::::::@[[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] көп нәрсені жасауға болады, бірақ оның бәріне уақыт керек қой. Көбіміз уақытты дұрыс бағаламаймыз. Уақыты келсе жасаймын, басымдықтарға, маңыздылықтарға бірінші көңіл бөлемін. Уикипедияға жасанды интеллект тікелей қосып қоямын ба деген ой да келген. Ең маңызды істер тұрғанда бұндағы істерім өзінің сәтті уақытын күте тұрады, мүмкін ондай сәтті уақыты мүлдем келмейтін де шығар, себебі Уикипедиядағы істерімнің маңыздылығы 1/10, 1/20, 1/40 геометриялық прогрессиямен маңыздылығы төмендеп барады. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 22:39, 2025 ж. қарашаның 2 (+05) @[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] айлық үлгілерін өзің жазып жүр екенсің ботқа ай сайынғы үлгіні де жазып отыруға тапсырма беріп қойғанмын. Егер бет бар болса бот елемейді сондықтан боттың не жасағысы келгенін көре алмаймыз. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 10:41, 2025 ж. қарашаның 22 (+05) :жақсы, бастысы Бот санат пен интеруикиді қоюды ұмытпасың) [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:21, 2025 ж. қарашаның 23 (+05) ::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] интеруикиді өзіміз қоятын сиқтымыз. Бот қоя алмайды деп ойлай бер. Бізге де жұмыс қалсын ))) <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:46, 2025 ж. қарашаның 24 (+05) == Крем == Добрый день! Поясните причину [https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=Сары_май_кремі&diff=prev&oldid=3508291вашей отмены], пожалуйста. [[Қатысушы:Рефлексист|Рефлексист]] ([[Қатысушы талқылауы:Рефлексист|талқылау]]) 19:13, 2025 ж. қазанның 5 (+05) :Кеш жарық! Стақан сияқты сөздерге мақалаға тікелей қатысы болмағандықтан, кері қайтардым [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:57, 2025 ж. қазанның 7 (+05) == Me editing my user page == For some reason, every time I add links to my user page on different Wikipedia language editons on my user page '[[User:PK2]]' in Kazakh, the following warning comes up: 'This action has been automatically identified as harmful, and therefore disallowed. If you believe your action was constructive, please inform an administrator of what you were trying to do. A brief description of the abuse rule which your action matched is: Қатысушы жеке бетіне мақала жазу'. [[Қатысушы:PK2|PK2]] ([[Қатысушы талқылауы:PK2|талқылау]]) 04:27, 2025 ж. қазанның 27 (+05) == Өңдеу қателігі == Асхат Советханұлы Жұмабеков бетінде мақала өңдегенде қателік шықты. Не істесем болады? Администраторға хабарлассын деген @[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] [[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] ([[Қатысушы талқылауы:Daniyal.aidarov5|талқылау]]) 21:19, 2025 ж. қазанның 30 (+05) :Кеш жарық! Түсінбедім [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:26, 2025 ж. қазанның 31 (+05) == Оңтүстік Қазақстан жастары Уикипедия бағдарламасы == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Форум/Ұсыныстар#Оңтүстік_Қазақстан_жастары_Уикипедия_бағдарламасы|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 14:30, 2025 ж. қарашаның 14 (+05) == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:45, 2025 ж. қарашаның 19 (+05) (on behalf of the CEE Hub) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Қызыл ту ордені мақаласына бағыттайтын беттер қателігі == Сәлеметсіз бе! ҚҰРМЕТТІ @[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]! Қызыл ту ордені бетіне бағыттайтын келесі беттер: ''Еңбек Қызыл Ту'' Бұл беттерді тез арада жобға ұсынамын, себебі Еңбек Қызыл Ту ордені - өз алдына басқа марапат. [[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] ([[Қатысушы талқылауы:Daniyal.aidarov5|талқылау]]) 08:43, 2025 ж. қарашаның 20 (+05) <s>:Жақсы</s> Біраз мақалаларға сілтеніп тұр, әзірше жойылмайды. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:56, 2025 ж. қарашаның 23 (+05) == Уикижобалар == Саламатсыз ба қазір қандай уикижобалар бар [[Қатысушы:Galumzhan|Galumzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Galumzhan|талқылау]]) 15:15, 2025 ж. желтоқсанның 18 (+05) == Администраторды сайлау == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 11:58, 2026 ж. қаңтардың 1 (+05) == Райымбек батыр мақаласын қорғау жөнінде == Қайырлы күн, мырза! [[Райымбек батыр]] мақаласын уикилендірдім. Дереккөздерге сілтеме жасадым. Мақаланың қазіргі нұсқасын қорғауға алуларыңызды сұраймын. Трайбалистік сипаттағы вандализмнің (тұлғаларды негізсіз мадақтау және артық эпитеттер мен метафорларды қолдануы) алдын алу үшін. Алдын ала рақмет! [[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] ([[Қатысушы талқылауы:Daniyal.aidarov5|талқылау]]) 13:10, 2026 ж. қаңтардың 8 (+05) :Кеш жарық! жартылай қорғадым [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:13, 2026 ж. қаңтардың 10 (+05) ::Кеш жарық! ::Енді көріп отырмын, рақмет! [[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] ([[Қатысушы талқылауы:Daniyal.aidarov5|талқылау]]) 20:13, 2026 ж. қаңтардың 27 (+05) == '''Уикипедия 25''' == Уикипединың [[Уикипедия: 25 жылдық мерейтой|25 жылдық мерейтойын]] тойлауға шақырамыз [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 14:33, 2026 ж. қаңтардың 9 (+05) == Қазақстан Республикасындағы педагогикалық практика == Сәлеметсіз бе, менің мақаламды жойып тастапсыз. Себептерін айтсаңыз жақсы болар еді [[Қатысушы:Мақалалар жинағы|Мақалалар жинағы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мақалалар жинағы|талқылау]]) 11:45, 2026 ж. қаңтардың 13 (+05) :@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]Жауап бересіз бе? Басқаларға комментарий жазып жатырсыз, маған да мақаланың өшірілуі туралы жазған жоқсыз [[Қатысушы:Мақалалар жинағы|Мақалалар жинағы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мақалалар жинағы|талқылау]]) 08:53, 2026 ж. қаңтардың 20 (+05) ::Энциклопедиялық мақалаға келмейді [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:32, 2026 ж. қаңтардың 21 (+05) == Орфографиялық қате == Сәлеметсіз бе. Неге менің [[Сәрсенбі]] бетіне жасаған өңдемемді қайтарып тастадыңыз? Қазақ тілінің орфографиялық ережесіне сәйкес бастауыш пен баяндауыш арасына [[дефис]] (-) емес ұзын сызық (—, [[сызықша]]) қолданылады. Мысалы, "Алма — жеміс". Сондықтан өзгеріс әдейі жасалды. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 20:23, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05) :[[Бристоль]] бетіне жасаған өңдемемді де қайтарып тастапсыз. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 20:26, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05) ::Бірінші мақала сол қалпында тұр. Екіншісінде орынсыз сілтеме қойылған. ** өзені деп сілтенбейді [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 20:30, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05) :::Сәлеметсіз бе. Сонда "<nowiki>[[Эйвон өзені]]</nowiki>" емес "<nowiki>[[Эйвон]]</nowiki> өзені", яғни тек [[жалқы есім]]ді сілтемеге алу керек пе? Дереккөз көрсете аласыз ба? [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 15:05, 2026 ж. қаңтардың 17 (+05) ::::Кеш жарық! Осындай аттас басқа заттар аталмаса ешқандай өзені, көлі деген керек емес. Болып жатса *** (өзен) деген дұрыс болады [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:08, 2026 ж. қаңтардың 17 (+05) == Одиссейді жою == Сәлем, мына мақаланы неғып жойдың? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 00:08, 2026 ж. қаңтардың 18 (+05) :сәлем! Ол қатысушының біраз өңдемелері кері қайтарылды. Бастаған мақалалары әлі тексерісен өткізілмеген. Қалпына келтірдім. Соны әрлеп, санаттарын қойып, мазмұнын тексеріп жіберсең жақсы болар еді. Жалпы сол қатысушының барлық бастаған мақаласын тексерістен өткізіп жіберсең, қазуикиге қосқан үлкен үлес болар еді [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:26, 2026 ж. қаңтардың 18 (+05) == Айлық үлгілер == Тәулік суретінің айлық үлгілерін ай сайын айдың соңында 26-күні басталатын етіп қойдым. Енді өзің бастамай тек бақылап жүрсең жеткілікті болар. Бірдеңе дұрыс болмай жатса айтасың ғой. Уақытым болса дұрыстауға тырысамын. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 22:12, 2026 ж. қаңтардың 31 (+05) :Рахмет бірақ қате болып жатыр. Қазақша емес, басқа тілге сілтенбеген екен [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:29, 2026 ж. ақпанның 1 (+05) == Бетті жою == Сәлеметсіз бе. Мен жасаған [[Лимбург (Бельгия)]] бетін жоюыңыздың себебі не? [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 13:18, 2026 ж. ақпанның 1 (+05) :Қайырлы күн! Қателесіп кеткен шығар, [[Лимбург (Бельгия)|мақалаңыз]] қалпына келтірілді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 13:30, 2026 ж. ақпанның 1 (+05) :Жоқ, қателескен жоқпын. Қысқа мақалалар онсыз да толып жатыр. Неге оны толықтырып жазбасқа? [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:31, 2026 ж. ақпанның 1 (+05) ::Негізі осындай бас-аяғы жоқ мақалаларда бастамаған дұрыс.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 10:09, 2026 ж. ақпанның 2 (+05) :::Белгі қойып кетсеңіздер, неше күннен кейін жойылады. Әдетте жаңа жазылған мақалаға кемінде бір апта беру қажет. Егер жазылған күннен бастап толықтырылмаса бірден жойылуы тиіс. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 15:57, 2026 ж. ақпанның 10 (+05) == Навигациялық үлгіні жою себебі түсіндірілмеген == Үлгі:FIFA Futsal World Cup 2024 деген үлгіні неге жойдыңыз? Қатесі болса, ескерту жасау мәдениеті бар ма? Жою тарихына да еш белгі, дерек қалдырмаған екенсіз? Қатесі болса жөндесіп жіберіңіз немесе ескертіп кеңес беріп кетсеңіз орынды болар еді. Тағы ескерту айтамын өзіңізге, бұл әкеңізден қалған мұра емес. Ескертіп, мәтінмен түсіндіріңіз шешіміңізді. Бірден жойылатын мақалалардың параметрлері болады. Бірақ бұл үлгіде дөрекі қате жоқ, өңдеуге және жетілдіруге болатын. Жауабыңызды толыққанды жазып, түсіндірірмесін беріңіз. Үлгіні қалпына келтіремін. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 16:11, 2026 ж. ақпанның 10 (+05) :себебі басқа тілден ондай нав. үлгі таба алмадым. Әрі ол жерде құрамалар ғана көрсетілген. Меніңше сол жарысқа қатысты мақалалар болы керек шығар (финал, іріктеу, тағы сол сияқты) [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:55, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) ::Басқа тілде дәл осындай навигация үлгісі болмауы мүмкін. Қолдан жасалған яғни код мәселесі болмаған нәрсеге басқа уики үлгі болуы да мүмкін. Бірақ тақырып жаңадан ұарқын алып келе жатқан мәселеге арналғандықтан, біздің жағдайда футзал спорт түрі, онда оларда жоқ болуына таңғалмауымыз керек. Бізде бар екен. Әлем чемпионатына қатысқан және белгілі орын алған құрамалардың навигациялық кестесі жаңадан құрастырыла береді. Айып етпеңіз, бірақ бұл аргументіңізді қабылдай алмаймын. Керісінше, сол навигациялық кестеге ұсыныстарыңыз бен санаттарын және басқа үлгілерді кіріктіруге кеңес берсеңіз? Одан кейін, менің жасаған және басқа адам жасаған болсын талқыламай, пікір алмаспай жоймауыңызды сұраймын. Ережеге сәйкес егер ескерту айтылған уақыттан екі апта ішінде мақала жақсы жаңына қарай өзгермесе бірден жою қажет. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 15:08, 2026 ж. ақпанның 12 (+05) == Жедел жойылсын == Қайырлы түн. [[Америка Құрама Штаттарының 250 жылдығы|Мына]] мақаланың жойылуын қолдайсыз ба әлде қарсысыз ба? Талқылау бетінде өз пікіріңізді жазып кетсеңіз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:29, 2026 ж. ақпанның 12 (+05) == Олимпиада ойындары туралы үлгі == Қасымов, Олимпиада туралы үлгіні түзеткен едім. Олимпиадалық ойын деген қазақша сөз жоқ. Сіз неге өзгерісті шегірттіңіз? Әлде қате жазуды қолдайсыз ба? Егер сауатыңыз жетпесе, талқылауға сұранбайсыз ба? [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 21:33, 2026 ж. ақпанның 22 (+05) :'''Олимпиа ойындары''' дегенді естімедім? сіз солай өзгертіпсіз. -''лық'' деген шылауды енді байқадым, алып тастадым. Қалпына келді :Футзал үлгісінде ешқандай санат жоқ сосын неге ағылшынша? Тексеру үлгісі тұра берсін, басқа біреулер ерінбей біреудің жүмысын аяқтап шығар. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 01:25, 2026 ж. ақпанның 24 (+05) == Администратор құқығынан айыру == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администратор құқығынан айыру|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:50, 2026 ж. ақпанның 23 (+05) == Панорама бостандығы == Қайырлы кеш, 1886 жылғы мешіттің бейнесін рұқсат сұрамай салу ешқандай мәселеге әкелмейдіғой? Және егер мен ғимарат иесінің немесе директорының рұқсатымен файлды, сондай-ақ Creative Commons Attribution 4.0 International лицензиясына келісетінін көрсететін қолтаңба мен мөрді тіркесем, 70 жасқа толмаған ғимараттардың фотосуреттерін жариялай аламын ба, себебі сәулетшілер мен жобалау фирмасының атаулары оларға белгісіз және ғимараттың қасбетінің қарапайым фотосуретін жариялау қиын процесс. Шетелдік модераторлар менің жұмысымды жоя ма? [[Қатысушы:Almatoswiki|Almatoswiki]] ([[Қатысушы талқылауы:Almatoswiki|талқылау]]) 19:55, 2026 ж. наурыздың 13 (+05) :Қайырлы күн! Сіздің сұрағыңызға нақты жауап бере алмадым. Өзіңіз түсірген сурет болса ешқандай мәселесіз жүктеуге болады. Сырттай болса авторлық құқық пен қайнаркөзін көрсету керек сияқты. Бұл мәселені Арыстанбек немесе Батырбек мырзалардан сұрап көріңіз. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 14:13, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) == Жоққа шығару == {{жабық}} @[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] Саламатсыз ба! Атырау облысын мақаласын неге жоққа шығардыңыз мені мен қатені түзетіп едім [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 15:41, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :Гектар неге үлкен әріппен, сөйлемнің ортасында тұрған сөз емес па? [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 15:43, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) ::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] нүктеден кейін үлкен әріппен жазылуы керек. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 15:46, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :::қай жерде нүкте, сөйлемнің ортасы ғой. Сәл асықпай қараңыз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 15:47, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) ::2 млн. Деп тұр мақалада сосын мен Гектар деп үлкен әріппен жазып жібердім дұрыстап қараңызшы нүкте тұр. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 15:59, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :::Сізге енді грамматиканы оқытып отырайық енді? ''млн.'' қысқартылған сөз, онда ''2000 ж.'' деп жазсақ артынан үлкен әріп жазыла ма? [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 16:01, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) ::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] жоқ [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:06, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] 2000 ж. дегенге не қатысы бар? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:12, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) ::::::Саған мысал ретінде айтып отыр [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:17, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :::::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] негізі 2 млн. Гектар деп басталуы дұрыс. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:31, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) {{жабық-соңы}} == Жоққа шығару == қайырлы күн! Неге өңдемелерімді жоққа шығарып жатырсыз? "Алфавит бойынша ..." деп басталған тақырыптағы санаттар [[:Санат:Алфавит бойынша санаттар]] санатына қосылмай ма? Сосын [[:Санат:Шатқалдар]] санаты өз-өзіне қосылуы керек пе? Шатқал аңғардың бір түрі емес пе? -- [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 12:12, 2026 ж. наурыздың 18 (+05) :Қалпына келтірдім, мен қателесіп керісінше ойлап қалдым. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:43, 2026 ж. наурыздың 19 (+05) == Бетті жою == {{жабық}} @[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] неге @[[Қатысушы:AdilBot|AdilBot]] деген бетті жойдыңыз? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:13, 2026 ж. наурыздың 25 (+05) :Себебі сізде бот мәртебесе жоқ. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:20, 2026 ж. наурыздың 25 (+05) ::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] Өз аккаунтымда AutoWikiBrowser ді қолдануға бола ма? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:24, 2026 ж. наурыздың 25 (+05) :::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] бот жүргізбей @[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] осы аккаунтыма AutoWikiBrowser жұмыс жасауға рұқсат беріңізші. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:00, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) ::::Кеш жарық! Сізде әлі тәжірибе аз, қателессеңіз біз артынан түзетіп әлек боламыз. Әзірше жоқ [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:08, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) :::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] Бот жүргізбеймін ғой тек өзімнің аккаунтыма AutoWikiBrowser ге жұмыс жасауға рұқсат беріңіз деп айттым [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:11, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) ::::::Ол жартылай автомат, сіз қателессеңіз, біз сияқты админдер артынан түзету үшін уақыт пен күшті құртамыз. Егер шынымен де жаны ашар болсаңыз, мақаладарды әрлеп, толықтырып, сапасын жақсартуға болады. Талай админ мен қатысушы солай жұмыс жасап жатыр. Сіз әлі тіпті үлгіні дұрыс қолдана алмайсыз, ''актриса'' деген үлгіні қойдыңыз ба? Болмаса, соны жасаңыз. Сау бол! [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:17, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) :::::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] Басқа қатысушылар да AutoWikiBrowser пайдаланып жүр ғой тәжірибе аз болса да. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:21, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) ::::::::Басқа админдерден сұраңыз, менің жауабым жоқ. Қандай қатысушылар? тізімін көрсетіп берсеңіз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:24, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) :::::::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] Zscout370 осы қатысушы егер қателеспесем. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:31, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) ::::::::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] рұқсат бересіз бе өтініш [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 01:13, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) :::::::::::Берілмейді. Тіпті оны менде айттым, саған тәжірибе жинау керек. Талқылау аяқталды. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:15, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) {{жабық-соңы}} == Айдос Ғалымов туралы мақала == Сәлеметсіз бе! Инкубаторға Айдос Ғалымов туралы толық мақала енгіздім. Тексеріп, негізгі бетке көшіруге көмектесесіз бе? Рақмет! [[Қатысушы:QazPaluan|QazPaluan]] ([[Қатысушы талқылауы:QazPaluan|талқылау]]) 23:25, 2026 ж. сәуірдің 2 (+05) == Жедел жою туралы == [[Анна Александровна Немченко]] мақаласы орыс уикида жоқ, бірақ ағылшын уикипедиясында бар. Маңыздылығы онша төмен емес //- [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 12:06, 2026 ж. сәуірдің 4 (+05) gr1w7c5hgjw16o2i4yv0mtac1ngcvoj Ахметжан Сәлімбаев 0 123978 3576453 3386330 2026-04-04T05:36:57Z Rasulbek Adil 176232 3576453 wikitext text/x-wiki [[File:Ахметжан Салимбаев.jpg|thumb|Ахметжан Сәлімбаев]] [[File:Ахметжан Салимбаев в молодости.jpg|thumb|Ахметжан Сәлімбаевтың жас кездегі суреті]] [[File:Ахметжан Салимбаев могила.jpg|thumb|Ахметжан Сәлімбаевтың Алматыдағы бейіті (Кеңсай-1)]] '''Ахметжан Сәлімбаев''' (1926, [[Алматы облысы]], [[Еңбекшіқазақ ауданы]], [[Ақши (Еңбекшіқазақ ауданы)|Ақши]] ауылы - 1987, [[Алматы]] қаласы). Геология-минералогия ғылымдарының кандидаты (1968), Қаз ССР геология министры (1965-1967). [[Шапырашты]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Құрастырушы авторы А. Байғазыұлы|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Сары Үйсін. Шапырашты|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2000|томы= |беттері= |барлық беті= ?|сериясы= |isbn=5-89840-441-4|тиражы= }}</ref> == Өмірбаяны == Ахметжан Сәлімбаев 1926 жылы [[Ақши (Еңбекшіқазақ ауданы)|Ақши]] ауылында дүниеге келді. Әкесі Сәлімбай Андақбайұлы ауыл молдасы, анасы Жұмақ Төлендіқызы (Тау Шапай (қазіргі [[Қарағайлы (Қарасай ауданы)|Қарағайлы]] ауылының тумасы) арапша хат танитын кісі болған. XX ғ. 20-шы жылдары отбасы қуғынға ұшырап, әке-шешесі Төңкеріс ауылына аударылып, қамауда болды. Сәлімбайдың ағасы Медербай ұжымдастыру науқанында бай болғаны үшін тәркіленіп, кейіннен қырғызға асу жолында аштан өледі, артынан бәйбішесі де аштан өлген. Баласы Әбдінағым жалғыз қалып, қара күз бен қыста далада киімсіз жүргендіктен бала кезінде аяқ-қолы тартылып, өмір бойына мүгедек болып қалған. Алайда ол есейіп, отбасын құрып, мүгедектер үйінде ұзақ жыл бас бухгалтер болып істеп, кейіннен өзі туған өлкесі туралы көп естеліктер жазған. Медербайдың екінші әйелімен бірге кіші ұлы Әбдіғани [[Талдықорған облысы]]на қашып, қуғыннан аман құтылады. Кейіннен ағасы Сәлімбай оны іздеп тауып, Әбдіғани өз ауылына оралады. Ахметжан отбасында екінші бала болады. Үлкен ағасы Әбдіғалым Сәлімбаев, ҰОС ардагері, [[Сталинград шайқасы]]на қатысқан, кейіннен мектеп директоры, [[Еңбекшіқазақ ауданы]] білім басқармасының басшысы болған. Інісі Махмұт Андақбай құрылысшы-инженер, түрлі құрылыс мекемелерін басқарды, Еңбекшіқазақ ауданының құрметті азаматы. Кіші інісі Мұхтар Андақбаев - ҚР құрметті теміржолшысы. Ахметжан Жеті жылдық қазақ мектебінде оқып, өз ауылында бала кезінде хат танымайтын үлкен кісілерге мұғалім болған. Оқушыларының ішінде [[колхоз]] басшылары да табылатын. 16 жасында Ұлы Отан Соғысына өз еркімен аттанып, Балтық флотындағы майданда болады. Соғыс біткеннен кейін де 3 жыл әскери борышын жалғастырып, орта мектепті экстернмен бітіріп, Н.Э. Бауман атындағы Мәскеу Мемлекеттік Техникалық Университетіне түседі. Алайда, әкесінің алысқа кетуге қарсы болғанына көніп, Қазақ тау-кен-металлургия институтына ([[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті]]) ауысады . Қазақ тау-кен-металлургия институтын бітірген (1956). * 1956-1958 - Тәжік геология басқармасының аға геологі. * 1958-1962 - [[Жетіқара]] ГБЭ бастығы. * 1962-1965 - [[Солтүстік Қазақстан]] геолоия басқармасының бастығы. * 1965-1967 - [[ҚазКСР]] геология министрі. * 1967-1969 - [[ҚазКСР]] геология Министрінің орынбасары. * 1965-1986 - [[Оңтүстік Қазақстан]] геология басқармасының бастығы. Қостанай облыстық партия коммитеті пленумының мүшесі, [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] депутаты == Тұлғаға тағзым == * Туған жері - Ақши ауылында орталық көшенің бірі Ахметжан Сәлімбай атымен аталған. * Ақши орта мектебінің сынып бөлмесіне тұлғаның аты берілген Еңбек Қызыл Туы орденімен, медальдармен, ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің Грамотасымен марапатталған.<ref>Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1</ref><ref name="ReferenceA">С.Ш.Мухамеджанова ИЗМЕНЕНИЕ СИСТЕМЫ УПРАВЛЕНИЯ ПРОМЫШЛЕННОСТЬЮ КАЗАХСТАНА И ПЕРЕДЕЛ ЕГО СОБСТВЕННОСТИ ПО ХОЗЯЙСТВЕННОЙ РЕФОРМЕ 1965 ГОДА</ref> <ref>О назначении заместителей председателя Совета Министров Казахской ССР, председателя Государственного Комитета Совета Министров КазССР, министров Казахской ССР и начальника Главного управления Совета Министров Казахской ССР // Ведомости… — 1965. — № 43. — С. 34.</ref> == Ғылыми еңбектері == * Плутоногенные редкометалльные месторождения Северного Тянь-Шаня // Металлогения орогенных этапов развития Тянь-Шяня: IX Всесоюз. металлоген. совещание. Ташкент, қыркүйек 1979 ж. – Ташкент, 1979. – С. 92-93. (Соавт.: Н.П. Сенчило, Т.М. Лаумулин, А.С. Салимбаев и др.). * Плутоногенное редкометалльное оруденение Северного Тянь-Шаня // Закономерности размещения полезных ископаемых. –М., 1981. – Т. 13. – С. 284-297. (Соавт.: Т.М. Лаумулин, Н.П. Сенчило, А.С. Салимбаев и др.). * Закономерности распределения кобальта в минералах руд на участке Соколовского карьера [Текст] / Н. И. Руденко, В. П. Бузура, А. С. Салимбаев. - Москва : [б. и.], 1970. * Салимбаев А.С., Зальцман В.Г., Юсупов А.Х. и др. "Отчет о результатах поисково-разведочных работ на вольфрамо-оловянном м-нии Карагайлы-Актас за 1967-73ж.ж. с подсчетом запасов". Алматы. 1973, 554л. * Бажанов М.В., Мирофанский В.Ф., Салимбаев А.С. и др. "Отчет по поисковым работам геохимической партии за 1973-74 ж.ж. мест-я Текели Талды-Курганской области и Карагайлы-Актас Алма-Атинской области". Алматы, 1975, 178л. * Салимбаев А.С., Зальцман В.Г., Юсупов А.Х. и др. "Отчет о результатах поисково-оценочных работ в Баянкольском р-не и переподсчет запасов вольфрамо-оловянных руд м-ния Карагайлы-Актас за 1974-75 ж.ж. Алма-Атинская область". Алматы, 1976, 257л. * Салимбаев А.С., Зальцман В.Г., Багаева Н.М. и др. "Подсчет запасов на I/I-79ж. и ТЭО предварительной разведки вольфрамо-оловянного м-ния Карагайлы-Актас (Алма-Атинская обл.)". Алматы, 1973, 554л.<ref name="ReferenceA"/><ref>О назначении заместителей председателя Совета Министров Казахской ССР, председателя Государственного Комитета Совета Министров КазССР, министров Казахской ССР и начальника Главного управления Совета Министров Казахской ССР // Ведомости… — 1965. — № 43. — С. 34.<!--- Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1</ref><ref>С.Ш.Мухамеджанова ИЗМЕНЕНИЕ СИСТЕМЫ УПРАВЛЕНИЯ ПРОМЫШЛЕННОСТЬЮ КАЗАХСТАНА И ПЕРЕДЕЛ ЕГО СОБСТВЕННОСТИ ПО ХОЗЯЙСТВЕННОЙ РЕФОРМЕ 1965 ГОДА</ref><ref>О назначении заместителей председателя Совета Министров Казахской ССР, председателя Государственного Комитета Совета Министров КазССР, министров Казахской ССР и начальника Главного управления Совета Министров Казахской ССР // Ведомости… — 1965. — № 43. — С. 34. --></ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.inform.kz/rus/article/2495725] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150211105811/http://www.inform.kz/rus/article/2495725 |date=2015-02-11 }} * [http://kazpravda.softdeco.net/rus/obshtestvo/krasnij_karavan.html Министры геологии Казахстана] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150212061809/http://kazpravda.softdeco.net/rus/obshtestvo/krasnij_karavan.html |date=2015-02-12 }} * [http://articlekz.com/article/5374 Изменение системы управления промышленностью Казахстана и передел его собственности по хозяйственной реформе 1965 ж.] * [http://apgazeta.kz/2013/06/28/bogaty-nedra-zapasami/] * [http://kazpravda.softdeco.net/print/1210104194 генерал Таранович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150212063325/http://kazpravda.softdeco.net/print/1210104194 |date=2015-02-12 }} * [http://www.kazgeology.kz/en/press-center/news/967-nomad Актуальные вопросы казахстанской геологии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150212061117/http://www.kazgeology.kz/en/press-center/news/967-nomad |date=2015-02-12 }} * [http://nblib.library.kz/elib/Sait/NauBibUKAZ/Ұлы%20тұлғалар%202/Щерба%20Григорий%20Никифорович/Щерба%20Григорий%20Никифорович.pdf Щерба Г.Н. (Список научных трудов)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201025024626/http://nblib.library.kz/elib/Sait/NauBibUKAZ/%D2%B0%D0%BB%D1%8B%20%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%202/%D0%A9%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%20%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B9%20%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87/%D0%A9%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%20%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B9%20%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87.pdf |date=2020-10-25 }} * [http://search.rsl.ru/ru/catalog/record/7208341 Закономерности распределения кобальта в минералах руд на участке Соколовского карьера] * [http://www.podvignaroda.ru/?#id=1519604729&tab=navDetailManUbil] * [http://kzgov.docdat.com/docs/336/index-264859-1.html?page=2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402091733/http://kzgov.docdat.com/docs/336/index-264859-1.html?page=2 |date=2015-04-02 }} * [http://geology.gov.kz/ru/informatsiya/spravochnik-mestorozhdenij-kazakhstana/tverdye-poleznye-iskopaemye/item/карагайлыактас-3]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Санат:19 қыркүйекте туғандар]] [[Санат:1926 жылы туғандар]] [[Санат:Еңбекшіқазақ ауданында туғандар]] [[Санат:11 ақпанда қайтыс болғандар]] [[Санат:1987 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Алматыда қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Қазақстан геологтары]] [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] [[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]] [[Санат:Қазақстан геология министрлері]] [[Санат:II дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері]] [[Санат:1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін медалінің иегерлері]] [[Санат:XX ғасыр геологтары]] [[Санат:Қазақ ұлттық технология университеті түлектері]] [[Санат:Геология-минералогия ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] mx3yhlo7p9x3q26uaukq9qnbu1ijpl5 3576454 3576453 2026-04-04T05:37:09Z Rasulbek Adil 176232 3576454 wikitext text/x-wiki [[File:Ахметжан Салимбаев.jpg|thumb|Ахметжан Сәлімбаев]] [[File:Ахметжан Салимбаев в молодости.jpg|thumb|Ахметжан Сәлімбаевтың жас кездегі суреті]] [[File:Ахметжан Салимбаев могила.jpg|thumb|Ахметжан Сәлімбаевтың Алматыдағы бейіті (Кеңсай-1)]] '''Ахметжан Сәлімбаев''' (1926, [[Алматы облысы]], [[Еңбекшіқазақ ауданы]], [[Ақши (Еңбекшіқазақ ауданы)|Ақши]] ауылы - 1987, [[Алматы]] қаласы). Геология-минералогия ғылымдарының кандидаты (1968), Қаз ССР геология министры (1965-1967). [[Шапырашты]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Құрастырушы авторы А. Байғазыұлы|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Сары Үйсін. Шапырашты|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2000|томы= |беттері= |барлық беті= ?|сериясы= |isbn=5-89840-441-4|тиражы= }}</ref> == Өмірбаяны == Ахметжан Сәлімбаев 1926 жылы [[Ақши (Еңбекшіқазақ ауданы)|Ақши]] ауылында дүниеге келді. Әкесі Сәлімбай Андақбайұлы ауыл молдасы, анасы Жұмақ Төлендіқызы (Тау Шапай (қазіргі [[Қарағайлы (Қарасай ауданы)|Қарағайлы]] ауылының тумасы) арапша хат танитын кісі болған. XX ғ. 20-шы жылдары отбасы қуғынға ұшырап, әке-шешесі Төңкеріс ауылына аударылып, қамауда болды. Сәлімбайдың ағасы Медербай ұжымдастыру науқанында бай болғаны үшін тәркіленіп, кейіннен қырғызға асу жолында аштан өледі, артынан бәйбішесі де аштан өлген. Баласы Әбдінағым жалғыз қалып, қара күз бен қыста далада киімсіз жүргендіктен бала кезінде аяқ-қолы тартылып, өмір бойына мүгедек болып қалған. Алайда ол есейіп, отбасын құрып, мүгедектер үйінде ұзақ жыл бас бухгалтер болып істеп, кейіннен өзі туған өлкесі туралы көп естеліктер жазған. Медербайдың екінші әйелімен бірге кіші ұлы Әбдіғани [[Талдықорған облысы]]на қашып, қуғыннан аман құтылады. Кейіннен ағасы Сәлімбай оны іздеп тауып, Әбдіғани өз ауылына оралады. Ахметжан отбасында екінші бала болады. Үлкен ағасы Әбдіғалым Сәлімбаев, ҰОС ардагері, [[Сталинград шайқасы]]на қатысқан, кейіннен мектеп директоры, [[Еңбекшіқазақ ауданы]] білім басқармасының басшысы болған. Інісі Махмұт Андақбай құрылысшы-инженер, түрлі құрылыс мекемелерін басқарды, Еңбекшіқазақ ауданының құрметті азаматы. Кіші інісі Мұхтар Андақбаев - ҚР құрметті теміржолшысы. Ахметжан Жеті жылдық қазақ мектебінде оқып, өз ауылында бала кезінде хат танымайтын үлкен кісілерге мұғалім болған. Оқушыларының ішінде [[колхоз]] басшылары да табылатын. 16 жасында Ұлы Отан Соғысына өз еркімен аттанып, Балтық флотындағы майданда болады. Соғыс біткеннен кейін де 3 жыл әскери борышын жалғастырып, орта мектепті экстернмен бітіріп, Н.Э. Бауман атындағы Мәскеу Мемлекеттік Техникалық Университетіне түседі. Алайда, әкесінің алысқа кетуге қарсы болғанына көніп, Қазақ тау-кен-металлургия институтына ([[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті]]) ауысады . Қазақ тау-кен-металлургия институтын бітірген (1956). * 1956-1958 - Тәжік геология басқармасының аға геологі. * 1958-1962 - [[Жетіқара]] ГБЭ бастығы. * 1962-1965 - [[Солтүстік Қазақстан]] геолоия басқармасының бастығы. * 1965-1967 - [[ҚазКСР]] геология министрі. * 1967-1969 - [[ҚазКСР]] геология Министрінің орынбасары. * 1965-1986 - [[Оңтүстік Қазақстан]] геология басқармасының бастығы. Қостанай облыстық партия коммитеті пленумының мүшесі, [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] депутаты == Тұлғаға тағзым == * Туған жері - Ақши ауылында орталық көшенің бірі Ахметжан Сәлімбай атымен аталған. * Ақши орта мектебінің сынып бөлмесіне тұлғаның аты берілген Еңбек Қызыл Туы орденімен, медальдармен, ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің Грамотасымен марапатталған.<ref>Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1</ref><ref name="ReferenceA">С.Ш. Мухамеджанова ИЗМЕНЕНИЕ СИСТЕМЫ УПРАВЛЕНИЯ ПРОМЫШЛЕННОСТЬЮ КАЗАХСТАНА И ПЕРЕДЕЛ ЕГО СОБСТВЕННОСТИ ПО ХОЗЯЙСТВЕННОЙ РЕФОРМЕ 1965 ГОДА</ref> <ref>О назначении заместителей председателя Совета Министров Казахской ССР, председателя Государственного Комитета Совета Министров КазССР, министров Казахской ССР и начальника Главного управления Совета Министров Казахской ССР // Ведомости… — 1965. — № 43. — С. 34.</ref> == Ғылыми еңбектері == * Плутоногенные редкометалльные месторождения Северного Тянь-Шаня // Металлогения орогенных этапов развития Тянь-Шяня: IX Всесоюз. металлоген. совещание. Ташкент, қыркүйек 1979 ж. – Ташкент, 1979. – С. 92-93. (Соавт.: Н.П. Сенчило, Т.М. Лаумулин, А.С. Салимбаев и др.). * Плутоногенное редкометалльное оруденение Северного Тянь-Шаня // Закономерности размещения полезных ископаемых. –М., 1981. – Т. 13. – С. 284-297. (Соавт.: Т.М. Лаумулин, Н.П. Сенчило, А.С. Салимбаев и др.). * Закономерности распределения кобальта в минералах руд на участке Соколовского карьера [Текст] / Н. И. Руденко, В. П. Бузура, А. С. Салимбаев. - Москва : [б. и.], 1970. * Салимбаев А.С., Зальцман В.Г., Юсупов А.Х. и др. "Отчет о результатах поисково-разведочных работ на вольфрамо-оловянном м-нии Карагайлы-Актас за 1967-73ж.ж. с подсчетом запасов". Алматы. 1973, 554л. * Бажанов М.В., Мирофанский В.Ф., Салимбаев А.С. и др. "Отчет по поисковым работам геохимической партии за 1973-74 ж.ж. мест-я Текели Талды-Курганской области и Карагайлы-Актас Алма-Атинской области". Алматы, 1975, 178л. * Салимбаев А.С., Зальцман В.Г., Юсупов А.Х. и др. "Отчет о результатах поисково-оценочных работ в Баянкольском р-не и переподсчет запасов вольфрамо-оловянных руд м-ния Карагайлы-Актас за 1974-75 ж.ж. Алма-Атинская область". Алматы, 1976, 257л. * Салимбаев А.С., Зальцман В.Г., Багаева Н.М. и др. "Подсчет запасов на I/I-79ж. и ТЭО предварительной разведки вольфрамо-оловянного м-ния Карагайлы-Актас (Алма-Атинская обл.)". Алматы, 1973, 554л.<ref name="ReferenceA"/><ref>О назначении заместителей председателя Совета Министров Казахской ССР, председателя Государственного Комитета Совета Министров КазССР, министров Казахской ССР и начальника Главного управления Совета Министров Казахской ССР // Ведомости… — 1965. — № 43. — С. 34.<!--- Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1</ref><ref>С.Ш.Мухамеджанова ИЗМЕНЕНИЕ СИСТЕМЫ УПРАВЛЕНИЯ ПРОМЫШЛЕННОСТЬЮ КАЗАХСТАНА И ПЕРЕДЕЛ ЕГО СОБСТВЕННОСТИ ПО ХОЗЯЙСТВЕННОЙ РЕФОРМЕ 1965 ГОДА</ref><ref>О назначении заместителей председателя Совета Министров Казахской ССР, председателя Государственного Комитета Совета Министров КазССР, министров Казахской ССР и начальника Главного управления Совета Министров Казахской ССР // Ведомости… — 1965. — № 43. — С. 34. --></ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.inform.kz/rus/article/2495725] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150211105811/http://www.inform.kz/rus/article/2495725 |date=2015-02-11 }} * [http://kazpravda.softdeco.net/rus/obshtestvo/krasnij_karavan.html Министры геологии Казахстана] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150212061809/http://kazpravda.softdeco.net/rus/obshtestvo/krasnij_karavan.html |date=2015-02-12 }} * [http://articlekz.com/article/5374 Изменение системы управления промышленностью Казахстана и передел его собственности по хозяйственной реформе 1965 ж.] * [http://apgazeta.kz/2013/06/28/bogaty-nedra-zapasami/] * [http://kazpravda.softdeco.net/print/1210104194 генерал Таранович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150212063325/http://kazpravda.softdeco.net/print/1210104194 |date=2015-02-12 }} * [http://www.kazgeology.kz/en/press-center/news/967-nomad Актуальные вопросы казахстанской геологии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150212061117/http://www.kazgeology.kz/en/press-center/news/967-nomad |date=2015-02-12 }} * [http://nblib.library.kz/elib/Sait/NauBibUKAZ/Ұлы%20тұлғалар%202/Щерба%20Григорий%20Никифорович/Щерба%20Григорий%20Никифорович.pdf Щерба Г.Н. (Список научных трудов)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201025024626/http://nblib.library.kz/elib/Sait/NauBibUKAZ/%D2%B0%D0%BB%D1%8B%20%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%202/%D0%A9%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%20%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B9%20%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87/%D0%A9%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%20%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B9%20%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87.pdf |date=2020-10-25 }} * [http://search.rsl.ru/ru/catalog/record/7208341 Закономерности распределения кобальта в минералах руд на участке Соколовского карьера] * [http://www.podvignaroda.ru/?#id=1519604729&tab=navDetailManUbil] * [http://kzgov.docdat.com/docs/336/index-264859-1.html?page=2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402091733/http://kzgov.docdat.com/docs/336/index-264859-1.html?page=2 |date=2015-04-02 }} * [http://geology.gov.kz/ru/informatsiya/spravochnik-mestorozhdenij-kazakhstana/tverdye-poleznye-iskopaemye/item/карагайлыактас-3]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Санат:19 қыркүйекте туғандар]] [[Санат:1926 жылы туғандар]] [[Санат:Еңбекшіқазақ ауданында туғандар]] [[Санат:11 ақпанда қайтыс болғандар]] [[Санат:1987 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Алматыда қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Қазақстан геологтары]] [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] [[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]] [[Санат:Қазақстан геология министрлері]] [[Санат:II дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері]] [[Санат:1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін медалінің иегерлері]] [[Санат:XX ғасыр геологтары]] [[Санат:Қазақ ұлттық технология университеті түлектері]] [[Санат:Геология-минералогия ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] b8gf5g6m349id8kqhsj3v8ucyh02gu2 Чак Норрис 0 137616 3576242 3575625 2026-04-03T18:56:23Z Nurken 111493 DEFAULTSORT 3576242 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Чак Норрис |шынайы есімі = Chuck Norris |сурет = ChuckNorris200611292256.jpg |сурет ені = |сурет атауы = Норрис, 2006 жыл |туған кездегі есімі = Карлос Рэй Норрис |туған күні = 10.03.1940 |туған жері = {{туғанжері|Райан (Оклахома){{!}}Райан|Джефферсон округінде (Оклахома)}}, [[Оклахома]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |қайтыс болған күні = 20.03.2026 |қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Кауаи|Кауаи округінде}}, [[Гавайи]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |мамандығы = {{актер|АҚШ}} |азаматтығы = {{USA}} |белсенді жылдары = 1969–2026 |бағыты = |киностудия = |марапаттары = |imdb_id = 0001569 |сайты = [http://www.chucknorris.com/ www.chucknorris.com] }} '''Чак Норрис''' ({{lang-en|Chuck Norris}}) атымен белгілі '''кіші Карлос Рэй Норрис''' ({{lang-en|Carlos Ray Norris Jr.}}; [[10 наурыз]] [[1940 жыл|1940]], [[Райан (Оклахома)|Райан]], [[Оклахома]] – [[20 наурыз]] [[2026 жыл|2026]], [[Кауаи]], [[Гавайи]]<ref>[https://www.forbes.ru/forbeslife/557641-umer-akter-cak-norris ШАҚ НОРРИС ДҮНИЕ САЛДЫ]</ref>) — америкалық киноактёр. [[Голливуд]] жұлдызы, өзінің туған ағасы Аарон Норристің танымал боевик-фильмдерінде басты рөлдерді сомдаған. [[Каратэ]]ден қара белдіктің иегері 1963 жылы алғашқы каратэ мектебін ашады. 1965 жылы [[Лос-Анджелес]]те өткен чемпионатқа қатысып, жеңімпаз атанады. 1968 жылы бірнеше каратэ мектебін ашады (барлығы 32). Кино әлеміне оны актер [[Стив МакКуин]] алып келеді. Алғашқы рөлін Брюс Лидің қатысуымен түсірілген «Айдаһар жолы» фильмінде сомдаған. Осыдан кейін оның мансабы шарықтай түседі. ==Өмірбаяны== кіші Карлос Рей Норрис 1940 жылғы 10 наурызда [[Райан (Оклахома)|Райан]] желбіре қалашықта, [[Оклахома]] штатында дүниеге келді. Әкесі автомеханик, ал анасының ұлты [[чероки]] болды. Чактың атасы ирландық болды. Норрис 2026 жылғы 20 наурызда қайтыс болды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} {{DEFAULTSORT:Норрис, Чак}} [[Санат:Алфавит бойынша каратэшілер]] om18agzxbd4l8tevcvb6iw85doibakh 3576249 3576242 2026-04-03T19:02:52Z Nurken 111493 19 НАУРЫЗДА қайтыс болған екен 3576249 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Чак Норрис |шынайы есімі = Chuck Norris |сурет = ChuckNorris200611292256.jpg |сурет ені = |сурет атауы = Норрис, 2006 жыл |туған кездегі есімі = Карлос Рэй Норрис |туған күні = 10.03.1940 |туған жері = {{туғанжері|Райан (Оклахома){{!}}Райан|Джефферсон округінде (Оклахома)}}, [[Оклахома]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |қайтыс болған күні = 19.03.2026 |қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Кауаи|Кауаи округінде}}, [[Гавайи]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |мамандығы = {{актер|АҚШ}} |азаматтығы = {{USA}} |белсенді жылдары = 1969–2026 |бағыты = |киностудия = |марапаттары = |imdb_id = 0001569 |сайты = [http://www.chucknorris.com/ www.chucknorris.com] }} '''Чак Норрис''' ({{lang-en|Chuck Norris}}) атымен белгілі '''кіші Карлос Рэй Норрис''' ({{lang-en|Carlos Ray Norris Jr.}}; [[10 наурыз]] [[1940 жыл|1940]], [[Райан (Оклахома)|Райан]], [[Оклахома]] – [[19 наурыз]] [[2026 жыл|2026]], [[Кауаи]], [[Гавайи]]) — америкалық киноактёр. [[Голливуд]] жұлдызы, өзінің туған ағасы Аарон Норристің танымал боевик-фильмдерінде басты рөлдерді сомдаған. [[Каратэ]]ден қара белдіктің иегері 1963 жылы алғашқы каратэ мектебін ашады. 1965 жылы [[Лос-Анджелес]]те өткен чемпионатқа қатысып, жеңімпаз атанады. 1968 жылы бірнеше каратэ мектебін ашады (барлығы 32). Кино әлеміне оны актер [[Стив МакКуин]] алып келеді. Алғашқы рөлін Брюс Лидің қатысуымен түсірілген «Айдаһар жолы» фильмінде сомдаған. Осыдан кейін оның мансабы шарықтай түседі. ==Өмірбаяны== кіші Карлос Рей Норрис 1940 жылғы 10 наурызда [[Райан (Оклахома)|Райан]] желбіре қалашықта, [[Оклахома]] штатында дүниеге келді. Әкесі автомеханик, ал анасының ұлты [[чероки]] болды. Чактың атасы ирландық болды. Норрис 2026 жылғы 19 наурызда қайтыс болды.<ref>{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/2026/03/20/entertainment/chuck-norris-death |title=Chuck Norris, action hero and ‘Walker, Texas Ranger’ star, has died |accessdate=2026-04-03 |last=Riess |first=Rebekah |publisher=[[CNN]] |date=2026-03-20 |language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} {{DEFAULTSORT:Норрис, Чак}} [[Санат:Алфавит бойынша каратэшілер]] f9xbv3zjddraxdhbvdk7tk7lu0zr6nt Ақаба (қала) 0 137911 3576514 1784816 2026-04-04T07:38:08Z TalgatSnow 143530 TalgatSnow [[Акаба қаласы]] бетін [[Ақаба (қала)]] бетіне жылжытты 1784816 wikitext text/x-wiki '''Акаба қаласы''' (Иордания) – Иорданияның теңіз порты және жалғыз [[курорт]]ты қаласы. <ref>http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B1%D0%B0</ref>. Халық саны 101 мың [[адам ]] (2000 жылғы халық санағы бойынша). Бұл жерлерде алғашқы қоныстар 6 мың [[жыл]] бұрын пайда болған. Қаланы ертеректе «Элат», «Аэлана» немесе «Аила» деп атаған. [[Мекке]]ге [[қажылық]] жасаған [[мұсылман]]дардың жолындағы маңызды орталық болған. 1980 жылдан бастап Ирактағы мұнайқұбырларының жүргізілуі қаланың қарқынды дамуына себеп болды. ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Иордания қалалары‎]] p3ulwfqtxgkfyh5r3ix37li7lqppnet Мумбаи 0 143857 3576215 3494372 2026-04-03T18:18:56Z MuratbekErkebulan 162992 /* Географиялық орналасуы */ 3576215 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Мумбаи |шынайы атауы = {{lang-mr|मुंबई}}, {{lang-hi|मुम्बई}}, {{lang-en|Mumbai}} |сурет = BackBay skyline.jpg |жағдайы = |ел = Үндістан |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = |lat_deg = 18|lat_min = 58|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 72|lon_min = 50|lon_sec = |CoordAddon = type:city(19500000)_region:IN |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = 280 |аудан картасының өлшемi = 280 |аймақ түрі = штат |аймағы = Махараштра |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = мэр |басшысы = Вишванатх Махадешвар |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = Бомбей |статус алуы = |жер аумағы = 603 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 11 |климаты = |ресми тілі = Маратхи тілі |тұрғыны = {{profit}}12 478 447 |санақ жылы = 2011 |тығыздығы = 20 694 |шоғырлануы = 21 347 412 |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = Бомбейлер |уақыт белдеуі = +5:30 |DST = |телефон коды = +91 22 |пошта индексі = 110 xxx |пошта индекстері = |автомобиль коды = MH-01, MH-02, MH-03 |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Mumbai |сайты = http://www.mcgm.gov.in/ |сайт тілі = en }} '''Мумбаи''' ({{lang-mr|मुंबई}}, {{lang-hi|मुम्बई}}, {{lang-en|Mumbai}}) немесе '''Бомбей''' — Махараштра шт. әкімшілік орталық, [[Батыс Үндістан]], халық саны — 11 914 398 адам (2001); қала маңындағылармен 16 368 084 адам.<ref>"Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Мәскеу, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)</ref>. Жарты бөлігі [[Мумбаи аралы]]нда орналасқан, тағы бір бөлігінде айлақ бар, екінші жағы [[Арабия теңізі]]мен ұласып тұр. Бұл аталмыш теңіздегі Үндістанның басты айлағы және дүниежүзіндегі ең үлкен әрі тығыз қоныстанған қалалардың бірі. [[1534 жыл]]ы қалаға португалдықтар иелік еткен. [[1661 жыл]]ы ІІ Карлға тұрмысқа шыққан Ектерина Брагансаның жасауы ретінде [[Англия]]ға өтті. [[1668 жыл]]ы Ост-Үнді компаниясына сыйға берілген болатын, [[1672 жыл]]ы бұнда компания басшылығы орналасты, [[1708 жыл]]ы ол Үндістандағы ағылшын иелігінің орталығы болды. [[1869 жыл]]ы [[Суэц каналы]] ашылғаннан кейін Бомбей дамып, Үндістанның көлік орталығына айналды. Үндістанның экономикалық, қаржы, сауда, мәдениет және білім, сондай-ақ кино индустриясының орталығы болып отыр. == Қаланың атауы == Мумбаи қаласының атауы Мумбайдан, жергілікті үнділік құдайлар Мумба Девидің аты болып табылады және Маридің «анасы» дегенді білдіреді. Португалияны 16-шы ғасырда қалаға берген «'''Бомбани'''» атауы «жақсы бух» деген мағынаны білдіретін сөздерден келеді, дегенмен қазіргі заманғы зерттеулер оны жоққа шығарады. Британдық билікке сәйкес, сөз '''Бомбейге''' бұрылды. Атауы [[1995 жыл]]ы '''Мумбайға''' ресми түрде өзгертілді<ref>Machado, José Pedro, «Dicionário Onomástico Etimológico da Língua Portuguesa», Livros Horizonte, 2003, «Bombaim», vol. I, pp. 265/266.</ref>. Бұрынғы атауы қала тұрғындары мен атақты институттармен қолданылады және Батыста да танымал. == Географиялық орналасуы == [[Сурет:Mumbai, metropolitan region, satellite image, Landsat-5, 2011-01-30.jpg|thumb|left|230px|Мумбаи және оның төңірегі, [[LandSat-5]] ғарыштық бейнесі, [[2011 жыл]]ғы [[30 қаңтар]]]] Мумбай Бомбей, Сальсетта және көрші жағалауды басып алып, Ульха өзенінің аузында орналасқан. Мумбайдың көп бөлігі теңіз деңгейінен 10-15 метр биіктікте орналасқан. Мумбайдың солтүстік бөлігінде шыңы бар, қаланың ең биік нүктесі теңіз деңгейінен 450 метр биіктікте орналасқан. Қала аумағы 603,4 км² құрайды. Қаланың шегінде көлдер бар: Тульси ({{lang-en|Tulsi}}), Вихар, Повай. Санджай-Ганди ұлттық паркінде орналасқан алғашқы екі қала қаланың бір бөлігін ауыз сумен қамтамасыз етеді. Мумбайда ұлттық паркте шыққан үш өзен бар. Қаланың шекарасында мангрлық батпақтар бар. Қаланың жағалауы көптеген ағындармен және бухталармен жұмсалады. Қаладағы топырақ негізінен құмды, теңізге жақын, аллювиальдық, сазды жерлерде. Рок - қара [[Базальт|базальттарға]] жатады. Мумбай сейсмикалық белсенді аймақта орналасқан. == Климаттық жағдайлар == Мумбаи климаты субпексуалды болып табылады. Екі маусым көрінеді: жаңбырлы маусым және құрғақ маусым. Жаңбырлы маусым маусым мен қазан айларына созылады, әсіресе маусым мен қыркүйек айларында қарқынды муссон жаңбырлары қалада жоғары ылғалдылықты тудырады. Орташа температура шамамен 30 °C, температураның ауытқуы 11 °С-ден 38 °C-ге дейін. Жауын-шашынның жылдық мөлшері — 2200 мм. 1954 жылы — 3451,6 мм. Жауын-шашын көп болды. Желтоқсан айынан мамыр айына дейін құрғақ маусымы қалыпты ылғалдылықпен сипатталады. Суық солтүстік желдің басым болуына байланысты, қаңтар мен ақпан ең суық айлар. == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Мумбаи|*]] [[Санат:Үндістан қалалары]] 83o8b6hrim5ltcxosnuns5vnaqynafv Кваме Нкрума 0 165576 3576412 2666339 2026-04-04T02:27:10Z CommonsDelinker 165 «[[:File:1989_CPA_6101.jpg]]» деген «[[:File:Kwame_Nkrumah_on_a_Soviet_stamp_(80th_anniversary_of_his_birth)_1989_CPA_6101.jpg]]» дегенмен алмастырылды. 3576412 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Kwame Nkrumah on a Soviet stamp (80th anniversary of his birth) 1989 CPA 6101.jpg|thumb|right|200px|]] '''Фрэнсис Нвиа Кофи Кваме Нкрума''', ({{lang-en|Francis Nwia Kofie Kwame Nkrumah}}; [[1909ж.]] қыркүйек, [[Нкрофул]], [[Алтын жағалау]] – [[1972ж.]] 27 сәуір, [[Бухарест]], [[Румыния]]), [[Гана]]ның алғашқы премьер-министрі, алғашқы президенті (1960-1966); философ, әлеуметтанушы және саясаткер. Мұғалім болып істеген, сосын [[АҚШ]]-қа кетіп әдебиет пен социолизмді оқыған (1935-1945). [[1949ж.]] Халықтық конвента партиясын құрып, саяси күрестердің зорламау әдістерін қолдаушы – қарсы шығушы, түгел көшеге шығу, британ үкіметінен бас тартушы. Алтын жағалаудың премер-министрі сайланған (1952-1960), сосын тәуелсіз [[Гананың]] елбасы болып, африканизация саясатын дамытты, жаңа жол, мектептер және медициналық мекемелер салған. [[1960ж.]] гана экономикасы есебінен [[Ганафрикандық]] қозғалысқа үлкен үлес қосқан. [[1962ж.]] беделін бақылап, қоғамдық өмірге араласудан бас тартты, коммунистік мемлекеттермен байланыстарын нығайтты және саяси философиядан бірнеше еңбектер жазған. [[1966ж.]] [[Пекинде]] болғанда елінде әскери төңкерісі болып, соның нәтижесінде биліктен айрылған. [[1972 жыл]]ы [[Бухарест]]те тері [[карцинома]]сынан қайтыс болған. [[Санат:Президенттер]] [[Санат:Гана]] [[Санат:1909 жылы туғандар]] [[Санат:1972 жылы қайтыс болғандар]] mbwh8zskjrfehxtc8eode048n936zwk Тойца 0 171140 3576089 3010296 2026-04-03T12:18:59Z Wikuiser 172895 /* Сыртқы сілтемелер */ 3576089 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Тойца |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 10 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Шексна (өзен)|Шексна өзені]] бастауынан (сонымен қатар [[Ақ теңіз (Вологодск облысы)|Ақ теңізінен]]) [[Шекснинск ГЭС|Череповец су торабына]] дейін |өзендердің су алабы = Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Мегра өзенінің оң жағалауынан 16 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = [[Вологда облысы]] |commons = }} '''Тойца''' — [[Ресей]]дегі өзен. [[Вологда облысы]]<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Мегра өзенінің оң жағалауынан 16 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Еділ су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Шексна (өзен)|Шексна өзені]] бастауынан (сонымен қатар [[Ақ теңіз (Вологодск облысы)|Ақ теңізінен]]) [[Шекснинск ГЭС|Череповец су торабына]] дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасы су алабындағы өзендер, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=175522|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Тойца}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 08010200312110000008834 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 110000883 * Су алабының коды — 08.01.02.003 * ГЗ томының нөмірі — 10 * ГЗ бойынша шығарылуы — 0 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Вологда облысы өзендері]] {{Russia-river-stub}} kh5zchzd4y6bpicqnzo9gh7ksvdzq98 Баян Мақсатқызы Алагөзова 0 201581 3576093 3567601 2026-04-03T12:35:58Z Ashina 7704 3576093 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Баян Мақсатқызы Алагөзова |Шынайы есімі = |Сурет = Bayan Yessentayeva.png |Сурет ені = 100 px |Сурет атауы = |Туылған кездегі есімі = |Туған күні = 09.01.1974 |Туған жері = {{туғанжері|Орал|Оралда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Мансабы = {{актриса|Қазақстан}}, {{әнші|Қазақстан}}, продюсер, тележүргізуші |Азаматтығы = |Ұлты = |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Әкесі = Мақсат Мұхитденов<br><small>(1947—2023)</small> |Анасы = Гүлжамал Мұхитденова |Жұбайы = {{marriage|Бақытбек Есентаев|1994|2016|reason=divorced}}<br>{{marriage|[[Тұрсынғәлі Тұрымұлы Алагөзов|Тұрсынғәлі Алагөзов]]|2017}} |Балалары = '''қыздары''' 1-некеден<br> Айсәуле<small>(1996 туған)</small>, Айару<small>(2003 туған)</small> 2-некеден:<br>Алиса <small>(2024 туған)</small>, Алма <small>(2024 туған)</small> |Марапаттары = |Сайты = |Басқалары = |Commons = Bayan Yessentayeva |Білімі=[[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ мемлекеттік университеті]]}} '''Баян Мақсатқызы Алагөзова''' (тумысында — '''Мұхитденова''', бірінші некесінде — '''Есентаева'''; [[9 қаңтар]] [[1974]], [[Орал]]) — қазақстандық белгілі [[продюсер]], тележүргізуші, [[актриса]], [[әнші]], Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2025). == Өмірбаняы == === Отбасы === [[Кіші жүз]]дің [[Байұлы]] тайпасы [[Масқар]] руынан шыққан.<ref>https://alashainasy.kz/makalalar/sharshattyi-boldyim-bayan-maksatkyizyinyin-akes-kyizyin-karalagandarga-algash-104918/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181114091556/http://alashainasy.kz/makalalar/sharshattyi-boldyim-bayan-maksatkyizyinyin-akes-kyizyin-karalagandarga-algash-104918/ |date=2018-11-14 }}</ref> == Шығармашылығы == === Фильмография === [[1993]] — «[[Махаббат бекеті]]» — ''Гүлнәз'', басты рөл [[2010]] — «[[Жан жүрегім – Астана]]» — ''Лаура'' [[2010]] — «[[Ғашық жүрек]]» — ''Баян,'' продюсер [[2011]] — «[[Ғашық жүрек 2]]» — ''Баян,'' продюсер [[2014]] — «[[Осторожно корова!!!]]» — ''Айгуль,'' басты рөл # [[2014]] — «[[Махаббатым жүрегімде]]» — ''Жанна'' # [[2015]] — «[[Махаббатым жүрегімде-2]]» — ''Жанна'' # 2015 — «Күләш» (сериал) — ''Хафиза'' # 2017 — «Қазақ аруы» (сериал) — ''Баян'' # 2018 — «Сиситай» — ''Алиса'' # 2022 — «Донор» - ''Раушан Маратовна'' # 2022 — «Күшік құда: квартиранты» — ''Гульнар'' # 2023 — «Аяз аға» — ''Жалмауыз кемпір'' # 2023 — «Түпсана және жасыл нәски» — ''Эльмира Бақытқызы'' === Телебағдарламалар === * 2010 — «[[Екі жұлдыз]]», [[Qazaqstan (телеарна)|Қазақстан]] арнасы, бағдарлама жүргізушісі. * 2011 — «[[Саз әлемі]]», [[EL ARNA (телеарна)|ЕлАрна]] арнасы, бағдарлама жүргізушісі. * 2012 — «[[Мама мия]]», [[КТК]] арнасы, продюсер, тұрақты баға беруші. * 2012 — «[[Саз әлемі-2]]», [[EL ARNA (телеарна)|ЕлАрна]] арнасы, бағдарлама жүргізушісі. * 2014 - "Жұлдызды дода" , [[Хабар (телеарна)|Хабар телеарнасы]], бағдарлама жүргізушісі === Продюсерлік жобалары === * [[КешYou]] * [[Ерке Есмахан]] * [[Іңкәр тобы|Іңкәр]] 2011 ж. дейін * [[Айгүл Иманбаева]] * [[Shine]] * [[Jamilya]] * [[Жанар Дұғалова]] * [[Лашын (топ)]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.biografia.kz/famous/885 Баян Есентаева. Интервью] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120507103724/http://biografia.kz/famous/885 |date=2012-05-07 }}{{ref-ru}} [[Санат:Қазақстан тележүргізушілері]] [[Санат:Қазақстан киноактрисалары]] dqlmhpfjhcctnmz5rhnuw9ihhaopb0b 3576096 3576093 2026-04-03T12:36:46Z Ashina 7704 3576096 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Баян Мақсатқызы Алагөзова |Шынайы есімі = |Сурет = Bayan Yessentayeva.png |Сурет ені = 100 px |Сурет атауы = |Туылған кездегі есімі = |Туған күні = 09.01.1974 |Туған жері = {{туғанжері|Орал|Оралда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Мансабы = {{актриса|Қазақстан}}, {{әнші|Қазақстан}}, продюсер, тележүргізуші |Азаматтығы = |Ұлты = |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Әкесі = Мақсат Мұхитденов<br><small>(1947—2023)</small> |Анасы = Гүлжамал Мұхитденова |Жұбайы = {{marriage|Бақытбек Есентаев|1994|2016|reason=divorced}}<br>{{marriage|[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов|Тұрсынғәлі Алагөзов]]|2017}} |Балалары = '''қыздары''' 1-некеден<br> Айсәуле<small>(1996 туған)</small>, Айару<small>(2003 туған)</small> 2-некеден:<br>Алиса <small>(2024 туған)</small>, Алма <small>(2024 туған)</small> |Марапаттары = |Сайты = |Басқалары = |Commons = Bayan Yessentayeva |Білімі=[[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ мемлекеттік университеті]]}} '''Баян Мақсатқызы Алагөзова''' (тумысында — '''Мұхитденова''', бірінші некесінде — '''Есентаева'''; [[9 қаңтар]] [[1974]], [[Орал]]) — қазақстандық белгілі [[продюсер]], тележүргізуші, [[актриса]], [[әнші]], Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2025). == Өмірбаняы == === Отбасы === [[Кіші жүз]]дің [[Байұлы]] тайпасы [[Масқар]] руынан шыққан.<ref>https://alashainasy.kz/makalalar/sharshattyi-boldyim-bayan-maksatkyizyinyin-akes-kyizyin-karalagandarga-algash-104918/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181114091556/http://alashainasy.kz/makalalar/sharshattyi-boldyim-bayan-maksatkyizyinyin-akes-kyizyin-karalagandarga-algash-104918/ |date=2018-11-14 }}</ref> == Шығармашылығы == === Фильмография === [[1993]] — «[[Махаббат бекеті]]» — ''Гүлнәз'', басты рөл [[2010]] — «[[Жан жүрегім – Астана]]» — ''Лаура'' [[2010]] — «[[Ғашық жүрек]]» — ''Баян,'' продюсер [[2011]] — «[[Ғашық жүрек 2]]» — ''Баян,'' продюсер [[2014]] — «[[Осторожно корова!!!]]» — ''Айгуль,'' басты рөл # [[2014]] — «[[Махаббатым жүрегімде]]» — ''Жанна'' # [[2015]] — «[[Махаббатым жүрегімде-2]]» — ''Жанна'' # 2015 — «Күләш» (сериал) — ''Хафиза'' # 2017 — «Қазақ аруы» (сериал) — ''Баян'' # 2018 — «Сиситай» — ''Алиса'' # 2022 — «Донор» - ''Раушан Маратовна'' # 2022 — «Күшік құда: квартиранты» — ''Гульнар'' # 2023 — «Аяз аға» — ''Жалмауыз кемпір'' # 2023 — «Түпсана және жасыл нәски» — ''Эльмира Бақытқызы'' === Телебағдарламалар === * 2010 — «[[Екі жұлдыз]]», [[Qazaqstan (телеарна)|Қазақстан]] арнасы, бағдарлама жүргізушісі. * 2011 — «[[Саз әлемі]]», [[EL ARNA (телеарна)|ЕлАрна]] арнасы, бағдарлама жүргізушісі. * 2012 — «[[Мама мия]]», [[КТК]] арнасы, продюсер, тұрақты баға беруші. * 2012 — «[[Саз әлемі-2]]», [[EL ARNA (телеарна)|ЕлАрна]] арнасы, бағдарлама жүргізушісі. * 2014 - "Жұлдызды дода" , [[Хабар (телеарна)|Хабар телеарнасы]], бағдарлама жүргізушісі === Продюсерлік жобалары === * [[КешYou]] * [[Ерке Есмахан]] * [[Іңкәр тобы|Іңкәр]] 2011 ж. дейін * [[Айгүл Иманбаева]] * [[Shine]] * [[Jamilya]] * [[Жанар Дұғалова]] * [[Лашын (топ)]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.biografia.kz/famous/885 Баян Есентаева. Интервью] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120507103724/http://biografia.kz/famous/885 |date=2012-05-07 }}{{ref-ru}} [[Санат:Қазақстан тележүргізушілері]] [[Санат:Қазақстан киноактрисалары]] gh1fe6loj6hj8sk8rv11ilgl41wc9qw 3576097 3576096 2026-04-03T12:37:19Z Ashina 7704 3576097 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Баян Мақсатқызы Алагөзова |Шынайы есімі = |Сурет = Bayan Yessentayeva.png |Сурет ені = 100 px |Сурет атауы = |Туылған кездегі есімі = |Туған күні = 09.01.1974 |Туған жері = {{туғанжері|Орал|Оралда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Мансабы = {{актриса|Қазақстан}}, {{әнші|Қазақстан}}, продюсер, тележүргізуші |Азаматтығы = |Ұлты = |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Әкесі = Мақсат Мұхитденов<br><small>(1947—2023)</small> |Анасы = Гүлжамал Мұхитденова |Жұбайы = {{marriage|Бақытбек Есентаев|1994|2016|reason=divorced}}<br>{{marriage|[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов|Тұрсынғали Алагөзов]]|2017}} |Балалары = '''қыздары''' 1-некеден<br> Айсәуле<small>(1996 туған)</small>, Айару<small>(2003 туған)</small> 2-некеден:<br>Алиса <small>(2024 туған)</small>, Алма <small>(2024 туған)</small> |Марапаттары = |Сайты = |Басқалары = |Commons = Bayan Yessentayeva |Білімі=[[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ мемлекеттік университеті]]}} '''Баян Мақсатқызы Алагөзова''' (тумысында — '''Мұхитденова''', бірінші некесінде — '''Есентаева'''; [[9 қаңтар]] [[1974]], [[Орал]]) — қазақстандық белгілі [[продюсер]], тележүргізуші, [[актриса]], [[әнші]], Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2025). == Өмірбаняы == === Отбасы === [[Кіші жүз]]дің [[Байұлы]] тайпасы [[Масқар]] руынан шыққан.<ref>https://alashainasy.kz/makalalar/sharshattyi-boldyim-bayan-maksatkyizyinyin-akes-kyizyin-karalagandarga-algash-104918/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181114091556/http://alashainasy.kz/makalalar/sharshattyi-boldyim-bayan-maksatkyizyinyin-akes-kyizyin-karalagandarga-algash-104918/ |date=2018-11-14 }}</ref> == Шығармашылығы == === Фильмография === [[1993]] — «[[Махаббат бекеті]]» — ''Гүлнәз'', басты рөл [[2010]] — «[[Жан жүрегім – Астана]]» — ''Лаура'' [[2010]] — «[[Ғашық жүрек]]» — ''Баян,'' продюсер [[2011]] — «[[Ғашық жүрек 2]]» — ''Баян,'' продюсер [[2014]] — «[[Осторожно корова!!!]]» — ''Айгуль,'' басты рөл # [[2014]] — «[[Махаббатым жүрегімде]]» — ''Жанна'' # [[2015]] — «[[Махаббатым жүрегімде-2]]» — ''Жанна'' # 2015 — «Күләш» (сериал) — ''Хафиза'' # 2017 — «Қазақ аруы» (сериал) — ''Баян'' # 2018 — «Сиситай» — ''Алиса'' # 2022 — «Донор» - ''Раушан Маратовна'' # 2022 — «Күшік құда: квартиранты» — ''Гульнар'' # 2023 — «Аяз аға» — ''Жалмауыз кемпір'' # 2023 — «Түпсана және жасыл нәски» — ''Эльмира Бақытқызы'' === Телебағдарламалар === * 2010 — «[[Екі жұлдыз]]», [[Qazaqstan (телеарна)|Қазақстан]] арнасы, бағдарлама жүргізушісі. * 2011 — «[[Саз әлемі]]», [[EL ARNA (телеарна)|ЕлАрна]] арнасы, бағдарлама жүргізушісі. * 2012 — «[[Мама мия]]», [[КТК]] арнасы, продюсер, тұрақты баға беруші. * 2012 — «[[Саз әлемі-2]]», [[EL ARNA (телеарна)|ЕлАрна]] арнасы, бағдарлама жүргізушісі. * 2014 - "Жұлдызды дода" , [[Хабар (телеарна)|Хабар телеарнасы]], бағдарлама жүргізушісі === Продюсерлік жобалары === * [[КешYou]] * [[Ерке Есмахан]] * [[Іңкәр тобы|Іңкәр]] 2011 ж. дейін * [[Айгүл Иманбаева]] * [[Shine]] * [[Jamilya]] * [[Жанар Дұғалова]] * [[Лашын (топ)]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.biografia.kz/famous/885 Баян Есентаева. Интервью] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120507103724/http://biografia.kz/famous/885 |date=2012-05-07 }}{{ref-ru}} [[Санат:Қазақстан тележүргізушілері]] [[Санат:Қазақстан киноактрисалары]] igp28m8mrnn6ouu8annxb4ohhwhtifq 3576105 3576097 2026-04-03T12:55:18Z Ashina 7704 3576105 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Баян Мақсатқызы Алагөзова |Шынайы есімі = |Сурет = Bayan Yessentayeva.png |Сурет ені = 100 px |Сурет атауы = |Туылған кездегі есімі = |Туған күні = 09.01.1974 |Туған жері = {{туғанжері|Орал|Оралда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Мансабы = {{актриса|Қазақстан}}, {{әнші|Қазақстан}}, продюсер, тележүргізуші |Азаматтығы = |Ұлты = |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Әкесі = Мақсат Мұхитденов<br><small>(1947—2023)</small> |Анасы = Гүлжамал Мұхитденова |Жұбайы = {{marriage|Бақытбек Есентаев|1994|2016|reason=divorced}}<br>{{marriage|[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов|Тұрсынғали Алагөзов]]|2017}} |Балалары = '''қыздары''' 1-некеден<br> Айсәуле<small>(1996 туған)</small>, Айару<small>(2003 туған)</small> 2-некеден:<br>Алиса <small>(2024 туған)</small>, Алма <small>(2024 туған)</small> |Марапаттары = |Сайты = |Басқалары = |Commons = Bayan Yessentayeva |Білімі=[[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ мемлекеттік университеті]]}} '''Баян Мақсатқызы Алагөзова''' ('''Мұхитденова''', бірінші некесінде — '''Есентаева'''; [[9 қаңтар]] [[1974]], [[Орал]]<ref>{{Cite web|title=Жұлдыздар отбасы. Баян Мақсатқызы Есентаева|url=https://juldyz.kz/2017/01/09/bayan-esentaeva/|date=9 қаңтар 2017}}</ref>) — қазақстандық белгілі [[продюсер]], тележүргізуші, [[актриса]], [[әнші]], Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2025)<ref>{{Cite web|title=Баян Алагөзованың келіні «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» атағын алды|url=https://turkystan.kz/article/260940-baian-alagozovanyn-kelini-qazaqstannyn-enbek-sinirgen-qairatkeri-atagyn-aldy|date=21 мамыр 2025 жыл}}</ref>. == Өмірбаняы == === Отбасы === Баян Мақсатқызы 1974 жылы 9 қаңтарда Орал қаласында Мақсатн Мұхитдинов пен Гүлжамал Мұхитдинованың отбасында дүниеге келген. [[Кіші жүз]]дің [[Байұлы]] [[Масқар]] руынан шыққан.<ref>https://alashainasy.kz/makalalar/sharshattyi-boldyim-bayan-maksatkyizyinyin-akes-kyizyin-karalagandarga-algash-104918/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181114091556/http://alashainasy.kz/makalalar/sharshattyi-boldyim-bayan-maksatkyizyinyin-akes-kyizyin-karalagandarga-algash-104918/ |date=2018-11-14 }}</ref> Аанасы актриса болған, сондықтан Баянды педагогика факультетіне оқуға түсіреді. Бірақ Баян жасырын кино факультетіне ауысып алады. == Шығармашылығы == Қалың жұртшылыққа танымал болуы "Махаббат бекеті" фильміндегі ойнаған ролінен кейін басталды. * Фильмография * [[1993]] — «[[Махаббат бекеті]]» — ''Гүлнәз'', басты рөл * [[2010]] — «[[Жан жүрегім – Астана]]» — ''Лаура'' * [[2010]] — «[[Ғашық жүрек]]» — ''Баян,'' продюсер * [[2011]] — «[[Ғашық жүрек 2]]» — ''Баян,'' продюсер * [[2014]] — «[[Осторожно корова!!!]]» — ''Айгуль,'' басты рөл * [[2014]] — «[[Махаббатым жүрегімде]]» — ''Жанна'' * [[2015]] — «[[Махаббатым жүрегімде-2]]» — ''Жанна'' * 2015 — «Күләш» (сериал) — ''Хафиза'' * 2017 — «Қазақ аруы» (сериал) — ''Баян'' * 2018 — «Сиситай» — ''Алиса'' * 2022 — «Донор» - ''Раушан Маратовна'' * 2022 — «Күшік құда: квартиранты» — ''Гульнар'' * 2023 — «Аяз аға» — ''Жалмауыз кемпір'' * 2023 — «Түпсана және жасыл нәски» — ''Эльмира Бақытқызы'' === Телебағдарламалар === * 2010 — «[[Екі жұлдыз]]», [[Qazaqstan (телеарна)|Қазақстан]] арнасы, бағдарлама жүргізушісі. * 2011 — «[[Саз әлемі]]», [[EL ARNA (телеарна)|ЕлАрна]] арнасы, бағдарлама жүргізушісі. * 2012 — «[[Мама мия]]», [[КТК]] арнасы, продюсер, тұрақты баға беруші. * 2012 — «[[Саз әлемі-2]]», [[EL ARNA (телеарна)|ЕлАрна]] арнасы, бағдарлама жүргізушісі. * 2014 - "Жұлдызды дода" , [[Хабар (телеарна)|Хабар телеарнасы]], бағдарлама жүргізушісі === Продюсерлік жобалары === * [[КешYou]] * [[Ерке Есмахан]] * [[Іңкәр тобы|Іңкәр]] 2011 ж. дейін * [[Айгүл Иманбаева]] * [[Shine]] * [[Jamilya]] * [[Жанар Дұғалова]] * [[Лашын (топ)]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.biografia.kz/famous/885 Баян Есентаева. Интервью] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120507103724/http://biografia.kz/famous/885 |date=2012-05-07 }}{{ref-ru}} [[Санат:Қазақстан тележүргізушілері]] [[Санат:Қазақстан киноактрисалары]] 1hff66pajnqe3kjn5xmtdq1anf685n0 3576106 3576105 2026-04-03T12:56:28Z Ashina 7704 3576106 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Баян Мақсатқызы Алагөзова |Шынайы есімі = |Сурет = Bayan Yessentayeva.png |Сурет ені = 100 px |Сурет атауы = |Туылған кездегі есімі = |Туған күні = 09.01.1974 |Туған жері = {{туғанжері|Орал|Оралда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Мансабы = {{актриса|Қазақстан}}, {{әнші|Қазақстан}}, продюсер, тележүргізуші |Азаматтығы = |Ұлты = |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Әкесі = Мақсат Мұхитденов<br><small>(1947—2023)</small> |Анасы = Гүлжамал Мұхитденова |Жұбайы = {{marriage|Бақытбек Есентаев|1994|2016|reason=divorced}}<br>{{marriage|[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов|Тұрсынғали Алагөзов]]|2017}} |Балалары = '''қыздары''' 1-некеден<br> Айсәуле<small>(1996 туған)</small>, Айару<small>(2003 туған)</small> 2-некеден:<br>Алиса <small>(2024 туған)</small>, Алма <small>(2024 туған)</small> |Марапаттары = |Сайты = |Басқалары = |Commons = Bayan Yessentayeva |Білімі=[[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ мемлекеттік университеті]]}} '''Баян Мақсатқызы Алагөзова''' ('''Мұхитденова''', бірінші некесінде — '''Есентаева'''; [[9 қаңтар]] [[1974]], [[Орал]]<ref>{{Cite web|title=Жұлдыздар отбасы. Баян Мақсатқызы Есентаева|url=https://juldyz.kz/2017/01/09/bayan-esentaeva/|date=9 қаңтар 2017}}</ref>) — қазақстандық белгілі [[продюсер]], тележүргізуші, [[актриса]], [[әнші]], Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2025)<ref>{{Cite web|title=Баян Алагөзованың келіні «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» атағын алды|url=https://turkystan.kz/article/260940-baian-alagozovanyn-kelini-qazaqstannyn-enbek-sinirgen-qairatkeri-atagyn-aldy|date=21 мамыр 2025 жыл}}</ref>. == Өмірбаняы == === Отбасы === Баян Мақсатқызы 1974 жылы 9 қаңтарда Орал қаласында Мақсатн Мұхитдинов пен Гүлжамал Мұхитдинованың отбасында дүниеге келген. [[Кіші жүз]]дің [[Байұлы]] [[Масқар]] руынан шыққан.<ref>https://alashainasy.kz/makalalar/sharshattyi-boldyim-bayan-maksatkyizyinyin-akes-kyizyin-karalagandarga-algash-104918/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181114091556/http://alashainasy.kz/makalalar/sharshattyi-boldyim-bayan-maksatkyizyinyin-akes-kyizyin-karalagandarga-algash-104918/ |date=2018-11-14 }}</ref> Аанасы актриса болған, сондықтан Баянды педагогика факультетіне оқуға түсіреді. Бірақ Баян жасырын кино факультетіне ауысып алады. === Білімі === * Қазақ ұлттық университеті, Журналистика факультеті == Шығармашылығы == Қалың жұртшылыққа танымал болуы "Махаббат бекеті" фильміндегі ойнаған ролінен кейін басталды. * Фильмография * [[1993]] — «[[Махаббат бекеті]]» — ''Гүлнәз'', басты рөл * [[2010]] — «[[Жан жүрегім – Астана]]» — ''Лаура'' * [[2010]] — «[[Ғашық жүрек]]» — ''Баян,'' продюсер * [[2011]] — «[[Ғашық жүрек 2]]» — ''Баян,'' продюсер * [[2014]] — «[[Осторожно корова!!!]]» — ''Айгуль,'' басты рөл * [[2014]] — «[[Махаббатым жүрегімде]]» — ''Жанна'' * [[2015]] — «[[Махаббатым жүрегімде-2]]» — ''Жанна'' * 2015 — «Күләш» (сериал) — ''Хафиза'' * 2017 — «Қазақ аруы» (сериал) — ''Баян'' * 2018 — «Сиситай» — ''Алиса'' * 2022 — «Донор» - ''Раушан Маратовна'' * 2022 — «Күшік құда: квартиранты» — ''Гульнар'' * 2023 — «Аяз аға» — ''Жалмауыз кемпір'' * 2023 — «Түпсана және жасыл нәски» — ''Эльмира Бақытқызы'' === Телебағдарламалар === * 2010 — «[[Екі жұлдыз]]», [[Qazaqstan (телеарна)|Қазақстан]] арнасы, бағдарлама жүргізушісі. * 2011 — «[[Саз әлемі]]», [[EL ARNA (телеарна)|ЕлАрна]] арнасы, бағдарлама жүргізушісі. * 2012 — «[[Мама мия]]», [[КТК]] арнасы, продюсер, тұрақты баға беруші. * 2012 — «[[Саз әлемі-2]]», [[EL ARNA (телеарна)|ЕлАрна]] арнасы, бағдарлама жүргізушісі. * 2014 - "Жұлдызды дода" , [[Хабар (телеарна)|Хабар телеарнасы]], бағдарлама жүргізушісі === Продюсерлік жобалары === * [[КешYou]] * [[Ерке Есмахан]] * [[Іңкәр тобы|Іңкәр]] 2011 ж. дейін * [[Айгүл Иманбаева]] * [[Shine]] * [[Jamilya]] * [[Жанар Дұғалова]] * [[Лашын (топ)]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.biografia.kz/famous/885 Баян Есентаева. Интервью] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120507103724/http://biografia.kz/famous/885 |date=2012-05-07 }}{{ref-ru}} [[Санат:Қазақстан тележүргізушілері]] [[Санат:Қазақстан киноактрисалары]] fvcxojc7duzrvh1z4psjeqbdkozh9vx 3576147 3576106 2026-04-03T14:04:38Z Ashina 7704 3576147 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Баян Мақсатқызы Алагөзова |Шынайы есімі = |Сурет = Bayan Yessentayeva.png |Сурет ені = 100 px |Сурет атауы = |Туылған кездегі есімі = |Туған күні = 09.01.1974 |Туған жері = {{туғанжері|Орал|Оралда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Мансабы = {{актриса|Қазақстан}}, {{әнші|Қазақстан}}, продюсер, тележүргізуші |Азаматтығы = |Ұлты = |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Әкесі = Мақсат Мұхитденов<br><small>(1947—2023)</small> |Анасы = Гүлжамал Мұхитденова |Жұбайы = {{marriage|Бақытбек Есентаев|1994|2016|reason=divorced}}<br>{{marriage|[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов|Тұрсынғали Алагөзов]]|2017}} |Балалары = '''қыздары''' 1-некеден<br> Айсәуле<small>(1996 туған)</small>, Айару<small>(2003 туған)</small> 2-некеден:<br>Алиса <small>(2024 туған)</small>, Алма <small>(2024 туған)</small> |Марапаттары = |Сайты = |Басқалары = |Commons = Bayan Yessentayeva |Білімі=[[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ мемлекеттік университеті]]}} '''Баян Мақсатқызы Алагөзова''' (туған кездегі тегі —'''Мұхитденова''', бірінші некесінде — '''Есентаева'''; [[9 қаңтар]] [[1974]], [[Орал]]<ref>{{Cite web|title=Жұлдыздар отбасы. Баян Мақсатқызы Есентаева|url=https://juldyz.kz/2017/01/09/bayan-esentaeva/|date=9 қаңтар 2017}}</ref>) — қазақстандық белгілі [[продюсер]], тележүргізуші, [[актриса]], [[әнші]], Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2025)<ref>{{Cite web|title=Баян Алагөзованың келіні «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» атағын алды|url=https://turkystan.kz/article/260940-baian-alagozovanyn-kelini-qazaqstannyn-enbek-sinirgen-qairatkeri-atagyn-aldy|date=21 мамыр 2025 жыл}}</ref>. «Shine Production» және «BM Production» компанияларының негізін қалаушы. == Өмірбаняы == === Отбасы === Баян Мақсатқызы 1974 жылы 9 қаңтарда Орал қаласында Мақсатн Мұхитдинов пен Гүлжамал Мұхитдинованың отбасында дүниеге келген. [[Кіші жүз]]дің [[Байұлы]] [[Масқар]] руынан шыққан.<ref>https://alashainasy.kz/makalalar/sharshattyi-boldyim-bayan-maksatkyizyinyin-akes-kyizyin-karalagandarga-algash-104918/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181114091556/http://alashainasy.kz/makalalar/sharshattyi-boldyim-bayan-maksatkyizyinyin-akes-kyizyin-karalagandarga-algash-104918/ |date=2018-11-14 }}</ref> Әкесі Мақсат Зайлагиұлы Мұхитденов — дыбыс режиссері, ал анасы Гүлжамал Айдарқызы Мұхитденова — актриса. Олар Алматы қаласында жұмыс істеп тұратын. Баян ата-әжесінің қолында Оралда тұратын. Атасы Орал филармониясының директоры. 7 жасына дейін Оралда ата-әжесінің тәрбиесінде болып, кейін Алматыға қоныс аударған. Алғашқы білімін педагогикалық училищеде алғанымен, кейін Т. Жүргенов атындағы Театр институтына ауысып, оны тәмамдаған. Сондай-ақ, Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың халықаралық журналистика факультетін бітірген. Анасы актриса болған, сондықтан Баянды педагогика факультетіне оқуға түсіреді. Бірақ Баян жасырын кино факультетіне ауысып алады. * '''Бауырлары:''' Әпкесі — Бәтес (әнші [[Аша Матай|Аша Матайдың]] анасы), сіңлісі — [[Бағым Мұхитденова]] (музыкалық продюсер). === Білімі === * Қазақ ұлттық университеті, Журналистика факультеті == Шығармашылығы == === Продюсерлік жобалары === === Кино және Телевизия === 1993 жылы Талғат Теменовтың '''[[Махаббат бекеті|«Махаббат бекеті»]]''' (Станция любви) фильміндегі Гүлнәз рөлімен танымал болды. Одан кейін 6 жыл бойы жаңалықтар қызметінде тілші болып жұмыс істеді. * 2001 жылы «Таң» телеарнасында өзінің алғашқы «Сары салон» авторлық бағдарламасын шығарды. * 2004–2008 жылдары «НТК» арнасындағы «На шпильке» бағдарламасы арқылы халыққа кеңінен танылды. * «Екі жұлдыз», «Саз әлемі» жобаларын жүргізді. === Продюсерлік қызмет === 2006 жылы Бағым Мұхитденовамен бірге «КешYOU» тобын құрды. Топ құрамында әр жылдары [[Мөлдір Әуелбекова|Мөлдiр Әуелбекова]], [[Жанар Асылбекқызы Дұғалова|Жанар Дұғалова]], [[Кәмшат Жолдыбаева]] секілді жұлдыздар өнер көрсетті. 2024 жылы топ Snoop Dogg-пен бірге «Forever Sunday» атты бірлескен туынды шығарды. '''Продюсерлік жобалары:''' * Топтар: «КешYOU», «Borte», «Ayari», «Іңкәр», «Lashyn». * Кино: «Ғашық жүрек» (2 бөлім), «Тракторшының махаббаты», «Абайлаңыз, сиыр!», «Бақыт» (2022 жылғы Берлин кинофестивалінің көрермендер көзайымы жүлдесінің иегері). * Конкурстар: «Қазақ аруы» ұлттық сұлулық байқауы. == Қоғамдық қызметі == Баян Алагөзова әйелдер құқығын қорғау мәселелеріне белсенді араласады. Тұрмыстық зорлық-зомбылықтан зардап шеккен әйелдерге арналған «Клара» оңалту орталығын ашты. Орталық Тұрсынғали Алагөзовтің анасының құрметіне аталған. == Марапаттары == * [[Құрмет ордені|«Құрмет» орденінің]] иегері == Жеке өмірі == * '''Бірінші некесі:''' 1994 жылы Бақытбек Есентаевпен тұрмыс құрды. Бұл некеден екі қызы бар: Айсәуле және Айару. 2016 жылы болған отбасылық жанжалдан кейін ерлі-зайыптылар ажырасты. * '''Екінші некесі:''' 2017 жылы кәсіпкер [[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов|Тұрсынғали Алагөзовпен]] некесін қиды. 2024 жылы жұптың Алиса және Алма есімді екі қызы дүниеге келді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.biografia.kz/famous/885 Баян Есентаева. Интервью] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120507103724/http://biografia.kz/famous/885 |date=2012-05-07 }}{{ref-ru}} [[Санат:Қазақстан тележүргізушілері]] [[Санат:Қазақстан киноактрисалары]] j54gv5kk4ifwfatb5tgltx82o2vuqdg 3576359 3576147 2026-04-03T20:48:38Z Kasymov 10777 3576359 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Баян Мақсатқызы Алагөзова |Шынайы есімі = |Сурет = Bayan Yessentayeva.png |Сурет ені = 100 px |Сурет атауы = |Туылған кездегі есімі = |Туған күні = 09.01.1974 |Туған жері = {{туғанжері|Орал|Оралда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Мансабы = {{актриса|Қазақстан}}, {{әнші|Қазақстан}}, продюсер, тележүргізуші |Азаматтығы = |Ұлты = |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Әкесі = Мақсат Мұхитденов<br><small>(1947—2023)</small> |Анасы = Гүлжамал Мұхитденова |Жұбайы = {{marriage|Бақытбек Есентаев|1994|2016|reason=divorced}}<br>{{marriage|[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов|Тұрсынғали Алагөзов]]|2017}} |Балалары = '''қыздары''' 1-некеден<br> Айсәуле<small>(1996 туған)</small>, Айару<small>(2003 туған)</small> 2-некеден:<br>Алиса <small>(2024 туған)</small>, Алма <small>(2024 туған)</small> |Марапаттары = |Сайты = |Басқалары = |Commons = Bayan Yessentayeva |Білімі=[[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ мемлекеттік университеті]]}} '''Баян Мақсатқызы Алагөзова''' (туған кездегі тегі — '''Мұхитденова''', бірінші некесінде — '''Есентаева'''; [[9 қаңтар]] [[1974]], [[Орал]]<ref>{{Cite web|title=Жұлдыздар отбасы. Баян Мақсатқызы Есентаева|url=https://juldyz.kz/2017/01/09/bayan-esentaeva/|date=9 қаңтар 2017}}</ref>) — қазақстандық белгілі [[продюсер]], тележүргізуші, [[актриса]], [[әнші]], Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2025)<ref>{{Cite web|title=Баян Алагөзованың келіні «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» атағын алды|url=https://turkystan.kz/article/260940-baian-alagozovanyn-kelini-qazaqstannyn-enbek-sinirgen-qairatkeri-atagyn-aldy|date=21 мамыр 2025 жыл}}</ref>. «Shine Production» және «BM Production» компанияларының негізін қалаушы. == Өмірбаняы == === Отбасы === Баян Мақсатқызы 1974 жылы 9 қаңтарда Орал қаласында Мақсатн Мұхитдинов пен Гүлжамал Мұхитдинованың отбасында дүниеге келген. [[Кіші жүз]]дің [[Байұлы]] [[Масқар]] руынан шыққан.<ref>https://alashainasy.kz/makalalar/sharshattyi-boldyim-bayan-maksatkyizyinyin-akes-kyizyin-karalagandarga-algash-104918/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181114091556/http://alashainasy.kz/makalalar/sharshattyi-boldyim-bayan-maksatkyizyinyin-akes-kyizyin-karalagandarga-algash-104918/ |date=2018-11-14 }}</ref> Әкесі Мақсат Зайлагиұлы Мұхитденов — дыбыс режиссері, ал анасы Гүлжамал Айдарқызы Мұхитденова — актриса. Олар Алматы қаласында жұмыс істеп тұратын. Баян ата-әжесінің қолында Оралда тұратын. Атасы Орал филармониясының директоры. 7 жасына дейін Оралда ата-әжесінің тәрбиесінде болып, кейін Алматыға қоныс аударған. Алғашқы білімін педагогикалық училищеде алғанымен, кейін Т. Жүргенов атындағы Театр институтына ауысып, оны тәмамдаған. Сондай-ақ, Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың халықаралық журналистика факультетін бітірген. Анасы актриса болған, сондықтан Баянды педагогика факультетіне оқуға түсіреді. Бірақ Баян жасырын кино факультетіне ауысып алады. * '''Бауырлары:''' Әпкесі — Бәтес (әнші [[Аша Матай|Аша Матайдың]] анасы), сіңлісі — [[Бағым Мұхитденова]] (музыкалық продюсер). === Білімі === * Қазақ ұлттық университеті, Журналистика факультеті == Шығармашылығы == === Продюсерлік жобалары === === Кино және Телевизия === 1993 жылы Талғат Теменовтың '''[[Махаббат бекеті|«Махаббат бекеті»]]''' (Станция любви) фильміндегі Гүлнәз рөлімен танымал болды. Одан кейін 6 жыл бойы жаңалықтар қызметінде тілші болып жұмыс істеді. * 2001 жылы «Таң» телеарнасында өзінің алғашқы «Сары салон» авторлық бағдарламасын шығарды. * 2004–2008 жылдары «НТК» арнасындағы «На шпильке» бағдарламасы арқылы халыққа кеңінен танылды. * «Екі жұлдыз», «Саз әлемі» жобаларын жүргізді. === Продюсерлік қызмет === 2006 жылы Бағым Мұхитденовамен бірге «КешYOU» тобын құрды. Топ құрамында әр жылдары [[Мөлдір Әуелбекова|Мөлдiр Әуелбекова]], [[Жанар Асылбекқызы Дұғалова|Жанар Дұғалова]], [[Кәмшат Жолдыбаева]] секілді жұлдыздар өнер көрсетті. 2024 жылы топ Snoop Dogg-пен бірге «Forever Sunday» атты бірлескен туынды шығарды. '''Продюсерлік жобалары:''' * Топтар: «КешYOU», «Borte», «Ayari», «Іңкәр», «Lashyn». * Кино: «Ғашық жүрек» (2 бөлім), «Тракторшының махаббаты», «Абайлаңыз, сиыр!», «Бақыт» (2022 жылғы Берлин кинофестивалінің көрермендер көзайымы жүлдесінің иегері). * Конкурстар: «Қазақ аруы» ұлттық сұлулық байқауы. == Қоғамдық қызметі == Баян Алагөзова әйелдер құқығын қорғау мәселелеріне белсенді араласады. Тұрмыстық зорлық-зомбылықтан зардап шеккен әйелдерге арналған «Клара» оңалту орталығын ашты. Орталық Тұрсынғали Алагөзовтің анасының құрметіне аталған. == Марапаттары == * [[Құрмет ордені|«Құрмет» орденінің]] иегері == Жеке өмірі == * '''Бірінші некесі:''' 1994 жылы Бақытбек Есентаевпен тұрмыс құрды. Бұл некеден екі қызы бар: Айсәуле және Айару. 2016 жылы болған отбасылық жанжалдан кейін ерлі-зайыптылар ажырасты. * '''Екінші некесі:''' 2017 жылы кәсіпкер [[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов|Тұрсынғали Алагөзовпен]] некесін қиды. 2024 жылы жұптың Алиса және Алма есімді екі қызы дүниеге келді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.biografia.kz/famous/885 Баян Есентаева. Интервью] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120507103724/http://biografia.kz/famous/885 |date=2012-05-07 }}{{ref-ru}} [[Санат:Қазақстан тележүргізушілері]] [[Санат:Қазақстан киноактрисалары]] 39elqffoudp91wgestgcsrjv2phmakf Тарих факультеті (ҚазҰПУ) 0 202904 3576529 3385992 2026-04-04T08:02:32Z Rasulbek Adil 176232 3576529 wikitext text/x-wiki {{уики}} '''Тарих факультеті''' - [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нің үздік факультеттерінің бірі. Қазақстандағы алғашқы жоғарғы оқу орнының тарих факультеті жоғары білікті мамандар дайындауды қамтамасыз етеді. Қазіргі таңда факультет бакалавриаттың бес мамандығы бойынша мамандар дайындайды. Студенттер контингенті 700-ден аса, оның ішінде 500 студент күндізгі , 200 студент сырттай бөлім оқу түрі бойынша оқиды. Факультетте 70-ден аса оқытушы-профессорлар жұмыс істейді, оның ішінде 20 ғылым докторы, 26 профессорлар және 37 ғылым кандидаттары, 30 доценттер. Факультет деканы- тарих ғылымдарының докторы Кенжебаев Габит Қапезұлы Кафедра тізімі #Отан тарихы кафедрасы #Әлем тарихы кафедрасы #Тарихты оқыту және зерттеу технологиясы кафедрасы #Теориялық қолданбалы саясаттану және әлеуметтану кафедрасы Талапкерлерге арналған ақпараттар Біздің факультетте сапалы білім беруге, ғылыми-зерттеу саласындағы жоғары стандартты, іске асыруға кәсіптік этиканы сақтауға багытталған тұрақты дәстүр қалыптасқан. Сабақ берудің жоғары сапасына құрама 70% ғылым докторлары мен кандидаттары, профессорлар мен доценттерден тұратын профессор-оқытушылар ұжымы кепілдік береді. Біздің түлектер мемлекеттік үлгідегі диплом алады. Олар басқару аппараттарында, министрліктерде, ғылыми-зерттеу мекемелерінде, жоғары және орта білім беру жуйесінде жұмыс істей алады.Жоғары білікті мамандар дайындауда факультетте бай дәстүр қалыптасқан. Қазақстан Республикасындағы білім беру саласындағы реформаларға сәйкес 2005/2006 оқу жылынан бастап факультет білім берудің кредиттік жүйесіне көшті. Бұл оларға білімін шет елде жалғастыруға, соның ішінде алдыңғы қатарлы университеттерде оқуға мүмкіндік береді. Бізде Қазақстан Республикасының барлық жоғарғы оқу орындарынан келген магистранттар, аспиранттар, стажерлар және ізденушілер де білім алуда. Шетелдердегі жоғарғы оқу орындарында білімін жалғастырғысы келетін студенттер үшін ынтымақтастық жөніндегі тікелей келісім-шарттар негізінде елеулі жеңілдіктер де қарастырылған. Ғылыми-зерттеу жұмыстарына икемділігі бар түлектерге университет жанындағы аспирантурада қалдырылуға немесе оқытушылық жұмысқа шақыруға да мүмкіндіктер бар. Университет 1-3–ші курстарда студенттерді әскери дайындықпен де қамтамасыз етеді. Әскери дайындық кафедрасындағы оқу үшін төленетін ақы жалпы төлемақының ішіне кіреді.Факультет студенттері студенттік өзін-өзі басқару, жастар клубтары, спорт секциялары, көркем өнерпаздар үйірмелеріне белсенді түрде қатысады. Білім алу үшін студенттерге барлық жағдай жасалынған, факультет қазіргі заман талабына сай жақсы материалдық базамен жабдықталған, студенттердің қажеттілігіне қарай жатақханадан орын да беріледі Факультет төмендегі мамандықтар бойынша мамандар дайындайды: 050114 – тарих 050203 – тарих 050505 – Аймақтану 050502 –Саясаттану Оқу бағдарламалары Факультет 050114 – Тарих, 6А 0114 – Тарих (магистратура) мамандығы бойынша МЖМБС-ның авторы болып табылады. Факультеттің профессор-оқытушылар құрамы жоғарыда аталған мамандық бойынша міндетті компонент пәндерінің барлығы бойынша типтік оқу бағдарламаларын баспадан шығарған. Толеранттылық мәдениет Қазақстан Республикасындағы полиэтникалық қоғамының даму шарты Сектадан сақтануға шақырды... «Әлемді алаңдатқан экстремизм мен лаңкестік әрекеттердің өрбу себептері» «Poland`s Transition to Market Economy and Its Integration with the EU or What is Modernization» тақырыбында дәріс Жан жылуы - балаларға ikzfym8241c9v695jiai5v1ya33mfm4 Хильдбургхаузен 0 213109 3576357 3575861 2026-04-03T20:47:33Z Kasymov 10777 3576357 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Хильдбургхаузен |шынайы атауы = Hildburghausen |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Hildburghausen COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=25 |lat_sec=34 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=43 |lon_sec=44 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Хильдбургхаузен |кестедегі аудан = Хильдбургхаузен (аудан){{!}}Хильдбургхаузен |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Штеффен Харцер |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 72,94 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 380 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 11 901 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 03685 |пошта индексі = 98641–98646 |пошта индекстері = |автомобиль коды = HBN |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 69 024 |ортаққордағы санаты = Hildburghausen |сайты = http://www.hildburghausen.de/ |сайт тілі = de }} '''Хильдбургхаузен''' ({{lang-de|Hildburghausen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Хильдбургхаузен (аудан)|Хильдбургхаузен]] ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 11 901 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 72,94 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 69 024''. Қаланың басшысы — Штеффен Харцер. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.hildburghausen.de/ Ресми сайты] {{Германия:Хильдбургхаузен ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] rc13q57qqw9o6u331qy7yw7g8ya56w3 Ольберслебен 0 214933 3576609 2904264 2026-04-04T10:58:13Z 1nter pares 146705 3576609 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Ольберслебен |шынайы атауы = Olbersleben |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Olbersleben.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=08 |lat_sec=52 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=20 |lon_sec=18 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Зёммерда |кестедегі аудан = Зёммерда (аудан){{!}}Зёммерда |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Рудольф Нагель |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 13,15 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 157 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 778 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036372 |пошта индексі = 99628 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SÖM |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 68 038 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.vg-buttstaedt.de/ |сайт тілі = de }} '''Ольберслебен''' ({{lang-de|Olbersleben}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Зёммерда (аудан)|Зёммерда]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 778 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 13,15 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 68 038''. Муниципалитеттің басшысы — Рудольф Нагель. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.vg-buttstaedt.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100223015410/http://www.vg-buttstaedt.de/ |date=2010-02-23 }} {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Зёммерда ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] 8uzurgjxqjw3h3pxwl3fy0zbed1u451 Ольдислебен 0 214934 3576610 2586774 2026-04-04T10:58:36Z 1nter pares 146705 3576610 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Ольдислебен |шынайы атауы = Oldisleben |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Oldisleben.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=18 |lat_sec=32 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=10 |lon_sec=20 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Кифхойзер |кестедегі аудан = Кифхойзер (аудан){{!}}Кифхойзер |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 2 ықшам ауданы |басшының түрi = |басшысы = Йоахим Пёцшке |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 32,47 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 130 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2278 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 034673 |пошта индексі = 06578 |пошта индекстері = |автомобиль коды = KYF |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 65 054 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.vgem-schmuecke.de/ |сайт тілі = de }} '''Ольдислебен''' ({{lang-de|Oldisleben}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Кифхойзер (аудан)|Кифхойзер]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2278 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 32,47 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 65 054''. Муниципалитеттің басшысы — Йоахим Пёцшке. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 2 қалалық ауданғаы бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.vgem-schmuecke.de/ Ресми сайты] {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Кифхойзер ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] 5ph617sn0zvu4dewr6ncuvc0qn53kc5 Опперсхаузен 0 214936 3576611 3252253 2026-04-04T10:58:53Z 1nter pares 146705 3576611 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Опперсхаузен |шынайы атауы = Oppershausen |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=07 |lat_sec=59 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=26 |lon_sec=59 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Унструт-Хайних |кестедегі аудан = Унструт-Хайних (аудан){{!}}Унструт-Хайних |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Андреа Больте |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 8,58 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 220 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 326 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036028 |пошта индексі = 99986 |пошта индекстері = |автомобиль коды = UH |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 64 053 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.vg-vogtei.de |сайт тілі = de }} '''Опперсхаузен''' ({{lang-de|Oppershausen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Унструт-Хайних (аудан)|Унструт-Хайних]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 326 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 8,58 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 64 053''. Муниципалитеттің басшысы — Андреа Больте. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.vg-vogtei.de Ресми сайты] {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Унструт-Хайних ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] arxmtago4mpmtg6n5utv45qa32f5x4x Оппург 0 214937 3576612 1829483 2026-04-04T10:59:13Z 1nter pares 146705 3576612 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Оппург |шынайы атауы = Oppurg |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Oppurg.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=43 |lat_sec=00 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=39 |lon_sec=00 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Заале-Орла |кестедегі аудан = Заале-Орла (аудан){{!}}Заале-Орла |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Христине Тиммлер |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 15,76 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 230 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1257 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 03647 |пошта индексі = 07381 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SOK |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 75 077 |ортаққордағы санаты = Oppurg |сайты = http://www.vg-oppurg.de/ |сайт тілі = de }} '''Оппург''' ({{lang-de|Oppurg}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Заале-Орла (аудан)|Заале-Орла]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1257 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 15,76 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 75 077''. Муниципалитеттің басшысы — Христине Тиммлер. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.vg-oppurg.de/ Ресми сайты] {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Заале-Орла ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] pl7khn23zt5c2wcr1bq0k63h7xz395j Орламюнде 0 214938 3576613 2462654 2026-04-04T10:59:44Z 1nter pares 146705 3576613 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Орламюнде |шынайы атауы = Orlamünde |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Orlamuende.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=46 |lat_sec=31 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=31 |lon_sec=53 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Заале-Хольцланд |кестедегі аудан = Заале-Хольцланд (аудан){{!}}Заале-Хольцланд |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Уве Ниче |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 7,58 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 168 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1200 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036423 |пошта индексі = 07768 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SHK |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 74 065 |ортаққордағы санаты = Orlamünde |сайты = http://www.vg-suedliches-saaletal.de/ |сайт тілі = de }} '''Орламюнде''' ({{lang-de|Orlamünde}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Заале-Хольцланд (аудан)|Заале-Хольцланд]] ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1200 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 7,58 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 74 065''. Қаланың басшысы — Уве Ниче. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.vg-suedliches-saaletal.de/ Ресми сайты] {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Заале-Хольцланд ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] emayulzgqcpkky061mn6n6ai4xxcu2n Остхаузен-Вюльферсхаузен 0 214939 3576617 1829485 2026-04-04T11:00:49Z 1nter pares 146705 3576617 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Остхаузен-Вюльферсхаузен |шынайы атауы = Osthausen-Wülfershausen |сурет = IK Osthausen-Wülfershausen.PNG |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=51 |lat_sec=10 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=06 |lon_sec=07 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Ильм |кестедегі аудан = Ильм (аудан){{!}}Ильм |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Зигфрид Гребедюнкель |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 14,75 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 345 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 537 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036200 |пошта индексі = 99310 |пошта индекстері = |автомобиль коды = IK |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 70 041 |ортаққордағы санаты = Osthausen-Wülfershausen |сайты = http://www.vg-riechheimer-berg.de/ |сайт тілі = de }} '''Остхаузен-Вюльферсхаузен''' ({{lang-de|Osthausen-Wülfershausen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Ильм (аудан)|Ильм]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 537 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 14,75 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 70 041''. Муниципалитеттің басшысы — Зигфрид Гребедюнкель. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.vg-riechheimer-berg.de/ Ресми сайты] {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Ильм ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] ts7yxo6k3a88ncacvgti0b127wxrq74 Острамондра 0 214940 3576615 3110689 2026-04-04T11:00:24Z 1nter pares 146705 3576615 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Острамондра |шынайы атауы = Ostramondra |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Ostramondra.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=12 |lat_sec=00 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=19 |lon_sec=59 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Зёммерда |кестедегі аудан = Зёммерда (аудан){{!}}Зёммерда |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Аксель Томас |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 18,37 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 187 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 581 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036378 |пошта индексі = 99636 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SÖM |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 68 041 |ортаққордағы санаты = Ostramondra |сайты = http://www.ostramondra.de/ |сайт тілі = de }} '''Острамондра''' ({{lang-de|Ostramondra}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Зёммерда (аудан)|Зёммерда]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 581 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 18,37 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 68 041''. Муниципалитеттің басшысы — Аксель Томас. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.ostramondra.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719071304/http://www.ostramondra.de/ |date=2011-07-19 }} {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Зёммерда ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] 58x636b8p987m1g3wpc1kk0iprcs976 Оттендорф 0 214941 3576618 1929712 2026-04-04T11:01:13Z 1nter pares 146705 3576618 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Оттендорф |шынайы атауы = Ottendorf (Thüringen) |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=50 |lat_sec=00 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=49 |lon_sec=00 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Заале-Хольцланд |кестедегі аудан = Заале-Хольцланд (аудан){{!}}Заале-Хольцланд |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Вольфганг Бауэр |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 4,4 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 250 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 416 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036426 |пошта индексі = 07646 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SHK |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 74 066 |ортаққордағы санаты = Ottendorf (Thüringen) |сайты = http://www.huegelland-taeler.de/ |сайт тілі = de }} '''Оттендорф''' ({{lang-de|Ottendorf (Thüringen)}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Заале-Хольцланд (аудан)|Заале-Хольцланд]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 416 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 4,4 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 74 066''. Муниципалитеттің басшысы — Вольфганг Бауэр. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.huegelland-taeler.de/ Ресми сайты] {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Заале-Хольцланд ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] n7vj14y4tl3cutnfuqazmdattjumb1m Оттштедт-ам-Берге 0 214942 3576619 1829550 2026-04-04T11:01:33Z 1nter pares 146705 3576619 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Оттштедт-ам-Берге |шынайы атауы = Ottstedt a Berge |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=01 |lat_sec=02 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=12 |lon_sec=49 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Веймар |кестедегі аудан = Веймар (аудан){{!}}Веймар |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Ханс-Вернер Флайшхауэр |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 5,1 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 240 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 263 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036203 |пошта индексі = 99428 |пошта индекстері = |автомобиль коды = AP |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 71 073 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.vg-grammetal.de/ |сайт тілі = de }} '''Оттштедт-ам-Берге''' ({{lang-de|Ottstedt a Berge}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Веймар (аудан)|Веймар]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 263 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 5,1 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 71 073''. Муниципалитеттің басшысы — Ханс-Вернер Флайшхауэр. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.vg-grammetal.de/ Ресми сайты] {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Веймар ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] 632pjqhgwa01vw3waqsuuhmov914qy5 Османштедт 0 214943 3576614 3430303 2026-04-04T11:00:02Z 1nter pares 146705 3576614 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Османштедт |шынайы атауы = Oßmannstedt |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Ossmannstedt.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=01 |lat_sec=07 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=25 |lon_sec=38 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Веймар |кестедегі аудан = Веймар (аудан){{!}}Веймар |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Дитмар Марграф |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 16,5 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 200 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1286 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036462 |пошта индексі = 99510 |пошта индекстері = |автомобиль коды = AP |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 71 072 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.ossmannstedt.info/ |сайт тілі = de }} '''Османштедт''' ({{lang-de|Oßmannstedt}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Веймар (аудан)|Веймар]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1286 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 16,5 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 71 072''. Муниципалитеттің басшысы — Дитмар Марграф. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.ossmannstedt.info/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070216062935/http://www.ossmannstedt.info/ |date=2007-02-16 }} {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Веймар ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] pkrjbakqx42ac1tvzowukmtxuzlmnze Пайцдорф 0 214944 3576642 1829552 2026-04-04T11:51:51Z 1nter pares 146705 3576642 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Пайцдорф |шынайы атауы = Paitzdorf |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=51 |lat_sec=00 |lon_dir=E |lon_deg=12 |lon_min=13 |lon_sec=00 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Грайц |кестедегі аудан = Грайц (аудан){{!}}Грайц |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 2 ықшам ауданы |басшының түрi = |басшысы = Йёрг Триллицш |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 8,68 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 275 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 392 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036602 |пошта индексі = 0758 |пошта индекстері = |автомобиль коды = GRZ |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 76 055 |ортаққордағы санаты = Paitzdorf |сайты = |сайт тілі = de }} '''Пайцдорф''' ({{lang-de|Paitzdorf}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Грайц (аудан)|Грайц]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 392 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 8,68 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 76 055''. Муниципалитеттің басшысы — Йёрг Триллицш. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 2 қалалық ауданғаы бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Грайц ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] 0qgzzkh4n0hp8t5qqtchzlssiavfzti Паска 0 214945 3576643 1903250 2026-04-04T11:52:41Z 1nter pares 146705 3576643 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Паска |шынайы атауы = Paska |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Paska.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=37 |lat_sec=15 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=37 |lon_sec=44 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Заале-Орла |кестедегі аудан = Заале-Орла (аудан){{!}}Заале-Орла |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Аннет Бретерниц |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 6,59 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 440 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 115 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036483 |пошта индексі = 07381 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SOK |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 75 079 |ортаққордағы санаты = Paska |сайты = |сайт тілі = de }} '''Паска''' ({{lang-de|Paska}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Заале-Орла (аудан)|Заале-Орла]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 115 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 6,59 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 75 079''. Муниципалитеттің басшысы — Аннет Бретерниц. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Заале-Орла ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] qyh96ewlm8hg31dyr8rlpcd0xbzcy4q Пенневиц 0 214946 3576644 1829553 2026-04-04T11:53:05Z 1nter pares 146705 3576644 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Пенневиц |шынайы атауы = Pennewitz |сурет = IK Pennewitz.PNG |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Pennewitz.jpg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=39 |lat_sec=37 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=03 |lon_sec=23 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Ильм |кестедегі аудан = Ильм (аудан){{!}}Ильм |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Ульрих Шуберт |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 5,48 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 460 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 550 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036783 |пошта индексі = 98708 |пошта индекстері = |автомобиль коды = IK |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 70 042 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.vg-langerberg.de |сайт тілі = de }} '''Пенневиц''' ({{lang-de|Pennewitz}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Ильм (аудан)|Ильм]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 550 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 5,48 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 70 042''. Муниципалитеттің басшысы — Ульрих Шуберт. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.vg-langerberg.de Ресми сайты] {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Ильм ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] k2lv1h13f6y4gjn6b237p1o5p8p3doi Петерсберг (Заале-Хольцланд) 0 214947 3576645 1829554 2026-04-04T11:53:28Z 1nter pares 146705 3576645 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Петерсберг (Заале-Хольцланд) |шынайы атауы = Petersberg (Saale-Holzland-Kreis) |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=59 |lat_sec=05 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=50 |lon_sec=03 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Заале-Хольцланд |кестедегі аудан = Заале-Хольцланд (аудан){{!}}Заале-Хольцланд |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Вильма Кунце |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 8,38 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 250 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 283 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036691 |пошта индексі = 07616 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SHK |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 74 067 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.stadt-eisenberg.de/ |сайт тілі = de }} '''Петерсберг (Заале-Хольцланд)''' ({{lang-de|Petersberg (Saale-Holzland-Kreis)}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Заале-Хольцланд (аудан)|Заале-Хольцланд]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 283 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 8,38 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 74 067''. Муниципалитеттің басшысы — Вильма Кунце. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.stadt-eisenberg.de/ Ресми сайты] {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Заале-Хольцланд ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] 5yt62fgvclg53vyo9nkb844p0myc19s Пойшен 0 214949 3576652 1829548 2026-04-04T11:56:05Z 1nter pares 146705 3576652 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Пойшен |шынайы атауы = Peuschen |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Peuschen.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=39 |lat_sec=32 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=38 |lon_sec=37 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Заале-Орла |кестедегі аудан = Заале-Орла (аудан){{!}}Заале-Орла |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Дитер Бокнер |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 7,53 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 470 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 486 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 03647 |пошта индексі = 07389 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SOK |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 75 081 |ортаққордағы санаты = Peuschen |сайты = http://www.vg-ranis-ziegenrueck.de/ |сайт тілі = de }} '''Пойшен''' ({{lang-de|Peuschen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Заале-Орла (аудан)|Заале-Орла]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 486 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 7,53 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 75 081''. Муниципалитеттің басшысы — Дитер Бокнер. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.vg-ranis-ziegenrueck.de/ Ресми сайты] {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Заале-Орла ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] 5thq2ga15cmbw2trim4ubod5q34orwf Пфиффельбах 0 214952 3576656 1829653 2026-04-04T11:58:07Z 1nter pares 146705 3576656 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Пфиффельбах |шынайы атауы = Pfiffelbach |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=03 |lat_sec=31 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=26 |lon_sec=30 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Веймар |кестедегі аудан = Веймар (аудан){{!}}Веймар |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 10 ауыл |басшының түрi = |басшысы = др. Клаус Ениг |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 11,03 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 209 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 587 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036462 |пошта индексі = 99510 |пошта индекстері = |автомобиль коды = AP |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 71 074 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.vg-ilmtal-weinstrasse.de/ |сайт тілі = de }} '''Пфиффельбах''' ({{lang-de|Pfiffelbach}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Веймар (аудан)|Веймар]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 587 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 11,03 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 71 074''. Муниципалитеттің басшысы — др. Клаус Ениг. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 10 ауылдық округке бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.vg-ilmtal-weinstrasse.de/ Ресми сайты] {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Веймар ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] 4kemakeinzobo8w6l3owji9ywrfb0ni Пизау 0 214953 3576648 1829652 2026-04-04T11:54:39Z 1nter pares 146705 3576648 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Пизау |шынайы атауы = Piesau |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Piesau.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=31 |lat_sec=00 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=13 |lon_sec=00 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Заальфельд-Рудольштадт |кестедегі аудан = Заальфельд-Рудольштадт (аудан){{!}}Заальфельд-Рудольштадт |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Ангелика Вайгель |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 7,86 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 640 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 778 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036701 |пошта индексі = 98739 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SLF |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 73 066 |ортаққордағы санаты = Piesau |сайты = http://www.piesau.de/ |сайт тілі = de }} '''Пизау''' ({{lang-de|Piesau}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Заальфельд-Рудольштадт (аудан)|Заальфельд-Рудольштадт]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 778 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 7,86 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 73 066''. Муниципалитеттің басшысы — Ангелика Вайгель. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.piesau.de/ Ресми сайты] {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Заальфельд-Рудольштадт ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] mvtk15p7ccdsoka5bk52x6c1lkj9mcl Пиллингсдорф 0 214954 3576649 1829651 2026-04-04T11:54:54Z 1nter pares 146705 3576649 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Пиллингсдорф |шынайы атауы = Pillingsdorf |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Pillingsdorf.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=46 |lat_sec=48 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=47 |lon_sec=35 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Заале-Орла |кестедегі аудан = Заале-Орла (аудан){{!}}Заале-Орла |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 2 ықшам ауданы |басшының түрi = |басшысы = Дитмар Хазе |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 7,06 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 310 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 168 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036481 |пошта индексі = 07819 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SOK |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 75 082 |ортаққордағы санаты = Pillingsdorf |сайты = http://www.triptis.de/ |сайт тілі = de }} '''Пиллингсдорф''' ({{lang-de|Pillingsdorf}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Заале-Орла (аудан)|Заале-Орла]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 168 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 7,06 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 75 082''. Муниципалитеттің басшысы — Дитмар Хазе. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 2 қалалық ауданғаы бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.triptis.de/ Ресми сайты] {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Заале-Орла ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] f6a1lffducyh8yqn8jy1i84anjep0a6 Плауэ 0 214955 3576650 2904583 2026-04-04T11:55:21Z 1nter pares 146705 3576650 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Плауэ |шынайы атауы = Plaue |сурет = Plaue Front.jpg |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Plaue.jpg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=46 |lat_sec=46 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=53 |lon_sec=56 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Ильм |кестедегі аудан = Ильм (аудан){{!}}Ильм |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = қала және 2 ықшам ауданы |басшының түрi = |басшысы = Йёрг Там |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 18,19 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 330 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1837 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036207 |пошта индексі = 99338 |пошта индекстері = |автомобиль коды = IK |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 70 043 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.plaue-thueringen.de/ |сайт тілі = de }} '''Плауэ''' ({{lang-de|Plaue}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Ильм (аудан)|Ильм]] ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1837 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 18,19 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 70 043''. Қаланың басшысы — Йёрг Там. Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 2 қалалық ауданғаы бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.plaue-thueringen.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091017084248/http://www.plaue-thueringen.de/ |date=2009-10-17 }} {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Ильм ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] 7rwqwekz9hdx0suo1bbt4to0j2gz7a0 Плотен 0 214956 3576651 1829649 2026-04-04T11:55:46Z 1nter pares 146705 3576651 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Плотен |шынайы атауы = Plothen |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=38 |lat_sec=00 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=46 |lon_sec=00 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Заале-Орла |кестедегі аудан = Заале-Орла (аудан){{!}}Заале-Орла |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Ахим Лайтигер |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 8,19 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 470 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 286 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 03663, 036648 |пошта индексі = 07907 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SOK |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 75 083 |ортаққордағы санаты = Plothen |сайты = |сайт тілі = de }} '''Плотен''' ({{lang-de|Plothen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Заале-Орла (аудан)|Заале-Орла]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 286 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 8,19 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 75 083''. Муниципалитеттің басшысы — Ахим Лайтигер. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Заале-Орла ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] 2v0dse989pe4nsitrzbhtmu25jpojt4 Постерштайн 0 214958 3576653 1829657 2026-04-04T11:56:36Z 1nter pares 146705 3576653 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Постерштайн |шынайы атауы = Posterstein |сурет = Postersteincastle.jpg |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=51 |lat_sec=50 |lon_dir=E |lon_deg=12 |lon_min=15 |lon_sec=27 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Альтенбург |кестедегі аудан = Альтенбург (аудан){{!}}Альтенбург |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 2 ықшам ауданы |басшының түрi = |басшысы = Штефан Якубек |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 5,53 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 244–314 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 464 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 034496 |пошта индексі = 04626 |пошта индекстері = |автомобиль коды = ABG |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 77 041 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.posterstein.de/ |сайт тілі = de }} '''Постерштайн''' ({{lang-de|Posterstein}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Альтенбург (аудан)|Альтенбург]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 464 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 5,53 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 77 041''. Муниципалитеттің басшысы — Штефан Якубек. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 2 қалалық ауданғаы бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.posterstein.de/ Ресми сайты] {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Альтенбург ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] fkl8n7fstxe3llr74ojey9avrgxdvvx Поттига 0 214959 3576654 3430640 2026-04-04T11:57:14Z 1nter pares 146705 3576654 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Поттига |шынайы атауы = Pottiga |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=25 |lat_sec=00 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=45 |lon_sec=00 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Заале-Орла |кестедегі аудан = Заале-Орла (аудан){{!}}Заале-Орла |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Гунтер Росман |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 7,59 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 500 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 439 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036642 |пошта индексі = 07366 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SOK |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 75 086 |ортаққордағы санаты = Pottiga |сайты = http://www.gemeinde-pottiga.de |сайт тілі = de }} '''Поттига''' ({{lang-de|Pottiga}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Заале-Орла (аудан)|Заале-Орла]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 439 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 7,59 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 75 086''. Муниципалитеттің басшысы — Гунтер Росман. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.gemeinde-pottiga.de Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801160158/http://gemeinde-pottiga.de/ |date=2015-08-01 }} {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Заале-Орла ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] i3ex7edi58bocemel8s6uw0jo313fql Пробсцелла 0 214960 3576655 1829725 2026-04-04T11:57:35Z 1nter pares 146705 3576655 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Пробсцелла |шынайы атауы = Probstzella |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Probstzella.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=31 |lat_sec=57 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=22 |lon_sec=43 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Заальфельд-Рудольштадт |кестедегі аудан = Заальфельд-Рудольштадт (аудан){{!}}Заальфельд-Рудольштадт |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 20 ықшам ауданы |басшының түрi = |басшысы = Марко Вольфрам |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 74,26 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 340 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 3349 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036735 |пошта индексі = 07330 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SLF |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 73 067 |ортаққордағы санаты = Probstzella |сайты = http://www.einheitsgemeinde-probstzella.de/ |сайт тілі = de }} '''Пробсцелла''' ({{lang-de|Probstzella}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Заальфельд-Рудольштадт (аудан)|Заальфельд-Рудольштадт]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 3349 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 74,26 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 73 067''. Муниципалитеттің басшысы — Марко Вольфрам. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 20 қалалық ауданғаы бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.einheitsgemeinde-probstzella.de/ Ресми сайты] {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Заальфельд-Рудольштадт ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] i9bqx54fzyxx4uou6hnr2ja4478uj20 Пёрмиц 0 214962 3576646 1829723 2026-04-04T11:54:02Z 1nter pares 146705 3576646 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Пёрмиц |шынайы атауы = Pörmitz |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=36 |lat_sec=49 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=48 |lon_sec=25 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Заале-Орла |кестедегі аудан = Заале-Орла (аудан){{!}}Заале-Орла |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Рольф-Ульрих Топель |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 6,35 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 452 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 195 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 03663 |пошта индексі = 07907 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SOK |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 75 084 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.vg-seenplatte.de/ |сайт тілі = de }} '''Пёрмиц''' ({{lang-de|Pörmitz}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Заале-Орла (аудан)|Заале-Орла]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 195 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 6,35 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 75 084''. Муниципалитеттің басшысы — Рольф-Ульрих Топель. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.vg-seenplatte.de/ Ресми сайты] {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Заале-Орла ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] 4j6ef485319ul7kh4x05u3435pp4tjc Пёснек 0 214963 3576647 2366677 2026-04-04T11:54:21Z 1nter pares 146705 3576647 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Пёснек |шынайы атауы = Pößneck |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Pößneck.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=42 |lat_sec=00 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=36 |lon_sec=00 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Заале-Орла |кестедегі аудан = Заале-Орла (аудан){{!}}Заале-Орла |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = қалалық орталық және 5 ықшам ауданы |басшының түрi = |басшысы = Михель Модде |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 24,45 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 220 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 12 882 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 03647 |пошта индексі = 07371–07381 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SOK |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 75 085 |ортаққордағы санаты = Pößneck |сайты = http://www.poessneck.de/ |сайт тілі = de }} '''Пёснек''' ({{lang-de|Pößneck}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Заале-Орла (аудан)|Заале-Орла]] ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 12 882 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 24,45 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 75 085''. Қаланың басшысы — Михель Модде. Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 5 қалалық ауданғаы бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.poessneck.de/ Ресми сайты] {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Заале-Орла ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] snsj160ez7w58fde62c4ijltgjvj3p6 Гнадендорф 0 233997 3576567 1837787 2026-04-04T09:37:02Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3576567 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Гнадендорф |шынайы атауы = Gnadendorf |сурет = |жағдайы = |ел = Аустрия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=48 |lat_min=36 |lat_sec=57 |lon_dir=E |lon_deg=16 |lon_min=23 |lon_sec=50 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Аустрия әкімшілік бөлінісі{{!}}Федералды жері |аймағы = Төменгі Аустрия |кестедегі аймақ = Төменгі Аустрия |аудан түрі = Аустрия округтерінің тізімі{{!}}Округі |ауданы = Мистельбах (округ){{!}}Мистельбах |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Бургомистрі |басшысы = Франц Шмидт |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 48,25 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 272 |климаты = |ресми тілі = неміс тілі{{!}}немісше |тұрғыны = 1174 |санақ жылы = 2005 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+43) 2525 |пошта индексі = 2152 |пошта индекстері = |автомобиль коды = MI |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 3 16 13 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.gnadendorf.at |сайт тілі = de }} '''Гнадендорф''' ({{lang-de|Gnadendorf}}) — [[Аустрия]]дағы коммуна. [[Төменгі Аустрия]] [[Аустрия әкімшілік бөлінісі|федералды жеріне]] қарасты [[Мистельбах (округ)|Мистельбах]] округінің құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1174 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 48,25 км² шамасында. Елді мекеннің [[Автомобиль нөмірлері|автомобиль коды]] — MI, [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми идентификациялық коды]] — ''3 16 13''. [[2005]] жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Франц Шмидт саналады. == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.gnadendorf.at Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071009065155/http://www.gnadendorf.at/ |date=2007-10-09 }} {{Аустрия:Мистельбах округі:Қалалар}} {{austria-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері]] sk8maagenzu1fssj6ma1o9249gq8ye3 Альтисхофен 0 303032 3576292 3575804 2026-04-03T19:54:04Z Kasymov 10777 3576292 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Альтисхофен |шынайы атауы = Altishofen |сурет = Schloss Altishofen.jpg |жағдайы = |ел = Швейцария |елтаңба = CHE Altishofen COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=47 |lat_min=11 |lat_sec=59 |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=58 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Швейцария әкімшілік бөлінісі{{!}}Кантоны |аймағы = Люцерн |кестедегі аймақ = Люцерн (кантон){{!}}Люцерн |аудан түрі = Швейцария округтерінің тізімі{{!}}Округі |ауданы = Виллизау |кестедегі аудан = Виллизау (округ){{!}}Виллизау |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Бургомистрі |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 5.76 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 482 |климаты = |ресми тілі = неміс тілі |тұрғыны = 1350 |санақ жылы = 2006 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = 6246 |пошта индекстері = |автомобиль коды = LU |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 1123 |ортаққордағы санаты = Altishofen |сайты = http://www.altishofen.ch |сайт тілі = }} '''Альтисхофен''' ({{lang-de|Altishofen}}) — [[Швейцария]]ның [[Люцерн (кантон)|Люцерн]] кантонында орналасқан коммуна. [[Виллизау (округ)|Виллизау]] округінің құрамына кіреді. [[2006 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1350 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5.76 км² шамасында. [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|Ресми идентификациялық коды]] — ''1123'', [[пошта индексі]] — 6246. == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.altishofen.ch Ресми сайты] {{Switzerland-geo-stub}} {{Швейцария:Виллизау округі:Қалалар}} [[Санат:Люцерн елді мекендері]] q3yt6x3afu3ey399vpuemmhpx4v4h2v Баж (Шығыс Пиреней) 0 421988 3576152 2947816 2026-04-03T14:44:38Z Culex 20090 new mayor 3576152 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]] |қазақша атауы = Баж |шынайы атауы = Bages |сурет = |жағдайы = |ел = Франция |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir= |lat_deg=42.6066666667 |lat_min= |lat_sec= |lon_dir= |lon_deg=2.8975 |lon_min= |lon_sec= |CoordAddon = type:city(3894)_region:FR |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 270 |аймақ картасының өлшемi = 270 |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Франция аймақтары{{!}}Аймағы |аймағы = Лангедок-Руссильон |кестедегі аймақ = Лангедок-Руссильон |аудан түрі = Франция департаменттері{{!}}Департаменті |ауданы = Шығыс Пиреней |кестедегі аудан = Шығыс Пиреней (департамент){{!}}Шығыс Пиреней |қауым түрі = Франция округтері{{!}}Округі |қауым = Перпиньян (округ){{!}}Перпиньян |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = <!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:<br /> [[Ельн (кантон)|Ельн]] --> |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Patrice Aybar ([[2026]]-[[2032]]) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 11,95 |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 14—91 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 3894 |санақ жылы = 2009 |тығыздығы = 325,86 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = 66670 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = INSEE коды |сандық идентификаторы = 66011 |ортаққордағы санаты = Bages (Pyrénées-Orientales) |сайты = |сайт тілі = }} '''Баж''' ({{lang-fr|Bages}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Лангедок-Руссильон]] аймағына қарасты [[Шығыс Пиреней (департамент)|Шығыс Пиреней]] департаментінде орналасқан. [[Перпиньян (округ)|Перпиньян]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 11,95 км² шамасында. Коммунаның [[INSEE коды]] — ''66011'', [[пошта индексі]] — ''66670''. [[File:Bages - Mairie.JPG|thumb|center|200px|Баж]] == Географиясы == [[File:Map commune FR insee code 66011.png|center|300px|thumb]] == Демографиясы == [[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3894 адамды құрады<ref>{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}</ref>. Халық тығыздығы — 325,86 адам/км². {{Демография/FRA/Bages (Pyrénées-Orientales)}} Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)<ref>{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}</ref>: {{ЖЖ-Кесте | макс=148 | барлығы=3716 | е0=105 | ә0=109 | е5=97 | ә5=113 | е10=120 | ә10=105 | е15=89 | ә15=105 | е20=97 | ә20=97 | е25=85 | ә25=113 | е30=78 | ә30=117 | е35=97 | ә35=136 | е40=148 | ә40=136 | е45=101 | ә45=120 | е50=113 | ә50=128 | е55=120 | ә55=85 | е60=120 | ә60=113 | е65=74 | ә65=117 | е70=117 | ә70=117 | е75=109 | ә75=120 | е80=35 | ә80=58 | е85=55 | ә85=67 }} == Тағы қараңыз == * [[Шығыс Пиреней департаментінің коммуналары]] == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat|Bages (Pyrénées-Orientales)|Баж}} * [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=66011-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121103061407/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=66011-COM |date=2012-11-03 }} * [http://www.mapquest.com/?q=42.6066666667,2.8975&zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы] {{France-geo-stub}} {{Шығыс Пиреней департаментінің коммуналары}} [[Санат:Шығыс Пиреней департаментінің коммуналары]] regflgdpyyehzd5z6za2vppbsfxsii3 Арнак-Помпадур 0 422873 3576631 2911321 2026-04-04T11:34:47Z Kontributor 2K 135972 + елтаңба 3576631 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]] |қазақша атауы = Арнак-Помпадур |шынайы атауы = Arnac-Pompadour |сурет = |жағдайы = |ел = Франция |елтаңба = Blason famille fr de Pompadour.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir= |lat_deg=45.3972222222 |lat_min= |lat_sec= |lon_dir= |lon_deg=1.38194444444 |lon_min= |lon_sec= |CoordAddon = type:city(1226)_region:FR |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 270 |аймақ картасының өлшемi = 270 |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Франция аймақтары{{!}}Аймағы |аймағы = Лимузен |кестедегі аймақ = Лимузен |аудан түрі = Франция департаменттері{{!}}Департаменті |ауданы = Коррез |кестедегі аудан = Коррез (департамент){{!}}Коррез |қауым түрі = Франция округтері{{!}}Округі |қауым = Брив-ла-Гаярд (округ){{!}}Брив-ла-Гаярд |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = <!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:<br /> [[Люберсак (кантон)|Люберсак]] --> |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Jean-Michel Reillier ([[2008]]-[[2014]]) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 15,09 |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 279—475 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1226 |санақ жылы = 2009 |тығыздығы = 81,25 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = 19230 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = INSEE коды |сандық идентификаторы = 19011 |ортаққордағы санаты = Arnac-Pompadour |сайты = |сайт тілі = }} '''Арнак-Помпадур''' ({{lang-fr|Arnac-Pompadour}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Лимузен]] аймағына қарасты [[Коррез (департамент)|Коррез]] департаментінде орналасқан. [[Брив-ла-Гаярд (округ)|Брив-ла-Гаярд]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 15,09 км² шамасында. Коммунаның [[INSEE коды]] — ''19011'', [[пошта индексі]] — ''19230''. == Демографиясы == [[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1226 адамды құрады<ref>{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}</ref>. Халық тығыздығы — 81,25 адам/км². {{Демография/FRA/Arnac-Pompadour}} Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)<ref>{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}</ref>: {{ЖЖ-Кесте | макс=68 | барлығы=1284 | е0=20 | ә0=36 | е5=12 | ә5=12 | е10=28 | ә10=32 | е15=28 | ә15=24 | е20=20 | ә20=24 | е25=20 | ә25=20 | е30=36 | ә30=56 | е35=24 | ә35=28 | е40=20 | ә40=36 | е45=60 | ә45=52 | е50=68 | ә50=52 | е55=48 | ә55=60 | е60=12 | ә60=40 | е65=52 | ә65=52 | е70=44 | ә70=64 | е75=24 | ә75=28 | е80=16 | ә80=40 | е85=8 | ә85=88 }} == Тағы қараңыз == * [[Коррез департаментінің коммуналары]] == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat|Arnac-Pompadour|Арнак-Помпадур}} * [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=19011-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120918235105/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=19011-COM |date=2012-09-18 }} * [http://www.mapquest.com/?q=45.3972222222,1.38194444444&zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы] {{France-geo-stub}} {{Коррез департаментінің коммуналары}} [[Санат:Коррез департаментінің коммуналары]] 5s4b6gclod9mth22uye7654i4hip8q9 3576636 3576631 2026-04-04T11:40:08Z 1nter pares 146705 3576636 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]] |қазақша атауы = Арнак-Помпадур |шынайы атауы = Arnac-Pompadour |сурет = |жағдайы = |ел = Франция |елтаңба = Blason famille fr de Pompadour.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir= |lat_deg=45.3972222222 |lat_min= |lat_sec= |lon_dir= |lon_deg=1.38194444444 |lon_min= |lon_sec= |CoordAddon = type:city(1226)_region:FR |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 270 |аймақ картасының өлшемi = 270 |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Франция аймақтары{{!}}Аймағы |аймағы = Лимузен |кестедегі аймақ = Лимузен |аудан түрі = Франция департаменттері{{!}}Департаменті |ауданы = Коррез |кестедегі аудан = Коррез (департамент){{!}}Коррез |қауым түрі = Франция округтері{{!}}Округі |қауым = Брив-ла-Гаярд (округ){{!}}Брив-ла-Гаярд |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = <!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:<br /> [[Люберсак (кантон)|Люберсак]] --> |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Jean-Michel Reillier ([[2008]]-[[2014]]) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 15,09 |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 279—475 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1226 |санақ жылы = 2009 |тығыздығы = 81,25 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = 19230 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = INSEE коды |сандық идентификаторы = 19011 |ортаққордағы санаты = Arnac-Pompadour |сайты = |сайт тілі = }} '''Арнак-Помпадур''' ({{lang-fr|Arnac-Pompadour}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Лимузен]] аймағына қарасты [[Коррез (департамент)|Коррез]] департаментінде орналасқан. [[Брив-ла-Гаярд (округ)|Брив-ла-Гаярд]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 15,09 км² шамасында. Коммунаның [[INSEE коды]] — ''19011'', [[пошта индексі]] — ''19230''. == Демографиясы == [[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1226 адамды құрады<ref>{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}</ref>. Халық тығыздығы — 81,25 адам/км². {{Демография/FRA/Arnac-Pompadour}} Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)<ref>{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}</ref>: {{ЖЖ-Кесте | макс=68 | барлығы=1284 | е0=20 | ә0=36 | е5=12 | ә5=12 | е10=28 | ә10=32 | е15=28 | ә15=24 | е20=20 | ә20=24 | е25=20 | ә25=20 | е30=36 | ә30=56 | е35=24 | ә35=28 | е40=20 | ә40=36 | е45=60 | ә45=52 | е50=68 | ә50=52 | е55=48 | ә55=60 | е60=12 | ә60=40 | е65=52 | ә65=52 | е70=44 | ә70=64 | е75=24 | ә75=28 | е80=16 | ә80=40 | е85=8 | ә85=88 }} == Тағы қараңыз == * [[Коррез департаментінің коммуналары]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat|Arnac-Pompadour|Арнак-Помпадур}} * [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=19011-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120918235105/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=19011-COM |date=2012-09-18 }} * [http://www.mapquest.com/?q=45.3972222222,1.38194444444&zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы] {{France-geo-stub}} {{Коррез департаментінің коммуналары}} [[Санат:Коррез департаментінің коммуналары]] oxo2xic7az2r9d1dc6c1je7xp3jn38u Windows 8 0 486700 3576146 2980941 2026-04-03T14:03:26Z MuratbekErkebulan 162992 3576146 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Windows 8.png|1280 × 720px|нобай|оңға|Windows 8]] [[Сурет:Windows 8|нобай|оңға|http://dn2.tuneup.ru/fileadmin/images/screenshots/tuu2013_en/TuneUp_Windows8.png]][[Microsoft{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} корпорациясы]] тұтынушыларға қолжетімді болатын '''Windows-8''' операциялық жүйесінің соңғы нұсқасын ұсынды. Ол бүгіннен бастап, әлемнің 140 елінде сатылымға түседі. Жаңа [[Операциялық жүйелер|операциялық жүйе]] әлемнің 37 тіліне аударылған. Microsoft компаниясы Windows-8-дің арқасында жоғарғы технология нарығындағы [[Apple (компания)|Apple]] және [[Google (компания)|Google]] компанияларының өнімдерімен бәсекеге түспек. Соңғы нұсқа орнатылған компьютерлердегі барлық операцияларды енді саусақпен басып жасауға болады. Алдағы уақытта Microsoft компаниясы тағы да жаңа [[гаджет]]<nowiki/>тер шығармақ. Сондай-ақ, келешекте ұялы телефон жасап шығаруды жоспарлап отыр.<ref>Хабар агенттігі</ref> <references>www.khabar.kz</references> Басты беті. Негізінен бұл бет — Бастау (Пуск) болып табылады. Өзіңізге қажетті, көп қолданылатын бағдарламалардың, әуендердің, видеоклиптердің, т. б. файлдардың сілтемесін қоюға болады. [[Сурет:Windows 8.1 Start Menu сурет (公共领域照片, 9600型).png|нобай|[[Windows 8.1]] Start Menu (Бастау) экраны|266px]] [[Сурет:Басты бет|нобай|ортаға|http://kerekinfo.kz/uploads/images/00/21/13/2012/12/06/dbfbe6.jpg]]Басты{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} бетте мынадай қызықты, қажетті Майкрософт компаниясының бағдарламалары бар: 1) [[Карта]] — бүкіл жер шарының картасы, сызбасы, қала, мемлекет, көше, аудандарын, т. б. анық көруге болады. Соның ішінде ҚР, Алматы, т. б. қалалар да бар. Тіпті өзіңіздің қайда екеніңізді көруге болады. [[Сурет:Басты бет 2|нобай|ортаға|http://kerekinfo.kz/uploads/images/00/21/13/2012/12/06/b44c05.jpg]]2{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) [[People]] қызметі немесе почта жәшігі — мында өзіңіздің почта жәшіктеріңізді қосып, достарыңызбен еркін араласуға болады. Бірақ, мында тек Майкрософт аккаунттары, [[Фейсбук]] қызметтері ғана бар. [[ВКонтакте]], [[Mail.Ru|Майл.ру]], [[Nur.kz]] аккаунттері қосылмайтындығы өкінішті.[[Сурет:Қызметтер|нобай|ортаға|http://kerekinfo.kz/uploads/images/00/21/13/2012/12/06/ce4124.jpg]] [[Санат:Операциялық жүйелер]] [[Санат:Microsoft Windows]] by3arlbya1o8hkqv9qozgq4qkd6gikd 3576154 3576146 2026-04-03T15:24:45Z CommonsDelinker 165 «[[:File:Windows_8.1_Start_Menu_сурет_(公共领域照片,_9600型).png|Windows_8.1_Start_Menu_сурет_(公共领域照片,_9600型).png]]» дегенді аластады, бұны [[Ортаққор]]дың қатысушысы [[commons:User:Polarlys|Polarlys]] [[commons:File:Windows_8.1_Start_Menu_сурет_(公共领域照片,_9600型). 3576154 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Windows 8.png|1280 × 720px|нобай|оңға|Windows 8]] [[Сурет:Windows 8|нобай|оңға|http://dn2.tuneup.ru/fileadmin/images/screenshots/tuu2013_en/TuneUp_Windows8.png]][[Microsoft{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} корпорациясы]] тұтынушыларға қолжетімді болатын '''Windows-8''' операциялық жүйесінің соңғы нұсқасын ұсынды. Ол бүгіннен бастап, әлемнің 140 елінде сатылымға түседі. Жаңа [[Операциялық жүйелер|операциялық жүйе]] әлемнің 37 тіліне аударылған. Microsoft компаниясы Windows-8-дің арқасында жоғарғы технология нарығындағы [[Apple (компания)|Apple]] және [[Google (компания)|Google]] компанияларының өнімдерімен бәсекеге түспек. Соңғы нұсқа орнатылған компьютерлердегі барлық операцияларды енді саусақпен басып жасауға болады. Алдағы уақытта Microsoft компаниясы тағы да жаңа [[гаджет]]<nowiki/>тер шығармақ. Сондай-ақ, келешекте ұялы телефон жасап шығаруды жоспарлап отыр.<ref>Хабар агенттігі</ref> <references>www.khabar.kz</references> Басты беті. Негізінен бұл бет — Бастау (Пуск) болып табылады. Өзіңізге қажетті, көп қолданылатын бағдарламалардың, әуендердің, видеоклиптердің, т. б. файлдардың сілтемесін қоюға болады. [[Сурет:Басты бет|нобай|ортаға|http://kerekinfo.kz/uploads/images/00/21/13/2012/12/06/dbfbe6.jpg]]Басты{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} бетте мынадай қызықты, қажетті Майкрософт компаниясының бағдарламалары бар: 1) [[Карта]] — бүкіл жер шарының картасы, сызбасы, қала, мемлекет, көше, аудандарын, т. б. анық көруге болады. Соның ішінде ҚР, Алматы, т. б. қалалар да бар. Тіпті өзіңіздің қайда екеніңізді көруге болады. [[Сурет:Басты бет 2|нобай|ортаға|http://kerekinfo.kz/uploads/images/00/21/13/2012/12/06/b44c05.jpg]]2{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) [[People]] қызметі немесе почта жәшігі — мында өзіңіздің почта жәшіктеріңізді қосып, достарыңызбен еркін араласуға болады. Бірақ, мында тек Майкрософт аккаунттары, [[Фейсбук]] қызметтері ғана бар. [[ВКонтакте]], [[Mail.Ru|Майл.ру]], [[Nur.kz]] аккаунттері қосылмайтындығы өкінішті.[[Сурет:Қызметтер|нобай|ортаға|http://kerekinfo.kz/uploads/images/00/21/13/2012/12/06/ce4124.jpg]] [[Санат:Операциялық жүйелер]] [[Санат:Microsoft Windows]] k4t23dcmg5edvk9glbij24qwmn5oj2h Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі 4 491233 3576553 3576048 2026-04-04T09:00:44Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3576553 wikitext text/x-wiki {{ambox |type = notice |text = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. <br /> <small>Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&uselang=kk X!'s Tools]-тан алынған.</small> }} {{StatInfo}} == Шартты белгілер == [[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген. {| class="wikitable" |+ Админ әрекеттері |- | Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары || |- | Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары || |- | Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері |- | Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері |- | [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы |- |} == Тізім == <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --> {|class="wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader" style="text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff" |- !<div style="background-color:#ffffff">#</div>||<div style="background-color:#ffffff">Админ аты</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]] |- |align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35024]||616||26||18||263||23||3||33899||8||0||168||0||0||0||0 |- |align=center|2||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28568]||275||6||9||1307||42||7||26220||22||7||300||21||7||328||17 |- |align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0 |- |align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0 |- |align=center|5||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4268]||0||0||0||235||0||26||3997||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0 |- |align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|8||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|9||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|10||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0 |- |align=center|11||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 2061]||216||6||4||279||7||13||1525||0||4||7||0||0||0||0 |- |align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0 |- |align=center|13||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1275]||70||0||3||6||2||1||1170||0||0||7||16||0||0||0 |- |align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1146]||37||0||0||11||17||0||1070||0||0||11||0||0||0||0 |- |align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0 |- |align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1 |- |align=center|17||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 826]||116||89||10||13||13||2||557||0||0||22||3||0||1||0 |- |align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0 |- |align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0 |- |align=center|21||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 435]||1||0||0||16||3||2||393||1||0||13||6||0||0||0 |- |align=center|22||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 314]||15||0||7||12||4||1||260||0||0||15||0||0||0||0 |- |align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0 |- |align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0 |- |align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|26||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 72]||0||0||0||3||0||0||62||5||0||2||0||0||0||0 |- |align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0 |} <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --> {{clear}} == Администраторлардың_нақты_белсенділіктері == Белсенділіктердің түспен белгіленуі: * <span style="background-color:#00ff33">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180]) * <span style="background-color:#00ccff">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180]) * <span style="background-color:#ff3300">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360<]) {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]] bgt0xzubq7u73qx8uzeewtc4cqpcrxs Уикипедия:Белсенді қатысушылар 4 492279 3576084 3575409 2026-04-03T12:02:31Z Jembot 36112 Bot: Рейтингті жаңарту 3576084 wikitext text/x-wiki {{/begin|200}} |- | 1 || [[User:1nter pares|1nter pares]] || [[Special:Contributions/1nter pares|{{formatnum:2952}}]] || {{Permissions|1nter pares}} |- | 2 || [[User:Мағыпар|Мағыпар]] || [[Special:Contributions/Мағыпар|{{formatnum:1443}}]] || {{Permissions|Мағыпар}} |- | 3 || [[User:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] || [[Special:Contributions/Rasulbek Adil|{{formatnum:1156}}]] || {{Permissions|Rasulbek Adil}} |- | 4 || [[User:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] || [[Special:Contributions/MuratbekErkebulan|{{formatnum:787}}]] || {{Permissions|MuratbekErkebulan}} |- | 5 || [[User:Kasymov|Kasymov]] || [[Special:Contributions/Kasymov|{{formatnum:361}}]] || {{Permissions|Kasymov}} |- | 6 || [[User:TalgatSnow|TalgatSnow]] || [[Special:Contributions/TalgatSnow|{{formatnum:344}}]] || {{Permissions|TalgatSnow}} |- | 7 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:281}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}} |- | 8 || [[User:Салиха|Салиха]] || [[Special:Contributions/Салиха|{{formatnum:249}}]] || {{Permissions|Салиха}} |- | 9 || [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] || [[Special:Contributions/RaiymbekZh|{{formatnum:199}}]] || {{Permissions|RaiymbekZh}} |- | 10 || [[User:Nurken|Nurken]] || [[Special:Contributions/Nurken|{{formatnum:179}}]] || {{Permissions|Nurken}} |- | 11 || [[User:Casserium|Casserium]] || [[Special:Contributions/Casserium|{{formatnum:163}}]] || {{Permissions|Casserium}} |- | 12 || [[User:Дауткулова Ақмарал|Дауткулова Ақмарал]] || [[Special:Contributions/Дауткулова Ақмарал|{{formatnum:142}}]] || {{Permissions|Дауткулова Ақмарал}} |- | 13 || [[User:Ұлан Тұрсынбек|Ұлан Тұрсынбек]] || [[Special:Contributions/Ұлан Тұрсынбек|{{formatnum:128}}]] || {{Permissions|Ұлан Тұрсынбек}} |- | 14 || [[User:Ермек Нәзерке Еркінқызы|Ермек Нәзерке Еркінқызы]] || [[Special:Contributions/Ермек Нәзерке Еркінқызы|{{formatnum:116}}]] || {{Permissions|Ермек Нәзерке Еркінқызы}} |- | 15 || [[User:Wikuiser|Wikuiser]] || [[Special:Contributions/Wikuiser|{{formatnum:101}}]] || {{Permissions|Wikuiser}} |- | 16 || [[User:Ақжарқын Шыңғысбаева|Ақжарқын Шыңғысбаева]] || [[Special:Contributions/Ақжарқын Шыңғысбаева|{{formatnum:97}}]] || {{Permissions|Ақжарқын Шыңғысбаева}} |- | 17 || [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] || [[Special:Contributions/Ерден Карсыбеков|{{formatnum:86}}]] || {{Permissions|Ерден Карсыбеков}} |- | 18 || [[User:Акмарал Т|Акмарал Т]] || [[Special:Contributions/Акмарал Т|{{formatnum:84}}]] || {{Permissions|Акмарал Т}} |- | 19 || [[User:Bektenbai Bekzhan|Bektenbai Bekzhan]] || [[Special:Contributions/Bektenbai Bekzhan|{{formatnum:78}}]] || {{Permissions|Bektenbai Bekzhan}} |- | 20 || [[User:Рахматулла Нұрқанат|Рахматулла Нұрқанат]] || [[Special:Contributions/Рахматулла Нұрқанат|{{formatnum:66}}]] || {{Permissions|Рахматулла Нұрқанат}} |- | 21 || [[User:Нұрғиса Ажиров|Нұрғиса Ажиров]] || [[Special:Contributions/Нұрғиса Ажиров|{{formatnum:65}}]] || {{Permissions|Нұрғиса Ажиров}} |- | 22 || [[User:Almatoswiki|Almatoswiki]] || [[Special:Contributions/Almatoswiki|{{formatnum:63}}]] || {{Permissions|Almatoswiki}} |- | 23 || [[User:Мақпал гидролог|Мақпал гидролог]] || [[Special:Contributions/Мақпал гидролог|{{formatnum:59}}]] || {{Permissions|Мақпал гидролог}} |- | 24 || [[User:Dilnazavr|Dilnazavr]] || [[Special:Contributions/Dilnazavr|{{formatnum:58}}]] || {{Permissions|Dilnazavr}} |- | 25 || [[User:Milenioscuro|Milenioscuro]] || [[Special:Contributions/Milenioscuro|{{formatnum:58}}]] || {{Permissions|Milenioscuro}} |- | 26 || [[User:Керимкулов Батыр|Керимкулов Батыр]] || [[Special:Contributions/Керимкулов Батыр|{{formatnum:55}}]] || {{Permissions|Керимкулов Батыр}} |- | 27 || [[User:Sagzhan|Sagzhan]] || [[Special:Contributions/Sagzhan|{{formatnum:54}}]] || {{Permissions|Sagzhan}} |- | 28 || [[User:Gulimaa|Gulimaa]] || [[Special:Contributions/Gulimaa|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|Gulimaa}} |- | 29 || [[User:QazaqEditor|QazaqEditor]] || [[Special:Contributions/QazaqEditor|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|QazaqEditor}} |- | 30 || [[User:Erkerim1988|Erkerim1988]] || [[Special:Contributions/Erkerim1988|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Erkerim1988}} |- | 31 || [[User:Алдаберген Ұлжан|Алдаберген Ұлжан]] || [[Special:Contributions/Алдаберген Ұлжан|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Алдаберген Ұлжан}} |- | 32 || [[User:Турсун Ибраев|Турсун Ибраев]] || [[Special:Contributions/Турсун Ибраев|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Турсун Ибраев}} |- | 33 || [[User:Медеууутоп|Медеууутоп]] || [[Special:Contributions/Медеууутоп|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Медеууутоп}} |- | 34 || [[User:Нарбаева Каракоз|Нарбаева Каракоз]] || [[Special:Contributions/Нарбаева Каракоз|{{formatnum:49}}]] || {{Permissions|Нарбаева Каракоз}} |- | 35 || [[User:Қуаныш Гүлайым|Қуаныш Гүлайым]] || [[Special:Contributions/Қуаныш Гүлайым|{{formatnum:47}}]] || {{Permissions|Қуаныш Гүлайым}} |- | 36 || [[User:Жәди|Жәди]] || [[Special:Contributions/Жәди|{{formatnum:44}}]] || {{Permissions|Жәди}} |- | 37 || [[User:Орел Карл|Орел Карл]] || [[Special:Contributions/Орел Карл|{{formatnum:41}}]] || {{Permissions|Орел Карл}} |- | 38 || [[User:Бекасыл Бейбітұлы|Бекасыл Бейбітұлы]] || [[Special:Contributions/Бекасыл Бейбітұлы|{{formatnum:38}}]] || {{Permissions|Бекасыл Бейбітұлы}} |- | 39 || [[User:Андрианова Анастасия Антоновна|Андрианова Анастасия Антоновна]] || [[Special:Contributions/Андрианова Анастасия Антоновна|{{formatnum:36}}]] || {{Permissions|Андрианова Анастасия Антоновна}} |- | 40 || [[User:ErnatPointmakker|ErnatPointmakker]] || [[Special:Contributions/ErnatPointmakker|{{formatnum:36}}]] || {{Permissions|ErnatPointmakker}} |- | 41 || [[User:Қарағанды обл. тіл басқармасы|Қарағанды обл. тіл басқармасы]] || [[Special:Contributions/Қарағанды обл. тіл басқармасы|{{formatnum:35}}]] || {{Permissions|Қарағанды обл. тіл басқармасы}} |- | 42 || [[User:Ақмешіт|Ақмешіт]] || [[Special:Contributions/Ақмешіт|{{formatnum:32}}]] || {{Permissions|Ақмешіт}} |- | 43 || [[User:Abdibekov Abdinur|Abdibekov Abdinur]] || [[Special:Contributions/Abdibekov Abdinur|{{formatnum:32}}]] || {{Permissions|Abdibekov Abdinur}} |- | 44 || [[User:Nurkhan|Nurkhan]] || [[Special:Contributions/Nurkhan|{{formatnum:28}}]] || {{Permissions|Nurkhan}} |- | 45 || [[User:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] || [[Special:Contributions/Daniyal.aidarov5|{{formatnum:27}}]] || {{Permissions|Daniyal.aidarov5}} |- | 46 || [[User:ShadZ01|ShadZ01]] || [[Special:Contributions/ShadZ01|{{formatnum:27}}]] || {{Permissions|ShadZ01}} |- | 47 || [[User:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] || [[Special:Contributions/Tuttiorchestra687|{{formatnum:27}}]] || {{Permissions|Tuttiorchestra687}} |- | 48 || [[User:Аида Кажмухановна|Аида Кажмухановна]] || [[Special:Contributions/Аида Кажмухановна|{{formatnum:26}}]] || {{Permissions|Аида Кажмухановна}} |- | 49 || [[User:Coffee86|Coffee86]] || [[Special:Contributions/Coffee86|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Coffee86}} |- | 50 || [[User:Ashina|Ashina]] || [[Special:Contributions/Ashina|{{formatnum:23}}]] || {{Permissions|Ashina}} |- | 51 || [[User:Yernur055|Yernur055]] || [[Special:Contributions/Yernur055|{{formatnum:22}}]] || {{Permissions|Yernur055}} |- | 52 || [[User:Lanananna|Lanananna]] || [[Special:Contributions/Lanananna|{{formatnum:22}}]] || {{Permissions|Lanananna}} |- | 53 || [[User:Топчикмед|Топчикмед]] || [[Special:Contributions/Топчикмед|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|Топчикмед}} |- | 54 || [[User:Poundgated|Poundgated]] || [[Special:Contributions/Poundgated|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|Poundgated}} |- | 55 || [[User:Imambek Onlasyn|Imambek Onlasyn]] || [[Special:Contributions/Imambek Onlasyn|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|Imambek Onlasyn}} |- | 56 || [[User:Maktakyz|Maktakyz]] || [[Special:Contributions/Maktakyz|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Maktakyz}} |- | 57 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 58 || [[User:Ruslan.dm|Ruslan.dm]] || [[Special:Contributions/Ruslan.dm|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Ruslan.dm}} |- | 59 || [[User:Эльмира 76|Эльмира 76]] || [[Special:Contributions/Эльмира 76|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Эльмира 76}} |- | 60 || [[User:Тұрысбек Жанеля 7д|Тұрысбек Жанеля 7д]] || [[Special:Contributions/Тұрысбек Жанеля 7д|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Тұрысбек Жанеля 7д}} |- | 61 || [[User:Epoxa-HH|Epoxa-HH]] || [[Special:Contributions/Epoxa-HH|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Epoxa-HH}} |- | 62 || [[User:TheWikipedian1250|TheWikipedian1250]] || [[Special:Contributions/TheWikipedian1250|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|TheWikipedian1250}} |- | 63 || [[User:Салима Симбаева|Салима Симбаева]] || [[Special:Contributions/Салима Симбаева|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Салима Симбаева}} |- | 64 || [[User:Жанерке Асылбекқызы|Жанерке Асылбекқызы]] || [[Special:Contributions/Жанерке Асылбекқызы|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Жанерке Асылбекқызы}} |- | 65 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Gliwi}} |- | 66 || [[User:Тәжі Томирис|Тәжі Томирис]] || [[Special:Contributions/Тәжі Томирис|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Тәжі Томирис}} |- | 67 || [[User:Traumerrei|Traumerrei]] || [[Special:Contributions/Traumerrei|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Traumerrei}} |- | 68 || [[User:Тұран|Тұран]] || [[Special:Contributions/Тұран|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Тұран}} |- | 69 || [[User:Айбаса|Айбаса]] || [[Special:Contributions/Айбаса|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Айбаса}} |- | 70 || [[User:HiOne'kazakh|HiOne'kazakh]] || [[Special:Contributions/HiOne'kazakh|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|HiOne'kazakh}} |- | 71 || [[User:Aizhan Isk|Aizhan Isk]] || [[Special:Contributions/Aizhan Isk|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Aizhan Isk}} |- | 72 || [[User:Careful Soul|Careful Soul]] || [[Special:Contributions/Careful Soul|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Careful Soul}} |- | 73 || [[User:Ғауғауррр|Ғауғауррр]] || [[Special:Contributions/Ғауғауррр|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Ғауғауррр}} |- | 74 || [[User:Erkokshe|Erkokshe]] || [[Special:Contributions/Erkokshe|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Erkokshe}} |- | 75 || [[User:Amherst99|Amherst99]] || [[Special:Contributions/Amherst99|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Amherst99}} |- | 76 || [[User:Otepkaliyeva|Otepkaliyeva]] || [[Special:Contributions/Otepkaliyeva|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Otepkaliyeva}} |- | 77 || [[User:~2026-14199-92|~2026-14199-92]] || [[Special:Contributions/~2026-14199-92|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|~2026-14199-92}} |- | 78 || [[User:~2026-13833-86|~2026-13833-86]] || [[Special:Contributions/~2026-13833-86|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|~2026-13833-86}} |- | 79 || [[User:YiFeiBot|YiFeiBot]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|YiFeiBot}} |- | 80 || [[User:Нашын Нұрали|Нашын Нұрали]] || [[Special:Contributions/Нашын Нұрали|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Нашын Нұрали}} {{/end}} 5znl214dyagny4hxysatox7i8528mck Капитан Америка: Қысқы жауынгер 0 531613 3576276 3338549 2026-04-03T19:34:20Z TheWikipedian1250 88966 3576276 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Капитан Америка: Қысқы жауынгер |Шынайы атауы = Captain America: The Winter Soldier |Суреті = Captain America The Winter Soldier.jpg |Сурет ені = |Жанры = [[атыс-шабыс фильм]], [[фантастика]] |Режиссёрі = Энтони Руссо, Джо Руссо |Продюсері = Виктория Алонсо, [[Кевин Файги]] |Сценарист = Эд Брубэйкер, [[Джек Кирби]] |Актерлер = [[Крис Эванс]], [[Энтони Маки]], [[Сэмюэл Лерой Джексон]], [[Скарлетт Йоханссон]], Себастиан Стэн, Доминик Купер, Фрэнк Грилло, Роберт Редфорд, Хейли Этвелл, Эмили ВанКэмп |Операторы = Трент Опалок |Композиторы = [[Генри Джекман]] |Компания = [[Marvel Studios]] |Бюджеті = 170 000 000 [[$]] |Түсім = 713 866 572 $ |Мемлекет = [[АҚШ]] |Тілі = [[ағылшын тілі]] |Ұзақтығы = 136 минут |Жыл = 2014 |Алдыңғы фильм = [[Тор: Түнек әлем]] |Келесі фильм = [[Галактика сақшылары (фильм)|Галактика сақшылары]] |imdb_id = 1843866 }} '''Капитан Америка: Қысқы жауынгер''' ({{lang-en|Captain America: The Winter Soldier}}) — [[Marvel Comics]] комиксіндегі [[Капитан Америка]] атты кейіпкер туралы режиссер ағайынды Руссолардың суперқаһармандар туралы шытырмыан оқиғалы фильмі. [[Marvel Studios]] компаниясының өнімі болып табылады. Фильмнің дистрибьюциясымен [[Walt Disney Studios Motion Pictures]] айналысты. Басты рөлді,"Капитан Американы" актер Крис Эванс сомдады. Сонымен қатар фильмге [[Скарлетт Йоханссон]], [[Сэмюэл Л. Джексон]], [[Роберт Редфорд]], [[Себастиан Стэн]], [[Энтони Маки]], [[Коби Смолдерс]], [[Фрэнк Грилло]] және [[Эмили Ванкэмп]] түсті. Фильмнің АҚШ-дағы тұсаукесері 13 наурыз 2014, ал Қазақстанда — 3 сәуір 2014 өтті.<ref>[http://www.imdb.com/title/tt1843866/releaseinfo Captain America: The Winter Soldier (2014) — Release dates]</ref> == Қысқаша суреттеме == Кек алушылар командасының жойқын шайқасынан кейін, Стив Роджерс қазіргі өмірге бейімделуге тырысады. S.H.I.E.L.D. (ҚАЛҚАН) агенттігіндегі әріптесіне көмектеспек болған Капитан Америка жаһандық ауқымдағы апаттың қаупін туғызған оқиғалардың ортасында қалады. Жауға қарсы тұру үшін ол Қара жесірмен және жаңадан пайда болған Қыран есімді қаһарманмен күш біріктіреді.<ref>[http://kinostan.kz/film/view?id=687 Киностан порталы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150418081024/http://kinostan.kz/film/view?id=687 |date=2015-04-18 }}</ref> Қысқы жауынгер бұл Стив Роджерстің бала кезіндегі досы. Қысқы жауынгердің ақыл есін бағдарламалап оны Капитан Америкаға қарсы күреске қолданады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Marvel кинематографиялық әлемі}} {{бастама}} {{уики}} [[Санат:Marvel кинематографиялық әлемінің фильмдері]] 8lz21l3qwvgs9voej21eh7e8rim7rn0 Қазақтың боғауыз сөздері 0 532476 3576231 3575003 2026-04-03T18:38:30Z Nurbek2007 178902 Кейбір сөздер алынды 3576231 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Kazakh obscenity.jpeg|thumb|right|]] '''Қазақтың боғауыз (боқауыз, балағат) сөздері''' деп [[қазақ тілі]]ндегі әдепсіз, обсценді ({{lang-lat|obscenus}} — әдепсіз, ұятсыз) лексикаға жататын сөз тобын атайды. == Зерттеу == Қазақ тіліндегі әдепсіз сөздерді жинақтаумен сонау XIX ғасырда башқұрттың танымал зерттеушісі Әбубәкір Диваев айналысқаны туралы [[Ақселеу Сейдімбек]] өзінің «Бейпіл сөздер» кітабында жазған<ref name="сейдімбек1">Ақселеу Сейдімбек, 2000, 9-10 б.</ref>. Бұны [[Халел Досмұхамедов]]тың мына сөздері де растайды: {{start citation}} Қазақ халық әдебиетінің түрлерін санамалай келіп, боғауыз өлеңдерді айтпай кетуге болмайды. Қазақтың боқауыз мақалдарының кейбірін Ә. Диваев жинап, тұңғыш рет 1900 жылы Ташкент қаласында қолжазба күйінде жариялап таратты. {{end citation|қайнары=Х. Досмұхамедов. — Алматы: Аламан, 1991. — С. 29.}} Әбубәкір Диваевтың, қазақтың әдепсіз сөздерімен айналысқан Бейсембай Кенжебаевтың қолжазбаларының сақталған-сақталмағандығы белгісіз. Қазақтың [[эротика]]лық фольклоры жеке жинақ ретінде басып шығарылмағанмен, оған өз еңбектерінде [[Әлкей Марғұлан]], [[Мырзабек Дүйсенов]] секілді ғалымдар, [[Ғабит Мүсірепов]], [[Сапарғали Бегалин]], [[Қуандық Шаңғытпаев]], [[Шерхан Мұртаза]], [[Асқар Оразақын]] секілді жазушылар назар аударған<ref name="сейдімбек1"/>. == Қазіргі замандағы қолданысы == Қазақстандық жазушы әрі аудармашы [[Герольд Бельгер]]дің айтуынша қазіргі қазақтар негізінен орысша боғауызды қолданады екен. Оның пайымдауынша, қазақтар өз ана тілінде тек қазақша боқтаса бастағаннан кейін ғана сөйлей бастайды екен, ал қазақтың боғауыздары орыстыкіне қарағанда әсерлі және бай болып келеді<ref>{{cite web | url=http://www.caravan.kz/article/61670 | title=Вам мат! | publisher=«Караван» газеті | author=Жанар Қанафина}}</ref>. «Қазір кез келген қазақ жастары бір-бірімен сөйлескенде өздерінің сөз аралық байланысын орыстың боқтық сөзін қосу арқылы жеткізеді. Орыстың өте жағымсыз, бейпіл сөздерін жиі қолданады», — депті жазушы [[Ақселеу Сейдімбек]]<ref>{{cite book | url=http://til.gov.kz/static/electronic_book/Kemel_1.pdf | title=Екі томдық шығармалар жинағы | author=Мырзагелді Кемел}}</ref>. == Этимологиясы == * '''Тасақ''' сөзі көне түркі тіліндегі [[Пенис|ер адамның жыныстық мүшесі]] мен мүшеқабының ''tašaq'' (<big>تَشَق</big>‎) деген атауынан пайда болған<ref>Древнетюркский словарь, 1969, 540 б.</ref><ref>Диван лугат ат-турк, 2005, 360 б.</ref>. * '''Ам''' сөзі оғыздар мен қыпшақтардың диалектісіндегі [[Қынап (мүше)|әйел адамның жыныстық мүшесінің]] ''˘ам'' (آ<big>م‎</big>/EM) деген атауынан пайда болған<ref>Древнетюркский словарь, 1969, 172 б.</ref><ref>Диван лугат ат-турк, 2005, 325 б.</ref>. * '''Көт''' сөзі көне түркі тіліндегі ''köt'' (<big>كُت‎</big>) сөзінен пайда болған<ref>Древнетюркский словарь, 1969, 319 б.</ref><ref>Диван лугат ат-турк, 2005, 315 б.</ref>. Көне түркі тілінде осыған ұқсас ''ked'' (соңы, артқы жағы) және ''ket'' (соңы, арты) сөздері бар. * '''Сігу''' етістігі көне түркінің ''sik-'' (<big>سِك</big>‎) деген «[[жыныстық қатынас]]қа түсу» мағынасындағы түбірінен пайда болған<ref>Древнетюркский словарь, 1969, 499б.</ref>. Ер адамның жыныстық мүшесі де көне түркілерде ''sik'' деп аталғанмен, қазіргі қазақ тілінде қыпшақтың '''қотақ''' сөзімен аталады. * '''Жәлеп''' сөзі арабтың «жәләб» ({{lang-ar|جلب}} — құлдар; сырттан тасылған тауар‎) сөзінен пайда болған. == Басқа түркі тілдерінде == Басқа түркі тілдес халықтарда кейбір қазақтың боғауыз сөздеріне ұқсас немесе бірдей сөздер бар. {| class="wikitable sortable" width="50%" border="1" |- ! scope="col"| {{lang-kk| }} ! scope="col"| {{lang-ky| }} ! scope="col"| {{lang-kaa| }} ! scope="col"| {{lang-uz| }} ! scope="col"| {{lang-tt| }} ! scope="col"| {{lang-ba| }} ! scope="col"| {{lang-tr| }} ! scope="col"| [[Түрікмен тілі|түрікм.]] ! scope="col"| {{lang-az| }} |- |қотақ ||коток ||qotaq ||qo'taq ||кутак ||кутак||qutaq || ||sik |- |ам ||ам ||am ||am || || ||am ||am ||amcıq |- |сігу ||сигуу ||sig- ||sikuv ||сег- ||сег-||sikmek ||sikmek ||sikmək |- |көт(ен) ||көт ||ko't(en) ||ko't(an) || || ||göt||göt ||göt |- |жәлеп ||жалап || ||jalab || || ||||jelep || |- |тасақ||ташак|| ||tashaq || || ||taşaq ||||daşşaq |} == Боғауыз қолданған үшін жауапкершілік == Қазақстан Республикасының «Әкімшілік құқық бұзушылық туралы» Кодексінің № 434-ші «Ұсақ бұзақылық» бабына сәйкес, бірқатар құқықбұзушылық, оның ішінде «қоғамдық орындарда былапыт сөйлеу, жеке тұлғаларға қорлап тиiсу» 10 айлық есептік көрсеткіш (1 АЕК = 1982 теңге) мөлшеріндегі айыппұлмен немесе 10 тәлікке дейін әкімшілік қамауға алумен жазаланады. Осы бап бойынша құқық бұзушылық жасаған тұлға жазаланғаннан кейін бір жыл ішінде іс-әрекеттерін тағы да қайталаса, 15 тәулікке шейін әкімшілік қамауға алынады<ref>{{cite web | url=http://adilet.zan.kz/kaz/docs/K1400000235 | title=Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Қазақстан Республикасының Кодексі 2014 жылғы 5 шілдедегі № 235-V ҚРЗ}}</ref>. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің № 131 «Қорлау» бабына сәйкес «басқа адамның абыройы мен қадiр-қасиетiн әдепсiз түрде кемсiту» 100 айлық есептік көрсеткіш мөлшеріндегі айыппұлмен, не сол мөлшердегі (яғни 100 сағат) түзеу жұмыстарына қатысумен немесе 120 сағат мөлшеріндегі қоғамдық жұмысқа тартылумен жазаланады. Осы бұзақылықты «көпшiлiк алдында немесе бұқаралық ақпарат құралдарын немесе ақпараттық-коммуникациялық желілерді пайдалана отырып» жасаған адам 200 айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде, не сол мөлшердегі (яғни 200 сағат) түзеу жұмыстарына қатысумен немесе 180 сағат мөлшеріндегі қоғамдық жұмысқа тартылумен жазаланады<ref>{{cite web | url=http://adilet.zan.kz/kaz/docs/K1400000226 | title=Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексi Қазақстан Республикасының Кодексі 2014 жылғы 3 шiлдедегі № 226-V ҚРЗ}}</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Нормативті емес лексика]] 2i73b0f8ziongkco7pco2qb1fkvry4c 3576232 3576231 2026-04-03T18:40:59Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Nurbek2007|Nurbek2007]] ([[User talk:Nurbek2007|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3209661 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Kazakh obscenity.jpeg|thumb|right|]] '''Қазақтың боғауыз (боқауыз, балағат) сөздері''' деп [[қазақ тілі]]ндегі әдепсіз, обсценді ({{lang-lat|obscenus}} — әдепсіз, ұятсыз) лексикаға жататын сөз тобын атайды. == Зерттеу == Қазақ тіліндегі әдепсіз сөздерді жинақтаумен сонау XIX ғасырда башқұрттың танымал зерттеушісі Әбубәкір Диваев айналысқаны туралы [[Ақселеу Сейдімбек]] өзінің «Бейпіл сөздер» кітабында жазған<ref name="сейдімбек1">Ақселеу Сейдімбек, 2000, 9-10 б.</ref>. Бұны [[Халел Досмұхамедов]]тың мына сөздері де растайды: {{start citation}} Қазақ халық әдебиетінің түрлерін санамалай келіп, боғауыз өлеңдерді айтпай кетуге болмайды. Қазақтың боқауыз мақалдарының кейбірін Ә. Диваев жинап, тұңғыш рет 1900 жылы Ташкент қаласында қолжазба күйінде жариялап таратты. {{end citation|қайнары=Х. Досмұхамедов. — Алматы: Аламан, 1991. — С. 29.}} Әбубәкір Диваевтың, қазақтың әдепсіз сөздерімен айналысқан Бейсембай Кенжебаевтың қолжазбаларының сақталған-сақталмағандығы белгісіз. Қазақтың [[эротика]]лық фольклоры жеке жинақ ретінде басып шығарылмағанмен, оған өз еңбектерінде [[Әлкей Марғұлан]], [[Мырзабек Дүйсенов]] секілді ғалымдар, [[Ғабит Мүсірепов]], [[Сапарғали Бегалин]], [[Қуандық Шаңғытпаев]], [[Шерхан Мұртаза]], [[Асқар Оразақын]] секілді жазушылар назар аударған<ref name="сейдімбек1"/>. == Қазіргі замандағы қолданысы == Қазақстандық жазушы әрі аудармашы [[Герольд Бельгер]]дің айтуынша қазіргі қазақтар негізінен орысша боғауызды қолданады екен. Оның пайымдауынша, қазақтар өз ана тілінде тек қазақша боқтаса бастағаннан кейін ғана сөйлей бастайды екен, ал қазақтың боғауыздары орыстыкіне қарағанда әсерлі және бай болып келеді<ref>{{cite web | url=http://www.caravan.kz/article/61670 | title=Вам мат! | publisher=«Караван» газеті | author=Жанар Қанафина}}</ref>. «Қазір кез келген қазақ жастары бір-бірімен сөйлескенде өздерінің сөз аралық байланысын орыстың боқтық сөзін қосу арқылы жеткізеді. Орыстың өте жағымсыз, бейпіл сөздерін жиі қолданады», — депті жазушы [[Ақселеу Сейдімбек]]<ref>{{cite book | url=http://til.gov.kz/static/electronic_book/Kemel_1.pdf | title=Екі томдық шығармалар жинағы | author=Мырзагелді Кемел}}</ref>. == Этимологиясы == * '''Тасақ''' сөзі көне түркі тіліндегі [[Пенис|ер адамның жыныстық мүшесі]] мен мүшеқабының ''tašaq'' (<big>تَشَق</big>‎) деген атауынан пайда болған<ref>Древнетюркский словарь, 1969, 540 б.</ref><ref>Диван лугат ат-турк, 2005, 360 б.</ref>. * '''Ам''' сөзі оғыздар мен қыпшақтардың диалектісіндегі [[Қынап (мүше)|әйел адамның жыныстық мүшесінің]] ''˘ам'' (آ<big>م‎</big>/EM) деген атауынан пайда болған<ref>Древнетюркский словарь, 1969, 172 б.</ref><ref>Диван лугат ат-турк, 2005, 325 б.</ref>. * '''Көт''' сөзі көне түркі тіліндегі ''köt'' (<big>كُت‎</big>) сөзінен пайда болған<ref>Древнетюркский словарь, 1969, 319 б.</ref><ref>Диван лугат ат-турк, 2005, 315 б.</ref>. Көне түркі тілінде осыған ұқсас ''ked'' (соңы, артқы жағы) және ''ket'' (соңы, арты) сөздері бар. * '''Сігу''' етістігі көне түркінің ''sik-'' (<big>سِك</big>‎) деген «[[жыныстық қатынас]]қа түсу» мағынасындағы түбірінен пайда болған<ref>Древнетюркский словарь, 1969, 499б.</ref>. Ер адамның жыныстық мүшесі де көне түркілерде ''sik'' деп аталғанмен, қазіргі қазақ тілінде қыпшақтың '''қотақ''' сөзімен аталады. * '''Жәлеп''' сөзі арабтың «жәләб» ({{lang-ar|جلب}} — құлдар; сырттан тасылған тауар‎) сөзінен пайда болған. == Басқа түркі тілдерінде == Басқа түркі тілдес халықтарда кейбір қазақтың боғауыз сөздеріне ұқсас немесе бірдей сөздер бар. {| class="wikitable sortable" width="50%" border="1" |- ! scope="col"| {{lang-kk| }} ! scope="col"| {{lang-ky| }} ! scope="col"| {{lang-kaa| }} ! scope="col"| {{lang-uz| }} ! scope="col"| {{lang-tt| }} ! scope="col"| {{lang-ba| }} ! scope="col"| {{lang-tr| }} ! scope="col"| [[Түрікмен тілі|түрікм.]] ! scope="col"| {{lang-az| }} |- |қотақ ||коток ||qotaq ||qo'taq ||кутак ||кутак||qutaq || ||sik |- |ам ||ам ||am ||am || || ||am ||am ||amcıq |- |сігу ||сигуу ||sig- ||sikuv ||сег- ||сег-||sikmek ||sikmek ||sikmək |- |қотақбас ||коток&nbsp;баш || ||qo'taq&nbsp;bosh ||кутакбаш || |||| ||sikbaş |- |көт(ен) ||көт ||ko't(en) ||ko't(an) || || ||göt||göt ||göt |- |жәлеп ||жалап || ||jalab || || ||||jelep || |- |тасақ||ташак|| ||tashaq || || ||taşaq ||||daşşaq |} == Боғауыз қолданған үшін жауапкершілік == Қазақстан Республикасының «Әкімшілік құқық бұзушылық туралы» Кодексінің № 434-ші «Ұсақ бұзақылық» бабына сәйкес, бірқатар құқықбұзушылық, оның ішінде «қоғамдық орындарда былапыт сөйлеу, жеке тұлғаларға қорлап тиiсу» 10 айлық есептік көрсеткіш (1 АЕК = 1982 теңге) мөлшеріндегі айыппұлмен немесе 10 тәлікке дейін әкімшілік қамауға алумен жазаланады. Осы бап бойынша құқық бұзушылық жасаған тұлға жазаланғаннан кейін бір жыл ішінде іс-әрекеттерін тағы да қайталаса, 15 тәулікке шейін әкімшілік қамауға алынады<ref>{{cite web | url=http://adilet.zan.kz/kaz/docs/K1400000235 | title=Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Қазақстан Республикасының Кодексі 2014 жылғы 5 шілдедегі № 235-V ҚРЗ}}</ref>. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің № 131 «Қорлау» бабына сәйкес «басқа адамның абыройы мен қадiр-қасиетiн әдепсiз түрде кемсiту» 100 айлық есептік көрсеткіш мөлшеріндегі айыппұлмен, не сол мөлшердегі (яғни 100 сағат) түзеу жұмыстарына қатысумен немесе 120 сағат мөлшеріндегі қоғамдық жұмысқа тартылумен жазаланады. Осы бұзақылықты «көпшiлiк алдында немесе бұқаралық ақпарат құралдарын немесе ақпараттық-коммуникациялық желілерді пайдалана отырып» жасаған адам 200 айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде, не сол мөлшердегі (яғни 200 сағат) түзеу жұмыстарына қатысумен немесе 180 сағат мөлшеріндегі қоғамдық жұмысқа тартылумен жазаланады<ref>{{cite web | url=http://adilet.zan.kz/kaz/docs/K1400000226 | title=Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексi Қазақстан Республикасының Кодексі 2014 жылғы 3 шiлдедегі № 226-V ҚРЗ}}</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Нормативті емес лексика]] eij64tomq3821zq7gawg0eont84xcol IX Луи 0 536096 3576091 3293627 2026-04-03T12:29:38Z Kontributor 2K 135972 Artois CoA @common file 3576091 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = IX Луи | Шынайы есімі = {{lang-fr|Louis IX}} | Суреті = Saintlouis (cropped).jpg | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = Blason pays fr France ancien.svg | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = [[Франция мемлекет басшыларының тізімі|Франция королі]] | Лақап аты = | Ту = Blason France moderne.svg | Ту2 = | Басқара бастады = 8 қараша 1226 | Басқаруын аяқтады = 25 тамыз 1270 | Басқарған кезеңі = | Ізашары = [[VІІІ Луи]] | Ізбасары = [[Батыл III Филипп]] | Тәж кигізу жорасы = 29 қараша 1226, [[Реймс соборы]], [[Реймс]] | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = [[Артуа]] графы | Ту_2 = Blason comtes fr d'Artois 1.svg | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = 1226 | Басқаруын аяқтады_2 = 1237 | Ізашары_2 = [[VІІІ Луи]] | Ізбасары_2 = [[I Робер д'Артуа]] | Түсініктемелер = | Діні = | Туған күні = 25.04.1214 | Туған жері = {{туғанжері|Пуасси|Пуассиде}}, [[Франция патшалығы]] | Қайтыс болған күні = 01.09.1715 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Тунис (қала){{!}}Тунис|Тунисте (қала)}}, [[Хафсидтер|Хафсид халифаты]] | Жерленді = [[Сен-Дени аббаттығы]] | Династия = Бурбондар | Туған кездегі есімі = | Әкесі = [[XIII Луи]] | Анасы = | Жұбайы = 1) [[Аустриялық Мария Терезия]]<br />2) [[Франсуаза де Ментенон]] | Балалары = ''1-некеден:'' <br /> '''ұлдары''' [[Ұлы дофин Луи]], Филипп, Луи-Франсуа<br /> '''қыздары''' Анна-Елизабет, Мария-Анна, Мария-Тереза<br /> Көптеген некесіз туған балалары | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = Louis XIV Signature.svg | Сайты = | Commons = Louis XIV of France }} '''IX Әулие Луи''' ({{lang-fr|Louis IX, Saint Louis}}; [[25 сәуір]][[1214 жыл]], [[Пуасси]] – [[25 тамыз]] [[1270 жыл]], [[Тунис]]) — Францияны 1226—1270 жылдары басқарған [[Капетингтер әулеті]]нен шыққан [[Франция мемлекет басшыларының тізімі|король]]. 1226 жылы таққа отырған. [[VIII Луи]] және [[Бланка Кастиль]]дің баласы. ==Өмірбаяны== IX Луи үкіметті бір орталыққа бағындыруға байланысты бірқатар [[реформа]]ларды жүзеге асырды. Сеньорлық соттардың шеңбері тарылды. [[Париж]]де ерекше сот палатасы құрылды. Алтын және күміс ақшалар соғылды. Ол 1248 жылы 7-крест соғысын бастады; 1250 жылы Мысыр сұлтанына тұтқынға түсті. 8-крест соғысы кезінде [[Тунис (қала)|Тунис]]те [[оба ауруы]]нан қайтыс болды. [[1297 жыл]]ы [[шіркеу]] оны [[әулие]]лер қатарына қосты.<ref> Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж., 5 том </ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Францияның корольдары мен императорлары}} [[Санат:Сен-Дени аббаттығында жерленгендер]] [[Санат:Капетингтер (басты бұтағы)]] [[Санат:Франция королдері]] [[Санат:XIII ғасырдағы Еуропа билеушілері]] [[Санат:Кірескерлер]] [[Санат:Алфавит бойынша әулиелер]] [[Санат:Католиктік әулиелер]] [[Санат:Англикандық әулиелер]] [[Санат:Франция әулиелері]] [[Санат:Таққа отырған балалар]] [[Санат:Жетінші кірес жорығының қатысушылары]] [[Санат:Сегізінші кірес жорығының қатысушылары]] [[Санат:Альбигой кірес жорығының қатысушылары]] 928gev254nwf7b3xwpfn3fg0vp96t5o Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы 0 537260 3576504 3567496 2026-04-04T07:32:54Z TalgatSnow 143530 /* 1961—1970 */ 3576504 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = Үздік режиссура үшін «Оскар» сыйлығы | суреті = [[Сурет:Paul Thomas Anderson - BFI Southbank.jpg|250px]] | сурет атауы = 2026 жылғы жеңімпаз: [[Пол Томас Андерсон]] | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-en|Academy Award for Best Directing}} | мемлекет = {{байрақ|АҚШ}} | түрі = | үшін марапатталған = | негіз = | жағдайы = | тапсырушы = [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы]] | негізделді = 1929 | алғашқы иегері = [[Льюис Майлстоун]] (Комедия)<br>[[Фрэнк Борзейги]] (Драма) | соңғы иегері = [[Пол Томас Андерсон]] | барынша ұсынылған = | жоғары марапаты = | төменгі марапаты = | сайты = [http://www.oscars.org www.oscars.org] | Commons = Winners of Academy Award for Best Director }} '''Үздік режиссура үшін [[Оскар сыйлығы|«Оскар»]] сыйлығы''' ({{lang-en|Academy Award for Best Directing}}) — [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы|Америкалық киноакадемия]] ұсынатын үздік [[режиссёр]] марапаты. Номинанттарды режиссёрлер гильдиясы, ал жеңімпазды барлық академия мүшелері анықтайды. 1929 жылы және «Оскар» тарихында жалғыз рет жанрға байланысты екі сыйлық берілген болатын: комедиялық және драмалық фильмдер үшін. == Лауреаттар және номинанттар тізімі == {{swatch-inline|#EEDD82|• '''Лауреаттар''' арнайы түсте.}} === 1929—1930 === {| class="wikitable" style="width: 100%; font-size: 95%;" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |- align="center" style="background:#CCCCCC;" ! width="5%" | Рәсім ! width="10%" | Сурет ! width="35%" | Режиссер(лер)і ! width="40%" | Фильм |- | rowspan=7|<center>'''[[Оскар (1929)|1-ші (1929)]] |colspan=4 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Комедиялық фильм |- | rowspan=2 align="center"|[[Сурет:Milestone1.jpg|Льюис Майлстоун|100px]] |height=55 style="background:#EEDD82"|• '''[[Льюис Майлстоун]] ||colspan=2 style="background:#EEDD82"|'''[[Екі аравиялық рыцарь]] |- |• [[Тэд Вильде]] ||colspan=2|[[Шабандоз (фильм, 1928)|Шабандоз]] |- |colspan=4 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Драмалық фильм |- | rowspan=3 align="center"|[[Сурет:Frank Borzage 001.JPG|Фрэнк Борзейги|100px]] |height=34 style="background:#EEDD82"|• '''[[Фрэнк Борзейги]] ||colspan=2 style="background:#EEDD82"|'''[[Жетінші аспан (фильм, 1927)|Жетінші аспан]] |- |height=34|• [[Герберт Бренон]] ||colspan=2|[[Соррелл және баласы]] |- |height=34|• [[Кинг Видор]] ||colspan=2|[[Тобыр (фильм)|Тобыр]] |- | rowspan=6|<center>'''[[Оскар (1930, сәуір)|2-ші (1930/I)]] | rowspan=6 align="center"|[[Сурет:WP Frank Lloyd 1920.jpg|Фрэнк Ллойд|100px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Фрэнк Ллойд]] ||colspan=2 style="background:#EEDD82"|'''[[Тәңірлік ханым]] |- |• [[Лайонел Берримор]] ||[[Икс Мадам (фильм, 1929)|Икс Мадам]] ||rowspan=5|<center>''(бейресми номинациялар)''<ref>[http://awardsdatabase.oscars.org/ampas_awards/BasicSearch?action=searchLink&displayType=1&BSCategoryExact=1571&BSFromYear=2 Academy Awards Database. 1928/29 (2nd) — Directing]</ref> |- |• [[Гарри Бомонт]] ||[[Бродвей мелодиясы]] |- |• [[Ирвинг Каммингс]] ||[[Ескі Аризонада]] |- |• [[Фрэнк Ллойд]] ||[[Машақат (фильм, 1929)|Машақат]] және [[Шаршаған өзен]] |- |• [[Эрнст Любич]] ||[[Патриот (фильм, 1928)|Патриот]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1930, қараша)|3-ші (1930/II)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Milestone1.jpg|Льюис Майлстоун|100px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Льюис Майлстоун]] ||colspan=2 style="background:#EEDD82"|'''[[Батыс майданда өзгеріс жоқ (фильм, 1930)|Батыс майданда өзгеріс жоқ]] |- |• [[Кларенс Браун]] ||colspan=2|[[Анна Кристи (фильм, 1930)|Анна Кристи]] және [[Роман (фильм, 1930)|Роман]] |- |• [[Роберт Леонард]] ||colspan=2|[[Ажырасу (фильм, 1930)|Ажырасу]] |- |• [[Эрнст Любич]] ||colspan=2|[[Махаббат парады (фильм)|Махаббат парады]] |- |• [[Кинг Видор]] ||colspan=2|[[Аллилуйя! (фильм)|Аллилуйя!]] |- |} === 1931—1940 === {| class="wikitable" style="width: 100%; font-size: 95%;" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |- align="center" style="background:#CCCCCC;" ! width="5%" | Рәсім ! width="10%" | Сурет ! width="35%" | Режиссер(лер)і ! width="40%" | Фильм |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1931)|4-ші (1931)]] | rowspan=5 align="center"| |style="background:#EEDD82"|• '''[[Норман Таурог]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Скиппи (фильм, 1931)|Скиппи]] |- |• [[Уэсли Рагглз]] ||[[Симаррон (фильм, 1931)|Симаррон]] |- |• [[Кларенс Браун]] ||[[Еркін жан (фильм)|Еркін жан]] |- |• [[Льюис Майлстоун]] ||[[Алғашқы беті]] |- |• [[Джозеф фон Штернберг]] ||[[Марокко (фильм)|Марокко]] |- | rowspan=3|<center>'''[[Оскар (1932)|5-ші (1932)]] | rowspan=3 align="center"|[[Сурет:Frank Borzage 001.JPG|Фрэнк Борзейги|90px]] |height=34 style="background:#EEDD82"|• '''[[Фрэнк Борзейги]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Нашар қыз (фильм)|Нашар қыз]] |- |height=34|• [[Кинг Видор]] ||[[Чемпион (фильм, 1931)|Чемпион]] |- |height=34|• [[Джозеф фон Штернберг]] ||[[Шанхайлық экспресс (фильм, 1932)|Шанхайлық экспресс]] |- | rowspan=3|<center>'''[[Оскар (1934)|6-шы (1934)]] | rowspan=3 align="center"|{{Сурет бөлігі|сур=WP Frank Lloyd 1920.jpg|позиция=center|қолы=|ені=100|жалпы=115|жоғары=10|оңға=|төмен=21|солға=|жақтау=жоқ}} |height=34 style="background:#EEDD82"|'''• [[Фрэнк Ллойд]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Кавалькада (фильм)|Кавалькада]] |- |height=34|• [[Фрэнк Капра]] ||[[Бір күндік ханым]] |- |height=34|• [[Джордж Кьюкор]] ||[[Кішкентай әйелдер (фильм, 1933)|Кішкентай әйелдер]] |- | rowspan=3|<center>'''[[Оскар (1935)|7-ші (1935)]] | rowspan=3 align="center"|[[Сурет:Capra-signed 1930s.jpg|Фрэнк Капра|95px]] |height=36 style="background:#EEDD82"|'''• [[Фрэнк Капра]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Түнде болған оқиға]] |- |height=36|• [[В. С. Ван Дайк]] ||[[Арық адам]] |- |• [[Виктор Шерцингер]] ||[[Махаббаттың бір түні]] |- | rowspan=4|<center>'''[[Оскар (1936)|8-ші (1936)]] | rowspan=4 align="center"|{{Сурет бөлігі|сур=John Ford in admiral's uniform.jpg|позиция=center|қолы=|ені=100|жалпы=155|жоғары=8|оңға=|төмен=72|солға=30|жақтау=жоқ}} |height=25 style="background:#EEDD82"|'''• [[Джон Форд]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Мәлімдеуші (фильм, 1935)|Мәлімдеуші]] |- |height=25|• [[Майкл Кёртис]] ||[[Капитан Блад]] |- |height=25|• [[Генри Хэтэуэй]] ||[[Бенгал ұланының өмірі]] |- |height=25|• [[Фрэнк Ллойд]] ||[[«Баунти» көтерілісі]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1937)|9-шы (1937)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Capra-signed 1930s.jpg|Фрэнк Капра|93px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Фрэнк Капра]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Мистер Дидс қалаға кетеді]] |- |• [[Уильям Уайлер]] ||[[Додсворт]] |- |• [[Роберт Леонард]] ||[[Ұлы Зигфилд]] |- |• [[Грегори Ла Кава]] ||[[Менің досым Годфри]] |- |• [[В. С. Ван Дайк]] ||[[Сан-Франциско (фильм)|Сан-Франциско]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1938)|10-шы (1938)]] | rowspan=5 align="center"| |style="background:#EEDD82"|• '''[[Лео Маккэри]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Масқара шындық]] |- |• [[Сидни Франклин]] ||[[Берекелі жер (фильм)|Берекелі жер]] |- |• [[Уильям Дитерле]] ||[[Эмиль Золяның өмірі]] |- |• [[Грегори Ла Кава]] ||[[Сахнаға ашылатын есік]] |- |• [[Уильям Уэллман]] ||[[Жұлдыз туыпты (фильм, 1937)|Жұлдыз туыпты]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1939)|11-ші (1939)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Capra-signed 1930s.jpg|Фрэнк Капра|93px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Фрэнк Капра]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Өзіңмен алып кетуге болмайды]] |- |• [[Майкл Кёртис]] ||[[Лас жүздері бар періштелер]] |- |• [[Норман Таурог]] ||[[Ұлдар қаласы]] |- |• [[Кинг Видор]] ||[[Цитадель (фильм, 1938)|Цитадель]] |- |• [[Майкл Кёртис]] ||[[Төрт қыз (фильм)|Төрт қыз]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (киножүлде, 1940)|12-ші (1940)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Victor Fleming (1927 headshot).jpg|Виктор Флеминг|95px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Виктор Флеминг]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жел өтіндегі тағдырлар (фильм)|Жел өтіндегі тағдырлар]] |- |• [[Сэм Вуд]] ||[[Қош бол, мистер Чипс]] |- |• [[Фрэнк Капра]] ||[[Мистер Смит Вашингтонға бара жатыр]] |- |• [[Джон Форд]] ||[[Дилижанс (фильм)|Дилижанс]] |- |• [[Уильям Уайлер]] ||[[Найзағайлы асу (фильм, 1939)|Найзағайлы асу]] |- |} === 1941—1950 === {| class="wikitable" style="width: 100%; font-size: 95%;" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |- align="center" style="background:#CCCCCC;" ! width="5%" | Рәсім ! width="10%" | Сурет ! width="35%" | Режиссер(лер)і ! width="40%" | Фильм |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1941)|13-ші (1941)]] | rowspan=10 align="center"|{{Сурет бөлігі|сур=John Ford in admiral's uniform.jpg|позиция=center|қолы=|ені=100|жалпы=175|жоғары=|оңға=|төмен=|солға=41|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джон Форд]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ыза шоғы (фильм)|Ыза шоғы]] |- |• [[Сэм Вуд]] ||[[Китти Фойл (фильм)|Китти Фойл]] |- |• [[Уильям Уайлер]] ||[[Хат (фильм, 1940)|Хат]] |- |• [[Джордж Кьюкор]] ||[[Филадельфиялық хикая]] |- |• [[Альфред Хичкок]] ||[[Ребекка (фильм, 1940)|Ребекка]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (киножүлде, 1942)|14-ші (1942)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джон Форд]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Алқабым неткен жасыл еді]] |- |• [[Орсон Уэллс]] ||[[Азамат Кейн]] |- |• [[Александр Холл]] ||[[Мистер Джордан келе жатыр]] |- |• [[Уильям Уайлер]] ||[[Кішкентай түлкілер]] |- |• [[Говард Хоукс]] ||[[Сержант Йорк (фильм)|Сержант Йорк]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1943)|15-ші (1943)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:William Wyler portrait.jpg|Уильям Уайлер|95px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Уильям Уайлер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Миссис Минивер]] |- |• [[Сэм Вуд]] ||[[Кингс Роу]] |- |• [[Мервин Лерой]] ||[[Кездейсоқтықтың жемістері]] |- |• [[Джон Фэрроу]] ||[[Уэйк аралы (фильм)|Уэйк аралы]] |- |• [[Майкл Кёртис]] ||[[Янки Дудл Денди]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1944)|16-шы (1944)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Curtiz 1928 portrait.jpg|Майкл Кёртис|95px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Майкл Кёртис]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Касабланка (фильм)|Касабланка]] |- |• [[Эрнст Любич]] ||[[Жұмақ күте тұрады (фильм, 1943)|Жұмақ күте тұрады]] |- |• [[Кларенс Браун]] ||[[Адами комедия (фильм)|Адами комедия]] |- |• [[Джордж Стивенс]] ||[[Көбірек жерде көңілдірек]] |- |• [[Генри Кинг]] ||[[Бернадетт әні]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1945)|17-ші (1945)]] | rowspan=5 align="center"| |style="background:#EEDD82"|• '''[[Лео Маккэри]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Өз жолымен жүрем]] |- |• [[Билли Уайлдер]] ||[[Қосарланған өтемақы]] |- |• [[Отто Премингер]] ||[[Лора (фильм)|Лора]] |- |• [[Альфред Хичкок]] ||[[Құтқару қайығы (фильм)|Құтқару қайығы]] |- |• [[Генри Кинг]] ||[[Вильсон (фильм)|Вильсон]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1946)|18-ші (1946)]] | rowspan=5 align="center"|{{Сурет бөлігі|сур=Gloria Swanson & Billy Wilder - ca. 1950.JPG|позиция=center|қолы=|ені=100|жалпы=135|жоғары=2|оңға=|төмен=48|солға=12|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Билли Уайлдер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жоғалған уикэнд]] |- |• [[Лео Маккэри]] ||[[Әулие Марияның қоңыраулары]] |- |• [[Кларенс Браун]] ||[[Ұлттық барқыт]] |- |• [[Жан Ренуар]] ||[[Оңтүстіктің адамы (фильм)|Оңтүстіктің адамы]] |- |• [[Альфред Хичкок]] ||[[Сиқырланған]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1947)|19-шы (1947)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:William Wyler portrait.jpg|Уильям Уайлер|95px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Уильям Уайлер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Өміріміздің ең жақсы жылдары]] |- |• [[Дэвид Лин]] ||[[Қысқа кездесу (фильм, 1945)|Қысқа кездесу]] |- |• [[Фрэнк Капра]] ||[[Бұл тамаша өмір]] |- |• [[Роберт Сиодмак]] ||[[Кісі өлтірушілер (фильм, 1946)|Кісі өлтірушілер]] |- |• [[Кларенс Браун]] ||[[Бұғы бұзауы (фильм, 1946)|Бұғы бұзауы]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (киножүлде, 1948)|20-шы (1948)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Elia Kazan NYWTS b.jpg|Элиа Казан|91px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Элиа Казан]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Джентльмендік келісім]] |- |• [[Генри Костер]] ||[[Епископтың әйелі]] |- |• [[Эдвард Дмытрык]] ||[[Айқаспалы атыс]] |- |• [[Джордж Кьюкор]] ||[[Қос өмір]] |- |• [[Дэвид Лин]] ||[[Үміт құшағында (фильм, 1946)|Үміт құшағында]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (киножүлде, 1949)|21-ші (1949)]] | rowspan=5 align="center"| [[Сурет:John Huston 1979.jpg|95px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джон Хьюстон]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Сьерра-Мадре қазынасы]] |- |• [[Лоуренс Оливье]] ||[[Гамлет (фильм, 1948)|Гамлет]] |- |• [[Жан Негулеско]] ||[[Джонни Белинда]] |- |• [[Фред Циннеман]] ||[[Іздеу (фильм, 1948)|Іздеу]] |- |• [[Анатоль Литвак]] ||[[Жылан шұңқыры]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1950)|22-ші (1950)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Joseph L. Mankiewicz (1950).jpg|Джозеф Лео Манкевич|95px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джозеф Лео Манкевич]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Үш әйелге хат]] |- |• [[Роберт Россен]] ||[[Патшаның бүкіл жасағы]] |- |• [[Уильям Уэллман]] ||[[Соғыс алаңы (фильм)|Соғыс алаңы]] |- |• [[Кэрол Рид]] ||[[Жеңілген пұт]] |- |• [[Уильям Уайлер]] ||[[Мұрагер (фильм)|Мұрагер]] |- |} === 1951—1960 === {| class="wikitable" style="width: 100%; font-size: 95%;" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |- align="center" style="background:#CCCCCC;" ! width="5%" | Рәсім ! width="10%" | Сурет ! width="35%" | Режиссер(лер)і ! width="40%" | Фильм |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1951)|23-ші (1951)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Joseph L. Mankiewicz (1950).jpg|Джозеф Лео Манкевич|95px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джозеф Лео Манкевич]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Барлығы Ева туралы]] |- |• [[Джон Хьюстон]] ||[[Асфальтты джунгли]] |- |• [[Джордж Кьюкор]] ||[[Кеше туылған келіншек]] |- |• [[Билли Уайлдер]] ||[[Сансет бульвары]] |- |• [[Кэрол Рид]] ||[[Үшінші адам]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1952)|24-ші (1952)]] | rowspan=5 align="center"|{{Сурет бөлігі|сур=George Stevens with Oscar for Giant.jpg|позиция=center|қолы=|ені=100|жалпы=190|жоғары=15|оңға=|төмен=138|солға=70|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джордж Стивенс]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Күн астындағы орын (фильм, 1951)|Күн астындағы орын]] |- |• [[Джон Хьюстон]] ||[[Африкалық патшайым]] |- |• [[Винсент Миннелли]] ||[[Париждегі америкалық]] |- |• [[Уильям Уайлер]] ||[[Детективтік хикая (фильм, 1951)|Детективтік хикая]] |- |• [[Элиа Казан]] ||[[«Тілек» трамвайы]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1953)|25-ші (1953)]] | rowspan=5 align="center"|{{Сурет бөлігі|сур=John Ford in admiral's uniform.jpg|позиция=center|қолы=|ені=100|жалпы=155|жоғары=8|оңға=|төмен=72|солға=30|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джон Форд]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Тыныш адам]] |- |• [[Джозеф Лео Манкевич]] ||[[Бес саусақ (фильм, 1952)|Бес саусақ]] |- |• [[Сесиль Блаунт де Милль]] ||[[Әлемдегі ең керемет шоу]] |- |• [[Фред Циннеман]] ||[[Тапа-тал түсте]] |- |• [[Джон Хьюстон]] ||[[Мулен Руж (фильм, 1952)|Мулен Руж]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1954)|26-шы (1954)]] | rowspan=5 align="center"|{{Сурет бөлігі|сур=Fred Zinnemann 1940s.jpg|позиция=center|қолы=|ені=100|жалпы=110|жоғары=2|оңға=|төмен=26|солға=3|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Фред Циннеман]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қазірден бастап мәңгілікке шейін]] |- |• [[Чарльз Уолтерс]] ||[[Лили (фильм, 1953)|Лили]] |- |• [[Уильям Уайлер]] ||[[Римдік демалыс]] |- |• [[Джордж Стивенс]] ||[[Шейн (фильм)|Шейн]] |- |• [[Билли Уайлдер]] ||[[Соғыс тұтқындарына арналған № 17 лагерь]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1955)|27-ші (1955)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Elia Kazan NYWTS b.jpg|Элиа Казан|91px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Элиа Казан]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Портта]] |- |• [[Джордж Ситон]] ||[[Ауыл қызы]] |- |• [[Уильям Уэллман]] ||[[Ұлы әрі құдіретті]] |- |• [[Альфред Хичкок]] ||[[Аулаға шыққан терезе]] |- |• [[Билли Уайлдер]] ||[[Сабрина (фильм, 1954)|Сабрина]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1956)|28-ші (1956)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Jack Metzger – Heidi 1967 ETH-BIB Com L16-0706-0002-0006 crop.jpg|Делберт Манн|85px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Делберт Манн]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Марти (фильм)|Марти]] |- |• [[Джон Стёрджес]] ||[[Блэк Роктағы жаман күн]] |- |• [[Элиа Казан]] ||[[Жұмақтан шығысқа қарай]] |- |• [[Джошуа Логан]] ||[[Пикник (фильм)|Пикник]] |- |• [[Дэвид Лин]] ||[[Жазғы кез (фильм)|Жазғы кез]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1957)|29-шы (1957)]] | rowspan=5 align="center"|{{Сурет бөлігі|сур=George Stevens with Oscar for Giant.jpg|позиция=center|қолы=|ені=100|жалпы=190|жоғары=15|оңға=|төмен=138|солға=70|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джордж Стивенс]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Гигант (фильм)|Гигант]] |- |• [[Майкл Андерсон (режиссёр)|Майкл Андерсон]] ||[[Жер шарын 80 күн ішінде айналу (фильм, 1956)|Жер шарын 80 күн ішінде айналу]] |- |• [[Уильям Уайлер]] ||[[Достық иландыру]] |- |• [[Уолтер Лэнг]] ||[[Патша және мен]] |- |• [[Кинг Видор]] ||[[Соғыс және бейбітшілік (фильм, 1956)|Соғыс және бейбітшілік]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1958)|30-шы (1958)]] | rowspan=5 align="center"|{{Сурет бөлігі|сур=DavidLean1965.jpg|позиция=center|қолы=|ені=100|жалпы=230|жоғары=31|оңға=|төмен=172|солға=72|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Дэвид Лин]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Квай өзенінен өткен көпір]] |- |• [[Марк Робсон]] ||[[Пэйтон Плейс (фильм)|Пэйтон Плейс]] |- |• [[Джошуа Логан]] ||[[Сайонара (фильм)|Сайонара]] |- |• [[Сидни Люмет]] ||[[12 ашулы кісі (фильм, 1957)|12 ашулы кісі]] |- |• [[Билли Уайлдер]] ||[[Айыптау куәгері]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1959)|31-ші (1959)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Vincent Minelli - 1950s.jpg|Винсент Миннелли|100px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Винсент Миннелли]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жижи]] |- |• [[Ричард Брукс]] ||[[Қызған шатырдағы мысық]] |- |• [[Стэнли Крамер]] ||[[Мойынсұнбағандар]] |- |• [[Роберт Уайз]] ||[[Өмір сүргім келеді!]] |- |• [[Марк Робсон]] ||[[Алтыншы деңгейлі бақытты сыйлайтын керуен сарай]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1960)|32-ші (1960)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:William Wyler portrait.jpg|Уильям Уайлер|95px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Уильям Уайлер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бен-Гур (фильм, 1959)|Бен-Гур]] |- |• [[Джордж Стивенс]] ||[[Анна Франк күнделігі]] |- |• [[Фред Циннеман]] ||[[Монах әйелдің хикаясы]] |- |• [[Джек Клейтон]] ||[[Жоғарыға жол]] |- |• [[Билли Уайлдер]] ||[[Джазда тек қана қыздар]] |- |} === 1961—1970 === {| class="wikitable" style="width: 100%; font-size: 95%;" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |- align="center" style="background:#CCCCCC;" ! width="5%" | Рәсім ! width="10%" | Сурет ! width="35%" | Режиссер(лер)і ! width="40%" | Фильм |- | rowspan=5 align="center" | <big>'''[[Оскар (1961)|33-ші (1961)]]'''</big> | rowspan=5 align="center" | [[Сурет:Billy Wilder.jpg|87px]] | style="background:#EEDD82" | • '''[[Билли Уайлдер]]''' | style="background:#EEDD82" | '''[[Пәтер (фильм, 1960)|Пәтер]]''' |- | • [[Жюль Дассен]] | [[Жексенбіде ешқашан]] |- | • [[Альфред Хичкок]] | [[Психо]] |- | • [[Джек Кардифф]] | [[Ұлдар мен ғашықтар]] |- | • [[Фред Циннеман]] | [[Қаңғыбастар (фильм, 1960)|Қаңғыбастар]] |- | rowspan=5 align="center" | <big>'''[[Оскар (1962)|34-ші (1962)]]'''</big> | rowspan=5 align="center" | [[Сурет:Robert wise 1990.jpg|87px]]<br>[[Сурет:Jerome Robbins ca. 1968 cropped.jpg|87px]] | style="background:#EEDD82" | • '''[[Роберт Уайз]] пен [[Джером Роббинс]]''' | style="background:#EEDD82" | '''[[Вестсайд хикаясы (фильм, 1961)|Вестсайд хикаясы]]''' |- | • [[Джей Ли Томпсон]] | [[Наварон аралының зеңбіректері]] |- | • [[Роберт Россен]] | [[Алаяқ (фильм)|Алаяқ]] |- | • [[Стэнли Крамер]] | [[Нюрнберг процесі (фильм)|Нюрнберг процесі]] |- | • [[Федерико Феллини]] | [[La Dolce Vita]] |- | rowspan=5 align="center" | <big>'''[[Оскар (1963)|35-ші (1963)]]'''</big> | rowspan=5 align="center" | {{Сурет бөлігі|сур=DavidLean1965.jpg|позиция=center|ені=100|жалпы=230|жоғары=31|төмен=172|солға=72|жақтау=жоқ}} | style="background:#EEDD82" | • '''[[Дэвид Лин]]''' | style="background:#EEDD82" | '''[[Арабиялық Лоуренс (фильм)|Арабиялық Лоуренс]]''' |- | • [[Фрэнк Перри]] | [[Дэвид пен Лиза (фильм, 1962)|Дэвид пен Лиза]] |- | • [[Пьетро Джерми]] | [[Италиялықша ажырасу]] |- | • [[Артур Пенн]] | [[Ғажайыпқа жетелеген (фильм, 1962)|Ғажайыпқа жетелеген]] |- | • [[Роберт Маллиган]] | [[Құйқылжықты өлтіру (фильм)|Құйқылжықты өлтіру]] |- | rowspan=5 align="center" | <big>'''[[Оскар (1964)|36-шы (1964)]]'''</big> | rowspan=5 align="center" | | style="background:#EEDD82" | • '''[[Тони Ричардсон]]''' | style="background:#EEDD82" | '''[[Том Джонс (фильм)|Том Джонс]]''' |- | • [[Элиа Казан]] | [[Америка, Америка]] |- | • [[Отто Премингер]] | [[Кардинал (фильм)|Кардинал]] |- | • [[Федерико Феллини]] | [[Сегіз жарым]] |- | • [[Мартин Ритт]] | [[Хад (фильм)|Хад]] |- | rowspan=5 align="center" | <big>'''[[Оскар (1965)|37-ші (1965)]]'''</big> | rowspan=5 align="center" | [[Сурет:George Cukor Allan Warren.jpg|93px]] | style="background:#EEDD82" | • '''[[Джордж Кьюкор]]''' | style="background:#EEDD82" | '''[[Менің сұлу леди]]''' |- | • [[Питер Гленвилл]] | [[Беккет]] |- | • [[Стэнли Кубрик]] | [[Доктор Стрейнджлав, немесе Атом бомбасынан енді қорқпай, оны сүйгенім туралы]] |- | • [[Роберт Стивенсон]] | [[Мэри Поппинс (фильм)|Мэри Поппинс]] |- | • [[Михалис Какояннис]] | [[Грек Зорба]] |- | rowspan=5 align="center" | <big>'''[[Оскар (1966)|38-ші (1966)]]'''</big> | rowspan=5 align="center" | [[Сурет:Robert wise 1990.jpg|87px]] | style="background:#EEDD82" | • '''[[Роберт Уайз]]''' | style="background:#EEDD82" | '''[[Саз үні (фильм)|Саз үні]]''' |- | • [[Уильям Уайлер]] | [[Коллекционер (фильм, 1965)|Коллекционер]] |- | • [[Джон Шлезингер]] | [[Қымбатты жүрек]] |- | • [[Дэвид Лин]] | [[Дәрігер Живаго (фильм, 1965)|Дәрігер Живаго]] |- | • [[Хироси Тэсигахара]] | [[Құм төбелеріндегі әйел]] |- | rowspan=5 align="center" | <big>'''[[Оскар (1967)|39-шы (1967)]]'''</big> | rowspan=5 align="center" | {{Сурет бөлігі|сур=Fred Zinnemann 1940s.jpg|позиция=center|ені=100|жалпы=110|жоғары=2|төмен=26|солға=3|жақтау=жоқ}} | style="background:#EEDD82" | • '''[[Фред Циннеман]]''' | style="background:#EEDD82" | '''[[Барлық заманның адамы]]''' |- | • [[Микеланджело Антониони]] | [[Фотоүлкейту]] |- | • [[Клод Лелуш]] | [[Еркек пен әйел]] |- | • [[Ричард Брукс]] | [[Профессионалдар]] |- | • [[Майк Николс]] | [[Вирджиния Вулфтан кім қорқады?]] |- | rowspan=5 align="center" | <big>'''[[Оскар (1968)|40-шы (1968)]]'''</big> | rowspan=5 align="center" | {{Сурет бөлігі|сур=Mike Nichols Funny Face.jpg|позиция=center|ені=100|жалпы=190|жоғары=5|төмен=56|солға=38|жақтау=жоқ}} | style="background:#EEDD82" | • '''[[Майк Николс]]''' | style="background:#EEDD82" | '''[[Түлек (фильм)|Түлек]]''' |- | • [[Артур Пенн]] | [[Бонни мен Клайд (фильм)|Бонни мен Клайд]] |- | • [[Стэнли Крамер]] | [[Түскі асқа кім келетінін тауып көр]] |- | • [[Ричард Брукс]] | [[Суық қанмен өлтіру]] |- | • [[Норман Джуисон]] | [[Оңтүстіктің ыстық түнінде]] |- | rowspan=5 align="center" | <big>'''[[Оскар (1969)|41-ші (1969)]]'''</big> | rowspan=5 align="center" | [[Сурет:Fillmregisseur Carol Reed (van de film The Third Man) in Amsterdam, Bestanddeelnr 903-7970 (cropped).png|100px]] | style="background:#EEDD82" | • '''[[Кэрол Рид]]''' | style="background:#EEDD82" | '''[[Оливер!]]''' |- | • [[Джилло Понтекорво]] | [[Алжир үшін шайқас (фильм)|Алжир үшін шайқас]] |- | • [[Эниони Харви]] | [[Қыстағы арыстан]] |- | • [[Франко Дзеффирелли]] | [[Ромео мен Джульетта (фильм, 1968)|Ромео мен Джульетта]] |- | • [[Стэнли Кубрик]] | [[2001: Ғарыш одиссеясы]] |- | rowspan=5 align="center" | <big>'''[[Оскар (1970)|42-ші (1970)]]'''</big> | rowspan=5 align="center" | | style="background:#EEDD82" | • '''[[Джон Шлезингер]]''' | style="background:#EEDD82" | '''[[Жарым түннің ковбойы]]''' |- | • [[Артур Пенн]] | [[Элис мейрамханасы]] |- | • [[Джордж Рой Хилл]] | [[Бутч Кэссиди және Санденс Кид]] |- | • [[Сидни Поллак]] | [[Болдырған атты атпақшы еді қайда?]] |- | • [[Коста-Гаврас]] | [[Дзета (фильм)|Дзета]] |} === 1971—1980 === {| class="wikitable" style="width: 100%; font-size: 95%;" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |- align="center" style="background:#CCCCCC;" ! width="5%" | Рәсім ! width="10%" | Сурет ! width="35%" | Режиссер(лер)і ! width="40%" | Фильм |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1971)|43-ші (1971)]] | rowspan=5 align="center" style="background:#DCDCDC"|[[Сурет:Franklin J. Schaffner (1977) cropped.jpg|Франклин Дж. Шеффнер|92px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Франклин Дж. Шеффнер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Паттон (фильм)|Паттон]] |- |• [[Федерико Феллини]] ||[[Феллини - Сатирикон]] |- |• [[Артур Хиллер]] ||[[История любви (фильм, 1970)|История любви]] |- |• [[Роберт Олтмен]] ||[[Әскери далалық аурухана]] |- |• [[Кен Расселл]] ||[[Ғашық болған әйелдер]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1972)|44-ші (1972)]] | rowspan=5 align="center" style="background:#DCDCDC"| [[Сурет:William Friedkin, Festival de Sitges 2017 (cropped).jpg|100px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Уильям Фридкин]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Француз байланысшысы]] |- |• [[Стэнли Кубрик]] ||[[Бұрамалы апельсин]] |- |• [[Норман Джуисон]] ||[[Шатырдағы скрипкашы (фильм)|Шатырдағы скрипкашы]] |- |• [[Питер Богданович]] ||[[Соңғы киносеанс]] |- |• [[Джон Шлезингер]] ||[[Жексенбі, қарғыс соққан жексенбі]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1973)|45-ші (1973)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Bob Fosse 1963 (cropped).jpg|Боб Фосси|100px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Боб Фосс]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Кабаре (фильм)|Кабаре]] |- |• [[Джон Бурмен]] ||[[Құтылу (фильм)|Құтылу]] |- |• [[Ян Труэль]] ||[[Эмигранттар (фильм)|Эмигранттар]] |- |• [[Фрэнсис Форд Коппола]] ||[[Өкіл әке (фильм)|Өкіл әке]] |- |• [[Джозеф Лео Манкевич]] ||[[Ізші (фильм)|Ізші]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1974)|46-шы (1974)]] | rowspan=5 align="center"| |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джордж Рой Хилл]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Афера (фильм, 1973)|Афера]] |- |• [[Джордж Лукас]] ||[[Америкалық граффити]] |- |• [[Ингмар Бергман]] ||[[Сыбырлар мен айқайлар]] |- |• [[Уильям Фридкин]] ||[[Экзорцист]] |- |• [[Бернардо Бертолуччи]] ||[[Париждегі соңғы танго]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1975)|47-ші (1975)]] | rowspan=5 align="center" style="background:#DCDCDC"|[[Сурет:Francis Ford Coppola(CannesPhotoCall) crop.jpg|Фрэнсис Форд Коппола|91px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Фрэнсис Форд Коппола]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Өкіл әке 2]] |- |• [[Роман Полански]] ||[[Қытай кварталы (фильм)|Қытай кварталы]] |- |• [[Франсуа Трюффо]] ||[[Америкалық түн]] |- |• [[Боб Фосс]] ||[[Ленни (фильм)|Ленни]] |- |• [[Джон Кассаветис]] ||[[Ықпалға түскен әйел]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1976)|48-ші (1976)]] | rowspan=5 align="center" style="background:#DCDCDC"|[[Сурет:Milos Forman.jpg|Милош Форман|100px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Милош Форман]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Көкектің ұясы (фильм)|Көкектің ұясы]] |- |• [[Федерико Феллини]] ||[[Амаркорд (фильм)|Амаркорд]] |- |• [[Стэнли Кубрик]] ||[[Барри Линдон]] |- |• [[Сидни Люмет]] ||[[Иттік тал түс]] |- |• [[Роберт Олтмен]] ||[[Нэшвилл (фильм)|Нэшвилл]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1977)|49-шы (1977)]] | rowspan=5 align="center"| |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джон Эвилдсен]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Рокки]] |- |• [[Алан Дж. Пакула]] ||[[Президенттің бүкіл жасағы]] |- |• [[Ингмар Бергман]] ||[[Бетпе бет (фильм, 1976)|Бетпе бет]] |- |• [[Сидни Люмет]] ||[[Тележелі (фильм)|Тележелі]] |- |• [[Лина Вертмюллер]]<ref>Бұл номинацияға түскен алғашқы әйел.</ref> ||[[Паскуалино «Семь красоток»|Паскуалино „Семь красоток“]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1978)|50-ші (1978)]] | rowspan=5 align="center" style="background:#DCDCDC"|[[Сурет:Woody Allen at the Tribeca Film Festival.jpg|Вуди Аллен|85px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Вуди Аллен]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Энни Холл]] |- |• [[Стивен Спилберг]] ||[[Үшінші деңгейдегі жақын байланысулар]] |- |• [[Фред Циннеман]] ||[[Джулия (фильм)|Джулия]] |- |• [[Джордж Лукас]] ||[[Жұлдызды соғыстар: Эпизод IV - Жаңа үміт]] |- |• [[Герберт Росс]] ||[[Бұрылу пункті]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1979)|51-ші (1979)]] | rowspan=5 align="center"| |style="background:#EEDD82"|• '''[[Майкл Чимино]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бұғы аңшысы]] |- |• [[Хэл Эшби]] ||[[Үйге оралу (фильм, 1978)|Үйге оралу]] |- |• [[Уоррен Битти]] мен [[Бак Генри]] ||[[Жұмақ күте тұрады (фильм, 1978)|Жұмақ күте тұрады]] |- |• [[Вуди Аллен]] ||[[Интерьерлер]] |- |• [[Алан Паркер]] ||[[Түн ортасындағы экспресс]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1980)|52-ші (1980)]] | rowspan=5 align="center"| |style="background:#EEDD82"|• '''[[Роберт Бентон]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Крамер Крамерге қарсы]] |- |• [[Боб Фосс]] ||[[All That Jazz]] |- |• [[Фрэнсис Форд Коппола]] ||[[Апокалипсис бүгін]] |- |• [[Питер Йетс]] ||[[Breaking Away]] |- |• [[Эдуар Молинаро]] ||[[Жындыларға арналған тор]] |- |} === 1981—1990 === {| class="wikitable" style="width: 100%; font-size: 95%;" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |- align="center" style="background:#CCCCCC;" ! width="5%" | Рәсім ! width="10%" | Сурет ! width="35%" | Режиссер(лер)і ! width="40%" | Фильм |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1981)|53-ші (1981)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Robert Redford 2006.png|Роберт Редфорд|100px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Роберт Редфорд]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жай адамдар]] |- |• [[Дэвид Линч]] ||[[Піл-адам]] |- |• [[Мартин Скорсезе]] ||[[Долы бұқа]] |- |• [[Ричард Раш]] ||[[Каскадер (фильм)|Каскадер]] |- |• [[Роман Полански]] ||[[Тэсс]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1982)|54-ші (1982)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Warren Beatty (1990) cropped.jpg|Уоррен Битти|93px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Уоррен Битти]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қызылдар (фильм)|Қызылдар]] |- |• [[Луи Маль]] ||[[Атлантик-Сити (фильм)|Атлантик-Сити]] |- |• [[Хью Хадсон]] ||[[Отты арбалар]] |- |• [[Марк Райделл]] ||[[Алтын көлде]] |- |• [[Стивен Спилберг]] ||[[Индиана Джонс: Жоғалған ковчегті іздеу]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1983)|55-ші (1983)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Richard Attenborough.jpg|Ричард Аттенборо в 1983 году|100px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Ричард Аттенборо]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ганди (фильм)|Ганди]] |- |• [[Вольфганг Петерсен]] ||[[Сүңгуір қайық (фильм)|Сүңгуір қайық]] |- |• [[Стивен Спилберг]] ||[[Жатпланеталық (фильм)|Жатпланеталық]] |- |• [[Сидни Поллак]] ||[[Тутси (фильм)|Тутси]] |- |• [[Сидни Люмет]] ||[[Үкім (фильм, 1982)|Үкім]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1984)|56-шы (1984)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Jameslbrooks.jpg|Джеймс Л. Брукс|90px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джеймс Л. Брукс]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Нәзіктік тілі]] |- |• [[Питер Йетс]] ||[[Костюмер (фильм)|Костюмер]] |- |• [[Ингмар Бергман]] ||[[Фанни және Александр]] |- |• [[Майк Николс]] ||[[Силквуд (фильм)|Силквуд]] |- |• [[Брюс Бересфорд]] ||[[Нәзік мейірімділік]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1985)|57-ші (1985)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Milos Forman.jpg|Милош Форман|100px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Милош Форман]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Амадей (фильм)|Амадей]] |- |• [[Вуди Аллен]] ||[[Бродвей Дэнни Роуз]] |- |• [[Роберт Бентон]] ||[[Жүректегі орын]] |- |• [[Ролан Жоффе]] ||[[Өлім жазықтары]] |- |• [[Дэвид Лин]] ||[[Үндістанға сапар]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1986)|58-ші (1986)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Sydney Pollack.jpg|Сидни Поллак|93px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Сидни Поллак]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Африкадан]] |- |• [[Эктор Бабенко]] ||[[Өрмекші-әйелдің сүйісі]] |- |• [[Джон Хьюстон]] ||[[Прицци отбасының абыройы]] |- |• [[Акира Куросава]] ||[[Ран (фильм)|Ран]] |- |• [[Питер Уир]] ||[[Куәгер (фильм, 1985)|Куәгер]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1987)|59-шы (1987)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Oliver Stone cropped 2009.jpg|Оливер Стоун|97px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Оливер Стоун]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Взвод (фильм)|Взвод]] |- |• [[Вуди Аллен]] ||[[Ханна және қарындастары]] |- |• [[Джеймс Айвори]] ||[[Көрінісі бар бөлме]] |- |• [[Ролан Жоффе]] ||[[Миссия (фильм, 1986)|Миссия]] |- |• [[Дэвид Линч]] ||[[Көк барқыт]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1988)|60-шы (1988)]] | rowspan=5 align="center"|{{Сурет бөлігі|сур=Bernardo Bertolucci.jpg|позиция=center|қолы=|ені=100|жалпы=130|жоғары=10|оңға=|төмен=72|солға=5|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Бернардо Бертолуччи]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Соңғы император]] |- |• [[Джон Бурмен]] ||[[Үміт пен даңқ]] |- |• [[Лассе Халльстрём]] ||[[Иттік өмірім]] |- |• [[Норман Джуисон]] ||[[Айдың күші]] |- |• [[Эдриан Лайн]] ||[[Қатерлі әуестік]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1989)|61-ші (1989)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Barry Levinson at the 2009 Tribeca Film Festival.jpg|Барри Левинсон|84px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Барри Левинсон]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жаңбыр адамы]] |- |• [[Чарльз Крайтон]] ||[[Ванда атты балық]] |- |• [[Майк Николс]] ||[[Қызметшіл қыз]] |- |• [[Алан Паркер]] ||[[Өртке оранған Миссисипи]] |- |• [[Мартин Скорсезе]] ||[[Мәсіхті арбаудың соңы]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1990)|62-ші (1990)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Oliver Stone cropped 2009.jpg|Оливер Стоун|97px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Оливер Стоун]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Төртінші шілдеде туылған]] |- |• [[Вуди Аллен]] ||[[Қылмыстар мен теріс қылықтар]] |- |• [[Кеннет Брана]] ||[[Генрих V (фильм, 1989)|Генрих V]] |- |• [[Джим Шеридан]] ||[[Менің сол аяғым]] |- |• [[Питер Уир]] ||[[Өлі ақындар қоғамы]] |- |} === 1991—2000 === {| class="wikitable" style="width: 100%; font-size: 95%;" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |- align="center" style="background:#CCCCCC;" ! width="5%" | Рәсім ! width="10%" | Сурет ! width="35%" | Режиссер(лер)і ! width="40%" | Фильм |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1991)|63-ші (1991)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Kevin Costner DF-SD-05-08959 crop.jpg|Кевин Костнер|94px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Кевин Костнер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қасқырлармен бірге билеу]] |- |• [[Фрэнсис Форд Коппола]] ||[[Өкіл әке 3]] |- |• [[Мартин Скорсезе]] ||[[Жақсы жігіттер]] |- |• [[Стивен Фрирз]] ||[[Арамзалар]] |- |• [[Барбет Шрёдер]] ||[[Тағдырдың теріс жағы]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1992)|64-ші (1992)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:JonDemme-by-JSDwyer.jpg|Джонатан Демми|100px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джонатан Демми]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қозылардың үнсіздігі]] |- |• [[Джон Синглтон]] ||[[Көрші жігіттер]] |- |• [[Барри Левинсон]] ||[[Багси]] |- |• [[Оливер Стоун]] ||[[JFK]] (Далластағы атыс) |- |• [[Ридли Скотт]] ||[[Тельма мен Луиза]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1993)|65-ші (1993)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:ClintEastwood Berlinale.jpg|Клинт Иствуд|89px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Клинт Иствуд]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Кешірілмеген (фильм, 1992)|Кешірілмеген]] |- |• [[Нил Джордан]] ||[[Қатыгез ойын]] |- |• [[Джеймс Айвори]] ||[[Говардс Энд]] |- |• [[Роберт Олтмен]] ||[[Ойыншы (фильм, 1992)|Ойыншы]] |- |• [[Мартин Брест]] ||[[Әйелдің иісі (фильм, 1992)|Әйелдің иісі]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1994)|66-шы (1994)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Steven Spielberg 1999.JPG|Стивен Спилберг|100px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Стивен Спилберг]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Шиндлердің тізімі]] |- |• [[Джим Шеридан]] ||[[Әкенің аты үшін]] |- |• [[Джейн Кэмпион]] ||[[Пианино (фильм)|Пианино]] |- |• [[Джеймс Айвори]] ||[[Күннің қалдықтары]] |- |• [[Роберт Олтмен]] ||[[Қысқаша хикаялар (фильм, 1993)|Қысқаша хикаялар]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1995)|67-ші (1995)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Robert Zemeckis by David Shankbone.jpg|Роберт Земекис|89px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Роберт Земекис]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Форрест Гамп]] |- |• [[Вуди Аллен]] ||[[Бродвей үстінен ұшқан оқтар]] |- |• [[Квентин Тарантино]] ||[[Қойыртпақ шығарма]] |- |• [[Роберт Редфорд]] ||[[Телевикторина]] |- |• [[Кшиштоф Кесьлёвски]] ||[[Үш түс: Қызыл]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1996)|68-ші (1996)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Mel Gibson Cannes 2016 2.jpg|Мел Гибсон|100px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Мел Гибсон]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ер жүрек]] |- |• [[Крис Нунен]] ||[[Бэйб]] |- |• [[Тим Роббинс]] ||[[Өлген адам келе жатыр]] |- |• [[Майк Фиггис]] ||[[Лас-Вегасты артта қалдырғанда]] |- |• [[Майкл Рэдфорд]] ||[[Пошташы (фильм, 1994)|Пошташы]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1997)|69-шы (1997)]] | rowspan=5 align="center"| |style="background:#EEDD82"|• '''[[Энтони Мингелла]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ағылшын пациенті]] |- |• [[Ағайынды Коэн|Джоэл Коэн]] ||[[Фарго (фильм)|Фарго]] |- |• [[Милош Форман]] ||[[Халық Ларри Флинтке қарсы]] |- |• [[Майк Ли]] ||[[Сырлар мен өтірік]] |- |• [[Скотт Хикс]] ||[[Жалтыр (фильм)|Жалтыр]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1998)|70-ші (1998)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:James Cameron at TED (2).jpg|Джеймс Кэмерон|100px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джеймс Кэмерон]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Титаник (фильм, 1997)|Титаник]] |- |• [[Питер Каттанео]] ||[[Толық Монти]] |- |• [[Гас Ван Сент]] ||[[Ақылды Уилл Хантинг]] |- |• [[Кёртис Хэнсон]] ||[[Лос-Анджелес сырлары]] |- |• [[Атом Эгоян]] ||[[Керемет келешек]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1999)|71-ші (1999)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Steven Spielberg 1999.JPG|Стивен Спилберг|100px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Стивен Спилберг]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қатардағы жауынгер Райанды құтқару]] |- |• [[Роберто Бениньи]] ||[[Көркем тіршілік]] |- |• [[Джон Мэдден (режиссёр)|Джон Мэдден]] ||[[Ғашық болған Шекспир]] |- |• [[Терренс Малик]] ||[[Жіңішке қызыл сызық]] |- |• [[Питер Уир]] ||[[Труман шоуы]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2000)|72-ші (2000)]] | rowspan=5 align="center"|{{Сурет бөлігі|сур=Sam Mendes, Charlie and the Chocolate Factory, 2013.jpg|позиция=center|қолы=|ені=100|жалпы=100|жоғары=8|оңға=|төмен=39|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Сэм Мендес]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Америкалық сұлу]] |- |• [[Спайк Джонз]] ||[[Джон Малкович болу]] |- |• [[Лассе Халльстрём]] ||[[Шарап жасаушылардың қағидалары]] |- |• [[Майкл Манн]] ||[[Инсайдер (фильм)|Инсайдер]] |- |• [[М. Найт Шьямалан]] ||[[Алтыншы сезім (фильм)|Алтыншы сезім]] |- |} === 2001—2010 === {| class="wikitable" style="width: 100%; font-size: 95%;" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |- align="center" style="background:#CCCCCC;" ! width="5%" | Рәсім ! width="10%" | Сурет ! width="35%" | Режиссер(лер)і ! width="40%" | Фильм |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2001)|73-ші (2001)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Soderbergh cropped 2009.jpg|Стивен Содерберг|88px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Стивен Содерберг]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Траффик (фильм)|Траффик]] |- |• [[Стивен Долдри]] ||[[Билли Эллиот]] |- |• [[Энг Ли]] ||[[Жасырынып келе жатқан жолбарыс, тасада күтіп отырған айдаһар]] |- |• [[Стивен Содерберг]] ||[[Эрин Брокович (фильм)|Эрин Брокович]] |- |• [[Ридли Скотт]] ||[[Гладиатор (фильм, 2000)|Гладиатор]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2002)|74-ші (2002)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Ron Howard.jpg|Рон Ховард|93px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Рон Ховард]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Тамаша ақыл]] |- |• [[Ридли Скотт]] ||[[«Қара қаршығаның» құлауы]] |- |• [[Роберт Олтмен]] ||[[Госфорд-парк]] |- |• [[Питер Джексон]] ||[[Сақиналар әміршісі: Сақина бауырластығы]] |- |• [[Дэвид Линч]] ||[[Малхолланд Драйв]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2003)|75-ші (2003)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Roman Polanski 2011 2. (cropped).jpg|Роман Полански|92px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Роман Полански]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Пианист (фильм)|Пианист]] |- |• [[Роб Маршалл]] ||[[Чикаго (фильм, 2002)|Чикаго]] |- |• [[Мартин Скорсезе]] ||[[Нью-Йорк бандылары]] |- |• [[Стивен Долдри]] ||[[Сағаттар (фильм)|Сағаттар]] |- |• [[Педро Альмодовар]] ||[[Мына қызбен сөйлес]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2004)|76-шы (2004)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Peter Jackson02.jpg|Питер Джексон|92px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Питер Джексон]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Сақиналар әміршісі: Патшаның оралуы]] |- |• [[Фернанду Мейреллиш]] ||[[Құдай қаласы]] |- |• [[София Коппола]] ||[[Аударудың қиыншылықтары]] |- |• [[Питер Уир]] ||[[Теңіздер қожайыны: Жердің қырында]] |- |• [[Клинт Иствуд]] ||[[Сырлы өзен]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2005)|77-ші (2005)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:ClintEastwood Berlinale.jpg|Клинт Иствуд|89px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Клинт Иствуд]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Миллион долларлық ботам]] |- |• [[Мартин Скорсезе]] ||[[Авиатор (фильм)|Авиатор]] |- |• [[Тэйлор Хэкфорд]] ||[[Рэй (фильм)|Рэй]] |- |• [[Александр Пэйн]] ||[[Жолдың жиегінде]] |- |• [[Майк Ли]] ||[[Вера Дрейк]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2006)|78-ші (2006)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Ang Lee - 66eme Festival de Venise (Mostra) 2.jpg|Энг Ли|91px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Энг Ли]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бүкір тау]] |- |• [[Беннетт Миллер]] ||[[Капоте (фильм)|Капоте]] |- |• [[Пол Хаггис]] ||[[Соқтығыс (фильм)|Соқтығыс]] |- |• [[Джордж Клуни]] ||[[Қайырлы түн және іске сәт]] |- |• [[Стивен Спилберг]] ||[[Мюнхен (фильм)|Мюнхен]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2007)|79-шы (2007)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:MartinScorsese(cannes).crop.jpg|Мартин Скорсезе|86px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Мартин Скорсезе]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жолдан жаңылғандар]] |- |• [[Алехандро Гонсалес Иньярриту]] ||[[Вавилон (фильм, 2006)|Вавилон]] |- |• [[Клинт Иствуд]] ||[[Иводзима хаттары]] |- |• [[Стивен Фрирз]] ||[[Патшайым (фильм)|Патшайым]] |- |• [[Пол Гринграсс]] ||[[Жоғалған рейс]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2008)|80-ші (2008)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:COEN Brothers (cannesPH).jpg|Джоэл Коэн (справа) и Итан Коэн|100px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Ағайынды Коэн|Джоэл Коэн және Итан Коэн]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қарттарға мұнда орын жоқ (фильм)|Қарттарға мұнда орын жоқ]] |- |• [[Джулиан Шнабель]] ||[[Скафандр және көбелек]] |- |• [[Джейсон Райтман]] ||[[Джуно (фильм)|Джуно]] |- |• [[Тони Гилрой]] ||[[Майкл Клейтон]] |- |• [[Пол Томас Андерсон]] ||[[Мұнай (фильм)|Мұнай]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2009)|81-ші (2009)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:DannyBoyle08TIFFcropped.jpg|Дэнни Бойл|100px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Дэнни Бойл]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Лашықтан шыққан миллионер]] |- |• [[Дэвид Финчер]] ||[[Бенджамин Баттонның сырлы хикаясы]] |- |• [[Рон Ховард]] ||[[Фрост Никсонға қарсы]] |- |• [[Гас Ван Сент]] ||[[Харви Милк (фильм)|Харви Милк]] |- |• [[Стивен Долдри]] ||[[Дауыстап оқушы]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2010)|82-ші (2010)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Kathryn Bigelow cropped 2010.jpg|Кэтрин Бигелоу|98px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Кэтрин Бигелоу]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Боранның қожайыны]] |- |• [[Джеймс Кэмерон]] ||[[Аватар (фильм, 2009)|Аватар]] |- |• [[Квентин Тарантино]] ||[[Атақсыз шаталар]] |- |• [[Ли Дэниелс]] ||[[Қымбатты (фильм)|Қымбатты]] |- |• [[Джейсон Райтман]] ||[[Аспанға ғой]] |- |} === 2011—2020 === {| class="wikitable" style="width: 100%; font-size: 95%;" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |- align="center" style="background:#CCCCCC;" ! width="5%" | Рәсім ! width="10%" | Сурет ! width="35%" | Режиссер(лер)і ! width="40%" | Фильм |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2011)|83-ші (2011)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Tom Hooper 2011 (cropped).jpg|Том Хупер|90px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Том Хупер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Патша сөзі!]] |- |• [[Даррен Аронофски]] ||[[Қара аққу (фильм, 2010)|Қара аққу]] |- |• [[Дэвид О. Расселл]] ||[[Күрескер (фильм, 2010)|Күрескер]] |- |• [[Дэвид Финчер]] ||[[Әлеуметтік желі (фильм)|Әлеуметтік желі]] |- |• [[Ағайынды Коэн|Джоэл Коэн және Итан Коэн]] ||[[Темір қарысу]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2012)|84-ші (2012)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Michel Hazanavicius (cropped).jpg|Мишель Хазанавичус|87px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Мишель Хазанавичус]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Әртіс (фильм)|Әртіс]] |- |• [[Александр Пэйн]] ||[[Ұрпақтар]] |- |• [[Мартин Скорсезе]] ||[[Уақыт сақшысы]] |- |• [[Вуди Аллен]] ||[[Жарым түндегі Париж]] |- |• [[Терренс Малик]] ||[[Өмірдің тоғыны (фильм)|Өмірдің тоғыны]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2013)|85-ші (2013)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Ang Lee - 66eme Festival de Venise (Mostra) 2.jpg|Энг Ли|91px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Энг Ли]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Пи өмірі]] |- |• [[Михаэль Ханеке]] ||[[Махаббат (фильм, 2012)|Махаббат]] |- |• [[Бен Зайтлин]] ||[[Жабайы Оңтүстіктің аңдары]] |- |• [[Стивен Спилберг]] ||[[Линкольн (фильм)|Линкольн]] |- |• [[Дэвид О. Расселл]] ||[[Менің жігітім — есуас]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2014)|86-шы (2014)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Alfonso Cuarón 2013 (cropped).jpg|Альфонсо Куарон|91px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Альфонсо Куарон]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Гравитация (фильм)|Гравитация]]''' |- |• [[Дэвид О. Расселл]] ||[[Америклық қарбалас]] |- |• [[Александр Пэйн]] ||[[Небраска (фильм)|Небраска]] |- |• [[Стив Маккуин (режиссёр)|Стив Маккуин]] ||[[12 жылдық құлдық]] |- |• [[Мартин Скорсезе]] ||[[Уолл-стрит қасқыры]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2015)|87-ші (2015)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Alejandro González Iñárritu with a camera in production Cropped.jpg|Алехандро Гонсалес Иньярриту|91px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Алехандро Гонсалес Иньярриту]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бёрдмэн]]''' |- |• [[Ричард Линклейтер]] ||[[Бозбалалық (фильм)|Бозбалалық]] |- |• [[Беннетт Миллер]] ||[[Түлкі аңшысы]] |- |• [[Уэс Андерсон]] ||[[Гранд Будапешт қонақ үйі]] |- |• [[Мортен Тильдум]] ||[[Имитациялық ойын]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2016)|88-ші (2016)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Alejandro González Iñárritu with a camera in production Cropped.jpg|Алехандро Гонсалес Иньярриту|91px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Алехандро Гонсалес Иньярриту|Алехандро Г. Иньярриту]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Оралған әруақ (филльм, 2015)|Оралған әруақ]] |- |• [[Адам Маккей]] ||[[Үлкен құнсыздану ойыны (фильм)|Үлкен құнсыздану ойыны]] |- |• [[Джордж Миллер]] ||[[Ессіз Макс: Қаһарлы жол]] |- |• [[Ленни Абрахамсон]] ||[[Бөлме (фильм, 2015)|Бөлме]] |- |• [[Томас Маккарти]] ||[[Басты назарда (фильм)|Басты назарда]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2017)|89-шы (2017)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Damien Chazelle (cropped).jpg|Дэмьен Шазелл|91px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Дэмьен Шазелл]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ла-Ла Ленд]] |- |• [[Дени Вильнёв]] ||[[Жетті]] |- |• [[Мел Гибсон]] ||[[Хэксо Ридж]] |- |• [[Кеннет Лонерган]] ||[[Теңізге жақын Манчестер]] |- |• [[Барри Дженкинс]] ||[[Айдың жарығы (фильм, 2016)|Айдың жарығы]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2018)|90-шы (2018)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Guillermo_del_Toro_in_2017.jpg|Гильермо дель Торо|91px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Гильермо дель Торо]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Су кейпі]] |- |• [[Кристофер Нолан]] ||[[Дюнкерк (фильм)|Дюнкерк]] |- |• [[Грета Гервиг]] ||[[Леди Бёрд]] |- |• [[Пол Томас Андерсон]] ||[[Елес жіп]] |- |• [[Джордан Пил]] ||[[Әрі кет]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2019)|91-ші (2019)]]''' | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Alfonso Cuarón 2013 (cropped).jpg|Альфонсо Куарон|91px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Альфонсо Куарон]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Рома (фильм)|Рома]] |- |• [[Спайк Ли]] ||[[Қара кланшы]] |- |• [[Павел Павликовский]] ||[[Қырғи қабақ соғыс (фильм)|Қырғи қабақ соғыс]] |- |• [[Йоргос Лантимос]] ||[[Фаворитка (фильм)|Фаворитка]] |- |• [[Адам Маккей]] ||[[Билік (фильм, 2018)|Билік]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2020)|92-ші (2020)]] | rowspan=5 align="center"|{{Сурет бөлігі|сур=Okja Japan Premiere- Bong Joon-ho (38527206906).jpg|позиция=center|қолы=|ені=100|жалпы=150|жоғары=15|оңға=|төмен=92|солға=19|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Пон Джун Хо]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Паразиттер (фильм)|Паразиттер]] |- |• [[Мартин Скорсезе]] ||[[Ирландиялық (фильм)|Ирландиялық]] |- |• [[Тодд Филлипс]] ||[[Джокер (фильм, 2019)|Джокер]] |- |• [[Сэм Мендес]] ||[[1917 (фильм)|1917]] |- |• [[Квентин Тарантино]] ||[[Голливудта болған оқиға]] |- |} === 2021—2030 === {| class="wikitable" style="width: 100%; font-size: 95%;" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |- align="center" style="background:#CCCCCC;" ! width="5%" | Рәсім ! width="10%" | Сурет ! width="35%" | Режиссер(лер)і ! width="40%" | Фильм |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2021)|93-ші (2021)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Chloezhao.jpg|Хлоя Чжао|90px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Хлоя Чжао]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Көшпенділер жері]] |- |• [[Ли Айзек Чун]] ||[[Минари (фильм)|Минари]] |- |• [[Эмеральд Феннел]] ||[[Үміт артарлық қыз]] |- |• [[Дэвид Финчер]] ||[[Манк (фильм)|Манк]] |- |• [[Томас Винтерберг]] ||[[Тағы біреуден]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2022)|94-ші (2022)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Jane Campion DNZM (cropped).jpg|Джейн Кэмпион|100px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джейн Кэмпион]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Төбет билігі]] |- |• [[Пол Томас Андерсон]]||[[Қызылмия пиццасы]] |- |• [[Кеннет Брана]] ||[[Белфаст (фильм)|Белфаст]] |- |• [[Стивен Спилберг]] ||[[Вестсайд хикаясы (фильм, 2021)|Вестсайд хикаясы]] |- |• [[Рюсукэ Хамагути]] ||[[Менің көлігімді жүргіз]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2023)|95-ші (2023)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Swiss Army Man Interview with Daniel Scheinert and Daniel Kwan.jpg|100px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Дэниелдер|Дэниел Шайнерт және Дэн Кван]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Барлығы бір уақытта, барлық жерде]] |- |• [[Тодд Филд]]||[[Тар (фильм)|Тар]] |- |• [[Мартин Макдонах]] || [[Инешерин Баншиі]] |- |• [[Рубен Эстлунд]] ||[[Қайғы үшбұрышы]] |- |• [[Стивен Спилберг]] ||[[Фабельмандар]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2024)|96-ші (2024)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Christopher Nolan Cannes 2018.jpg|100px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Кристофер Нолан]] ''' ||style="background:#EEDD82"|'''«[[Оппенхеймер (фильм)|Оппенхеймер]]»''' |- |• [[Жюстин Трие]] ||«[[Құлау анатомиясы]]» |- |• [[Мартин Скорсезе]] ||«[[Гүлді айын өлтіргендер]]» |- |• [[Йоргос Лантимос]] ||«[[Байғұс жандар]]» |- |• [[Джонатан Глейзер]] ||«[[Қызығушылық аймағы]]» |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2025)|97-ші (2025)]] | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Sean_Baker_at_the_2024_Toronto_International_Film_Festival_(cropped).jpg|100px]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Шон Бейкер]] ''' ||style="background:#EEDD82"|'''«[[Анора]]»''' |- |• [[Брэди Корбет]] ||«[[Бруталист]]» |- |• [[Джеймс Мэнголд]] ||«[[Боб Дилан: Белгісіз]]» |- |• [[Жак Одиар]] ||«[[Эмилия Перес]]» |- |• [[Корали Фаржа]] ||«[[Субстанция (фильм)|Субстанция]]» |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2026)|98-ші (2026)]]''' | rowspan=5 align="center"|[[Сурет:Paul Thomas Anderson - BFI Southbank.jpg|100px]] | style="background:#EEDD82"|• '''[[Пол Томас Андерсон]]''' || style="background:#EEDD82"|'''«[[Шайқас артынан шайқас]]»''' |- |• [[Хлоя Чжао]] || «[[Хамнет (фильм)|Хамнет]]» |- |• [[Джош Сафди]] || «[[Марти Суприм]]» |- |• [[Йоаким Триер]] || «[[Сентименталды құндылық]]» |- |• [[Райан Куглер]] || «[[Күнәһарлар (фильм, 2025)|Күнәһарлар]]» |} == Рекордтар == {| class="wikitable" style="text-align: center" |- !width="250"|'''Ерекшелігі''' !width="350"|'''Аты''' !width="200"|'''Саны''' !width="150"|'''Жыл''' !width="350"|'''Деректемелер''' |- |Марапаттар ең көп саны |[[Джон Форд]] |4 сыйлық |1952 |5 номинация |- |Номинациялар ең көп саны |[[Уильям Уайлер]] |12 номинация |1965 |3 сыйлық |- |Ең егде жеңімпаз |[[Клинт Иствуд]] |74 жасында |2005 |''[[Миллион долларлық ботам]]'' |- |Ең егде номинант |[[Джон Хьюстон]] |79 жасында |1986 |''[[Прицци отбасының абыройы]]'' |- |rowspan="2" |Ең жас жеңімпаз |[[Норман Таурог]] |rowspan="2" |32 жасында |1931 |''[[Скиппи (фильм)|Скиппи]]'' |- |[[Уильям Фридкин]] |1972 |''[[Француз хабаршысы (фильм)|Француз хабаршысы]]'' |- |Ең жас номинант |[[Джон Синглтон]] |24 жасында |1992 |''[[Көрші жігіттер]]'' |- |Алғашқы әйел-лауреат |[[Кэтрин Бигелоу]] | |2010 |''[[Боранның қожайыны]]'' |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы}} {{Оскар сыйлығы}} [[Санат:Оскар сыйлығы]] ksyzc6ko1xxlenvxa9jpvamtwzljs3i Уикипедия:Уикидеңгей 4 537752 3576427 3575853 2026-04-04T05:00:22Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3576427 wikitext text/x-wiki '''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|editcount}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (<span class="plainlinks">[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]</span>) == Деңгей сипаттамасы == [[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]] [[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500 — 999 өңдеме) [[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000 — 2 499 өңдеме) [[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500 — 4 999 өңдеме) [[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000 — 9 999 өңдеме) [[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}} — Қоңыртүлек (10 000 — 24 999 өңдеме) [[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000 — 49 999 өңдеме) [[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000 — 99 999 өңдеме) [[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар (100 000+ өңдеме) == Рейтинг == {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> <center> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !№ !Қатысушы аты !Өңдеме саны !Мақала тексеруі !Тіркелген уақыты ![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]] |- |1 |{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}} | data-sort-value="120020" |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 020] | data-sort-value="109" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109] |2012-12-28 |{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}} |- |2 |{{Қатысушы-түж6|Kasymov}} | data-sort-value="94849" |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 94 849] | data-sort-value="1059" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1059] |2011-10-03 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |3 |{{Қатысушы-түж6|Салиха}} | data-sort-value="86135" |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 135] | data-sort-value="170" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170] |2012-07-28 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |4 |{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}} | data-sort-value="84034" |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 034] | data-sort-value="194" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194] |2017-08-21 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |5 |{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}} | data-sort-value="79662" |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 79 662] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2020-06-29 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |6 |{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}} | data-sort-value="55493" |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 493] | data-sort-value="63" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 63] |2012-03-14 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |7 |{{Қатысушы-түж6|Casserium}} | data-sort-value="48023" |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 48 023] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2017-06-26 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |8 |{{Қатысушы-түж6|Sibom}} | data-sort-value="41111" |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 111] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2010-01-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |9 |{{Қатысушы-түж6|Ulan}} | data-sort-value="30436" |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2007-12-01 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |10 |{{Қатысушы-түж6|AlefZet}} | data-sort-value="25095" |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095] | data-sort-value="0" |0 |2006-05-18 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |11 |{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}} | data-sort-value="24505" |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505] | data-sort-value="979" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979] |2013-10-20 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |12 |{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}} | data-sort-value="21868" |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |13 |{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}} | data-sort-value="21165" |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 21 165] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2018-10-22 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |14 |{{Қатысушы-түж6|1nter pares}} | data-sort-value="19363" |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 19 363] | data-sort-value="40" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 40] |2023-12-17 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |15 |{{Қатысушы-түж6|Nurken}} | data-sort-value="17190" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 17 190] | data-sort-value="33" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 33] |2021-07-07 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |16 |{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}} | data-sort-value="16890" |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 16 890] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2009-06-18 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |17 |{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}} | data-sort-value="16065" |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 065] | data-sort-value="173" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173] |2010-05-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |18 |{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}} | data-sort-value="14786" |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 14 786] | data-sort-value="102" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 102] |2014-01-01 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |19 |{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}} | data-sort-value="14707" |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 707] | data-sort-value="73" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73] |2013-06-16 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |20 |{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}} | data-sort-value="13715" |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 715] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2014-09-25 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |21 |{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}} | data-sort-value="12577" |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |22 |{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}} | data-sort-value="11661" |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-10 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |23 |{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}} | data-sort-value="11023" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 11 023] | data-sort-value="56" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 56] |2009-09-23 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |24 |{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}} | data-sort-value="9774" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 9774] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2012-02-12 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |25 |{{Қатысушы-түж6|Тұран}} | data-sort-value="8361" |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8361] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2022-06-01 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |26 |{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}} | data-sort-value="8335" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8335] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2012-11-25 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |27 |{{Қатысушы-түж6|Kas77777}} | data-sort-value="8187" |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8187] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |28 |{{Қатысушы-түж6|Daniyar}} | data-sort-value="8001" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |29 |{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}} | data-sort-value="7877" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 7877] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2020-01-06 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |30 |{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}} | data-sort-value="7842" |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |31 |{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}} | data-sort-value="7596" |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |32 |{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}} | data-sort-value="7391" |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 7391] | data-sort-value="42" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42] |2022-05-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |33 |{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}} | data-sort-value="7012" |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012] | data-sort-value="12" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12] |2010-04-22 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |34 |{{Қатысушы-түж6|Ashina}} | data-sort-value="7011" |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 7011] | data-sort-value="13" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 13] |2011-03-07 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |35 |{{Қатысушы-түж6|SSE}} | data-sort-value="6974" |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |36 |{{Қатысушы-түж6|GaiJin}} | data-sort-value="6703" |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6703] | data-sort-value="0" |0 |— |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |37 |{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}} | data-sort-value="6555" |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 6555] | data-sort-value="20" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 20] |2023-11-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |38 |{{Қатысушы-түж6|Bekus}} | data-sort-value="6528" |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |39 |{{Қатысушы-түж6|Alamgir}} | data-sort-value="6196" |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196] | data-sort-value="0" |0 |2007-09-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |40 |{{Қатысушы-түж6|Аскаров}} | data-sort-value="6193" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |41 |{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}} | data-sort-value="6142" |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-31 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |42 |{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}} | data-sort-value="6101" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |43 |{{Қатысушы-түж6|Aghia7}} | data-sort-value="6046" |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |44 |{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}} | data-sort-value="5455" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |45 |{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}} | data-sort-value="5200" |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5200] | data-sort-value="0" |0 |2010-12-18 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |46 |{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}} | data-sort-value="5000" |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2021-05-11 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |47 |{{Қатысушы-түж6|Nick jan}} | data-sort-value="4652" |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-16 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |48 |{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}} | data-sort-value="4522" |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-03-06 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |49 |{{Қатысушы-түж6|Coffee86}} | data-sort-value="4290" |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4290] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-25 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |50 |{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}} | data-sort-value="4159" |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4159] | data-sort-value="20" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 20] |2012-09-21 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |51 |{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}} | data-sort-value="3759" |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2020-09-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |52 |{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}} | data-sort-value="3683" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683] | data-sort-value="0" |0 |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |53 |{{Қатысушы-түж6|Majilis}} | data-sort-value="3630" |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630] | data-sort-value="0" |0 |2012-05-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |54 |{{Қатысушы-түж6|Esetok}} | data-sort-value="3575" |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3575] | data-sort-value="0" |0 |2012-11-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |55 |{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}} | data-sort-value="3545" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |56 |{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}} | data-sort-value="3516" |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |57 |{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}} | data-sort-value="3396" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3396] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2022-11-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |58 |{{Қатысушы-түж6|Makenzis}} | data-sort-value="3324" |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3324] | data-sort-value="0" |0 |2017-11-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |59 |{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}} | data-sort-value="3310" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |60 |{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}} | data-sort-value="3273" |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-18 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |61 |{{Қатысушы-түж6|Hardworking}} | data-sort-value="3272" |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |62 |{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}} | data-sort-value="3227" |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |63 |{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}} | data-sort-value="3168" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |64 |{{Қатысушы-түж6|Qanattan}} | data-sort-value="3117" |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3117] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2024-02-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |65 |{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}} | data-sort-value="3041" |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |66 |{{Қатысушы-түж6|Meruyert}} | data-sort-value="2952" |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-30 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |67 |{{Қатысушы-түж6|Абылай}} | data-sort-value="2950" |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |68 |{{Қатысушы-түж6|Dauren}} | data-sort-value="2871" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |69 |{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}} | data-sort-value="2822" |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2015-12-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |70 |{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}} | data-sort-value="2752" |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 2752] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2016-03-26 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |71 |{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}} | data-sort-value="2700" |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |72 |{{Қатысушы-түж6|Merey}} | data-sort-value="2684" |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |73 |{{Қатысушы-түж6|Магпар}} | data-sort-value="2680" |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680] | data-sort-value="0" |0 |2014-12-11 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |74 |{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}} | data-sort-value="2532" |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |75 |{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}} | data-sort-value="2530" |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |76 |{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}} | data-sort-value="2471" |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |77 |{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}} | data-sort-value="2471" |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2471] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2016-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |78 |{{Қатысушы-түж6|G55}} | data-sort-value="2468" |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |79 |{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}} | data-sort-value="2447" |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2447] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |80 |{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}} | data-sort-value="2445" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |81 |{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}} | data-sort-value="2424" |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |82 |{{Қатысушы-түж6|Рахман999}} | data-sort-value="2304" |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2022-10-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |83 |{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}} | data-sort-value="2247" |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2014-02-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |84 |{{Қатысушы-түж6|Drift}} | data-sort-value="2233" |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |85 |{{Қатысушы-түж6|Egorkz}} | data-sort-value="2232" |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |86 |{{Қатысушы-түж6|Mira01}} | data-sort-value="2229" |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-30 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |87 |{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}} | data-sort-value="2215" |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |88 |{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}} | data-sort-value="2208" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |89 |{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}} | data-sort-value="2175" |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175] | data-sort-value="0" |0 |2012-07-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |90 |{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}} | data-sort-value="2121" |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 2121] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2024-10-23 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |91 |{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}} | data-sort-value="2036" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036] | data-sort-value="0" |0 |2010-04-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |92 |{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}} | data-sort-value="1959" |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 1959] | data-sort-value="0" |0 |2020-03-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |93 |{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}} | data-sort-value="1938" |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2019-11-22 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |94 |{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |95 |{{Қатысушы-түж6|Daneker}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |96 |{{Қатысушы-түж6|Esen48}} | data-sort-value="1808" |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |97 |{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}} | data-sort-value="1800" |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800] | data-sort-value="0" |0 |2021-12-25 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |98 |{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}} | data-sort-value="1795" |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795] | data-sort-value="101" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101] |2015-11-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |99 |{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}} | data-sort-value="1710" |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710] | data-sort-value="0" |0 |2011-01-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |100 |{{Қатысушы-түж6|Nelli}} | data-sort-value="1666" |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |101 |{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}} | data-sort-value="1658" |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 1658] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2025-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |102 |{{Қатысушы-түж6|Araichik}} | data-sort-value="1622" |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |103 |{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}} | data-sort-value="1613" |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613] | data-sort-value="0" |0 |2019-08-27 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |104 |{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}} | data-sort-value="1596" |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1596] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2018-05-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |105 |{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}} | data-sort-value="1574" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 1574] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2026-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |106 |{{Қатысушы-түж6|2rk}} | data-sort-value="1552" |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |107 |{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}} | data-sort-value="1516" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1516] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2022-04-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |108 |{{Қатысушы-түж6|Gliwi}} | data-sort-value="1496" |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1496] | data-sort-value="0" |0 |2017-05-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |109 |{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}} | data-sort-value="1496" |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |110 |{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}} | data-sort-value="1490" |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490] | data-sort-value="0" |0 |2013-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |111 |{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}} | data-sort-value="1480" |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |112 |{{Қатысушы-түж6|DinDK}} | data-sort-value="1383" |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |113 |{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}} | data-sort-value="1371" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |114 |{{Қатысушы-түж6|Tulya}} | data-sort-value="1344" |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |115 |{{Қатысушы-түж6|Ayauly}} | data-sort-value="1337" |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |116 |{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}} | data-sort-value="1314" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314] | data-sort-value="0" |0 |2015-09-06 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |117 |{{Қатысушы-түж6|Tarih}} | data-sort-value="1304" |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |118 |{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}} | data-sort-value="1283" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283] | data-sort-value="0" |0 |2011-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |119 |{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}} | data-sort-value="1278" |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2020-04-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |120 |{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}} | data-sort-value="1277" |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277] | data-sort-value="65" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65] |2016-06-23 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |121 |{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}} | data-sort-value="1248" |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248] | data-sort-value="0" |0 |2011-10-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |122 |{{Қатысушы-түж6|Шілде}} | data-sort-value="1223" |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |123 |{{Қатысушы-түж6|IL68}} | data-sort-value="1215" |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1215] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:IL68|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2017-05-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |124 |{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}} | data-sort-value="1178" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |125 |{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}} | data-sort-value="1156" |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2021-01-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |126 |{{Қатысушы-түж6|Aimanber}} | data-sort-value="1150" |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |127 |{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}} | data-sort-value="1136" |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |128 |{{Қатысушы-түж6|Ziv}} | data-sort-value="1128" |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1128] | data-sort-value="0" |0 |2024-12-09 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |129 |{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}} | data-sort-value="1126" |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-11-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |130 |{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}} | data-sort-value="1119" |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |131 |{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}} | data-sort-value="1096" |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1096] | data-sort-value="16" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16] |2024-02-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |132 |{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}} | data-sort-value="1096" |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |133 |{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}} | data-sort-value="1083" |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |134 |{{Қатысушы-түж6|Kafarik}} | data-sort-value="1075" |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075] | data-sort-value="0" |0 |2009-12-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |135 |{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}} | data-sort-value="1054" |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |136 |{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}} | data-sort-value="1049" |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |137 |{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}} | data-sort-value="993" |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |138 |{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}} | data-sort-value="987" |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987] | data-sort-value="0" |0 |2016-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |139 |{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}} | data-sort-value="980" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 980] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |140 |{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}} | data-sort-value="976" |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976] | data-sort-value="0" |0 |2014-11-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |141 |{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}} | data-sort-value="973" |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |142 |{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}} | data-sort-value="964" |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |143 |{{Қатысушы-түж6|Aselhan}} | data-sort-value="948" |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |144 |{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}} | data-sort-value="931" |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |145 |{{Қатысушы-түж6|Adiladil}} | data-sort-value="906" |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-09 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |146 |{{Қатысушы-түж6|NErnur98}} | data-sort-value="880" |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |147 |{{Қатысушы-түж6|Касымхан}} | data-sort-value="866" |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |148 |{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}} | data-sort-value="865" |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865] | data-sort-value="0" |0 |2016-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |149 |{{Қатысушы-түж6|Mukhin}} | data-sort-value="850" |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |150 |{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}} | data-sort-value="830" |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |151 |{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}} | data-sort-value="820" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |152 |{{Қатысушы-түж6|Dambler}} | data-sort-value="819" |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |153 |{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}} | data-sort-value="813" |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |154 |{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}} | data-sort-value="801" |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801] | data-sort-value="0" |0 |2018-11-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |155 |{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}} | data-sort-value="794" |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |156 |{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}} | data-sort-value="790" |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790] | data-sort-value="0" |0 |2014-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |157 |{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}} | data-sort-value="789" |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |158 |{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}} | data-sort-value="787" |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |159 |{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}} | data-sort-value="785" |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |160 |{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}} | data-sort-value="780" |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |161 |{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}} | data-sort-value="777" |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777] | data-sort-value="0" |0 |2022-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |162 |{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}} | data-sort-value="763" |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763] | data-sort-value="0" |0 |2014-01-22 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |163 |{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}} | data-sort-value="743" |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2022-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |164 |{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}} | data-sort-value="739" |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |165 |{{Қатысушы-түж6|Mariko}} | data-sort-value="734" |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-26 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |166 |{{Қатысушы-түж6|Rake}} | data-sort-value="726" |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |167 |{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}} | data-sort-value="723" |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 723] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2008-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |168 |{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}} | data-sort-value="723" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |169 |{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}} | data-sort-value="722" |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2015-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |170 |{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}} | data-sort-value="720" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |171 |{{Қатысушы-түж6|Alfiya}} | data-sort-value="719" |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |172 |{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}} | data-sort-value="697" |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 697] | data-sort-value="0" |0 |2013-02-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |173 |{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}} | data-sort-value="695" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |174 |{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}} | data-sort-value="693" |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2023-01-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |175 |{{Қатысушы-түж6|Cekli829}} | data-sort-value="690" |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690] | data-sort-value="0" |0 |2009-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |176 |{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}} | data-sort-value="684" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |177 |{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}} | data-sort-value="676" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |178 |{{Қатысушы-түж6|Saken kun}} | data-sort-value="673" |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673] | data-sort-value="0" |0 |2012-01-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |179 |{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}} | data-sort-value="671" |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-08-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |180 |{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}} | data-sort-value="663" |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 663] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-06 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |181 |{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}} | data-sort-value="658" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658] | data-sort-value="0" |0 |2011-03-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |182 |{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}} | data-sort-value="656" |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |183 |{{Қатысушы-түж6|Баха}} | data-sort-value="654" |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |184 |{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}} | data-sort-value="654" |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 654] | data-sort-value="0" |0 |2024-05-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |185 |{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}} | data-sort-value="651" |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651] | data-sort-value="0" |0 |2012-03-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |186 |{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}} | data-sort-value="645" |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |187 |{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}} | data-sort-value="642" |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |188 |{{Қатысушы-түж6|IArhunI}} | data-sort-value="640" |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 640] | data-sort-value="0" |0 |2011-12-15 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |189 |{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}} | data-sort-value="639" |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |190 |{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}} | data-sort-value="622" |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |191 |{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}} | data-sort-value="620" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2017-09-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |192 |{{Қатысушы-түж6|Aseke16}} | data-sort-value="616" |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 616] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2014-01-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |193 |{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}} | data-sort-value="615" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 615] | data-sort-value="19" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19] |2022-01-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |194 |{{Қатысушы-түж6|Makhanov}} | data-sort-value="613" |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |195 |{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}} | data-sort-value="601" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601] | data-sort-value="0" |0 |2016-01-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |196 |{{Қатысушы-түж6|Inkar}} | data-sort-value="600" |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |197 |{{Қатысушы-түж6|Mma}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |198 |{{Қатысушы-түж6|Юкке}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |199 |{{Қатысушы-түж6|Mary}} | data-sort-value="597" |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |200 |{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}} | data-sort-value="587" |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587] | data-sort-value="0" |0 |2014-03-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |201 |{{Қатысушы-түж6|Аскар}} | data-sort-value="584" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584] | data-sort-value="0" |0 |2008-03-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |202 |{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}} | data-sort-value="575" |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575] | data-sort-value="0" |0 |2012-08-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |203 |{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |204 |{{Қатысушы-түж6|Badyroff}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |205 |{{Қатысушы-түж6|Нурия}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |206 |{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}} | data-sort-value="565" |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |207 |{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}} | data-sort-value="562" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |208 |{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2022-08-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |209 |{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |210 |{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}} | data-sort-value="553" |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 553] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |211 |{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}} | data-sort-value="552" |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 552] | data-sort-value="0" |0 |2008-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |212 |{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}} | data-sort-value="547" |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |213 |{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}} | data-sort-value="541" |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |214 |{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}} | data-sort-value="534" |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |215 |{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}} | data-sort-value="533" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |216 |{{Қатысушы-түж6|Olkikz}} | data-sort-value="529" |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |217 |{{Қатысушы-түж6|Fornax}} | data-sort-value="528" |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528] | data-sort-value="0" |0 |2024-03-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |218 |{{Қатысушы-түж6|Dzhos}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |219 |{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2014-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |220 |{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |221 |{{Қатысушы-түж6|Arachn0}} | data-sort-value="523" |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523] | data-sort-value="0" |0 |2009-02-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |222 |{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}} | data-sort-value="522" |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |223 |{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |224 |{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2014-12-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |225 |{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}} | data-sort-value="518" |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-05-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |226 |{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}} | data-sort-value="518" |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 518] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |227 |{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}} | data-sort-value="514" |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 514] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |228 |{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}} | data-sort-value="514" |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |229 |{{Қатысушы-түж6|Albergenius}} | data-sort-value="510" |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-30 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |230 |{{Қатысушы-түж6|Friction27}} | data-sort-value="506" |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506] | data-sort-value="0" |0 |2020-08-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |} </center> <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Анықтама]] [[Санат:Уикипедия:Қауым]] tdkgvmxm7xb15xlv8zm1hhss16xynrx Орман бозторғайы 0 539344 3576164 3050787 2026-04-03T17:00:34Z Digital Jetisu 179295 "Солтүстік-батыс" бірге дефиспен жазылады. Аз зерттелген сөзінен кейін нүкте қойылады. 3576164 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN>{{IUCN|id=22717411 |title=''Lullula arborea'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2013.2 |year=2012 |accessdate=26 November 2013}}</ref> | image = Lullula_arborea_(Ján_Svetlík).jpg | image2 = | regnum = [[Жануарлар]] | phylum = [[Хордалылар]] | classis = [[Құстар]] | ordo = [[Торғайтәрізділер]] | familia = [[Бозторғайлар]] | genus = '''''Орман бозторғайлар''''' | genus_authority = [[Johann Jakob Kaup|Kaup]], 1829 | species = '''''L. arborea''''' | binomial = ''Lullula arborea'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) | range_map = LullulaArborea.svg | range_map_caption = {{легенда|#00FF00|<small>Тек қана ұя салады</small>}} {{легенда|#008000|<small>Жыл бойы</small>}} {{легенда|#00FFFF|<small>Миграция бағыты</small>}} {{легенда|#007FFF|<small>Миграция аймақтары</small>}} }} '''Орман бозторғайы''', немесе '''юла''' ({{lang-la|Lullula arborea}})<ref name=":0">{{Cite web|url=https://birds.kz/m/v2taxon.php?s=384&l=en|title=Wood Lark (Lullula arborea). Birds of Kazakhstan.|website=birds.kz|access-date=2022-07-09|lang=en}}</ref> — [[торғайтәрізділер]] тұқымдасының орман [[бозторғайлар]] туысының (Alaudidae)<ref name=":0" /> жалғыз түрі (Lullula)<ref name="IOC">{{cite web|url=http://www.worldbirdnames.org/bow/larks|title=Nicators, reedling, larks|editor=F. Gill & D. Donsker (Eds).|website=IOC World Bird List (v 8.1)|year=2018|lang=en|showlang=1|doi=10.14344/IOC.ML.8.1}}</ref>. == Сипаттамасы == [[Сурет:Lullula_arborea.jpg|оңға|нобай|Шведтік суретші Магнус фон Райт ({{lang-sv|Magnus von Wright}}) салған сурет]] [[Сурет:Lullula_arborea_in_air.svg|солға|нобай|200x200 нүкте|Орман бозторғайы ауада]] [[Сурет:Lullula_arborea_MHNT.jpg|нобай|''Lullula arborea'']] Қара бойлық жолақтары бар кішкентай қоңыр құс, төменгі жағы, қасы және құйрығының бүйірлеріндегі жолақтар, ал қасы ақшыл-ақ, кеудесі монофониялық, бүйірлерінде қоңыр дақтар бар. Басында кішкентай қыртыс бар. Жиі ағаштарға отырады, алайда бұл орман бозторғайларына тән емес. Ұзындығы 13,5-тен 15 см-ге дейін<ref>Černý, Walter (1975). A Field Guide in Colour to Birds. Translated by Margot Schierlová. Illustrated by Karel Drchal. London: Octopus Books Limited. pp. 156–157 ISBN 070640405X</ref>. [[Сурет:Woodlark_(Lullula_arborea)_(W1CDR0001500_BD8).ogg|оңға|250x250 нүкте|Юланың әуені]] Дауысы — «лю-лб-лю-лю» деп жиі қайталанатын әдемі әуез. Көбінесе ауада сайрайды. «Юли-юли-юли» және «юль-юль-юль» әні үшін «юла» атауды алған<ref name=":0" />. == Таралуы == Қазақстанда тек қана ең солтүстік–батыс шегінде, Оралдың солтүстігіне қарай [[Жайық|Жайық өзені]]нің аңғарынан кездесуі мүмкін. Бұл да басқа бозторғайлар сияқты жыл құсы. Өсімдіктердің тұқымы және бунақденелілермен қоректенеді. Аз зерттелген<ref>Құстар.Мектеп энциклопедиясы,2010,Ковшарь Анатолий Федорович,ISBN 978-601-282-168-0, 352 бет, Алматы: Атамура</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[File:Boomleeuwerik-4961640.webm| thumb|left |Lullula arborea]] [[Санат:Бозторғайлар]] [[Санат:Азия құстары]] [[Санат:Еуразия құстары]] [[Санат:Африка құстары]] qi5jgkx1m2msdsrk4wx1gf2ypmaq4a8 3576166 3576164 2026-04-03T17:02:55Z Digital Jetisu 179295 Ұзындығы 13,5-15 см-ге дейін болады. Энциклопедиялық стильде диапазонға – қойылады. 3576166 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN>{{IUCN|id=22717411 |title=''Lullula arborea'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2013.2 |year=2012 |accessdate=26 November 2013}}</ref> | image = Lullula_arborea_(Ján_Svetlík).jpg | image2 = | regnum = [[Жануарлар]] | phylum = [[Хордалылар]] | classis = [[Құстар]] | ordo = [[Торғайтәрізділер]] | familia = [[Бозторғайлар]] | genus = '''''Орман бозторғайлар''''' | genus_authority = [[Johann Jakob Kaup|Kaup]], 1829 | species = '''''L. arborea''''' | binomial = ''Lullula arborea'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) | range_map = LullulaArborea.svg | range_map_caption = {{легенда|#00FF00|<small>Тек қана ұя салады</small>}} {{легенда|#008000|<small>Жыл бойы</small>}} {{легенда|#00FFFF|<small>Миграция бағыты</small>}} {{легенда|#007FFF|<small>Миграция аймақтары</small>}} }} '''Орман бозторғайы''', немесе '''юла''' ({{lang-la|Lullula arborea}})<ref name=":0">{{Cite web|url=https://birds.kz/m/v2taxon.php?s=384&l=en|title=Wood Lark (Lullula arborea). Birds of Kazakhstan.|website=birds.kz|access-date=2022-07-09|lang=en}}</ref> — [[торғайтәрізділер]] тұқымдасының орман [[бозторғайлар]] туысының (Alaudidae)<ref name=":0" /> жалғыз түрі (Lullula)<ref name="IOC">{{cite web|url=http://www.worldbirdnames.org/bow/larks|title=Nicators, reedling, larks|editor=F. Gill & D. Donsker (Eds).|website=IOC World Bird List (v 8.1)|year=2018|lang=en|showlang=1|doi=10.14344/IOC.ML.8.1}}</ref>. == Сипаттамасы == [[Сурет:Lullula_arborea.jpg|оңға|нобай|Шведтік суретші Магнус фон Райт ({{lang-sv|Magnus von Wright}}) салған сурет]] [[Сурет:Lullula_arborea_in_air.svg|солға|нобай|200x200 нүкте|Орман бозторғайы ауада]] [[Сурет:Lullula_arborea_MHNT.jpg|нобай|''Lullula arborea'']] Қара бойлық жолақтары бар кішкентай қоңыр құс, төменгі жағы, қасы және құйрығының бүйірлеріндегі жолақтар, ал қасы ақшыл-ақ, кеудесі монофониялық, бүйірлерінде қоңыр дақтар бар. Басында кішкентай қыртыс бар. Жиі ағаштарға отырады, алайда бұл орман бозторғайларына тән емес. Ұзындығы 13,5-15 см-ге дейін<ref>Černý, Walter (1975). A Field Guide in Colour to Birds. Translated by Margot Schierlová. Illustrated by Karel Drchal. London: Octopus Books Limited. pp. 156–157 ISBN 070640405X</ref>. [[Сурет:Woodlark_(Lullula_arborea)_(W1CDR0001500_BD8).ogg|оңға|250x250 нүкте|Юланың әуені]] Дауысы — «лю-лб-лю-лю» деп жиі қайталанатын әдемі әуез. Көбінесе ауада сайрайды. «Юли-юли-юли» және «юль-юль-юль» әні үшін «юла» атауды алған<ref name=":0" />. == Таралуы == Қазақстанда тек қана ең солтүстік–батыс шегінде, Оралдың солтүстігіне қарай [[Жайық|Жайық өзені]]нің аңғарынан кездесуі мүмкін. Бұл да басқа бозторғайлар сияқты жыл құсы. Өсімдіктердің тұқымы және бунақденелілермен қоректенеді. Аз зерттелген<ref>Құстар.Мектеп энциклопедиясы,2010,Ковшарь Анатолий Федорович,ISBN 978-601-282-168-0, 352 бет, Алматы: Атамура</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[File:Boomleeuwerik-4961640.webm| thumb|left |Lullula arborea]] [[Санат:Бозторғайлар]] [[Санат:Азия құстары]] [[Санат:Еуразия құстары]] [[Санат:Африка құстары]] ejci1w10gsmyva8h53qq393yn7g9rj4 3576167 3576166 2026-04-03T17:04:07Z Digital Jetisu 179295 Дауысы — «лю-лю-лю-лю» болады. Мұнда "лю-лб" қате болып тұр. 3576167 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN>{{IUCN|id=22717411 |title=''Lullula arborea'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2013.2 |year=2012 |accessdate=26 November 2013}}</ref> | image = Lullula_arborea_(Ján_Svetlík).jpg | image2 = | regnum = [[Жануарлар]] | phylum = [[Хордалылар]] | classis = [[Құстар]] | ordo = [[Торғайтәрізділер]] | familia = [[Бозторғайлар]] | genus = '''''Орман бозторғайлар''''' | genus_authority = [[Johann Jakob Kaup|Kaup]], 1829 | species = '''''L. arborea''''' | binomial = ''Lullula arborea'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) | range_map = LullulaArborea.svg | range_map_caption = {{легенда|#00FF00|<small>Тек қана ұя салады</small>}} {{легенда|#008000|<small>Жыл бойы</small>}} {{легенда|#00FFFF|<small>Миграция бағыты</small>}} {{легенда|#007FFF|<small>Миграция аймақтары</small>}} }} '''Орман бозторғайы''', немесе '''юла''' ({{lang-la|Lullula arborea}})<ref name=":0">{{Cite web|url=https://birds.kz/m/v2taxon.php?s=384&l=en|title=Wood Lark (Lullula arborea). Birds of Kazakhstan.|website=birds.kz|access-date=2022-07-09|lang=en}}</ref> — [[торғайтәрізділер]] тұқымдасының орман [[бозторғайлар]] туысының (Alaudidae)<ref name=":0" /> жалғыз түрі (Lullula)<ref name="IOC">{{cite web|url=http://www.worldbirdnames.org/bow/larks|title=Nicators, reedling, larks|editor=F. Gill & D. Donsker (Eds).|website=IOC World Bird List (v 8.1)|year=2018|lang=en|showlang=1|doi=10.14344/IOC.ML.8.1}}</ref>. == Сипаттамасы == [[Сурет:Lullula_arborea.jpg|оңға|нобай|Шведтік суретші Магнус фон Райт ({{lang-sv|Magnus von Wright}}) салған сурет]] [[Сурет:Lullula_arborea_in_air.svg|солға|нобай|200x200 нүкте|Орман бозторғайы ауада]] [[Сурет:Lullula_arborea_MHNT.jpg|нобай|''Lullula arborea'']] Қара бойлық жолақтары бар кішкентай қоңыр құс, төменгі жағы, қасы және құйрығының бүйірлеріндегі жолақтар, ал қасы ақшыл-ақ, кеудесі монофониялық, бүйірлерінде қоңыр дақтар бар. Басында кішкентай қыртыс бар. Жиі ағаштарға отырады, алайда бұл орман бозторғайларына тән емес. Ұзындығы 13,5-15 см-ге дейін<ref>Černý, Walter (1975). A Field Guide in Colour to Birds. Translated by Margot Schierlová. Illustrated by Karel Drchal. London: Octopus Books Limited. pp. 156–157 ISBN 070640405X</ref>. [[Сурет:Woodlark_(Lullula_arborea)_(W1CDR0001500_BD8).ogg|оңға|250x250 нүкте|Юланың әуені]] Дауысы — «лю-лю-лю-лю» деп жиі қайталанатын әдемі әуез. Көбінесе ауада сайрайды. «Юли-юли-юли» және «юль-юль-юль» әні үшін «юла» атауды алған<ref name=":0" />. == Таралуы == Қазақстанда тек қана ең солтүстік–батыс шегінде, Оралдың солтүстігіне қарай [[Жайық|Жайық өзені]]нің аңғарынан кездесуі мүмкін. Бұл да басқа бозторғайлар сияқты жыл құсы. Өсімдіктердің тұқымы және бунақденелілермен қоректенеді. Аз зерттелген<ref>Құстар.Мектеп энциклопедиясы,2010,Ковшарь Анатолий Федорович,ISBN 978-601-282-168-0, 352 бет, Алматы: Атамура</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[File:Boomleeuwerik-4961640.webm| thumb|left |Lullula arborea]] [[Санат:Бозторғайлар]] [[Санат:Азия құстары]] [[Санат:Еуразия құстары]] [[Санат:Африка құстары]] n5uup2v87n21g2289fmh0ji7udc45dv Windows 7 0 543032 3576100 3575729 2026-04-03T12:44:38Z MuratbekErkebulan 162992 3576100 wikitext text/x-wiki '''Windows 7''' - [[Microsoft|Microsoft корпорациясының]] отбасындағы, [[компьютер|компьютерлерге]] арналған операциялық жүйесі. {{Операциялық жүйе | Аты = <center> <span style="color:green;">Windows 7</span> </center> |- | Отбасысы = Microsoft Windows | Логотипі = | Скриншоты = [[Сурет:Microsoft Windows 7 wordmark.svg|222px]] | Атауы = Windows 7 жұмыс үстелі | Жасаушы = [[Microsoft]] | Сайты = [https://www.microsoft.com/windows7 Official website] | Жағдайы = Жұмысын аяқтаған<ref>{{cite web|url=http://www.microsoft.com/resources/sharedsource/windowslp.mspx|title=Windows Licensing Programs|publisher=[[Microsoft]]|accessdate=2008-09-21|date=June 2011}}</ref> | Лицензиясы = Меншік бағдарламалық жасақтама | Компьютерлік платформасы = [[IA-32]] және [[x86]] (32-биттік жүйе), [[x64]] (64-биттік жүйе) | Жаңарту тәсілі = [[Windows Update]], [[System Center Configuration Manager|SCCM]] | Ядро типі = [[Hybrid kernel|Hybrid]] | Негізгі шыққан күні = 22 қазан 2009 | Ескеру = Өнім өмірлік циклі [[14 қаңтар]] [[2020 жыл|2020]]-да аяқталды }} ==Шығару күні және танымалдық == Oперациялық жүйе [[22 қазан]]да [[2009 жыл]]ғы сатылымға шықты.Web Analytics [EN] айтуынша, Интернетке кіру үшін операциялық жүйелердің әлемде қолданылатын арасында Windows 7 желтоқсан [[2015 жыл|2015]] үлесінің ▼ 37,0% құрады. [[Windows XP]] - осы өлшем бойынша, ол 2011 жылдың тамыз, алдыңғы көшбасшы ұрып, бірінші орында тұр. [[Сурет:Windows 7 Calculator.png|Windows 7 есептегі|нобай|122px]] ==Негізгі ерекшеліктері== Бұл операциялық жүйеге Unicode 5.1 қолданады. Іздеу панелі Instant Search қазір көп тілдерді таниды. Операциялық жүйенің барлық нұсқалары 50 жаңа қаріптерді қамтиды. Windows 7 - көрсету үшін латын қарағанда Латын тіліне жатпайтын таңбаларды көрсету үшін көп қаріптерді қамтитын Windows алғашқы нұсқасы. ==Нұсқалары== ===Windows 7 Starter=== ---------- Windows 7 Starter — [[Microsoft]] компаниясы шығарған [[Windows 7]] операциялық жүйесінің ең қарапайым және ең төменгі деңгейдегі редакциясы. Бұл нұсқа негізінен әлсіз компьютерлерге, әсіресе [[нетбук]] сияқты құрылғыларға арналған. Windows 7 Starter толық функционалды Windows 7 редакцияларымен салыстырғанда мүмкіндіктері азайтылған және көптеген қосымша функциялары алып тасталған. Ол пайдаланушыға негізгі жүйелік мүмкіндіктерді береді, бірақ интерфейсті кеңейтіп баптау, мультимедиа қызметтері және кәсіби қолдануға арналған функциялар бойынша шектеулері көп болады. Windows 7 Starter көбінесе арзан құрылғыларға алдын ала орнатылып сатылатын OEM нұсқа ретінде таралды. [[Сурет:Замшелый булыжник4.jpg|нобай|222px|Windows 7 Starter]] Windows 7 Starter [[2009 жыл]]ы Windows 7 жүйесімен бірге шығарылды. Ол Windows 7 Home Basic, Home Premium, Professional және Ultimate редакцияларымен қатар ұсынылды. Дегенмен Starter редакциясының басты ерекшелігі — оның кең таралуы көбінесе дүкенде бөлек сатылым арқылы емес, компьютер өндірушілерінің құрылғыларына алдын ала орнатылған түрде жүзеге асуы болды. Starter нұсқасы ең алдымен арзанырақ құрылғылар нарығына бағытталды. Ол кезеңде [[нетбук]] деп аталатын шағын ноутбуктар кеңінен таралған еді. Нетбуктардың процессор қуаты төмен, жедел жады көлемі аз, қатқыл дискі көлемі шектеулі болатын. Сол себепті Windows 7 Starter жүйесі ресурстарды аз пайдаланатын, жеңілдетілген жүйе ретінде жасалды. Windows 7 Starter редакциясы Windows 7 ядросын пайдаланады және жүйенің негізі басқа редакциялармен бірдей. Яғни, ішкі құрылымы жағынан ол Windows 7 отбасына жатады және Windows 7-нің негізгі компоненттерін қолданады. Бірақ Starter редакциясында көптеген визуалды және функционалды мүмкіндіктер қысқартылған. Бұл қысқарту әлсіз құрылғыларда өнімділікті арттыру және жүйенің тұрақты жұмыс істеуін қамтамасыз ету мақсатында жасалды. Starter редакциясы көптеген қолданушылар үшін интернетке шығу, мәтін жазу, электрондық пошта қолдану және қарапайым тапсырмаларды орындау сияқты күнделікті әрекеттер үшін жеткілікті болды. Windows 7 Starter интерфейсі Windows 7-ге ұқсас болғанымен, графикалық мүмкіндіктері шектеулі. Starter редакциясында [[Windows Aero]] интерфейсі жоқ. [[Windows Aero]] — [[Windows Vista]] және Windows 7 жүйелерінде қолданылған көрнекі интерфейс технологиясы. Оның құрамына мөлдір терезелер, анимацияланған ауысулар, алдын ала көрініс беру, терезелерді экранда ыңғайлы орналастыру және басқа да визуалды элементтер кіретін. Starter редакциясында Aero функциялары болмағандықтан, жүйе қарапайым классикалық стильге жақын интерфейсті қолданады. Бұл өзгеріс жүйеге түсетін графикалық жүктемені азайтады және әлсіз видеокарта немесе интеграцияланған графикасы бар құрылғыларда өнімділікті жақсартады. Windows 7 Starter редакциясының ең белгілі шектеулерінің бірі — жұмыс үстелінің фон суретін стандартты тәсілмен өзгерту мүмкіндігінің жоқтығы. Starter редакциясында пайдаланушы әдеттегі басқару мәзірі арқылы обои қоюды өзгерте алмайды. Басқа редакцияларда фон суретті оңай ауыстыруға болады, ал Starter редакциясында бұл функция әдейі өшірілген. Бұл Microsoft компаниясының Starter редакциясын басқа редакциялардан айыру және қолданушыларды қымбат редакцияларға көшуге ынталандыру саясатының бір бөлігі болды. Дегенмен кейбір пайдаланушылар үшін бұл маңызды шектеу емес, себебі Starter редакциясы негізінен қарапайым қолдануға арналған еді. Windows 7 Starter тек 32-биттік архитектурада шығарылды. Яғни, ол 64-биттік нұсқада қолжетімді болмады. Бұл да оның төмен ресурсты құрылғыларға бағытталғанын көрсетеді. 32-биттік жүйелерде жедел жадыны қолдану шектеулі болады. Starter редакциясы әдетте 2 гигабайт жедел жадыға дейінгі құрылғыларда жұмыс істеуге бағытталған. Кейбір құрылғыларда 1 ГиБ RAM жиі кездесетін. 64-биттік жүйе үлкен жадты қолдайды, бірақ Starter редакциясында бұл мүмкін емес еді. Сондықтан Windows 7 Starter заманауи құрылғыларға емес, әлсіз техникалық сипаттамалары бар нетбуктарға арналған. Windows 7 Starter редакциясы негізгі функцияларды қамтамасыз етеді. Оның құрамында [[Windows Explorer]], [[Start мәзірі]], тапсырмалар тақтасы, басқару тақтасы және жүйелік баптаулар бар. Пайдаланушы файлдармен жұмыс істей алады, интернетке қосыла алады, бағдарламаларды орната алады және қолдана алады. Starter редакциясында интернетке қосылу үшін [[Internet Explorer]] браузері әдепкі түрде орнатылған. Сонымен қатар пайдаланушы басқа браузерлерді де орната алады. Жүйеде файлдарды басқару, папкалар құру, флешка қолдану және желілік функциялар бар. Бұл жағынан Starter редакциясы Windows 7 жүйесінің толық мүмкіндіктерін базалық деңгейде сақтайды. Windows 7 Starter редакциясында мультимедиа мүмкіндіктері шектеулі. Онда [[Windows Media Center]] жоқ. Windows Media Center — теледидар көру, медиа кітапхананы басқару, фильмдер мен музыка ұйымдастыру және бейне жазу сияқты қызметтерді біріктіретін мультимедиа платформасы. Бұл бағдарлама Home Premium және одан жоғары редакцияларда бар. Starter редакциясында мультимедианы басқару тек [[Windows Media Player]] арқылы жүзеге асады. Windows Media Player музыка тыңдау және бейне көру мүмкіндігін береді, бірақ Media Center сияқты кеңейтілген интерфейс пен теледидар қызметтері жоқ. Windows 7 Starter редакциясында кейбір кәсіби функциялар қолжетімді емес. Мысалы, доменге қосылу функциясы жоқ. [[Домен]] — корпоративтік желілерде компьютерлерді орталықтан басқаруға арналған жүйе. Бұл мүмкіндік Windows 7 Professional, Enterprise және Ultimate редакцияларында болады. Starter редакциясында доменге қосылу болмағандықтан, ол кеңсе және корпоративтік ортаға арналмаған. Ол тек үй жағдайында және жеке қолданушылар үшін ыңғайлы. Сонымен қатар Starter редакциясында [[Group Policy]] сияқты әкімшілік құралдар жоқ, бұл да оны кәсіби қолдануға жарамсыз етеді. Windows 7 Starter редакциясында [[Remote Desktop]] функциясы толық іске аспайды. Remote Desktop — басқа компьютерге қашықтан қосылып басқаруға мүмкіндік беретін технология. Starter редакциясында Remote Desktop клиенті ретінде қосылып жұмыс істеуге болады, бірақ Starter орнатылған компьютерге сырттан қосылып басқару мүмкіндігі жоқ. Бұл функция Windows 7 Professional және Ultimate редакцияларында толық қолжетімді. Starter редакциясы арқылы пайдаланушы басқа компьютерге қосыла алады, бірақ Starter жүйесінің өзі қашықтан басқарылатын сервер бола алмайды. Windows 7 Starter редакциясында қауіпсіздік құралдары Windows 7 жүйесінің жалпы қауіпсіздік құрылымына сүйенеді. Онда [[Windows Firewall]] және [[Windows Defender]] сияқты негізгі қорғаныс қызметтері бар. Starter редакциясы [[Windows Update]] арқылы жаңартулар алып тұра алады. Бұл оның маңызды артықшылығы болып саналады, себебі жеңілдетілген редакция болса да, қауіпсіздік жаңартулары арқылы жүйені қорғау мүмкіндігі бар. Бірақ Starter редакциясында кейбір кеңейтілген қауіпсіздік құралдары жоқ. Мысалы, [[BitLocker]] шифрлау технологиясы Starter редакциясында қолжетімді емес. [[BitLocker]] тек Ultimate және Enterprise редакцияларында бар. Starter редакциясында дискті толық шифрлау мүмкіндігі болмағандықтан, деректерді қорғау деңгейі төмендеу болуы мүмкін. Windows 7 Starter редакциясы көптеген стандартты бағдарламаларды орнатуға мүмкіндік береді. Пайдаланушы [[Microsoft Office]] сияқты бағдарламаларды қолдана алады немесе тегін офистік бағдарламаларды орната алады. Сонымен қатар сурет қарау бағдарламалары, архиваторлар және медиа плеерлер жұмыс істей алады. Дегенмен құрылғының техникалық қуаты төмен болғандықтан, ауыр бағдарламалар Starter орнатылған нетбуктарда баяу жұмыс істеуі мүмкін. Мысалы, заманауи ойындар немесе үлкен көлемдегі графикалық редакторлар Starter жүйесі орнатылған құрылғыларда тиімді жұмыс істемейді. Бұл Windows 7 Starter редакциясының негізгі қолдану саласы жеңіл жұмыс екенін көрсетеді. Windows 7 Starter редакциясында виртуализация мүмкіндіктері де шектеулі. Windows 7 Professional және Ultimate редакцияларында [[Windows Virtual PC]] және [[Windows XP Mode]] сияқты функциялар бар. XP Mode — [[Windows XP]] жүйесін виртуалдық ортада іске қосып, ескі бағдарламаларды қолдануға мүмкіндік беретін құрал. Starter редакциясында бұл мүмкіндік жоқ. Сондықтан ескі бағдарламаларды арнайы режимде іске қосу Starter редакциясында қиын болуы мүмкін. Бұл да Starter редакциясының қарапайым қолдануға арналғанын білдіреді. Windows 7 Starter редакциясы желілік мүмкіндіктерді базалық деңгейде қолдайды. Ол Wi-Fi желілеріне қосыла алады, үй желісін құра алады және интернетті қолдануға мүмкіндік береді. Starter редакциясында [[HomeGroup]] функциясы бар. HomeGroup арқылы үй ішіндегі компьютерлер арасында файлдар мен принтерлерді бөлісуге болады. Бұл функция Starter редакциясында қолданушылар үшін пайдалы болды, себебі ол үй жағдайында желі арқылы файл алмасуды жеңілдетті. Бірақ Starter редакциясында корпоративтік желіге арналған кеңейтілген құралдар жоқ болғандықтан, кәсіби желілерде қолдану шектеулі болды. Windows 7 Starter редакциясының өнімділігі көбінесе оның жеңілдетілген құрылымына байланысты жақсы болып көрінді. [[Windows Aero]] интерфейсінің жоқтығы, кейбір қызметтердің өшірілуі және визуалды эффектілердің аз болуы жүйенің жылдам жүктелуіне әсер етті. Бұл әсіресе әлсіз процессорлы және аз жадты нетбуктарда маңызды еді. Starter редакциясы қолданушыларға Windows 7-нің жалпы тұрақтылығын және қарапайым интерфейсін ұсынып, құрылғының қуатын артық жүктемей жұмыс істеуге мүмкіндік берді. Windows 7 Starter редакциясының лицензиялау түрі көбінесе OEM форматында болды. OEM лицензиясы дегеніміз — операциялық жүйе компьютер өндірушілері арқылы алдын ала орнатылып сатылатын лицензия. Windows 7 Starter жеке дүкендерде сирек сатылғанымен, Acer, [[Asus]], [[Hewlett-Packard|HP]], [[Dell]] және басқа да өндірушілердің нетбуктарында жиі кездесетін. Бұл жүйе арзанырақ болғандықтан, құрылғының жалпы бағасын төмен ұстауға мүмкіндік берді. [[Microsoft]] Starter редакциясы арқылы [[Linux]] жүйесі орнатылған арзан нетбуктармен бәсекелесуге тырысты, себебі сол кезде кейбір құрылғылар Ubuntu немесе басқа [[Linux]] дистрибутивтерімен сатылған болатын. Windows 7 Starter редакциясында пайдаланушы тіркелгілерін басқару мүмкіндігі бар. Бірнеше пайдаланушыға арналған есепшоттар жасауға болады, әкімші және стандартты қолданушы құқықтарын бөлуге болады. Starter редакциясында [[User Account Control]] қызметі де жұмыс істейді. Бұл қызмет жүйеге өзгеріс енгізу кезінде пайдаланушыдан рұқсат сұрайды және қауіпсіздік деңгейін арттырады. Сонымен қатар Starter редакциясында [[Parental Controls]] құралдары бар. Бұл құрал ата-аналарға балалардың компьютерді қолдану уақытын шектеуге және белгілі бір бағдарламаларға кіруді бақылауға мүмкіндік береді. Windows 7 Starter редакциясы үшін [[Microsoft]] компаниясы [[Windows Anytime Upgrade]] қызметін ұсынды. Бұл қызмет арқылы пайдаланушы Starter редакциясын жоғарырақ редакцияға ауыстыра алады. Мысалы, Home Premium немесе Professional редакциясына көшуге мүмкіндік болды. Бұл үшін қосымша лицензия кілтін сатып алу қажет. Жаңарту процесі кезінде жүйені қайта орнатудың қажеті болмады, тек лицензия ауыстырылып, қосымша функциялар автоматты түрде ашылатын. Бұл Starter қолданушылары үшін ыңғайлы шешім болды, себебі олар қажет болған жағдайда жүйенің толық мүмкіндіктерін сатып алып қолдана алды. Windows 7 Starter редакциясының шектеулері кейбір қолданушыларды басқа редакцияларға көшуге мәжбүр етті. Мысалы, жұмыс үстелінің фон суретін өзгерту мүмкіндігі жоқ болғандықтан, пайдаланушылар арнайы үшінші тарап бағдарламаларын қолдануға тырысатын. Сонымен қатар [[Windows Aero]] интерфейсінің жоқтығы және кейбір функциялардың болмауы да Starter редакциясын қарапайым деңгейде қалдырды. Бірақ Starter редакциясының негізгі мақсаты — ең төменгі деңгейдегі компьютерлерде Windows тәжірибесін беру болғандықтан, бұл шектеулер әдейі енгізілген еді. Windows 7 Starter редакциясы Windows 7 жүйесінің басқа редакцияларымен салыстырғанда ең аз мүмкіндіктерге ие болса да, ол Windows 7 ядросының тұрақтылығы мен өнімділігін сақтап қалды. Starter жүйесі Windows Vista жүйесіне қарағанда жеңіл және жылдам жұмыс істеді. Бұл әсіресе Vista жүйесін көтере алмайтын әлсіз құрылғылар үшін пайдалы болды. Starter редакциясы [[Windows XP]] жүйесінен кейінгі кезеңде Windows интерфейсін жаңартуға мүмкіндік берді, бірақ [[Windows XP]]-ге қарағанда кейбір аппараттық талаптары жоғары болды. Windows 7 Starter редакциясы қазіргі уақытта ресми түрде ескірген жүйе болып есептеледі. Microsoft Windows 7 жүйесіне негізгі қолдауды [[2015 жыл]]ы тоқтатты, ал кеңейтілген қолдауды [[2020 жыл]]дың [[14 қаңтар]]ында аяқтады. Бұл күннен кейін Windows 7 Starter үшін қауіпсіздік жаңартулары шығарылмайды. Сондықтан Windows 7 Starter жүйесін интернетке қосылып қолдану қауіпсіздік тұрғысынан қауіпті болуы мүмкін. Қауіпсіздік жаңартулары тоқтағаннан кейін жаңа осалдықтар түзетілмейді және жүйе вирустар мен шабуылдарға осал болады. Сол себепті қазіргі кезде Windows 7 Starter тек офлайн режимде немесе арнайы мақсатта ғана қолдануға ұсынылады. Windows 7 Starter редакциясы көптеген қазіргі бағдарламалардың талаптарына сәйкес келмейді. Кейбір заманауи браузерлер Windows 7-ні қолдауды тоқтатты. Сонымен қатар көптеген бағдарламалар [[Windows 10]] немесе [[Windows 11]] жүйелерін талап етеді. Бұл Windows 7 Starter редакциясын күнделікті қолдануға қиындық туғызады. Бірақ ретро компьютерлермен айналысатын адамдар үшін Starter редакциясы қызықты болуы мүмкін, себебі ол әлсіз компьютерлерде Windows 7 интерфейсін қолдануға мүмкіндік береді. Кейбір пайдаланушылар оны ескі ойындарды немесе бағдарламаларды іске қосу үшін қолданады. Windows 7 Starter редакциясы Windows тарихында нетбук дәуірімен тығыз байланысты. Нетбуктар [[2008 жыл|2008]]–[[2011 жыл]]дары өте танымал болды, бірақ кейіннен олардың орнын планшеттер және қуаттырақ ноутбуктар басты. Starter редакциясы сол кезеңдегі арзан құрылғылар нарығына арналған маңызды өнім болды. Ол Windows жүйесін арзанырақ құрылғыларда кең таратуға мүмкіндік берді. Microsoft Starter редакциясы арқылы пайдаланушыларға Windows интерфейсін ұсынды және Linux сияқты тегін жүйелермен бәсекеге түсті. Қорытындылай келе, Windows 7 Starter — Windows 7 операциялық жүйесінің ең төменгі деңгейдегі редакциясы. Ол негізінен [[нетбук]] және әлсіз [[ноутбук]] құрылғыларына арналған. Оның негізгі артықшылығы жүйенің жеңіл жұмыс істеуі және қарапайым қолданушыларға қажетті базалық функцияларды беруінде. Бірақ оның кемшілігі көптеген мүмкіндіктердің жоқтығында, мысалы Aero интерфейсінің болмауы, жұмыс үстелін толық баптай алмау, [[Windows Media Center]] және кәсіби желілік функциялардың жоқтығы. Windows 7 Starter өзінің дәуірінде арзан құрылғылар үшін қолайлы шешім болғанымен, қазіргі уақытта ол ескірген жүйе ретінде қарастырылады және ресми қолдау тоқтағандықтан, қауіпсіздік мәселелері бар. ===Windows 7 Home Basic=== ------- Windows Home Basic — [[Microsoft]] компаниясы шығарған Windows 7 операциялық жүйесінің жеңілдетілген редакциясы. Бұл нұсқа негізінен үй қолданушыларына арналған және төмен немесе орта деңгейлі компьютерлерде жұмыс істеу үшін жасалған. Windows Home Basic редакциясы Windows 7 Starter нұсқасынан функционалдығы жоғары, бірақ Windows 7 Home Premium, Windows 7 Professional және Windows 7 Ultimate сияқты редакциялармен салыстырғанда кейбір функциялары шектеулі. Home Basic редакциясы [[2009 жыл]]ы Windows 7 жүйесімен бірге нарыққа шықты. Ол барлық аймақтарда бірдей сатылмаған, көбіне дамушы мемлекеттерге бағытталған. Microsoft компаниясы Home Basic редакциясын арзан компьютерлерде қолдануға ыңғайлы ету үшін шығарды. Home Basic көбінесе жаңа ноутбуктарға немесе үстел компьютерлеріне алдын ала орнатылып сатылды. Дүкендерде бөлек лицензия ретінде сирек кездескен. OEM лицензиясы арқылы таралды. Home Basic редакциясы Windows 7 ядросын қолданады және жүйенің негізгі құрылымы Windows 7 жүйесінің басқа редакцияларымен бірдей. Ол тұрақтылық пен өнімділік жағынан [[Windows Vista]] жүйесінен жақсы. Home Basic негізгі қызметтерді ұсынады: файлдарды басқару, бағдарламаларды орнату, интернетке қосылу, мультимедиа файлдарын ойнату және жүйені баптау. Windows Explorer, тапсырмалар тақтасы, [[Start мәзірі]] және басқару тақтасы Home Basic нұсқасында толық жұмыс істейді. Home Basic интерфейсі қарапайым стильде көрсетіледі, Aero функциялары толық қолжетімді емес. Жүйеде фон суретін өзгертуге болады, бірақ кейбір визуалды эффектілер жоқ. Мультимедиа функциялары орташа деңгейде қамтамасыз етілген. Home Basic жүйесінде [[Windows Media Player]] бар, бірақ [[Windows Media Center]] жоқ. Пайдаланушылар мультимедианы стандартты ойнатқыш арқылы немесе үшінші тар[[Сурет:HelloWorld applet screenshot.png|нобай|277px|Home Basic-тегі терезе GUI-і]]ап бағдарламалары арқылы пайдалана алады. Home Basic редакциясы желілік функциялар жағынан жеткілікті. Пайдаланушы [[Wi-Fi]] желілеріне қосыла алады, жергілікті желі арқылы файлдар алмасып, принтерлерді ортақ қолдана алады. Home Basic жүйесі 32-биттік немесе 64-биттік құрылғыларда жұмыс істей алады. 32-биттік нұсқалар жедел жадыны максимум 4 ГиБ дейін қолдай алады, ал 64-биттік жүйе одан көп жадыны пайдалана алады. Home Basic редакциясы [[User Account Control]] арқылы қауіпсіздікті қамтамасыз етеді. [[Parental Controls]] функциясы арқылы ата-аналар балалардың компьютерді пайдалану уақытын шектей алады, белгілі бір бағдарламаларға кіруді бақылауға мүмкіндік береді. Home Basic редакциясында Windows Update арқылы қауіпсіздік жаңартулары алынады, бірақ BitLocker шифрлау технологиясы қолжетімді емес. Windows Anytime Upgrade қызметі арқылы Starter немесе Home Basic қолданушылары Higher редакцияларға, мысалы Home Premium немесе Professional-ға көшу үшін лицензия сатып ала алады. Жаңарту кезінде жүйені қайта орнатудың қажеті жоқ, тек лицензия ауыстырылады, қосымша функциялар автоматты түрде ашылады. Home Basic жүйесінде визуалды және мультимедиа шектеулері болса да, ол төмен қуатты нетбук немесе ноутбук құрылғыларында жақсы жұмыс істейді. Aero интерфейсінің болмауы, кейбір қызметтердің өшірілуі және визуалды эффектілердің аз болуы жүйенің жылдам жүктелуіне әсер етеді. Home Basic редакциясының басты артықшылығы — жеңіл, қарапайым интерфейс және негізгі функциялардың сақталуы. Home Basic редакциясының шектеулері кейбір қолданушыларды Home Premium немесе Professional редакцияларына көшуге мәжбүр етті. Бұл шектеулерге Aero интерфейсінің толық болмауы, [[Windows Media Center]] функциясының жоқтығы, кәсіби желілік құралдардың болмауы жатады. Дегенмен Home Basic редакциясы арзан құрылғыларда Windows 7 интерфейсін тәжірибе жасауға мүмкіндік берді. Қорытындылай келе, Windows Home Basic — Microsoft компаниясының Windows 7 жүйесінің жеңілдетілген редакциясы. Ол әсіресе төмен қуатты нетбук және ноутбук құрылғыларында жұмыс істеуге арналған. Оның басты артықшылығы — жеңіл, қарапайым интерфейс және негізгі қолданушы функцияларының сақталуы. Шектеулеріне қарамастан, Home Basic үй қолданушылары үшін қарапайым және тиімді шешім болды. ===Windows 7 Enterprise=== -------- Windows 7 Enterprise — Microsoft компаниясы шығарған Windows 7 операциялық жүйесінің корпоративтік редакциясы. Бұл нұсқа ірі ұйымдар мен кәсіпорындарға арналған және желілік, қауіпсіздік және әкімшілік мүмкіндіктерге кең қолжетімділікті қамтамасыз етеді. Windows 7 Enterprise редакциясы Windows 7 Professional редакциясынан жоғары, бірақ Windows 7 Ultimate сияқты барлық жеке функцияларды қамтитынын атап өту керек. Enterprise редакциясы 2009 жылы Windows 7 жүйесімен бірге нарыққа шықты. Ол негізінен ірі компаниялар мен ұйымдарда Volume Licensing арқылы таратылады. Пайдаланушылар бұл редакцияны бөлек дүкеннен сатып ала алмайды. Enterprise корпоративтік желілерде жұмыс істеуге арналған мүмкіндіктермен жабдықталған. Windows 7 Enterprise ядросын қолданады және жүйенің негізгі құрылымы Windows 7 жүйесінің басқа редакцияларымен бірдей. Ол тұрақтылық және өнімділік жағынан [[Windows Vista]] жүйесіне қарағанда жоғары. Enterprise редакциясы негізгі функцияларды қамтамасыз етеді: файлдарды басқару, бағдарламаларды орнату, интернетке қосылу, мультимедиа файлдарын ойнату және жүйені баптау. [[Windows Explorer]], тапсырмалар тақтасы, Start мәзірі және басқару тақтасы Enterprise редакциясында толық жұмыс істейді. Enterprise интерфейсі Windows 7 стилінде көрсетіледі және барлық визуалды эффектілер мен [[Windows Aero]] функцияларын қолдайды. Aero интерфейсі арқылы терезелер мөлдір, анимациялар қосулы, жұмыс үстелін сәндеуге мүмкіндік бар. Мультимедиа функциялары толыққанды. Enterprise жүйесінде [[Windows Media Player]] және [[Windows Media Center]] бар, бұл пайдаланушыларға мультимедиа файлдарын стандартты және кеңейтілген түрде қолдануға мүмкіндік береді. Enterprise редакциясы желілік функциялар жағынан толық. Пайдаланушы [[Wi-Fi]] және корпоративтік желілерге қосыла алады, файлдарды ортақ пайдалана алады, принтерлерді желі арқылы қолданады. Enterprise корпоративтік желілерде [[Active Directory]] қызметімен интеграцияланады. Бұл қызмет арқылы қолданушыларды басқару, құқықтарды тағайындау және қауіпсіздікті бақылау мүмкіндігі бар. Enterprise редакциясында Group Policy арқылы әкімшілік саясаттарды енгізуге болады. Enterprise редакциясы 32-биттік және 64-биттік құрылғыларда жұмыс істей алады. 32-биттік жүйелер жедел жадыны максимум 4 ГБ дейін, ал 64-биттік жүйелер одан көп жадыны қолдануға мүмкіндік береді. Enterprise жүйесі көп ядролы процессорлармен және ірі жад көлемімен жұмыс істеуге арналған. Enterprise редакциясы BitLocker шифрлау технологиясын қолдайды. Бұл деректерді қорғауға арналған негізгі құрал. Сонымен қатар, Encrypting File System (EFS) арқылы файлдарды шифрлау мүмкіндігі бар. User Account Control функциясы арқылы жүйенің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге болады. Parental Controls функциясы корпоративтік ортада қолданылмайды, бірақ әкімшілік құқықтары бар пайдаланушылар үшін қауіпсіздік саясаттары қолданылады. Windows Update арқылы Enterprise жаңартуларын алу мүмкіндігі бар. Жүйе автоматты жаңартуларға қосылып, қауіпсіздік патчтарын, қателерді түзетулер мен қызмет жаңартуларын алады. Enterprise редакциясы Windows XP Mode мүмкіндігін қолдайды, бұл ескі бағдарламаларды виртуалды түрде іске қосуға мүмкіндік береді. Enterprise редакциясының негізгі артықшылығы — корпоративтік желілерде кеңейтілген басқару мүмкіндіктері. Ол Volume Activation арқылы лицензияланған ұйымдарға қолжетімді. Windows Anytime Upgrade Enterprise үшін қолданылады, бірақ көбіне ұйымдар Volume Licensing арқылы орнатады. Enterprise редакциясы Multi-Language User Interface (MUI) пакеттерін қолдайды, бұл әр түрлі тілдерде интерфейсті пайдалану мүмкіндігін береді. Enterprise редакциясы виртуализация құралдарын қолдайды. Windows Virtual PC және DirectAccess функциялары арқылы ұйымдарда қашықтықтан жұмыс істеу, корпоративтік желіге қауіпсіз қосылу мүмкіндігі бар. BranchCache қызметі арқылы деректерді локалды сақтау және желі тиімділігін арттыру мүмкіндігі қамтамасыз етіледі. AppLocker функциясы арқылы қолданушылардың қолданбаларды іске қосуына шектеу қоюға болады. Enterprise редакциясы корпоративтік қауіпсіздікті, желілік басқаруды және үлкен ұйымдарға арналған толық функционалды интерфейсті қамтамасыз етеді. Ол Aero, мультимедиа, виртуализация және тіл пакеттері сияқты барлық функцияларды қолдайды. Бұл редакция ірі компаниялар үшін Windows 7 жүйесінің ең толық және икемді нұсқасы болып саналады. ===Windows 7 Ultimate=== ---------- Windows 7 Ultimate — [[Microsoft]] компаниясы шығарған Windows 7 операциялық жүйесінің ең толық редакциясы. Бұл нұсқа үй және корпоративтік қолданушыларға арналған. Ultimate редакциясы барлық негізгі және кеңейтілген функцияларды қамтиды. Windows 7 Ultimate Windows 7 Home Premium және Windows 7 Professional редакцияларына қарағанда толық функционалды болып саналады. Ultimate редакциясы барлық визуалды эффектілер, мультимедиа мүмкіндіктері және корпоративтік функцияларды қолдайды. Windows 7 Ultimate [[2009 жыл]]ы Windows 7 жүйесімен бірге нарыққа шықты. Бұл редакция әр түрлі тілдік пакеттерді қолдайды және Multi-Language User Interface (MUI) арқылы интерфейсті әр түрлі тілдерде пайдалануға мүмкіндік береді. Ultimate редакциясы негізінен үй қолданушылары мен шағын ұйымдарға арналған, бірақ ірі компанияларда корпоративтік лицензия арқылы да қолданылуы мүмкін. Ultimate редакциясы Windows 7 ядросын қолданады және жүйенің негізгі құрылымы Windows 7 жүйесінің басқа редакцияларымен бірдей. Ол тұрақтылық және өнімділік жағынан [[Windows Vista]] жүйесінен жоғары. Ultimate негізгі қызметтерді ұсынады: файлдарды басқару, бағдарламаларды орнату, интернетке қосылу, мультимедиа файлдарын ойнату және жүйені баптау. [[Windows Explorer]], тапсырмалар тақтасы, [[Start мәзірі]] және басқару тақтасы толық жұмыс істейді. Ultimate интерфейсі Windows 7 стилінде көрсетіледі және барлық визуалды эффектілерді қолдайды. [[Windows Aero]] интерфейсі терезелердің мөлдірлігін, анимацияны және жұмыс үстелін сәндеуді қамтамасыз етеді. Мультимедиа функциялары толыққанды. Ultimate редакциясында [[Windows Media Player]] және [[Windows Media Center]] бар. Бұл пайдаланушыларға мультимедиа файлдарын стандартты және кеңейтілген түрде ойнатуға мүмкіндік береді. Ultimate редакциясы желілік мүмкіндіктерді толық қамтамасыз етеді. Пайдаланушы [[Wi-Fi]] және корпоративтік желілерге қосыла алады, файлдарды ортақ пайдалана алады, принтерлерді желі арқылы қолданады. Ultimate корпоративтік желілерде [[Active Directory]] қызметімен интеграцияланады. [[Group Policy]] арқылы әкімшілік саясаттарды енгізу мүмкіндігі бар. Enterprise сияқты, Ultimate редакциясы Volume Activation немесе Windows Anytime Upgrade арқылы лицензиялана алады. Ultimate редакциясы 32-биттік және 64-биттік құрылғыларда жұмыс істей алады. 32-биттік жүйелер жедел жадыны максимум 4 ГБ дейін қолданса, 64-биттік жүйелер одан көп жадыны қолдай алады. Ultimate көп ядролы процессорлармен және үлкен жад көлемімен үйлесімді жұмыс істейді. Ultimate редакциясы BitLocker шифрлау технологиясын қолдайды, бұл деректерді қорғауға арналған негізгі құрал болып табылады. Сонымен қатар Encrypting File System (EFS) арқылы файлдарды шифрлауға мүмкіндік бар. [[User Account Control]] функциясы арқылы жүйенің қауіпсіздігі қамтамасыз етіледі. [[Parental Controls]] функциясы арқылы ата-аналар балалардың компьютерді пайдалану уақытын шектей алады, белгілі бір бағдарламаларға кіруді бақылауға болады. [[Windows Update]] арқылы Ultimate редакциясы автоматты түрде жаңартулар алады. Жүйе қауіпсіздік патчтарын, қателерді түзету және қызмет жаңартуларын орнатады. Ultimate редакциясы Windows XP Mode мүмкіндігін қолдайды, бұл ескі бағдарламаларды виртуалды түрде іске қосуға мүмкіндік береді. Ultimate редакциясының артықшылығы — толық функционалды интерфейс, барлық визуалды және мультимедиа мүмкіндіктері, корпоративтік және жеке қолданушыларға арналған толық құралдар. Бұл редакция Multi-Language User Interface пакеттерін қолдайды, Aero интерфейсін пайдаланады, виртуализация және BitLocker сияқты барлық функцияларды қамтиды. Ultimate редакциясы Windows 7 жүйесінің ең толық және икемді нұсқасы болып есептеледі. [[Сурет:Finished step.jpg|нобай|277px|Ultimate түріндегі GUI. diskpart.exe мен cmd.exe терезелері орналасқан. Aero қосылған]] Windows 7 Ultimate корпоративтік және үй қолданушылары үшін теңдессіз мүмкіндіктерді ұсынады. Ол барлық негізгі қызметтерді, визуалды эффектілерді, мультимедиа функцияларын, желілік және қауіпсіздік құралдарын біріктіреді. Ultimate редакциясы барлық тілдік пакеттерді қолдап, кеңейтілген лицензиялау және виртуализация мүмкіндіктерін ұсынады. Ultimate редакциясы Windows Anytime Upgrade қызметін қолдайды. Бұл қызмет арқылы басқа Windows 7 редакцияларынан Ultimate редакциясына көшуге болады. Лицензия сатып алғаннан кейін қосымша функциялар автоматты түрде ашылады. Ultimate редакциясы үй, шағын және орта ұйымдарда толық функционалды Windows 7 тәжірибесін қамтамасыз етеді. Windows 7 Ultimate — Microsoft компаниясының Windows 7 жүйесінің ең толық редакциясы. Ол барлық визуалды, мультимедиа, желілік және қауіпсіздік функцияларын қамтиды. Ultimate редакциясы әр түрлі тілдерде интерфейс ұсынуға, виртуализация құралдарын қолдануға және деректерді қорғау мүмкіндігін қамтамасыз етуге арналған. Бұл редакция Windows 7 жүйесінің барлық функцияларын қолдануға мүмкіндік береді. <ref>[https://www.scribd.com/document/159875803/History-of-Microsoft-Windows Windows тарихы (арасында кейбір ақпараттар)]</ref><ref>[https://petri.com/windows-7-editions-comparison/ Windows 7 Релиз нұсқалары]</ref><ref>[https://www.cnet.com/tech/services-and-software/windows-7-starter-edition-explained/ Windows 7 Starter ақпарат (1-)]</ref><ref>[https://technologizer.com/2009/04/22/windows-7-starter-edition-its-trialware/index.html Windows 7 Starter ақпарат (2-)]</ref><ref>[https://www.brevis.ru/software/microsoft/operating-systems/windows-7-home-basic Windows 7 Home-Basic ақпарат (орысша 1-)]</ref> <ref>[https://www.about-win7.com/windows-7-home-basic.html Home basic нұсқасының қолданылым, функциялары]</ref> <ref>[https://www.pcworld.com/article/527623/windows7-7.html Windows 7-нің 6 нұсқасының баяндамасы]</ref> == Дереккөздер == <references/> == Тағы қараңыз == * [[Windows XP]] * [[Windows Vista]] * [[Windows 8]] [[Санат:Операциялық жүйелер]] otdmvf1m1ytnejxttgsye2hqpityrfo 3576101 3576100 2026-04-03T12:45:38Z MuratbekErkebulan 162992 /* Шығару күні және танымалдық */ 3576101 wikitext text/x-wiki '''Windows 7''' - [[Microsoft|Microsoft корпорациясының]] отбасындағы, [[компьютер|компьютерлерге]] арналған операциялық жүйесі. {{Операциялық жүйе | Аты = <center> <span style="color:green;">Windows 7</span> </center> |- | Отбасысы = Microsoft Windows | Логотипі = | Скриншоты = [[Сурет:Microsoft Windows 7 wordmark.svg|222px]] | Атауы = Windows 7 жұмыс үстелі | Жасаушы = [[Microsoft]] | Сайты = [https://www.microsoft.com/windows7 Official website] | Жағдайы = Жұмысын аяқтаған<ref>{{cite web|url=http://www.microsoft.com/resources/sharedsource/windowslp.mspx|title=Windows Licensing Programs|publisher=[[Microsoft]]|accessdate=2008-09-21|date=June 2011}}</ref> | Лицензиясы = Меншік бағдарламалық жасақтама | Компьютерлік платформасы = [[IA-32]] және [[x86]] (32-биттік жүйе), [[x64]] (64-биттік жүйе) | Жаңарту тәсілі = [[Windows Update]], [[System Center Configuration Manager|SCCM]] | Ядро типі = [[Hybrid kernel|Hybrid]] | Негізгі шыққан күні = 22 қазан 2009 | Ескеру = Өнім өмірлік циклі [[14 қаңтар]] [[2020 жыл|2020]]-да аяқталды }} ==Шығару күні және танымалдық == Oперациялық жүйе [[22 қазан]]да [[2009 жыл]]ғы сатылымға шықты.Web Analytics [EN] айтуынша, Интернетке кіру үшін операциялық жүйелердің әлемде қолданылатын арасында Windows 7 желтоқсан [[2015 жыл|2015]] үлесінің ▼ 37,0% құрады. [[Windows XP]] - осы өлшем бойынша, ол [[2011 жыл]]дың тамыз, алдыңғы көшбасшы ұрып, бірінші орында тұр. [[Сурет:Windows 7 Calculator.png|Windows 7 есептегі|нобай|122px]] ==Негізгі ерекшеліктері== Бұл операциялық жүйеге Unicode 5.1 қолданады. Іздеу панелі Instant Search қазір көп тілдерді таниды. Операциялық жүйенің барлық нұсқалары 50 жаңа қаріптерді қамтиды. Windows 7 - көрсету үшін латын қарағанда Латын тіліне жатпайтын таңбаларды көрсету үшін көп қаріптерді қамтитын Windows алғашқы нұсқасы. ==Нұсқалары== ===Windows 7 Starter=== ---------- Windows 7 Starter — [[Microsoft]] компаниясы шығарған [[Windows 7]] операциялық жүйесінің ең қарапайым және ең төменгі деңгейдегі редакциясы. Бұл нұсқа негізінен әлсіз компьютерлерге, әсіресе [[нетбук]] сияқты құрылғыларға арналған. Windows 7 Starter толық функционалды Windows 7 редакцияларымен салыстырғанда мүмкіндіктері азайтылған және көптеген қосымша функциялары алып тасталған. Ол пайдаланушыға негізгі жүйелік мүмкіндіктерді береді, бірақ интерфейсті кеңейтіп баптау, мультимедиа қызметтері және кәсіби қолдануға арналған функциялар бойынша шектеулері көп болады. Windows 7 Starter көбінесе арзан құрылғыларға алдын ала орнатылып сатылатын OEM нұсқа ретінде таралды. [[Сурет:Замшелый булыжник4.jpg|нобай|222px|Windows 7 Starter]] Windows 7 Starter [[2009 жыл]]ы Windows 7 жүйесімен бірге шығарылды. Ол Windows 7 Home Basic, Home Premium, Professional және Ultimate редакцияларымен қатар ұсынылды. Дегенмен Starter редакциясының басты ерекшелігі — оның кең таралуы көбінесе дүкенде бөлек сатылым арқылы емес, компьютер өндірушілерінің құрылғыларына алдын ала орнатылған түрде жүзеге асуы болды. Starter нұсқасы ең алдымен арзанырақ құрылғылар нарығына бағытталды. Ол кезеңде [[нетбук]] деп аталатын шағын ноутбуктар кеңінен таралған еді. Нетбуктардың процессор қуаты төмен, жедел жады көлемі аз, қатқыл дискі көлемі шектеулі болатын. Сол себепті Windows 7 Starter жүйесі ресурстарды аз пайдаланатын, жеңілдетілген жүйе ретінде жасалды. Windows 7 Starter редакциясы Windows 7 ядросын пайдаланады және жүйенің негізі басқа редакциялармен бірдей. Яғни, ішкі құрылымы жағынан ол Windows 7 отбасына жатады және Windows 7-нің негізгі компоненттерін қолданады. Бірақ Starter редакциясында көптеген визуалды және функционалды мүмкіндіктер қысқартылған. Бұл қысқарту әлсіз құрылғыларда өнімділікті арттыру және жүйенің тұрақты жұмыс істеуін қамтамасыз ету мақсатында жасалды. Starter редакциясы көптеген қолданушылар үшін интернетке шығу, мәтін жазу, электрондық пошта қолдану және қарапайым тапсырмаларды орындау сияқты күнделікті әрекеттер үшін жеткілікті болды. Windows 7 Starter интерфейсі Windows 7-ге ұқсас болғанымен, графикалық мүмкіндіктері шектеулі. Starter редакциясында [[Windows Aero]] интерфейсі жоқ. [[Windows Aero]] — [[Windows Vista]] және Windows 7 жүйелерінде қолданылған көрнекі интерфейс технологиясы. Оның құрамына мөлдір терезелер, анимацияланған ауысулар, алдын ала көрініс беру, терезелерді экранда ыңғайлы орналастыру және басқа да визуалды элементтер кіретін. Starter редакциясында Aero функциялары болмағандықтан, жүйе қарапайым классикалық стильге жақын интерфейсті қолданады. Бұл өзгеріс жүйеге түсетін графикалық жүктемені азайтады және әлсіз видеокарта немесе интеграцияланған графикасы бар құрылғыларда өнімділікті жақсартады. Windows 7 Starter редакциясының ең белгілі шектеулерінің бірі — жұмыс үстелінің фон суретін стандартты тәсілмен өзгерту мүмкіндігінің жоқтығы. Starter редакциясында пайдаланушы әдеттегі басқару мәзірі арқылы обои қоюды өзгерте алмайды. Басқа редакцияларда фон суретті оңай ауыстыруға болады, ал Starter редакциясында бұл функция әдейі өшірілген. Бұл Microsoft компаниясының Starter редакциясын басқа редакциялардан айыру және қолданушыларды қымбат редакцияларға көшуге ынталандыру саясатының бір бөлігі болды. Дегенмен кейбір пайдаланушылар үшін бұл маңызды шектеу емес, себебі Starter редакциясы негізінен қарапайым қолдануға арналған еді. Windows 7 Starter тек 32-биттік архитектурада шығарылды. Яғни, ол 64-биттік нұсқада қолжетімді болмады. Бұл да оның төмен ресурсты құрылғыларға бағытталғанын көрсетеді. 32-биттік жүйелерде жедел жадыны қолдану шектеулі болады. Starter редакциясы әдетте 2 гигабайт жедел жадыға дейінгі құрылғыларда жұмыс істеуге бағытталған. Кейбір құрылғыларда 1 ГиБ RAM жиі кездесетін. 64-биттік жүйе үлкен жадты қолдайды, бірақ Starter редакциясында бұл мүмкін емес еді. Сондықтан Windows 7 Starter заманауи құрылғыларға емес, әлсіз техникалық сипаттамалары бар нетбуктарға арналған. Windows 7 Starter редакциясы негізгі функцияларды қамтамасыз етеді. Оның құрамында [[Windows Explorer]], [[Start мәзірі]], тапсырмалар тақтасы, басқару тақтасы және жүйелік баптаулар бар. Пайдаланушы файлдармен жұмыс істей алады, интернетке қосыла алады, бағдарламаларды орната алады және қолдана алады. Starter редакциясында интернетке қосылу үшін [[Internet Explorer]] браузері әдепкі түрде орнатылған. Сонымен қатар пайдаланушы басқа браузерлерді де орната алады. Жүйеде файлдарды басқару, папкалар құру, флешка қолдану және желілік функциялар бар. Бұл жағынан Starter редакциясы Windows 7 жүйесінің толық мүмкіндіктерін базалық деңгейде сақтайды. Windows 7 Starter редакциясында мультимедиа мүмкіндіктері шектеулі. Онда [[Windows Media Center]] жоқ. Windows Media Center — теледидар көру, медиа кітапхананы басқару, фильмдер мен музыка ұйымдастыру және бейне жазу сияқты қызметтерді біріктіретін мультимедиа платформасы. Бұл бағдарлама Home Premium және одан жоғары редакцияларда бар. Starter редакциясында мультимедианы басқару тек [[Windows Media Player]] арқылы жүзеге асады. Windows Media Player музыка тыңдау және бейне көру мүмкіндігін береді, бірақ Media Center сияқты кеңейтілген интерфейс пен теледидар қызметтері жоқ. Windows 7 Starter редакциясында кейбір кәсіби функциялар қолжетімді емес. Мысалы, доменге қосылу функциясы жоқ. [[Домен]] — корпоративтік желілерде компьютерлерді орталықтан басқаруға арналған жүйе. Бұл мүмкіндік Windows 7 Professional, Enterprise және Ultimate редакцияларында болады. Starter редакциясында доменге қосылу болмағандықтан, ол кеңсе және корпоративтік ортаға арналмаған. Ол тек үй жағдайында және жеке қолданушылар үшін ыңғайлы. Сонымен қатар Starter редакциясында [[Group Policy]] сияқты әкімшілік құралдар жоқ, бұл да оны кәсіби қолдануға жарамсыз етеді. Windows 7 Starter редакциясында [[Remote Desktop]] функциясы толық іске аспайды. Remote Desktop — басқа компьютерге қашықтан қосылып басқаруға мүмкіндік беретін технология. Starter редакциясында Remote Desktop клиенті ретінде қосылып жұмыс істеуге болады, бірақ Starter орнатылған компьютерге сырттан қосылып басқару мүмкіндігі жоқ. Бұл функция Windows 7 Professional және Ultimate редакцияларында толық қолжетімді. Starter редакциясы арқылы пайдаланушы басқа компьютерге қосыла алады, бірақ Starter жүйесінің өзі қашықтан басқарылатын сервер бола алмайды. Windows 7 Starter редакциясында қауіпсіздік құралдары Windows 7 жүйесінің жалпы қауіпсіздік құрылымына сүйенеді. Онда [[Windows Firewall]] және [[Windows Defender]] сияқты негізгі қорғаныс қызметтері бар. Starter редакциясы [[Windows Update]] арқылы жаңартулар алып тұра алады. Бұл оның маңызды артықшылығы болып саналады, себебі жеңілдетілген редакция болса да, қауіпсіздік жаңартулары арқылы жүйені қорғау мүмкіндігі бар. Бірақ Starter редакциясында кейбір кеңейтілген қауіпсіздік құралдары жоқ. Мысалы, [[BitLocker]] шифрлау технологиясы Starter редакциясында қолжетімді емес. [[BitLocker]] тек Ultimate және Enterprise редакцияларында бар. Starter редакциясында дискті толық шифрлау мүмкіндігі болмағандықтан, деректерді қорғау деңгейі төмендеу болуы мүмкін. Windows 7 Starter редакциясы көптеген стандартты бағдарламаларды орнатуға мүмкіндік береді. Пайдаланушы [[Microsoft Office]] сияқты бағдарламаларды қолдана алады немесе тегін офистік бағдарламаларды орната алады. Сонымен қатар сурет қарау бағдарламалары, архиваторлар және медиа плеерлер жұмыс істей алады. Дегенмен құрылғының техникалық қуаты төмен болғандықтан, ауыр бағдарламалар Starter орнатылған нетбуктарда баяу жұмыс істеуі мүмкін. Мысалы, заманауи ойындар немесе үлкен көлемдегі графикалық редакторлар Starter жүйесі орнатылған құрылғыларда тиімді жұмыс істемейді. Бұл Windows 7 Starter редакциясының негізгі қолдану саласы жеңіл жұмыс екенін көрсетеді. Windows 7 Starter редакциясында виртуализация мүмкіндіктері де шектеулі. Windows 7 Professional және Ultimate редакцияларында [[Windows Virtual PC]] және [[Windows XP Mode]] сияқты функциялар бар. XP Mode — [[Windows XP]] жүйесін виртуалдық ортада іске қосып, ескі бағдарламаларды қолдануға мүмкіндік беретін құрал. Starter редакциясында бұл мүмкіндік жоқ. Сондықтан ескі бағдарламаларды арнайы режимде іске қосу Starter редакциясында қиын болуы мүмкін. Бұл да Starter редакциясының қарапайым қолдануға арналғанын білдіреді. Windows 7 Starter редакциясы желілік мүмкіндіктерді базалық деңгейде қолдайды. Ол Wi-Fi желілеріне қосыла алады, үй желісін құра алады және интернетті қолдануға мүмкіндік береді. Starter редакциясында [[HomeGroup]] функциясы бар. HomeGroup арқылы үй ішіндегі компьютерлер арасында файлдар мен принтерлерді бөлісуге болады. Бұл функция Starter редакциясында қолданушылар үшін пайдалы болды, себебі ол үй жағдайында желі арқылы файл алмасуды жеңілдетті. Бірақ Starter редакциясында корпоративтік желіге арналған кеңейтілген құралдар жоқ болғандықтан, кәсіби желілерде қолдану шектеулі болды. Windows 7 Starter редакциясының өнімділігі көбінесе оның жеңілдетілген құрылымына байланысты жақсы болып көрінді. [[Windows Aero]] интерфейсінің жоқтығы, кейбір қызметтердің өшірілуі және визуалды эффектілердің аз болуы жүйенің жылдам жүктелуіне әсер етті. Бұл әсіресе әлсіз процессорлы және аз жадты нетбуктарда маңызды еді. Starter редакциясы қолданушыларға Windows 7-нің жалпы тұрақтылығын және қарапайым интерфейсін ұсынып, құрылғының қуатын артық жүктемей жұмыс істеуге мүмкіндік берді. Windows 7 Starter редакциясының лицензиялау түрі көбінесе OEM форматында болды. OEM лицензиясы дегеніміз — операциялық жүйе компьютер өндірушілері арқылы алдын ала орнатылып сатылатын лицензия. Windows 7 Starter жеке дүкендерде сирек сатылғанымен, Acer, [[Asus]], [[Hewlett-Packard|HP]], [[Dell]] және басқа да өндірушілердің нетбуктарында жиі кездесетін. Бұл жүйе арзанырақ болғандықтан, құрылғының жалпы бағасын төмен ұстауға мүмкіндік берді. [[Microsoft]] Starter редакциясы арқылы [[Linux]] жүйесі орнатылған арзан нетбуктармен бәсекелесуге тырысты, себебі сол кезде кейбір құрылғылар Ubuntu немесе басқа [[Linux]] дистрибутивтерімен сатылған болатын. Windows 7 Starter редакциясында пайдаланушы тіркелгілерін басқару мүмкіндігі бар. Бірнеше пайдаланушыға арналған есепшоттар жасауға болады, әкімші және стандартты қолданушы құқықтарын бөлуге болады. Starter редакциясында [[User Account Control]] қызметі де жұмыс істейді. Бұл қызмет жүйеге өзгеріс енгізу кезінде пайдаланушыдан рұқсат сұрайды және қауіпсіздік деңгейін арттырады. Сонымен қатар Starter редакциясында [[Parental Controls]] құралдары бар. Бұл құрал ата-аналарға балалардың компьютерді қолдану уақытын шектеуге және белгілі бір бағдарламаларға кіруді бақылауға мүмкіндік береді. Windows 7 Starter редакциясы үшін [[Microsoft]] компаниясы [[Windows Anytime Upgrade]] қызметін ұсынды. Бұл қызмет арқылы пайдаланушы Starter редакциясын жоғарырақ редакцияға ауыстыра алады. Мысалы, Home Premium немесе Professional редакциясына көшуге мүмкіндік болды. Бұл үшін қосымша лицензия кілтін сатып алу қажет. Жаңарту процесі кезінде жүйені қайта орнатудың қажеті болмады, тек лицензия ауыстырылып, қосымша функциялар автоматты түрде ашылатын. Бұл Starter қолданушылары үшін ыңғайлы шешім болды, себебі олар қажет болған жағдайда жүйенің толық мүмкіндіктерін сатып алып қолдана алды. Windows 7 Starter редакциясының шектеулері кейбір қолданушыларды басқа редакцияларға көшуге мәжбүр етті. Мысалы, жұмыс үстелінің фон суретін өзгерту мүмкіндігі жоқ болғандықтан, пайдаланушылар арнайы үшінші тарап бағдарламаларын қолдануға тырысатын. Сонымен қатар [[Windows Aero]] интерфейсінің жоқтығы және кейбір функциялардың болмауы да Starter редакциясын қарапайым деңгейде қалдырды. Бірақ Starter редакциясының негізгі мақсаты — ең төменгі деңгейдегі компьютерлерде Windows тәжірибесін беру болғандықтан, бұл шектеулер әдейі енгізілген еді. Windows 7 Starter редакциясы Windows 7 жүйесінің басқа редакцияларымен салыстырғанда ең аз мүмкіндіктерге ие болса да, ол Windows 7 ядросының тұрақтылығы мен өнімділігін сақтап қалды. Starter жүйесі Windows Vista жүйесіне қарағанда жеңіл және жылдам жұмыс істеді. Бұл әсіресе Vista жүйесін көтере алмайтын әлсіз құрылғылар үшін пайдалы болды. Starter редакциясы [[Windows XP]] жүйесінен кейінгі кезеңде Windows интерфейсін жаңартуға мүмкіндік берді, бірақ [[Windows XP]]-ге қарағанда кейбір аппараттық талаптары жоғары болды. Windows 7 Starter редакциясы қазіргі уақытта ресми түрде ескірген жүйе болып есептеледі. Microsoft Windows 7 жүйесіне негізгі қолдауды [[2015 жыл]]ы тоқтатты, ал кеңейтілген қолдауды [[2020 жыл]]дың [[14 қаңтар]]ында аяқтады. Бұл күннен кейін Windows 7 Starter үшін қауіпсіздік жаңартулары шығарылмайды. Сондықтан Windows 7 Starter жүйесін интернетке қосылып қолдану қауіпсіздік тұрғысынан қауіпті болуы мүмкін. Қауіпсіздік жаңартулары тоқтағаннан кейін жаңа осалдықтар түзетілмейді және жүйе вирустар мен шабуылдарға осал болады. Сол себепті қазіргі кезде Windows 7 Starter тек офлайн режимде немесе арнайы мақсатта ғана қолдануға ұсынылады. Windows 7 Starter редакциясы көптеген қазіргі бағдарламалардың талаптарына сәйкес келмейді. Кейбір заманауи браузерлер Windows 7-ні қолдауды тоқтатты. Сонымен қатар көптеген бағдарламалар [[Windows 10]] немесе [[Windows 11]] жүйелерін талап етеді. Бұл Windows 7 Starter редакциясын күнделікті қолдануға қиындық туғызады. Бірақ ретро компьютерлермен айналысатын адамдар үшін Starter редакциясы қызықты болуы мүмкін, себебі ол әлсіз компьютерлерде Windows 7 интерфейсін қолдануға мүмкіндік береді. Кейбір пайдаланушылар оны ескі ойындарды немесе бағдарламаларды іске қосу үшін қолданады. Windows 7 Starter редакциясы Windows тарихында нетбук дәуірімен тығыз байланысты. Нетбуктар [[2008 жыл|2008]]–[[2011 жыл]]дары өте танымал болды, бірақ кейіннен олардың орнын планшеттер және қуаттырақ ноутбуктар басты. Starter редакциясы сол кезеңдегі арзан құрылғылар нарығына арналған маңызды өнім болды. Ол Windows жүйесін арзанырақ құрылғыларда кең таратуға мүмкіндік берді. Microsoft Starter редакциясы арқылы пайдаланушыларға Windows интерфейсін ұсынды және Linux сияқты тегін жүйелермен бәсекеге түсті. Қорытындылай келе, Windows 7 Starter — Windows 7 операциялық жүйесінің ең төменгі деңгейдегі редакциясы. Ол негізінен [[нетбук]] және әлсіз [[ноутбук]] құрылғыларына арналған. Оның негізгі артықшылығы жүйенің жеңіл жұмыс істеуі және қарапайым қолданушыларға қажетті базалық функцияларды беруінде. Бірақ оның кемшілігі көптеген мүмкіндіктердің жоқтығында, мысалы Aero интерфейсінің болмауы, жұмыс үстелін толық баптай алмау, [[Windows Media Center]] және кәсіби желілік функциялардың жоқтығы. Windows 7 Starter өзінің дәуірінде арзан құрылғылар үшін қолайлы шешім болғанымен, қазіргі уақытта ол ескірген жүйе ретінде қарастырылады және ресми қолдау тоқтағандықтан, қауіпсіздік мәселелері бар. ===Windows 7 Home Basic=== ------- Windows Home Basic — [[Microsoft]] компаниясы шығарған Windows 7 операциялық жүйесінің жеңілдетілген редакциясы. Бұл нұсқа негізінен үй қолданушыларына арналған және төмен немесе орта деңгейлі компьютерлерде жұмыс істеу үшін жасалған. Windows Home Basic редакциясы Windows 7 Starter нұсқасынан функционалдығы жоғары, бірақ Windows 7 Home Premium, Windows 7 Professional және Windows 7 Ultimate сияқты редакциялармен салыстырғанда кейбір функциялары шектеулі. Home Basic редакциясы [[2009 жыл]]ы Windows 7 жүйесімен бірге нарыққа шықты. Ол барлық аймақтарда бірдей сатылмаған, көбіне дамушы мемлекеттерге бағытталған. Microsoft компаниясы Home Basic редакциясын арзан компьютерлерде қолдануға ыңғайлы ету үшін шығарды. Home Basic көбінесе жаңа ноутбуктарға немесе үстел компьютерлеріне алдын ала орнатылып сатылды. Дүкендерде бөлек лицензия ретінде сирек кездескен. OEM лицензиясы арқылы таралды. Home Basic редакциясы Windows 7 ядросын қолданады және жүйенің негізгі құрылымы Windows 7 жүйесінің басқа редакцияларымен бірдей. Ол тұрақтылық пен өнімділік жағынан [[Windows Vista]] жүйесінен жақсы. Home Basic негізгі қызметтерді ұсынады: файлдарды басқару, бағдарламаларды орнату, интернетке қосылу, мультимедиа файлдарын ойнату және жүйені баптау. Windows Explorer, тапсырмалар тақтасы, [[Start мәзірі]] және басқару тақтасы Home Basic нұсқасында толық жұмыс істейді. Home Basic интерфейсі қарапайым стильде көрсетіледі, Aero функциялары толық қолжетімді емес. Жүйеде фон суретін өзгертуге болады, бірақ кейбір визуалды эффектілер жоқ. Мультимедиа функциялары орташа деңгейде қамтамасыз етілген. Home Basic жүйесінде [[Windows Media Player]] бар, бірақ [[Windows Media Center]] жоқ. Пайдаланушылар мультимедианы стандартты ойнатқыш арқылы немесе үшінші тар[[Сурет:HelloWorld applet screenshot.png|нобай|277px|Home Basic-тегі терезе GUI-і]]ап бағдарламалары арқылы пайдалана алады. Home Basic редакциясы желілік функциялар жағынан жеткілікті. Пайдаланушы [[Wi-Fi]] желілеріне қосыла алады, жергілікті желі арқылы файлдар алмасып, принтерлерді ортақ қолдана алады. Home Basic жүйесі 32-биттік немесе 64-биттік құрылғыларда жұмыс істей алады. 32-биттік нұсқалар жедел жадыны максимум 4 ГиБ дейін қолдай алады, ал 64-биттік жүйе одан көп жадыны пайдалана алады. Home Basic редакциясы [[User Account Control]] арқылы қауіпсіздікті қамтамасыз етеді. [[Parental Controls]] функциясы арқылы ата-аналар балалардың компьютерді пайдалану уақытын шектей алады, белгілі бір бағдарламаларға кіруді бақылауға мүмкіндік береді. Home Basic редакциясында Windows Update арқылы қауіпсіздік жаңартулары алынады, бірақ BitLocker шифрлау технологиясы қолжетімді емес. Windows Anytime Upgrade қызметі арқылы Starter немесе Home Basic қолданушылары Higher редакцияларға, мысалы Home Premium немесе Professional-ға көшу үшін лицензия сатып ала алады. Жаңарту кезінде жүйені қайта орнатудың қажеті жоқ, тек лицензия ауыстырылады, қосымша функциялар автоматты түрде ашылады. Home Basic жүйесінде визуалды және мультимедиа шектеулері болса да, ол төмен қуатты нетбук немесе ноутбук құрылғыларында жақсы жұмыс істейді. Aero интерфейсінің болмауы, кейбір қызметтердің өшірілуі және визуалды эффектілердің аз болуы жүйенің жылдам жүктелуіне әсер етеді. Home Basic редакциясының басты артықшылығы — жеңіл, қарапайым интерфейс және негізгі функциялардың сақталуы. Home Basic редакциясының шектеулері кейбір қолданушыларды Home Premium немесе Professional редакцияларына көшуге мәжбүр етті. Бұл шектеулерге Aero интерфейсінің толық болмауы, [[Windows Media Center]] функциясының жоқтығы, кәсіби желілік құралдардың болмауы жатады. Дегенмен Home Basic редакциясы арзан құрылғыларда Windows 7 интерфейсін тәжірибе жасауға мүмкіндік берді. Қорытындылай келе, Windows Home Basic — Microsoft компаниясының Windows 7 жүйесінің жеңілдетілген редакциясы. Ол әсіресе төмен қуатты нетбук және ноутбук құрылғыларында жұмыс істеуге арналған. Оның басты артықшылығы — жеңіл, қарапайым интерфейс және негізгі қолданушы функцияларының сақталуы. Шектеулеріне қарамастан, Home Basic үй қолданушылары үшін қарапайым және тиімді шешім болды. ===Windows 7 Enterprise=== -------- Windows 7 Enterprise — Microsoft компаниясы шығарған Windows 7 операциялық жүйесінің корпоративтік редакциясы. Бұл нұсқа ірі ұйымдар мен кәсіпорындарға арналған және желілік, қауіпсіздік және әкімшілік мүмкіндіктерге кең қолжетімділікті қамтамасыз етеді. Windows 7 Enterprise редакциясы Windows 7 Professional редакциясынан жоғары, бірақ Windows 7 Ultimate сияқты барлық жеке функцияларды қамтитынын атап өту керек. Enterprise редакциясы 2009 жылы Windows 7 жүйесімен бірге нарыққа шықты. Ол негізінен ірі компаниялар мен ұйымдарда Volume Licensing арқылы таратылады. Пайдаланушылар бұл редакцияны бөлек дүкеннен сатып ала алмайды. Enterprise корпоративтік желілерде жұмыс істеуге арналған мүмкіндіктермен жабдықталған. Windows 7 Enterprise ядросын қолданады және жүйенің негізгі құрылымы Windows 7 жүйесінің басқа редакцияларымен бірдей. Ол тұрақтылық және өнімділік жағынан [[Windows Vista]] жүйесіне қарағанда жоғары. Enterprise редакциясы негізгі функцияларды қамтамасыз етеді: файлдарды басқару, бағдарламаларды орнату, интернетке қосылу, мультимедиа файлдарын ойнату және жүйені баптау. [[Windows Explorer]], тапсырмалар тақтасы, Start мәзірі және басқару тақтасы Enterprise редакциясында толық жұмыс істейді. Enterprise интерфейсі Windows 7 стилінде көрсетіледі және барлық визуалды эффектілер мен [[Windows Aero]] функцияларын қолдайды. Aero интерфейсі арқылы терезелер мөлдір, анимациялар қосулы, жұмыс үстелін сәндеуге мүмкіндік бар. Мультимедиа функциялары толыққанды. Enterprise жүйесінде [[Windows Media Player]] және [[Windows Media Center]] бар, бұл пайдаланушыларға мультимедиа файлдарын стандартты және кеңейтілген түрде қолдануға мүмкіндік береді. Enterprise редакциясы желілік функциялар жағынан толық. Пайдаланушы [[Wi-Fi]] және корпоративтік желілерге қосыла алады, файлдарды ортақ пайдалана алады, принтерлерді желі арқылы қолданады. Enterprise корпоративтік желілерде [[Active Directory]] қызметімен интеграцияланады. Бұл қызмет арқылы қолданушыларды басқару, құқықтарды тағайындау және қауіпсіздікті бақылау мүмкіндігі бар. Enterprise редакциясында Group Policy арқылы әкімшілік саясаттарды енгізуге болады. Enterprise редакциясы 32-биттік және 64-биттік құрылғыларда жұмыс істей алады. 32-биттік жүйелер жедел жадыны максимум 4 ГБ дейін, ал 64-биттік жүйелер одан көп жадыны қолдануға мүмкіндік береді. Enterprise жүйесі көп ядролы процессорлармен және ірі жад көлемімен жұмыс істеуге арналған. Enterprise редакциясы BitLocker шифрлау технологиясын қолдайды. Бұл деректерді қорғауға арналған негізгі құрал. Сонымен қатар, Encrypting File System (EFS) арқылы файлдарды шифрлау мүмкіндігі бар. User Account Control функциясы арқылы жүйенің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге болады. Parental Controls функциясы корпоративтік ортада қолданылмайды, бірақ әкімшілік құқықтары бар пайдаланушылар үшін қауіпсіздік саясаттары қолданылады. Windows Update арқылы Enterprise жаңартуларын алу мүмкіндігі бар. Жүйе автоматты жаңартуларға қосылып, қауіпсіздік патчтарын, қателерді түзетулер мен қызмет жаңартуларын алады. Enterprise редакциясы Windows XP Mode мүмкіндігін қолдайды, бұл ескі бағдарламаларды виртуалды түрде іске қосуға мүмкіндік береді. Enterprise редакциясының негізгі артықшылығы — корпоративтік желілерде кеңейтілген басқару мүмкіндіктері. Ол Volume Activation арқылы лицензияланған ұйымдарға қолжетімді. Windows Anytime Upgrade Enterprise үшін қолданылады, бірақ көбіне ұйымдар Volume Licensing арқылы орнатады. Enterprise редакциясы Multi-Language User Interface (MUI) пакеттерін қолдайды, бұл әр түрлі тілдерде интерфейсті пайдалану мүмкіндігін береді. Enterprise редакциясы виртуализация құралдарын қолдайды. Windows Virtual PC және DirectAccess функциялары арқылы ұйымдарда қашықтықтан жұмыс істеу, корпоративтік желіге қауіпсіз қосылу мүмкіндігі бар. BranchCache қызметі арқылы деректерді локалды сақтау және желі тиімділігін арттыру мүмкіндігі қамтамасыз етіледі. AppLocker функциясы арқылы қолданушылардың қолданбаларды іске қосуына шектеу қоюға болады. Enterprise редакциясы корпоративтік қауіпсіздікті, желілік басқаруды және үлкен ұйымдарға арналған толық функционалды интерфейсті қамтамасыз етеді. Ол Aero, мультимедиа, виртуализация және тіл пакеттері сияқты барлық функцияларды қолдайды. Бұл редакция ірі компаниялар үшін Windows 7 жүйесінің ең толық және икемді нұсқасы болып саналады. ===Windows 7 Ultimate=== ---------- Windows 7 Ultimate — [[Microsoft]] компаниясы шығарған Windows 7 операциялық жүйесінің ең толық редакциясы. Бұл нұсқа үй және корпоративтік қолданушыларға арналған. Ultimate редакциясы барлық негізгі және кеңейтілген функцияларды қамтиды. Windows 7 Ultimate Windows 7 Home Premium және Windows 7 Professional редакцияларына қарағанда толық функционалды болып саналады. Ultimate редакциясы барлық визуалды эффектілер, мультимедиа мүмкіндіктері және корпоративтік функцияларды қолдайды. Windows 7 Ultimate [[2009 жыл]]ы Windows 7 жүйесімен бірге нарыққа шықты. Бұл редакция әр түрлі тілдік пакеттерді қолдайды және Multi-Language User Interface (MUI) арқылы интерфейсті әр түрлі тілдерде пайдалануға мүмкіндік береді. Ultimate редакциясы негізінен үй қолданушылары мен шағын ұйымдарға арналған, бірақ ірі компанияларда корпоративтік лицензия арқылы да қолданылуы мүмкін. Ultimate редакциясы Windows 7 ядросын қолданады және жүйенің негізгі құрылымы Windows 7 жүйесінің басқа редакцияларымен бірдей. Ол тұрақтылық және өнімділік жағынан [[Windows Vista]] жүйесінен жоғары. Ultimate негізгі қызметтерді ұсынады: файлдарды басқару, бағдарламаларды орнату, интернетке қосылу, мультимедиа файлдарын ойнату және жүйені баптау. [[Windows Explorer]], тапсырмалар тақтасы, [[Start мәзірі]] және басқару тақтасы толық жұмыс істейді. Ultimate интерфейсі Windows 7 стилінде көрсетіледі және барлық визуалды эффектілерді қолдайды. [[Windows Aero]] интерфейсі терезелердің мөлдірлігін, анимацияны және жұмыс үстелін сәндеуді қамтамасыз етеді. Мультимедиа функциялары толыққанды. Ultimate редакциясында [[Windows Media Player]] және [[Windows Media Center]] бар. Бұл пайдаланушыларға мультимедиа файлдарын стандартты және кеңейтілген түрде ойнатуға мүмкіндік береді. Ultimate редакциясы желілік мүмкіндіктерді толық қамтамасыз етеді. Пайдаланушы [[Wi-Fi]] және корпоративтік желілерге қосыла алады, файлдарды ортақ пайдалана алады, принтерлерді желі арқылы қолданады. Ultimate корпоративтік желілерде [[Active Directory]] қызметімен интеграцияланады. [[Group Policy]] арқылы әкімшілік саясаттарды енгізу мүмкіндігі бар. Enterprise сияқты, Ultimate редакциясы Volume Activation немесе Windows Anytime Upgrade арқылы лицензиялана алады. Ultimate редакциясы 32-биттік және 64-биттік құрылғыларда жұмыс істей алады. 32-биттік жүйелер жедел жадыны максимум 4 ГБ дейін қолданса, 64-биттік жүйелер одан көп жадыны қолдай алады. Ultimate көп ядролы процессорлармен және үлкен жад көлемімен үйлесімді жұмыс істейді. Ultimate редакциясы BitLocker шифрлау технологиясын қолдайды, бұл деректерді қорғауға арналған негізгі құрал болып табылады. Сонымен қатар Encrypting File System (EFS) арқылы файлдарды шифрлауға мүмкіндік бар. [[User Account Control]] функциясы арқылы жүйенің қауіпсіздігі қамтамасыз етіледі. [[Parental Controls]] функциясы арқылы ата-аналар балалардың компьютерді пайдалану уақытын шектей алады, белгілі бір бағдарламаларға кіруді бақылауға болады. [[Windows Update]] арқылы Ultimate редакциясы автоматты түрде жаңартулар алады. Жүйе қауіпсіздік патчтарын, қателерді түзету және қызмет жаңартуларын орнатады. Ultimate редакциясы Windows XP Mode мүмкіндігін қолдайды, бұл ескі бағдарламаларды виртуалды түрде іске қосуға мүмкіндік береді. Ultimate редакциясының артықшылығы — толық функционалды интерфейс, барлық визуалды және мультимедиа мүмкіндіктері, корпоративтік және жеке қолданушыларға арналған толық құралдар. Бұл редакция Multi-Language User Interface пакеттерін қолдайды, Aero интерфейсін пайдаланады, виртуализация және BitLocker сияқты барлық функцияларды қамтиды. Ultimate редакциясы Windows 7 жүйесінің ең толық және икемді нұсқасы болып есептеледі. [[Сурет:Finished step.jpg|нобай|277px|Ultimate түріндегі GUI. diskpart.exe мен cmd.exe терезелері орналасқан. Aero қосылған]] Windows 7 Ultimate корпоративтік және үй қолданушылары үшін теңдессіз мүмкіндіктерді ұсынады. Ол барлық негізгі қызметтерді, визуалды эффектілерді, мультимедиа функцияларын, желілік және қауіпсіздік құралдарын біріктіреді. Ultimate редакциясы барлық тілдік пакеттерді қолдап, кеңейтілген лицензиялау және виртуализация мүмкіндіктерін ұсынады. Ultimate редакциясы Windows Anytime Upgrade қызметін қолдайды. Бұл қызмет арқылы басқа Windows 7 редакцияларынан Ultimate редакциясына көшуге болады. Лицензия сатып алғаннан кейін қосымша функциялар автоматты түрде ашылады. Ultimate редакциясы үй, шағын және орта ұйымдарда толық функционалды Windows 7 тәжірибесін қамтамасыз етеді. Windows 7 Ultimate — Microsoft компаниясының Windows 7 жүйесінің ең толық редакциясы. Ол барлық визуалды, мультимедиа, желілік және қауіпсіздік функцияларын қамтиды. Ultimate редакциясы әр түрлі тілдерде интерфейс ұсынуға, виртуализация құралдарын қолдануға және деректерді қорғау мүмкіндігін қамтамасыз етуге арналған. Бұл редакция Windows 7 жүйесінің барлық функцияларын қолдануға мүмкіндік береді. <ref>[https://www.scribd.com/document/159875803/History-of-Microsoft-Windows Windows тарихы (арасында кейбір ақпараттар)]</ref><ref>[https://petri.com/windows-7-editions-comparison/ Windows 7 Релиз нұсқалары]</ref><ref>[https://www.cnet.com/tech/services-and-software/windows-7-starter-edition-explained/ Windows 7 Starter ақпарат (1-)]</ref><ref>[https://technologizer.com/2009/04/22/windows-7-starter-edition-its-trialware/index.html Windows 7 Starter ақпарат (2-)]</ref><ref>[https://www.brevis.ru/software/microsoft/operating-systems/windows-7-home-basic Windows 7 Home-Basic ақпарат (орысша 1-)]</ref> <ref>[https://www.about-win7.com/windows-7-home-basic.html Home basic нұсқасының қолданылым, функциялары]</ref> <ref>[https://www.pcworld.com/article/527623/windows7-7.html Windows 7-нің 6 нұсқасының баяндамасы]</ref> == Дереккөздер == <references/> == Тағы қараңыз == * [[Windows XP]] * [[Windows Vista]] * [[Windows 8]] [[Санат:Операциялық жүйелер]] 7dyhwp39mppv1o9g4gfu64rrhd605ap 3576102 3576101 2026-04-03T12:45:59Z MuratbekErkebulan 162992 /* Шығару күні және танымалдық */ 3576102 wikitext text/x-wiki '''Windows 7''' - [[Microsoft|Microsoft корпорациясының]] отбасындағы, [[компьютер|компьютерлерге]] арналған операциялық жүйесі. {{Операциялық жүйе | Аты = <center> <span style="color:green;">Windows 7</span> </center> |- | Отбасысы = Microsoft Windows | Логотипі = | Скриншоты = [[Сурет:Microsoft Windows 7 wordmark.svg|222px]] | Атауы = Windows 7 жұмыс үстелі | Жасаушы = [[Microsoft]] | Сайты = [https://www.microsoft.com/windows7 Official website] | Жағдайы = Жұмысын аяқтаған<ref>{{cite web|url=http://www.microsoft.com/resources/sharedsource/windowslp.mspx|title=Windows Licensing Programs|publisher=[[Microsoft]]|accessdate=2008-09-21|date=June 2011}}</ref> | Лицензиясы = Меншік бағдарламалық жасақтама | Компьютерлік платформасы = [[IA-32]] және [[x86]] (32-биттік жүйе), [[x64]] (64-биттік жүйе) | Жаңарту тәсілі = [[Windows Update]], [[System Center Configuration Manager|SCCM]] | Ядро типі = [[Hybrid kernel|Hybrid]] | Негізгі шыққан күні = 22 қазан 2009 | Ескеру = Өнім өмірлік циклі [[14 қаңтар]] [[2020 жыл|2020]]-да аяқталды }} ==Шығару күні және танымалдық == Oперациялық жүйе [[22 қазан]]да [[2009 жыл]]ғы сатылымға шықты.Web Analytics [EN] айтуынша, Интернетке кіру үшін операциялық жүйелердің әлемде қолданылатын арасында Windows 7 желтоқсан [[2015 жыл|2015]] үлесінің ▼ 37,0% құрады. [[Windows XP]] - осы өлшем бойынша, ол [[2011 жыл]]дың [[тамыз]], алдыңғы көшбасшы ұрып, бірінші орында тұр. [[Сурет:Windows 7 Calculator.png|Windows 7 есептегі|нобай|122px]] ==Негізгі ерекшеліктері== Бұл операциялық жүйеге Unicode 5.1 қолданады. Іздеу панелі Instant Search қазір көп тілдерді таниды. Операциялық жүйенің барлық нұсқалары 50 жаңа қаріптерді қамтиды. Windows 7 - көрсету үшін латын қарағанда Латын тіліне жатпайтын таңбаларды көрсету үшін көп қаріптерді қамтитын Windows алғашқы нұсқасы. ==Нұсқалары== ===Windows 7 Starter=== ---------- Windows 7 Starter — [[Microsoft]] компаниясы шығарған [[Windows 7]] операциялық жүйесінің ең қарапайым және ең төменгі деңгейдегі редакциясы. Бұл нұсқа негізінен әлсіз компьютерлерге, әсіресе [[нетбук]] сияқты құрылғыларға арналған. Windows 7 Starter толық функционалды Windows 7 редакцияларымен салыстырғанда мүмкіндіктері азайтылған және көптеген қосымша функциялары алып тасталған. Ол пайдаланушыға негізгі жүйелік мүмкіндіктерді береді, бірақ интерфейсті кеңейтіп баптау, мультимедиа қызметтері және кәсіби қолдануға арналған функциялар бойынша шектеулері көп болады. Windows 7 Starter көбінесе арзан құрылғыларға алдын ала орнатылып сатылатын OEM нұсқа ретінде таралды. [[Сурет:Замшелый булыжник4.jpg|нобай|222px|Windows 7 Starter]] Windows 7 Starter [[2009 жыл]]ы Windows 7 жүйесімен бірге шығарылды. Ол Windows 7 Home Basic, Home Premium, Professional және Ultimate редакцияларымен қатар ұсынылды. Дегенмен Starter редакциясының басты ерекшелігі — оның кең таралуы көбінесе дүкенде бөлек сатылым арқылы емес, компьютер өндірушілерінің құрылғыларына алдын ала орнатылған түрде жүзеге асуы болды. Starter нұсқасы ең алдымен арзанырақ құрылғылар нарығына бағытталды. Ол кезеңде [[нетбук]] деп аталатын шағын ноутбуктар кеңінен таралған еді. Нетбуктардың процессор қуаты төмен, жедел жады көлемі аз, қатқыл дискі көлемі шектеулі болатын. Сол себепті Windows 7 Starter жүйесі ресурстарды аз пайдаланатын, жеңілдетілген жүйе ретінде жасалды. Windows 7 Starter редакциясы Windows 7 ядросын пайдаланады және жүйенің негізі басқа редакциялармен бірдей. Яғни, ішкі құрылымы жағынан ол Windows 7 отбасына жатады және Windows 7-нің негізгі компоненттерін қолданады. Бірақ Starter редакциясында көптеген визуалды және функционалды мүмкіндіктер қысқартылған. Бұл қысқарту әлсіз құрылғыларда өнімділікті арттыру және жүйенің тұрақты жұмыс істеуін қамтамасыз ету мақсатында жасалды. Starter редакциясы көптеген қолданушылар үшін интернетке шығу, мәтін жазу, электрондық пошта қолдану және қарапайым тапсырмаларды орындау сияқты күнделікті әрекеттер үшін жеткілікті болды. Windows 7 Starter интерфейсі Windows 7-ге ұқсас болғанымен, графикалық мүмкіндіктері шектеулі. Starter редакциясында [[Windows Aero]] интерфейсі жоқ. [[Windows Aero]] — [[Windows Vista]] және Windows 7 жүйелерінде қолданылған көрнекі интерфейс технологиясы. Оның құрамына мөлдір терезелер, анимацияланған ауысулар, алдын ала көрініс беру, терезелерді экранда ыңғайлы орналастыру және басқа да визуалды элементтер кіретін. Starter редакциясында Aero функциялары болмағандықтан, жүйе қарапайым классикалық стильге жақын интерфейсті қолданады. Бұл өзгеріс жүйеге түсетін графикалық жүктемені азайтады және әлсіз видеокарта немесе интеграцияланған графикасы бар құрылғыларда өнімділікті жақсартады. Windows 7 Starter редакциясының ең белгілі шектеулерінің бірі — жұмыс үстелінің фон суретін стандартты тәсілмен өзгерту мүмкіндігінің жоқтығы. Starter редакциясында пайдаланушы әдеттегі басқару мәзірі арқылы обои қоюды өзгерте алмайды. Басқа редакцияларда фон суретті оңай ауыстыруға болады, ал Starter редакциясында бұл функция әдейі өшірілген. Бұл Microsoft компаниясының Starter редакциясын басқа редакциялардан айыру және қолданушыларды қымбат редакцияларға көшуге ынталандыру саясатының бір бөлігі болды. Дегенмен кейбір пайдаланушылар үшін бұл маңызды шектеу емес, себебі Starter редакциясы негізінен қарапайым қолдануға арналған еді. Windows 7 Starter тек 32-биттік архитектурада шығарылды. Яғни, ол 64-биттік нұсқада қолжетімді болмады. Бұл да оның төмен ресурсты құрылғыларға бағытталғанын көрсетеді. 32-биттік жүйелерде жедел жадыны қолдану шектеулі болады. Starter редакциясы әдетте 2 гигабайт жедел жадыға дейінгі құрылғыларда жұмыс істеуге бағытталған. Кейбір құрылғыларда 1 ГиБ RAM жиі кездесетін. 64-биттік жүйе үлкен жадты қолдайды, бірақ Starter редакциясында бұл мүмкін емес еді. Сондықтан Windows 7 Starter заманауи құрылғыларға емес, әлсіз техникалық сипаттамалары бар нетбуктарға арналған. Windows 7 Starter редакциясы негізгі функцияларды қамтамасыз етеді. Оның құрамында [[Windows Explorer]], [[Start мәзірі]], тапсырмалар тақтасы, басқару тақтасы және жүйелік баптаулар бар. Пайдаланушы файлдармен жұмыс істей алады, интернетке қосыла алады, бағдарламаларды орната алады және қолдана алады. Starter редакциясында интернетке қосылу үшін [[Internet Explorer]] браузері әдепкі түрде орнатылған. Сонымен қатар пайдаланушы басқа браузерлерді де орната алады. Жүйеде файлдарды басқару, папкалар құру, флешка қолдану және желілік функциялар бар. Бұл жағынан Starter редакциясы Windows 7 жүйесінің толық мүмкіндіктерін базалық деңгейде сақтайды. Windows 7 Starter редакциясында мультимедиа мүмкіндіктері шектеулі. Онда [[Windows Media Center]] жоқ. Windows Media Center — теледидар көру, медиа кітапхананы басқару, фильмдер мен музыка ұйымдастыру және бейне жазу сияқты қызметтерді біріктіретін мультимедиа платформасы. Бұл бағдарлама Home Premium және одан жоғары редакцияларда бар. Starter редакциясында мультимедианы басқару тек [[Windows Media Player]] арқылы жүзеге асады. Windows Media Player музыка тыңдау және бейне көру мүмкіндігін береді, бірақ Media Center сияқты кеңейтілген интерфейс пен теледидар қызметтері жоқ. Windows 7 Starter редакциясында кейбір кәсіби функциялар қолжетімді емес. Мысалы, доменге қосылу функциясы жоқ. [[Домен]] — корпоративтік желілерде компьютерлерді орталықтан басқаруға арналған жүйе. Бұл мүмкіндік Windows 7 Professional, Enterprise және Ultimate редакцияларында болады. Starter редакциясында доменге қосылу болмағандықтан, ол кеңсе және корпоративтік ортаға арналмаған. Ол тек үй жағдайында және жеке қолданушылар үшін ыңғайлы. Сонымен қатар Starter редакциясында [[Group Policy]] сияқты әкімшілік құралдар жоқ, бұл да оны кәсіби қолдануға жарамсыз етеді. Windows 7 Starter редакциясында [[Remote Desktop]] функциясы толық іске аспайды. Remote Desktop — басқа компьютерге қашықтан қосылып басқаруға мүмкіндік беретін технология. Starter редакциясында Remote Desktop клиенті ретінде қосылып жұмыс істеуге болады, бірақ Starter орнатылған компьютерге сырттан қосылып басқару мүмкіндігі жоқ. Бұл функция Windows 7 Professional және Ultimate редакцияларында толық қолжетімді. Starter редакциясы арқылы пайдаланушы басқа компьютерге қосыла алады, бірақ Starter жүйесінің өзі қашықтан басқарылатын сервер бола алмайды. Windows 7 Starter редакциясында қауіпсіздік құралдары Windows 7 жүйесінің жалпы қауіпсіздік құрылымына сүйенеді. Онда [[Windows Firewall]] және [[Windows Defender]] сияқты негізгі қорғаныс қызметтері бар. Starter редакциясы [[Windows Update]] арқылы жаңартулар алып тұра алады. Бұл оның маңызды артықшылығы болып саналады, себебі жеңілдетілген редакция болса да, қауіпсіздік жаңартулары арқылы жүйені қорғау мүмкіндігі бар. Бірақ Starter редакциясында кейбір кеңейтілген қауіпсіздік құралдары жоқ. Мысалы, [[BitLocker]] шифрлау технологиясы Starter редакциясында қолжетімді емес. [[BitLocker]] тек Ultimate және Enterprise редакцияларында бар. Starter редакциясында дискті толық шифрлау мүмкіндігі болмағандықтан, деректерді қорғау деңгейі төмендеу болуы мүмкін. Windows 7 Starter редакциясы көптеген стандартты бағдарламаларды орнатуға мүмкіндік береді. Пайдаланушы [[Microsoft Office]] сияқты бағдарламаларды қолдана алады немесе тегін офистік бағдарламаларды орната алады. Сонымен қатар сурет қарау бағдарламалары, архиваторлар және медиа плеерлер жұмыс істей алады. Дегенмен құрылғының техникалық қуаты төмен болғандықтан, ауыр бағдарламалар Starter орнатылған нетбуктарда баяу жұмыс істеуі мүмкін. Мысалы, заманауи ойындар немесе үлкен көлемдегі графикалық редакторлар Starter жүйесі орнатылған құрылғыларда тиімді жұмыс істемейді. Бұл Windows 7 Starter редакциясының негізгі қолдану саласы жеңіл жұмыс екенін көрсетеді. Windows 7 Starter редакциясында виртуализация мүмкіндіктері де шектеулі. Windows 7 Professional және Ultimate редакцияларында [[Windows Virtual PC]] және [[Windows XP Mode]] сияқты функциялар бар. XP Mode — [[Windows XP]] жүйесін виртуалдық ортада іске қосып, ескі бағдарламаларды қолдануға мүмкіндік беретін құрал. Starter редакциясында бұл мүмкіндік жоқ. Сондықтан ескі бағдарламаларды арнайы режимде іске қосу Starter редакциясында қиын болуы мүмкін. Бұл да Starter редакциясының қарапайым қолдануға арналғанын білдіреді. Windows 7 Starter редакциясы желілік мүмкіндіктерді базалық деңгейде қолдайды. Ол Wi-Fi желілеріне қосыла алады, үй желісін құра алады және интернетті қолдануға мүмкіндік береді. Starter редакциясында [[HomeGroup]] функциясы бар. HomeGroup арқылы үй ішіндегі компьютерлер арасында файлдар мен принтерлерді бөлісуге болады. Бұл функция Starter редакциясында қолданушылар үшін пайдалы болды, себебі ол үй жағдайында желі арқылы файл алмасуды жеңілдетті. Бірақ Starter редакциясында корпоративтік желіге арналған кеңейтілген құралдар жоқ болғандықтан, кәсіби желілерде қолдану шектеулі болды. Windows 7 Starter редакциясының өнімділігі көбінесе оның жеңілдетілген құрылымына байланысты жақсы болып көрінді. [[Windows Aero]] интерфейсінің жоқтығы, кейбір қызметтердің өшірілуі және визуалды эффектілердің аз болуы жүйенің жылдам жүктелуіне әсер етті. Бұл әсіресе әлсіз процессорлы және аз жадты нетбуктарда маңызды еді. Starter редакциясы қолданушыларға Windows 7-нің жалпы тұрақтылығын және қарапайым интерфейсін ұсынып, құрылғының қуатын артық жүктемей жұмыс істеуге мүмкіндік берді. Windows 7 Starter редакциясының лицензиялау түрі көбінесе OEM форматында болды. OEM лицензиясы дегеніміз — операциялық жүйе компьютер өндірушілері арқылы алдын ала орнатылып сатылатын лицензия. Windows 7 Starter жеке дүкендерде сирек сатылғанымен, Acer, [[Asus]], [[Hewlett-Packard|HP]], [[Dell]] және басқа да өндірушілердің нетбуктарында жиі кездесетін. Бұл жүйе арзанырақ болғандықтан, құрылғының жалпы бағасын төмен ұстауға мүмкіндік берді. [[Microsoft]] Starter редакциясы арқылы [[Linux]] жүйесі орнатылған арзан нетбуктармен бәсекелесуге тырысты, себебі сол кезде кейбір құрылғылар Ubuntu немесе басқа [[Linux]] дистрибутивтерімен сатылған болатын. Windows 7 Starter редакциясында пайдаланушы тіркелгілерін басқару мүмкіндігі бар. Бірнеше пайдаланушыға арналған есепшоттар жасауға болады, әкімші және стандартты қолданушы құқықтарын бөлуге болады. Starter редакциясында [[User Account Control]] қызметі де жұмыс істейді. Бұл қызмет жүйеге өзгеріс енгізу кезінде пайдаланушыдан рұқсат сұрайды және қауіпсіздік деңгейін арттырады. Сонымен қатар Starter редакциясында [[Parental Controls]] құралдары бар. Бұл құрал ата-аналарға балалардың компьютерді қолдану уақытын шектеуге және белгілі бір бағдарламаларға кіруді бақылауға мүмкіндік береді. Windows 7 Starter редакциясы үшін [[Microsoft]] компаниясы [[Windows Anytime Upgrade]] қызметін ұсынды. Бұл қызмет арқылы пайдаланушы Starter редакциясын жоғарырақ редакцияға ауыстыра алады. Мысалы, Home Premium немесе Professional редакциясына көшуге мүмкіндік болды. Бұл үшін қосымша лицензия кілтін сатып алу қажет. Жаңарту процесі кезінде жүйені қайта орнатудың қажеті болмады, тек лицензия ауыстырылып, қосымша функциялар автоматты түрде ашылатын. Бұл Starter қолданушылары үшін ыңғайлы шешім болды, себебі олар қажет болған жағдайда жүйенің толық мүмкіндіктерін сатып алып қолдана алды. Windows 7 Starter редакциясының шектеулері кейбір қолданушыларды басқа редакцияларға көшуге мәжбүр етті. Мысалы, жұмыс үстелінің фон суретін өзгерту мүмкіндігі жоқ болғандықтан, пайдаланушылар арнайы үшінші тарап бағдарламаларын қолдануға тырысатын. Сонымен қатар [[Windows Aero]] интерфейсінің жоқтығы және кейбір функциялардың болмауы да Starter редакциясын қарапайым деңгейде қалдырды. Бірақ Starter редакциясының негізгі мақсаты — ең төменгі деңгейдегі компьютерлерде Windows тәжірибесін беру болғандықтан, бұл шектеулер әдейі енгізілген еді. Windows 7 Starter редакциясы Windows 7 жүйесінің басқа редакцияларымен салыстырғанда ең аз мүмкіндіктерге ие болса да, ол Windows 7 ядросының тұрақтылығы мен өнімділігін сақтап қалды. Starter жүйесі Windows Vista жүйесіне қарағанда жеңіл және жылдам жұмыс істеді. Бұл әсіресе Vista жүйесін көтере алмайтын әлсіз құрылғылар үшін пайдалы болды. Starter редакциясы [[Windows XP]] жүйесінен кейінгі кезеңде Windows интерфейсін жаңартуға мүмкіндік берді, бірақ [[Windows XP]]-ге қарағанда кейбір аппараттық талаптары жоғары болды. Windows 7 Starter редакциясы қазіргі уақытта ресми түрде ескірген жүйе болып есептеледі. Microsoft Windows 7 жүйесіне негізгі қолдауды [[2015 жыл]]ы тоқтатты, ал кеңейтілген қолдауды [[2020 жыл]]дың [[14 қаңтар]]ында аяқтады. Бұл күннен кейін Windows 7 Starter үшін қауіпсіздік жаңартулары шығарылмайды. Сондықтан Windows 7 Starter жүйесін интернетке қосылып қолдану қауіпсіздік тұрғысынан қауіпті болуы мүмкін. Қауіпсіздік жаңартулары тоқтағаннан кейін жаңа осалдықтар түзетілмейді және жүйе вирустар мен шабуылдарға осал болады. Сол себепті қазіргі кезде Windows 7 Starter тек офлайн режимде немесе арнайы мақсатта ғана қолдануға ұсынылады. Windows 7 Starter редакциясы көптеген қазіргі бағдарламалардың талаптарына сәйкес келмейді. Кейбір заманауи браузерлер Windows 7-ні қолдауды тоқтатты. Сонымен қатар көптеген бағдарламалар [[Windows 10]] немесе [[Windows 11]] жүйелерін талап етеді. Бұл Windows 7 Starter редакциясын күнделікті қолдануға қиындық туғызады. Бірақ ретро компьютерлермен айналысатын адамдар үшін Starter редакциясы қызықты болуы мүмкін, себебі ол әлсіз компьютерлерде Windows 7 интерфейсін қолдануға мүмкіндік береді. Кейбір пайдаланушылар оны ескі ойындарды немесе бағдарламаларды іске қосу үшін қолданады. Windows 7 Starter редакциясы Windows тарихында нетбук дәуірімен тығыз байланысты. Нетбуктар [[2008 жыл|2008]]–[[2011 жыл]]дары өте танымал болды, бірақ кейіннен олардың орнын планшеттер және қуаттырақ ноутбуктар басты. Starter редакциясы сол кезеңдегі арзан құрылғылар нарығына арналған маңызды өнім болды. Ол Windows жүйесін арзанырақ құрылғыларда кең таратуға мүмкіндік берді. Microsoft Starter редакциясы арқылы пайдаланушыларға Windows интерфейсін ұсынды және Linux сияқты тегін жүйелермен бәсекеге түсті. Қорытындылай келе, Windows 7 Starter — Windows 7 операциялық жүйесінің ең төменгі деңгейдегі редакциясы. Ол негізінен [[нетбук]] және әлсіз [[ноутбук]] құрылғыларына арналған. Оның негізгі артықшылығы жүйенің жеңіл жұмыс істеуі және қарапайым қолданушыларға қажетті базалық функцияларды беруінде. Бірақ оның кемшілігі көптеген мүмкіндіктердің жоқтығында, мысалы Aero интерфейсінің болмауы, жұмыс үстелін толық баптай алмау, [[Windows Media Center]] және кәсіби желілік функциялардың жоқтығы. Windows 7 Starter өзінің дәуірінде арзан құрылғылар үшін қолайлы шешім болғанымен, қазіргі уақытта ол ескірген жүйе ретінде қарастырылады және ресми қолдау тоқтағандықтан, қауіпсіздік мәселелері бар. ===Windows 7 Home Basic=== ------- Windows Home Basic — [[Microsoft]] компаниясы шығарған Windows 7 операциялық жүйесінің жеңілдетілген редакциясы. Бұл нұсқа негізінен үй қолданушыларына арналған және төмен немесе орта деңгейлі компьютерлерде жұмыс істеу үшін жасалған. Windows Home Basic редакциясы Windows 7 Starter нұсқасынан функционалдығы жоғары, бірақ Windows 7 Home Premium, Windows 7 Professional және Windows 7 Ultimate сияқты редакциялармен салыстырғанда кейбір функциялары шектеулі. Home Basic редакциясы [[2009 жыл]]ы Windows 7 жүйесімен бірге нарыққа шықты. Ол барлық аймақтарда бірдей сатылмаған, көбіне дамушы мемлекеттерге бағытталған. Microsoft компаниясы Home Basic редакциясын арзан компьютерлерде қолдануға ыңғайлы ету үшін шығарды. Home Basic көбінесе жаңа ноутбуктарға немесе үстел компьютерлеріне алдын ала орнатылып сатылды. Дүкендерде бөлек лицензия ретінде сирек кездескен. OEM лицензиясы арқылы таралды. Home Basic редакциясы Windows 7 ядросын қолданады және жүйенің негізгі құрылымы Windows 7 жүйесінің басқа редакцияларымен бірдей. Ол тұрақтылық пен өнімділік жағынан [[Windows Vista]] жүйесінен жақсы. Home Basic негізгі қызметтерді ұсынады: файлдарды басқару, бағдарламаларды орнату, интернетке қосылу, мультимедиа файлдарын ойнату және жүйені баптау. Windows Explorer, тапсырмалар тақтасы, [[Start мәзірі]] және басқару тақтасы Home Basic нұсқасында толық жұмыс істейді. Home Basic интерфейсі қарапайым стильде көрсетіледі, Aero функциялары толық қолжетімді емес. Жүйеде фон суретін өзгертуге болады, бірақ кейбір визуалды эффектілер жоқ. Мультимедиа функциялары орташа деңгейде қамтамасыз етілген. Home Basic жүйесінде [[Windows Media Player]] бар, бірақ [[Windows Media Center]] жоқ. Пайдаланушылар мультимедианы стандартты ойнатқыш арқылы немесе үшінші тар[[Сурет:HelloWorld applet screenshot.png|нобай|277px|Home Basic-тегі терезе GUI-і]]ап бағдарламалары арқылы пайдалана алады. Home Basic редакциясы желілік функциялар жағынан жеткілікті. Пайдаланушы [[Wi-Fi]] желілеріне қосыла алады, жергілікті желі арқылы файлдар алмасып, принтерлерді ортақ қолдана алады. Home Basic жүйесі 32-биттік немесе 64-биттік құрылғыларда жұмыс істей алады. 32-биттік нұсқалар жедел жадыны максимум 4 ГиБ дейін қолдай алады, ал 64-биттік жүйе одан көп жадыны пайдалана алады. Home Basic редакциясы [[User Account Control]] арқылы қауіпсіздікті қамтамасыз етеді. [[Parental Controls]] функциясы арқылы ата-аналар балалардың компьютерді пайдалану уақытын шектей алады, белгілі бір бағдарламаларға кіруді бақылауға мүмкіндік береді. Home Basic редакциясында Windows Update арқылы қауіпсіздік жаңартулары алынады, бірақ BitLocker шифрлау технологиясы қолжетімді емес. Windows Anytime Upgrade қызметі арқылы Starter немесе Home Basic қолданушылары Higher редакцияларға, мысалы Home Premium немесе Professional-ға көшу үшін лицензия сатып ала алады. Жаңарту кезінде жүйені қайта орнатудың қажеті жоқ, тек лицензия ауыстырылады, қосымша функциялар автоматты түрде ашылады. Home Basic жүйесінде визуалды және мультимедиа шектеулері болса да, ол төмен қуатты нетбук немесе ноутбук құрылғыларында жақсы жұмыс істейді. Aero интерфейсінің болмауы, кейбір қызметтердің өшірілуі және визуалды эффектілердің аз болуы жүйенің жылдам жүктелуіне әсер етеді. Home Basic редакциясының басты артықшылығы — жеңіл, қарапайым интерфейс және негізгі функциялардың сақталуы. Home Basic редакциясының шектеулері кейбір қолданушыларды Home Premium немесе Professional редакцияларына көшуге мәжбүр етті. Бұл шектеулерге Aero интерфейсінің толық болмауы, [[Windows Media Center]] функциясының жоқтығы, кәсіби желілік құралдардың болмауы жатады. Дегенмен Home Basic редакциясы арзан құрылғыларда Windows 7 интерфейсін тәжірибе жасауға мүмкіндік берді. Қорытындылай келе, Windows Home Basic — Microsoft компаниясының Windows 7 жүйесінің жеңілдетілген редакциясы. Ол әсіресе төмен қуатты нетбук және ноутбук құрылғыларында жұмыс істеуге арналған. Оның басты артықшылығы — жеңіл, қарапайым интерфейс және негізгі қолданушы функцияларының сақталуы. Шектеулеріне қарамастан, Home Basic үй қолданушылары үшін қарапайым және тиімді шешім болды. ===Windows 7 Enterprise=== -------- Windows 7 Enterprise — Microsoft компаниясы шығарған Windows 7 операциялық жүйесінің корпоративтік редакциясы. Бұл нұсқа ірі ұйымдар мен кәсіпорындарға арналған және желілік, қауіпсіздік және әкімшілік мүмкіндіктерге кең қолжетімділікті қамтамасыз етеді. Windows 7 Enterprise редакциясы Windows 7 Professional редакциясынан жоғары, бірақ Windows 7 Ultimate сияқты барлық жеке функцияларды қамтитынын атап өту керек. Enterprise редакциясы 2009 жылы Windows 7 жүйесімен бірге нарыққа шықты. Ол негізінен ірі компаниялар мен ұйымдарда Volume Licensing арқылы таратылады. Пайдаланушылар бұл редакцияны бөлек дүкеннен сатып ала алмайды. Enterprise корпоративтік желілерде жұмыс істеуге арналған мүмкіндіктермен жабдықталған. Windows 7 Enterprise ядросын қолданады және жүйенің негізгі құрылымы Windows 7 жүйесінің басқа редакцияларымен бірдей. Ол тұрақтылық және өнімділік жағынан [[Windows Vista]] жүйесіне қарағанда жоғары. Enterprise редакциясы негізгі функцияларды қамтамасыз етеді: файлдарды басқару, бағдарламаларды орнату, интернетке қосылу, мультимедиа файлдарын ойнату және жүйені баптау. [[Windows Explorer]], тапсырмалар тақтасы, Start мәзірі және басқару тақтасы Enterprise редакциясында толық жұмыс істейді. Enterprise интерфейсі Windows 7 стилінде көрсетіледі және барлық визуалды эффектілер мен [[Windows Aero]] функцияларын қолдайды. Aero интерфейсі арқылы терезелер мөлдір, анимациялар қосулы, жұмыс үстелін сәндеуге мүмкіндік бар. Мультимедиа функциялары толыққанды. Enterprise жүйесінде [[Windows Media Player]] және [[Windows Media Center]] бар, бұл пайдаланушыларға мультимедиа файлдарын стандартты және кеңейтілген түрде қолдануға мүмкіндік береді. Enterprise редакциясы желілік функциялар жағынан толық. Пайдаланушы [[Wi-Fi]] және корпоративтік желілерге қосыла алады, файлдарды ортақ пайдалана алады, принтерлерді желі арқылы қолданады. Enterprise корпоративтік желілерде [[Active Directory]] қызметімен интеграцияланады. Бұл қызмет арқылы қолданушыларды басқару, құқықтарды тағайындау және қауіпсіздікті бақылау мүмкіндігі бар. Enterprise редакциясында Group Policy арқылы әкімшілік саясаттарды енгізуге болады. Enterprise редакциясы 32-биттік және 64-биттік құрылғыларда жұмыс істей алады. 32-биттік жүйелер жедел жадыны максимум 4 ГБ дейін, ал 64-биттік жүйелер одан көп жадыны қолдануға мүмкіндік береді. Enterprise жүйесі көп ядролы процессорлармен және ірі жад көлемімен жұмыс істеуге арналған. Enterprise редакциясы BitLocker шифрлау технологиясын қолдайды. Бұл деректерді қорғауға арналған негізгі құрал. Сонымен қатар, Encrypting File System (EFS) арқылы файлдарды шифрлау мүмкіндігі бар. User Account Control функциясы арқылы жүйенің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге болады. Parental Controls функциясы корпоративтік ортада қолданылмайды, бірақ әкімшілік құқықтары бар пайдаланушылар үшін қауіпсіздік саясаттары қолданылады. Windows Update арқылы Enterprise жаңартуларын алу мүмкіндігі бар. Жүйе автоматты жаңартуларға қосылып, қауіпсіздік патчтарын, қателерді түзетулер мен қызмет жаңартуларын алады. Enterprise редакциясы Windows XP Mode мүмкіндігін қолдайды, бұл ескі бағдарламаларды виртуалды түрде іске қосуға мүмкіндік береді. Enterprise редакциясының негізгі артықшылығы — корпоративтік желілерде кеңейтілген басқару мүмкіндіктері. Ол Volume Activation арқылы лицензияланған ұйымдарға қолжетімді. Windows Anytime Upgrade Enterprise үшін қолданылады, бірақ көбіне ұйымдар Volume Licensing арқылы орнатады. Enterprise редакциясы Multi-Language User Interface (MUI) пакеттерін қолдайды, бұл әр түрлі тілдерде интерфейсті пайдалану мүмкіндігін береді. Enterprise редакциясы виртуализация құралдарын қолдайды. Windows Virtual PC және DirectAccess функциялары арқылы ұйымдарда қашықтықтан жұмыс істеу, корпоративтік желіге қауіпсіз қосылу мүмкіндігі бар. BranchCache қызметі арқылы деректерді локалды сақтау және желі тиімділігін арттыру мүмкіндігі қамтамасыз етіледі. AppLocker функциясы арқылы қолданушылардың қолданбаларды іске қосуына шектеу қоюға болады. Enterprise редакциясы корпоративтік қауіпсіздікті, желілік басқаруды және үлкен ұйымдарға арналған толық функционалды интерфейсті қамтамасыз етеді. Ол Aero, мультимедиа, виртуализация және тіл пакеттері сияқты барлық функцияларды қолдайды. Бұл редакция ірі компаниялар үшін Windows 7 жүйесінің ең толық және икемді нұсқасы болып саналады. ===Windows 7 Ultimate=== ---------- Windows 7 Ultimate — [[Microsoft]] компаниясы шығарған Windows 7 операциялық жүйесінің ең толық редакциясы. Бұл нұсқа үй және корпоративтік қолданушыларға арналған. Ultimate редакциясы барлық негізгі және кеңейтілген функцияларды қамтиды. Windows 7 Ultimate Windows 7 Home Premium және Windows 7 Professional редакцияларына қарағанда толық функционалды болып саналады. Ultimate редакциясы барлық визуалды эффектілер, мультимедиа мүмкіндіктері және корпоративтік функцияларды қолдайды. Windows 7 Ultimate [[2009 жыл]]ы Windows 7 жүйесімен бірге нарыққа шықты. Бұл редакция әр түрлі тілдік пакеттерді қолдайды және Multi-Language User Interface (MUI) арқылы интерфейсті әр түрлі тілдерде пайдалануға мүмкіндік береді. Ultimate редакциясы негізінен үй қолданушылары мен шағын ұйымдарға арналған, бірақ ірі компанияларда корпоративтік лицензия арқылы да қолданылуы мүмкін. Ultimate редакциясы Windows 7 ядросын қолданады және жүйенің негізгі құрылымы Windows 7 жүйесінің басқа редакцияларымен бірдей. Ол тұрақтылық және өнімділік жағынан [[Windows Vista]] жүйесінен жоғары. Ultimate негізгі қызметтерді ұсынады: файлдарды басқару, бағдарламаларды орнату, интернетке қосылу, мультимедиа файлдарын ойнату және жүйені баптау. [[Windows Explorer]], тапсырмалар тақтасы, [[Start мәзірі]] және басқару тақтасы толық жұмыс істейді. Ultimate интерфейсі Windows 7 стилінде көрсетіледі және барлық визуалды эффектілерді қолдайды. [[Windows Aero]] интерфейсі терезелердің мөлдірлігін, анимацияны және жұмыс үстелін сәндеуді қамтамасыз етеді. Мультимедиа функциялары толыққанды. Ultimate редакциясында [[Windows Media Player]] және [[Windows Media Center]] бар. Бұл пайдаланушыларға мультимедиа файлдарын стандартты және кеңейтілген түрде ойнатуға мүмкіндік береді. Ultimate редакциясы желілік мүмкіндіктерді толық қамтамасыз етеді. Пайдаланушы [[Wi-Fi]] және корпоративтік желілерге қосыла алады, файлдарды ортақ пайдалана алады, принтерлерді желі арқылы қолданады. Ultimate корпоративтік желілерде [[Active Directory]] қызметімен интеграцияланады. [[Group Policy]] арқылы әкімшілік саясаттарды енгізу мүмкіндігі бар. Enterprise сияқты, Ultimate редакциясы Volume Activation немесе Windows Anytime Upgrade арқылы лицензиялана алады. Ultimate редакциясы 32-биттік және 64-биттік құрылғыларда жұмыс істей алады. 32-биттік жүйелер жедел жадыны максимум 4 ГБ дейін қолданса, 64-биттік жүйелер одан көп жадыны қолдай алады. Ultimate көп ядролы процессорлармен және үлкен жад көлемімен үйлесімді жұмыс істейді. Ultimate редакциясы BitLocker шифрлау технологиясын қолдайды, бұл деректерді қорғауға арналған негізгі құрал болып табылады. Сонымен қатар Encrypting File System (EFS) арқылы файлдарды шифрлауға мүмкіндік бар. [[User Account Control]] функциясы арқылы жүйенің қауіпсіздігі қамтамасыз етіледі. [[Parental Controls]] функциясы арқылы ата-аналар балалардың компьютерді пайдалану уақытын шектей алады, белгілі бір бағдарламаларға кіруді бақылауға болады. [[Windows Update]] арқылы Ultimate редакциясы автоматты түрде жаңартулар алады. Жүйе қауіпсіздік патчтарын, қателерді түзету және қызмет жаңартуларын орнатады. Ultimate редакциясы Windows XP Mode мүмкіндігін қолдайды, бұл ескі бағдарламаларды виртуалды түрде іске қосуға мүмкіндік береді. Ultimate редакциясының артықшылығы — толық функционалды интерфейс, барлық визуалды және мультимедиа мүмкіндіктері, корпоративтік және жеке қолданушыларға арналған толық құралдар. Бұл редакция Multi-Language User Interface пакеттерін қолдайды, Aero интерфейсін пайдаланады, виртуализация және BitLocker сияқты барлық функцияларды қамтиды. Ultimate редакциясы Windows 7 жүйесінің ең толық және икемді нұсқасы болып есептеледі. [[Сурет:Finished step.jpg|нобай|277px|Ultimate түріндегі GUI. diskpart.exe мен cmd.exe терезелері орналасқан. Aero қосылған]] Windows 7 Ultimate корпоративтік және үй қолданушылары үшін теңдессіз мүмкіндіктерді ұсынады. Ол барлық негізгі қызметтерді, визуалды эффектілерді, мультимедиа функцияларын, желілік және қауіпсіздік құралдарын біріктіреді. Ultimate редакциясы барлық тілдік пакеттерді қолдап, кеңейтілген лицензиялау және виртуализация мүмкіндіктерін ұсынады. Ultimate редакциясы Windows Anytime Upgrade қызметін қолдайды. Бұл қызмет арқылы басқа Windows 7 редакцияларынан Ultimate редакциясына көшуге болады. Лицензия сатып алғаннан кейін қосымша функциялар автоматты түрде ашылады. Ultimate редакциясы үй, шағын және орта ұйымдарда толық функционалды Windows 7 тәжірибесін қамтамасыз етеді. Windows 7 Ultimate — Microsoft компаниясының Windows 7 жүйесінің ең толық редакциясы. Ол барлық визуалды, мультимедиа, желілік және қауіпсіздік функцияларын қамтиды. Ultimate редакциясы әр түрлі тілдерде интерфейс ұсынуға, виртуализация құралдарын қолдануға және деректерді қорғау мүмкіндігін қамтамасыз етуге арналған. Бұл редакция Windows 7 жүйесінің барлық функцияларын қолдануға мүмкіндік береді. <ref>[https://www.scribd.com/document/159875803/History-of-Microsoft-Windows Windows тарихы (арасында кейбір ақпараттар)]</ref><ref>[https://petri.com/windows-7-editions-comparison/ Windows 7 Релиз нұсқалары]</ref><ref>[https://www.cnet.com/tech/services-and-software/windows-7-starter-edition-explained/ Windows 7 Starter ақпарат (1-)]</ref><ref>[https://technologizer.com/2009/04/22/windows-7-starter-edition-its-trialware/index.html Windows 7 Starter ақпарат (2-)]</ref><ref>[https://www.brevis.ru/software/microsoft/operating-systems/windows-7-home-basic Windows 7 Home-Basic ақпарат (орысша 1-)]</ref> <ref>[https://www.about-win7.com/windows-7-home-basic.html Home basic нұсқасының қолданылым, функциялары]</ref> <ref>[https://www.pcworld.com/article/527623/windows7-7.html Windows 7-нің 6 нұсқасының баяндамасы]</ref> == Дереккөздер == <references/> == Тағы қараңыз == * [[Windows XP]] * [[Windows Vista]] * [[Windows 8]] [[Санат:Операциялық жүйелер]] jnwv6o4ti9dt4qpm7p5je5vcle66kfe Ақтөбе өңірлік университеті 0 558801 3576449 3521232 2026-04-04T05:32:45Z Rasulbek Adil 176232 3576449 wikitext text/x-wiki {{Университет |Аты = Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті |Қысқартылған аты = |Эмблемасы = |Сурет = [[Сурет:Zhubanov University 2025 Kazakh stamp.jpg|250px]] |Сурет атауы = 2025 жылғы Қазақстан пошта маркасындағы Жұбанов университеті |Шынайы аты = |Халықаралық атауы = Zhubanov University |Бұрынғы атауы = Ақтөбе педагогикалық институты |Ұраны = |Құрылған жылы = [[1935 жыл]] |Жабылған жылы = |Қайта құрылған = |Қайта құрылған жылы = |Түрі = Мемлекеттік университет |Бюджет = |Басшы лауазымы = |Басшы есімі = |Президенті = |Ғылыми жетекшісі = |Ректоры = Қарабасова Лаура Чапайқызы |Студенттер = |Шетел студенттері = |Мамандар = |Бакалавриат = |Магистратура = |Аспирантура = |Докторантура = |Ғылым докторы = |Профессоры = |Оқытушылар = |Орналасқан жері = {{байрақ|Қазақстан}} |Метро бекеті = |Кампус = |Мекенжайы = [[Ақтөбе]] қаласы, Ә.Молдағұлова даңғылы, 34 |Сайты = http://zhubanov.edu.kz/ |Марапаттары = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = |edu_region = }} '''Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті''' — [[Ақтөбе]] қаласында орналасқан жоғары оқу орны. ==Тарихы== Негізі 1935 жылы қыздар мұғалімдер институты ретінде қаланды. 1954 жылы ол Н. Байғанин атындағы Ақтөбе педагогика институты деп аталды. 1958 жылы институт таратылып, 1966 жылы қайта ашылды. Қазақ КСР - і Министрлер Кеңесінің 1990 жылғы 23 ақпандағы № 72 қаулысымен Ақтөбе педагогикалық институтына қазақ тіл білімінің тұңғыш профессоры, лингвист-ғалым Құдайберген Қуанұлы Жұбановтың есімі берілді. Қазақстан Республикасы Министрлер Кабинетінің 1996 жылғы 7 мамырдағы № 573 қаулысымен Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе педагогикалық институты Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе университеті болып қайта құрылды. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2001 жылғы 31 қаңтардағы № 163 қаулысымен Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе университетіне мемлекеттік мәртебе берілді. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 3 ақпандағы №128 қаулысы бойынша құрамынан Ақтөбе мемлекеттік педагогикалық институтының бөлініп шығуына байланысты Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе мемлекеттік университеті қайта құрылды. ==Факультеттер== *Физика-математикалық факультеті *Жаратылыстану факультеті *Филология факультеті *Техникалық факультет *Тарих факультеті *Экономика және құқық факультеті *Шет тілдер факультеті *Кәсіби-шығармашылық факультеті *Педагогика және білім берудегі менеджмент факультеті *Heriot-Watt халықаралық факультеті ==Дереккөздер== <ref>http://arsu.kz/kk {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304205830/http://arsu.kz/kk |date=2016-03-04 }}</ref> [[Санат:Қазақстан университеттері]] [[Санат:Ақтөбе жоғарғы оқу орындары]] pmxjj0zza1r06mras70i78x1cluaafn Аун Сан Су Чжи 0 560714 3576086 3518307 2026-04-03T12:09:14Z Xocolatl 119196 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:B50A3091 2.JPG]] → [[File:François Zimeray & Aung San Suu Kyi 2012.jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) 3576086 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер |түс=Үкімет басшысы |Қазақша есімі=Аун Сан Су Чжи |Шынайы есімі={{lang-my|အောင်ဆန်းစုကြည်}} |Суреті=Remise_du_Prix_Sakharov_%C3%A0_Aung_San_Suu_Kyi_Strasbourg_22_octobre_2013-18.jpg |Сурет ені= |Атауы= |Титулы=[[Мьянма мемлекеттік кеңесшісі]] |Ту=Flag of Myanmar.svg |Ту2=Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg |Реті=1 |Басқара бастады=[[6 сәуір]] [[2016 жыл|2016]] |Басқаруын аяқтады=[[1 ақпан]] 2021 |Ізашары=белгіленген ұстаным;<br>[[Тейн Сейн]] |Ізбасары=[[Мин Аун Хлайн]] |Президент=Тхин Чжо<br>Мьин Шве<br> Вин Мьин |Премьер= |Титулы_2=Мьянма Сыртқы істер министрі|Ту_2=Flag of Myanmar.svg|Ту2_2=Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg|Реті_2=2|Басқара бастады_2=[[30 наурыз]] [[2016 жыл]]|Басқаруын аяқтады_2=[[1 ақпан]] 2021|Ізашары_2=Унна Маун Лвин|Ізбасары_2=[[Унна Маун Лвин]]|Президент_2=Тхин Чжо<br>Мьин Шве<br> Вин Мьин |Премьер_2= |Титулы_3=Президент аппаратының министрі |Ту_3=Flag of Myanmar.svg|Ту2_3=Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg|Реті_3=3|Басқара бастады_3=[[30 наурыз]] [[2016 жыл|2021]]|Басқаруын аяқтады_3=[[1 ақпан]] 2021|Ізашары_3=Аун Мин<br>Хла Тун<br>Со Маун<br>Сое Тейн<br>Тейн Нюнт|Ізбасары_3=|Президент_3=Тхин Чжо<br>Мьин Шве<br> Вин Мьин|Титулы_4=Мьянма Білім министрлігі|Ту_4=Flag of Myanmar.svg|Ту2_4=Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg|Реті_4=4|Басқара бастады_4=[[30 наурыз]] [[2016 жыл]]|Басқаруын аяқтады_4=[[5 сәуір]] [[2016 жыл]]|Ізашары_4=Хин Сан-Йи|Ізбасары_4=Мио Тейн|Президент_4=Тхин Чжо|Титулы_5=Ұлттық Демократия лигасының президенті|Ту_5=Flag of National League for Democracy.svg|Ту2_5=|Реті_5=5|Басқара бастады_5=[[18 қараша]] [[2011 жыл]]|Басқаруын аяқтады_5=|Ізашары_5=Аун Шве|Ізбасары_5=|Президент_5=|Титулы_6=Оппозиция көшбасшысы|Ту_6=Flag of Myanmar.svg|Ту2_6=Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg|Реті_6=6|Басқара бастады_6=[[2 мамыр]] [[2012 жыл]]|Басқаруын аяқтады_6=[[29 қаңтар]] [[2016 жыл]]|Ізашары_6=Сай Хла Кьяу|Ізбасары_6=|Президент_6=Тейн Сейн|Титулы_7=Демократияға арналған Ұлттық лигасының бас хатшысы|Ту_7=Flag of National League for Democracy.svg|Ту2_7=|Реті_7=7|Басқара бастады_7=[[27 қыркүйек]] [[1988 жыл]]|Басқаруын аяқтады_7=[[18 қараша]] [[2011 жыл]]|Ізашары_7=|Ізбасары_7=|Президент_7=|Титулы_8=Мьянма оппозициясының көшбасшысы|Ту_8=Flag of Myanmar.svg|Ту2_8=Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg|Реті_8=8|Басқара бастады_8=[[2 мамыр]] [[2012 жыл]]|Басқаруын аяқтады_8=[[30 наурыз]] [[2016 жыл]]|Ізашары_8=Суи Тин|Ізбасары_8=|Президент_8= |Титулы_9=[[Мьянма ұлттық бірлігі үкіметі|Мьянма ұлттық бірлік үкіметінің мемлекеттік кеңесшісі]] |Ту_9=Flag of Myanmar.svg |Ту2_9=Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg |Реті_9=1 |Басқара бастады_9=[[16 сәуір]] 2021<ref>{{cite news |title=Opponents of Myanmar coup announce unity government |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/4/16/myanmar-silent-strike |access-date=3 June 2021 |work=[[Al Jazeera]] |date=16 April 2021}}</ref> |Басқаруын аяқтады_9= |Ізашары_9=белгіленген ұстаным;<br>[[Тейн Сейн]] |Ізбасары_9=[[Мин Аун Хлайн]] |Президент_9=Вин Мьин<br>Мьин Шве |Премьер_9= |Туған күні=19.06.1945|Туған жері=[[Янгон]], Британдық Бирма|Қайтыс болған күні=|Қайтыс болған жері=Ұлттық Демократия лигасының президенті|Жерленді=|Діні=|Әкесі=[[Аун Сан]]|Анасы=Кхин Чжи|Жұбайы=Майкл Эйрис|Балалары=|Партиясы=Демократияға арналған ұлттық лига|Білімі=|Мамандығы=|Қолтаңбасы=Aung San Suu Kyi signature 2013.svg|Сайты=[https://www.facebook.com/www.eng.nldchairperson.org/ Party website]|Commons=Аун Сан Су Чжи|Марапаттары=[[Сурет:Nobel prize medal.svg|20px]] [[Бейбітшілік саласындағы Нобель сыйлығы]]<br />Джавахарлал Неру Атындағы Сыйлық}} '''Аун Сан Су Чжи''' ({{lang-my|အောင်ဆန်းစုကြည်}} {{IPA|[àʊɴ sʰáɴ sṵ tɕì]}}; [[19 маусым]] [[1945 жыл|1945 жылы]]) — [[Мьянма|мьянмалық]] саясаткер, [[Мьянма|Мьянманың]] әскери хунтасына қарсы опппозициялық «Демократия үшін ұлттық лига» партиясының жетекшісі, 1991 жылғы [[Бейбітшілік саласындағы Нобель сыйлығы|Бейбітшілік саласындағы Нобель сыйлығының]] лауреаты. Президент Кеңсесінің үшін, электр энергиясы және энергияның үшін, және білім. 2012-2016 жж. Кэхму қалашығының өкілі, Өкілдер палатасына сайланды. Қазіргі Мьянма елінің әкесі Аун Санның және Хин Цзидің кіші қызы Аун Сан Су Чи [[Британ Бирмасы|Британдық Бирманың]] [[Янгон|Рангун]] қаласында дүниеге келген. 1964 жылы Дели университетін және 1968 жылы Оксфорд университетін бітіргеннен кейін БҰҰ-да үш жыл жұмыс істеді. Ол 1972 жылы Майкл Ариске үйленді, онымен бірге екі баласы болды. Аун Сан Су Чжи 1988 жылғы 8 тамыздағы 8888 көтерілісінде танымал болып, әскери хунтаны сынаған бірнеше отставкадағы армия шенеуніктерінің көмегімен жаңадан құрған ҰЛТ Бас хатшысы болды. 1990 жылғы сайлауда NLD Парламенттегі орындардың 81% иеленді, бірақ әскери үкімет ([[Бейбітшілік және даму жөніндегі мемлекеттік кеңес|Мемлекеттік Бейбітшілік және Даму Кеңесі]]- SPDC) билікті тапсырудан бас тартты, нәтижесінде халықаралық наразылық туды, нәтижелер жойылды. Ол сайлауға дейін қамауға алынды және әлемдегі ең танымал саяси тұтқындардың бірі бола отырып, 1989 жылдан 2010 жылға дейінгі 21 жылдың 15-інде үй қамағында болды. 1999 жылы ''[[Time|Time]]'' журналы оны «Ганди балаларының» бірі және зорлық-зомбылықтың рухани мұрагері деп атады. Ол 2003 жылы Депайин қырғынында NLD-мен байланысты кем дегенде 70 адам өлтірілген кезде қастандықтан аман қалды.<ref name="TimeTCOG">{{cite news|url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,993026,00.html|title=The Children of Gandhi|date=31 December 1999|magazine=Time|format=excerpt |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005013134/http://content.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C993026%2C00.html|archive-date=5 October 2013}}</ref> 2021 жылдың 1 ақпанында Аун Сан Су Чи 2021 жылғы қарашада Мьянмадағы жалпыұлттық сайлау нәтижелерін NLD жеңіп алған, жалған деп жариялағаннан кейін, [[Мьянмадағы әскери төңкеріске қарсы наразылық (2021)|2021 Мьянмадағы мемлекеттік төңкеріс кезінде тұтқындалып, қызметінен босатылды. Төңкеріс]] бүкіл елде наразылық тудырды.<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/world_news/myanma-generalyi-tonkers-sebebn-tusndrd-318810/ Мьянма генералы төңкеріс себебін түсіндірді .01.02.2021]</ref> == Атауы == ''Аун Сан Су Чжи'' басқа біреудің аттары сияқты, [[Тек, ата-тек, әулет есім]], бірақ оның туған үш туысынан: әкесі [[Аун Сан]], әкесінің әйелі «Суудан» және анасы Хин Кйден «Кие» дегеннен шыққан<ref name="Nobel.org">[http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1991/kyi-bio.html Aung San Suu Kyi&nbsp;– Biography]. Nobel Prize Foundation.</ref>. Бирмандық оны '''Доу Аун Сан Су Чжи''' деп атайды. До, «тайпасы» дегенді білдіретін, оның есімінің бір бөлігі емес<ref>{{cite web|url=http://www.myanmar.gov.mm/Perspective/persp1997/9-97/fam9-97.htm|title=Myanmar Family Roles and Social Relationships|publisher=[[Government of Myanmar]]|accessdate=24 September 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071026184413/http://www.myanmar.gov.mm/Perspective/persp1997/9-97/fam9-97.htm|archivedate=26 October 2007|deadurl=yes}}</ref>, бірақ «Мадам» деп аталатын кез келген аға және беделді әйел үшін құрмет. Бирмандық кейде оны Да Суу немесе Ама Су («Ана Суу») деп атайды<ref>{{cite news|url=http://www2.irrawaddy.org/article.php?art_id=15761|title=Suu Kyi Protester Arrested|last=Min Lwin|date=28 May 2009|work=The Irrawaddy|accessdate=7 August 2011}}</ref><ref>{{cite news|url=http://bur.irrawaddy.org//index.php/news/2010-11-12-10-25-42/4848-2010-11-13-11-54-29|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို "အမေစု"ဟု အော်ဟစ် နှုတ်ဆက်|date=13 November 2010|work=ဧရာဝတီ|language=Burmese|accessdate=7 August 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://oxforddictionaries.com/definition/Aung%2BSan%2BSuu%2BKyi|title=Aung San Suu Kyi|publisher=Oxford Dictionaries Online|accessdate=19 June 2012}}</ref><ref name="Pravda online">[http://english.pravda.ru/news/world/25-09-2007/97677-myanmar_britain-0 Aung San Suu Kyi should lead Burma], ''Pravda Online''. 25 September 2007</ref><ref name="equalitynow.org">[http://www.equalitynow.org/take_action/action112 The Next United Nations Secretary-General: Time for a Woman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304000409/http://www.equalitynow.org/take_action/action112|date=4 March 2016}}. [[Equality Now]].org. November 2005.</ref><ref name="Times of India">[http://timesofindia.indiatimes.com/India/MPs_to_Suu_Kyi_You_are_the_real_PM_of_Burma/rssarticleshow/2118431.cms MPs to Suu Kyi: You are the real PM of Burma]. ''[[The Times of India]]''. 13 June 2007</ref><ref name="Book Ideas">Walsh, John. (February 2006). [http://www.bookideas.com/reviews/index.cfm?fuseaction=displayReview&id=3103 Letters from Burma] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150630215138/http://www.bookideas.com/reviews/index.cfm?fuseaction=displayReview&id=3103|date=30 June 2015}}. Shinawatra International University.</ref><ref name="DE">[http://www.dw.de/a-4557275-1 Deutsche Welle] Article: Sentence for Burma's Aung San Suu Kyi sparks outrage and cautious hope Quote: The NLD won a convincing majority in elections in 1990, the last remotely fair vote in Burma. That would have made Aung San Suu Kyi the prime minister, but the military leadership immediately nullified the result. Now her party must decide whether to take part in a poll that shows little prospect of being just.</ref>. == Өмірбаяны == Аун Сан Су Чжи 1945 жылдың 21 маусым күні Британиялық Бирманың астанасы [[Янгон|Рангун]] қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Аун Сан, [[Мьянма|Мьянманың]] Қарулы күштерінің негізін қалаушысы, 1947 жылы Мьянманың тәуелсіздігі жөніндегі келіссөздердің мүшесі, Мьянманың Халық Қаһарманы. Аун Сан және бірнеше үкімет мүшелері 1947 жылдың 19 маусым күні белгісіз біреулердің қолынан қаза тапты. Аун Сан Су Чжи анасы әйгілі саясаткер Кхин Чжидің қолында тәрбиеленді. 1960 жылы Кхин Чжи [[Мьянма|Мьянманың]] [[Үндістан|Үндістандағы]] елшісі болып тағайындалды. Су Чжи оқуын [[Дели|Нью-Делиде]] жалғастырды. 1969 жылы Аун Сан Су Чжи [[Оксфорд университеті|Оксфорд университетінің]] Санкт-Хью колледжін [[философия]], [[экономика]] және [[саясаттану]] салаларының бакалавр дәрежесімен тәмәмдады. Университетті бітіргеннен кейін Су Чжи Нью-Йоркте 3 жыл өмір сүріп, [[БҰҰ]] жұмыс істеді. 1972 жылы Аун Сан Су Чжи әйгілі шығыстанушы-тибетолог Михаэль Эйриске тұрмысқа шығады. Олардың отбасында Александр және Ким есімді екі ұл бала дүниеге келді. 1988 жылы Су Чжи хәл үстінде жатқан анасына жәрдемдесу үшін [[Мьянма|Мьянмаға]] оралады. Уақыт өте келе ол [[Мьянма|Мьянмада]] демократиялық қозғалыс бастап, [[Мьянма|Мьянмада]] демократияның сақталуын талап етеді. 1997 жылы Михаель Эйристе қатерлі ісік табылады. Алайда, [[Мьянма]] билігі сырқат Эйриске мемлекет төңірегіне кіруге тыйым салып, Аун Сан Су Чжиге күйеуімен көрісу үшін [[Мьянма|Мьянмадан]] кетуді ұсынады. Бірақтан, ол [[Мьянма|Мьянмадан]] кетсе биліктегі әскерилер оны қайтадан елге кірбізбейтінін түсініп, бұл ұсыныстан бас тартады. Арис [[1999 жыл|1999 жылы]] [[27 наурыз|27 наурызда]] 53 жасында қайтыс болды. [[1989 жыл|1989 жылдан]] бастап, оның әйелі бірінші рет үй қамауында болғанда, ол тек бес рет көрді, оның соңы 1995 жылы Рождество үшін болған еді. Ол сондай-ақ балаларынан бөлек, Біріккен Корольдікте тұратын, бірақ 2011 жылдан бастап, олар Бирмада болды<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/305487.stm|title=Obituary: A courageous and patient man|publisher=BBC News|date=27 March 1999|accessdate=4 July 2006|location=London}}</ref>. 2008 жылдың 2 мамырында, Наргис циклоны Бирма соқтығысқаннан кейін, Аун Сан Су Чжи сарқырама көлінің бунгало төбесінен және электр энергиясынан айырылды, ал циклон Ирравади шатқалындағы барлық ауылдарды да қалдырды. Үйді жөндеу және жөндеу жоспарлары 2009 жылдың тамызында жарияланды. Су Чжи 2010 жылғы 13 қарашада үй қамауынан босатылды<ref>{{cite news|title=Official: UN plane lands in Myanmar with aid after cyclone|url=http://www.iowastatedaily.com/news/article_93509cdd-490f-5988-bfc8-09e33be9c784.html|accessdate=1 December 2012|agency=Associated Press|date=5 May 2008}}</ref><ref>[http://www.mizzima.com/news/inside-burma/2603-aung-san-suu-kyis-home-to-be-renovated-.html Aung San Suu Kyi's home to be renovated] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130531111548/http://www.mizzima.com/news/inside-burma/2603-aung-san-suu-kyis-home-to-be-renovated-.html|date=31 May 2013}}. [[Mizzima]]. 10 August 2009.</ref><ref>{{cite web|url=http://www2.irrawaddy.org/highlight.php?art_id=20068|title=Suu Kyi Freed at Last|author=Ba Kaung|date=13 November 2010|work=The Irrawaddy|accessdate=14 қараша 2010}}</ref>. == Саяси мансабы == 1988 жылы ұзақ уақыт бойы елді басқарып келген генерал Не Вин отставкаға кетті. 1988 жылдың 8 тамызында бүкіл мемлекет аумағында демократия мен саяси өзгерістерді талап еткен наразы халық ереуілдерге шықты. Сол жылдың 26 тамызында Аун Сан Су Чжи [[Янгон|Янгондағы]] [[Шведагон]] ғибадатханасына жиналған жарты миллион адам алдында сөз сөйлеп, демократиялық биліктің орнауын талап етті. Бірақтан, тарихқа "8888 көтерілісі" атпен енген толқу әскерилер күшімен аяусыз басылды. [[Махатма Ганди]] мен [[Мартин Лютер Кинг|Мартин Лютер Кингтің]] “Күш қолданбай қарсыласу” идеялары мен буддизмнің дәстүрлі оқуларына сүйене отырып, Аун Сан Су Чжи елді демократизациялау ісімен айналысып, «Демократия үшін ұлттық лига» саяси партиясын құрады. Билікке жаңадан келген әскерилер Су Чжиді үй қамаққа алып, оған елден кетуді ұсынады. Бірақ Аун Сан Су Чжи келіспей, туған Бирмасында қалады. === 1990 жылғы сайлау === 1990 жылы парламенттік сайлауда Су Чжи бастаған «Демократия үшін ұлттық лига» партиясы 59% дауыс жинап, парламенттегі мандаттар санының 80% иеленіп, жеіңіске жеткен болатын. Бірақтан, әскери хунта сайлау нәтижелерін жарамсыз деп танып, Аун Сан Су Чжиді үй қамауынан босатпады. Сол жылы ол [[Еуропарламент]] тағайындаған Сахаров сыйлығын жеңіп, бір жылдан кейін [[Нобель сыйлығы|Нобель сыйлығының]] лауреаты атанды. {{quotation|— Норвегияның Нобель комитеті 1991 жылы Нобель бейбітшілік сыйлығының лауреаты Мьянмадағы (Бурма) Аун Сан Су Чжиді демократия мен адам құқықтары үшін күреспегендігі үшін марапаттады. ... Су Чжидің күресі соңғы онжылдықта Азиядағы азаматтық батылдықтың ең керемет мысалдарының бірі. Ол зұлымдыққа қарсы күрестегі маңызды символға айналды ... 1991 жылы Нобель бейбітшілік сыйлығының иегері Аун Сан Су Чжи ге Норвегияның Нобель комитеті осы әйелді өз қызметін жүзеге асырмағаны үшін және бүкіл әлемдегі көптеген адамдарға демократия, адамгершілік бейбіт жолмен адам құқықтары мен этникалық келісу. - Осло, 1991 жылғы 14 қазан}} 1995 жылы Аун Сан Су Чжи Бейжіңдегі Әйелдер жөніндегі төртінші Бүкіләлемдік конференцияда баяндама жасады<ref name="nobelprize.org">{{cite web |publisher=nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1991/kyi-bio.html |title=The Nobel Peace Prize 1991 |accessdate=10 December 2012}}</ref>. === 1996 жылғы шабуыл === [[1996 жыл|1996 жылы]] [[9 қараша|9 қарашада]] Ян Сан Су Чжи Демократияның ұлттық лигасының басқа көшбасшыларымен бірге жүріп жатқан конвой Янгонда шабуылға ұшырады. Партия жетекшілерінің машиналарын темір тізбектерімен, клубтарымен және тастармен қаруланған 200-ге жуық адам жарып жіберді. Шабуылдаушылар әскери үкімет тарапынан төленген нұсқасы бар. «Демократияның ұлттық лигасы» полицияға ресми шағым түсірді, тергеу басталды, бұл ештеңеге алып келмеді<ref>{{cite web|url=http://aappb.org/bio_pdf/Aung_San_Su_Kyi_bio_1_Oct_2009.pdf|title=Aung San Suu Kyi profile|publisher=Assistance Association for Political Prisoners (Burma)|archiveurl=https://www.webcitation.org/68etZNuQb?url=http://aappb.org/bio_pdf/Aung_San_Su_Kyi_bio_1_Oct_2009.pdf|archivedate=2012-06-24}}</ref>. === Үй қамақ === Аун Сан Су Чжи әртүрлі себептер бойынша үй қамауында 15 жыл өткізген. Үй қамақ кезінде оған шетелдік қонақтар мен артынан ерген мүдделестерімен кездесуге тыйым салынды. 1994 жылы Су Чжи сол кездегі Мьянма басшысы Тан Шве генералымен кездесу өткізді. Әлемнің көптеген халықтары мен саясаткерлері [[Мьянма]] билігінен Аун Сан Су Чжи мен 2100-ге жуық саяси тұтқындарды босатуды талап етеді. Тек 2010 жылдың 12 қараша күні [[Мьянма]] билігі әйгілі саясаткер, оппозиционер және [[Нобель сыйлығы|Нобель сыйлығының]] лауреаты Аун Сан Су Чжиді үй қамақтан босатады. 2009 жылдың 3 шілдесінде [[БҰҰ]] Бас хатшысы [[Пан Ги Мун]] демократиялық реформаларды іске асыру жіне оппозиционерлерді қамаудан босату жөнінде [[Мьянма]] билігімен талқылау үшін ресми сапармен [[Мьянма|Мьянмаға]] келеді. Бірақтан, әскери хунта [[Пан Ги Мун|Пан Ги Мунге]] Су Чжимен кездесуге рұқсат бермейді. 2012 жылы [[Мьянма|Мьянмадағы]] кезекті ресми іс сапары кезінде [[Пан Ги Мун]] сол кезде жаңа құрылған Мьянма парламентінің өкілі Аун Сан Су Чжимен кездесіп, оны "әлемдегі үміттің символы" деп атады. БАҚ-қа Аун Сан Су Чжи-ге барудан тыйым салынды. Дегенмен, үкімет өкілдері оған кездесті. Мәселен, [[1994 жыл|1994 жылдың]] 26 қыркүйегінде ол әскери хунта төрайымы генерал Тан Шве мен кездесті. Бірнеше рет қамауға алу кезінде Аун Сан Су Чжидің денсаулығы нашарлап, нәтижесінде ауруханаға жатқызылды<ref>{{cite news|first=Nick|last=Wadhams|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/06/09/AR2006060901000.html|title=Myanmar's Suu Kyi Hospitalized|agency=Associated Press|work=[[The Washington Post]]|date=9 маусым 2006}}</ref>. Мьянма үкіметі Аун Сан Су Чжиді үй қамауында ұстады, себебі ол оны «қоғамның бейбітшілік пен тұрақтылығын бұзуға қабілетті адам» деп санаған. [[1975 жыл|1975 жылғы]] Мемлекеттік қорғау туралы актінің баптарының бірі Аун Сан Су Чжиге қарсы қолданылды, бұл билікке азаматтарды 5 жылға дейін сот шешімі болмай, бас бостандығынан айыру құқығын береді. Аун Сан Су Чжи үнемі қамауда ұстауға тырысты<ref>[https://web.archive.org/web/20090707151337/http://afp.google.com/article/ALeqM5gjvtMXEDF6I4ntOYrw0_i5mXDjsw Suu Kyi appeals to Myanmar junta against her detention: party] AFP, 11 қараша 2008.</ref>, көптеген ұлттар мен саясаткерлер оның босатылуына және елдегі 2100 басқа тұтқынның босатылуына қолдау көрсетті. [[2010 жыл|2010 жылғы]] [[12 қараша|12 қарашада]] Хунта партиясы құрған Бірлік пен даму одағының 20 жылында алғашқы сайлауда жеңіске жеткеннен кейін бір күннің ішінде үкімет Aung San Suu Kyi босатуға келісті<ref>{{cite news|author=Reuters in Rangoon|url=http://www.guardian.co.uk/world/2010/nov/09/burma-usdp-wins-election|title=Burmese election won by military-backed party|work=[[The Guardian]]|location=UK|date=9 қараша 2010}}</ref>. === 2007 жылғы Қарсы наразылық акциялары === Буддизм монахтарының жетекшілігіндегі наразылықтар 2007 жылғы 19 тамызда отын бағасының көтерілуінен кейін басталды және әскери күштердің қысымына қарамастан, күн сайын жалғасты<ref name="Buddhist monk uprising">{{cite news|url=https://www.ctvnews.ca/monks-put-myanmar-junta-in-tight-spot-1.257239|title=Monks put Myanmar junta in tight spot|author=<!--Not stated-->|date=21 September 2007|agency=Associated Press|access-date=14 April 2018|quote=Government opponents began demonstrating over the price hikes Aug. 19, but the protests were quickly contained by the junta with waves of arrests and beatings. With activists in jail or hiding, the leadership role fell to the monks.}}</ref>. [[2007 жыл|2007 жылдың]] 22 қыркүйегінде, үй қамауында болғанымен, Аун Сан Су Чжи адам құқығын қолдау үшін жүріп бара жатқан буддист монахтардың баталарын қабылдап алу үшін [[Янгон|Янгондағы]] өз резиденциясының қақпасына қысқа шықты<ref name="AFP">{{cite news|url=https://www.commondreams.org/news/2007/09/22/democracy-icon-aung-san-suu-kyi-greets-myanmar-monks|title=Democracy Icon Aung San Suu Kyi Greets Myanmar Monks|author=<!--Not stated-->|date=22 September 2007|agency=AFP|access-date=14 сәуір 2018}}</ref>. Хабарламада айтылғандай, ол келесі күні Индеин түрмесінде (ол 2003 жылы ұсталды), алайда БҰҰ-ның өкілі Ибрагим Гамбаримен 30 маусымда және 2 қазанда Рангунь үйінің жанында үйге қамауда болғанын анықтады<ref name="Buddhist monk uprising2">[https://groups.yahoo.com/group/golden_eagles/message/3522 Suu Kyi moved to Insein prison]. Reuters. 25 September 2007</ref><ref name="BBC News">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3006922.stm Inside Burma's Insein jail]. BBC News. 14 May 2009</ref><ref name="The Australian">[http://www.theaustralian.com.au/news/security-tight-amid-speculation-suu-kyi-jailed/story-e6frg6t6-1111114520143 Security tight amid speculation Suu Kyi jailed]. ''[[The Australian]]''. 28 September 2007</ref><ref name="Time.com">[http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1666576,00.html Burmese Junta silences the monks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013022850/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1666576,00.html |date=2007-10-13 }}. ''Time''. 28 September 2007</ref> <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7020465.stm UN envoy sees top Burma dissident], BBC News, 30 September 2007</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7023344.stm UN envoy holds key Burmese talks]. BBC News. 2 қазан 2007</ref>. === БҰҰ қатысуы === БҰҰ хунта мен Аун Сан Су Чжи арасында диалог орнатуға тырысты. [[2002 жыл|2002 жылдың]] [[6 мамыр|6 мамырында]] БҰҰ өткізген құпия келіссөздерден кейін үкімет Аун Сан Су Чжиді босатты және үкіметтің өкілі еркін деп мәлімдеді, өйткені олар бір-біріне сенім арта алады. Аун Сан Су Чжи ел үшін жаңа таңертең жариялады. Алайда, [[2003 жыл|2003 жылы]] 30 мамырда, [[1996 жыл|1996 жылы]] болған шабуылға ұқсаған оқиғада мемлекет тарапынан демеушілік көрсеткен топ адам Сикаен қаласындағы Депайин қаласына жақын оппозиционерлердің керуеніне шабуыл жасап, көптеген жақтастарын жарақаттады және өлтірді. Аун Сан Су Чжи жүргізушінің көмегі арқылы оқиға орнынан қашып кетті<ref>{{cite web|url=http://www.aseanmp.org/resources/Depayin%20Massacre.pdf|title=The Depayin Massacre 2 Years On, Justice Denied|date=30 мая 2005|format=PDF|publisher=ASEAN Inter-Parliamentary Burma Caucus|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070614185341/http://www.aseanmp.org/resources/Depayin%20Massacre.pdf|archivedate=2007-06-14}}</ref>, бірақ біраз уақыттан кейін тұтқындалды. Үкімет Янгонда әйелді саяси тәртіпсіздіктерден қорғау үшін жасалғанын айтқан. Гистерэктомиядан кейін үкімет оны қайтадан үйде қамауға алды<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3119038.stm|title=Suu Kyi has 'major' operation|publisher=BBC News|date=19 қыркүйек 2003 жыл|location=London}}</ref>. Кейінірек, [[2006 жыл|2006 жылы]] БҰҰ Бас хатшысының орынбасары Ибрагим Гамбар Аун Сан Су Чжи мен кездесті<ref>{{cite web|date=20 мая 2006|url=http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=18557&Cr=Myanmar&Cr1=|title=After meeting Aung San Suu Kyi, UN envoy leaves Burma|publisher=United Nations|archiveurl=https://www.webcitation.org/68etcSRkz?url=http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=18557|archivedate=2012-06-24}}</ref>. [[2007 жыл|2007 жылғы]] [[2 қазан|2 қазанда]] Гамбари Аун Сан Су Чжи мен генерал Тан Шве мен келіссөзге қайтып келді, ол жоғарғы басшылықтың басқа мүшелерімен бірге оны [[Нейпьидо]] қаласында қабылдады<ref>{{cite news|title=UN envoy meets with Burma's top general to discuss 'current situation'|url=http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=24129|publisher=UN News Service|date=2 October 2007}}</ref>. Мемлекеттік теледидар Аун Сан Су Чжи мен Гамбариді көрсетті және екі рет кездестіргенін мәлімдеді. Өткен 4 жылда БАҚ-та алғаш рет Аун Сан Су Чжи болды<ref>{{cite news|title=Burma junta releases footage of Suu Kyi (AFP)|url=http://www.abc.net.au/news/stories/2007/10/06/2052595.htm|publisher=ABC News (Australia)|date=6 қазан 2007|language=en/au}}</ref>. [[2007 жыл|2007 жылғы]] [[18 қаңтар|18 қаңтарда]] Мьянмадағы «Жаңа әлем» мемлекеттік басылымы Нэнси Нобель Бейбітшілік сыйлығынан қаражат пайдаланған кезде салық төлеуден жалтарғаны үшін айыптады. Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі кейін [[Қытай Халық Республикасы|ҚХР]] қатаң қарсылықтарынан кейін айыпталып, Бирмадағы әскери хунтаны халықаралық қауіпсіздікке қауіп төндіретін американдық қарарды қабылдамады<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/01/19/world/asia/19myanmar.html|title=Burmese Daily at Odds With Democracy Advocate|author=Mydans, Seth|date=18 қаңтар 2008 жыл|work=[[The New York Times]]}}</ref>. [[2009 жыл|2009 жылдың]] [[3 шілде|3 шілдесінде]] Бас хатшы [[Пан Ги Мун]] [[Мьянма|Мьянмада]] үкіметтің демократиялық реформаларды бастауға және оппозицияны босатуға баруына барады. [[Мьянма|Мьянмадан]] кетіп бара жатқанда Пан Ги Мун Генерал Тан Шве ні Аун Сан Су Чжи мен кездесуіне мүмкіндік бермегеніне наразылығын білдірді<ref>{{cite web|author=John Heilprin|url=http://www.thejakartapost.com/news/2009/07/05/un-chief-leaves-myanmar-039disappointed039-with-junta.html|title=UN chief leaves Myanmar 'disappointed' with junta|work=The Jakarta Post|date=5 июля 2009|archiveurl=https://www.webcitation.org/68eteYD59?url=http://www.thejakartapost.com/news/2009/07/05/un-chief-leaves-myanmar-039disappointed039-with-junta.html|archivedate=2012-06-24}}</ref>. [[2010 жыл|2010 жылдың]] қараша айының ортасында, Аун Сан Су Чжи қамаудан босатылған кезде Пан Ги Мун телефон арқылы оппозиционермен байланысып<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/russian/news/fullstorynews.asp?newsID=14603|title=Пан Ги Мун Аун Сан Су Чжи ге телефон шалып, сұхбаттасуға дайындық және ымыраға келу туралы өтінішке қанағаттанғандық білдірді.|work=Центр новостей ООН|date=18.11.2010|archiveurl=https://www.webcitation.org/68etg5iJ7?url=http://www.un.org/russian/news/fullstorynews.asp?newsID=14603|archivedate=2012-06-24}}</ref>, оны босатып құттықтап, елдегі демократиялық реформаларды жалғастыруға шақырды. Сәуір айының аяғында - [[2012 жыл|2012 жылдың]] мамыр айының басында Бас хатшының Мьянмаға кезекті сапары болды. Пан Ги Мун демократиялық реформалар жолындағы ел қозғалысын атап өтті және одан әрі демократияландыру қажеттілігін атап өтті. Парламент сайланған Аун Сан Су Чжи мен кездесуде ол «бұл бүкіл әлемге үміт нышаны» деп атады<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/russian/news/fullstorynews.asp?newsID=17412|title=Пан Ги Мун назвал Аунг Сан Су Чжи «символом надежды для всего мира»|work=Центр новостей ООН|date=01.05.2012|archiveurl=https://www.webcitation.org/68ethEeGI?url=http://www.un.org/russian/news/fullstorynews.asp?newsID=17412|archivedate=2012-06-24}}</ref>. === 2010 жылғы шығарылымы === [[Сурет:DASSK_Europe_conference.JPG|нобай|До Аун Сан Су Чжи Лондондағы конференцияда, 5 елде Еуропа, 2012 жылы]] [[Сурет:Remise_du_Prix_Sakharov_à_Aung_San_Suu_Kyi_Strasbourg_22_octobre_2013-14.jpg|оңға|нобай|Сахаров сыйлығының салтанатты рәсімі [[Еуропалық парламент|Еуропа парламенттің]] Страсбург гемикалығында, Мартин Шульцпен, Аун Сан Су Чжи ге [[2013 жыл|2013 жылы]] берілді.]] [[Сурет:Aung_San_Suu_Kyi_greeting_supporters_from_Bago_State.jpg|нобай|Аун Сан Су Чжи 2011 жылы Bago State компаниясының жақтастарын қарсы алды]] [[Сурет:Secretary Clinton Meets Daw Aung San Suu Kyi for Dinner (6437451337).jpg|нобай|Аун Сан Су Чжи АҚШ Мемлекеттік хатшысымен кездесуде ([[Хиллари Клинтон]] (2011 ж. 1 желтоқсан)]] [[13 қараша|13 қарашада]] Аун Сан Су Чжи үй қамауынан босатылды. Бұл күнді сот [[2009 жыл|2009 жылдың]] тамыз айында анықтады. Босату Мьянмадағы жалпы сайлаудан кейін 6 күн өткен соң өтті. Аун Сан Су Чжи босатылғаннан кейін оның жақтастары туралы сөз сөйледі. Бейбітшілік бойынша Нобель сыйлығының лауреаты соңғы 20 жылда 15 адамға қамалған<ref>{{cite web|url=http://english.aljazeera.net/news/asia-pacific/2010/11/20101113105340355661.html|title=Myanmar's Aung San Suu Kyi released&nbsp;– Asia-Pacific|publisher=Al Jazeera English|date=13 қараша 2010 жыл|archiveurl=https://www.webcitation.org/68etiH1Kx?url=http://www.aljazeera.com/news/asia-pacific/2010/11/20101113105340355661.html|archivedate=2012-06-24}}</ref>. Мьянмадағы «Жаңа әлем» мемлекеттік басылымы оның босатылуына жағымды жауап берді және оның жақсы мінез-құлығымен кешірім сұрады<ref name="nytimes12">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/11/15/world/asia/15myanmar.html?_r=1&ref=global-home|work=The New York Times|title=Босатылған Мьянма диссиденті келісімді және өзгерісті талап етеді|date=14 қараша 2010 жыл}}</ref>. Қарсылық оппозиционер Ким Аристің ұлы [[2010 жыл|2010 жылдың]] қараша айында анасына оралғаннан кейін бірден елге кіру үшін виза алды. Бұл 10 жылда Аун Сан Су Чжи-мен кездескен алғашқы мүмкіндік болды. Ол қайтадан 2011 жылдың 5 шілдесінде Паганға сапармен бару үшін<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/suu-kyi-and-son-reunited-after-10year-separation-2142108.html|title=Suu Kyi and son reunited after 10-year separation|date=24 қараша 2010|work=The Independent}}</ref>, ол 2003 жылдан бері [[Янгон|Янгонға]] тыс оппозиционердің сапарына барады<ref>{{cite news|url=http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=21604|title=Suu Kyi to Visit Pagan Next Week|date=30 маусым 2011|work=The Irrawaddy}}</ref>. [[2011 жыл|2011 жылғы]] қарашада Ұлттық Демократия лигасының көшбасшыларының кездесуінде парламентке қосымша сайлауға қатысу туралы шешім қабылданды<ref>{{cite news|title=Suu Kyi's NLD democracy party to rejoin Burma politics|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-15787605|work=[[BBC News]]|date=18 қараша 2011 жыл}}</ref>. Осы шешімді қабылдағаннан кейін Аун Сан Су Чи Америка Құрама Штаттарының Президенті [[Барак Обама|Барак Обамамен]] телефон арқылы сөйлесті. Саясатшылар АҚШ Мемлекеттік хатшысы [[Хиллари Клинтон|Хиллари Клинтонның]] Мьянмаға келуіне келісті. [[2011 жыл|2011 жылғы]] [[1 желтоқсан|1 желтоқсанда]] Су Чжи Хиллари Клинтонмен Янгондағы американдық дипломаттардың резиденциясында кездесті. 2011 жылғы 21 желтоқсанда Таиландтың Премьер-Министрі Ейлак Чиннават Сю Чиге барып, бұл мьянма оппозициясының шет елдердің басшыларымен алғашқы кездесуі болды<ref>{{cite news|title=PM Yingluck backs Suu Kyi in landmark Myanmar talks|url=http://www.manager.co.th/Home/ViewNews.aspx?NewsID=9540000162276|work=WBDJ7|date=21 желтоқсан 2011 жыл}}</ref>. Аун Сан Су Чжи [[Франция|Францияның]] Құрметті легион орденімен марапатталды. Марапатты арнайы келген Француз Республикасының Сыртқы істер министрі Ален Джюппен таныстырды<ref>{{cite news|url=http://ru.euronews.com/2012/01/15/france-promises-rewards-for-reformist-myanmar/|work=euronews|title=Мьянмаға қызмет көрсету бойынша Құрмет Легионының ордені|date=15 қаңтар 2012 жыл}}</ref>. ===Күзетпен ұстау мерзімдері=== * 1989 жылғы 20 шілде: [[Соғыс жағдайы|әскери Ережеге]] сәйкес Рангундағы үй қамауына алынды, бұл оны үш жыл бойы айыптаусыз немесе сотталмай ұстауға мүмкіндік береді. * 1995 жылғы 10 шілдеде үй қамауынан босатылды. * 2000 жылдың 23 қыркүйегінде үй қамауына алынды. * 2002 жылғы 6 мамыр: 19 айдан кейін босатылды. * 2003 жылғы 30 мамыр: [[Депайиндегі қырғын|Депайин қырғынынан]] кейін қамауға алынды, ол үй қамауына қайтарылғанға дейін үш айдан астам уақыт бойы жасырын қамауда болды. * 2007 жылғы 25 мамыр: БҰҰ Бас хатшысы [[Кофи Анна]]нның генерал Тхан швеге тікелей үндеуіне қарамастан, үй қамауы бір жылға ұзартылды. * 2007 жылғы 24 қазан: үй қамауында 12 жасқа толды, бүкіл әлем бойынша 12 қалада ынтымақтастық наразылықтары өтті. * 2008 жылғы 27 мамыр: үйді қамауға алу тағы бір жылға ұзартылды, бұл халықаралық құқық бойынша да, Бирманың өз заңнамасы бойынша да заңсыз. 2009 жылғы.<ref>[http://www.burmacampaign.org.uk/pm/weblog.php?id=P315 Campaigners mark 12 years of detention for Aung San Suu Kyi] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080311121321/http://www.burmacampaign.org.uk/pm/weblog.php?id=P315 |date=11 March 2008 }}, Burma Campaign UK, 24 October 2007</ref> * 11 тамыз: 2009 жылғы мамырдағы шабуыл оқиғасынан туындаған "бұзушылық" үшін үй қамауы тағы 18 айға ұзартылды.<ref>[http://www.aljazeera.com/news/asia-pacific/2009/05/2009515144939393754.html UN: Suu Kyi detention 'illegal'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131217000019/http://www.aljazeera.com/news/asia-pacific/2009/05/2009515144939393754.html |date=17 December 2013 }}. Al Jazeera. 16 May 2009</ref> * 2010 жылғы 13 қарашада үй қамауынан босатылды.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-11749661 |title=Burma releases pro-democracy leader Aung San Suu Kyi |date=13 November 2010 |publisher=BBC News |accessdate=14 November 2010| archiveurl= https://web.archive.org/web/20101114044557/http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-11749661| archivedate= 14 November 2010 | url-status= live}}</ref> === 2012 жылы қосымша сайлау === [[18 қаңтар]] [[2012 жыл]]. Аун Сан Су Чжи Мьянма Парламентінің Өкілдер палатасына (төменгі палатасына) 1 сәуірде өтетін сайлауда кандидат ретінде тіркелді<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/russian/international/2010/11/101113_suu_kyi_released.shtml|title=Лидер оппозиции Бирмы вышла на свободу|publisher=[[Би-би-си]]|date=13 ноября 2010 года}}</ref>. Ол «Бірлестік және даму одағы» басқарушы кандидатымен күресуге тура келді<ref>{{cite web|url=http://english.aljazeera.net/news/asia-pacific/2010/11/20101113105340355661.html|title=Myanmar's Aung San Suu Kyi released&nbsp;– Asia-Pacific|publisher=Al Jazeera English|date=13 November 2010|archiveurl=https://www.webcitation.org/68etiH1Kx?url=http://www.aljazeera.com/news/asia-pacific/2010/11/20101113105340355661.html|archivedate=2012-06-24}}</ref>. [[14 наурыз]]<nowiki/>да, алғаш рет Аун Сан Су Чжи мемлекеттік теледидар туралы әңгімеледі. Ол саяси реформаларды, адам құқықтарын құрметтеуге және тәуелсіз сот жүйесін құруды талап етті. Әскери күшке қатысты сөздердің бір бөлігі цензураға ұшырады<ref>{{cite news|url=http://www.mizzima.com/news/inside-burma/6738-burmese-govt-censors-suu-kyis-campaign-speech.html|title=Burmese gov’t censors Suu Kyi’s campaign speech|date=11 March 2012|work=Mizzima|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120315011133/http://mizzima.com/news/inside-burma/6738-burmese-govt-censors-suu-kyis-campaign-speech.html|archivedate=2012-03-15}}</ref>. Аун Сан Су Чжи бірнеше рет сайлау алдындағы науқан барысында бұзушылықтар саны көп билік назарын және халықаралық қоғамдастықты аудартты<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-17577620|title=Burma's Aung San Suu Kyi wins by-election: NLD party|date=1 April 2012|publisher=BBC News|archiveurl=https://www.webcitation.org/68etjNq01?url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-17577620|archivedate=2012-06-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ru.euronews.com/2012/04/02/suu-kyi-hopes-for-new-era-after-myanmar-vote/|title=Аун Сан Су Чжи: “в Мьянме – новая эра”|date=2 апреля 2012|publisher=Euronews|archiveurl=https://www.webcitation.org/68eyKxbf9?url=http://ru.euronews.com/2012/04/02/suu-kyi-hopes-for-new-era-after-myanmar-vote/|archivedate=2012-06-24}}</ref>. Ол билік тарапынан оппозициялық кандидаттарға қысым көрсетіп<ref>{{cite news|url=https://www.youtube.com/watch?v=JO0jM7ymHE0|title=Winning NLD candidate list announced in state tv|last=Kyaw Myo Win|date=2 April 2012|publisher=MRTV|accessdate=2 April 2012}}</ref>, науқанның алдын-алуға талпындырды, сайлаушылар тізімдерімен алаяқтық жасады. Дегенмен, «Демократияның ұлттық лигасы» сайлау жарысынан кетпеуге шешім қабылдады, бұл елдің бірлігіне деген ұмтылысымен түсіндіріледі<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2012/04/20/us-myanmar-idUSBRE83J0AI20120420|title=Suu Kyi Myanmar parliament debut in doubt over oath stalemate|author=Aung Hla Tun|date=20 April 2012|publisher=Reuters|accessdate=21 April 2012}}</ref>. По их мнению, присяга должна быть изменена и содержать только обещание уважать конституцию<ref>{{cite web|url=http://ru.euronews.com/2012/04/23/aung-san-suu-kyi-s-nld-in-parliament-boycott-row|title=Мьянма: оппозиция парламенттегі алғашқы кездесуді бойкотлады|date=23 сәуір 2012|publisher=Euronews|archiveurl=https://www.webcitation.org/68eyMD0Ft?url=http://ru.euronews.com/2012/04/23/aung-san-suu-kyi-s-nld-in-parliament-boycott-row|archivedate=2012-06-24}}</ref>. [[2012 жыл|2012 жылғы]] [[1 сәуір|1 сәуірде]] Демократияның ұлттық лигасы Аун Сэн Сю Чжи төрағаның орынбасары үшін күрес жеңіп алды деп жариялады<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-17577620|title=Burma's Aung San Suu Kyi wins by-election: NLD party|date=1 April 2012|publisher=BBC News|archiveurl=https://www.webcitation.org/68etjNq01?url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-17577620|archivedate=2012-06-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ru.euronews.com/2012/04/02/suu-kyi-hopes-for-new-era-after-myanmar-vote/|title=Аун Сан Су Чжи: “Мьянмада жаңа дәуір болды”|date=2 сәуір 2012|publisher=Euronews|archiveurl=https://www.webcitation.org/68eyKxbf9?url=http://ru.euronews.com/2012/04/02/suu-kyi-hopes-for-new-era-after-myanmar-vote/|archivedate=2012-06-24}}</ref>. Кейінірек Біріккен сайлау комиссиясы өзінің жеңісін растады және оппозиция партиясы сайлаулар өткізілген 45 ауданның 43-інде жеңіске жетті<ref>{{cite news|url=https://www.youtube.com/watch?v=JO0jM7ymHE0|title=Winning NLD candidate list announced in state tv|last=Kyaw Myo Win|date=2 April 2012|publisher=MRTV|accessdate=2 April 2012}}</ref>. Депутаттар 23 сәуірде лауазымға тағайындалды, бірақ оппозициялық парламентшілер ант қабылдаудан бас тартты<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2012/04/20/us-myanmar-idUSBRE83J0AI20120420|title=Suu Kyi Myanmar parliament debut in doubt over oath stalemate|author=Aung Hla Tun|date=20 April 2012|publisher=Reuters|accessdate=21 April 2012}}</ref>, себебі конституцияны оның мәтінінде қорғау міндеттемесі бар. Олардың пікірінше, ант өзгертілуі керек және конституцияны құрметтеу туралы уәде бар<ref>{{cite web|url=http://ru.euronews.com/2012/04/23/aung-san-suu-kyi-s-nld-in-parliament-boycott-row|title=Мьянма: оппозиция парламенттегі алғашқы кездесуді бойкотлады|date=23 сәуір 2012|publisher=Euronews|archiveurl=https://www.webcitation.org/68eyMD0Ft?url=http://ru.euronews.com/2012/04/23/aung-san-suu-kyi-s-nld-in-parliament-boycott-row|archivedate=2012-06-24}}</ref>. [[2012 жыл|2012 жылдың]] [[2 мамыр|2 мамырында]] Ұлттық Лиганың Демократия лигасының депутаттары сөздерді өзгертпегеніне қарамастан ант қабылдады<ref>[http://latimesblogs.latimes.com/world_now/2012/05/burmas-aung-san-suu-kyi-takes-parliament-seat-making-history.html Aung San Suu Kyi makes history by taking Myanmar parliament seat — latimes.com<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. Оппозициялық саясаткерлер заң шығарушыларды қосып, бойкотты жалғастырудан гөрі көп нәрсе істей алатындығын шешті. саяси икемділік көрінісі Бұл шешім БҰҰ Бас хатшысы [[Пан Ги Мун]] жоғары бағалады<ref>{{cite web|url=http://ru.euronews.com/2012/05/01/myanmar-ban-finally-meets-suu-kyi|title=БҰҰ құптайды “гибкость” Аун Сан Су Чжи|date=1 мамыр 2012|publisher=Euronews|archiveurl=https://www.webcitation.org/68eyN7lC0?url=http://ru.euronews.com/2012/05/01/myanmar-ban-finally-meets-suu-kyi|archivedate=2012-06-24}}</ref>. === 2015 жылғы сайлау === 2015 жылдың 8 қарашасында Мьянмада парламент сайлауы өтті. Сайлау комиссиясының қорытынды нәтижелері [[13 қараша|13 қарашада]] жарияланды. Парламенттің екі үйінде де Демократияға арналған Ұлттық лигасы ең көп дауыс жинады. 329 парламенттік орынмен ол ел үкіметі мен президентін тағайындай алады. Өтпелі конституцияға сәйкес парламенттегі төрттен бірі қарулы күштердің өкілдері үшін сақталады және олар саяси шешімдерге әсер етеді. Мьянма армиясы және қазіргі көшбасшы Генерал Тейн Сейн билікті бейбіт жолмен беруді уәде етті. Алайда, Аун Сан Су Чжи, жақында енгізілген конституциялық шектеулерге сәйкес, президент лауазымына кіре алмайды, өйткені оның күйеуі британдық, ал ересек балалар - басқа мемлекеттердің азаматтары<ref>[http://www.bbc.com/russian/news/2015/11/151113_burma_elex_suu_kyi_win Мюнхенде сайланған Аун Сан Су Чжи бастаған демократтар жеңіске жетті]</ref>.. [[2016 жыл|2016 жылғы]] [[30 наурыз|30 наурыздан]] бастап - Сыртқы істер министрі. [[2016 жыл|2016 жылдың]] [[6 сәуір|6 сәуірінде]] Мьянма мемлекеттік кеңесшісі болып тағайындалды. Премьер-Министрге сәйкес келетін осы жаңа лауазым сізге үкіметтің барлық салаларында жұмыс істеуге, сондай-ақ, атқарушы және заңнамалық билік тармақтары арасындағы байланыс ретінде әрекет етуге мүмкіндік береді. === Рохингя мұсылмандары мен босқындарға қатысты зорлық-зомбылыққа қарсы әрекет === [[Сурет:Aung_San_Suu_Kyi_speaking_to_supporters_at_National_League_for_Democracy_(NLD)_headquarter.jpg|нобай|Аун Сан Су Чжи босатылғаннан кейін көп кешікпей НЛД штаб-пәтерінде жиналған халыққа жолдайды.]] [[2017 жыл|2017 жылы]] сыншылар Аун Сан Су Чжиді Нобель сыйлығының лауреаттарын Мьянмадағы Рохингия халқының қудалауға қатысты үнсіздігіне сілтеме жасай отырып<ref>{{cite news|url=http://www.news.com.au/travel/world-travel/asia/should-aung-san-suu-kyi-give-back-her-nobel-peace-prize/news-story/2a2e214551ba4e490b99116c5a9fc406|title=Should Aung San Suu Kyi give back her Nobel Peace Prize?|work=News.com.au|date=6 September 2017|accessdate=6 September 2017|first=Kirrily|last=Schwartz}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/09/04/world/asia/myanmar-rohingya-suu-kyi-.html|title=Why Aung San Suu Kyi's Nobel Peace Prize Won't Be Revoked|work=The New York Times|date=4 September 2017|accessdate=6 September 2017|first=Russell|last=Goldman}}</ref>, қайтарып алуға шақырды. Кейбір белсенділер Аун Сан Су Чжиді 2012 жылғы Рахинск мемлекеттік тәртіпсіздіктерінде (2015 жылы Рохингядағы босқындар дағдарысы кезінде қайталанған) үнсіздікке сынға алды және Мьянмадағы қуғын-сүргінге ұшыраған мұсылман азшылық Рохингияның жағдайына бей-жай қарамады. 2012 жылы ол руингияны біреудің азаматтары деп санайтынын білмейтін журналистерге айтты<ref name="presstv">{{cite news|url=http://www.presstv.com/detail/2012/07/27/252994/suu-kyi-under-fire-for-silence-on-rohingya/|title=Myanmar's Suu Kyi under fire for silence on Rohingya massacre|date=18 June 2012|publisher=Press TV|accessdate=29 July 2012}}</ref>. [[2013 жыл]]<nowiki/>ы Би-Би-Сидің Мишал Хусейнмен сұхбатында Аун Сан Су Чжи Рохинджаға қарсы зорлық-зомбылықты айыптаған жоқ және Мьянмадағы мұсылмандардың этникалық тазалауға ұшырағанын мойындамай<ref>{{cite news|title=Rohingya boat people: Myanmar's shame|url=https://www.economist.com/news/asia/21651877-poverty-politics-and-despair-are-forcing-thousands-rohingyas-flee-myanmar-authorities|accessdate=25 May 2015|work=[[The Economist]]|date=23 May 2015}}</ref><ref>{{cite news|author1=Mehdi Hasan|title=Aung San Suu Kyi's inexcusable silence|url=http://www.aljazeera.com/indepth/opinion/2015/05/aung-san-suu-kyi-inexcusable-silence-150524085430576.html|accessdate=25 May 2015|publisher=Al Jazeera|date=24 May 2015}}</ref>, шиеленістің «қорқыныш ахуалы» жаһандық мұсылман билігінің «өте жақсы» екенін бүкіл дүние жүзіндегі қабылдау. Әңгімелесу барысында ол «кез келген жек көруді» айыптады. Питер Попхамның айтуынша, әңгімелесуден кейін ол мұсылманның сұхбаттасуына ашуланды<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/global-development/video/2012/jun/22/rohingya-refugees-burma-bangladesh-video|title=Rohingya refugees leave Burma to seek help in Bangladesh|date=22 June 2012|work=The Guardian|author=Misha Hussain|accessdate=29 July 2012|location=London}}</ref>. Хусаин Су Чиге зорлық-зомбылықтың барлық ықпалы Ронинеяға қарсы болғанына қарамастан<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-24651359|title=Suu Kyi blames Burma violence on 'climate of fear'|date=24 October 2013|accessdate=7 May 2016|publisher=BBC}}</ref>, Аун Сан Су Чжиді екі тараптың да зорлық-зомбылыққа ұшырағанын және Питер Пэмпамның бұл мәселе бойынша өзінің ұстанымын саяси сипаттағы пайда алу<ref>{{cite book|title=The Lady and the Generals: Aung San Suu Kyi and Burma's Struggle for Freedom|author=Peter Popham|publisher=Penguin Books|year=2016}}</ref>{{citation needed|date=September 2017}}. [[File:Suu-kyi-khawmu-campaign.jpg|солға|нобай|250x250 нүкте| 2012 ж., 22 наурыз 2012 ж., Аун Сан Су Чжи келер алдында сөз сөйлеу үшін сайлаушылардың сайлау науқанында Каухму қаласындағы Мьянма қаласы.]] Дегенмен, ол татуласу жолында жұмыс істегісі келгенін және екі тараптың зорлық-зомбылыққа ұшырағанын ескертеді. «The Economist» компаниясының хабарлауынша, «Halo тіпті адам құқықтарын қорғайтын лоббистердің қатарына еніп, Рохинья азшылығы атынан анық түрде әрекет ете алмағанына ренжіген». Дегенмен, ол «Бангладеш шекарасына жақын екі баласы бар Рохингя отбасыларына тыйым салу туралы» айтқан. [[Сурет:Suu-kyi-gives-speech-in-khawmu.jpg|нобай|[[2012 жыл|2012 жылдың]] [[22 наурыз|22 наурызында]] Мьянмадағы Каухму қаласындағы сайлау округінде сайлау науқаны барысында Аун Сан Су Чжи (Орталық) өз жақтастары алдында сөз сөйлейді.]] [[2015 жыл|2015 жылы]] BBC News мақаласында репортер Джонам Фишер Аун Сан Су Чжидің Рохингя мәселесіне қатысты үнсіздігі Бамардың көпшілігінен қолдау алу қажеттілігіне байланысты, себебі «жалпы сайлау науқанының ортасында». 2015 жылдың мамыр айында Далай Лама Мьянмадағы Родингаға көмектесу үшін көп нәрсе істеуге шақырды. Ол бұрын Рохингьяның жеке екі кездесуінде жеке басына түскен жағдайды шешуге шақырды және оның шақырғанына қарсылық білдірді деп мәлімдеді. 2016 жылдың мамыр айында Аун Сан Су Чи жаңадан тағайындалған Мьянма елшісі, Шотландияның Мариям деген атын Ромингяға аталмай, Мьянмадағы 135 ресми этникалық топ арасында танылмаған. Бұл Марьелдің «Рохингя» сөзін қолданған кезде Бахар наразылықтарынан өтті. [[Сурет:Barack_Obama_and_Hillary_Clinton_at_home_of_Aung_San_Suu_Kyi.jpg|нобай|[[АҚШ президенті]] [[Барак Обама]] мен Мемлекеттік хатшы [[Хиллари Клинтон]] Су Чжи мен оның қызметкерлерімен [[Янгон|Янгондағы]] үйінде]] [[2016 жыл|2016 жылы]] Аун Сан Су Чжи 2016-17 қуғын-сүргін кезінде [[Мьянма|Мьянмадағы]] рохингия мұсылмандарын қорғамағаны үшін айыпталуда. [[Лондон|Лондонның]] Кристиан Мэрия университетінің мемлекеттік қылмыс сарапшылары Мюнхендегі Аун Сан Су Чжи-тің «заңға қайшы геноцид» екенін ескертті. Родингияны қудалауды 2017 жылға дейін жалғастырғанына қарамастан, Аун Сан Су Чжи «Рожинья ауылдарына қарсы зорлық-зомбылық, кісі өлтіру және қирату туралы әскердің жақсы құжатталған науқанын тоқтатпауға тырыспайды» деп мойындады. [[2017 жыл|2017 жылдың]] 4 қыркүйегінде Мьянмадағы БҰҰ-ның [[адам құқықтары]] жөніндегі арнайы баяндамашысы Янгхие Ли Су Чжидің Ракхайндегі« өте ауыр »жағдайға қатысты жауабын сынап, былай деді:« Де-факто көшбасшыға қадам жасау керек - кез келген үкіметтен, өздерінің юрисдикциясында барлығын қорғау үшін «. BBC хабарлауынша, «Оның түсініктемелері Бангладешке қашып бара жатқан Родингияның саны 87 мыңға жетті, БҰҰ-ның бағалауы бойынша,» оның пікірін Нобель Бейбітшілік лауреаты [[Малала Юсуфзай]] жаңғыртты, ол «Сувей Кьи» - ол дағдарыстың басталғанын түсіндірмеді ». Келесі күні Джордж Монбиот, ''[[The Guardian]]''-да жазған, оқырмандарға «change.org» нобелдік бейбітшілік сыйлығына ие болу үшін, оның үнсіздігін сынап, «қорқыныштан не қорқыныштан бас тартқанын» айтады. басқалары өзін өзі талап етіп отырған еркіндіктері оның режимін жоққа шығарады - кейбір жағдайларда үнсіздікке ұмтылады - өз құқықтарын қамтамасыз етуге көмектескен белсенділер танылды ». Нобель сыйлығының Нобель сыйлығын жою туралы ереже жоқ деп жауап берді. Архиепископ Десмонд Туту, судьяның бейбітшілік сыйлығының иегері, Сю Чжидің үнсіздігін сынға алды: әлеуметтік бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланған ашық хатта ол былай деді: «Егер Мьянмадағы жоғары лауазымға көтерілуіңіздің саяси бағасы сіздің үнсіздік болса, баға шынымен тым қатал ... Бұл әділдік символы үшін осындай елге көшу мүмкін емес «. 13 қыркүйекте Аун Сан Су Чжи Гуантаның дағдарысты талқылау үшін келесі аптада [[Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы|БҰҰ]] Бас ассамблеясының пікірталастарына қатыспайтыны анықталды. Мьянма үкіметінің өкілі «мүмкін ол үшін аса маңызды мәселелер бар» деп мәлімдеді<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-41250057|work=BBC News|title=Myanmar's Aung San Suu Kyi to miss UN General Assembly debate|date=13 September 2017}}</ref>. [[Сурет:Barack Obama and Aung San Suu Kyi September 2012.jpg|нобай|Су Чжи 2012 жылдың қыркүйек айында Ақ үйде [[Барак Обама]] мен кездесті]] [[2017 жыл|2017 жылдың]] қазан айында Оксфорд қалалық кеңесі партияаралық бірауыздан дауыс бергеннен кейін [[1997 жыл|1997 жылы]] оның "демократия үшін ұзақ күресуді" мойындау белгісі ретінде ұсынылған Қала бостандығының құрметіне [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|Біріккен Ұлттар Ұйымынан]] алынған дәлелдер алынғаннан кейін кері қайтарылуы тиіс деп жариялады<ref name="guardian">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/oct/07/city-london-debate-stripping-aung-san-suu-kyi-freedom-myanmar-rohingya|work=The Guardian|title=City of London to debate stripping Aung San Suu Kyi of freedom award|first=Ben|last=Quinn|date=7 October 2017}}</ref>, бұл ол "бұдан былай бұл абыройға лайықты емес"дегенді білдіреді. Бірнеше күннен кейін Мунсур Али, Лондон Сити Корпорейшн кеңесшісі, Лондон Ситидің еркіндігін жою туралы өтінішті қарауға енгізді: бұл ұсынысты корпорацияның саясат және ресурстар жөніндегі комитетінің төрағасы Кэтрин Макгиннесс қолдады, ол "алаңдаушылық білдірді... Бирмадағы және аңдардағы жағдай туралы"<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-oxfordshire-41466301|title=Aung San Suu Kyi will be stripped of Freedom of Oxford|work=BBC News|date=3 қазан 2017}}</ref>. [[2017 жыл|2017 жылдың]] [[13 қараша|13 қарашасында]] Боб Гелдоф өзінің " Дублин қаласының еркіндігі "марапатын Аун Сан Су Чжи"солтүстік-батыс Бирманың рохиндж халқын жаппай этникалық тазалаумен айналысатын адаммен байланысты емес"деп мәлімдеген марапатты ұстауына қарсылық ретінде қайтарып алды<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-rohingya-geldof/bob-geldof-calls-aung-san-suu-kyi-handmaiden-to-genocide-idUSKBN1DD0X6|title=Bob Geldof calls Aung San Suu Kyi 'handmaiden to genocide'|work=Reuters}}</ref>. "Геноцидтің қызметшісі" Ауг Сан Су Чжи деп атаған Гелдоф, егер ол алдымен одан айырылса<ref>{{cite news|title=Bob Geldof renounces honour also held by Aung San Suu Kyi|first=Isabel|last=Bennett|date=13 November 2017|accessdate=13 November 2017|newspaper=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/world/2017/nov/13/bob-geldof-renounces-honour-also-held-by-aung-san-suu-kyi|archive-url=https://web.archive.org/web/20171113052832/https://www.theguardian.com/world/2017/nov/13/bob-geldof-renounces-honour-also-held-by-aung-san-suu-kyi|dead-url=no|archive-date=13 November 2017}}</ref>, оның наградасы қалпына келтірілетіндігін мақтан тұтатынын айтты. Дублин қалалық кеңесі 59-2 (бір қалыс қалған жағдайда) "қала бостандығы" Аун Сан Су Чжи сыйлығын алып тастағаны үшін Мьянманың рохинджа халқымен 2017 жылдың желтоқсан айында үндеуі үшін дауыс берді, бірақ лорд-мэр Дублин Мишель Мак Донча бұл шешімге Гелдоф пен [[U2]] мүшелерінің наразылықтары әсер етті деп жоққа шығарды<ref name="SuuKyiRevokedRTE">{{cite news|url=https://www.rte.ie/news/dublin/2017/1213/927221-aung-san-suu-kyi/|title=Councillors vote to revoke award from Aung San Suu Kyi|work=[[RTÉ News]]|date=14 December 2017|accessdate=15 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171214071527/https://www.rte.ie/news/dublin/2017/1213/927221-aung-san-suu-kyi/|dead-url=no|archive-date=14 December 2017}}</ref><ref>{{cite news|newspaper=[[The Guardian]]|via=[[Agence France-Presse]]|url=https://www.theguardian.com/world/2017/dec/14/aung-san-suu-kyi-has-freedom-of-dublin-award-revoked|title=Aung San Suu Kyi has Freedom of Dublin award revoked|date=14 December 2017|accessdate=15 December 2017|archive-date=14 December 2017|dead-url=no|archive-url=https://web.archive.org/web/20171214005608/https://www.theguardian.com/world/2017/dec/14/aung-san-suu-kyi-has-freedom-of-dublin-award-revoked}}</ref>. Сол отырыста кеңесшілер құрметті вольниктер тізімінен Гелдофтың атын алып тастау үшін 37-7 (қалыс қалған 5 жағдайда) дауыс берді<ref name="SuuKyiRevokedRTE" /><ref>{{cite news|newspaper=[[The Guardian]]|via=[[Agence France-Presse]]|url=https://www.theguardian.com/world/2017/dec/14/aung-san-suu-kyi-has-freedom-of-dublin-award-revoked|title=Aung San Suu Kyi has Freedom of Dublin award revoked|date=14 December 2017|accessdate=15 December 2017|archive-date=14 December 2017|dead-url=no|archive-url=https://web.archive.org/web/20171214005608/https://www.theguardian.com/world/2017/dec/14/aung-san-suu-kyi-has-freedom-of-dublin-award-revoked}}</ref>. [[Сурет:Boris_Johnson_and_Aung_San_Suu_Kyi_2016.jpg|нобай|Сыртқы істер министрі [[Борис Джонсон]] [[Лондон]] дағы [[2016 жыл|2016 жылғы]] [[12 қыркүйек|12 қыркүйекте]] Аун Сан Су Чжи мен кездесті]] [[2018 жыл|2018 жылдың]] наурыз айында АҚШ Холокост мемориалды мұражайы [[2012 жыл|2012 жылы]] тағайындалған Су Чжи Эли Визельдің сыйлығын алып тастады<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/03/07/world/asia/aung-san-suu-kyi-holocaust-rohingya.html|title=U.S. Holocaust Museum Revokes Award to Aung San Suu Kyi|last=Schwirtz|first=Michael|date=7 March 2018|work=The New York Times|access-date=7 March 2018|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ushmm.org/information/press/press-releases/museum-rescinds-award-to-daw-aung-san-suu-kyi|title=Rescinding Elie Wiesel Award from Daw Aung San Suu Kyi|website=www.ushmm.org|language=en|access-date=7 March 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/acts-of-faith/wp/2018/03/07/holocaust-museum-rescinds-elie-weisel-award-to-nobel-winner-san-suu-kyi/|title=Holocaust Museum rescinds Elie Wiesel Award to Nobel winner Aung San Suu Kyi|last=Boorstein|first=Michelle|date=7 March 2018|work=Washington Post|access-date=7 наурыз 2018|language=en-US|issn=0190-8286}}</ref>. === Сыртқы істер және мемлекеттік кеңесші (2016 - қазіргі уақытқа дейін) === [[Сурет:Secretary_Tillerson_Meets_With_Burma_State_Counsellor_Aung_San_Suu_Kyi_on_Margins_of_ASEAN_Summit_in_Manila_(38371744712).jpg|нобай|Аун Сан Су Чжи, АҚШ Мемлекеттік хатшысы Рекс Тиллерсонмен, 2017 жылғы 13 қарашада]] [[Сурет:The_Prime_Minister,_Shri_Narendra_Modi_receiving_the_State_Counsellor_of_Myanmar,_Aung_San_Suu_Kyi,_in_Hyderabad_House,_New_Delhi_on_January_24,_2018.jpg|нобай|Үндістан Премьер-Министрі [[Нарендра Моди]] 2018 жылдың 24 қаңтарында [[Дели|Нью-Дели]] қаласында Аун Сан Су Чи кездесуін өткізді]] Сыртқы істер министрі болған кезде ол сәуір айында Қытай Сыртқы істер министрі Ван Йиді, Канаданың Сыртқы істер министрі Стефан Дион мен Италияның Сыртқы істер министрі Паоло Гентилониді және Жапонияның Сыртқы істер министрі Фумио Кишиданы мамыр айында шақырды және осы елдермен жақсы дипломатиялық қарым-қатынас орнатуға шақырды{{citation needed|date=May 2016}}. [[Сурет:President_Rodrigo_Roa_Duterte_prepares_to_pose_for_a_photo_during_the_releasing_of_a_Commemorative_Stamp_at_the_Taj_Diplomatic_Enclave_Hotel.jpg|нобай|Аун Сан Су және Чжи Филиппин президенті Родриго Дуттерте және Таиланд Премьер-Министрі Прайют Чан-о-Чанамен, 2018 жылғы 25 қаңтарда]] Бастапқыда Мемлекеттік кеңесші лауазымын қабылдаған кезде, ол Ұлттық білім беру заңына қарсы болғаны үшін қамауға алынған студенттерге рақымшылық танытып, мұсылман рожины азшылықтарына ұзақ уақытқа созылған қуғын-сүргінге ұшыраған Ракхайн штатындағы комиссия құру туралы жариялады. Алайда, көп ұзамай, Аун Сан Су Чжи үкіметі мыңдаған босқындар Қытайға қашып кеткен Шан мен Качин елдеріндегі этникалық қақтығыстарға араласпады, ал [[2017 жыл|2017 жылға]] қарай руингияны үкімет күштері тарапынан қудалау бұл жағдайдың нашарлығына әкеліп соқтырды геноцид деп атады. Сауалнама кезінде Аун Сан Су Чжи этникалық тазалау туралы айыпты жоққа шығарды<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/mar/31/aung-san-suu-kyi-myanmars-great-hope-fails-to-live-up-to-expectations|title=Aung San Suu Kyi: Myanmar's great hope fails to live up to expectations|last=McPherson|first=Poppy|date=31 March 2017|publisher=[[The Guardian]]|accessdate=31 March 2017}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-39510271|title=Myanmar: Aung San Suu Kyi exclusive interview|last=Keane|first=Fergal|date=5 April 2017|publisher=[[BBC]]|accessdate=6 April 2017}}</ref>. Ол сондай-ақ Рохингьяға азаматтығын беруден бас тартты, орнына резидентура үшін жеке куәліктер беру туралы қадамдар жасады, бірақ азаматтықтың кепілдігі болмады<ref>{{Cite news|url=http://www.latimes.com/world/la-fg-myanmar-rohingya-2017-story.html|title=Myanmar's long-suffering Rohingya Muslims hoped that Aung San Suu Kyi would make them full citizens. They were wrong|last=Bengali|first=Shashank|date=9 April 2017|work=Los Angeles Times|access-date=11 April 2017|language=en-US|issn=0458-3035}}</ref>. Мьянманның Мемлекеттік кеңесшісі лауазымына тағайындалғаннан кейін, оның елдің экономикалық және этникалық проблемаларына, атап айтқанда, [[2017 жыл|2017 жылғы]] [[25 тамыз|25 тамыздағы]] РАҚА шабуылынан кейін Рохинджадағы жағдайды шешпегені үшін халықаралық сынға ұшырады («ең маңызды босқындар дағдарыстарының бірі және этникалық тазарту [[Екінші дүниежүзілік соғыс|екінші дүниежүзілік соғыстан]] кейін»), баспа бостандығының әлсіреуі үшін және оның көшбасшылық стилі ретінде сипатталады импульсивными және» алшақтық және төтенше»<ref name="veconomist5">{{cite news|author=|title=Is the world getting Myanmar wrong?|url=https://www.economist.com/news/asia/21730684-future-not-long-ago-deemed-bright-now-feels-bleak-world-getting-myanmar-wrong|work=[[The Economist]]|date=26 October 2017}}</ref><ref>{{cite news|title=Press freedom is waning in Myanmar|url=https://www.economist.com/news/asia/21738413-no-law-too-obscure-tool-silence-awkward-journalists-press-freedom-waning-myanmar|accessdate=9 March 2018|work=[[The Economist]]|date=8 наурыз 2018}}</ref>. === Журналистерді ұстау және қудалау === [[2017 жыл|2017 жылдың]] желтоқсанында екі [[Рейтер]] журналының өкілі Уо Лоне және Кью Су Оо Мюнхеннің қауіпсіздік күштері жүргізген Рохинджа «Инн Дине» қырғыны бойынша тергеу барысында қамауға алынды<ref>{{cite web|last1=Rezaian|first1=Jason|title=These journalists were jailed for investigating atrocities in Burma. This is what they found.|url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2018/02/09/these-journalists-were-jailed-for-investigating-atrocities-in-burma-this-is-what-they-found/|work=[[The Washington Post]]|accessdate=9 қыркүйек 2018}}</ref><ref name="AFP-silence">{{cite web|title=Myanmar defends Suu Kyi's silence over jailed reporters|url=https://www.afp.com/en/news/23/myanmar-defends-suu-kyis-silence-over-jailed-reporters-doc-18u1562|publisher=[[Agence France-Presse]]|accessdate=9 қыркүйек 2018}}</ref>. Сю Чжи [[2018 жыл|2018 жылдың]] маусым айында журналистерге «Рахин мәселесін жабу үшін қамауға алынбады» деп түсіндірді, бірақ олар Мьянмадағы «Құпия құпиялар туралы» Заңды бұзды. Содан кейін журналистер Ресми Құпия туралы Заңын бұзғаны үшін сотқа жіберілген кезде, Аун Сан Су Чжидің кінәсі туралы презумпциясы құқық қорғау топтары үкімге ықтимал әсер етуі үшін сынға ұшырады<ref name="AFP-silence" /><ref>{{cite web|title=Exclusive: Interview with Aung San Suu Kyi|url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/nhknewsline/inconversation/exclusiveaungsansuukyi/|publisher=[[NHK]]|accessdate=9 қыркүйек 2018}}</ref>. Американдық дипломат Билл Ричардсон Сю Чжимен қамауға алу туралы жеке талқылағанын және Аунг Сэн Сю Чжидің ашуланған сөздеріне жауап беріп, журналистерді «сатқындар» деп белгілегенін айтты. Полиция қызметкері оның басшыларының журналистерді қорқытып, тұтқындауға тыйым салу туралы бұйрық бергені туралы куәландырады; кейінірек ол түрмеге қамалды, ал оның отбасы полиция лагерінде үйден қуылды. Судья журналистерді [[2018 жыл|2018 жылдың]] қыркүйек айында кінәлі деп тауып, жеті жылға бас бостандығынан айырды. Aung San Suu Kyi үкім шығарған халықаралық сынға қатысты: «Мен ешкімнің» сөзбе-сөз еркіндігімен ешқандай қатысы жоқ», бірақ» Ресми құпияларды қорғау туралы<ref>{{cite web|last1=Naw|first1=Betty Han|title=Whistle-blower police officer gets one-year jail sentence|url=https://www.mmtimes.com/news/whistle-blower-police-officer-gets-one-year-jail-sentence.html|work=[[Myanmar Times]]|accessdate=9 September 2018}}</ref> «Заңы ретінде» ешкімге оқымайды деп ойламаймын «. Ол сондай-ақ сыншыларға «әділетсіздіктің қай жерде болғанын көрсетуге» шақырды және Рейтердің екі журналисіне өз істерін жоғары тұрған сотқа апелляциялауға болатынын айтты<ref>{{cite web|last1=Mahtani|first1=Shibani|title=Aung San Suu Kyi defends prison sentences for Reuters journalists|url=https://www.washingtonpost.com/amphtml/world/aung-san-suu-kyi-defends-myanmar-courts-decision-to-sentence-reuters-journalists-to-7-years-in-prison/2018/09/12/67c452e2-b6f8-11e8-b79f-f6e31e555258_story.html|publisher=[[The Washington Post]]|accessdate=13 қыркүйек 2018}}</ref>. [[2018 жыл|2018 жылдың]] қыркүйегінде Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі Жоғарғы комиссары Басқармасы Аун Сан Су Чжи партиясының НДЛ билікке келгеннен кейін үкіметке және әскери билік тарапынан [[Мьянма|Мьянмадағы]] журналистерді тұтқындауға және қылмыстық қудалауға ұшыраған тым түсініксіз және кең таралған «журналистерге өздерінің жұмысын қорқынышсыз немесе пайдасызсыз жасауға мүмкіндік берді»<ref name=":0">{{cite web|last1=Nebehay|first1=Stephanie|last2=Naing|first2=Shoon|last3=Collett-White|first3=Mike|title=Myanmar army, government aim to silence independent journalism: U.N.|url=https://www.reuters.com/article/us-un-rights-myanmar/myanmar-army-government-aim-to-silence-independent-journalism-un-idUSKCN1LR1PS|publisher=[[Reuters]]|accessdate=13 September 2018}}</ref>. == Саяси нанымына == [[Сурет:Tsakhiagiin_Elbegdorj,_President_of_Mongolia_and_Nobel_Peace_Laureate_Aung_San_Suu_Kyi.jpg|нобай|250x250 нүкте|Моңғолия Президенті [[Шақы Елбекдоржы]] және Нобель сыйлығының лауреаты Аун Сан Су Чжи]] [[Мьянма|Мьянмадағы]] қандай демократиялық модельдерден сұрасқанын сұрады: «Бізде [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]], [[Тайвань]], [[Моңғолия]] және [[Индонезия]] секілді Азия елдерінің емес, көптеген жерлерден үйренетін көптеген сабақтар бар». Ол сондай-ақ «1980-ші және 1990-шы жылдары коммунистік автократиядан демократияға өтуді және әскери үкіметтерден ауысуды жүзеге асырған [[Латын Америкасы]] елдерін [[Шығыс Еуропа|Шығыс Еуропалық]] елдерді келтірді». Сондай-ақ Оңтүстік Африкады ұмыта алмаймыз. бұл әскери режим емес, бұл, әрине, авторитарлық режим болған ». Ол:« Біз демократияға өтуге қол жеткізген барлық адамдардан үйренгіміз келеді, сондай-ақ біздің күшті мықты ұстанымымыз - бәрінен де артта қалып, біз қандай қателіктерден аулақ болатынын біле аламыз»<ref name="LA Speech">[https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5g7jcSqNCiDcId7mEJs9DXzmqzGtA?docId=CNG.a49d8e2a5f23889e2d2987feb130e63f.31 Myanmar's Suu Kyi ends US trip, hailing democracy], AFP, 3 қазан 2012</ref>. [[АҚШ президенті]] Мит Ромни мен Обаманың [[Демократиялық партия (АҚШ)|демократтары]] басқарған [[Республикалық партия (АҚШ)|Республика]] арасындағы терең саяси келіспеушіліктерді бастан кешіріп, 2012 жылғы президенттік сайлауда жеңіске жету үшін күресіп, ол: «Американдық саясатты жақсы білетін адамдар сенемін, келісілген ымыраға келу үшін. == Байланысты ұйымдар == [[Сурет:François Zimeray & Aung San Suu Kyi 2012.jpg|нобай|Сю Чжи Францияның Адам құқықтары жөніндегі елшісі [[Франсуа Зимерай|Франсуа Зимераймен]] кездесті]] * Freedom Now, Д.К. негізіндегі коммерциялық емес ұйым [[Вашингтон]] [[2006 жыл|2006 жылы]] үйде қамаудан босатылған Аун Сан Су Чжидің босатылуына көмектесу үшін отбасының мүшесі болып қалды. Ұйым БҰҰ-ның Ерікті түрде ұстау жөніндегі жұмыс тобынан оның халықаралық құқықты бұзғаны туралы бірнеше пікірлерін қамтамасыз етті; 112-ші бұрынғы президенттер мен премьер-министрлерден БҰҰ Бас хатшысы [[Пан Ги Мун|Пан Ги Мунға]] алты аптадан кейін оны босату үшін Бирма қаласына баруға шақырған хат ретінде жетекші ретінде саяси насихаттаумен айналысады; көптеген жарияланымдар жариялады және БАҚ-та оны ұсталғаны туралы кеңінен сөз қозғады. Оның өкілі 2010 жылы 13 қарашада үй қамауынан босатылған кезде аяқталды<ref>[https://web.archive.org/web/20110204230501/http://www.freedom-now.org/campaign/aung-san-suu-kyi/ www.freedom-now.org]. www.freedom-now.org. Retrieved 2 April 2012.</ref>. * Аун Сан Су Чжи оның ұсталған кезден бастап International IDEA және 19-бабының құрметті кеңесінің мүшесі болды, сондай-ақ осы ұйымдардың қолдауына ие болды. * Брюссельдегі тегін университет және Бельгияда орналасқан Левайндағы католиктік университеті, оған Доктор Дорд Хаоса атағын берді<ref>{{cite web|url=http://www.vub.ac.be/home/DHC/overzicht.html|title=Overzicht Eredoctoraten Vrije Universiteit Brussel|accessdate=4 July 2006|publisher=Vrije Universiteit Brussel|language=Dutch}}</ref>. * [[2003 жыл|2003 жылы]] Freedom Forum Сю Чжидің «Al Neuharth Free Spirit of the Year» сыйлығымен демократияны бейбіт жолмен насихаттау жөніндегі күш-жігерін мойындады. Ол бір миллион доллармен марапатталды<ref>[http://www.freedomforum.org/templates/document.asp?documentID=17542 freedomforum.org] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081022212146/http://www.freedomforum.org/templates/document.asp?documentID=17542|date=22 October 2008}}.</ref> * Жыл сайын маусымда АҚШ-та Бирмадағы науқан әлемнің жүздеген тұрғын үйін ұйымдастырады және Аун Сан Су Чжи қолдау көрсетеді. Осы тараптардың кезде, ұйымдастырушылар өздерінің достарын шақырады, 24 сағат бойы үйқамақта өздерін ұстау, және Бирма және Аун Сан Су Чжи туралы көбірек білу<ref>{{cite news|url=http://www.uscampaignforburma.org/action/community.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060715081242/http://www.uscampaignforburma.org/action/community.html|archivedate=15 шілде 2006|title=Arrest Yourself|publisher=US Campaign for Burma|accessdate=5 қаңтар 2006 жыл}}</ref>. * Бостандық кампаниясы Адам құқықтары жөніндегі іс-қимыл орталығы мен Бирмадағы АҚШ-тың науқанының бірлескен күш-жігері бүкіл әлем назарын Аун Сан Су Чжи мен Бирма халқының күресіне аударады. * Ұлыбританиядағы Бирма кампаниясы Ұлыбританияда орналасқан Біріккен үкіметтік емес ұйым болып табылады, ол Бирмадағы күрес туралы хабардарлықты арттыруға және НЛД және Аун Сан Су Чжи белгілеген нұсқауларды орындауға бағытталған. * [[Оксфорд|Оксфордтағы]] Хью колледжі, онда оқыған, [[2006 жыл|2006 жылы]] өзінің жыл сайынғы доптары үшін Бурмалық тақырыбына ие болды<ref>{{cite news|url=http://www.thefullmoonball.com/ie/|archive-url=https://web.archive.org/web/20060823221010/http://www.thefullmoonball.com/ie/|dead-url=yes|archive-date=23 тамыз 2006|title=St. Hugh's Full Moon Ball|publisher=The Burma Campaign UK|accessdate=4 шілде 2006}}</ref>. Университет кейінірек 20 маусымда азаматтық құқық бойынша құрметті докторлық дәрежесін тағайындады<ref>{{cite news|url=http://www.ox.ac.uk/media/news_stories/2012/120620.html|title=Aung San Suu Kyi receives honorary degree|publisher=University of Oxford|accessdate=21 June 2012|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120621124831/http://www.ox.ac.uk/media/news_stories/2012/120620.html|archivedate=21 June 2012}}</ref>. * Аун Сан Су Чжи, Норвегияның Берген қаласында орналасқан Рафтоның Адам құқықтары үйінің ресми қамқоршысы. [[1990 жыл|1990 жылы]] Профессор Торфолф Рафтоның еске алу сыйлығы ие болды. * [[1999 жыл|1999 жылдың]] қарашасында [[Дублин|Дублиндегі]] Ирландияның құрметті азаматы болған, алайда оны ұстап тұрудың символы үшін қолтаңба орына қалды. Бұл кейіннен 2017 жылдың 13 желтоқсанында күшін жойды<ref>{{cite web|url=http://www.thejournal.ie/freedom-of-dublin-aung-san-suu-kyi-3749045-Dec2017/|title=Councillors vote to strip Aung San Suu Kyi of the Freedom of Dublin|first=Cormac|last=Fitzgerald|publisher=}}</ref>. * [[2005 жыл|2005 жылдың]] қараша айында адам құқықтары тобы теңдік Енді [[Біріккен Ұлттар Ұйымының бас хатшысы|БҰҰ]]. Бас хатшысы лауазымына басқа біліктілік әйелдер арасында әлеуетті кандидаты, сондай Аунг Sun Су Чжи ұсынды. Білікті әйелдердің ұсынылған тізімінде Су Су Чи қазір Біртұтастық деп танылды<ref>{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/03/11/myanmar.un.ap/index.html|title=Arrest Yourself|publisher=CNN|accessdate=11 March 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080315010646/http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/03/11/myanmar.un.ap/index.html|archivedate=15 March 2008}}</ref>. * БҰҰ-ның [[Мьянма|Мьянмадағы]] арнайы өкілі Ибрагим Гамбари [[2008 жыл|2008 жылғы]] [[10 наурыз|10 наурызда]] әскери-басқарылатын елге сапарының аяқталуына дейін Аун Сан Су Чжимен кездесті. * Аун Сан Су Чжи [[Нельсон Мандела]] мен бірге жинаған көрнекті ғаламдық көшбасшылардың [[Ақсақалдар (ұйым)|Ұйым]] акциясының құрметті мүшесі болды<ref>{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/03/11/myanmar.un.ap/index.html|title=Arrest Yourself|publisher=CNN|accessdate=11 March 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080315010646/http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/03/11/myanmar.un.ap/index.html|archivedate=15 March 2008}}</ref>. * Оның тұрақты ұстауы оның топта белсенді рөл атқара алмағанын білдіреді<ref>{{cite web|url=http://www.theelders.org/elders/aung-san-suu-kyi|title=www.theElders.org '&#39;Aung San Suu Kyi'&#39;|publisher=Theelders.org|accessdate=30 September 2010|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100815085711/http://theelders.org/elders/aung-san-suu-kyi|archivedate=15 August 2010}}</ref>, сондықтан Ақсақалдар отырыстарында бос орынды орналастырды. Ақсақалдар бір мезгілде Бирмадағы барлық саяси тұтқындардың босатылуын талап етті<ref>{{cite news|author=Photo: Jeff Moore / AP|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/object/article?f=/g/a/2009/05/26/dip.DTL|title=San Francisco Chronicle '&#39;Absent but not forgotten'&#39;|work=San Francisco Chronicle|date=26 мамыр 2009|accessdate=30 қыркүйек 2010}}</ref>. Парламентке сайланғаннан кейін<ref>{{cite web|url=http://www.theelders.org/media/mediareleases/elders-demand-release-aung-san-suu-kyi|title=www.theElders.org '&#39;The Elders demand release of Aung San Suu Kyi'&#39;|publisher=Theelders.org|date=26 May 2009|accessdate=30 September 2010|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100714065549/http://www.theelders.org/media/mediareleases/elders-demand-release-aung-san-suu-kyi|archivedate=14 July 2010}}</ref>, ол өзінің қызметінен кетіп қалды<ref>{{cite web|url=http://www.theelders.org/article/elders-congratulate-aung-san-suu-kyi|title=The Elders congratulate Aung San Suu Kyi ahead of her appearance in parliament in Burma/Myanmar|publisher=Theelders.org|date=19 April 2012|accessdate=30 July 2012|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130131102824/http://www.theelders.org/article/elders-congratulate-aung-san-suu-kyi|archivedate=31 January 2013}}</ref>. * 2010 жылы Аун Сан Су Чжи [[Йоханнесбург университеті|Йоханнесбург университетінің]] құрметті докторы атанды<ref name="UJdoctorate">[http://www.uj.ac.za/EN/Newsroom/Publications/Documents/UJ%20Annual%20Report%202010.pdf] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140104065003/http://www.uj.ac.za/EN/Newsroom/Publications/Documents/UJ%20Annual%20Report%202010.pdf|date=4 January 2014}}</ref>. * 2011 жылы Аун Сан Су Чжи 45-ші Брайтон фестивалінің қонағы болып тағайындалды<ref>{{Cite web|url=https://brightonfestival.org/guest_director/|title=Guest Director|last=|first=|date=|website=Brighton Festival|access-date=27 January 2018}}</ref>. * [[2011 жыл|2011 жылы]] адам құқықтарының жалпыға бірдей логотипін таңдауға көмектесті адам құқықтарын қорғаушылар мен жеке тұлғалардың халықаралық қазылар алқасының мүшесі болды<ref>{{cite web|title=A Logo for Human Rights|url=http://www.humanrightslogo.net/|accessdate=1 желтоқсан 2012}}</ref>. * [[2011 жыл|2011 жылдың]] маусым айында Би-Би-Си «Аун Сан Су Чжи» 2011 жылы Дәрістердін тапсыру туралы жариялады. [[Би-би-си]] Бирмадағы Аун Сан Су Чжи-мен бірге екі елге дәріс оқып, содан кейін елден шығарылып, Лондонға қайта оралды. Дәрістері 2011 жылдың 28 маусымында және 2011 жылғы 5 шілдеде Би-Би-Си радиосы мен Би-Би-Си Дүниежүзілік Қызметінде таратылды<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/uk-13627326 BBC News&nbsp;– Aung San Suu Kyi to present the BBC's Reith Lectures]. BBC (10 June 2011). Retrieved 10 August 2011.</ref>. * [[2011 жыл|2011 жылдың]] қараша айында Аун Сан Су Чжи Франсуа Зимерайды, Францияның Адам құқықтары жөніндегі елшісі болды. * [[2012 жыл|2012 жылғы]] [[8 наурыз|8 наурызда]] Канаданың Сыртқы істер министрі Джон Бэрд Аун Сан Су Чжиді канадалық Құрметті азаматтығы туралы куәлік пен Канадаға ресми сапармен келуге шақырды. Рожинджа қақтығысы салдарынан [[2018 жыл|2018 жылдың]] қыркүйегінде құрметті азаматтығы жойылды<ref>{{cite news|url=https://www.thestar.com/news/canada/2018/09/27/canada-revokes-honorary-citizenship-for-aung-san-suu-kyi.html|title=Canada revokes honorary citizenship for Aung San Suu Kyi|first=Tonda|last=MacCharles|date=27 September 2018|publisher=[[Toronto Star]]}}</ref>. * 2012 жылдың сәуір айында Ұлыбритания премьер-министрі [[Дэвид Кэмерон]] 1950-ші жылдардан бері Бирмаға бару үшін Аун Сан Су Чи мен британдық премьер-министрге бару үшін ірі әлемдік көшбасшы көшбасшысы болды. Сапар барысында Камерон Сан Су Чжиді Британияға шақырды, онда ол өзінің «сүйікті» Оксфордты кездестіруге болатын еді. Ол [[Ұлыбритания|Ұлыбританияға]] 2011 жылдың 19 маусымында келді<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ER444lGc3Qw|title=Aung San Suu Kyi honoured by Oxford University with honorary degree|first=|last=The Telegraph|date=20 June 2012|publisher=|via=YouTube}}</ref>. * [[2012 жыл|2012 жылы]] [[Оксфорд университеті|Оксфорд университетінің]] азаматтық заң ғылымдарының докторы атағына ие болды. * 2012 жылдың мамыр айында Аун Сан Су Чжи Адам құқықтары жөніндегі қордың шығармашылық диисі үшін Вацлав Гавел сыйлығының иегері атанды<ref>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304203604577396372334739162|title=A Prize for Creative Dissent|date=13 May 2012|work=The Wall Street Journal|accessdate=16 May 2012}}</ref>. * 29 Мамыр 2012 жылы Үндістанның премьер-министрі Манмохан Сингх Аун Сан Су Чжиге барды. Сапар барысында премьер-министр Аун Сан Су Чжиді Үндістанға да шақырды. 2012 жылғы 16 қарашада ол 6 күндік сапармен Үндістанға келді, онда ол барған жерлердің арасында Нью-Делидегі Леди Шри Рам колледжі болып табылады. * 2012 жылы Аун Сан Су Чжи Мьянмада аз дамыған бөліктеріндегі денсаулық, білім және тұрмыс деңгейін жақсарту үшін До Хин Ки Қорының қайырымдылық қорын құрды<ref>{{cite web|last1=Moe|first1=Wai|last2=Paddock|first2=Richard|title=Aung San Suu Kyi's Party Puts Loyalist in Line for Myanmar President|url=https://cn.nytimes.com/asia-pacific/20160311/c11myanmar/en-us/|publisher=[[The New York Times]]|accessdate=9 September 2018}}</ref><ref>[s.n.] (30 March 2016). [https://www.bbc.com/news/world-asia-35923083 Myanmar swears in first elected civilian president in 50 years]. BBC News. Accessed April 2016</ref> The charity runs a Hospitality and Catering Training Acade,<ref>{{cite news|url=http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/14998-daw-aung-san-suu-kyi-s-hospitality-training-school-seeks-new-youth-applicants.html|title=Daw Aung San Suu Kyi's hospitality training school seeks new youth applicants|last=Aung Kyaw Min|date=12 June 2015|work=Myanmar Times|accessdate=12 March 2016}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.webjunction.org/news/webjunction/libraries-in-myanmar.html|title=Libraries in Myanmar are Taking Strides in the Right Direction|last=Roy|first=Mantra|date=11 July 2014|work=WebJunction|publisher=OCLC|accessdate=12 March 2016}}</ref>. Қайырымдылық Аун Сан Су Чжидің анасы деп аталды. Хатын Кюма Мьянма президенті болғанға дейін қайырымдылықта көшбасшылық рөл атқарған. Қайырымдылық Yangon Region-ның Тауншиф Каухму қонақжайлылық және мейрамхана оқу академиясын басқарады және [[2014 жыл|2014 жылы]] 8000 мүше болатын мобильді кітапхана қызметін басқарады. * Оңтүстік Кореяның [[Сеул Ұлттық Университеті|Сеул ұлттық университеті]] 2013 жылдың ақпан айында Аун Сан Су Чжи құрметті докторлық дәреже алды<ref>{{cite news|url=http://english.yonhapnews.co.kr/northkorea/2013/01/17/13/0401000000AEN20130117010100315F.HTML|title=Aung San Suu Kyi to receive honorary degree from S. Korean univ.|agency=[[Yonhap]]|date=17 January 2013|work=Yonhap News|accessdate=13 June 2014}}</ref>. * 2013 жылдың қазан айында Италияның Болонья университеті Философия ғылымдарының докторы дәрежесін Аун Сан Су Чиге ұсынды. * Монаш Университеті, [[Аустралия ұлттық университеті|Аустралия Ұлттық Университеті]], Сидней Университеті және Технологиялық Университет, Сидней 2013 жылдың қараша айында Аун Сан Су Чиге құрметті атағын алды. == Бұқаралық мәдениетте == [[Сурет:Ms._magazine_Cover_-_Winter_2012.jpg|нобай|Су Чжи ханымның 2012 жылғы ''мұқабасында'']] Аун Сан Су Чжи мен оның күйеуі Майкл Аристің өмірі [[Люк Бессон|Люк Бессонның]] «[[Леди (фильм)|Леди»]] фильмінде бейнеленген, онда олар [[Мишель Йео]] және [[Дэвид Тьюлис]] ойнайды. 2011 жылы фильмің шығарылымына дейін Сізге 2011 жылы Су Чжиге барды<ref name="big">{{cite news|last1=Mark|first1=Brown|last2=Simon|first2=Hattenstone|title=Aung San Suu Kyi's tragic love and incredible life come to the big screen|url=https://www.theguardian.com/world/2010/dec/19/aung-san-suu-kyi-the-lady|accessdate=5 October 2016|work=[[The Guardian]]|date=19 December 2010}}</ref>. Джон Бормманның ''Рангоннан алыс'' 1995 фильмінде Аун Сан Су Чжи Адель Люц ойнады<ref name="brnyt">{{cite news|url=https://movies.nytimes.com/movie/review?res=990CE7D81539F936A1575BC0A963958260|title=Beyond Rangoon (1995): Sad Tourist Trapped In Burma|date=25 August 1995|first=Caryn|last=James|work=[[The New York Times]]}}</ref>. [[2009 жыл|2009 жылдан]] бері үнді актрисасы және Бхарафанитари<ref name="pari">{{cite news|last1=Parinatha|first1=Sampathi|title=Rukmini Vijayakumar in The Lady of Burma|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/theatre/The-Lady-of-Burma-at-Jagriti-Theatre/articleshow/38206128.cms|accessdate=5 October 2016|work=[[The Times of India]]|date=11 July 2014}}</ref> биші Рукмини Виджаякумар Раншан Шеннон жазған «Прагаш Белавади»<ref name="suu">{{cite news|last1=Balajee|first1=C R|title=Rukmini is Aung San Suu Kyi|url=http://www.deccanchronicle.com/entertainment/theatre/300916/rukmini-is-aung-san-suu-kyi.html|accessdate=5 October 2016|work=[[Deccan Chronicle]]|date=30 September 2016}}</ref><ref name="egmore">{{cite news|title=Model Aru looked gorgeous enjoying the 'Lady from Burma' play at Egmore museum in Chennai|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/chennai/model-aru-looked-gorgeous-enjoying-the-lady-from-burma-play-at-egmore-museum-in-chennai/articleshow/54656566.cms|accessdate=5 October 2016|work=[[The Times of India]]|date=4 қазан 2016|location=[[Chennai]]}}</ref> режиссері Бірмы ханымы деп аталатын бір орында актісінде Аун Сан Су Чжи ретінде бейнелейді<ref name="ask">{{cite book|last1=Richard|first1=Shannon|title=The Lady of Burma|date=8 January 2007|publisher=OBERON Books Ltd|location=London|isbn=9781849438919|url=https://books.google.com/books?id=WZpLPzsvIBUC|accessdate=5 October 2016}}</ref>. [[Ирландия|Ирландияның]] ән авторлары Дэмиен Райс пен Лиза Ханнигэн [[2005 жыл|2005 жылы]] Аун Сан Су Чжи Тегін 60-шы туған күніне арналған акцияны қолдауға арналған Unplayed Piano форматында бірегей шығарылды<ref name="New Damien Rice & Lisa Hannigan Single Unplayed Piano to Be Released June 21 in Support of Free Aung San Suu Kyi 60th Birthday Campaign">{{citeweb|url=http://www.marketwired.com/press-release/new-damien-rice-lisa-hannigan-single-unplayed-piano-be-released-june-21-support-free-662276.htm|title=New Damien Rice & Lisa Hannigan Single "Unplayed Piano" to Be Released June 21 in Support of Free Aung San Suu Kyi 60th Birthday Campaign|accessdate=2018-09-23|publisher=Marketwire|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923050216/http://www.marketwired.com/press-release/new-damien-rice-lisa-hannigan-single-unplayed-piano-be-released-june-21-support-free-662276.htm|archive-date=September 23, 2018|dead-url=no|df=mdy-all}}</ref>. U2 Bono компаниясы Аун Сан Су Чжиге құрметпен «Walk On» әнін жазды және 2009-2011 жылдардағы U2 360 ° Tour кезінде оның жағдайын жариялады. [[Саксофон|Саксофонист]] Уэйн Шортер «Аун Сан Су Чжи» атты ән жазды. Оның 1 + 1 альбомында (пианист Херби Хэнкокпен) және «Футпинга тірі» фильмінде көрінеді<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-18497408|title=Aung San Suu Kyi and Bono discuss U2's song Walk On - 2012-06-18|publisher=bbc.com|accessdate=12 November 2015}}</ref>. == Денсаулық мәселелері == [[2003 жыл|2003 жылы]] қыркүйекте Азия Патшалық ауруханасында үйде қамау кезінде гинекологиялық күйде операция жасалды<ref>{{cite web|url=http://www.voanews.com/content/a-13-a-2003-09-19-3-aung/290812.html|title=Aung San Suu Kyi Recovering from Surgery in Rangoon - 2003-09-19|publisher=Voice of America|accessdate=29 December 2013}}</ref>. Ол 2013 жылдың желтоқсан айында майда аяқ операциясы мен көздің операциясын [[2016 жыл]]дың сәуір айында өткізді<ref>{{cite web|url=https://web.archive.org/web/20131223220826/http://asianewsnet.net/Suu-Kyi-cancels-trips-after-foot-surgery-55308.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20131223220826/http://asianewsnet.net/Suu-Kyi-cancels-trips-after-foot-surgery-55308.html|dead-url=usurped|archive-date=23 December 2013|title=Suu Kyi cancels trips after foot surgery – ANN|publisher=Asianewsnet.net|date=23 December 2013|accessdate=29 December 2013}}</ref>. Оның дәрігері денсаулығының ауыр проблемалары жоқ екенін, тек 48 кг-ға дейін салмақтап, қан қысымы төмен болғандығын және оңай болатындығын айтты<ref>{{cite web|author=Associated Press in Rangoon|url=https://www.theguardian.com/world/2012/jun/15/aung-san-suu-kyi-illness|title=Aung San Suu Kyi doctor fears for her health after illness on Europe tour|work=The Guardian|date=15 June 2012|accessdate=29 December 2013}}</ref>. == Кітап == * Қорқыныштан еркіндік (1991) * Бирмадан келген хаттар (1991) == Марапаттар == * Аун Сан Су Чжи марапаттары == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} {{commons}} [[Санат:1945 жылы туғандар]] [[Санат:Азаттық президенттік медалінің иегерлері]] [[Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Бейбітшіліктен Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Янгонда туғандар]] [[Санат:Оксфорд университеті түлектері]] msrqvcjppq47vixofku4mr5xvzkrbrv Ақтау Халықаралық әуежайы 0 568063 3576346 3575501 2026-04-03T20:43:21Z Kasymov 10777 Kasymov [[Ақтау Халықаралық Әуежайы]] бетін [[Ақтау Халықаралық әуежайы]] деген бағыттау үстіне жылжытты (бағыттау қалдырылмады): Қайтару 3474686 wikitext text/x-wiki {{Infobox Airport | name = Ақтау Халықаралық Əуежайы | nativename = | nativename-a = Aktau International Airport | nativename-r = | image = | image-width = | image2 = Aktauair.jpg | caption2 = | IATA = SCO | ICAO = UATE | type = Қоғамдық | owner = | operator = "Ақтау Халықаралық Əуежайы" ЖШС | city-served = [[Ақтау]] | location = [[Ақтау]]дан солтүстік-батысқа қарай 21 км | hub = [[SCAT]] | elevation-m = 22 | elevation-f = 72 | coordinates = {{coord|43|51|36|N|051|05|31|E|type:airport_region:KZ|display=inline,title}} | pushpin_map = Kazakhstan | pushpin_label = UATE | pushpin_map_caption = Location in Kazakhstan | website = [http://aktau-airport.kz www.aktau-airport.kz] | metric-elev = Y | metric-rwy = Y | r1-number = 12/30 | r1-length-m = 3,052 | r1-surface = [[Асфальт]] | stat-year = | stat1-header = | stat1-data = | stat2-header = | stat2-data = | footnotes = Дереккөздер: [[Қазаэронавигация]]<ref>[http://goszakup.ans.kz/AIP/AIRAC_AMDT_01_13/AIP/html/UA-frameset-en-KZ.html AIP Kazakhstan] {{Webarchive|url=https://archive.is/20130616030152/http://goszakup.ans.kz/AIP/AIRAC_AMDT_01_13/AIP/html/UA-frameset-en-KZ.html |date=2013-06-16 }}</ref> }} '''Халықаралық Ақтау Әуежайы''' [[Қазақстан]]дағы халықаралық әуежай. Ол [[Ақтау]] орталығынан 21 км қашықта орналасқан. == Тарихы == 1983 жылдан әуежай бастап жұмысын іске асыруда және азаматтық авиацияда пайдаланылатын барлық әуе кемелердің түгелдей дерлiк түрлерiн қабылдау мен ұшыру үшін жабдықталған. [[1996 жыл]]ғы [[қараша]] айында «Ақтау Халықаралық әуежайы» Акционерлік қоғамы құрылды. Әуежай [[Ил-76]], [[АН-124]] «Руслан» ауыр жүк тиейтін әуе кемелер түрлерін қабылдайды. 2007 жылғы желтоқсанда Маңғыстау облысының әкімдігі "Ақтау Халықаралық әуежайы" АҚ акцияларының 100% мемлекеттік пакетін жеке ұйымның сенімгерлік басқаруына беруге тендер өткізді. Акциялар "ATM GRUP Uluslararasi Havalimani YAPIM Yafirim ve lslet-me Ltd St" ЖШС-не 28 жыл мерзімге берілді. Сол жылы АТМ GRUP ЖШС мен Маңғыстау облысының әкімдігі арасында 30 жыл мерзімге жаңа жолаушылар терминалын салуға және басқаруға концессия шарты жасалды. [[Каспий]]аралық өңірдегі мұнай саласының қарқынды дамуы жүк тасымалдау көлемін ұлғайтуды, мұнайшыларға қажетті жабдықтарды тез жеткізу үшін, өз кезегінде жаңа жолаушылар терминал құрылысын салу мен әуежайды қайта жаңғырту қабілеттілігін туғызды. Сенімгерлік Басқарудың шартына сәйкес әуежайды қайта жаңғырту және ұшып-қону жолағын ұзарту, жүргізу жолағын және перронды қайта жаңарту, санатсыз [[ОМИ]] жарық дабыл жүйесін [[ИКАО]] халықаралық стандарттарына лайықты бірінші санаттағы [[ОВИ]] жүйесімен алмастыру жүргізілуде. Қайта жаңғырту аяқталғаннан кейін ҰҚЖ-ның ұзындығы 3060 м., ені 45 м., жабылғы тығыздығы кемінде 50 [[PCN]] құрайды. Бұл максималды ұшу массасы бойынша барлық ауыр жүк тиейтін кемелерді шектеусіз қабылдау мүмкіндігін береді. [[2009 жыл]]ы жаңа жолаушылар терминал құрылысын салу аяқталды. Терминалдың өткізу қабілетілігі сағатына 450 жолаушы, [[VIP]] және [[CIP]] - залдарын атқаратын ауданды қоса алғанда, жалпы ауданы 13 400м<sup>2</sup> құрайды. Жолаушылар терминалының қауіпсіздігі мен жайлылығы үшін, қазіргі заманғы құралдармен, қауіпсіздік пен күзетті қоса алғанда, жаңа электронды және электромеханикалық жүйелермен, оның ішінде: телескопиялық жолаушылар көпірлерімен, электронды тіркей бағанымен, [[HVAC]]- салқындату мен жылыту жүйесімен, [[FIDS]] - электронды таблода ұшулар туралы хабарлау жүйесімен, [[X- RAY]]- ренгенді сканерлермен, [[CCTV]]- бейнебақылау жүйесімен, лифттер мен эскалаторлармен жабдықталған. 2009 жылы әуежай «[[ТМД]] елдер арасында ең үздік әуежай» байқауында 2008 жылғы «ТМД елдер арасында қарқынды дамушы әуежай» номинациясында жеңімпаз болды. 2010 жылғы мамыр айында Ақтау әуежайы 2009 жылғы «ТМД елдер арасында перспективті дамитын әуежай» болып мақұлданды. Қазіргі уақытта Ақтау әуежайы, [[Астана]] және [[Алматы]] әуежайларынан кейін, тасымалдаулар көлемі бойынша [[Қазақстан Республикасы]]нда расында үшінші орында тұр. Әуежайда қазақстандық және шетелдік авиакомпаниялар қызмет көрсетеді, олар 8 ішкі және 16 халықаралық бағыттар бойынша ұшуларды орындайды. Ақтау қаласынан [[Мәскеу]], [[Ыстанбұл]], [[Баку]] және [[Киев]] қалалары арқылы, әлемнің кез-келген нүктеcіне жетуге болады. Қазақcтанның барлық жолаушылар транзиті өңірлік авиакомпаниялардың арқасында жүзеге асырылады, олар жолаушылар потенциялы азырақ қалалардан ([[Атырау]], [[Шымкент]], [[Қызылорда]], [[Ақтөбе]], [[Орал]]) жолаушыларды Ақтау әуежайына жинап, олар аталған 4 ірі әуежайлардан әрі қарай дүние жүзіне шығады. Қазіргі таңда әуежай облыстың транзитті потенциалын іске асыру мақсатында әлемнің түйістіру әуежайларына жаңа бағыттарды ашу бойынша маркетинг жұмыстарын жүргізеді. == Тасымалдаушылар мен бағыттар == ===Жолаушылар тасымалдау=== {{Airport-dest-list |{{RUS}} [[Аэрофлот]]|[[Шереметьево_(әуежай)|Mәскеу-Шереметьево]]<ref name=AeroflotToKZ>{{cite news|last1=L|first1=J|title=AEROFLOT Assumes Transaero Kazakhstan Operation from late-Oct 2015|url=http://airlineroute.net/2015/10/26/su-kazakhstan-w15/|accessdate=26 October 2015|publisher=Airline Route|date=26 October 2015}}</ref> |{{KAZ}} [[Air Astana]]|[[Халықаралық Алматы әуежайы|Алматы]], [[Нұрсұлтан Назарбаев Халықаралық Әуежайы|Астана]], [[Хиуаз Доспанова халықаралық әуежайы|Атырау]], [[Хитроу|Лондон-Хитроу]] |{{KAZ}} [[SCAT]]|[[Ақтөбе Халықаралық Әуежайы|Ақтөбе]], [[Алматы Халықаралық Әуежайы|Алматы]], [[Астана Халықаралық Әуежайы|Астана]], [[Астрахан (Әуежай)|Астрахан]], [[Хиуаз Доспанова халықаралық әуежайы|Атырау]], [[Гейдар Әлиев Халықаралық Әуежайы|Баку]], [[Халықаралық Көкшетау әуежайы|Көкшетау]], [[Ататүрік Халықаралық Әуежайы|Ыстамбұл-Ататүрік]], [[Краснодар Әуежайы|Краснодар]], [[Уйташ Әуежайы|Махачкала]], [[Минеральные Воды Әуежайы|Минеральные Воды]], [[Внуково (Әуезжай)|Мәскеу-Внуково]], [[Ақжол халықаралық Әуежайы|Орал]], [[Шымкент Халықаралық Әуежайы|Шымкент]], [[Тбилиси Халықаралық Әуежайы|Тбилиси]] |{{KAZ}} [[Qazaq Air]]|[[Хиуаз Доспанова халықаралық әуежайы|Атырау]] |{{RUS}} [[Red Wings]]|Екатиренбург|{{KAZ}} [[Fly Arystan]]|Алматы, Астана, Ереван, Ақтөбе}}Жолаушылар саны 2008 — 474 000 <ref>[http://www.kt.kz/rus/regions/aeroport_aktau_priznan_luchshim_v_stranah_sng_1153488415.html Аэропорт Актау признан лучшим в странах СНГ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150708083940/http://www.kt.kz/rus/regions/aeroport_aktau_priznan_luchshim_v_stranah_sng_1153488415.html |date=2015-07-08 }}</ref><br /> 2009 — 450 000 <ref>[http://aqtau.kz/news/economics/169019/ В субботу аэропорт Актау встречал своего полумиллионного пассажира в этом году] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101127135926/http://aqtau.kz/news/economics/169019 |date=2010-11-27 }}</ref><br /> 2010 — 585 000 <ref>[http://tengrinews.kz/kazakhstan_news/mejdunarodnyiy-aeroport-aktau-priznan-luchshim-v-sng-188876/ Международный аэропорт Актау признан лучшим в СНГ]</ref><br /> 2013 — 776 000<br> 2014 — 813 746<br> 2015 — 845 710<br> 2016 — 865 774 <br> 2017- 1 072 400 <ref name=":0">{{Cite web|url=http://aktau-airport.kz/images/files/other_reports/otchet_o_deyatelnosti_za_2018_god.pdf|title=Отчет перед потребителями о деятельности АО “Международный аэропорт Актау” по предоставлению регулируемых видов услуг за 2018 год|author=|website=|date=|publisher=}}</ref><br> 2018 - 1 023 900<ref name=":0" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан әуежайлары}} [[Санат:Қазақстан әуежайлары]] [[Санат:Маңғыстау облысы əуежайлары]] 18fwj479y266cge6jhbg09zu4tnonhd Есен Тасқынбаев 0 586063 3576200 3551428 2026-04-03T17:54:29Z Nurken 111493 3576200 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Есен Тасқынбаев |Шынайы есімі = |Сурет = |Туған күні = 10.03.1932 |Туған жері = {{туғанжері|Жылыой ауданы|Жылыой ауданында}}, [[Атырау облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Мансабы = {{hlist|Мұнайшы|мемлекет және қоғам қайраткері}} |Ғылыми атағы = |Азаматтығы = {{USSR}}<br />{{KAZ}} |Ұлты = [[Қазақтар|Қазақ]] |Қайтыс болған күні = 10.02.2026 |Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Атырау|Атырауда}}, [[Атырау облысы]], [[Қазақстан]] |Марапаттары = {{Қатар |'''Қазақстан''' }} {{Қатар |{{Парасат ордені}} |{{Құрмет ордені}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{Тыңға 50 жыл медалі}} |{{Қазақстан темір жолына 100 жыл медалі}} |{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 60 жыл медалі (Қазақстан)}} }} {{Қатар |'''КСРО''' }} {{Қатар |{{Қазан төңкерісі ордені}} |{{Еңбек Қызыл Ту ордені}} |{{Халықтар Достығы ордені}} }} {{Қатар |{{Еңбек ардагері медалі (КСРО)}} |{{Тың жерлерді игергені үшін медалі}} }} }} '''Есен Тасқынбаев''' ([[10 наурыз]] [[1932 жыл]], [[Жылыой ауданы]], [[Атырау облысы]] – [[10 ақпан]] [[2026 жыл]], [[Атырау]]) — кеңестік және қазақстандық мұнайшы, мемлекет және қоғам қайраткері, КСРО Мұнай өнеркәсібінің үздік қызметкері, [[Атырау облысы]]ның [[құрметті азамат]]ы, Қазақстан және КСРО жоғарғы мемлекеттік марапаттарының иегері, Қазақстанның еңбек сіңірген мұнайшысы. == Толығырақ == Есен Тасқынбаев 1932 жылғы 10 наурызда [[Атырау облысы]]ның [[Жылыой ауданы]]нда Жаршық ауылында дүниеге келген. * [[1954 жыл]]ы И.М.Губкин атындағы Мәскеу мемлекеттік мұнай иниститутын "инженер-механик" мамандығы бойынша бітірген. * [[1954 жыл]]дан Құлсары бұрғылау жабдықтары мекемесінің кіші қызыметкері, бас инженер, механик және т.б. * [[1959]] - [[1964]] жылдары "Құлсарымұнай" қауымдастығының бас механигі. * [[1964]] жылдан Гурьев қалалық партия комитетінің ІІ хатшысы, [[1965 жыл]]дан І хатшысы қызыметін атқарған. * [[1977]] - [[1987]] жылдары Гурьев облыстық атқару комитетінің төрағасы. * [[1987]] жылдан Гурьев агроөнеркәсіптік комитетінің ғылым және білім беру мекемелері төрағасының орынбасары. * [[1995 жыл]]дан құрметті еңбек демалысында. == Қоғамдық қызметі == * [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің 8 және 11 шақырылымның депутаты. * КОКП XXV-XXVII съезінің делегаты. * Қазақстанның Коммунистік партиясының XII-XVI съездерінің делегаты. * 1995-2009 Атырау облыстық аңшылар мен балықшылар қоғамы басқармасының төрағасы. * Атырау облыстық «Ардагерлер ұйымы» республикалық ұйымы филиалының президиумының мүшесі. == Мемлекеттік марапаттары == * '''КСРО марапаттары''' * [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің құрмет грамотасымен марапатталған. * КСРО мұнайөнеркәсібінің үздігі. * Қазақ КСР нің еңбек сіңірген мұнайшысы. * КСРОның еңбек сіңірген мұнайшысы. * КСРО халық шаруашылығы ісінің үздігі. * [[1966 жыл]]ы "КСРОның Ерен еңбегі үшін" медалі. * [[1971 жыл]]ы "Еңбек Қызыл Ту" Ордені * [[1974 жыл]]ы "Қазан төңкерісі" Ордені және "Үздік қызыметі үшін" медалі * [[1980 жыл]]ы "Халықтар Достығы" Ордені * КСРОның "Еңбек ардгері", "Лениннің 100 жылдығы" және т.б көптеген медалдармен марапатталған. * '''Қазақстан Республикасының марапаттары''' * [[1999 жыл]]ы ҚР тұңғыщ президентінің жарлығымен "[[Құрмет ордені]]" мен марапатталды. * [[1999 жыл]]ы "Қазақстан мұнайына 100 жыл" алтын медалі. * [[2004 жыл]]ы "Қазақстан теміржолына 100 жыл" медалі * [[2004 жыл]]ы "Тыңға 50 жыл" медалі * [[2011 жыл]]ы "Қазақстан тәуелсіздігіне 20 жыл" медалі * [[2013 жыл]]ы елбасының жарлығымен жоғарғы мемлекеттік марапат "[[Парасат ордені]]" берілді. * [[Атырау облысы]]ның [[Құрметті азамат]]ы. * [[Жылыой ауданы]]ның [[Құрметті азамат]]ы. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Тасқынбаев, Есен}} [[Санат:Қазақстан мұнайшылары]] [[Санат:КСРО мұнай өндіру ісінің үздіктері]] [[Санат:Қазақстан мұнайына 100 жыл медалінің иегерлері]] [[Санат:Мәскеу мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Атырау облысының құрметті азаматтары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасының иегерлері]] [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] 6n1ytr9e4xyv2jkrhvp9baqxdo71qz4 Владислав Шпильман 0 601953 3576149 2994792 2026-04-03T14:09:22Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3576149 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Владислав Шпильман |Атауы = |Сурет = Władysław Szpilman.jpg |Сурет ені = 200px |Сурет тақырыбы = |Фон = |Туған кездегі есімі = |Толық аты = |Туған күні = 5.12.1911 |Туған жері = [[Сосновец]], [[Польша|Польша Патшалығы]], [[Ресей]] |Қайтыс болған күні = 6.07.2000 |Қайтыс болған жері = Варшава, Польша |Белсенділік жылдары = 1930-2000 |Мемлекет = {{ту|Польша}} |Мамандықтары = пианошы, композитор |Дауыс түрі = |Аспаптары = Фортепиано |Жанрлары = |Лақап аттары = |Ұжымдары = "Варшава квинтеттері" |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = |Сайты = }} '''Владислав Шпильман''' ([[Поляк тілі|пол]]. ''Władysław Szpilman''; [[5 желтоқсан]], [[1911 жыл]] — [[6 шілде]] [[2000 жыл]]) — [[Польша|поляк]] компoзиторы, [[пианино]] (күйсандық) ойнаудың шебері. ==Өмірбаяны== 1911 жылы 5 желтоқсанда Сосновец селосында дүниеге келді<ref>[http://www.geni.com/people/Szmuel-Szpilman/6000000007122793370 Szmuel Szpilman]</ref>. Оның бір ағасы, екі қарындасы болды. [[Фредерик Шопен]] атындағы Музыка Университетін тәмамдаған. 1931 жылы Берлин музыкалық академиясының стипендиясын ұтып алды. [[1933 жыл]]ы билік басына [[Нацистік Германия|ұлтшыл-фашистер]] келген соң Польшаға қайтты да, Варшава радиосында қызмет жасады. 1939 жылға дейін фильмдерге симфониялық музыкалар жазумен және пианино ойнаумен айналысты. 1939 жылы [[Германия]] [[Польша]]ны жаулап алды да, Варшавада күнелту тым қиынға соқты. Владислав жұмыстан шығып қалды. Немістерден қысым көрген оның туыстары, бауырлары, әке-шешесі басқа жаққа қоныс аударды да, Владислав олардан көз жазып, адасып қалады. Кейін белгілі болғандай, ол туыстарын мәңгілікке жоғалтады. Бұл Варшавада қашып-пысып, тығылып күн көреді. Ең соңында күтпеген жерде мұны басқа-басқа емес, неміс офицері [[Вильгельм Хозенфельд]] аштықтан құтқарады. Көп ұзамай Кеңес әскерлері келеді де, немістер Варшаваны тастап қашады. Енді Владислав қайтадан бұрынғы жұмысында, [[Варшава]] радиосында қызмет жасай бастайды. Бұл жұмысты 60-жылдардың ортасына дейін атқарады. Өзінің «Жаңбыр», «Ол жылдарды ешкім де қайтара алмайды», «Махаббатсыз бақыт жоқ», «Пабло Пикассоның жұмыс портреті», «Қызыл автобус» ([[Эдита Пьеха]]), «Тынық түн», «Уақыт келеді», «Ертең жақсы күн болады» секілді симфониялық шығармаларын жазды. Ол балаларға арнап 50-ден аса ән жазды, көбі радиоқойылымдар мен фильмдерге пайдаланылды. Соғыстан кейін екінші дүниежүзілік соғыстағы бастан кешкендері жайлы естеліктер жазды. Кейін ол жазғандары Ежи Вальдорфтың әдеби өңдеуімен "Қаланың жер жастануы" деген атпен [[1946 жыл]]ы басылып шықты. Осы кітаптың желісімен 2002 жылы [[Роман Полански]]<nowiki/>дің "[[Пианист (фильм)|Пианист]]" атты фильмі жарыққа шықты. ==Отбасы== 1950 жылы Галина Глежнаровскиге үйленді. Екі ұлдары болды: Кшиштоф және Анджей. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ==Сілтемелер== *[http://www.belousenko.com/books/memoirs/szpilman_pianist.htm Пианист. Варшава күнделігі (1939-45)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070403180704/http://belousenko.com/books/memoirs/szpilman_pianist.htm |date=2007-04-03 }} *[http://www.szpilman.net/ Биографиясы] [[Санат:Польша пианистері]] [[Санат:Польша сазгерлері]] mqizu8zci7sq483fvyymtwtdz0tfzgt Гамлет Исаханлы 0 607192 3576415 3497543 2026-04-04T03:14:22Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3576415 wikitext text/x-wiki <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым |Есімі = Гамлет Исаев |Туған күні = 1.03.1948 |Туған жері = [[Косалы]], {{Туғанжері|Гардабан ауданы|Гардабан ауданында}}, [[Грузин Кеңестік Социалистік Республикасы|Грузин КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Азаматтығы = {{USSR}}<br>{{AZE}} |Ғылыми дәрежесі = Физика-математика ғылымдарының докторы |Шынайы есімі={{lang-az|Hamlet İsaxanlı}}|Суреті=|Сурет ені=180px|Ғылыми аясы=математик; гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар бойынша еңбектердің авторы; ақын|Жұмыс орны=Хазар университеті|Альма-матер=[[Баку мемлекеттік университеті|БМУ]]|Ғылыми атағы=профессор|Сайты=[http://www.hisaxanli.org hisaxanli.org]|Commons=Hamlet Isakhanli}} '''Гамлет Абдулла ұлы Исаев''' ({{lang-az|Hamlet İsaxanlı}}; {{lang-ka|ჰამლეტ ისაევი}}; [[1 наурыз]] [[1948 жыл|1948]], [[Грузия]]да, [[Косали]]да туылған) — Азербайжанның математигі, ақыны, нақты ғылымдар мен әлеуметтік ғылымдар бойынша жазушы. [[Хазар университеті]]нің құрылтайшысы (бұл ұйымның құрылтайшы президенті ретінде 1991 жылғы сәуір айынан бастап 2010 жылғы қыркүйек айына дейін жұмыс атқарды). Қазіргі таңда, Хазар Университеті Директорлар мен Қамқоршылар Кеңесінің Төрағасы болып табылады (2010 жылғы қыркүйек айынан бастап); сондай-ақ біріктірілген бастауыш, негізгі орта және жоғарғы білім мектептерінің (Дүние Мектебі) құрылтайшысы; Ол Еуразия Академиясының/Eurasian Academy құрылтайшысы...<ref name="Eurasian Academy Official Site">[http://eurasia-academy.org/?page_id=58/ Eurasian Academy Official Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180825221259/http://eurasia-academy.org/?page_id=58/ |date=2018-08-25 }}</ref> Гамлет Исаханлы аты, оның ақын ретінде басылымдарда және гуманитарлық пен әлеуметтік ғылымдар саласында қолданатын лақап аты болып табылады. Математика саласындағы барлық жұмыстары Исаев фамилиясы атында жарияланған (Г. А. Исаев кириллицаға сәйкес, Н. A. Isayev, G. A. Isaev және т.б. транслитерациялар бойынша). Қазіргі таңда, елде Хамлет Исаханлы атымен әлдеқайда жақсы танылған<ref name="Tanriverdiyev 1997">{{cite book | title = "The Life Of The Scholar And Founder" (in Azeri) | last = Tanriverdiyev | first = Fuad | year = 1997 | publisher=Khazar University Press}}</ref><ref name="Aslan 2005">{{cite book | title = What I Brought To This World" (in Azeri and in Russian) | last = Aslan | first = Knyaz | last2 = Omarli | first2 = Vahid | year = 2005 | publisher=Khazar University Press}}</ref> Гамлет Исаханлының академиялық және әдеби шығармалары математика және [[гуманитар]]лық [[ғылым]]дар мен әлеуметтік ғылымдардың көптеген салаларыны, [[поэзия]] және шығармашылық жазбаларды қоса алғанда, көптеген салаларды қамтиды. Түрлі тақырыптарда таланттарыны көрсете білетін ғұлама болып сипатталады<ref name="Tanriverdiyev 1997">{{cite book | title = "The Life Of The Scholar And Founder" (in Azeri) | last = Tanriverdiyev | first = Fuad | year = 1997 | publisher=Khazar University Press}}</ref><ref name="Aslan 2005">{{cite book | title = What I Brought To This World" (in Azeri and in Russian) | last = Aslan | first = Knyaz | last2 = Omarli | first2 = Vahid | year = 2005 | publisher=Khazar University Press}}</ref> Өтпелі экономикасы бар елдердегі білім беру жүйесін реформалауға сыни көзқарасы мұғалімдердің, саясаткерлер мен жұртшылықтың ойларына және әрекеттеріне әсер етті. [[Солтүстік Америка]]да, [[Еуропа]] мен [[Ресей]]де, [[Азия]] мен [[Африка]]да мәдени, ғылыми, білім беру және саяси мәселелер бойынша [[Әзербайжан]] мен кең аймақты таныстырды. Хамлет Исаханлы – көрнекті ойшыл, өзіндік және жаңа ұрпақ үшін ықпалды, қоғамның интеллектуалды және мәдени қайраткері, ол радикалды [[консерватизм]] мен әділетсіздікке ашық көзқарасыны білдіре отырып қарсы шығады. Сондай-ақ, Әзербайжанда белгілі қоғамдық қайраткеріне айналды, [[газет]]терге, [[журнал]]дарға, [[интернет]]-[[агент]]тіктерге және теледидарға жиі сұхбат беруде. == Өмірбаяны == Гамлеттің әкесі [[Абдулла Исахан оглы Исаев]] (1926—1972) орта мектепте [[математика]] пәнін мұғалімі болған, ал анасы Периханым - үй шаруасындағы әйел. Хамлет Косали ауылында (1954—1965) мемлекеттік мектепте (бастауыш, орта және жоғары) оқыды, мұнда негізгі оқыту тілі әзербайжан, ал екінші тіл [[орыс]] тілі, шет тілі ретінде [[француз]] тілі, және [[грузин]] ресми тіл болған. Һамлет бұл мектепті, көрсеткен жоғары жетістіктері үшін, алтын медальмен аяқтады. Һамлет Исаханлының әйелі Наила Исаева Әзербайжанның Губа қаласында дүниеге келді. Бакуде орыс тілі мен әдебиеті институтын бітірген. Сонымен қатар, музыкалық білім де алды. Ол ән шығарады. 2010 жылдың қыркүйек айына дейін «Хазар» ханым клубының басшысы, Хазар Университетіне қарасты «Дуния» мектебінің директоры (мектепке дейінгі, бастауыш, орта және жоғары оқу орны) қызметіні атқарды. Қазіргі уақытта Хазар Университетінің гуманитарлық мәселелер бойынша директорлар және қамқоршылар кеңесінің кеңесшісі. Жұбайлардың төрт баласы бар. Үлкен қызы Айгун (1972 ж.) орта мектепті алтын медальмен бітіріп, бакалавриат бағдарламасы бойынша математика саласындағы және магистратура бағдарламасы бойынша менеджмент және бизнес басқару саласындағы оқуыны бітірді. [[Ұлыбритания]]да күйеуімен және екі ұлымен тұрады. Олардың екінші қызы Зейнаб (1975 ж.) орта мектепті күміс медальмен бітіріп, [[медицина]] саласында, дерматология мамандығы бойынша жоғары білім алды. [[Түркия]]да, [[Ыстанбұл]] қаласында күйеуімен және ұлымен тұрып жатыр. Үшінші қызы Айтен (1977 ж.), бизнесті басқару саласында аспирантураны бітірген, ол сертификатталған маман болып табылады. Қазіргі уақытта Лондонда тұрады және жұмыс істейді. Олардың соңғы қызы Улкер (1985 ж.) - когнитивті неврология ғылымдарының магистрі дәрежесі бар психолог. Хазар университетінде адами ресурстар жөніндегі директор және психология кафедрасының үйлестірушісі қызметін атқарды. Гамлет Исаханлының өмірі, академиялық шығармашылығы, әдеби және қоғамдық қызметі туралы қосымша ақпарат төменде келтірілген. == Математика == Гамлет Исаев (математикалық жұмыстарында Г. А. Исаев, G.A. Isaev, H.A. Isayev) орта мектепті [[алтын медаль]]мен бітіріп, 1965 жылы Әзербайжан мемлекеттік университетінің механика-математика факультетіне (қазіргі Баку мемлекеттік университеті, БМУ) қабылданды. 1970 жылы БМУ-ны үздік дипломмен бітірді. Сол жылы Баку мемлекеттік университеті математика және механика институтында аспирантураға қабылданды. 1973 жылы «Оператор қарындаштарының спектрлік теориясы мәселелері туралы» диссертациясын қорғады және оған Ph.D. немесе физика-математика ғылымдарының кандидаты дәрежесі берілді. [[File:Hamlet I.JPG|thumb|alt=Hamlet Isakhanli at a conference.|Hamlet Isakhanli at a conference.]] 1973 жылдан 1983 жылға дейін Мәскеуде және Бакуде, атап айтқанда, Мәскеу мемлекеттік университетінде, Стеклов атындағы математика институтында, Әзербайжан Ұлттық ғылым академиясының математика және механика институты, содан кейін Әзербайжан мемлекеттік университетінде математика саласында зерттеу жұмыстарыны жүргізді. Кейінірек Әзербайжан Мемлекеттік мұнай және химия институтында (қазіргі Әзербайжан Мемлекеттік мұнай академиясы) профессор болып жұмыс істеді және [[Санкт-Петербург|Ленинград]] [[экономика]] және қаржы институтының Баку қаласындағы математика кафедрасын басқарды. Исаханлының мақалалары халықаралық академиялық ұстанымға ие болатын, жетекші академиялық мерзімді басылымдарда және Кеңес Одағында, Құрама Штаттарда, Ұлыбританияда, Канадада және Германияда жүргізілген мәмілелерде жарияланды. 1983 жылы, Мәскеу қаласындағы В. И. Стеклова атындағы математика институтында, Һамлет Исаханлы «Көппараметрлі спектрлік теорияның мәселелері» жөнінде екінші докторлық диссертациясыны қорғады. Осылайша, физика-математика ғылымдарының докторы дәрежесін алды, кейіннен Кеңес Жоғары аттестациялық комиссиясының профессоры атағы берілді.<ref>{{cite book | title = Hamlet Isayev (Issakhanly) in "Who's Who in the Former Soviet Union" | year = 1994 | publisher=Surrey, England: Debrett's Peerage, Ltd.}}</ref> гамлет Исаханлы математика бойынша үлкен ғылыми-зерттеу әлеуетінің ғалымы деп танылады. Математиканың және қолданбалы ғылымдардың түрлі салаларында, өзіне түіндес емес операторлық теория, көппараметрлі спектрлік теория, бірлескен спектрлер теориясы, дифференциалдық теңдеулер, сандық ауқымдар және экономикадағы математикалық модель сияқты, зерттеулер жүргізді. Қазіргі заманғы Көппараметрлі спектрлік теорияның негізін қалаушыларының бірі болып саналады. Ол математикалық физикадан шыққан бұл салада ғылыми зерттеулер жүргізген алғашқы кеңес математигі болды. Исаханлы [[Мәскеу]]дің атақты математика мектебінің өкілі ғана емес, сонымен бірге оның ғылыми тәжірибесі Құрама Штаттардың, Ұлыбританияның, Германияның және Канаданың ғылыми мектептерінің жетістіктерін көрсетеді. Еуропаның, Америка мен Азияның ғылыми-зерттеу орталықтары, академиялары мен университеттері оны дәрістер оқуға, бірлескен зерттеулерді жүргізуге және халықаралық конференцияларда сөз сөйлеуге үнемі шақырды. Өз кезегінде Шығыс және Батыс арасындағы жақсы қарым-қатынастарды нығайту мақсатында, шетелдік ғалымдарды Мәскеуге және Бакуге дәрістер оқуға шақырды. Тіпті сол Кеңестік кезеңде халықаралық академиялық торлар жүйесіні құруға қол жеткізді.<ref>Nagiyev R. "[[Formula]] of Vengeance (in Azeri)" ''[[Kommunist]] newspaper'', 1987, July 2; p.6</ref><ref>Odinets V. "At the Universities of Canada (in Russian" ''Sovetskiy Ekonomist newspaper'', 1989, January 27; p.4.</ref> Оның математика саласындағы жетістіктері көрнекті математиктермен, әсіресе Совет академиясының мүшелері Н. Н. Боголюбов, В. С. Владимиров және С. М. Николский, Ленин сыйлығының лауреаты Б. М. Левитан және В. Б. Лидский және танымал математиктер А. Г. Костюченко, А. А. Дезин және В.А. Садовничий (қазіргі уақытта Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің ректоры, профессор Ф. Аткинсон (Торонто университеті), профессор П. Д. Брно (Калгари университеті) және басқа да ғалымдар. Оның ғылыми еңбектері, Совет Ғылым Академиясының Президиумы (Атқару комитеті) тарапынан шығарылған «Жылдың үздік ғылыми еңбектері», тізіміне енгізілген.<ref name="Tanriverdiyev 1997"/><ref>{{cite book | title = "Isayev (Isakhanli) Hamlet Abdulla (in English and Russian) in "Azerbaijani Mathematicians - XX Century"" | last = Babayev | first = M.B. | year = 2007 | publisher=Oka Ofset, Baku}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Баку мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Әзербайжан математиктері]] [[Санат:КСРО математиктері]] [[Санат:Физика-математика ғылымдарының докторлары]] [[Санат:XX ғасыр ғалымдары]] [[Санат:XXI ғасыр ғалымдары]] [[Санат:Әзербайжан ақындары]] [[Санат:XXI ғасыр ақындары]] [[Санат:Әзербайжан аудармашылары]] [[Санат:Әзербайжан лингвистері]] [[Санат:Әзербайжан тілтанушылары]] [[Санат:Әзербайжан аудармашылары]] [[Санат:Лақап есімімен танымал әдебиетшілер]] [[Санат:Хазар университеті тұлғалары]] [[Санат:Әзербайжан жоғарғы оқу орындарының ректорлары]] [[Санат:Әзербайжан тіліне аударушылар]] [[Санат:Әзербайжан профессорлары]] [[Санат:Грузия ғылым академиясының шетелдік мүшелері]] cgyans2gti2sxueavv9135mc3nw9p3d Дана Өмірбайқызы Нұржігітова 0 631494 3576493 3386018 2026-04-04T07:18:27Z TheNomadEditor 120280 3576493 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Дана Нұржігіт |Шынайы есімі = Дана Өмірбайқызы Нұржігітова |Сурет = Dana Nurzhigit.jpeg |Туған күні = 18.06.1972 |Туған жері = [[Лақалы (Қызылорда облысы)|Лақалы ауылы]], [[Қазалы ауданы]], [[Қызылорда облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ұлты = [[Қазақтар|Қазақ]] |Мансабы = Қазақстан Парламенті Сенаты депутаты |Марапаттары = {{Құрмет ордені}} |ені=150px |Отбасы=Інісі: Рүстем Нұржігіт |Білімі=[[Қазақ ұлттық консерваториясы|Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы]]<br />[[Алматы Менеджмент Университеті]] |Мамандығы=журналист, музыкант |Партиясы= [[Аманат (партия)|Аманат]]|Жұбайы=Рерих Ахмадьянұлы|Балалары=Әлім}} '''Дана Өмірбайқызы Нұржігітова''' ([[18 маусым]] [[1972 жыл|1972]]; [[Лақалы (Қызылорда облысы)|Лақалы ауылы]], [[Қазалы ауданы]], [[Қызылорда облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — Қазақстан мемлекет және қоғам қайраткері. Журналист, музыкант, [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Парламенті Сенатының]] депутаты (2019—2023).<ref>{{cite web|url=https://qazradio.fm/kz/person/10292/|title=ДАНА НҰРЖІГІТ|author=|date=|work=|publisher=qazradio.fm|accessdate=2026-04-04|lang=kk}}</ref> == Өмірбаяны == Қызылорда қаласындағы 198 мектептің бастауыш сыныбына барып, кейін Алматы облысының Есік қаласына орта білім алған. Дана отбасының үлкені, оның екі бауыры бар. Інісі Рүстем Нұржігіт те әнші ретінде Қазақстанға танымал азамат. Ол да анасының қалауымен Алматыдағы А.Жұбанов атындағы музыка мектебіне оқыған<ref>{{Cite web|title=Тележүргізуші Дана Нұржігіттің өмірбаяны Тағы да оқыңыздар|url=https://kaz.nur.kz/kaleidoscope/1676857-telezhurgizushi-dana-nurzhigittinh-omir/}}</ref>. === Білімі === 1995 жылы [[Қазақ ұлттық консерваториясы|Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясын]] бітірген. === Қызметі === Еңбек жолын 1994 жылы [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетінде]] концертмейстор қызметінен бастаған. 1996 жылы К. Байсейітова атындағы Республикалық колледжде концертмейстор. 1997 жылы «[[Хабар (телеарна)|Хабар]]» АҚ жаңалықтар бағдарламасының жүргізушісі. 2002 жылы «Хабар» АҚ продюсер қызметінен кетті. 2002 жылы «Қазақстан» РТРК» АҚ қызметін бастады. 2002—2013 жылдар аралығында «Хабар» АҚ редактор, жаңалықтар және өзгеде бағдарламалардың жүргізушісі, продюсер. 2013 жылы «TV Fresh» ЖШС редактор. 2015 жылы «Қазақстан» РТРК» АҚ жүргізуші. 2019 жылы [[Қазақстан Республикасының Президенті|ҚР Президентінің]] жарлығымен VI-шақырылымдағы ҚР Парламенті Сенатының депутаты болып тағайындалды.<ref>{{cite web | url = https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/izvestnaya-televeduschaya-stala-senatorom-376300/ | title = Известная телеведущая стала сенатором | publisher = Tengri News | date = 2019-08-12 | accessdate = 2019-10-26}}</ref> === Шығармашылығы === Дана Нұржігіт бірнеше интелектуалдық бағдарламаның авторы. «Хабар» телеарнасында 41 жасына дейін қызмет жасаған Дана Нұржігіт 2013 жылдан бастап, флирансер болып қызметін жалғастырған. Қазір Дананың «Дара жол» бағдарламасы ел ауызында. === Қоғамдық қызметі === === Отбасы === Бірінші жолдасы — Рерих Владимир Ахмадьянұлы. Ұлы — Әлім. ==Дереккөздер== {{дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының VI шақырылым депутаттары}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары]] [[Санат:Аманат партиясының мүшелері]] 3x5capg57stbm06znbu00l05e8xxvn6 3576497 3576493 2026-04-04T07:23:17Z TheNomadEditor 120280 3576497 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Дана Нұржігіт |Шынайы есімі = Дана Өмірбайқызы Нұржігітова |Сурет = Dana Nurzhigit.jpeg |Туған күні = 18.06.1972 |Туған жері = [[Лақалы (Қызылорда облысы)|Лақалы ауылы]], [[Қазалы ауданы]], [[Қызылорда облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ұлты = [[Қазақтар|Қазақ]] |Мансабы = Қазақстан Парламенті Сенаты депутаты |Марапаттары = {{Құрмет ордені}} |ені=150px |Отбасы=Інісі: Рүстем Нұржігіт |Білімі=[[Қазақ ұлттық консерваториясы|Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы]]<br />[[Алматы Менеджмент Университеті]] |Мамандығы=журналист, музыкант |Партиясы= [[Аманат (партия)|Аманат]]|Жұбайы=Рерих Ахмадьянұлы|Балалары=Әлім}} '''Дана Өмірбайқызы Нұржігітова''' ([[18 маусым]] [[1972 жыл|1972]]; [[Лақалы (Қызылорда облысы)|Лақалы ауылы]], [[Қазалы ауданы]], [[Қызылорда облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — Қазақстан мемлекет және қоғам қайраткері. Журналист, музыкант, [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Парламенті Сенатының]] депутаты (2019—2023).<ref>{{cite web|url=https://qazradio.fm/kz/person/10292/|title=ДАНА НҰРЖІГІТ|author=|date=|work=|publisher=qazradio.fm|accessdate=2026-04-04|lang=kk}}</ref> == Өмірбаяны == Қызылорда қаласындағы 198 мектептің бастауыш сыныбына барып, кейін Алматы облысының Есік қаласына орта білім алған. Дана отбасының үлкені, оның екі бауыры бар. Інісі Рүстем Нұржігіт те әнші ретінде Қазақстанға танымал азамат. Ол да анасының қалауымен Алматыдағы А.Жұбанов атындағы музыка мектебіне оқыған<ref>{{Cite web|title=Тележүргізуші Дана Нұржігіттің өмірбаяны Тағы да оқыңыздар|url=https://kaz.nur.kz/kaleidoscope/1676857-telezhurgizushi-dana-nurzhigittinh-omir/}}</ref>. === Білімі === 1995 жылы [[Қазақ ұлттық консерваториясы|Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясын]] бітірген. === Қызметі === Еңбек жолын 1994 жылы [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетінде]] концертмейстор қызметінен бастаған. 1996 жылы К. Байсейітова атындағы Республикалық колледжде концертмейстор. 1997 жылы «[[Хабар (телеарна)|Хабар]]» АҚ жаңалықтар бағдарламасының жүргізушісі. 2002 жылы «Хабар» АҚ продюсер қызметінен кетті. 2002 жылы «Қазақстан» РТРК» АҚ қызметін бастады. 2002—2013 жылдар аралығында «Хабар» АҚ редактор, жаңалықтар және өзгеде бағдарламалардың жүргізушісі, продюсер. 2013 жылы «TV Fresh» ЖШС редактор. 2015 жылы «Қазақстан» РТРК» АҚ жүргізуші. 2019 жылы [[Қазақстан Республикасының Президенті|ҚР Президентінің]] жарлығымен VI-шақырылымдағы ҚР Парламенті Сенатының депутаты болып тағайындалды.<ref>{{cite web | url = https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/izvestnaya-televeduschaya-stala-senatorom-376300/ | title = Известная телеведущая стала сенатором | publisher = Tengri News | date = 2019-08-12 | accessdate = 2019-10-26}}</ref> === Шығармашылығы === Дана Нұржігіт бірнеше интелектуалдық бағдарламаның авторы. «Хабар» телеарнасында 41 жасына дейін қызмет жасаған Дана Нұржігіт 2013 жылдан бастап, флирансер болып қызметін жалғастырған. Қазір Дананың «Дара жол» бағдарламасы ел ауызында. === Қоғамдық қызметі === === Отбасы === Бірінші жолдасы — Рерих Владимир Ахмадьянұлы. Ұлы — Әлім. ==Дереккөздер== {{дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының VI шақырылым депутаттары}} [[Санат:Қазақстан Конституциясына 25 жыл медалінің иегерлері]] [[Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 30 жыл медалінің иегерлері]] [[Санат:Қазақстан журналистері]] [[Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері]] [[Санат:Қазақстан тележүргізушілері]] [[Санат:Қазақстан мәдениет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары]] [[Санат:Аманат партиясының мүшелері]] [[Санат:Алматы Менеджмент Университеті түлектері]] n4dzfl9qiwyknx6t8013ed517fmg41e 3576498 3576497 2026-04-04T07:24:33Z TheNomadEditor 120280 3576498 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Дана Нұржігіт |Шынайы есімі = Дана Өмірбайқызы Нұржігітова |Сурет = Dana Nurzhigit.jpeg |Туған күні = 18.06.1972 |Туған жері = [[Лақалы (Қызылорда облысы)|Лақалы ауылы]], [[Қазалы ауданы]], [[Қызылорда облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ұлты = [[Қазақтар|Қазақ]] |Мансабы = Қазақстан Парламенті Сенаты депутаты |Марапаттары = {{Құрмет ордені}} |ені=150px |Отбасы=Інісі: Рүстем Нұржігіт |Білімі=[[Қазақ ұлттық консерваториясы|Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы]]<br />[[Алматы Менеджмент Университеті]] |Мамандығы=журналист, музыкант |Партиясы= [[Аманат (партия)|Аманат]]|Жұбайы=Рерих Ахмадьянұлы|Балалары=Әлім}} '''Дана Өмірбайқызы Нұржігітова''' ([[18 маусым]] [[1972 жыл|1972]]; [[Лақалы (Қызылорда облысы)|Лақалы ауылы]], [[Қазалы ауданы]], [[Қызылорда облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — Қазақстан мемлекет және қоғам қайраткері. Журналист, музыкант, [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Парламенті Сенатының]] депутаты (2019—2023).<ref>{{cite web|url=https://qazradio.fm/kz/person/10292/|title=ДАНА НҰРЖІГІТ|author=|date=|work=|publisher=qazradio.fm|accessdate=2026-04-04|lang=kk}}</ref> == Өмірбаяны == Қызылорда қаласындағы 198 мектептің бастауыш сыныбына барып, кейін Алматы облысының Есік қаласына орта білім алған. Дана отбасының үлкені, оның екі бауыры бар. Інісі Рүстем Нұржігіт те әнші ретінде Қазақстанға танымал азамат. Ол да анасының қалауымен Алматыдағы А.Жұбанов атындағы музыка мектебіне оқыған<ref>{{Cite web|title=Тележүргізуші Дана Нұржігіттің өмірбаяны Тағы да оқыңыздар|url=https://kaz.nur.kz/kaleidoscope/1676857-telezhurgizushi-dana-nurzhigittinh-omir/}}</ref>. === Білімі === 1995 жылы [[Қазақ ұлттық консерваториясы|Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясын]] бітірген. === Қызметі === Еңбек жолын 1994 жылы [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетінде]] концертмейстор қызметінен бастаған. 1996 жылы К. Байсейітова атындағы Республикалық колледжде концертмейстор. 1997 жылы «[[Хабар (телеарна)|Хабар]]» АҚ жаңалықтар бағдарламасының жүргізушісі. 2002 жылы «Хабар» АҚ продюсер қызметінен кетті. 2002 жылы «Қазақстан» РТРК» АҚ қызметін бастады. 2002—2013 жылдар аралығында «Хабар» АҚ редактор, жаңалықтар және өзгеде бағдарламалардың жүргізушісі, продюсер. 2013 жылы «TV Fresh» ЖШС редактор. 2015 жылы «Қазақстан» РТРК» АҚ жүргізуші. 2019 жылы [[Қазақстан Республикасының Президенті|ҚР Президентінің]] жарлығымен VI-шақырылымдағы ҚР Парламенті Сенатының депутаты болып тағайындалды.<ref>{{cite web | url = https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/izvestnaya-televeduschaya-stala-senatorom-376300/ | title = Известная телеведущая стала сенатором | publisher = Tengri News | date = 2019-08-12 | accessdate = 2019-10-26}}</ref> === Шығармашылығы === Дана Нұржігіт бірнеше интелектуалдық бағдарламаның авторы. «Хабар» телеарнасында 41 жасына дейін қызмет жасаған Дана Нұржігіт 2013 жылдан бастап, флирансер болып қызметін жалғастырған. Қазір Дананың «Дара жол» бағдарламасы ел ауызында. === Қоғамдық қызметі === === Отбасы === Бірінші жолдасы — Рерих Владимир Ахмадьянұлы. Ұлы — Әлім. ==Дереккөздер== {{дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының VI шақырылым депутаттары}} [[Санат:Қазалы ауданында туғандар]] [[Санат:Қазақстан Конституциясына 25 жыл медалінің иегерлері]] [[Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 30 жыл медалінің иегерлері]] [[Санат:Қазақстан журналистері]] [[Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері]] [[Санат:Қазақстан тележүргізушілері]] [[Санат:Қазақстан мәдениет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары]] [[Санат:Аманат партиясының мүшелері]] [[Санат:Алматы Менеджмент Университеті түлектері]] 7tkangheucwnjxmsh1fwle5g919iacu 3576499 3576498 2026-04-04T07:28:26Z TheNomadEditor 120280 3576499 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Дана Нұржігіт |Шынайы есімі = Дана Өмірбайқызы Нұржігітова |Сурет = Dana Nurzhigit.jpeg |Туған күні = 18.06.1972 |Туған жері = [[Лақалы (Қызылорда облысы)|Лақалы ауылы]], [[Қазалы ауданы]], [[Қызылорда облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ұлты = [[Қазақтар|Қазақ]] |Мансабы = Қазақстан Парламенті Сенаты депутаты |Марапаттары = {{Құрмет ордені}} |ені=150px |Отбасы=Інісі: Рүстем Нұржігіт |Білімі=[[Қазақ ұлттық консерваториясы|Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы]]<br />[[Алматы Менеджмент Университеті]] |Мамандығы=журналист, музыкант |Партиясы= [[Аманат (партия)|Аманат]]|Жұбайы=Рерих Ахмадьянұлы|Балалары=Әлім}} '''Дана Өмірбайқызы Нұржігітова''' ([[18 маусым]] [[1972 жыл|1972]]; [[Лақалы (Қызылорда облысы)|Лақалы ауылы]], [[Қазалы ауданы]], [[Қызылорда облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — Қазақстан мемлекет және қоғам қайраткері. Журналист, музыкант, [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Парламенті Сенатының]] депутаты (2019—2023).<ref>{{cite web|url=https://qazradio.fm/kz/person/10292/|title=ДАНА НҰРЖІГІТ|author=|date=|work=|publisher=qazradio.fm|accessdate=2026-04-04|lang=kk}}</ref> == Өмірбаяны == Қызылорда қаласындағы 198 мектептің бастауыш сыныбына барып, кейін Алматы облысының Есік қаласына орта білім алған. Дана отбасының үлкені, оның екі бауыры бар. Інісі Рүстем Нұржігіт те әнші ретінде Қазақстанға танымал азамат. Ол да анасының қалауымен Алматыдағы А.Жұбанов атындағы музыка мектебіне оқыған<ref>{{Cite web|title=Тележүргізуші Дана Нұржігіттің өмірбаяны Тағы да оқыңыздар|url=https://kaz.nur.kz/kaleidoscope/1676857-telezhurgizushi-dana-nurzhigittinh-omir/}}</ref>. === Білімі === 1995 жылы [[Қазақ ұлттық консерваториясы|Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясын]] бітірген. === Қызметі === Еңбек жолын 1994 жылы [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетінде]] концертмейстор қызметінен бастаған. 1996 жылы К. Байсейітова атындағы Республикалық колледжде концертмейстор. 1997 жылы «[[Хабар (телеарна)|Хабар]]» АҚ жаңалықтар бағдарламасының жүргізушісі. 2002 жылы «Хабар» АҚ продюсер қызметінен кетті. 2002 жылы «Қазақстан» РТРК» АҚ қызметін бастады. 2002—2013 жылдар аралығында «Хабар» АҚ редактор, жаңалықтар және өзгеде бағдарламалардың жүргізушісі, продюсер. 2013 жылы «TV Fresh» ЖШС редактор. 2015 жылы «Қазақстан» РТРК» АҚ жүргізуші. 2019 жылы [[Қазақстан Республикасының Президенті|ҚР Президентінің]] жарлығымен VI-шақырылымдағы ҚР Парламенті Сенатының депутаты болып тағайындалды.<ref>{{cite web | url = https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/izvestnaya-televeduschaya-stala-senatorom-376300/ | title = Известная телеведущая стала сенатором | publisher = Tengri News | date = 2019-08-12 | accessdate = 2019-10-26}}</ref> === Шығармашылығы === Дана Нұржігіт бірнеше интелектуалдық бағдарламаның авторы. «Хабар» телеарнасында 41 жасына дейін қызмет жасаған Дана Нұржігіт 2013 жылдан бастап, флирансер болып қызметін жалғастырған. Қазір Дананың «Дара жол» бағдарламасы ел ауызында. === Отбасы === Бірінші жолдасы — Рерих Владимир Ахмадьянұлы. Ұлы — Әлім. ==Дереккөздер== {{дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының VI шақырылым депутаттары}} [[Санат:Қазалы ауданында туғандар]] [[Санат:Қазақстан Конституциясына 25 жыл медалінің иегерлері]] [[Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 30 жыл медалінің иегерлері]] [[Санат:Қазақстан журналистері]] [[Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері]] [[Санат:Қазақстан тележүргізушілері]] [[Санат:Қазақстан мәдениет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары]] [[Санат:Аманат партиясының мүшелері]] [[Санат:Алматы Менеджмент Университеті түлектері]] 2bjl41esxd8wmxe767we5dzp1zph3s5 3576513 3576499 2026-04-04T07:36:13Z TheNomadEditor 120280 3576513 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Дана Нұржігіт |Шынайы есімі = Дана Өмірбайқызы Нұржігітова |Сурет = Dana Nurzhigit.jpeg |Туған күні = 18.06.1972 |Туған жері = [[Лақалы (Қызылорда облысы)|Лақалы ауылы]], [[Қазалы ауданы]], [[Қызылорда облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ұлты = [[Қазақтар|Қазақ]] |Мансабы = Қазақстан Парламенті Сенаты депутаты |Марапаттары = {{Құрмет ордені}} |ені=150px |Отбасы=Інісі: Рүстем Нұржігіт |Білімі=[[Қазақ ұлттық консерваториясы|Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы]]<br />[[Алматы Менеджмент Университеті]] |Мамандығы=журналист, музыкант |Партиясы= [[Аманат (партия)|Аманат]]|Жұбайы=Рерих Ахмадьянұлы|Балалары=Әлім}} '''Дана Өмірбайқызы Нұржігітова''' ([[18 маусым]] [[1972 жыл|1972]]; [[Лақалы (Қызылорда облысы)|Лақалы ауылы]], [[Қазалы ауданы]], [[Қызылорда облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — Қазақстан мемлекет және қоғам қайраткері. Журналист, музыкант, [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Парламенті Сенатының]] депутаты (2019—2023).<ref>{{cite web|url=https://qazradio.fm/kz/person/10292/|title=ДАНА НҰРЖІГІТ|author=|date=|work=|publisher=qazradio.fm|accessdate=2026-04-04|lang=kk}}</ref> == Өмірбаяны == Қызылорда қаласындағы 198 мектептің бастауыш сыныбына барып, кейін Алматы облысының Есік қаласына орта білім алған. Дана отбасының үлкені, оның екі бауыры бар. Інісі Рүстем Нұржігіт те әнші ретінде Қазақстанға танымал азамат. Ол да анасының қалауымен Алматыдағы А.Жұбанов атындағы музыка мектебіне оқыған<ref>{{Cite web|title=Тележүргізуші Дана Нұржігіттің өмірбаяны Тағы да оқыңыздар|url=https://kaz.nur.kz/kaleidoscope/1676857-telezhurgizushi-dana-nurzhigittinh-omir/}}</ref>. === Білімі === 1995 жылы [[Қазақ ұлттық консерваториясы|Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясын]] бітірген. === Қызметі === Еңбек жолын 1994 жылы [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетінде]] концертмейстор қызметінен бастаған. 1996 жылы К. Байсейітова атындағы Республикалық колледжде концертмейстор. 1997 жылы «[[Хабар (телеарна)|Хабар]]» АҚ жаңалықтар бағдарламасының жүргізушісі. 2002 жылы «Хабар» АҚ продюсер қызметінен кетті. 2002 жылы «Қазақстан» РТРК» АҚ қызметін бастады. 2002—2013 жылдар аралығында «Хабар» АҚ редактор, жаңалықтар және өзгеде бағдарламалардың жүргізушісі, продюсер. 2013 жылы «TV Fresh» ЖШС редактор. 2015 жылы «Қазақстан» РТРК» АҚ жүргізуші. 2019 жылы [[Қазақстан Республикасының Президенті|ҚР Президентінің]] жарлығымен VI-шақырылымдағы ҚР Парламенті Сенатының депутаты болып тағайындалды.<ref>{{cite web | url = https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/izvestnaya-televeduschaya-stala-senatorom-376300/ | title = Известная телеведущая стала сенатором | publisher = Tengri News | date = 2019-08-12 | accessdate = 2019-10-26}}</ref> === Шығармашылығы === Дана Нұржігіт бірнеше интелектуалдық бағдарламаның авторы. «Хабар» телеарнасында 41 жасына дейін қызмет жасаған Дана Нұржігіт 2013 жылдан бастап, флирансер болып қызметін жалғастырған. Қазір Дананың «Дара жол» бағдарламасы ел ауызында. === Отбасы === Бірінші жолдасы — Рерих Владимир Ахмадьянұлы. Ұлы — Әлім. ==Дереккөздер== {{дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының VI шақырылым депутаттары}} [[Санат:Қазалы ауданында туғандар]] [[Санат:Қазақстан Конституциясына 25 жыл медалінің иегерлері]] [[Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 30 жыл медалінің иегерлері]] [[Санат:Қазақстан журналистері]] [[Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері]] [[Санат:Қазақстан тележүргізушілері]] [[Санат:Қазақстан мәдениет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары]] [[Санат:Аманат партиясының мүшелері]] [[Санат:Алматы Менеджмент Университеті түлектері]] 943bdr8g83pp519qz5lgwa5q80ntdq6 Үздік визуалды әсерлер үшін Оскар сыйлығы 0 660404 3576142 3575088 2026-04-03T13:47:41Z TalgatSnow 143530 /* 1951—1960 */ 3576142 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = Үздік визуалды эффектілер үшін Оскар сыйлығы | суреті = | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-en|Academy Award for Best Visual Effects}} | мемлекет = {{Байрақ|АҚШ}} | түрі = | үшін марапатталады = фильмдегі үздік визуалды жетістіктер | жағдайы = белсенді | негіздеуші = [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы]] | негізделді = 1940 (тұрақты номинация ретінде) | алғашқы иегері = Э. Х. Хэндсен және Фред Серсен («Жаңбыр келгенде») | соңғы иегері = Джо Леттери, Ричард Бейнхэм, Эрик Сэндон и Дэниел Барретт, («[[Аватар: От пен күл]]») | барынша ұсынылған = | сайты = {{URL|https://www.oscars.org/}} }} '''Үздік визуалды әсерлер үшін [[Оскар сыйлығы|Оскар]] сыйлығы''' ({{lang-en|Academy Award for Best Visual Effects}}) — [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы]]ның жыл сайын визуалды әсерлер саласындағы үздік жетістіктері үшін берілетін беделді сыйлығы. Сыйлық әдетте фильмнің визуалды әсерлерін жасауға тікелей жауапты болған шығармашылық топтың мүшелеріне (төрт адамға дейін) беріледі. Тарих бойы бұл номинацияның атауы бірнеше рет өзгерді: алғашқыда '''«Инженерлік эффектілер»''' (1929), кейіннен ең ұзақ уақыт бойы '''«Үздік арнайы эффектілер»''' (1939–1962) деп аталды. 1963 жылдан бастап номинация қазіргі '''«Үздік визуалды эффектілер»''' атауына ие болды. Кейбір жылдары бұл марапат бәсекелестік негізде емес, «[[Ерекше жетістіктері үшін Оскар сыйлығы|Ерекше жетістіктері үшін]]» (Special Achievement Award) мәртебесінде табысталған. Номинациялардың саны (15) және жеңіп алған «Оскардың» саны (8) бойынша рекордсмен [[Деннис Мьюрен]] болып келеді. == Инжиниринг-әсерлер == {{legend|#FAEB86|Бәсекелестік негіздегі жеңімпазды білдіреді}} {{legend|#91CFF6|Бәсекелестіктен тыс берілген жеңімпазды білдіреді}} «Оскардың» алғашқы марапаттау рәсімінде жалғыз рет берілген Инжиниринг-эффекттер атты номинация болды. {| class="wikitable" width="100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Жыл ! width="25%" | Фильм ! width="70%" | Номинанттар |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="3" |[[Оскар (1929)|1929]]<br />{{small|(1-ші)}} | '''''[[Қанаттар (фильм, 1927)|Қанаттар]]''''' | '''Рой Померой''' |- | <small>номинациясы ешқандай жеке фильммен байланыстырылмаған</small> |Ральф Хаммерас |- | <small>номинациясы ешқандай жеке фильммен байланыстырылмаған</small> | Ньюджент Слотер |} == Үздік арнайы әсерлер == Төмендегі кестелерде «Үздік арнайы әсерлер» номинациясы бойынша Оскар сыйлығының номинанттары, сондай-ақ «[[Ерекше жетістіктері үшін Оскар сыйлығы|Ерекше жетістіктері үшін]]» марапатын иеленгендер көрсетілген. {| class="wikitable" width="100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Жыл ! width="25%" | Фильм ! width="70%" | Номинанттар |- style="background:#91CFF6;" ![[Оскар (1939)|1939]]<br />{{small|(11-ші)}} | '''''[[Солтүстіктің ұрпағы]]'''''<ref group="note" name="special" /> | '''«[[Солтүстіктің ұрпағы]]» фильміндегі арнайы бейнелік және дыбыстық эффектілерді жасаудағы ерекше жетістіктері үшін. Арнайы эффектілер: [[Гордон Дженнингс]], ассистенттері: [[Ян Домела]], Дев Дженнингс, Ирмин Робертс және Арт Смит. Транспаранттар: [[Фарсио Эдуар]], ассистенті: [[Лойал Григгс]]. Дыбыстық эффектілер: [[Лорен Райдер]], ассистенттері: Гарри Миллс, [[Луис Мезенкоп]] және Уолтер Оберст.''' |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="7" |[[Оскар (1940)|1940]]<br />{{small|(12-ші)}} <br /><ref group="note">1939 жылдан 1962 жылға дейін визуалды эффектілер мен дыбыс эффектілерінің шеберлері біріктірілген «Үздік арнайы эффектілер» номинациясында бақ сынасты.</ref> | '''''[[Жаңбыр келді]]''''' | ''' ''бейнелік:'' [[Фред Серсен]], ''дыбыс:'' [[Эдмунд Х. Хансен]]''' |- | ''[[Жел өтіндегі тағдырлар (фильм)|Жел өтіндегі тағдырлар]]'' | ''бейнелік:'' Джек Косгроув, ''дыбыс:'' Фред Альбин және Артур Джонс |- | ''[[Тек періштелердің ғана қанаты бар]]'' | ''бейнелік:'' Рой Дэвидсон]], ''дыбыс:'' Эдвин К. Хан |- | ''[[Элизабет пен Эссекстің жеке өмірі]]'' | ''бейнелік:'' Байрон Хэскин, ''дыбыс:'' Натан Левинсон |- | ''[[Топпер саяхатқа шығады]]'' | ''бейнелік:'' Рой Сирайт |- | ''[[Юнион Пасифик (фильм)|Юнион Пасифик]]'' | ''бейнелік:'' Фарсио Эдуар және Гордон Дженнингс, ''дыбыс:'' Лорен Райдер |- | ''[[Оз елінің сиқыршысы (фильм, 1939)|Оз елінің сиқыршысы]]'' | ''бейнелік:'' А. Арнольд Гиллеспи, ''дыбыс:'' Дуглас Ширер |} === 1940—1950 === {| class="wikitable" width="100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Жыл ! width="25%" | Фильм ! width="70%" | Номинанттар |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="14" |[[Оскар (1941)|1941]]<br />{{small|(13-ші)}} | '''''[[Бағдат ұрысы (фильм, 1940)|Бағдат ұрысы]]''''' | ''' ''бейнелік:'' [[Лоуренс Батлер]], ''дыбыс:'' [[Джек Уитни]]''' |- | ''[[Көгілдір құс (фильм, 1940)|Көгілдір құс]]'' | ''бейнелік:'' Фред Серсен, ''дыбыс:'' Эдмунд Х. Хансен |- | ''[[Дүркіреген қала]]'' | ''бейнелік:'' А. Арнольд Гиллеспи, ''дыбыс:'' Дуглас Ширер |- | ''[[Сиракуздық жігіттер]]'' | ''бейнелік:'' Джон П. Фултон, ''дыбыс:'' Бернард Б. Браун және Джозеф Лапис |- | ''[[Доктор Циклоп]]'' | ''бейнелік:'' Гордон Дженнингс және Фарсио Эдуар |- | ''[[Шетелдік тілші]]'' | ''бейнелік:'' Пол Иглер, ''дыбыс:'' Томас Т. Моултон |- | ''[[Көрінбейтін адамның оралуы]]'' | ''бейнелік:'' Джон П. Фултон, ''дыбыс:'' Бернард Б. Браун және Уильям Хеджкок |- | ''[[Үйге ұзақ сапар]]'' | ''бейнелік:'' Р. Т. Лейтон және Р. О. Бингер, ''дыбыс:'' Томас Т. Моултон |- | ''[[Біздің заманға дейінгі миллион жыл]]'' | ''бейнелік:'' Рой Сирайт, ''дыбыс:'' Элмер Рагузе |- | ''[[Ребекка (фильм, 1940)|Ребекка]]'' | ''бейнелік:'' Джек Косгроув, ''дыбыс:'' Артур Джонс |- | ''[[Теңіз қаршығасы (фильм, 1940)|Теңіз қаршығасы]]'' | ''бейнелік:'' Байрон Хэскин, ''дыбыс:'' Натан Левинсон |- | ''[[Робинзондардың швейцариялық отбасы]]'' | ''бейнелік:'' Вернон Л. Уокер, ''дыбыс:'' Джон О. Олберг |- | ''[[Тайфун (фильм, 1940)|Тайфун]]'' | ''бейнелік:'' Фарсио Эдуар және Гордон Дженнингс, ''дыбыс:'' Лорен Райдер |- | ''[[Соғыстағы әйелдер]]'' | ''бейнелік:'' Говард Дж. Лайдекер, Уильям Брэдфорд және Эллис Дж. Тэккери, ''дыбыс:'' Герберт Норш |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="9" |[[Оскар (1942)|1942]]<br />{{small|(14-ші)}} | '''''[[Маған қанат керек еді]]''''' | ''' ''бейнелік:'' [[Фарсио Эдуар]] және [[Гордон Дженнингс]], ''дыбыс:'' [[Луис Мезенкоп]]''' |- | ''[[Оңтүстік теңіздердің Аломасы]]'' | ''бейнелік:'' Фарсио Эдуар және Гордон Дженнингс, ''дыбыс:'' Луис Мезенкоп |- | <s>''[[Шүйілуші бомбалаушы]]''</s><ref group=note>Номинациялар жарияланған кезде бұл фильм тізімде болды, бірақ кейіннен «Теңіз қасқыры» фильмімен ауыстырылды.</ref> | <s>''бейнелік:'' Байрон Хэскин, ''дыбыс:'' Натан Левинсон</s> |- | ''[[Ұшу командасы]]'' | ''бейнелік:'' А. Арнольд Гиллеспи, ''дыбыс:'' Дуглас Ширер |- | ''[[Көрінбейтін әйел (фильм, 1940)|Көрінбейтін әйел]]'' | ''бейнелік:'' Джон П. Фултон, ''дыбыс:'' Джон Холл |- | ''[[Теңіз қасқыры (фильм, 1941)|Теңіз қасқыры]]'' | ''бейнелік:'' Байрон Хэскин, ''дыбыс:'' Натан Левинсон |- | ''[[Сол Гамильтон ханымы]]'' | ''бейнелік:'' Лоуренс Батлер, ''дыбыс:'' Уильям Х. Уилмарт |- | ''[[Топпер оралады]]'' | ''бейнелік:'' Рой Сирайт, ''дыбыс:'' Элмер Рагузе |- | ''[[Корольдік әуе күштеріндегі янки]]'' | ''бейнелік:'' Фред Серсен, ''дыбыс:'' Эдмунд Х. Хансен |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="10" |[[Оскар (1943)|1943]]<br />{{small|(15-ші)}} | '''''[[Жабайы желді бағындыр]]''''' | ''' ''бейнелік:'' [[Гордон Дженнингс]], [[Фарсио Эдуар]] және [[Уильям Перейра]], ''дыбыс:'' [[Луис Мезенкоп]]''' |- | ''[[Қара аққу (фильм, 1942)|Қара аққу]]'' | ''бейнелік:'' Фред Серсен, ''дыбыс:'' Роджер Хеман және Джордж Леверетт |- | ''[[Үмітсіз саяхат]]'' | ''бейнелік:'' Байрон Хэскин, ''дыбыс:'' Натан Левинсон |- | ''[[Ұшатын жолбарыстар]]'' | ''бейнелік:'' Говард Лайдекер, ''дыбыс:'' Дэниэл Дж. Блумберг |- | ''[[Көрінбейтін агент]]'' | ''бейнелік:'' Джон П. Фултон, ''дыбыс:'' Бернард Б. Браун |- | ''[[Джунгли кітабы (фильм, 1942)|Джунгли кітабы]]'' | ''бейнелік:'' Лоуренс Батлер, ''дыбыс:'' Уильям Х. Уилмарт |- | ''[[Миссис Минивер]]'' | ''бейнелік:'' А. Арнольд Гиллеспи және Уоррен Ньюкомб, ''дыбыс:'' Дуглас Ширер |- | ''[[Әскери-теңіз флоты көмекке келеді]]'' | ''бейнелік:'' Вернон Л. Уокер, ''дыбыс:'' Джеймс Г. Стюарт |- | ''[[Біздің бір ұшағымыз оралмады]]'' | ''бейнелік:'' Рональд Ним, ''дыбыс:'' С. С. Стивенс |- | ''[[Янкилердің мақтанышы]]'' | ''бейнелік:'' Джек Косгроув және Рэй Бингер, ''дыбыс:'' Томас Т. Моултон |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="6" |[[Оскар (1944)|1944]]<br />{{small|(16-шы)}} | '''''[[Шұғыл сүңгу]]''''' | ''' ''бейнелік:'' [[Фред Серсен]], ''дыбыс:'' [[Роджер Хеман]]''' |- | ''[[Әуе күштері (фильм)|Әуе күштері]]'' | ''бейнелік:'' Ханс Конекамп және Рекс Уимпи, ''дыбыс:'' Натан Левинсон |- | ''[[Бомбалаушы (фильм)|Бомбалаушы]]'' | ''бейнелік:'' Вернон Л. Уокер, ''дыбыс:'' Джеймс Г. Стюарт және Рой Гранвилл |- | ''[[Солтүстік жұлдызы (фильм, 1943)|Солтүстік жұлдызы]]'' | ''бейнелік:'' Кларенс Слайфер және Р. О. Бингер, ''дыбыс:'' Томас Т. Моултон |- | ''[[Біз сендерді мақтан тұтамыз!]]'' | ''бейнелік:'' Гордон Дженнингс және Фарсио Эдуар, ''дыбыс:'' Джордж Даттон |- | ''[[Дайын болыңыз!]]'' | ''бейнелік:'' А. Арнольд Гиллеспи және Дональд Джахрус, ''дыбыс:'' Майкл Стейнор |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="7" |[[Оскар (1945)|1945]]<br />{{small|(17-ші)}} | '''''[[Токио үстіндегі отыз секунд]]''''' | ''' ''бейнелік:'' [[А. Арнольд Гиллеспи]], [[Дональд Джахрус]] және [[Уоррен Ньюкомб]], ''дыбыс:'' [[Дуглас Ширер]]''' |- | ''[[Марк Твеннің бастан кешкендері]]'' | ''бейнелік:'' Пол Детлефсен және Джон Краус, ''дыбыс:'' Натан Левинсон |- | ''[[Даңқты күндер (фильм, 1944)|Даңқты күндер]]'' | ''бейнелік:'' Вернон Л. Уокер, ''дыбыс:'' Джеймс Г. Стюарт және Рой Гранвилл |- | ''[[Құпия бұйрық]]'' | ''бейнелік:'' Дэвид Аллен, Рэй Кори және Роберт Райт, ''дыбыс:'' Рассел Малмгрен және Гарри Кусник |- | ''[[Сіз кеткеннен бері]]'' | ''бейнелік:'' Джек Косгроув, ''дыбыс:'' Артур Джонс |- | ''[[Доктор Уосселлдің хикаясы]]'' | ''бейнелік:'' Фарсио Эдуар және Гордон Дженнингс, ''дыбыс:'' Джордж Даттон |- | ''[[Вильсон (фильм, 1944)|Вильсон]]'' | ''бейнелік:'' Фред Серсен, ''дыбыс:'' Роджер Хеман |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="5" |[[Оскар (1946)|1946]]<br />{{small|(18-ші)}} | '''''[[Ғажайып адам (фильм, 1945)|Ғажайып адам]]''''' | ''' ''бейнелік:'' [[Джон П. Фултон]], ''дыбыс:'' [[Артур Джонс]]''' |- | ''[[Капитан Эдди]]'' | ''бейнелік:'' Фред Серсен және Сол Халперин, ''дыбыс:'' Роджер Хеман және Гарри М. Леонард |- | ''[[Арбау (фильм, 1945)|Арбау]]'' | ''бейнелік:'' Джек Косгроув |- | ''[[Олар құрбан болды]]'' | ''бейнелік:'' А. Арнольд Гиллеспи, Дональд Джахрус және Роберт А. Макдональд, ''дыбыс:'' Майкл Стейнор |- | ''[[Мың бір түн (фильм, 1945)|Мың бір түн]]'' | ''бейнелік:'' Лоуренс Батлер, ''дыбыс:'' Рэй Бомба |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="2" |[[Оскар (1947)|1947]]<br />{{small|(19-шы)}} | '''''[[Көңілді рух (фильм, 1945)|Көңілді рух]]''''' | ''' ''визуалды:'' [[Томас Ховард]]''' |- | ''[[Ұрланған өмір]]'' | ''визуалды:'' Уильям Макганн, ''дыбыстық:'' Натан Левинсон |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="2" |[[Оскар (1948)|1948]]<br />{{small|(20-шы)}} | '''''[[Грин Долфин көшесі]]''''' | ''' ''визуалды:'' [[А. Арнольд Гиллеспи]] және [[Уоррен Ньюкомб]], ''дыбыстық:'' [[Дуглас Ширер]] және [[Майкл Стейнор]]''' |- | ''[[Жеңілмегендер (фильм, 1947)|Жеңілмегендер]]'' | ''визуалды:'' Фарсио Эдуар, Девенпорт Дженнингс, Гордон Дженнингс, У. Уоллес Келли және Пол Лерпае, ''дыбыстық:'' Джордж Даттон |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="2" |[[Оскар (1949)|1949]]<br />{{small|(21-ші)}} | '''''[[Дженнидің портреті]]''''' | ''' ''визуалды:'' [[Пол Иглер]], [[Джозеф Макмиллан Джонсон]], [[Рассел Ширман]] және [[Кларенс Слайфер]], ''дыбыстық:'' [[Чарльз Фриман]] және [[Джеймс Г. Стюарт]]''' |- | ''[[Терең сулар (фильм, 1948)|Терең сулар]]'' | ''визуалды:'' Ральф Хаммерас, Фред Серсен және Эдвард Снайдер, ''дыбыстық:'' Роджер Хеман |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="2" |[[Оскар (1950)|1950]]<br />{{small|(22-ші)}} | '''''[[Құдіретті Джо Янг (фильм, 1949)|Құдіретті Джо Янг]]''''' | '''[[RKO Pictures|RKO Productions]]''' |- | ''[[Талса (фильм)|Талса]]'' | Walter Wanger Pictures |} === 1951—1960 === {| class="wikitable" width="100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Жыл ! width="25%" | Фильм ! width="70%" | Номинанттар |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="2" |[[Оскар (1951)|1951]]<br />{{small|(23-ші)}} | '''''[[Айға бағыт (фильм)|Айға бағыт]]''''' | '''[[Джордж Пал]] — George Pal Productions''' |- | ''[[Самсон мен Далила (фильм, 1949)|Самсон мен Далила]]'' | Cecil B. DeMille Productions |- style="background:#91CFF6;" ![[Оскар (1952)|1952]]<br />{{small|(24-ші)}} | '''''[[Әлемдер қақтығысқанда (фильм, 1951)|Әлемдер қақтығысқанда]]'''''<ref group="note" name="special" /> | '''Paramount''' |- style="background:#91CFF6;" ![[Оскар (1953)|1953]]<br />{{small|(25-ші)}} | '''''[[Плимуттық шытырман оқиға]]'''''<ref group="note" name="special" /> | '''Metro-Goldwyn-Mayer''' |- style="background:#91CFF6;" ![[Оскар (1954)|1954]]<br />{{small|(26-шы)}} | '''''[[Әлемдер соғысы (фильм, 1953)|Әлемдер соғысы]]'''''<ref group="note" name="special" /> | '''Paramount Studio''' |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="3" |[[Оскар (1955)|1955]]<br />{{small|(27-ші)}} | '''''[[Су астындағы 20 000 лье (фильм, 1954)|Су астындағы 20 000 лье]]''''' | '''[[Джон Хенч]], [[Джошуа Мидор]] және Walt Disney Studios''' |- | ''[[Тамұқ пен тасқын су]]'' | 20th Century-Fox Studio |- | ''[[Олар!]]'' | Warner Bros. Studio |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="3" |[[Оскар (1956)|1956]]<br />{{small|(28-ші)}} | '''''[[Токо-Ри көпірлері]]''''' | '''Paramount Studio''' |- | ''[[Бөгет бұзушылар (фильм)|Бөгет бұзушылар]]'' | Associated British Picture Corporation, Ltd. |- | ''[[Ранчипур жаңбырлары]]'' | 20th Century-Fox Studio |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="2" |[[Оскар (1957)|1957]]<br />{{small|(29-шы)}} | '''''[[Он өсиет (фильм, 1956)|Он өсиет]]''''' | '''[[Джон П. Фултон]]''' |- | ''[[Тыйым салынған планета]]'' | А. Арнольд Гиллеспи, Ирвинг Г. Рис және Уэсли С. Миллер |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="2" |[[Оскар (1958)|1958]]<br />{{small|(30-шы)}} | '''''[[Төмендегі жау]]''''' <ref group="note">1957 жылы «Төмендегі жау» фильмі Уолтер Россидің дыбыстық эффектілері үшін «Үздік арнайы эффектілер» Оскарын жеңіп алды. Визуалды эффектілері аталмады.</ref> | '''[[Уолтер Росси]] <small>(дыбыстық)</small>''' |- | ''[[Сент-Луис рухы (фильм)|Сент-Луис рухы]]'' | Луис Лихтенфилд <small>(визуалды)</small> |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="2" |[[Оскар (1959)|1959]]<br />{{small|(31-ші)}} | '''''[[Тапал бала (фильм, 1958)|Тапал бала]]''''' | '''[[Том Ховард]] <small>(визуалды)</small>''' |- | ''[[Торпедомен шабуыл]]'' | А. Арнольд Гиллеспи <small>(визуалды)</small>; Гарольд Хамброк <small>(дыбыстық)</small> |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="2" |[[Оскар (1960)|1960]]<br />{{small|(32-ші)}} | '''''[[Бен-Гур (фильм, 1959)|Бен-Гур]]''''' | '''[[А. Арнольд Гиллеспи]] және [[Роберт Макдональд]] <small>(визуалды)</small>; [[Майло Б. Лори]] <small>(дыбыстық)</small>''' |- | ''[[Journey to the Center of the Earth (1959 film)|Жер ортасына саяхат]]'' | Л. Б. Эбботт және Джеймс Б. Гордон <small>(визуалды)</small>; Карл Фолкнер <small>(дыбыстық)</small> |} === 1961—1963 === {| class="wikitable" width="100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Жыл ! width="25%" | Фильм ! width="70%" | Номинанттар |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="2" |[[Оскар (1961)|1961]]<br />{{small|(33-ші)}} | '''''[[Уақыт машинасы (фильм, 1960)|Уақыт машинасы]]''''' | '''[[Джин Уоррен]] және [[Тим Баар]] <small>(визуалды)</small>''' |- | ''[[Соңғы саяхат]]'' | Огги Ломан <small>(визуалды)</small> |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="2" |[[Оскар (1962)|1962]]<br />{{small|(34-ші)}} | '''''[[Наварон аралының зеңбіректері (фильм)|Наварон аралының зеңбіректері]]''''' | '''[[Билл Уоррингтон]] <small>(визуалды)</small>; [[Вивиан С. Гринхэм]] <small>(дыбыстық)</small>''' |- | ''[[Ұмытшақ профессор]]'' | Роберт А. Матти және Юстас Лисетт <small>(визуалды)</small> |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="2" |[[Оскар (1963)|1963]]<br />{{small|(35-ші)}} | '''''[[Ең ұзақ күн (фильм)|Ең ұзақ күн]]''''' | '''[[Роберт Макдональд]] <small>(визуалды)</small>; [[Жак Момон]] <small>(дыбыстық)</small>''' |- | ''[[«Баунтидегі» бүлік (фильм, 1962)|«Баунтидегі» бүлік]]'' | А. Арнольд Гиллеспи <small>(визуалды)</small>; Майло Б. Лори <small>(дыбыстық)</small> |} == Үздік визуалды әсерлер == Төмендегі кестелерде «Үздік визуалды әсерлер» номинациясы бойынша Оскар сыйлығының номинанттары, сондай-ақ «[[Ерекше жетістіктері үшін Оскар сыйлығы|Ерекше жетістіктері үшін]]» марапатын иеленгендер көрсетілген. === 1964—1970 === {| class="wikitable" width="100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Жыл ! width="25%" | Фильм ! width="70%" | Номинанттар |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="2" |[[Оскар (1964)|1964]]<br />{{small|(36-шы)}} | '''''[[Клеопатра (фильм, 1963)|Клеопатра]]''''' | '''[[Эмиль Коса кіші]]''' |- | ''[[Құстар (фильм, 1963)|Құстар]]'' | Аб Айверкс |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="2" |[[Оскар (1965)|1965]]<br />{{small|(37-ші)}} | '''''[[Мэри Поппинс (фильм, 1964)|Мэри Поппинс]]''''' | '''[[Питер Элленшоу]], [[Юстас Лисетт]] және [[Гамильтон Ласке]]''' |- | ''[[Доктор Лаоның жеті жүзі]]'' | Джим Данфорт |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="2" |[[Оскар (1966)|1966]]<br />{{small|(38-ші)}} | '''''[[Шарлы найзағай (фильм)|Шарлы найзағай]]''''' | '''[[Джон Стирс]]''' |- | ''[[Ешқашан айтылмаған ең ұлы хикая]]'' | Джозеф Макмиллан Джонсон |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="2" |[[Оскар (1967)|1967]]<br />{{small|(39-шы)}} | '''''[[Ғажайып саяхат (фильм, 1966)|Ғажайып саяхат]]''''' | '''[[Арт Крукшанк]]''' |- | ''[[Гавайи (фильм, 1966)|Гавайи]]'' | Линвуд Г. Данн |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="2" |[[Оскар (1968)|1968]]<br />{{small|(40-шы)}} | '''''[[Доктор Дулиттл (фильм, 1967)|Доктор Дулиттл]]''''' | '''[[Л. Б. Эбботт]]''' |- | ''[[Тобрук (фильм, 1967)|Тобрук]]'' | Говард А. Андерсон кіші және Альберт Уитлок |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="2" |[[Оскар (1969)|1969]]<br />{{small|(41-ші)}} | '''''[[2001: Ғарыш одиссеясы]]''''' | '''[[Стэнли Кубрик]]''' |- | ''[[«Зебра» мұзды станциясы]]'' | Хэл Миллар және Джозеф Макмиллан Джонсон |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="2" |[[Оскар (1970)|1970]]<br />{{small|(42-ші)}} | '''''[[Кеме апатына ұшырағандар (фильм, 1969)|Кеме апатына ұшырағандар]]''''' | '''[[Робби Робертсон (эффект шебері)|Робби Робертсон]]''' |- | ''[[Кракатау, Явадан шығысқа қарай]]'' | Эжен Лурье және Алекс Уэлдон |} === 1971—1980 === {| class="wikitable" width="100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Жыл ! width="25%" | Фильм ! width="70%" | Номинанттар |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="2" |[[Оскар (1971)|1971]]<br />{{small|(43-ші)}} | '''''[[Тора! Тора! Тора!]]''''' | '''[[А. Д. Флауэрс]] және [[Л. Б. Эбботт]]''' |- | ''[[Паттон (фильм)|Паттон]]'' | Алекс Уэлдон |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="2" |[[Оскар (1972)|1972]]<br />{{small|(44-ші)}} | '''''[[Төсек басы мен сыпырғыш таяқ]]''''' | '''[[Алан Мейли]], [[Юстас Лисетт]] және [[Дэнни Ли (арнайы эффект шебері)|Дэнни Ли]]''' |- | ''[[Динозаврлар әлемді билеген кезде]]'' | Джим Данфорт және Роджер Дикен |- style="background:#91CFF6;" ![[Оскар (1973)|1973]]<br />{{small|(45-ші)}} | '''''[[«Посейдон» хикаясы (фильм, 1972)|«Посейдон» хикаясы]]'''''<ref group="note" name="special">Бұл бәсекелестік негіздегі марапат емес, «Ерекше жетістіктері үшін» берілген Оскар сыйлығы.</ref> | '''[[Л. Б. Эбботт]] және [[А. Д. Флауэрс]]''' |- style="background:#91CFF6;" ![[Оскар (1975)|1975]]<br />{{small|(47-ші)}} | '''''[[Жер сілкінісі (фильм, 1974)|Жер сілкінісі]]'''''<ref group="note" name="special" /> | '''[[Фрэнк Брендел]], [[Глен Робинсон]] және [[Альберт Уитлок]]''' |- style="background:#91CFF6;" ![[Оскар (1976)|1976]]<br />{{small|(48-ші)}} | '''''[[Гинденбург (фильм)|Гинденбург]]'''''<ref group="note" name="special" /> | '''[[Альберт Уитлок]] және [[Глен Робинсон]]''' |- style="background:#91CFF6;" ! rowspan="2" |[[Оскар (1977)|1977]]<br />{{small|(49-шы)}} | '''''[[Кинг-Конг (фильм, 1976)|Кинг-Конг]]'''''<ref group="note" name="special" /> | '''[[Карло Рамбальди]], [[Глен Робинсон]] және [[Фрэнк Ван дер Веер]]''' |- style="background:#91CFF6;" | '''''[[Логанның қашуы (фильм)|Логанның қашуы]]'''''<ref group="note" name="special" /> | '''[[Л. Б. Эбботт]], [[Глен Робинсон]] және [[Мэттью Юрисич]]''' |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="2" |[[Оскар (1978)|1978]]<br />{{small|(50-ші)}} | '''''[[Жұлдызды соғыстар: Эпизод IV - Жаңа үміт|Жұлдызды соғыстар]]''''' | '''[[Джон Стирс]], [[Джон Дайкстра]], [[Ричард Эдлунд]], [[Грант Маккьюн]] және [[Роберт Блалак]]''' |- | ''[[Үшінші дәрежелі жақын байланыстар]]'' | Рой Арбогаст, Дуглас Трамбалл, Мэттью Юрисич, Грег Джейн және Ричард Юрисич |- style="background:#91CFF6;" ![[Оскар (1979)|1979]]<br />{{small|(51-ші)}} | '''''[[Супермен (фильм, 1978)|Супермен]]'''''<ref group="note" name="special" /> | '''[[Лес Боуи]], [[Колин Чилверс]], [[Денис Куп]], [[Рой Филд]], [[Дерек Меддингс]] және [[Зоран Перишич]]''' |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="5" |[[Оскар (1980)|1980]]<br />{{small|(52-ші)}} | '''''[[Бөтен (фильм, 1979)|Бөтен]]''''' | '''[[Ганс Гигер|Г. Р. Гигер]], [[Карло Рамбальди]], [[Брайан Джонсон (арнайы эффект шебері)|Брайан Джонсон]], [[Ник Аллдер]] және [[Деннис Айлинг]]''' |- | ''[[1941 (фильм)|1941]]'' | Уильям А. Фрейкер, А. Д. Флауэрс және Грег Джейн |- | ''[[Қара құрдым (фильм, 1979)|Қара құрдым]]'' | Питер Элленшоу, Арт Крукшанк, Юстас Лисетт, Дэнни Ли, Харрисон Элленшоу және Джо Хейл |- | ''[[Ай жарығы (фильм, 1979)|Ай жарығы]]'' | Дерек Меддингс, Пол Уилсон және Джон Эванс |- | ''[[Жұлдызды жол: Фильм]]'' | Дуглас Трамбалл, Джон Дайкстра, Ричард Юрисич, Роберт Сварт, Дэвид К. Стюарт және Грант Маккьюн |} === 1981—1990 === {| class="wikitable" width="100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Жыл ! width="25%" | Фильм ! width="70%" | Номинанттар |- style="background:#91CFF6;" ![[Оскар (1981)|1981]]<br />{{small|(53-ші)}} | '''''[[Жұлдызды соғыстар: Эпизод V - Империяның кері соққысы]]'''''<ref group="note" name="special" /> | '''[[Брайан Джонсон (арнайы эффект шебері)|Брайан Джонсон]], [[Ричард Эдлунд]], [[Деннис Мюрен]] және [[Брюс Николсон]]''' |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="2" |[[Оскар (1982)|1982]]<br />{{small|(54-ші)}} | '''''[[Жоғалған сандықты іздеушілер]]''''' | '''[[Ричард Эдлунд]], [[Кит Вест]], [[Брюс Николсон]] және [[Джо Джонстон]]''' |- | ''[[Айдаһарды өлтіруші (фильм, 1981)|Айдаһарды өлтіруші]]'' | Деннис Мюрен, Фил Типпетт, Кен Ралстон және Брайан Джонсон |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="3" |[[Оскар (1983)|1983]]<br />{{small|(55-ші)}} | '''''[[Жат планеталық (фильм, 1982)|Жат планеталық]]''''' | '''[[Карло Рамбальди]], [[Деннис Мюрен]] және [[Кеннет Ф. Смит]]''' |- | ''[[Ұстараның жүзімен жүгіруші]]'' | Дуглас Трамбалл, Ричард Юрисич және Дэвид Драйер |- | ''[[Полтергейст (фильм, 1982)|Полтергейст]]'' | Ричард Эдлунд, Майкл Вуд және Брюс Николсон |- style="background:#91CFF6;" ![[Оскар (1984)|1984]]<br />{{small|(56-шы)}} | '''''[[Жұлдызды соғыстар: Эпизод VI - Джедайдың оралуы]]'''''<ref group="note" name="special" /> | '''[[Ричард Эдлунд]], [[Деннис Мюрен]], [[Кен Ралстон]] және [[Фил Типпетт]]''' |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="3" |[[Оскар (1985)|1985]]<br />{{small|(57-ші)}} | '''''[[Индиана Джонс және тағдыр ғибадатханасы]]''''' | '''[[Деннис Мюрен]], [[Майкл Дж. МакАлистер]], [[Лорн Петерсон]] және [[Джордж Гиббс]]''' |- | ''[[2010: Байланыс жылы]]'' | Ричард Эдлунд, Нил Крепела, Джордж Дженсон және Марк Стетсон |- | ''[[Елестер аулаушылар]]'' | Ричард Эдлунд, Джон Бруно, Марк Варго және Чак Гаспар |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="3" |[[Оскар (1986)|1986]]<br />{{small|(58-ші)}} | '''''[[Пылла (фильм, 1985)|Пылла]]''''' | '''[[Кен Ралстон]], [[Ральф Маккуорри]], [[Скотт Фаррар]] және [[Дэвид Берри]]''' |- | ''[[Оз еліне оралу]]'' | Уилл Винтон, Иэн Уингров, Зоран Перишич және Майкл Ллойд |- | ''[[Жас Шерлок Холмс]]'' | Деннис Мюрен, Кит Вест, Джон Р. Эллис және Дэвид У. Аллен |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="3" |[[Оскар (1987)|1987]]<br />{{small|(59-шы)}} | '''''[[Бөтендер (фильм, 1986)|Бөтендер]]''''' | '''[[Роберт Скотак]], [[Стэн Уинстон]], [[Джон Ричардсон (арнайы эффект дизайнері)|Джон Ричардсон]] және [[Сюзанн М. Бенсон]]''' |- | ''[[Сұмдықтардың кішкентай дүкені]]'' | Лайл Конвей, Брэн Феррен және Мартин Гаттеридж |- | ''[[Полтергейст 2: Арғы жағы]]'' | Ричард Эдлунд, Джон Бруно, Гарри Уоллер және Билл Нил |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="2" |[[Оскар (1988)|1988]]<br />{{small|(60-шы)}} | '''''[[Ішкі кеңістік]]''''' | '''[[Деннис Мюрен]], [[Уильям Джордж]], [[Харли Джессуп]] және [[Кеннет Ф. Смит]]''' |- | ''[[Жыртқыш(фильм, 1987)|Жыртқыш]]'' | Джоэл Хайнек, Роберт М. Гринберг, Ричард Гринберг және Стэн Уинстон |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="3" |[[Оскар (1989)|1989]]<br />{{small|(61-ші)}} | '''''[[Қоян Роджерге ор қазған кім]]''''' | '''[[Кен Ралston]], [[Ричард Уильямс]], [[Эдвард Джонс]] және [[Джордж Гиббс]]''' |- | ''[[Қатты жаңғақ]]'' | Ричард Эдлунд, Ал ДиСарро, Брент Боутс және Тейн Моррис |- | ''[[Уиллоу (фильм, 1988)|Уиллоу]]'' | Деннис Мюрен, Майкл Дж. МакАлистер, Фил Типпетт және Крис Эванс |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="3" |[[Оскар (1990)|1990]]<br />{{small|(62-ші)}} | '''''[[Тұңғиық (фильм, 1989)|Тұңғиық]]''''' | '''[[Джон Бруно]], [[Деннис Мюрен]], [[Хойт Йетмен]] және [[Деннис Скотак]]''' |- | ''[[Барон Мюнхгаузеннің бастан кешкендері]]'' | Ричард Конвей және Кент Хьюстон |- | ''[[Болашаққа оралу 2]]'' | Кен Ралстон, Майкл Лантьери, Джон Белл және Стив Гоули |} === 1991—2000 === {| class="wikitable" width="100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Жыл ! width="25%" | Фильм ! width="70%" | Номинанттар |- style="background:#91CFF6;" ![[Оскар (1991)|1991]]<br />{{small|(63-ші)}} | '''''[[Есімді толық еске түсіру (фильм, 1990)|Есімді толық еске түсіру]]''''' <ref group="note" name="special" /> | '''[[Эрик Бревиг]], [[Роб Боттин]], [[Тим Макговерн]] және [[Алекс Функе]]''' |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="3" |[[Оскар (1992)|1992]]<br />{{small|(64-ші)}} | '''''[[Терминатор 2: Ғарасат күні]]''''' | '''[[Деннис Мюрен]], [[Стэн Уинстон]], [[Джин Уоррен кіші]] және [[Роберт Скотак]]''' |- | ''[[Кері тартылыс (фильм, 1991)|Кері тартылыс]]'' | Микаэль Саломон, Аллен Холл, Клэй Пинни және Скотт Фаррар |- | ''[[Капитан Крюк (фильм)|Капитан Крюк]]'' | Эрик Бревиг, Харли Джессуп, Марк Салливан және Майкл Лантьери |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="3" |[[Оскар (1993)|1993]]<br />{{small|(65-ші)}} | '''''[[Өлім оған жарасады]]''''' | '''[[Кен Ралстон]], [[Дуг Чан]], [[Дуглас Смайт]] және [[Том Вудрафф кіші]]''' |- | ''[[Бөтен 3]]'' | Ричард Эдлунд, Алек Гиллис, Том Вудрафф кіші және Джордж Гиббс |- | ''[[Бэтмен оралады]]'' | Майкл Л. Финк, Крейг Баррон, Джон Бруно және Деннис Скотак |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="3" |[[Оскар (1994)|1994]]<br />{{small|(66-шы)}} | '''''[[Юра кезеңінің саябағы (фильм)|Юра кезеңінің саябағы]]''''' | '''[[Деннис Мюрен]], [[Стэн Уинстон]], [[Фил Типпетт]] және [[Майкл Лантьери]]''' |- | ''[[Жартасқа өрмелеуші (фильм, 1993)|Жартасқа өрмелеуші]]'' | Нил Крепела, Джон Ричардсон, Джон Бруно және Памела Изли |- | ''[[Рождество алдындағы сұмдық]]'' | Пит Козачик, Эрик Лейтон, Ариэль Веласко-Шоу және Гордон Бейкер |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="3" |[[Оскар (1995)|1995]]<br />{{small|(67-ші)}} | '''''[[Форрест Гамп]]''''' | '''[[Кен Ралстон]], [[Джордж Мерфи]], [[Стивен Розенбаум]] және [[Аллен Холл]]''' |- | ''[[Маска (фильм, 1994)|Маска]]'' | Скотт Сквайрс, Стив Уильямс, Том Бертино және Джон Фархат |- | ''[[Шынайы өтірік (фильм, 1994)|Шынайы өтірік]]'' | Джон Бруно, Томас Л. Фишер, Жак Стровейс және Патрик Маккланг |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="2" |[[Оскар (1996)|1996]]<br />{{small|(68-ші)}} | '''''[[Бэйб (фильм)|Бэйб]]''''' | '''[[Скотт Э. Андерсон]], [[Чарльз Гибсон (арнайы эффект шебері)|Чарльз Гибсон]], [[Нил Сканлан]] және [[Джон Кокс (арнайы эффект шебері)|Джон Кокс]]''' |- | ''[[Аполлон-13 (фильм)|Аполлон-13]]'' | Роберт Легато, Майкл Канфер, Лесли Эккер және Мэтт Суини |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="3" |[[Оскар (1997)|1997]]<br />{{small|(69-шы)}} | '''''[[Тәуелсіздік күні (фильм)|Тәуелсіздік күні]]''''' | '''[[Фолькер Энгель]], [[Дуглас Смит (арнайы эффект шебері)|Дуглас Смит]], [[Клэй Пинни]] және [[Джозеф Вискоцил]]''' |- | ''[[Айдаһар жүрегі (фильм, 1996)|Айдаһар жүрегі]]'' | Скотт Сквайрс, Фил Типпетт, Джеймс Страус және Кит Вест |- | ''[[Құйын (фильм, 1996)|Құйын]]'' | Стефен Фангмейер, Джон Фрейзер, Хабиб Заргарпур және Генри ЛаБунта |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="3" |[[Оскар (1998)|1998]]<br />{{small|(70-шы)}} | '''''[[Титаник (фильм, 1997)|Титаник]]''''' | '''[[Роберт Легато]], [[Марк Ласофф]], [[Томас Л. Фишер]] және [[Майкл Канфер]]''' |- | ''[[Юра кезеңінің саябағы: Ғайып болған әлем]]'' | Деннис Мюрен, Стэн Уинстон, Рэндал М. Дутра және Майкл Лантьери |- | ''[[Жұлдызды десант (фильм)|Жұлдызды десант]]'' | Фил Типпетт, Скотт Э. Андерсон, Алек Гиллис және Джон Ричардсон |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="3" |[[Оскар (1999)|1999]]<br />{{small|(71-ші)}} | '''''[[Қиялдар қайда апарады (фильм)|Қиялдар қайда апарады]]''''' | '''[[Джоэл Хайнек]], [[Николас Брукс]], [[Стюарт Робертсон]] және [[Кевин Мак]]''' |- | ''[[Армагеддон (фильм, 1998)|Армагеддон]]'' | Ричард Р. Хувер, Патрик Маккланг және Джон Фрейзер |- | ''[[Құдіретті Джо Янг (фильм, 1998)|Құдіретті Джо Янг]]'' | Рик Бейкер, Хойт Йетмен, Аллен Холл және Джим Митчелл |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="3" |[[Оскар (2000)|2000]]<br />{{small|(72-ші)}} | '''''[[Матрица (фильм)|Матрица]]''''' | '''[[Джон Гаэта]], [[Янек Сиррс]], [[Стив Кортли]] және [[Джон Тум]]''' |- | ''[[Жұлдызды соғыстар: Эпизод I - Жасырын қауіп]]'' | Джон Нолл, Деннис Мюрен, Скотт Сквайрс және Роб Коулман |- | ''[[Стюарт Литтл (фильм)|Стюарт Литтл]]'' | Джон Дайкстра, Джером Чен, Генри Ф. Андерсон III және Эрик Аллард |} === 2001—2010 === {| class="wikitable" width="100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Жыл ! width="25%" | Фильм ! width="70%" | Номинанттар |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="3" |[[Оскар (2001)|2001]]<br />{{small|(73-ші)}} | '''''[[Гладиатор (фильм, 2000)|Гладиатор]]''''' | '''[[Джон Нельсон]], [[Нил Корбоулд]], [[Тим Берк]] және [[Роб Харви]]''' |- | ''[[Көрінбейтін адам (фильм, 2000)|Көрінбейтін адам]]'' | Скотт Э. Андерсон, Крейг Хейс, Скотт Стокдик және Стэн Паркс |- | ''[[Мінсіз дауыл (фильм, 2000)|Мінсіз дауыл]]'' | Стефен Фангмейер, Хабиб Заргарпур, Джон Фрейзер және Уолт Конти |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="3" |[[Оскар (2002)|2002]]<br />{{small|(74-ші)}} | '''''[[Сақиналар әміршісі: Сақина бауырластығы]]''''' | '''[[Джим Ригель]], [[Рэндалл Уильям Кук]], [[Ричард Тейлор (кинематографист)|Ричард Тейлор]] және [[Марк Стетсон]]''' |- | ''[[Жасанды интеллект (фильм)|Жасанды интеллект]]'' | Деннис Мюрен, Скотт Фаррар, Стэн Уинстон және Майкл Лантьери |- | ''[[Перл-Харбор (фильм)|Перл-Харбор]]'' | Эрик Бревиг, Джон Фрейзер, Эд Хирш және Бен Сноу |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="3" |[[Оскар (2003)|2003]]<br />{{small|(75-ші)}} | '''''[[Сақиналар әміршісі: Екі қамал]]''''' | '''[[Джим Ригель]], [[Джо Леттери]], [[Рэндалл Уильям Кук]] және [[Алекс Функе]]''' |- | ''[[Өрмекші-адам (фильм, 2002)|Өрмекші-адам]]'' | Джон Дайкстра, Скотт Стокдик, Энтони ЛаМолинара және Джон Фрейзер |- | ''[[Жұлдызды соғыстар: Эпизод II - Клондар шабуылы]]'' | Роб Коулман, Пабло Хелман, Джон Нолл және Бен Сноу |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="3" |[[Оскар (2004)|2004]]<br />{{small|(76-шы)}} | '''''[[Сақиналар әміршісі: Патшаның оралуы]]''''' | '''[[Джим Ригель]], [[Джо Леттери]], [[Рэндалл Уильям Кук]] және [[Алекс Функе]]''' |- | ''[[Теңіздер қожайыны: Жердің шетінде]]'' | Дэн Судик, Стефен Фангмейер, Натан Макгиннесс және Роберт Стромберг |- | ''[[Кариб теңізінің қарақшылары: «Қара Маржан» қарғысы]]'' | Джон Нолл, Хэл Хикел, Чарльз Гибсон және Терри Фрази |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="3" |[[Оскар (2005)|2005]]<br />{{small|(77-ші)}} | '''''[[Өрмекші-адам 2]]''''' | '''[[Джон Дайкстра]], [[Скотт Стокдик]], [[Энтони ЛаМолинара]] және [[Джон Фрейзер]]''' |- | ''[[Хәрри Поттер және Азкабан тұтқыны (фильм)|Хәрри Поттер және Азкабан тұтқыны]]'' | Роджер Гайетт, Тим Берк, Джон Ричардсон және Уильям Джордж |- | ''[[Мен, роботпын (фильм)|Мен, роботпын]]'' | Джон Нельсон, Эндрю Р. Джонс, Эрик Нэш және Джо Леттери |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="3" |[[Оскар (2006)|2006]]<br />{{small|(78-ші)}} | '''''[[Кинг-Конг (фильм, 2005)|Кинг-Конг]]''''' | '''[[Джо Леттери]], [[Брайан Ван'т Хул]], [[Кристиан Риверс]] және [[Ричард Тейлор (кинематографист)|Ричард Тейлор]]''' |- | ''[[Нарния хроникалары: Арыстан, мыстан және сиқырлы шкаф]]'' | Дин Райт, Билл Вестенхофер, Джим Берни және Скотт Фаррар |- | ''[[Әлемдер соғысы (фильм, 2005)|Әлемдер соғысы]]'' | Деннис Мюрен, Пабло Хелман, Рэндал М. Дутра және Дэн Судик |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="3" |[[Оскар (2007)|2007]]<br />{{small|(79-шы)}} | '''''[[Кариб теңізінің қарақшылары: Өліктің сандығы]]''''' | '''[[Джон Нолл]], [[Хэл Хикел]], [[Чарльз Гибсон (арнайы эффект шебері)|Чарльз Гибсон]] және [[Аллен Холл]]''' |- | ''[[Посейдон (фильм, 2006)|Посейдон]]'' | Бойд Шермис, Ким Либрери, Чэс Джарретт және Джон Фрейзер |- | ''[[Суперменнің оралуы]]'' | Марк Стетсон, Нил Корбоулд, Ричард Р. Хувер және Джон Тум |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="3" |[[Оскар (2008)|2008]]<br />{{small|(80-шы)}} | '''''[[Алтын компас (фильм)|Алтын компас]]''''' | '''[[Майкл Л. Финк]], [[Билл Вестенхофер]], [[Бен Моррис]] және [[Тревор Вуд]]''' |- | ''[[Кариб теңізінің қарақшылары: Әлемнің қиырында]]'' | Джон Нолл, Хэл Хикел, Чарльз Гибсон және Джон Фрейзер |- | ''[[Трансформерлер (фильм)|Трансформерлер]]'' | Скотт Фаррар, Скотт Бенза, Рассел Ирл және Джон Фрейзер |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="3" |[[Оскар (2009)|2009]]<br />{{small|(81-ші)}} | '''''[[Бенджамин Баттонның жұмбақ хикаясы (фильм)|Бенджамин Баттонның жұмбақ хикаясы]]''''' | '''[[Эрик Барба]], [[Стив Приг]], [[Берт Далтон]] және [[Крейг Баррон]]''' |- | ''[[Қара сері]]'' | Ник Дэвис, Крис Корбоулд, Тим Уэббер және Пол Франклин |- | ''[[Темір адам (фильм, 2008)|Темір адам]]'' | Джон Нельсон, Бен Сноу, Дэн Судик және Шейн Махан |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="3" |[[Оскар (2010)|2010]]<br />{{small|(82-ші)}} | '''''[[Аватар (фильм, 2009)|Аватар]]''''' | '''[[Джо Леттери]], [[Стивен Розенбаум]], [[Ричард Бейнхем]] және [[Эндрю Р. Джонс]]''' |- | ''[[№ 9 аудан]]'' | Дэн Кауфман, Питер Майзерс, Роберт Хаброс және Мэтт Эйткен |- | ''[[Жұлдызды жол (фильм, 2009)|Жұлдызды жол]]'' | Роджер Гайетт, Рассел Ирл, Пол Кавана және Берт Далтон |} === 2011—2020 === {| class="wikitable" width="100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Жыл ! width="25%" | Фильм ! width="70%" | Номинанттар |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="5" |[[Оскар (2011)|2011]]<br />{{small|(83-ші)}} | '''''[[Бастау (фильм, 2010)|Бастау]]''''' | '''[[Пол Франклин]], [[Крис Корбоулд]], [[Эндрю Локли]] және [[Питер Бебб]]''' |- | ''[[Алиса ғажайыптар елінде (фильм, 2010)|Алиса ғажайыптар елінде]]'' | Кен Ралстон, Дэвид Шауб, Кэри Виллегас және Шон Филлипс |- | ''[[Хәрри Поттер және Әлімсақ сыйы: 1 бөлім (фильм)|Хәрри Поттер және Әлімсақ сыйы: 1 бөлім]]'' | Тим Берк, Джон Ричардсон, Кристиан Манц және Николас Айтади |- | ''[[Бұ дүниеден арғы дүние (фильм, 2010)|Бұ дүниеден арғы дүние]]'' | Майкл Оуэнс, Брайан Грилл, Стефан Троянский және Джо Фаррелл |- | ''[[Темір адам 2]]'' | Янек Сиррс, Бен Сноу, Гед Райт және Дэн Судик |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="5" |[[Оскар (2012)|2012]]<br />{{small|(84-ші)}} | '''''[[Хьюго (фильм)|Хьюго]]''''' | '''[[Роберт Легато]], [[Джосс Уильямс]], [[Бен Гроссманн]] және [[Алекс Хеннинг]]''' |- | ''[[Хәрри Поттер және Әлімсақ сыйы: 2 бөлім (фильм)|Хәрри Поттер және Әлімсақ сыйы: 2 бөлім]]'' | Тим Берк, Дэвид Викери, Грег Батлер және Джон Ричардсон |- | ''[[Тірі болат]]'' | Эрик Нэш, Джон Розенгрант, Дэн Тейлор және Свен Гиллберг |- | ''[[Маймылдар планетасының көтерілісі]]'' | Джо Леттери, Дэн Леммон, Р. Кристофер Уайт және Дэниел Барретт |- | ''[[Трансформерлер: Айдың қараңғы беті]]'' | Скотт Фаррар, Скотт Бенза, Мэттью Э. Батлер және Джон Фрейзер |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="5" |[[Оскар (2013)|2013]]<br />{{small|(85-ші)}} | '''''[[Пи өмірі]]''''' | '''[[Билл Вестенхофер]], [[Гийом Рошерон]], [[Эрик-Ян де Бур]] және [[Дональд Р. Эллиотт]]''' |- | ''[[Хоббит: Күтпеген саяхат]]'' | Джо Леттери, Эрик Сэйндон, Дэвид Клейтон және Р. Кристофер Уайт |- | ''[[Кек алушылар (фильм, 2012)|Кек алушылар]]'' | Янек Сиррс, Джефф Уайт, Гай Уильямс және Дэн Судик |- | ''[[Прометей (фильм, 2012)|Прометей]]'' | Ричард Стэммерс, Тревор Вуд, Чарли Хенли және Мартин Хилл |- | ''[[Ақшақар мен аңшы]]'' | Седрик Николас-Троян, Филип Бреннан, Нил Корбоулд және Майкл Доусон |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="5" |[[Оскар (2014)|2014]]<br />{{small|(86-шы)}} | '''''[[Гравитация (фильм, 2013)|Гравитация]]''''' | '''[[Тим Уэббер]], [[Крис Лоуренс]], [[Дэйв Ширк]] және [[Нил Корбоулд]]''' |- | ''[[Хоббит: Смаугтың тақыры]]'' | Джо Леттери, Эрик Сэйндон, Дэвид Клейтон және Эрик Рейнольдс |- | ''[[Темір адам 3]]'' | Кристофер Таунсенд, Гай Уильямс, Эрик Нэш және Дэн Судик |- | ''[[Жалғыз рейнджер]]'' | Тим Александер, Гэри Брозенич, Эдсон Уильямс және Джон Фрейзер |- | ''[[Жұлдызды жол: Түнекке саяхат]]'' | Роджер Гайетт, Патрик Тубак, Бен Гроссманн және Берт Далтон |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="5" |[[Оскар (2015)|2015]]<br />{{small|(87-ші)}} | '''''[[Интерстеллар (фильм)|Интерстеллар]]''''' | '''[[Пол Франклин]], [[Эндрю Локли]], [[Иэн Хантер]] және [[Скотт Р. Фишер]]''' |- | ''[[Капитан Америка: Қысқы жауынгер]]'' | Дэн ДеЛиу, Рассел Ирл, Брайан Грилл және Дэн Судик |- | ''[[Маймылдар планетасының таңы]]'' | Джо Леттери, Дэн Леммон, Дэниел Барретт және Эрик Уинквист |- | ''[[Галактика сақшылары (фильм)|Галактика сақшылары]]'' | Стефан Серетти, Николас Айтади, Джонатан Фокнер және Пол Корбоулд |- | ''[[Икс адамдар: Өткен болашақ күндері]]'' | Ричард Стэммерс, Лу Пекора, Тим Кросби және Кэмерон Уолдбауэр |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="5" |[[Оскар (2016)|2016]]<br />{{small|(88-ші)}} | '''''[[Машинадан (фильм, 2015)|Машинадан]]''''' | '''[[Марк Уильямс Ардингтон]], [[Сара Беннетт]], [[Пол Норрис]] және [[Эндрю Уайтхерст]]''' |- | ''[[Ессіз Макс: Қаһарлы жол]]'' | Эндрю Джексон, Дэн Оливер, Энди Уильямс және Том Вуд |- | ''[[Марстық (фильм)|Марстық]]'' | Андерс Ланглендс, Крис Лоуренс, Ричард Стэммерс және Стивен Уорнер |- | ''[[Тірі қалған (фильм, 2015)|Тірі қалған]]'' | Ричард Макбрайд, Мэтт Шумвей, Джейсон Смит және Кэмерон Уолдбауэр |- | ''[[Жұлдызды соғыстар: Күштің оянуы]]'' | Крис Корбоулд, Роджер Гайетт, Патрик Тубак және Нил Сканлан |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="5" |[[Оскар (2017)|2017]]<br />{{small|(89-шы)}} | '''''[[Джунгли кітабы (фильм, 2016)|Джунгли кітабы]]''''' | '''[[Роберт Легато]], [[Адам Валдез]], [[Эндрю Р. Джонс]] және [[Дэн Леммон]]''' |- | ''[[Терең су көкжиегі (фильм)|Терең су көкжиегі]]'' | Крейг Хаммак, Джейсон Снелл, Джейсон Биллингтон және Берт Далтон |- | ''[[Доктор Стрэндж (фильм, 2016)|Доктор Стрэндж]]'' | Стефан Серетти, Ричард Блафф, Винсент Сирелли және Пол Корбоулд |- | ''[[Кубо. Екі ішектің хикаясы]]'' | Стив Эмерсон, Оливер Джонс, Брайан Маклин және Брэд Шифф |- | ''[[Күрескер-бір: Жұлдызды соғыстар хикаясы]]'' | Джон Нолл, Мохен Лео, Хэл Хикел және Нил Корбоулд |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="5" |[[Оскар (2018)|2018]]<br />{{small|(90-шы)}} | '''''[[Ұстараның жүзімен жүгіруші 2049]]''''' | '''[[Джон Нельсон]], [[Герд Нефзер]], [[Пол Ламберт (арнайы эффект шебері)|Пол Ламберт]] және [[Ричард Р. Хувер]]''' |- | ''[[Галактика сақшылары. 2-бөлім]]'' | Кристофер Таунсенд, Гай Уильямс, Джонатан Фокнер және Дэн Судик |- | ''[[Конг: Бас сүйек аралы]]'' | Стивен Розенбаум, Джефф Уайт, Скотт Бенза және Майк Мейнардус |- | ''[[Жұлдызды соғыстар: Соңғы джедайлар]]'' | Бен Моррис, Майк Малхолланд, Нил Сканлан және Крис Корбоулд |- | ''[[Маймылдар планетасы үшін соғыс]]'' | Джо Леттери, Дэниел Барретт, Дэн Леммон және Джоэл Уист |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="5" |[[Оскар (2019)|2019]]<br />{{small|(91-ші)}} | '''''[[Ай үстіндегі бірінші адам (фильм)|Ай үстіндегі бірінші адам]]''''' | '''[[Пол Ламберт (арнайы эффект шебері)|Пол Ламберт]], [[Иэн Хантер]], [[Тристан Майлз]] және [[Дж. Д. Швальм]]''' |- | ''[[Кек алушылар: Шексіздік соғысы]]'' | Дэн ДеЛиу, Келли Порт, Рассел Ирл және Дэн Судик |- | ''[[Кристофер Робин (фильм)|Кристофер Робин]]'' | Крис Лоуренс, Майк Эймс, Тео Джонс және Крис Корбоулд |- | ''[[Бірінші ойыншы, дайындал (фильм)|Бірінші ойыншы, дайындал]]'' | Роджер Гайетт, Грейди Кофер, Мэттью Э. Батлер және Дэвид Ширк |- | ''[[Хан Соло. Жұлдызды соғыстар хикаясы]]'' | Роб Бредоу, Патрик Тубак, Нил Сканлан және Доминик Туохи |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="5" |[[Оскар (2020)|2020]]<br />{{small|(92-ші)}} | '''''[[1917 (фильм)|1917]]''''' | '''[[Гийом Рошерон]], [[Грег Батлер]] және [[Доминик Туохи]]''' |- | ''[[Кек алушылар: Финал]]'' | Дэн ДеЛиу, Рассел Ирл, Мэтт Эйткен және Дэн Судик |- | ''[[Ирландиялық (фильм, 2019)|Ирландиялық]]'' | Пабло Хелман, Леандро Эстебекорена, Нельсон Сепульведа-Фаузер және Стефан Грабли |- | ''[[Арыстан Патша (фильм, 2019)|Арыстан Патша]]'' | Роберт Легато, Адам Валдез, Эндрю Р. Джонс және Эллиот Ньюман |- | ''[[Жұлдызды соғыстар: Скайуокер. Өрлеу]]'' | Роджер Гайетт, Нил Сканлан, Патрик Тубак және Доминик Туохи |} === 2021—2030 === {| class="wikitable" width="100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Жыл ! width="25%" | Фильм ! width="70%" | Номинанттар |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="5" |[[Оскар (2021)|2021]]<br />{{small|(93-ші)}} | '''''[[Тенет (фильм)|Тенет]]''''' | '''[[Эндрю Джексон (арнайы эффект шебері)|Эндрю Джексон]], [[Дэвид Ли (арнайы эффект шебері)|Дэвид Ли]], [[Эндрю Локли]] және [[Скотт Р. Фишер]]''' |- | ''[[Махаббат пен құбыжықтар (фильм, 2020)|Махаббат пен құбыжықтар]]'' | Мэтт Слоун, Женевьев Камиллери, Мэтт Эверитт және Брайан Кокс |- | ''[[Түнгі аспан (фильм, 2020)|Түнгі аспан]]'' | Мэтт Касмир, Крис Лоуренс, Макс Соломон және Дэвид Уоткинс |- | ''[[Мулан (фильм, 2020)|Мулан]]'' | Шон Эндрю Фэйден, Андерс Ланглендс, Сет Мори және Стив Ингрэм |- | ''[[Жалғыз Иван (фильм)|Жалғыз Иван]]'' | Ник Дэвис, Грег Фишер, Бен Джонс және Сантьяго Коломо Мартинес |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="5" |[[Оскар (2022)|2022]]<br />{{small|(94-ші)}} | '''''[[Дөң (фильм, 2021)|Дөң]]''''' | '''[[Пол Ламберт (арнайы эффект шебері)|Пол Ламберт]], [[Тристан Майлз]], [[Брайан Коннор]] және [[Герд Нефзер]]''' |- | ''[[Бас кейіпкер (фильм, 2021)|Бас кейіпкер]]'' | Свен Гиллберг, Брайан Грилл, Никос Калайтзидис және Дэн Судик |- | ''[[Өлуге уақыт жоқ]]'' | Чарли Ноубл, Джоэл Грин, Джонатан Фокнер және Крис Корбоулд |- | ''[[Шан-Чи және он сақина аңызы]]'' | Кристофер Таунсенд, Джо Фаррелл, Шон Ноэль Уокер және Дэн Оливер |- | ''[[Өрмекші-адам: Үйге жол жоқ]]'' | Келли Порт, Крис Вегнер, Скотт Эдельштейн және Дэн Судик |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="5" |[[Оскар (2023)|2023]]<br />{{small|(95-ші)}} | '''''[[Аватар: Су жолы]]''''' | '''[[Джо Леттери]], [[Ричард Бейнхем]], [[Эрик Сэйндон]] және [[Дэниел Барретт]]''' |- | ''[[Батыс майданда өзгеріс жоқ (фильм, 2022)|Батыс майданда өзгеріс жоқ]]'' | Франк Петцольд, Виктор Мюллер, Маркус Франк және Камиль Джафар |- | ''[[Бэтмен (фильм, 2022)|Бэтмен]]'' | Дэн Леммон, Рассел Ирл, Андерс Ланглендс және Доминик Туохи |- | ''[[Қара Пантера: Ваканда мәңгілік]]'' | Джеффри Бауманн, Крейг Хаммак, Р. Кристофер Уайт және Дэн Судик |- | ''[[Топ Ган: Мэверик]]'' | Райан Тадхоуп, Сет Хилл, Брайан Литсон және Скотт Р. Фишер |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="5" |[[Оскар (2024)|2024]]<br />{{small|(96-шы)}} | '''''[[Годзилла: Минус бір]]''''' | '''[[Такаси Ямазаки]], [[Киёко Шибуя]], [[Масаки Такахаши]] және [[Тацуджи Ноджима]]''' |- | ''[[Жаратушы (фильм, 2023)|Жаратушы]]'' | Джей Купер, Иэн Комли, Эндрю Робертс және Нил Корбоулд |- | ''[[Галактика сақшылары. 3-бөлім]]'' | Стефан Серетти, Алексис Вайсброт, Гай Уильямс және Тео Бялек |- | ''[[Миссия мүмкін емес: Өлім жазасы. 1-бөлім]]'' | Алекс Вуттке, Симоне Коко, Джефф Сазерленд және Нил Корбоулд |- | ''[[Наполеон (фильм, 2023)|Наполеон]]'' | Чарли Хенли, Люк-Эвен Мартин-Фенуйе, Симоне Коко және Нил Корбоулд |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="5" |[[Оскар (2025)|2025]]<br />{{small|(97-ші)}} | '''''[[Дөң: Екінші бөлім]]''''' | '''[[Пол Ламберт (арнайы эффект шебері)|Пол Ламберт]], [[Стивен Джеймс]], [[Рис Салкомб]] және [[Герд Нефзер]]''' |- | ''[[Бөтен: Ромул]]'' | Эрик Барба, Нельсон Сепульведа-Фаузер, Даниэль Макарин және Шейн Махан |- | ''[[Жақсырақ адам (фильм, 2024)|Жақсырақ адам]]'' | Люк Миллар, Дэвид Клейтон, Кит Херфт және Питер Стаббс |- | ''[[Маймылдар планетасының патшалығы]]'' | Эрик Уинквист, Стивен Унтерфранц, Пол Стори және Родни Берк |- | ''[[Уикед (фильм, 2024)|Уикед]]'' | Пабло Хелман, Джонатан Фокнер, Дэвид Ширк және Пол Корбоулд |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="5" |[[Оскар (2026)|2026]]<br />{{small|(98-ші)}} | '''''[[Аватар: От пен күл]]''''' | '''Джо Леттери, Ричард Бейнхем, Эрик Сэйндон және Даниэль Барретт''' |- | ''[[F1 (фильм)|F1]]'' | Райан Тадхоуп, Николя Шевалье, Роберт Харрингтон және Кит Доусон |- | ''[[Юра кезеңінің әлемі: Қайта жандану]]'' | Дэвид Викери, Стивен Аплин, Шармейн Чан және Нил Корбоулд |- | ''[[Жоғалған автобус]]'' | Чарли Ноубл, Дэвид Заретти, Рассел Боуэн және Брэндон К. Маклафлин |- | ''[[Күнәһарлар (фильм, 2025)|Күнәһарлар]]'' | Майкл Ралла, Эспен Нордаль, Гвидо Волтер және Донни Дин |} == Ескертпелер == {{notelist}} {{reflist|group="note"}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Үздік визуалды әсерлер үшін Оскар сыйлығы}} {{Оскар сыйлығы}} [[Санат:Оскар сыйлығы]] hj670h5p8iesfwr6pahyjldd9au77ro Үздік операторлық жұмыс үшін Оскар сыйлығы 0 660507 3576508 3568203 2026-04-04T07:35:15Z TalgatSnow 143530 /* 1961—1970 */ 3576508 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = Үздік операторлық жұмыс үшін Оскар сыйлығы | суреті = | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-en|Academy Award for Best Cinematography}} | мемлекет = {{Байрақ|АҚШ}} | түрі = | үшін марапатталады = | жағдайы = | негіздеуші = [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы]] | негізделді = 1929 | алғашқы иегері = Чарльз Рошер және Карл Страсс | соңғы иегері = Отем Дюральд («[[Күнәһарлар (фильм, 2025)|Күнәһарлар]]») | барынша ұсынылған = | жоғары марапаты = | төменгі марапаты = | сайты = {{URL|oscars.org www.oscars.org}} | Commons = Winners of Academy Award for Best Cinematographer }} '''Үздік операторлық жұмыс үшін Оскар сыйлығы''' ({{Lang-en|Academy Award for Best Cinematography}}) — Америкалық [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы]]ның [[1929 жыл]]дан бастап жыл сайын берілетін беделді сыйлығы. Бұл сыйлық біраз уақыт алдын ала номинацияларсыз берілді. 1940 пен 1967 жылдар арасында (1958 жылды санамай) сыйлық екеу болатын: ақ-қара түсті фильмдер үшін және түрлі-түсті фильмдер үшін. 1937—1939 жылдары түрлі-түсті фильмдердегі операторлық жұмысы үшін '''[[Құрметті Оскар сыйлығы|Арнайы марапаттар]]''' (естелік тақтайшалар) табысталатын. <br>{{swatch-inline|#F5DEB3|'''Арнайы марапаттар лауреаттары''' осы түспен белгіленген.}} {{swatch-inline|#EEDD82|• Жүлде иегерлері осы түспен белгіленген.}} == Лауреаттар және номинанттар тізімі == === 1929—1930 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=2|<center>'''[[Оскар (1929)|1-ші (1929)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Чарльз Рошер]], Карл Страсс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Күннің шығуы (фильм, 1927)|Күннің шығуы]] |- |• [[Джордж Барнс]] ||[[Жыны бар билеуші]]<br>[[Сиқырлы алау]]<br>[[Сэди Томпсон]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1930, сәуір)|2-ші (1930-I)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Клайд Де Винна ||style="background:#EEDD82"|'''[[Оңтүстік теңіздердің ақ көлеңкелері]] |- |• [[Джордж Барнс]] ||[[Біздің билеген қыздарымыз]] |- |• Артур Эдисон ||[[Ескі Аризонада]] |- |• Эрнест Палмер ||[[Төрт шайтан]] және [[Дала періштесі]] |- |• Джон Ф. Зейтц ||[[Тәңірлік ханым]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1930, қараша)|3-ші (1930-II)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джозеф Т. Ракер, Уиллард Ван дер Вер ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бёрдпен бірге Оңтүстік полюске қарай]]''' (д/ф) |- |• Артур Эдисон ||[[Батыс майданда өзгеріс жоқ (фильм, 1930)|Батыс майданда өзгеріс жоқ]] |- |• Уильям Дэниелс ||[[Анна Кристи (фильм, 1930)|Анна Кристи]] |- |• Тони Гаудио, Гарри Перри ||[[Тамұқ періштелері (фильм, 1930)|Тамұқ періштелері]] |- |• Виктор Мильнер ||[[Махаббат парады (фильм)|Махаббат парады]] |- |} === 1931—1940 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1931)|4-ші (1931)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Флойд Кросби ||style="background:#EEDD82"|'''[[Табу (фильм, 1931)|Табу]] |- |• Эдвард Кронджагер ||[[Симаррон (фильм, 1931)|Симаррон]] |- |• Ли Гармс ||[[Марокко (фильм)|Марокко]] |- |• [[Чарльз Лэнг]] ||[[Сүю құқығы]] |- |• Барни Макгилл ||[[Свенгали]] |- | rowspan=3|<center>'''[[Оскар (1932)|5-ші (1932)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Ли Гармс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Шанхайлық экспресс (фильм, 1932)|Шанхайлық экспресс]] |- |• Рэй Джун ||[[Эрроусмит]] |- |• Карл Страсс ||[[Доктор Джекилл мен мистер Хайд (фильм, 1931)|Доктор Джекилл мен мистер Хайд]] |- | rowspan=3|<center>'''[[Оскар (1934)|6-шы (1934)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Чарльз Лэнг]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қош бол, қару! (фильм, 1932)|Қош бол, қару!]] |- |• [[Джордж Дж. Фолси]] ||[[Венадағы қауысу]] |- |• Карл Страсс ||[[Крест белгісі (фильм)|Крест белгісі]] |- | rowspan=3|<center>'''[[Оскар (1935)|7-ші (1935)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Виктор Мильнер ||style="background:#EEDD82"|'''[[Клеопатра (фильм, 1934)|Клеопатра]] |- |• [[Чарльз Рошер]] ||[[Челлинидің қатынастары]] |- |• [[Джордж Дж. Фолси]] ||[[Оператор 13]] |- | rowspan=4|<center>'''[[Оскар (1936)|8-ші (1936)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Хэл Мор ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жаз түніндегі түс (фильм, 1935)|Жаз түніндегі түс]] |- |• Рэй Джун ||[[Варварлық жағалау]] |- |• Виктор Мильнер ||[[Крест жорықтары (фильм, 1935)|Крест жорықтары]] |- |• Грегг Толанд ||[[Жапа шеккендер (фильм, 1935)|Жапа шеккендер]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1937)|9-шы (1937)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Тони Гаудио ||style="background:#EEDD82"|'''[[Энтони Бақытсыз]] |- |• Виктор Мильнер ||[[Таң атысымен өлген генерал]] |- |• [[Джордж Дж. Фолси]] ||The Gorgeous Hussy |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''[[Құрметті Оскар сыйлығы|Арнайы мапапат]] |- |colspan=2 style="background:#F5DEB3"|• '''[[Уильям Говард Грин]]''' пен '''Гарольд Россон''' — ''Selznick International Production студиясының '''[[Аллаһ бақтары (фильм, 1936)|Аллаһ бақтары]]''' фильміндегі түрлі-түсті түсірілімдер үшін'' |- | rowspan=6|<center>'''[[Оскар (1938)|10-шы (1938)]] |-style="border-top:2px solid white;" |style="background:#EEDD82"|• '''Карл Фройнд ||style="background:#EEDD82"|'''[[Берекелі жер (фильм)|Берекелі жер]] |- |• Грегг Толанд ||[[Тұйыққа тірелу (фильм)|Тұйыққа тірелу]] |- |• Джозеф А. Валентайн ||[[Гонолулу үстінен көрінген қанаттар]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''[[Құрметті Оскар сыйлығы|Арнайы мапапат]] |- |colspan=2 style="background:#F5DEB3"|• '''[[Уильям Говард Грин]]''' — '''''[[Жұлдыз туыпты (фильм, 1937)|Жұлдыз туыпты]]''' фильміндегі түрлі-түсті түсірілімдер үшін'' |- | rowspan=14|<center>'''[[Оскар (1939)|11-ші (1939)]] |-style="border-top:2px solid white;" |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джозеф Руттенберг]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Үлкен вальс]] |- |• [[Джеймс Вонг Хоу]] ||[[Алжир (фильм)|Алжир]] |- |• Эрнест Миллер, Гарри Дж. Уайлд ||[[Армиялық қыз]] |- |• Виктор Мильнер ||[[Флибустьер (фильм, 1938)|Флибустьер]] |- |• Эрнест Хэллер ||[[Иезавель (фильм)|Иезавель]] |- |• Джозеф А. Валентайн ||[[Сазға құлай берілген]] |- |• Норберт Бродин |||[[Көңілді өмір сүреміз]] |- |• Дж. Певерелл Марли ||[[Суэц (фильм)|Суэц]] |- |• Роберт Де Грасс ||[[Жанданған леди]] |- |• Джозеф Уолкер ||[[Өзіңмен алып кетуге болмайды]] |- |• [[Леон Шамрой]] ||[[Жүрегімен жас болған]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''[[Құрметті Оскар сыйлығы|Арнайы мапапат]] |- |colspan=2 style="background:#F5DEB3"|• '''Оливер Марш''' пен '''Аллен М. Дэвей''' — ''MGM студиясының '''[[Сүйіктілер (фильм, 1938)|Сүйіктілер]]''' фильміндегі түрлі-түсті түсірілімдер үшін'' |- | rowspan=6|<center>'''[[Оскар (1940)|12-ші (1940)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''Грегг Толанд ||style="background:#EEDD82"|'''[[Найзағайлы асу (фильм, 1939)|Найзағайлы асу]] |- |• Берт Гленнон ||[[Дилижанс (фильм)|Дилижанс]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''Эрнест Хэллер, [[Рей Реннахан]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жел өтіндегі тағдырлар (фильм)|Жел өтіндегі тағдырлар]] |- |• Сол Полито, [[Уильям Говард Грин]] ||[[Елизавета және Эссекстің жеке өмірлері]] |- |} === 1941—1950 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=18|<center>'''[[Оскар (1941)|13-ші (1941)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джордж Барнс]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ребекка (фильм, 1940)|Ребекка]] |- |• [[Джеймс Вонг Хоу]] ||[[Иллинойстағы Линкольн]] |- |• Эрнест Хэллер ||[[Мұның бәрі, аспанмен бірге]] |- |• [[Чарльз Лэнг]] ||[[Тіріл, махаббатым]] |- |• Гарольд Россон ||[[Шулы қала]] |- |• Рудольф Мате ||[[Шетелдік тілші (фильм)|Шетелдік тілші]] |- |• Тони Гаудио ||[[Хат (фильм, 1940)|Хат]] |- |• Грегг Толанд ||[[Үйге қарай алыс сапар]] |- |• Джозеф А. Валентайн ||[[Көктем вальсы]] |- |• [[Джозеф Руттенберг]] ||[[Ватерлоо көпірі (фильм)|Ватерлоо көпірі]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''Жорж Периналь ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бағдад ұрысы (фильм, 1940)|Бағдад ұрысы]] |- |• Оливер Т. Марш, Аллен М. Дэвей ||[[Ащы да тәтті]] |- |• [[Артур Чарльз Миллер]], [[Рей Реннахан]] ||[[Көк құс (фильм, 1940)|Көк құс]] |- |• [[Леон Шамрой]], [[Рей Реннахан]] ||[[Аргентинше түсу]] |- |• Виктор Мильнер, [[Уильям Говард Грин]] ||[[Солтүстік-батыстың атты полициясы]] |- |• Сидни Вагнер, [[Уильям Сколл]] ||[[Солтүстік-батыстағы асу]] |- | rowspan=18|<center>'''[[Оскар (1942)|14-ші (1942)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Артур Чарльз Миллер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Алқабым неткен жасыл еді]] |- |• Карл Фройнд ||[[Шоколадты солдат]] |- |• Грегг Толанд ||[[Азамат Кейн]] |- |• [[Джозеф Руттенберг]] ||[[Доктор Джекилл мен мистер Хайд]] |- |• Джозеф Уолкер ||[[Мистер Джордан келе жатыр]] |- |• Лео Товер ||[[Таңның атуын бөгеңдер]] |- |• Сол Полито ||[[Сержант Йорк (фильм)|Сержант Йорк]] |- |• Эдвард Кронджагер ||[[Күнгей алқаптың серенадасы]] |- |• [[Чарльз Лэнг]] ||[[Күннің батуы (фильм, 1941)|Күннің батуы]] |- |• Рудольф Мате ||[[Леди Гамильтон (фильм)|Леди Гамильтон]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''Эрнест Палмер, [[Рей Реннахан]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қан мен құм]] |- |• Уилфред М. Клайн, Карл Страсс, Уильям Э. Снайдер ||[[Оңтүстік теңіздердің Аломасы]] |- |• [[Уильям Сколл]], Леонард Смит ||[[Билли Кид (фильм, 1941)|Билли Кид]] |- |• Карл Фройнд, [[Уильям Говард Грин]] ||[[Шаң басқан гүлдер]] |- |• Берт Гленнон ||[[Шүйілгіш бомбалаушы ұшақ]] |- |• Гарри Хэлленбергер, [[Рей Реннахан]] ||[[Луизианалық сатып алу]] |- | rowspan=18|<center>'''[[Оскар (1943)|15-ші (1943)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джозеф Руттенберг]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Миссис Минивер]] |- |• [[Джеймс Вонг Хоу]] ||[[Кингс Роу]] |- |• Стэнли Кортес ||[[Керемет Эмберсондар]] |- |• Чарльз Г. Кларк ||[[Толған ай (фильм, 1942)|Толған ай]] |- |• Эдвард Кронджагер ||[[Егеуқұйрық ұстағыш (фильм)|Егеуқұйрық ұстағыш]] |- |• Рудольф Мате ||[[Янкилердің мақтанышы]] |- |• Джон Дж. Месколл ||[[Хатты ал, жаным]] |- |• Тед Тецлафф ||[[Қаланың талқысы]] |- |• [[Леон Шамрой]] ||[[Уэст Пойнттың он джентльмені]] |- |• [[Артур Чарльз Миллер]] ||[[Бүкіл нәрседен де жоғары]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Леон Шамрой]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қара аққу (фильм, 1942)|Қара аққу]] |- |• [[Милтон Р. Краснер]], [[Уильям Сколл]], [[Уильям Говард Грин]] ||[[Араб түндері (фильм, 1942)|Араб түндері]] |- |• Сол Полито ||[[Бұлттардың капитандары]] |- |• [[Уильям Говард Грин]] ||[[Джунгли кітабы (фильм, 1942)|Джунгли кітабы]] |- |• Виктор Мильнер, [[Уильям Сколл]] ||[[Дауылды орарсың]] |- |• Эдвард Кронджагер, [[Уильям Сколл]] ||[[Триполи жағаларына]] |- | rowspan=18|<center>'''[[Оскар (1944)|16-шы (1944)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Артур Чарльз Миллер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бернадетт әні]] |- |• [[Джеймс Вонг Хоу]], Элмер Дайер, Чарльз А. Маршалл ||[[Әскери-әуе күштері (фильм)|Әскери-әуе күштері]] |- |• Артур Эдисон ||[[Касабланка (фильм)|Касабланка]] |- |• Тони Гаудио ||[[Корвет K-225 (фильм)|Корвет K-225]] |- |• Джон Ф. Зейтц ||[[Каирге барар жолдағы бес мазар]] |- |• [[Гарри Стрэдлинг-үлкен]] ||[[Адами комедия (фильм)|Адами комедия]] |- |• [[Джозеф Руттенберг]] ||[[Мадам Кюри (фильм)|Мадам Кюри]] |- |• [[Джеймс Вонг Хоу]] ||[[Солтүстік жұлдызы]] |- |• Рудольф Мате ||[[Сахара (фильм, 1943)|Сахара]] |- |• [[Чарльз Лэнг]] ||[[Осылай мақтанышпен сәлем жодлаймыз!]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''Хэл Мор, [[Уильям Говард Грин]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Опера елесі (фильм, 1943)|Опера елесі]] |- |• [[Рей Реннахан]] ||[[Қоңырау кімді шақырып тұр (фильм)|Қоңырау кімді шақырып тұр]] |- |• Эдвард Кронджагер ||[[Жұмақ күте тұрады (фильм, 1943)|Жұмақ күте тұрады]] |- |• Чарльз Г. Кларк, Аллен М. Дэвей ||[[Сәлем, Фриско, сәлем]] |- |• Леонард Смит ||[[Лесси үйге қайтып келе жатыр]] |- |• [[Джордж Дж. Фолси]] ||[[Мың сәлем]] |- | rowspan=18|<center>'''[[Оскар (1945)|17-ші (1945)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джозеф Лашелл]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Лора (фильм, 1944)|Лора]] |- |• Джон Ф. Зейтц ||Double Indemnity |- |• Сидни Вагнер ||[[Айдаһардың ұрпағы]] |- |• [[Джозеф Руттенберг]] ||[[Газлайт]] |- |• Лайонел Линдон ||[[Өз жолымен жүрем]] |- |• Глен МакУильямс ||[[Құтқару қайығы (фильм)|Құтқару қайығы]] |- |• Стэнли Кортес, Ли Гармс ||[[Сіз кеткеннен кейін]] |- |• [[Роберт Сёртис]], Гарольд Россон ||[[Отыз секунд Токионың үстінен]] |- |• [[Чарльз Лэнг]] ||[[Шақырылмағандар]] |- |• [[Джордж Дж. Фолси]] ||[[Дуврдың ақ құздары]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Леон Шамрой]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Вильсон (фильм)|Вильсон]] |- |• Рудольф Мате, Аллен М. Дэвей ||[[Мұқабадан шыққан қыз]] |- |• Эдвард Кронджагер ||[[Индианадағы үй]] |- |• [[Чарльз Рошер]] ||[[Кисмет (фильм)|Кисмет]] |- |• [[Рей Реннахан]] ||[[Түндегі леди]] |- |• [[Джордж Дж. Фолси]] ||[[Мені Сент-Луисте қарсы ал]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1946)|18-ші (1946)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Гарри Стрэдлинг-үлкен]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Дориан Грей портреті (фильм, 1945)|Дориан Грей портреті]] |- |• [[Артур Чарльз Миллер]] ||[[Көктегі патшалықтың кілттері]] |- |• Джон Ф. Зейтц ||[[Жоғалған уикэнд]] |- |• Эрнест Хэллер ||[[Милдред Пирс (фильм)|Милдред Пирс]] |- |• [[Джордж Барнс]] ||[[Сиқырланған (фильм)|Сиқырланған]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Леон Шамрой]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Құдай бұл әйелге жауапты]] |- |• Роберт Х. Плэнк, Чарльз П. Бойл ||[[Зәкірлерді көтеріңдер]] |- |• Леонард Смит ||[[Ұлттық барқыт]] |- |• Тони Гаудио, Аллен М. Дэвей <small>(өлгеннен кейін)</small> ||[[Есте сақтарлық ән]] |- |• [[Джордж Барнс]] ||[[Испандық Мэйн]] |- | rowspan=6|<center>'''[[Оскар (1947)|19-шы (1947)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Артур Чарльз Миллер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Анна және Сиам патшасы (фильм)|Анна және Сиам патшасы]] |- |• [[Джордж Дж. Фолси]] ||[[Жасыл жылдар]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Чарльз Рошер]], Леонард Смит, Артур Э. Арлинг ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бұғы бұзауы (фильм, 1946)|Бұғы бұзауы]] |- |• Джозеф Уолкер ||[[Джолсонның хикаясы]] |- | rowspan=8|<center>'''[[Оскар (1948)|20-шы (1948)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''Гай Грин ||style="background:#EEDD82"|'''[[Үлкен үміттер (фильм, 1946)|Үлкен үміттер]] |- |• [[Чарльз Лэнг]] ||[[Елес және миссис Мьюр]] |- |• [[Джордж Дж. Фолси]] ||[[Грин Долфин көшесі]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''Джек Кардифф ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қара нәркес (фильм)|Қара нәркес]] |- |• Дж. Певерелл Марли, [[Уильям Сколл]] ||[[Әкемен өмір сүру]] |- |• Гарри Джексон ||[[Мама трикода болды]] |- | rowspan=11|<center>'''[[Оскар (1949)|21-ші (1949)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''Уильям Дэниелс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жалаңаш қала]] |- |• [[Чарльз Лэнг]] ||[[Шетелдік қатынас (фильм, 1948)|Шетелдік қатынас]] |- |• Николас Мусурака ||[[Мамам есімде]] |- |• Тед Д. МакКорд ||[[Джонни Белинда]] |- |• Джозеф Х. Огаст <small>(өлгеннен кейін) ||[[Дженни портреті]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''Джозеф А. Валентайн, [[Уильям Сколл]], [[Хок, Уинтон|Уинтон Си Хок]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жанна д’Арк (фильм, 1948)|Жанна д’Арк]] |- |• Чарльз Г. Кларк ||[[Вайомингтің жасыл шөптері]] |- |• Уильям Э. Снайдер ||[[Кармен (фильм, 1948)|Кармен]] |- |• Роберт Х. Плэнк ||[[Үш ноян (фильм, 1948)|Үш ноян]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1950)|22-ші (1950)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''Пол Си Вогел ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ұрыс алаңы (фильм, 1949)|Ұрыс алаңы]] |- |• Франц Планер ||[[Чемпион (фильм, 1949)|Чемпион]] |- |• [[Джозеф Лашелл]] ||[[Атқораға кел]] |- |• Лео Товер ||[[Мұрагер әйел]] |- |• [[Леон Шамрой]] ||[[Жымысқы түлкі Борджиа]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Хок, Уинтон|Уинтон Си Хок]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ол сары лентаны таққан еді]] |- |• [[Гарри Стрэдлинг-үлкен]] ||The Barkleys of Broadway |- |• Уильям Э. Снайдер ||[[Джолсон тағы әндетіп жатыр]] |- |• Роберт Х. Плэнк, Чарльз Эдгар Шоенбаум ||[[Кішкентай әйелдер (фильм, 1949)|Кішкентай әйелдер]] |- |• Чарльз Г. Кларк ||[[Құм (фильм, 1949)|Құм]] |- |} === 1951—1960 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1951)|23-ші (1951)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''Роберт Краскер ||style="background:#EEDD82"|'''[[Үшінші адам]] |- |• [[Милтон Р. Краснер]] ||[[Барлығы Ева туралы]] |- |• Гарольд Россон ||[[Асфальтты джунгли]] |- |• Виктор Мильнер ||[[Фуриялар (фильм)|Фуриялар]] |- |• Джон Ф. Зейтц ||[[Сансет бульвары]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Роберт Сёртис]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Сүлеймен патшаның кеніші (фильм, 1950)|Сүлеймен патшаның кеніші]] |- |• [[Чарльз Рошер]] ||[[Энни сіздің қаруыңызды иелейді]] |- |• Эрнест Палмер ||[[Сынған жебе]] |- |• Эрнест Хэллер ||[[Алау және жебе]] |- |• [[Джордж Барнс]] ||[[Самсон және Далила]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1952)|24-ші (1952)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Уильям Меллор]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Күн астындағы орын (фильм, 1951)|Күн астындағы орын]] |- |• Франц Планер ||[[Коммивояжердің өлімі]] |- |• Норберт Бродин ||[[The Frogmen]] |- |• Роберт Бёркс ||[[Пойыздағы бейтаныс адамдар]] |- |• [[Гарри Стрэдлинг-үлкен]] ||[[«Тілек» трамвайы]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''Альфред Гилкс, Джон Олтон''' (балет жағы) ||style="background:#EEDD82"|'''[[Париждегі американдық]] |- |• [[Леон Шамрой]] ||[[Давид және Бадшиба]] |- |• [[Роберт Сёртис]], [[Уильям Сколл]] ||[[Камо грядеши (фильм, 1951)|Камо грядеши]] |- |• [[Чарльз Рошер]] ||[[Кемедегі театр]] |- |• Джон Ф. Зейтц, [[Уильям Говард Грин]] ||[[Дүниелер соқтығысып қалғанда]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1953)|25-ші (1953)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Роберт Сёртис]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Зұлым және әдемі адамдар]] |- |• Расселл Хэрлан ||[[Зор аспан]] |- |• [[Джозеф Лашелл]] ||[[Рэйчел әпкем]] |- |• Вирджил Миллер ||[[Навахо (фильм)|Навахо]] (деректі фильм) |- |• [[Чарльз Лэнг]] ||[[Кенеттен қорқу]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Хок, Уинтон|Уинтон Си Хок]], Арчи Стаут ||style="background:#EEDD82"|'''[[Тыныш адам]] |- |• [[Гарри Стрэдлинг-үлкен]] ||[[Ганс Кристиан Андерсен (фильм)|Ганс Кристиан Андерсен]] |- |• [[Фредди Янг]] ||[[Айвенго (фильм, 1952)|Айвенго]] |- |• [[Джордж Дж. Фолси]] ||[[Су перісі үшін миллион доллар]] |- |• [[Леон Шамрой]] ||[[Килиманджаро қарлары (фильм, 1952)|Килиманджаро қарлары]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1954)|26-шы (1954)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Бёрнетт Гаффи]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қазірден бастап мәңгілікке шейін]] |- |• Хэл Мор ||[[Төрт постер]] |- |• [[Джозеф Руттенберг]] ||[[Юлий Цезарь (фильм, 1953)|Юлий Цезарь]] |- |• Джозеф Си Брун ||[[Мартин Лютер (фильм, 1953)|Мартин Лютер]] |- |• Франц Планер, Анри Алькан ||[[Римдік демалыс]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''Лойал Григгс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Шейн (фильм)|Шейн]] |- |• [[Джордж Дж. Фолси]] ||[[Бұл ағайындылардың бәрі батыл болған]] |- |• Эдвард Кронджагер ||[[Маржан жарлауыты (фильм)|Маржан жарлауыты]] |- |• Роберт Х. Плэнк ||[[Лили (фильм, 1953)|Лили]] |- |• [[Леон Шамрой]] ||The Robe |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1955)|27-ші (1955)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''Борис Кауфман ||style="background:#EEDD82"|'''[[Портта]] |- |• Джон Ф. Уоррен ||The Country Girl |- |• [[Джордж Дж. Фолси]] ||[[Әкімшілік билік]] |- |• Джон Ф. Зейтц ||[[Полицей-алаяқ (фильм)|Полицей-алаяқ]] |- |• [[Чарльз Лэнг]] ||[[Сабрина (фильм, 1954)|Сабрина]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Милтон Р. Краснер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Фонтандағы үш тиын]] |- |• [[Леон Шамрой]] ||[[Мысырлық (фильм)|Мысырлық]] |- |• Роберт Бёркс ||[[Аулаға шыққан терезе]] |- |• [[Джордж Дж. Фолси]] ||[[Жеті ағайынды үшін жеті келін]] |- |• [[Уильям Сколл]] ||[[Күміс тостаған (фильм)|Күміс тостаған]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1956)|28-ші (1956)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джеймс Вонг Хоу]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Раушан татуировкасы]] |- |• Расселл Хэрлан ||[[Мектептік джунгли]] |- |• Артур Э. Арлинг ||[[Жылауымды ертеңге қалдырам]] |- |• [[Джозеф Лашелл]] ||[[Марти (фильм)|Марти]] |- |• [[Чарльз Лэнг]] ||[[Аралардың патшайымы (фильм)|Аралардың патшайымы]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''Роберт Бёркс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ұрыны ұстау]] |- |• [[Гарри Стрэдлинг-үлкен]] ||[[Жігіттер мен қуыршақтар]] |- |• [[Леон Шамрой]] ||[[Махаббат деген ең тамаша нәрсе]] |- |• Гарольд Липстайн ||[[Питер есімді адам]] |- |• [[Роберт Сёртис]] ||[[Оклахома!]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1957)|29-шы (1957)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джозеф Руттенберг]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Үстідегі біреу мені ұнатады]] |- |• Борис Кауфман ||[[Baby Doll]] |- |• Гарольд Россон ||[[Жаман қан (фильм, 1956)|Жаман қан]] |- |• [[Бёрнетт Гаффи]] ||[[Құлауы қатты болады]] |- |• Уолтер Стрендж ||[[Долылық дилижансы]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''Лайонел Линдон ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жер шарын 80 күн ішінде айналу (фильм, 1956)|Жер шарын 80 күн ішінде айналу]] |- |• [[Гарри Стрэдлинг-үлкен]] ||[[Эдди Дучиннің хикаясы]] |- |• [[Леон Шамрой]] ||[[Патша және мен]] |- |• Лойал Григгс ||[[Он өсиет (фильм, 1956)|Он өсиет]] |- |• Джек Кардифф ||[[Соғыс және бейбітшілік (фильм, 1956)|Соғыс және бейбітшілік]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1958)|30-шы (1958)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джек Хилдьярд ||style="background:#EEDD82"|'''[[Квай өзенінен өткен көпір]] |- |• [[Милтон Р. Краснер]] ||[[Ұмытылмас қатынас]] |- |• Рэй Джун ||[[Шырайлы бет]] |- |• [[Уильям Меллор]] ||[[Пэйтон Плейс]] |- |• Эллсворт Фредерикс ||[[Сайонара (фильм)|Сайонара]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1959)|31-ші (1959)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''Сэм Ливитт ||style="background:#EEDD82"|'''[[Мойынсұнбағандар]] |- |• [[Дэниел Фапп]] ||[[Шегіршін көлеңкесіндегі махаббат]] |- |• Лайонел Линдон ||[[Өмір сүргім келеді!]] |- |• [[Чарльз Лэнг]] ||[[Бөлек үстелдер]] |- |• Джозеф МакДональд ||[[Жас арыстандар]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джозеф Руттенберг]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жижи]] |- |• [[Гарри Стрэдлинг-үлкен]] ||[[Мэйм тәте]] |- |• Уильям Дэниелс ||[[Қызған шатырдағы мысық]] |- |• [[Джеймс Вонг Хоу]] ||[[Шал және теңіз (фильм, 1958)|Шал және теңіз]] |- |• [[Леон Шамрой]] ||[[Тынық мұхиттың оңтүстігі]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1960)|32-ші (1960)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Уильям Меллор]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Анна Франк күнделігі]] |- |• Сэм Ливитт ||[[Адам өлтіру анатомиясы]] |- |• [[Джозеф Лашелл]] ||[[Мансап (фильм)|Мансап]] |- |• [[Чарльз Лэнг]] ||[[Джазда тек қана қыздар]] |- |• [[Гарри Стрэдлинг-үлкен]] ||[[Жас филадельфиялықтар]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Роберт Сёртис]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бен-Гур (фильм, 1959)|Бен-Гур]] |- |• Ли Гармс ||[[Асқан балықшы]] |- |• [[Дэниел Фапп]] ||[[Бес пенни (фильм)|Бес пенни]] |- |• Франц Планер ||[[Монах әйелдің хикаясы]] |- |• [[Леон Шамрой]] ||[[Порги мен Бесс]] |- |} === 1961—1970 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1961)|33-ші (1961)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''Фредди Фрэнсис ||style="background:#EEDD82"|'''[[Sons and Lovers]] |- |• [[Джозеф Лашелл]] ||[[Пәтер (фильм, 1960)|Пәтер]] |- |• [[Чарльз Лэнг]] ||[[Өмірдің шын тұстары]] |- |• [[Эрнест Ласло]] ||[[Дауылды орарсың]] |- |• Джон Л. Расселл ||[[Психо]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''Расселл Метти ||style="background:#EEDD82"|'''[[Спартак (фильм, 1960)|Спартак]] |- |• Уильям Х. Клозир ||[[Форт Аламо (фильм, 1960)|Форт Аламо]] |- |• [[Джозеф Руттенберг]], Чарльз Хартен ||[[Баттерфилд, 8]] |- |• Сэм Ливитт ||[[Exodus]] |- |• Джозеф МакДональд ||[[Пепе (фильм)|Пепе]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1962)|34-ші (1962)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''Эжен Шюффтан ||style="background:#EEDD82"|'''[[Алаяқ (фильм)|Алаяқ]] |- |• Эдвард Колман ||[[Есалаң профессор (фильм)|Есалаң профессор]] |- |• Франц Планер ||[[Балалар сағаты (фильм)|Балалар сағаты]] |- |• [[Эрнест Ласло]] ||[[Нюрнберг процесі (фильм)|Нюрнберг процесі]] |- |• [[Дэниел Фапп]] ||[[Бір, екі, үш]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Дэниел Фапп]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Вестсайд хикаясы (фильм, 1961)|Вестсайд хикаясы]] |- |• Джек Кардифф ||[[Фанни (фильм, 1961)|Фанни]] |- |• Расселл Метти ||[[Гүлдер барабанының әні]] |- |• [[Гарри Стрэдлинг-үлкен]] ||[[Бірдің құдіреті]] |- |• [[Чарльз Лэнг]] ||[[Біркөзді валеттер]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1963)|35-ші (1963)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''Жан Бургуэн, Вальтер Воттиц ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ең ұзақ күн (фильм)|Ең ұзақ күн]] |- |• [[Бёрнетт Гаффи]] ||[[Алькатрастың құсшысы]] |- |• Расселл Хэрлан ||[[Құйқылжықты өлтіру (фильм)|Құйқылжықты өлтіру]] |- |• Тед Д. МакКорд ||[[Алтыбақандағы екеу]] |- |• Эрнест Хэллер ||[[Бэби Джейнге не болды?]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Фредди Янг]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Арабиялық Лоуренс (фильм)|Арабиялық Лоуренс]] |- |• [[Гарри Стрэдлинг-үлкен]] ||[[Сыған әйел]] |- |• Расселл Хэрлан ||[[Хатари!]] |- |• [[Роберт Сёртис]] ||[[«Баунтидегі» бүлікшілік]] |- |• Пол Си Вогел ||[[Гримм ағайындылардың ғажайып әлемі]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1964)|36-шы (1964)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джеймс Вонг Хоу]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Хад]] |- |• [[Джордж Фолси]] ||[[Балкон (фильм, 1963)|Балкон]] |- |• Люсьен Баллард ||[[Күзетуші (фильм, 1963)|Күзетуші]] |- |• Эрнест Хэллер ||[[Дала лалагүлдері]] |- |• [[Милтон Р. Краснер]] ||Love with the Proper Stranger |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Леон Шамрой]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Клеопатра (фильм, 1963)|Клеопатра]] |- |• [[Леон Шамрой]] ||[[Кардинал (фильм)|Кардинал]] |- |• Уильям Дэниелс, [[Милтон Р. Краснер]], [[Чарльз Лэнг]], [[Джозеф Лашелл]] ||[[Батыс қалай жауланған еді]] |- |• [[Джозеф Лашелл]] ||[[Нәзік Ирма]] |- |• [[Эрнест Ласло]] ||[[Бұл ессіз, ессіз, ессіз, ессіз дүние]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1965)|37-ші (1965)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''Уолтер Лассали ||style="background:#EEDD82"|'''[[Грек Зорба]] |- |• Филип Х. Лэтроп ||[[Эмилидің америкаландырылуы]] |- |• [[Милтон Р. Краснер]] ||[[Тағдыр-аңшы]] |- |• Джозеф Ф. Байрок ||[[Қоя ғой, Шарлотта, жаным]] |- |• Габриэль Фигероа ||[[Игуананың түні]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Гарри Стрэдлинг-үлкен]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Менің сұлу леди]] |- |• [[Джеффри Ансуорт]] ||[[Беккет]] |- |• Уильям Х. Клотье ||[[Шайенндердің күзі]] |- |• Эдвард Колман ||[[Мэри Поппинс (фильм)|Мэри Поппинс]] |- |• [[Дэниел Фапп]] ||[[Суға батпас Молли Браун]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1966)|38-ші (1966)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Эрнест Ласло]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ақымақтар кемесі]] |- |• Лойал Григгс ||[[Харм әдісімен]] |- |• [[Бёрнетт Гаффи]] ||[[Егеуқұйрық патша]] |- |• [[Конрад Холл]] ||[[Моритури]] |- |• Роберт Бёркс ||[[Бір тұтам көк]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Фредди Янг]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Дәрігер Живаго (фильм, 1965)|Дәрігер Живаго]] |- |• [[Леон Шамрой]] ||[[Агония және экстаз]] |- |• Расселл Хэрлан ||[[Үлкен автожарыс (фильм)|Үлкен автожарыс]] |- |• [[Уильям Меллор]] <small>(өлгеннен кейін)</small>, Лойал Григгс ||[[Айтылған хикаялардың ішіндегі ең кереметі]] |- |• Тед Д. МакКорд ||[[Саз үні (фильм)|Саз үні]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1967)|39-шы (1967)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Хаскелл Уэкслер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Вирджиния Вулфтан кім қорқады?]] |- |• [[Джозеф Лашелл]] ||[[Жорамал печеньесі]] |- |• Кеннет Хиггинс ||[[Қыз Джорджи]] |- |• Марсель Гриньон ||[[Париж жанып жатыр ма?]] |- |• [[Джеймс Вонг Хоу]] ||[[Екіншілер]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''Тед Мур ||style="background:#EEDD82"|'''[[Барлық заманның адамы]] |- |• [[Эрнест Ласло]] ||[[Фантастикалық саяхат]] |- |• Расселл Хэрлан ||[[Гавайи (фильм)|Гавайи]] |- |• [[Конрад Холл]] ||[[Профессионалдар]] |- |• Джозеф МакДональд ||[[Құмды малтатас]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1968)|40-шы (1968)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Бёрнетт Гаффи]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бонни мен Клайд (фильм)|Бонни мен Клайд]] |- |• Ричард Клайн ||[[Камелот (фильм)|Камелот]] |- |• [[Роберт Сёртис]] ||[[Доктор Дулиттл (фильм, 1967)|Доктор Дулиттл]] |- |• [[Роберт Сёртис]] ||[[Түлек (фильм)|Түлек]] |- |• [[Конрад Холл]] ||[[Суық қанмен өлтіру]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1969)|41-ші (1969)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Паскуалино Де Сантис ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ромео мен Джульетта (фильм, 1968)|Ромео мен Джульетта]] |- |• [[Гарри Стрэдлинг-үлкен]] ||[[Күлкілі қыз]] |- |• [[Дэниел Фапп]] ||[[«Зебра» поляр станциясы]] |- |• Освальд Моррис ||[[Оливер!]] |- |• [[Эрнест Ласло]] ||[[Жұлдыз!]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1970)|42-ші (1970)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Конрад Холл]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бутч Кэссиди және Санденс Кид]] |- |• Артур Иббетсон ||[[Аннаның мың түні]] |- |• Чарльз Лэнг ||[[Боб пен Кэрол, Тед бен Элис]] |- |• [[Гарри Стрэдлинг-үлкен]] <small>(өлгеннен кейін)</small> ||[[Хелло, Долли!]] |- |• [[Дэниел Фапп]] ||[[Marooned]] |- |} === 1971—1980 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1971)|43-ші (1971)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Фредди Янг]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Райанның қызы]] |- |• [[Эрнест Ласло]] ||[[Аэропорт (фильм)|Аэропорт]] |- |• Фред Дж. Конекэмп ||[[Паттон (фильм)|Паттон]] |- |• Чарльз Ф. Вилер, Осаму Фуруя, {{s|Синсаку Химеда, Масамичи Сато}} ||[[Тора! Тора! Тора!]] |- |• Билли Уильямс ||[[Ғашық болған әйелдер]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1972)|44-ші (1972)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Освальд Моррис ||style="background:#EEDD82"|'''[[Шатырдағы скрипкашы (фильм)|Шатырдағы скрипкашы]] |- |• [[Оуэн Ройзман]] ||[[Француз байланысшысы]] |- |• [[Роберт Сёртис]] ||[[Соңғы киносеанс]] |- |• [[Фредди Янг]] ||[[Николай және Александра]] |- |• [[Роберт Сёртис]] ||[[42-нің жазы]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1973)|45-ші (1973)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джеффри Ансуорт]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Кабаре (фильм)|Кабаре]] |- |• Чарльз Лэнг ||[[Еркін көбелектер]] |- |• Харольд Э. Стайн ||[[«Посейдон» хикаясы]] |- |• Гарри Стрэдлинг-кіші ||[[1776 (фильм)|1776]] |- |• Дуглас Слокомб ||[[Тәтеммен бірге саяхат]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1974)|46-шы (1974)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Свен Нюквист]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Сыбырлар мен айқайлар]] |- |• [[Оуэн Ройзман]] ||[[Экзорцист (фильм)|Экзорцист]] |- |• Джек Коуффер ||[[Джонатан Ливингстон есімді шағала (фильм)|Джонатан Ливингстон есімді шағала]] |- |• [[Роберт Сёртис]] ||[[Афера]] |- |• Гарри Стрэдлинг-кіші ||[[Осындай болып ек]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1975)|47-ші (1975)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Фред Джей Конекэмп, Джозеф Ф. Байрок ||style="background:#EEDD82"|'''[[Көкке ұмтылған тозақ]] |- |• Джон А. Алонсо ||[[Қытай кварталы (фильм)|Қытай кварталы]] |- |• Филип Х. Лэтроп ||[[Жер сілкінісі (фильм, 1974)|Жер сілкінісі]] |- |• Брюс Сёртис ||[[Ленни (фильм)|Ленни]] |- |• [[Джеффри Ансуорт]] ||[[«Шығыс экспрессіндегі» қаза]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1976)|48-ші (1976)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джон Олкотт ||style="background:#EEDD82"|'''[[Барри Линдон]] |- |• [[Конрад Холл]] ||[[Шегіртке күні (фильм)|Шегіртке күні]] |- |• [[Джеймс Вонг Хоу]] ||[[Күлкілі леди]] |- |• [[Роберт Сёртис]] ||[[Гинденбург (фильм)|Гинденбург]] |- |• [[Хаскелл Уэкслер]], Билл Батлер ||[[Көкектің ұясы (фильм)|Көкектің ұясы]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1977)|49-шы (1977)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Хаскелл Уэкслер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Даңққа апарар жол үстінде]] |- |• Ричард Клайн ||[[Кинг-Конг (фильм, 1976)|Кинг-Конг]] |- |• [[Эрнест Ласло]] ||[[Логанның қашуы]] |- |• [[Оуэн Ройзман]] ||[[Тележелі (фильм)|Тележелі]] |- |• [[Роберт Сёртис]] ||[[Жұлдыз туыпты (фильм, 1976)|Жұлдыз туыпты]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1978)|50-ші (1978)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Вилмош Жигмонд ||style="background:#EEDD82"|'''[[Үшінші деңгейдегі жақын байланысулар]] |- |• Фред Джей Конекэмп ||[[Мұхиттағы аралдар]] |- |• Дуглас Слокомб ||[[Джулия (фильм, 1977)|Джулия]] |- |• [[Уильям Фрейкер]] ||[[Мистер Гудбарды іздеу]] |- |• [[Роберт Сёртис]] ||[[Бұрылу пункті]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1979)|51-ші (1979)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Нестор Альмендрос]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ору мезгілі]] |- |• Вилмош Жигмонд ||[[Киіктерді қуған аңшы]] |- |• [[Уильям Фрейкер]] ||[[Жұмақ күте тұрады (фильм, 1978)|Жұмақ күте тұрады]] |- |• [[Роберт Сёртис]] ||[[Осы уақытта, келесі жылы]] |- |• Освальд Моррис ||[[Уиз]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1980)|52-ші (1980)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Витторио Стораро]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Апокалипсис бүгін]] |- |• Джузеппе Ротунно ||[[All That Jazz]] |- |• Фрэнк В. Филлипс ||[[Қара құрдым (фильм, 1979)|Қара құрдым]] |- |• [[Нестор Альмендрос]] ||[[Крамер Крамерге қарсы]] |- |• [[Уильям Фрейкер]] ||[[Бір мың тоғыз жүз қырық бірінші (фильм)|Бір мың тоғыз жүз қырық бірінші]] |- |} === 1981—1990 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1981)|53-ші (1981)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Джеффри Ансуорт]]''' <small>(өлгеннен кейін)</small>, '''Гислен Клоке''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Тэсс]] |- |• [[Нестор Альмендрос]] ||[[Көгілдір лагуна (фильм, 1980)|Көгілдір лагуна]] |- |• Ральф Д. Боде ||[[Шахтёрдің қызы]] |- |• Джеймс Крейб ||[[Формула (фильм)|Формула]] |- |• Майкл Чэпмен ||[[Долы бұқа]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1982)|54-ші (1982)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Витторио Стораро]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қызылдар (фильм)|Қызылдар]] |- |• Алекс Томсон ||[[Экскалибур (фильм)|Экскалибур]] |- |• Билли Уильямс ||[[Алтын көлде]] |- |• Мирослав Ондржичек ||[[Рэгтайм (фильм)|Рэгтайм]] |- |• Дуглас Слокомб ||[[Индиана Джонс: Жоғалған ковчегті іздеу]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1983)|55-ші (1983)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Билли Уильямс, Ронни Тейлор ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ганди (фильм)|Ганди]] |- |• Йост Вакано ||[[Сүңгуір қайық (фильм)|Сүңгуір қайық]] |- |• Аллен Давио ||[[Жатпланеталық (фильм)|Жатпланеталық]] |- |• [[Нестор Альмендрос]] ||[[Софидің таңдауы]] |- |• [[Оуэн Ройзман]] ||[[Тутси (фильм)|Тутси]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1984)|56-шы (1984)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Свен Нюквист]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Фанни және Александр]] |- |• Дональд Питерман ||[[Жарқ еткен би]] |- |• [[Калеб Дешанель]] ||[[Дұрыс жігіттер]] |- |• [[Уильям Фрейкер]] ||[[Әскери ойындар (фильм)|Әскери ойындар]] |- |• Гордон Уиллис ||[[Зелиг]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1985)|57-ші (1985)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Крис Менгес]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Өлім жазықтары]] |- |• Мирослав Ондржичек ||[[Амадей (фильм)|Амадей]] |- |• [[Калеб Дешанель]] ||[[Біртума (фильм)|Біртума]] |- |• Эрнест Дей ||[[Үндістанға сапар]] |- |• Вилмош Жигмонд ||[[Өзен (фильм, 1984)|Өзен]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1986)|58-ші (1986)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Дэвид Уоткин ||style="background:#EEDD82"|'''[[Африкадан]] |- |• Аллен Давио ||[[Жазықтардың күлгін гүлдері]] |- |• [[Уильям Фрейкер]] ||[[Мёрфи махаббаты]] |- |• Такао Сайто, Масахару Уэда, Асакадзу Накаи ||[[Ран (фильм)|Ран]] |- |• Джон Сил ||[[Куәгер (фильм, 1985)|Куәгер]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1987)|59-шы (1987)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Крис Менгес]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Миссия (фильм, 1986)|Миссия]] |- |• Джордан Кроненвет ||[[Пегги Сью күйеуге тиіпті]] |- |• [[Роберт Ричардсон]] ||[[Взвод (фильм)|Взвод]] |- |• Тони Пирс-Робертс ||[[Көрінісі бар бөлме]] |- |• Дональд Питерман ||[[Жұлдызды жол 4]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1988)|60-шы (1988)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Витторио Стораро]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Соңғы император]] |- |• Михаэль Балльхаус ||[[Broadcast News]] |- |• Аллен Давио ||[[Күн империясы]] |- |• [[Филипп Русло]] ||[[Үміт пен даңқ]] |- |• [[Хаскелл Уэкслер]] ||[[Мэтуон (фильм)|Мэтуон]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1989)|61-ші (1989)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Питер Бизиу ||style="background:#EEDD82"|'''[[Өртке оранған Миссисипи]] |- |• Джон Сил ||[[Жаңбыр адамы]] |- |• [[Конрад Холл]] ||[[Мас таң сәрі]] |- |• [[Свен Нюквист]] ||[[Болмыстың төзгісіз жеңілдігі (фильм)|Болмыстың төзгісіз жеңілдігі]] |- |• Дин Канди ||[[Қоян Роджерге ор қазған кім]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1990)|62-ші (1990)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Фредди Фрэнсис ||style="background:#EEDD82"|'''[[Даңқ (фильм, 1989)|Даңқ]] |- |• Микаэль Саломон ||[[Тұңғиық (фильм)|Тұңғиық]] |- |• [[Хаскелл Уэкслер]] ||[[Блэйз (фильм)|Блэйз]] |- |• [[Роберт Ричардсон]] ||[[Төртінші шілдеде туылған]] |- |• Михаэль Балльхаус ||[[Әйгілі Бейкер ағайындылар]] |- |} === 1991—2000 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1991)|63-ші (1991)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Дин Семлер ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қасқырлармен бірге билеу]] |- |• Аллен Давио ||[[Авалон (фильм, 1990)|Авалон]] |- |• [[Витторио Стораро]] ||[[Дик Трейси (фильм)|Дик Трейси]] |- |• Гордон Уиллис ||[[Өкіл әке 3]] |- |• [[Филипп Русло]] ||[[Генри мен Джун]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1992)|64-ші (1992)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Роберт Ричардсон]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[JFK]] |- |• Аллен Давио ||[[Багси]] |- |• Стивен Голдблатт ||[[Су көтерілуінің ханзадасы]] |- |• Адам Гринберг ||[[Терминатор 2: Ғарасат күні]] |- |• Эдриан Биддл ||[[Тельма мен Луиза]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1993)|65-ші (1993)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Филипп Русло]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Өзен аққан жерде]] |- |• Стивен Г. Барум ||[[Хоффа (фильм)|Хоффа]] |- |• Тони Пирс-Робертс ||[[Говардс Энд]] |- |• Робер Фрэсс ||[[Көңілдес (фильм, 1992)|Көңілдес]] |- |• Джек Н. Грин ||[[Кешірілмеген (фильм, 1992)|Кешірілмеген]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1994)|66-шы (1994)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Януш Камински]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Шиндлердің тізімі]] |- |• Гу Чанвэй ||[[Қош бол, күңім]] |- |• Майкл Чэпмен ||[[Қашқын (фильм, 1993)|Қашқын]] |- |• Стюарт Драйбёрг ||[[Пианино (фильм)|Пианино]] |- |• [[Конрад Холл]] ||[[Бобби Фишерді іздеу]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1995)|67-ші (1995)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Джон Толл]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Күз аңыздары]] |- |• Дон Бёрджесс ||[[Форрест Гамп]] |- |• Пётр Собоциньский ||[[Үш түс: Қызыл]] |- |• [[Роджер Дикинс]] ||[[Шоушенктен қашу]] |- |• [[Оуэн Ройзман]] ||[[Уайетт Эрп (фильм)|Уайетт Эрп]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1996)|68-ші (1996)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Джон Толл]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ер жүрек]] |- |• Стивен Голдблатт ||[[Бэтмен әрқашан]] |- |• [[Эммануэль Любецки]] ||[[Кішкентай ханшайым (фильм, 1995)|Кішкентай ханшайым]] |- |• Майкл Коултер ||[[Ес пен сезімдер]] |- |• Люй Юэ ||[[Шанхай триадасы]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1997)|69-шы (1997)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Джон Сил ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ағылшын пациенті]] |- |• Дариус Хонджи ||[[Эвита (фильм)|Эвита]] |- |• [[Роджер Дикинс]] ||[[Фарго (фильм)|Фарго]] |- |• [[Калеб Дешанель]] ||[[Үйге қарай ұшыңдар]] |- |• [[Крис Менгес]] ||[[Майкл Коллинз (фильм)|Майкл Коллинз]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1998)|70-шы (1998)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Расселл Карпентер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Титаник (фильм, 1997)|Титаник]] |- |• [[Януш Камински]] ||[[Амистад (фильм)|Амистад]] |- |• [[Роджер Дикинс]] ||[[Кундун]] |- |• Данте Спинотти ||[[Лос-Анджелес сырлары]] |- |• Эдуарду Серра ||[[Көгершінімнің қанаттары]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1999)|71-ші (1999)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Януш Камински]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қатардағы жауынгер Райанды құтқару]] |- |• [[Конрад Холл]] ||[[Азаматтық іс (фильм)|Азаматтық іс]] |- |• Реми Адефарасин ||[[Елизавета (фильм)|Елизавета]] |- |• Ричард Грейтрекс ||[[Ғашық болған Шекспир]] |- |• [[Джон Толл]] ||[[Жіңішке қызыл сызық]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2000)|72-ші (2000)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Конрад Холл]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Америкалық сұлулық]] |- |• Роджер Прэтт ||[[Қатынасудың соңы]] |- |• Данте Спинотти ||[[Инсайдер (фильм)|Инсайдер]] |- |• [[Эммануэль Любецки]] ||[[Ұйқылы ойпат (фильм)|Ұйқылы ойпат]] |- |• [[Роберт Ричардсон]] ||[[Қар басқан балқарағайлар]] |- |} === 2001—2010 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2001)|73-ші (2001)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Питер Пау ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жасырынып келе жатқан жолбарыс, тасада күтіп отырған айдаһар]] |- |• Джон Мэтисон ||[[Гладиатор (фильм, 2000)|Гладиатор]] |- |• Лайош Кольтаи ||[[Малена (фильм)|Малена]] |- |• [[Роджер Дикинс]] ||[[Қайдасың, бауырым?]] |- |• [[Калеб Дешанель]] ||[[Патриот (фильм, 2000)|Патриот]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (киножүлде, 2002)|74-ші (2002)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Эндрю Лесни ||style="background:#EEDD82"|'''[[Сақиналар әміршісі: Сақина бауырластығы]] |- |• [[Брюно Дельбоннель]] ||[[Амели]] |- |• Славомир Идзяк ||[[«Қара қаршығаның» құлауы]] |- |• [[Роджер Дикинс]] ||[[Болмаған адам]] |- |• Доналд Макальпин ||[[Мулен Руж!]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2003)|75-ші (2003)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Конрад Холл]]''' <small>(өлгеннен кейін) ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қарғыс соққан жол]] |- |• Дион Биби ||[[Чикаго (фильм, 2002)|Чикаго]] |- |• Эдвард Лэкмен ||[[Жұмақтан алыс жақта]] |- |• Михаэль Балльхаус ||[[Нью-Йорк бандылары]] |- |• Павел Эдельман ||[[Пианист (фильм)|Пианист]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2004)|76-шы (2004)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Рассел Бойд ||style="background:#EEDD82"|'''[[Теңіздер қожайыны: Жердің қырында]] |- |• Сесар Чарлоне ||[[Құдай қаласы]] |- |• Джон Сил ||[[Суық тау]] |- |• Эдуарду Серра ||[[Інжу сырға таққан қыз]] |- |• Джон Шварцман ||[[Фаворит (фильм, 2003)|Фаворит]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2005)|77-ші (2005)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Роберт Ричардсон]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Авиатор (фильм)|Авиатор]] |- |• Чжао Сяодин ||[[Ұшатын қанжарлар үйі]] |- |• [[Калеб Дешанель]] ||[[Христостың азабы]] |- |• Джон Мэтисон ||[[Опера елесі (фильм, 2004)|Опера елесі]] |- |• [[Брюно Дельбоннель]] ||[[Ұзақ атастыру]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2006)|78-ші (2006)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Дион Биби ||style="background:#EEDD82"|'''[[Гейшаның естеліктері]] |- |• [[Уолли Пфистер]] ||[[Бэтмен: Бастау]] |- |• Родриго Прието ||[[Күдіс тау]] |- |• Роберт Элсвит ||[[Қайырлы кеш пен сәттілік]] |- |• [[Эммануэль Любецки]] ||[[Жаңа Дүние (фильм)|Жаңа Дүние]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2007)|79-шы (2007)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Гильермо Наварро ||style="background:#EEDD82"|'''[[Фавн лабиринті]] |- |• Вилмош Жигмонд ||[[Қара нарғызгүл]] |- |• [[Эммануэль Любецки]] ||[[Адамзат балалары]] |- |• Дик Поуп ||[[Иллюзионист (фильм)|Иллюзионист]] |- |• [[Уолли Пфистер]] ||[[Бедел (фильм)|Бедел]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2008)|80-ші (2008)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Роберт Элсвит ||style="background:#EEDD82"|'''[[Мұнай (фильм)|Мұнай]] |- |• [[Роджер Дикинс]] ||[[Қорқақ Роберт Фордтың Джесси Джеймсті өлтіргені туралы]] |- |• Шеймас Макгарви ||[[Өтелу (фильм)|Өтелу]] |- |• [[Януш Камински]] ||[[Скафандр және көбелек]] |- |• [[Роджер Дикинс]] ||[[Қарттарға мұнда орын жоқ (фильм)|Қарттарға мұнда орын жоқ]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2009)|81-ші (2009)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Энтони Дод Мэнтл ||style="background:#EEDD82"|'''[[Түпкірлерден шыққан миллионер]] |- |• Том Стерн ||[[Алмастыру (фильм, 2008)|Алмастыру]] |- |• Клаудио Миранда ||[[Бенджамин Баттонның сырлы хикаясы]] |- |• [[Уолли Пфистер]] ||[[Қара сері]] |- |• [[Крис Менгес]] және [[Роджер Дикинс]] ||[[Дауыстап оқушы]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2010)|82-ші (2010)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Мауро Фиоре ||style="background:#EEDD82"|'''[[Аватар (фильм, 2009)|Аватар]] |- |• [[Брюно Дельбоннель]] ||[[Хәрри Поттер және шалақан ханзада (фильм)|Хәрри Поттер және шалақан ханзада]] |- |• Барри Экройд ||[[Боранның қожайыны]] |- |• [[Роберт Ричардсон]] ||[[Атақсыз шаталар]] |- |• Кристиан Бергер ||[[Ақ лента (фильм)|Ақ лента]] |} === 2011—2020 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2011)|83-ші (2011)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Уолли Пфистер]] ||style="background:#EEDD82;"|'''[[Бастау (фильм, 2010)|Бастау]] |- |• Мэтью Либатик ||[[Қара аққу (фильм, 2010)|Қара аққу]] |- |• Дэнни Коэн ||[[Патша сөйлейді!]] |- |• Джефф Кроненвет ||[[Әлеуметтік желі (фильм)|Әлеуметтік желі]] |- |• [[Роджер Дикинс]] ||[[Шынайы қаттылық]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2012)|84-ші (2012)]] | style="background:#EEDD82;" |• '''[[Роберт Ричардсон]] ||style="background:#EEDD82;"|'''[[Уақыт сақшысы]] |- |• Гийом Шиффман ||[[Артист (фильм)|Артист]] |- |• Джефф Кроненвет ||[[Айдаһардың татуировкасы бар қыз (фильм)|Айдаһардың татуировкасы бар қыз]] |- |• [[Эммануэль Любецки]] ||[[Өмір ағашы (фильм)|Өмір ағашы]] |- |• [[Януш Камински]] ||[[Соғыс жылқысы]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2013)|85-ші (2013)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Клаудио Миранда ||style="background:#EEDD82;"|'''[[Пи өмірі]] |- | • Шеймас Макгарви ||[[Анна Каренина (фильм, 2012)|Анна Каренина]] |- | • [[Роберт Ричардсон]] ||[[Азат етілген Джанго]] |- | • [[Януш Камински]] ||[[Линкольн (фильм)|Линкольн]] |- | • [[Роджер Дикинс]] ||[[007: Скайфолл]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2014)|86-шы (2014)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Эммануэль Любецки]] ||style="background:#EEDD82;"|'''[[Гравитация (фильм)|Гравитация]] |- |• Филипп Ле Сурд ||[[Грандмастер]] |- |• [[Брюно Дельбоннель]] ||[[Льюин Дэвистің ішінде]] |- |• Фидон Папамайкл ||[[Небраска (фильм)|Небраска]] |- |• [[Роджер Дикинс]] ||[[Тұтқын қыздар]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2015)|87-ші (2015)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Эммануэль Любецки]] ||style="background:#EEDD82;"|'''[[Бёрдмэн]] |- |• Роберт Д. Йоумен ||[[Гранд Будапешт қонақ үйі]] |- |• Лукаш Жал және Рышард Ленчевский ||[[Ида (фильм)|Ида]] |- |• Дик Поуп ||[[Уильям Тёрнер (фильм)|Уильям Тёрнер]] |- |• [[Роджер Дикинс]] ||[[Сынбаған]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2016)|88-ші (2016)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Эммануэль Любецки]] ||style="background:#EEDD82;"|'''[[Аман қалған (фильм)|Аман қалған]] |- |• Эдвард Лэкмен ||[[Кэрол (фильм)|Кэрол]] |- |• [[Роберт Ричардсон]] ||[[Жексұрын сегіздік]] |- |• Джон Сил ||[[Ессіз Макс: Долылық жолы]] |- |• [[Роджер Дикинс]] ||[[Sicario]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2017)|89-шы (2017)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Линус Сандгрен ||style="background:#EEDD82;"|'''[[Ла-Ла Ленд]] |- |• Брэдфорд Янг ||[[Жетті]] |- |• Грег Фрейзер ||[[Арыстан (фильм, 2016)|Арыстан]] |- |• Джеймс Лэкстон ||[[Айдың жарығы (фильм, 2016)|Айдың жарығы]] |- |• Родриго Прието ||[[Үндемегендік]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2018)|90-шы (2018)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Роджер Дикинс]] ||style="background:#EEDD82;"|'''[[Ұстараның жүзімен жүгіруші 2049]] |- |• [[Хойте Ван Хойтема]] ||[[Дюнкерк (фильм)|Дюнкерк]] |- |• [[Брюно Дельбоннель]] ||[[Қараңғы кезеңдер]] |- |• Рэйчел Моррисон ||[[Ферма «Мадбаунд»]] |- |• Дан Лаустсен ||[[Су кейпі]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2019)|91-ші (2019)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Альфонсо Куарон ||style="background:#EEDD82;"|'''[[Рома (фильм)|Рома]] |- |• Лукаш Жал ||[[Қырғи қабақ соғысы (фильм)|Қырғи қабақ соғысы]] |- |• Робби Райан ||[[Фаворитка (фильм)|Фаворитка]] |- |• [[Калеб Дешанель]] ||[[Авторы жоқ жұмыс]] |- |• Мэттью Либатик ||[[Жұлдыз туыпты (фильм, 2018)|Жұлдыз туыпты]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2020)|92-ші (2020)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Роджер Дикинс]] ||style="background:#EEDD82;"|'''[[1917 (фильм)|1917]] |- |• Родриго Прието ||[[Ирландиялық (фильм, 2019)|Ирландиялық]] |- |• Лоуренс Шер ||[[Джокер (фильм, 2019)|Джокер]] |- |• Джарин Блашке ||[[Шамшырақ (фильм, 2019)|Шамшырақ]] |- |• [[Роберт Ричардсон]] ||[[Голливудта болған оқиға]] |} === 2021—2030 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2021)|93-ші (2021)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Эрик Мессершмидт ||style="background:#EEDD82;"|'''[[Манк (фильм)|Манк]] |- |• Шон Боббитт ||[[Иуда және қара мессия]] |- |• Джошуа Джеймс Ричардс ||[[Көшпенділер жері]] |- |• Дариуш Вольски ||[[Әлемнің жаңалықтары]] |- |• Фидон Папамайкл ||[[Чикаголық жетіні соттау]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2022)|94-ші (2022)]] | style="background:#EEDD82;"| • '''Грег Фрейзер ||style="background:#EEDD82;"| '''[[Дөң (фильм, 2021)|Дөң]] |- | • Ари Вегнер ||[[Төбет билігі]] |- | • [[Брюно Дельбоннель]] ||[[Макбет (фильм, 2021)|Макбет]] |- | • [[Януш Каминский]] ||[[Вестсайд хикаясы (фильм, 2021)|Вестсайд хикаясы]] |- | • Дан Лаустсен ||[[Сұмдықтарға толы саяжол]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2023)|95-ші (2023)]] | style="background:#EEDD82;"| • ''' [[Джеймс Френд]] ||style="background:#EEDD82;"| '''[[Батыс майданда өзгеріс жоқ (фильм, 2022)|Батыс майданда өзгеріс жоқ]] |- |• Дариус Хонджи ||[[Бардо (фильм)|Бардо]] |- |• Мэнди Уокер ||[[Элвис (фильм, 2022)|Элвис]] |- |• [[Роджер Дикинс]] ||[[Жарық империясы]] |- |• Флориан Хоффмайстер ||[[Тар (фильм)|Тар]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2024)|96-шы (2024)]] | style="background:#EEDD82;"| • ''' [[Хойте Ван Хойтема]] ||style="background:#EEDD82;"| '''[[Оппенхеймер (фильм)|Оппенхеймер]] |- |• Родриго Прието ||[[Гүлді айын өлтіргендер]] |- |• Мэттью Либатик ||[[Маэстро (фильм)|Маэстро]] |- |• Эдвард Лэкмен ||[[Граф (фильм, 2023)|Граф]] |- |• Робби Райан ||[[Байғұс жандар]] |- | rowspan="5" align="center"|'''[[Оскар (2025)|97-ші (2025)]]''' |style="background:#EEDD82"|• '''Лоль Кроули''' || style="background:#EEDD82"| '''[[Бруталист]]''' |- |• Грейг Фрейзер || [[Дөң: Екінші бөлім]] |- |• Поль Гийом || [[Эмилия Перес]] |- |• Эдвард Лэкмен || [[Мария (фильм, 2024)|Мария]] |- |• Джарин Блашке || [[Носферату (фильм, 2024)|Носферату]] |- | rowspan="5" align="center"|'''[[Оскар (2026)|98-ші (2026)]]''' |style="background:#EEDD82"|• '''Отем Дюральд Аркапоу''' || style="background:#EEDD82"| '''[[Күнәһарлар (фильм, 2025)|Күнәһарлар]]''' |- |• Дан Лаустсен || [[Франкенштейн (фильм, 2025)|Франкенштейн]] |- |• Дариус Хонджи || [[Марти Суприм]] |- |• Майкл Бауман || [[Шайқас артынан шайқас]] |- |• Адольфо Велозо || [[Пойыз түстері]] |} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.oscars.org/ Кинематографиялық өнер және ғылым академиясының ресми сайты] (ағыл.) * [https://www.oscars.org/oscars/awards-databases Оскар марапатының ресми дерекқоры], барлық номинанттар мен жеңімпаздар тізімі (ағыл.) {{Оскар сыйлығы}} [[Санат:Оскар сыйлығы]] 4s1j3bjuxe4dxq6s9mwmrg224ntnqjw Үздік монтаж үшін Оскар сыйлығы 0 663095 3576512 3568177 2026-04-04T07:36:01Z TalgatSnow 143530 /* 1961—1970 */ 3576512 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = Үздік монтаж үшін Оскар сыйлығы | суреті = | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-en|Academy Award for Best Film Editing}} | мемлекет = {{Байрақ|АҚШ}} | түрі = | үшін марапатталады = | жағдайы = | негіздеуші = [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы]] | негізделді = 1935 | алғашқы иегері = Конрад А. Нервиг | соңғы иегері =Энди Юргенсен («[[Шайқас артынан шайқас]]») | барынша ұсынылған = | жоғары марапаты = | төменгі марапаты = | сайты = {{URL|oscars.org www.oscars.org}} | Commons = Winners of Academy Award for Best Film Editing }} '''Үздік монтаж үшін [[Оскар сыйлығы|Оскар]] сыйлығы''' ({{lang-en|Academy Award for Best Film Editing}}) — Америкалық [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы]]ның [[1935 жыл]]дан бастап жыл сайын берілетін беделді сыйлығы. Бұл номинация [[Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы|үздік фильм]] номинациясымен тығыз байланысты – 1981 жылдан бастап бас сыйлыққа ұсынылған барлық фильмдер де осы сыйлыққа ұсынылып, 2/3-ден астамы оны жеңіп алды.<ref>{{cite news |last=Harris |first=Mark |url=https://www.nytimes.com/2008/01/06/movies/awardsseason/06harr.html |title=Which Editing is a Cut Above? |work=The New York Times |date=2008-01-06 |accessdate=2017-09-30 |archivedate=2017-09-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170911205330/http://www.nytimes.com/2008/01/06/movies/awardsseason/06harr.html }}</ref> Номинациялар мен марапаттаулар кезінде, әдетте, тек монтаждын бас редакторлар көрсетіледі, қалған барлық редакторлар аталмайды.<ref>{{cite web |url=http://old.oscars.org/79academyawards/rules/rule13.html |title=Rule Thirteen - Special Rules for the Film Editing Award |work=79th Academy Awards Rules for Distinguished Achievements in 2006 |archivedate=2010-07-18 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5rJRCScnc?url=http://old.oscars.org/79academyawards/rules/rule13.html |accessdate=2011-03-05 |deadlink=no }}</ref> Номинация тарихында төрт адам үш «Оскардан» жеңіп алған еді: Ральф Доусон, Даниель Манделл, Майкл Кан, Тельма Скунмейкер. == Лауреаттар және номинанттар тізімі == {{swatch-inline|#EEDD82|'''Лауреаттар''' осы түспен белгіленген.}} === 1935—1940 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=3|<center>'''[[Оскар (1935)|7-ші (1935)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Конрад А. Нервиг ||style="background:#EEDD82"|'''[[Эскимос (фильм)|Эскимос]] |- |• Энн Боченс ||[[Клеопатра (фильм, 1934)|Клеопатра]] ''(3-ші орын) |- |• Джин Милфорд ||[[Махабаттың бір түні]] ''(2-ші орын) |- | rowspan=6|<center>'''[[Оскар (1936)|8-ші (1936)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Ральф Доусон ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жаз түніндегі түс (фильм, 1935)|Жаз түніндегі түс]] |- |• Роберт Дж. Керн ||[[Дэвид Копперфилд (фильм, 1935)|Дэвид Копперфилд]] |- |• Джордж Хайвли ||[[Ақпарат беруші (фильм, 1935)|Ақпарат беруші]] ''(3-ші орын) |- |• Барбара Маклин ||[[Жапа шеккендер (фильм, 1935)|Жапа шеккендер]] |- |• Эллсворт Хоагленд ||[[Бенгалдық уланның өмірі]] |- |• Маргарет Бут ||[[«Баунтидегі» бүлікшілік (фильм, 1935)|«Баунтидегі» бүлікшілік]] ''(2-ші орын) |- | rowspan=6|<center>'''[[Оскар (1937)|9-шы (1937)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Ральф Доусон ||style="background:#EEDD82"|'''[[Энтони Бақытсыз]] |- |• Эдвард Кёртисс ||[[Кел де ал]] |- |• Уильям С. Грэй ||[[Ұлы Зигфелд]] |- |• Барбара Маклин ||[[Лондондық Ллойдс]] |- |• Конрад А. Нервиг ||[[Екі қала туралы хикая (фильм, 1935)|Екі қала туралы хикая]] |- |• Отто Мейер ||[[Теодора есінен айырылуда]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1938)|10-шы (1938)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джин Хавлик, Джин Милфорд ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жоғалған көкжиек]] |- |• Эл Кларк ||[[Масқара шындық]] |- |• Элмо Верон ||[[Батыл капитандар]] |- |• Бейзил Вронгелл ||[[Берекелі жер (фильм)|Берекелі жер]] |- |• Бернард У. Бёртон ||[[Жүз еркек пен бір келіншек]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (киножүлде, 1939)|11-ші (1939)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Ральф Доусон ||style="background:#EEDD82"|'''[[Робин Гудтың басынан кешкендері]] |- |• Барбара Маклин ||[[Александрдың Рэгтайм Бэнд ұжымы]] |- |• Том Хелд ||[[Үлкен вальс]] |- |• Том Хелд ||[[Сынаушы ұшқыш (фильм)|Сынаушы ұшқыш]] |- |• Джин Хавлик ||[[Өзіңмен алып кетуге болмайды]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1940)|12-ші (1940)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Хэл Си Керн, Джеймс Э. Ньюком ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жел өтіндегі тағдырлар (фильм)|Жел өтіндегі тағдырлар]] |- |• Чарльз Френд ||[[Қош бол, мистер Чипс]] |- |• Джин Хавлик, Эл Кларк ||[[Мистер Смит Вашингтонға бара жатыр]] |- |• Барбара Маклин ||[[Жаңбырлар да жетті]] |- |• Ото Ловеринг, Дороти Спенсер ||[[Дилижанс (фильм)|Дилижанс]] |- |} === 1941—1950 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1941)|13-ші (1941)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Энн Боченс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Солтүстік-батыстың атты полициясы]] |- |• Роберт Л. Симпсон ||[[Ашу шоқтары (фильм)|Ашу шоқтары]] |- |• Уоррен Лоу ||[[Хат (фильм, 1940)|Хат]] |- |• Шерман Тодд ||[[Үйге қарай алыс сапар]] |- |• Хэл Си Керн ||[[Ребекка (фильм, 1940)|Ребекка]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1942)|14-ші (1942)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Уильям Холмс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Сержант Йорк (фильм)|Сержант Йорк]] |- |• Роберт Уайз ||[[Азамат Кейн]] |- |• Харольд Ф. Кресс ||[[Доктор Джекилл мен мистер Хайд]] |- |• Джеймс Б. Кларк ||[[Алқабым неткен жасыл еді]] |- |• Дэниэл Манделл ||[[Кішкентай түлкілер]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1943)|15-ші (1943)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Дэниэл Манделл ||style="background:#EEDD82"|'''[[Янкилердің мақтанышы]] |- |• Харольд Ф. Кресс ||[[Миссис Минивер]] |- |• Отто Мейер ||[[Қаланың талқысы]] |- |• Уолтер Томпсон ||[[Бүкіл нәрседен де жоғары]] |- |• Джордж Эми ||[[Янки Дудл Денди]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1944)|16-шы (1944)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джордж Эми ||style="background:#EEDD82"|'''[[Әскери-әуе күштері (фильм)|Әскери-әуе күштері]] |- |• Оуэн Маркс ||[[Касабланка (фильм)|Касабланка]] |- |• Доан Харрисон ||[[Каирге барар жолдағы бес мазар]] |- |• Шерман Тодд, Джон Ф. Линк ||[[Қоңырау кімді шақырып тұр (фильм)|Қоңырау кімді шақырып тұр]] |- |• Барбара Маклин ||[[Бернадетт әні]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1945)|17-ші (1945)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Барбара Маклин ||style="background:#EEDD82"|'''[[Вильсон (фильм)|Вильсон]] |- |• Лерой Стоун ||[[Өз жолымен жүрем]] |- |• Оуэн Маркс ||[[Джени (фильм, 1944)|Джени]] |- |• Роланд Гросс ||[[Жалғыз қалған жүрек]] |- |• Хэл Си Керн, Джеймс Э. Ньюком ||[[Сіз кеткеннен кейін]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1946)|18-ші (1946)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Роберт Дж. Керн ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ұлттық барқыт]] |- |• Гарри Маркер ||[[Әулие Марияның қоңыраулары]] |- |• Доан Харрисон ||[[Жоғалған уикэнд]] |- |• Джордж Эми ||[[Мақсат — Бирма]] |- |• Чарльз Нельсон ||[[Есте сақтарлық ән]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1947)|19-шы (1947)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Дэниэл Манделл ||style="background:#EEDD82"|'''[[Өміріміздің ең жақсы жылдары]] |- |• Уильям Хорнбек ||[[Бұл тамаша өмір]] |- |• Уильям А. Лион ||[[Джолсонның хикаясы]] |- |• Артур Хилтон ||[[Кісі өлтірушілер (фильм, 1946)|Кісі өлтірушілер]] |- |• Харольд Ф. Кресс ||[[Бұғы бұзауы (фильм, 1946)|Бұғы бұзауы]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1948)|20-шы (1948)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Френсис Д. Лион, Роберт Пэрриш ||style="background:#EEDD82"|'''[[Тән мен жан]] |- |• Моника Коллингвуд ||[[Епископтың әйелі]] |- |• Хэрмон Джонс ||[[Джентльмендік келісім]] |- |• Джордж Уайт ||[[Грин Долфин көшесі]] |- |• Фергус МакДоннел ||[[Ойыннан шығарылған]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1949)|21-ші (1949)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Пол Везервакс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жалаңаш қала]] |- |• Фрэнк Салливан ||[[Жанна д’Арк (фильм, 1948)|Жанна д’Арк]] |- |• Дэвид Вейсбарт ||[[Джонни Белинда]] |- |• Кристиан Найби ||[[Қызыл өзен (фильм)|Қызыл өзен]] |- |• Реджинальд Миллс ||[[Қызыл кебістер]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1950)|22-ші (1950)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Гарри В. Герштад ||style="background:#EEDD82"|'''[[Чемпион (фильм, 1949)|Чемпион]] |- |• Роберт Пэрриш, Эл Кларк ||[[Бүкіл патшалық жасақ (фильм, 1949)|Бүкіл патшалық жасақ]] |- |• Джон Д. Даннинг ||[[Ұрыс алаңы (фильм, 1949)|Ұрыс алаңы]] |- |• Ричард Л. Ван Энгер ||[[Иводзима құмдары]] |- |• Фредерик Кнудсон || [[Терезе (фильм)|Терезе]] |- |} === 1951—1960 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1951)|23-ші (1951)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Ральф Э. Уинтерс, Конрад А. Нервиг ||style="background:#EEDD82"|'''[[Сүлеймен патшаның кеніші (фильм, 1950)|Сүлеймен патшаның кеніші]] |- |• Барбара Маклин ||[[Барлығы Ева туралы]] |- |• Джеймс Э. Ньюком ||[[Энни сіздің қаруыңызды иелейді]] |- |• Артур П. Шмидт, Доан Харрисон ||[[Сансет бульвары]] |- |• Освальд Хафенрихтер ||[[Үшінші адам]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1952)|24-ші (1952)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Уильям Хорнбек ||style="background:#EEDD82"|'''[[Күн астындағы орын (фильм, 1951)|Күн астындағы орын]] |- |• Эдриэнн Фэзан ||[[Париждегі американдық]] |- |• Дороти Спенсер ||[[Таң атқанға дейінгі шешім]] |- |• Ральф Э. Уинтерс ||[[Камо грядеши (фильм, 1951)|Камо грядеши]] |- |• Честер В. Шеффер ||[[Құдық (фильм, 1951)|Құдық]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1953)|25-ші (1953)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Эльмо Уильямс, Гарри В. Герштад ||style="background:#EEDD82"|'''[[Тапа-тал түсте]] |- |• Уоррен Лоу ||[[Шеба, кішкентайым, бері қайт]] |- |• Уильям Остин ||[[Ұшақ тасығыш (фильм)|Ұшақ тасығыш]] |- |• Энн Боченс ||[[Әлемдегі ең керемет шоу]] |- |• Ральф Кемплен ||[[Мулен Руж (фильм, 1952)|Мулен Руж]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1954)|26-шы (1954)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Уильям А. Лион ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қазірден бастап мәңгілікке шейін]] |- |• Коттон Варбертон ||Crazylegs |- |• Отто Людвиг ||[[Көк ай]] |- |• Роберт Свинк ||[[Римдік демалыс]] |- |• Эверетт Дуглас ||[[Дүниелер соғысы (фильм, 1953)|Дүниелер соғысы]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1955)|27-ші (1955)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джин Милфорд ||style="background:#EEDD82"|'''[[Портта]] |- |• Уильям А. Лион, Генри Батиста ||[[«Кейндегі» бүлікшілік]] |- |• Ральф Доусон ||[[Ұлы әрі құдіретті]] |- |• Ральф Э. Уинтерс ||[[Жеті ағайынды үшін жеті келін]] |- |• Эльмо Уильямс ||[[20 000 лье су астында (фильм, 1954)|20 000 лье су астында]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1956)|28-ші (1956)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Чарльз Нельсон, Уильям А. Лион ||style="background:#EEDD82"|'''[[Пикник (фильм)|Пикник]] |- |• Феррис Уэбстер ||[[Мектептік джунгли]] |- |• Альма Макрори ||[[Токо-Ридағы көпірлер]] |- |• Джин Руджеро, Джордж Бемлер ||[[Оклахома!]] |- |• Уоррен Лоу ||[[Раушан татуировкасы]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1957)|29-шы (1957)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джин Руджеро, Пол Везервакс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жер шарын 80 күн ішінде айналу (фильм, 1956)|Жер шарын 80 күн ішінде айналу]] |- |• Мэррилл Дж. Уайт ||[[Батыл (фильм)|Батыл]] |- |• Уильям Хорнбек, Филип В. Андерсон, Фред Боханен ||[[Гигант (фильм)|Гигант]] |- |• Альберт Экст ||[[Үстідегі біреу мені ұнатады]] |- |• Энн Боченс ||[[Он өсиет (фильм, 1956)|Он өсиет]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1958)|30-шы (1958)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Питер Тейлор ||style="background:#EEDD82"|'''[[Квай өзенінен өткен көпір]] |- |• Уоррен Лоу ||[[О.К. Корралдағы атыс-шабыс]] |- |• Виола Лоуренс, Джером Томс ||[[Джоидың досы]] |- |• Артур П. Шмидт, Филип В. Андерсон ||[[Сайонара (фильм)|Сайонара]] |- |• Дэниэл Манделл ||[[Айыптау куәгері]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1959)|31-ші (1959)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Эдриэнн Фэзан ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жижи]] |- |• Уильям Х. Циглер ||[[Мэйм тәте]] |- |• Уильям А. Лион, Эл Кларк ||[[Өжет ковбой]] |- |• Фредерик Кнудсон ||[[Мойынсұнбағандар]] |- |• Уильям Хорнбек ||[[Өмір сүргім келеді!]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1960)|32-ші (1960)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Ральф Э. Уинтерс, Джон Д. Даннинг ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бен-Гур (фильм, 1959)|Бен-Гур]] |- |• Луис Р. Лоффлер ||[[Адам өлтіру анатомиясы]] |- |• Джордж Томазини ||[[Солтүстік-батыс арқылы солтүстікке қарай]] |- |• Уолтер Томпсон ||[[Монах әйелдің хикаясы]] |- |• Фредерик Кнудсон ||[[Жағада (фильм, 1959)|Жағада]] |- |} === 1961—1970 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1961)|33-ші (1961)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Дэниэл Манделл ||style="background:#EEDD82"|'''[[Пәтер (фильм, 1960)|Пәтер]] |- |• Стюарт Гилмор ||[[Форт Аламо (фильм, 1960)|Форт Аламо]] |- |• Фредерик Кнудсон ||[[Дауылды орарсың]] |- |• Виола Лоуренс, Эл Кларк ||[[Пепе (фильм)|Пепе]] |- |• Роберт Лоуренс ||[[Спартак (фильм, 1960)|Спартак]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1962)|34-ші (1962)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Томас Стэнфорд ||style="background:#EEDD82"|'''[[Вестсайд хикаясы]] |- |• Уильям Рейнольдс ||[[Фанни (фильм, 1961)|Фанни]] |- |• Алан Осбистон ||[[Наварон аралының зеңбіректері]] |- |• Фредерик Кнудсон ||[[Нюрнберг процесі (фильм)|Нюрнберг процесі]] |- |• Филип В. Андерсон ||[[Ата-анаға арналған тұзақ]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1963)|35-ші (1963)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Энн В. Коутс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Арабиялық Лоуренс (фильм)|Арабиялық Лоуренс]] |- |• Сэмюэл Э. Битли ||[[Ең ұзақ күн (фильм)|Ең ұзақ күн]] |- |• Феррис Уэбстер ||[[Манчжурлық үміткер]] |- |• Уильям Х. Циглер ||[[Музыкант (фильм, 1962)|Музыкант]] |- |• Джон МакСуини-кіші ||[[«Баунтидегі» бүлікшілік]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1964)|36-шы (1964)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Харольд Ф. Кресс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Батыс қалай жауланған еді]] |- |• Луис Р. Лоффлер ||[[Кардинал (фильм)|Кардинал]] |- |• Дороти Спенсер ||[[Клеопатра (фильм, 1963)|Клеопатра]] |- |• Феррис Уэбстер ||[[Үлкен қашу]] |- |• Фредерик Кнудсон <small>(өлгеннен кейін)</small>, Роберт Си Джонс, Джин Фоулер-кіші ||[[Бұл ессіз, ессіз, ессіз, ессіз дүние]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1965)|37-ші (1965)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Коттон Варбертон ||style="background:#EEDD82"|'''[[Мэри Поппинс (фильм)|Мэри Поппинс]] |- |• Энн В. Коутс ||[[Беккет]] |- |• Тед Дж. Кент ||[[Қаз әке]] |- |• Майкл Лучано ||[[Қоя ғой, Шарлотта, жаным]] |- |• Уильям Х. Циглер ||[[Менің сұлу леди]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1966)|38-ші (1966)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Уильям Рейнольдс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Саз үні (фильм)|Саз үні]] |- |• Чарльз Нельсон ||[[Кэт Баллу]] |- |• Норман Сэвадж ||[[Дәрігер Живаго (фильм, 1965)|Дәрігер Живаго]] |- |• Майкл Лучано ||[[Феникстің ұшуы (фильм, 1965)|Феникстің ұшуы]] |- |• Ральф Э. Уинтерс ||[[Үлкен автожарыс (фильм)|Үлкен автожарыс]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1967)|39-шы (1967)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Фредрик Стайнкамп, Генри Берман, Стью Линдер, Фрэнк Сантильо ||style="background:#EEDD82"|'''[[Гран-при (фильм, 1966)|Гран при]] |- |• Уильям Б. Мерфи ||[[Фантастикалық саяхат]] |- |• Хэл Эшби және Дж. Терри Уильямс ||[[Орыстар келе жатыр! Орыстар келе жатыр!]] |- |• Уильям Рейнольдс ||[[Құмды малтатас]] |- |• Сэм О’Стин ||[[Вирджиния Вулфтан кім қорқады?]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1968)|40-шы (1968)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Хэл Эшби ||style="background:#EEDD82"|'''[[Оңтүстіктің ыстық түнінде]] |- |• Фрэнк П. Келлер ||[[Қызыл жаға]] |- |• Майкл Лучано ||[[Лас он екілік]] |- |• Сэмюэл Э. Битли, Марджори Фоулер ||[[Доктор Дулиттл (фильм, 1967)|Доктор Дулиттл]] |- |• Роберт Си Джонс ||[[Түскі асқа кім келетінін тауып көр]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1969)|41-ші (1969)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Фрэнк П. Келлер ||style="background:#EEDD82"|'''[[Буллит (фильм)|Буллит]] |- |• Роберт Свинк, Мори Уайнтроб, Уильям Сэндс ||[[Күлкілі қыз]] |- |• Фрэнк Брэхт ||[[Біртүрлі жұп]] |- |• Ральф Кемплен ||[[Оливер!]] |- |• Фред Р. Фейтшанс-кіші, Ив Ньюман ||[[Көшелерден табылған жабайы]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1970)|42-ші (1970)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Франсуаза Бонно ||style="background:#EEDD82"|'''[[Дзета (фильм)|Дзета]] |- |• Уильям Рейнольдс ||[[Хелло, Долли!]] |- |• Хью А. Робертсон ||[[Жарым түннің ковбойы]] |- |• Уильям А. Лион, Эрл Хердан ||[[Санта-Витторияның сыры]] |- |• Фредерик Стайнкамп ||[[Болдырған атты атпақшы еді қайда?]] |- |} === 1971—1980 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1971)|43-ші (1971)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Хью С. Фоулер ||style="background:#EEDD82"|'''[[Паттон (фильм)|Паттон]] |- |• Стюарт Гилмор ||[[Аэропорт (фильм)|Аэропорт]] |- |• Дэнфорд Б. Грин ||[[Әскери далалық аурухана]] |- |• Джеймс Э. Ньюком, Пемброук Дж. Херринг, Синъя Иноуэ ||[[Тора! Тора! Тора!]] |- |• [[Тельма Скунмейкер]] ||[[Вудсток (фильм)|Вудсток]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1972)|44-ші (1972)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джералд Б. Гринберг ||style="background:#EEDD82"|'''[[Француз байланысшысы]] |- |• Стюарт Гилмор <small>(өлімнен кейін)</small>, Джон У. Холмс ||[[Штамм «Андромеда» (фильм)|Штамм «Андромеда»]] |- |• Билл Батлер ||[[Бұрамалы апельсин]] |- |• Ральф Э. Уинтерс ||[[Котч]] |- |• Фольмар Блангстед ||[[42-нің жазы]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1973)|45-ші (1973)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Дэвид Брезертон ||style="background:#EEDD82"|'''[[Кабаре (фильм)|Кабаре]] |- |• Том Пристли ||[[Құтылу (фильм)|Құтылу]] |- |• Уильям Рейнольдс, Питер Циннер ||[[Өкіл әке (фильм)|Өкіл әке]] |- |• Фрэнк П. Келлер, Фред У. Бергер ||[[Ұрланған тас]] |- |• Харольд Ф. Кресс ||[[«Посейдон» хикаясы]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1974)|46-шы (1974)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Уильям Рейнольдс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Афера]] |- |• Верна Филдс, Марсия Лукас ||[[Америкалық граффити]] |- |• Ральф Кемплен ||[[Шақал күні]] |- |• Йордан Леондопулос, Бад Смит, Эван А. Лоттман, Норман Гэй ||[[Экзорцист (фильм)|Экзорцист]] |- |• Фрэнк П. Келлер, Джеймс Гэлловэй ||[[Джонатан Ливингстон есімді шағала (фильм)|Джонатан Ливингстон есімді шағала]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1975)|47-ші (1975)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Харольд Ф. Кресс, Карл Кресс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Көкке ұмтылған тозақ]] |- |• Джон Си Ховард, Дэнфорд Б. Грин ||[[Жалтырауық ер-тоқымдар]] |- |• Сэм О’Стин ||[[Қытай кварталы (фильм)|Қытай кварталы]] |- |• Дороти Спенсер ||[[Жер сілкінісі (фильм, 1974)|Жер сілкінісі]] |- |• Майкл Лучано ||[[Ең ұзын ярд]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1976)|48-ші (1976)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Верна Филдс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жақ сүйектер (фильм)|Жақ сүйектер]] |- |• Диди Аллен ||[[Ит талтүс]] |- |• Расселл Ллойд ||[[Патша болғысы келген адам]] |- |• Ричард Чю, Линзи Клингмэн, Шелдон Кан ||[[Көкектің ұясы (фильм)|Көкектің ұясы]] |- |• Фредерик Стайнкамп, Дон Гидиче ||[[Кондордың үш күні]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1977)|49-шы (1977)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Ричард Халсли, Скотт Конрад ||style="background:#EEDD82"|'''[[Рокки]] |- |• Роберт Л. Вульф ||[[Президенттің бүкіл жасағы]] |- |• Роберт Си Джонс, Пемброук Дж. Херринг ||[[Даңққа апарар жол үстінде]] |- |• Алан Хайм ||[[Тележелі (фильм)|Тележелі]] |- |• Ив Ньюман, Уолтер Ханнеманн ||[[Екі минуттық ескерту]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1978)|50-ші (1978)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Пол Хирш, Марсия Лукас, Ричард Чю ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жұлдызды соғыстар: Эпизод IV - Жаңа үміт]] |- |• [[Майкл Кан]] ||[[Үшінші деңгейдегі жақын байланысулар]] |- |• Уолтер Мёрч ||[[Джулия (фильм, 1977)|Джулия]] |- |• Уолтер Ханнеманн, Анджело Росс ||[[Полицей және бандит]] |- |• Уильям Рейнольдс ||[[Бұрылу пункті]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1979)|51-ші (1979)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Питер Циннер ||style="background:#EEDD82"|'''[[Киіктерді қуған аңшы]] |- |• Роберт Свинк ||[[Бразилияның ұлдары]] |- |• Дон Циммерман ||[[Үйге оралу (фильм, 1978)|Үйге оралу]] |- |• Джерри Хэмблинг ||[[Түн ортасындағы экспресс]] |- |• Стюарт Бейрд ||[[Супермен (фильм)|Супермен]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1980)|52-ші (1980)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Алан Хайм ||style="background:#EEDD82"|'''[[All That Jazz]] |- |• Ричард Маркс, Уолтер Мёрч, Джералд Б. Гринберг, Лиза Фручтман ||[[Апокалипсис бүгін]] |- |• Роберт Далва ||[[Қара арғымақ (фильм)|Қара арғымақ]] |- |• Джералд Б. Гринберг ||[[Крамер Крамерге қарсы]] |- |• Роберт Л. Вульф, Кэрролл Тимоти О’Мира ||[[Роуз (фильм)|Роуз]] |- |} === 1981—1990 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1981)|53-ші (1981)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Тельма Скунмейкер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Долы бұқа]] |- |• Артур Шмидт ||[[Шахтёрдің қызы]] |- |• Дэвид Э. Блюитт ||[[Бәсеке (фильм)|Бәсеке]] |- |• Энн В. Коутс ||[[Піл-адам]] |- |• Джерри Хэмблинг ||[[Даңқ (фильм, 1980)|Даңқ]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1982)|54-ші (1982)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Майкл Кан]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Индиана Джонс: Жоғалған ковчегті іздеу]] |- |• Терри Роулингс ||[[Отты арбалар]] |- |• Джон Блум ||[[Франциялық лейтенанттың әйелі]] |- |• Роберт Л. Вульф <small>(өлімнен кейін)</small> ||[[Алтын көлде]] |- |• Диди Аллен, Крэйг Маккэй ||[[Қызылдар (фильм)|Қызылдар]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1983)|55-ші (1983)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джон Блум ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ганди (фильм)|Ганди]] |- |• Ханнес Никель ||[[Сүңгуір қайық (фильм)|Сүңгуір қайық]] |- |• Кэрол Литтлтон ||[[Жатпланеталық (фильм)|Жатпланеталық]] |- |• Питер Циннер ||[[Офицер және джентльмен]] |- |• Фредерик Стайнкамп, Уильям Стайнкамп ||[[Тутси (фильм)|Тутси]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1984)|56-шы (1984)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Гленн Фарр, Лиза Фручтман, Стивен А. Роттер, Дуглас Стюарт, Том Рольф ||style="background:#EEDD82"|'''[[Дұрыс жігіттер]] |- |• Фрэнк Моррисс, Эдвард М. Абромс ||[[Blue Thunder]] |- |• Бад С. Смит, Уолт Малконери ||[[Жарқ еткен би]] |- |• Сэм О’Стин ||[[Силквуд (фильм)|Силквуд]] |- |• Ричард Маркс ||[[Нәзіктік тілі]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1985)|57-ші (1985)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джим Кларк ||style="background:#EEDD82"|'''[[Өлім жазықтары]] |- |• Нена Даневич, Майкл Чандлер ||[[Амадей (фильм)|Амадей]] |- |• Бэрри Малкин, Роберт К. Ловетт ||[[«Коттон» клубы]] |- |• Дэвид Лин ||[[Үндістанға сапар]] |- |• Донн Кэмберн, Фрэнк Моррисс ||[[Таспен қатынас]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1986)|58-ші (1986)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Том Ноубл ||style="background:#EEDD82"|'''[[Куәгер (фильм, 1985)|Куәгер]] |- |• Джон Блум ||[[Кордебалет (фильм)|Кордебалет]] |- |• Фредерик Стайнкамп, Уильям Стайнкамп, Пемброук Дж. Херринг, Шелдон Кан ||[[Африкадан]] |- |• Руди Фер, Кайя Фер ||[[Прицци отбасының абыройы]] |- |• Генри Ричардсон ||[[Қашқан пойыз]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1987)|59-шы (1987)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Клер Симпсон ||style="background:#EEDD82"|'''[[Взвод (фильм)|Взвод]] |- |• Рэй Лавджой ||[[Бөгделер]] |- |• Сьюзэн Э. Морс ||[[Ханна және қарындастары]] |- |• Джим Кларк ||[[Миссия (фильм, 1986)|Миссия]] |- |• Билли Вебер, Крис Лебензон ||[[Топ Ган]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1988)|60-шы (1988)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Габриэлла Кристиани ||style="background:#EEDD82"|'''[[Соңғы император]] |- |• Ричард Маркс ||[[Broadcast News]] |- |• [[Майкл Кан]] ||[[Күн империясы]] |- |• Майкл Кан, Питер Э. Бергер ||[[Қатерлі әуестік]] |- |• Фрэнк Дж. Уриосте ||[[Робокоп (фильм, 1987)|Робокоп]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1989)|61-ші (1989)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Артур Шмидт ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қоян Роджерге ор қазған кім]] |- |• Фрэнк Дж. Уриосте, Джон Ф. Линк ||[[Қатты жаңғақша]] |- |• Стюарт Бейрд ||[[Тұмандағы гориллалар]] |- |• Джерри Хэмблинг ||[[Өртке оранған Миссисипи]] |- |• Стью Линдер ||[[Жаңбыр адамы]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1990)|62-ші (1990)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Дэвид Бреннер, Джо Хатшинг ||style="background:#EEDD82"|'''[[Төртінші шілдеде туылған]] |- |• Ноэль Буассон ||[[Аю (фильм, 1988)|Аю]] |- |• Марк Уорнер ||[[Мисс Дэйзидің шопыры]] |- |• Уильям Стайнкамп ||[[Әйгілі Бейкер ағайындылар]] |- |• Стивен Розенблюм ||[[Даңқ (фильм, 1989)|Даңқ]] |- |} === 1991—2000 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1991)|63-ші (1991)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Нил Трэвис ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қасқырлармен бірге билеу]] |- |• Уолтер Мёрч ||[[Елес (фильм, 1990)|Елес]] |- |• Бэрри Малкин, Лиза Фручтман, Уолтер Мёрч ||[[Өкіл әке 3]] |- |• [[Тельма Скунмейкер]] ||[[Жақсы жігіттер]] |- |• Дэннис Вирклер, Джон Райт ||[[«Қызыл Октябрьды» аулау]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1992)|64-ші (1992)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джо Хатшинг, Пьетро Скалия ||style="background:#EEDD82"|'''[[JFK]] |- |• Джерри Хэмблинг ||[[«Коммитментс» тобы]] |- |• Крэйг МакКэй ||[[Қозылардың үндемеуі]] |- |• Конрад Бафф IV, Марк Голдблатт, Ричард А. Харрис ||[[Терминатор 2: Ғарасат күні]] |- |• Том Ноубл ||[[Тельма мен Луиза]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1993)|65-ші (1993)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джоэль Кокс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Кешірілмеген (фильм, 1992)|Кешірілмеген]] |- |• Фрэнк Дж. Уриосте ||[[Негізгі инстинкт]] |- |• Кант Пан ||[[Қатыгез ойын]] |- |• Роберт Лейтон ||[[Бірнеше жақсы кісі]] |- |• Джеральдин Перони ||[[Ойыншы (фильм, 1992)|Ойыншы]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (киножүлде, 1994)|66-шы (1994)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Майкл Кан]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Шиндлердің тізімі]] |- |• Дэннис Вирклер, Дэвид Финфер, Дин Гудхилл, Дон Брошу, Ричард Норд, Дов Хениг ||[[Қашқын (фильм, 1993)|Қашқын]] |- |• Энн В. Коутс ||[[Атыс шебінде]] |- |• Джерри Хэмблинг ||[[Әкенің аты үшін]] |- |• Вероника Женет ||[[Пианино (фильм)|Пианино]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1995)|67-ші (1995)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Артур Шмидт ||style="background:#EEDD82"|'''[[Форрест Гамп]] |- |• Фредерик Маркс, Стив Джеймс, Уильям Хогс ||[[Баскетбол жайындағы армандар]] |- |• Салли Менке ||[[Қойыртпақ шығарма]] |- |• Ричард Фрэнсис-Брюс ||[[Шоушенктен қашу]] |- |• Джон Райт ||[[Жылдамдық (фильм)|Жылдамдық]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1996)|68-ші (1996)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Майк Хилл, Дэниэл П. Хэнли ||style="background:#EEDD82"|'''[[Аполлон-13 (фильм)|Аполлон-13]] |- |• Маркус Д’Арси, Джей Фридкин ||[[Бэйб]] |- |• Стивен Розенблюм ||[[Ер жүрек]] |- |• Крис Лебензон ||[[Қып-қызыл су көтерілуі]] |- |• Ричард Фрэнсис-Брюс ||[[Жеті (фильм)|Жеті]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1997)|69-шы (1997)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Уолтер Мёрч ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ағылшын пациенті]] |- |• Джерри Хэмблинг ||[[Эвита (фильм)|Эвита]] |- |• {{abbr|Итан Коэн және Джоэл Коэн|титрларда екеуі Roderick Jaynes деген лақап атпен көрсетілген|Ағайынды Коэн}} ||[[Фарго (фильм)|Фарго]] |- |• Джо Хатшинг ||[[Джерри Магуайер]] |- |• Пип Кармел ||[[Жалтыр (фильм)|Жалтыр]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1998)|70-ші (1998)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Конрад Бафф IV, [[Джеймс Кэмерон]], Ричард А. Харрис ||style="background:#EEDD82"|'''[[Титаник (фильм, 1997)|Титаник]] |- |• Ричард Фрэнсис-Брюс ||[[Президент ұшағы]] |- |• Ричард Маркс ||[[Тап-тамаша]] |- |• Пьетро Скалия ||[[Ақылды Уилл Хантинг]] |- |• Питер Хонесс ||[[Лос-Анджелес сырлары]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1999)|71-ші (1999)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Майкл Кан]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қатардағы жауынгер Райанды құтқару]] |- |• Симона Пэгги ||[[Көркем тіршілік]] |- |• Энн В. Коутс ||[[Көз жетпес жерде]] |- |• Дэвид Гэмбл ||[[Ғашық болған Шекспир]] |- |• Билли Вебер, Лесли Джонс, Саар Клейн ||[[Жіңішке қызыл сызық]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2000)|72-ші (2000)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Зак Стэнберг ||style="background:#EEDD82"|'''[[Матрица (фильм)|Матрица]] |- |• Тарик Анвар, Кристофер Гринбери ||[[Америкалық сұлулық]] |- |• Лиза Зено Чургин ||[[Шарап жасаушылардың қағидалары]] |- |• Уильям Голденберг, Пол Рубелл, Дэвид Розенблюм ||[[Инсайдер (фильм)|Инсайдер]] |- |• Эндрю Мондшейн ||[[Алтыншы сезім (фильм)|Алтыншы сезім]] |- |} === 2001—2010 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2001)|73-ші (2001)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Стивен Миррион ||style="background:#EEDD82"|'''[[Траффик (фильм)|Траффик]] |- |• Джо Хатшинг, Саар Клейн ||[[Сәл-пәл танымал]] |- |• Тим Скуайрес ||[[Жасырынып келе жатқан жолбарыс, тасада күтіп отырған айдаһар]] |- |• Пьетро Скалия ||[[Гладиатор (фильм, 2000)|Гладиатор]] |- |• Диди Аллен ||[[Ұғымталдар]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2002)|74-ші (2002)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Пьетро Скалия ||style="background:#EEDD82"|'''[[«Қара қаршығаның» құлауы]] |- |• Майк Хилл, Дэниэл П. Хэнли ||[[Тамаша ақыл]] |- |• Джон Гилберт ||[[Сақиналар әміршісі: Сақина бауырластығы]] |- |• Доди Дорн ||[[Мементо]] |- |• Джилл Билкок ||[[Мулен Руж!]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2003)|75-ші (2003)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Мартин Уолш ||style="background:#EEDD82"|'''[[Чикаго (фильм, 2002)|Чикаго]] |- |• [[Тельма Скунмейкер]] ||[[Нью-Йорк бандылары]] |- |• Питер Бойл ||[[Сағаттар (фильм)|Сағаттар]] |- |• Майкл Хортон ||[[Сақиналар әміршісі: Екі қамал]] |- |• Эрве Де Люс ||[[Пианист (фильм)|Пианист]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2004)|76-шы (2004)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джэми Селкирк ||style="background:#EEDD82"|'''[[Сақиналар әміршісі: Патшаның оралуы]] |- |• Даниэль Резенде ||[[Құдай қаласы]] |- |• Уолтер Мёрч ||[[Суық тау]] |- |• Ли Смит ||[[Теңіздер қожайыны: Жердің қырында]] |- |• Уильям Голденберг ||[[Фаворит (фильм, 2003)|Фаворит]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2005)|77-ші (2005)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Тельма Скунмейкер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Авиатор (фильм)|Авиатор]] |- |• Джим Миллер және Пол Рубелл ||[[Сыбайлас (фильм)|Сыбайлас]] |- |• Мэтт Шесс ||[[Қияли мекен (фильм)|Қияли мекен]] |- |• Джоэль Кокс ||[[Миллион долларлық ботам]] |- |• Пол Хирш ||[[Рэй (фильм)|Рэй]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2006)|78-ші (2006)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Хьюз Уинборн ||style="background:#EEDD82"|'''[[Соқтығыс (фильм, 2004)|Соқтығыс]] |- |• Майк Хилл және Дэниэл П. Хэнли ||[[Нокдаун (фильм, 2005)|Нокдаун]] |- |• Клер Симпсон ||[[Берілген бақташы]] |- |• [[Майкл Кан]] ||[[Мюнхен (фильм)|Мюнхен]] |- |• Майкл МакКаскер ||[[Сызықтан басып өту (фильм)|Сызықтан басып өту]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2007)|79-шы (2007)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Тельма Скунмейкер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жолдан жаңылғандар]] |- |• Стивен Миррион және Дуглас Крайс ||[[Вавилон (фильм, 2006)|Вавилон]] |- |• Стивен Розенблюм ||[[Қанды алмаз]] |- |• Алекс Родригес және Альфонсо Куарон ||[[Адамзат балалары]] |- |• Клер Дуглас, Кристофер Раус, Ричард Пирсон ||[[Жоғалған рейс]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2008)|80-ші (2008)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Кристофер Раус ||style="background:#EEDD82"|'''[[Борнның ультиматумы]] |- |• Жюльетт Вельфлин ||[[Скафандр және көбелек]] |- |• Джей Кэссиди ||[[Жабайы күйде]] |- |• {{abbr|[[Ағайынды Коэн|Итан Коэн және Джоэл Коэн]]|титрларда екеуі Roderick Jaynes деген лақап атпен көрсетілген|Ағайынды Коэн}} ||[[Қарттарға мұнда орын жоқ (фильм)|Қарттарға мұнда орын жоқ]] |- |• Дилан Тиченор ||[[Мұнай (фильм)|Мұнай]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2009)|81-ші (2009)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Крис Дикенс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Түпкірлерден шыққан миллионер]] |- |• Кирк Бакстер және Энгус Уолл ||[[Бенджамин Баттонның сырлы хикаясы]] |- |• Ли Смит ||[[Қара сері]] |- |• Майк Хилл және Дэниэл П. Хэнли ||[[Фрост Никсонға қарсы]] |- |• Эллиот Грэхэм ||[[Харви Милк (фильм)|Харви Милк]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2010)|82-ші (2010)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Боб Муравски және Крис Иннис ||style="background:#EEDD82"|'''[[Боранның қожайыны]] |- |• Стивен Э. Ривкин, Джон Рефуа, [[Джеймс Кэмерон]] ||[[Аватар (фильм, 2009)|Аватар]] |- |• Джулиан Кларк ||[[№ 9 аудан]] |- |• Салли Менке ||[[Атақсыз шаталар]] |- |• Джо Клотц ||[[Қымбатты (фильм)|Қымбатты]] |- |} === 2011—2020 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- |rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2011)|83-ші (2011)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Энгус Уолл және Кирк Бакстер ||style="background:#EEDD82"|'''[[Әлеуметтік желі (фильм)|Әлеуметтік желі]] |- |• Эндрю Вайсблум ||[[Қара аққу (фильм, 2010)|Қара аққу]] |- |• Памела Мартин ||[[Күрескер (фильм, 2010)|Күрескер]] |- |• Тарик Анвар ||[[Патша сөйлейді!]] |- |• Джон Харрис ||[[127 сағат]] |- |rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2012)|84-ші (2012)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Кирк Бакстер және Энгус Уолл ||style="background:#EEDD82"|'''[[Айдаһардың татуировкасы бар қыз (фильм)|Айдаһардың татуировкасы бар қыз]] |- |• Анна-Софи Бьён және Мишель Хазанавичус ||[[Әртіс (фильм)|Әртіс]] |- |• Кевин Тент ||[[Ұрпақтар]] |- |• [[Тельма Скунмейкер]] ||[[Уақыт сақшысы]] |- |• Кристофер Теллефсен ||[[Бәрін өзгерткен адам]] |- |rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2013)|85-ші (2013)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Уильям Голденберг ||style="background:#EEDD82"|'''[[Операция «Арго»]] |- |• Тим Скуайрес ||[[Пи өмірі]] |- |• [[Майкл Кан]] ||[[Линкольн (фильм)|Линкольн]] |- |• Джей Кэссиди және Криспин Стразерс ||[[Менің жігітім — есуас]] |- |• Дилан Тиченор және Уильям Голденберг ||[[Номер бірінші нысана]] |- |rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2014)|86-шы (2014)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Альфонсо Куарон және Марк Сэнгер ||style="background:#EEDD82"|'''[[Гравитация (фильм)|Гравитация]] |- |• Джей Кэссиди, Криспин Стразерс, Алан Баумгартен ||[[Америкаша алаяқтық]] |- |• Кристофер Раус ||[[Капитан Филлипс]] |- |• Жан-Марк Валле және Мартин Пенса ||[[Далластық сатып алушылар клубы]] |- |• Джо Уокер ||[[12 жылдық құлдық]] |- |rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2015)|87-ші (2015)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Том Кросс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Шабыт (фильм)|Шабыт]] |- |• Джоэль Кокс және Гари Роач ||[[Америкалық мерген]] |- |• Сандра Адэр ||[[Бозбалалық (фильм)|Бозбалалық]] |- |• Барни Пиллинг ||[[Гранд Будапешт қонақ үйі]] |- |• Уильям Голденберг ||[[Имитациямен ойнау]] |- |rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2016)|88-ші (2016)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Маргарет Сиксел ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ессіз Макс: Қаһарлы жол]] |- |• Хэнк Коруин ||[[Үлкен құнсыздану ойыны (фильм)|Үлкен құнсыздану ойыны]] |- |• Стивен Миррион ||[[Аман қалған (фильм)|Аман қалған]] |- |• Том Макардл ||[[Жарыққа шығарылған]] |- |• Марианн Брэндон және Мэри Джо Марки ||[[Жұлдызды соғыстар: Күштің оянуы]] |- |rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2017)|89-шы (2017)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джон Гилберт ||style="background:#EEDD82"|'''[[Хэксо Ридж]] |- |• Джо Уокер ||[[Жетті]] |- |• Джейк Робертс ||[[Қалай болса да (фильм, 2016)|Қалай болса да]] |- |• Том Кросс ||[[Ла-Ла Ленд]] |- |• Нат Сандерс және Джои Макмиллон ||[[Айдың жарығы (фильм, 2016)|Айдың жарығы]] |- |rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2018)|90-шы (2018)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Ли Смит ||style="background:#EEDD82"|'''[[Дюнкерк (фильм)|Дюнкерк]] |- |• Пол Мачлисс және Джонатан Амос ||[[Драйвтағы балақай]] |- |• Татьяна С. Ригел ||[[Тоня бәріне қарсы]] |- |• Сидни Волински ||[[Су кейпі]] |- |• Джон Грегори ||[[Миссури, Эббинг шекарасындағы үш билборд]] |- |rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2019)|91-ші (2019)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джон Оттман ||style="background:#EEDD82"|'''[[Богемиялық рапсодия]] |- |• Бэрри Александер Браун ||[[Қара кланшы]] |- |• Йоргос Мавропсаридис ||[[Фаворитка (фильм)|Фаворитка]] |- |• Патрик Дж. Дон Вито ||[[Жасыл кітап (фильм)|Жасыл кітап]] |- |• Хэнк Коруин ||[[Билік (фильм, 2018)|Билік]] |- |rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2020)|92-ші (2020)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Майкл Маккаскер және Эндрю Баклэнд ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ford v Ferrari]] |- |• [[Тельма Скунмейкер]] ||[[Ирландиялық (фильм, 2019)|Ирландиялық]] |- |• Том Иглз ||[[Қоян Джоджо]] |- |• Джефф Грот ||[[Джокер (фильм, 2019)|Джокер]] |- |• Ян Джин-мо ||[[Паразиттер (фильм)|Паразиттер]] |} === 2021—2030 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- |rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2021)|93-ші (2021)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Миккель Э. Г. Нильсен ||style="background:#EEDD82"|'''[[Металл дыбысы]] |- |• Йоргос Лампринос ||[[Әке (фильм, 2020)|Әке]] |- |• [[Хлоя Чжао]] ||[[Көшпенділер жері ]] |- |• Фредерик Тораваль ||[[Үміт артарлық келіншек]] |- |• Алан Баумгартен ||[[Чикаголық жетіні соттау]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2022)|94-ші (2022)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джо Уолкер || style="background:#EEDD82"| '''[[Дөң (фильм, 2021)|Дюна]] |- |• Майрон Керштейн және Эндрю Вайсблюм || [[Тик-так, бум!]] |- |• Хэнк Корвин || [[Үстіге қарамаңдар]] |- |• Памела Мартин || [[Патша Ричард]] |- |• Питер Шиберрас || [[Төбет билігі]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2023)|95-ші (2023)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Пол Роджерс || style="background:#EEDD82"| '''[[Барлығы бір уақытта, барлық жерде]] |- |• Миккель Э. Г. Нильсен || [[Инишерин баншилері]] |- |• Мэтт Вилла және Джонатан Редмонд || [[Элвис (фильм, 2022)|Элвис]] |- |• Моника Вилли || [[Тар (фильм)|Тар]] |- |• Эдди Хэмилтон || [[Топ Ган: Мэверик]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2024)|96-шы (2024)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Дженнифер Лейм || style="background:#EEDD82"| '''[[Оппенхеймер (фильм)|Оппенхеймер]] |- |• Кевин Тент || [[Қалғандар (фильм)|Қалғандар]] |- |• Тельма Скунмейкер || [[Гүлді айын өлтіргендер]] |- |• Лорен Сенешаль || [[Құлау анатомиясы]] |- |• Йоргос Мавропсаридис || [[Байғұс жандар]] |- | rowspan="5" align="center"|'''[[Оскар (2025)|97-ші (2025)]]''' |style="background:#EEDD82"|• '''Шон Бейкер''' || style="background:#EEDD82"| '''[[Анора]]''' |- |• Давид Янчо || [[Бруталист]] |- |• Ник Эмерсон || [[Конклав (фильм)|Конклав]] |- |• Жюльетт Вельфлинг || [[Эмилия Перес]] |- |• Майрон Керштейн || [[Зұлым (фильм)|Зұлым]] |- | rowspan="5" align="center"|'''[[Оскар (2026)|98-ші (2026)]]''' |style="background:#EEDD82"|• '''Энди Юргенсен''' || style="background:#EEDD82"| '''[[Шайқас артынан шайқас]]''' |- |• Стивен Миррионе || [[F1 (фильм)|F1]] |- |• Рональд Бронштейн және Джош Сафди || [[Марти Суприм]] |- |• Оливье Бугге Coutté || [[Сентименталды құндылық]] |- |• Майкл П. Шовер || [[Күнәһарлар (фильм, 2025)|Күнәһарлар]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Оскар сыйлығы}} [[Санат:Оскар сыйлығы]] 4jgwqepyjvqfy3yf77yj0j21bdvcog7 Қатысушы талқылауы:Nurken 3 664709 3576190 3575074 2026-04-03T17:39:50Z Nurken 111493 /* -ші, -шы */ Жауап беру 3576190 wikitext text/x-wiki {{Мұрағат|шілде 2021 – шілде 2022|шілде 2022 – шілде 2023|шілде 2023 – шілде 2024|шілде 2024 – шілде 2025}} == Жойылған мақала турасында == Ассалам уалейкүм! Мына үш мақала энциклапедиядан алынып жойылды: [[Коммунистік партияның манифесті]], [[Коммунистік партияның манифесі]], [[Коммунистік Партияның Манифесті]]. Неге бәрін бірден жойған? Олардың біреуін қалдыру керек еді ғой... [[Қатысушы:Ергали Койбагаров|Ергали Койбагаров]] ([[Қатысушы талқылауы:Ергали Койбагаров|талқылау]]) 14:45, 2025 ж. тамыздың 4 (+05) :Біреуін қайтарып, сәйкес Уикидерек элементімен байланыстырдым. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:40, 2025 ж. тамыздың 16 (+05) == Update request == Hello, Nurken. Can you rename [[Эндрю, Йорк герцогі]] into the Kazakh version of [[Эндрю Маунтбэттен Виндзор]] (Andrew Mountbatten Windsor) (without the hyphen)? After all his titles, honours and styles were stripped of him on 30 October 2025, he became plain (Mr.) Andrew Mountbatten Windsor (with no hyphen). Here is the official statement from Buckingham Palace: https://www.royal.uk/news-and-activity/2025-10-30/a-statement-from-buckingham-palace Yours sincerely, [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 10:41, 2025 ж. қарашаның 2 (+05) :Sure! [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 11:29, 2025 ж. қарашаның 2 (+05) :I have found that the accepted Russian spelling is МаунтбЕттен, so this is what we use. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 11:32, 2025 ж. қарашаның 2 (+05) ::Thank you very much for the update. [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 11:43, 2025 ж. қарашаның 2 (+05) == Оңтүстік Қазақстан жастары Уикипедия бағдарламасы == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Форум/Ұсыныстар#Оңтүстік_Қазақстан_жастары_Уикипедия_бағдарламасы|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 14:29, 2025 ж. қарашаның 14 (+05) == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:45, 2025 ж. қарашаның 19 (+05) (on behalf of the CEE Hub) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Жылжыту == Кеш жарық! Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары мақала атауын өзгертіпсіз, соған ұқсас мақалалардың ескі атауларын сілтенген мақалаларға бот арқылы алмастырып шығу керек. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:00, 2025 ж. қарашаның 23 (+05) :Боттарды жақсы білетін бір қатысушыдан сұрау керек сияқты [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 23:35, 2025 ж. қарашаның 23 (+05) == Администраторды сайлау == Қайырлы түн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:37, 2026 ж. қаңтардың 1 (+05) == Translation request == Hello, Nurken. Can you translate and upload the articles [[:ru:Базардюзю]] and [[:ru:Флегрейские поля]] in Kazakh Wikipedia? Yours sincerely, [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 14:56, 2026 ж. наурыздың 7 (+05) :Hi. Really sorry that I couldn't do it. Should've written you a reply. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:42, 2026 ж. наурыздың 21 (+05) ::Hello, Nurken. ::I withdraw the request, because both articles have been created. ::Yours sincerely, [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 12:34, 2026 ж. наурыздың 21 (+05) == Мақаланы жоюу == @[[Қатысушы:Nurken|Nurken]] мырза неге менің мақаламды жойдыңыз [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 01:06, 2026 ж. наурыздың 12 (+05) :Кеш жарық. Мақала Уикипедияның энциклопедиялығына келмей қалды және мақала бұрыс стильде жазылған болды. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 23:44, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :@[[Қатысушы:Nurken|Nurken]] Алдағы уақытта мақаланы энициклопедиялық мазмұндарға сай қылып жазармын. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:03, 2026 ж. наурыздың 15 (+05) == конкурсқа қатысу == Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026 конкурсына мақаланы қалай еңгізеді? [[Қатысушы:Zhanash|Zhanash]] ([[Қатысушы талқылауы:Zhanash|талқылау]]) 23:53, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) :Кеш жауабым үшін кешіріңіз. Мақала жазып, кестеге басқа қатысушыдай қосамыз. Бұрыннан жоқ мақала болса дұрыс. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:40, 2026 ж. наурыздың 21 (+05) == Запрос на перевод == Доброго дня! Могли бы вы добавить в Казахскую википедию перевод этой статьи — [[ru:Кыстыбый]]? Буду весьма признателен. --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 22:44, 2026 ж. наурыздың 22 (+05) == -ші, -шы == -ші, -шы дұрыс емес деп сізге кім айтты? [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 15:41, 2026 ж. сәуірдің 1 (+05) :Еліміздің білім беру жүйесі айтты. [https://itest.kz/kz/ent/qazaq-tili/morfologiya/lecture/san-esim-turleri-san-esimning-turlenui-sojlemdegi-qyzmeti ҰБТ сайтынан]: :Реттік сан есімдер араб цифрымен берілсе, -ыншы, -інші, -ншы, -нші жұрнағының орнына [[дефис]] қойылады: 11-сынып, 2-қатар, 16-орын, 51-тапсырма, 7-бөлме, т.б., ал рим цифрымен берілсе, дефис қойылмайды. Мысалы, ХІ сынып, ХХІ ғасыр, ІV том, т.б. :[[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 22:55, 2026 ж. сәуірдің 1 (+05) ::Иә, мектеп бағдарламасы мен кейбір оқулықтарда араб цифрынан кейін дефис қою арқылы жұрнақты алмастыруға болатыны айтылған. Алайда, Уикипедия — энциклопедиялық ресурс болғандықтан, мұнда мәтіннің оқылуына жеңілдік пен унификация қажет. ::Ресми басылымдарда, ғылыми еңбектерде реттік сан есімнің соңғы буынын тіркеп жазу — қалыптасқан норма. [https://egemen.kz/article/401810-oskar-2026-aldyn-ala-short-paraq-dgariyalandy?ysclid=mnguyxyd6c338107644], [https://kaz.orda.kz/bygin-oskar-syjlygynyn-98-shi-marapattau-rasimi-otedi-138193/?ysclid=mnguw9h0n7889023712] Тіл білімінде тарихи қалыптасқан нормалар мен беделді дереккөздер (энциклопедиялар, академиялық еңбектер) жазу немесе айтылу ережелерінен басым түседі. Мысалы, Зигмунд Фрейд есімінің түпнұсқа транскрипциясы — Фройд, бірақ энциклопедияларда Фрейд болып бекіп кеткендіктен, оны өзгерту қабылданбаған. Сол сияқты, еуропалық монархтардың есімдерін тарихи дәстүрге қарсы шығып, Людовикті — Луи, ал Генрихты — Анри деп өзгерту ғылыми тұрғыдан қате болып саналады. [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 07:39, 2026 ж. сәуірдің 2 (+05) :::Интернеттегі БАҚ үнемі қателесіп тұрады, оларға сенім жоқ. Білім беру жүйесі орфографияны қалай жаз деді, солай жазамыз. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 22:39, 2026 ж. сәуірдің 3 (+05) 9aum4nhi1c43vdmq2mvje8jdzx8fpfo 3576417 3576190 2026-04-04T04:24:48Z TalgatSnow 143530 /* -ші, -шы */ Жауап беру 3576417 wikitext text/x-wiki {{Мұрағат|шілде 2021 – шілде 2022|шілде 2022 – шілде 2023|шілде 2023 – шілде 2024|шілде 2024 – шілде 2025}} == Жойылған мақала турасында == Ассалам уалейкүм! Мына үш мақала энциклапедиядан алынып жойылды: [[Коммунистік партияның манифесті]], [[Коммунистік партияның манифесі]], [[Коммунистік Партияның Манифесті]]. Неге бәрін бірден жойған? Олардың біреуін қалдыру керек еді ғой... [[Қатысушы:Ергали Койбагаров|Ергали Койбагаров]] ([[Қатысушы талқылауы:Ергали Койбагаров|талқылау]]) 14:45, 2025 ж. тамыздың 4 (+05) :Біреуін қайтарып, сәйкес Уикидерек элементімен байланыстырдым. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:40, 2025 ж. тамыздың 16 (+05) == Update request == Hello, Nurken. Can you rename [[Эндрю, Йорк герцогі]] into the Kazakh version of [[Эндрю Маунтбэттен Виндзор]] (Andrew Mountbatten Windsor) (without the hyphen)? After all his titles, honours and styles were stripped of him on 30 October 2025, he became plain (Mr.) Andrew Mountbatten Windsor (with no hyphen). Here is the official statement from Buckingham Palace: https://www.royal.uk/news-and-activity/2025-10-30/a-statement-from-buckingham-palace Yours sincerely, [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 10:41, 2025 ж. қарашаның 2 (+05) :Sure! [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 11:29, 2025 ж. қарашаның 2 (+05) :I have found that the accepted Russian spelling is МаунтбЕттен, so this is what we use. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 11:32, 2025 ж. қарашаның 2 (+05) ::Thank you very much for the update. [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 11:43, 2025 ж. қарашаның 2 (+05) == Оңтүстік Қазақстан жастары Уикипедия бағдарламасы == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Форум/Ұсыныстар#Оңтүстік_Қазақстан_жастары_Уикипедия_бағдарламасы|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 14:29, 2025 ж. қарашаның 14 (+05) == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:45, 2025 ж. қарашаның 19 (+05) (on behalf of the CEE Hub) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Жылжыту == Кеш жарық! Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары мақала атауын өзгертіпсіз, соған ұқсас мақалалардың ескі атауларын сілтенген мақалаларға бот арқылы алмастырып шығу керек. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:00, 2025 ж. қарашаның 23 (+05) :Боттарды жақсы білетін бір қатысушыдан сұрау керек сияқты [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 23:35, 2025 ж. қарашаның 23 (+05) == Администраторды сайлау == Қайырлы түн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:37, 2026 ж. қаңтардың 1 (+05) == Translation request == Hello, Nurken. Can you translate and upload the articles [[:ru:Базардюзю]] and [[:ru:Флегрейские поля]] in Kazakh Wikipedia? Yours sincerely, [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 14:56, 2026 ж. наурыздың 7 (+05) :Hi. Really sorry that I couldn't do it. Should've written you a reply. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:42, 2026 ж. наурыздың 21 (+05) ::Hello, Nurken. ::I withdraw the request, because both articles have been created. ::Yours sincerely, [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 12:34, 2026 ж. наурыздың 21 (+05) == Мақаланы жоюу == @[[Қатысушы:Nurken|Nurken]] мырза неге менің мақаламды жойдыңыз [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 01:06, 2026 ж. наурыздың 12 (+05) :Кеш жарық. Мақала Уикипедияның энциклопедиялығына келмей қалды және мақала бұрыс стильде жазылған болды. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 23:44, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :@[[Қатысушы:Nurken|Nurken]] Алдағы уақытта мақаланы энициклопедиялық мазмұндарға сай қылып жазармын. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:03, 2026 ж. наурыздың 15 (+05) == конкурсқа қатысу == Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026 конкурсына мақаланы қалай еңгізеді? [[Қатысушы:Zhanash|Zhanash]] ([[Қатысушы талқылауы:Zhanash|талқылау]]) 23:53, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) :Кеш жауабым үшін кешіріңіз. Мақала жазып, кестеге басқа қатысушыдай қосамыз. Бұрыннан жоқ мақала болса дұрыс. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:40, 2026 ж. наурыздың 21 (+05) == Запрос на перевод == Доброго дня! Могли бы вы добавить в Казахскую википедию перевод этой статьи — [[ru:Кыстыбый]]? Буду весьма признателен. --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 22:44, 2026 ж. наурыздың 22 (+05) == -ші, -шы == -ші, -шы дұрыс емес деп сізге кім айтты? [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 15:41, 2026 ж. сәуірдің 1 (+05) :Еліміздің білім беру жүйесі айтты. [https://itest.kz/kz/ent/qazaq-tili/morfologiya/lecture/san-esim-turleri-san-esimning-turlenui-sojlemdegi-qyzmeti ҰБТ сайтынан]: :Реттік сан есімдер араб цифрымен берілсе, -ыншы, -інші, -ншы, -нші жұрнағының орнына [[дефис]] қойылады: 11-сынып, 2-қатар, 16-орын, 51-тапсырма, 7-бөлме, т.б., ал рим цифрымен берілсе, дефис қойылмайды. Мысалы, ХІ сынып, ХХІ ғасыр, ІV том, т.б. :[[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 22:55, 2026 ж. сәуірдің 1 (+05) ::Иә, мектеп бағдарламасы мен кейбір оқулықтарда араб цифрынан кейін дефис қою арқылы жұрнақты алмастыруға болатыны айтылған. Алайда, Уикипедия — энциклопедиялық ресурс болғандықтан, мұнда мәтіннің оқылуына жеңілдік пен унификация қажет. ::Ресми басылымдарда, ғылыми еңбектерде реттік сан есімнің соңғы буынын тіркеп жазу — қалыптасқан норма. [https://egemen.kz/article/401810-oskar-2026-aldyn-ala-short-paraq-dgariyalandy?ysclid=mnguyxyd6c338107644], [https://kaz.orda.kz/bygin-oskar-syjlygynyn-98-shi-marapattau-rasimi-otedi-138193/?ysclid=mnguw9h0n7889023712] Тіл білімінде тарихи қалыптасқан нормалар мен беделді дереккөздер (энциклопедиялар, академиялық еңбектер) жазу немесе айтылу ережелерінен басым түседі. Мысалы, Зигмунд Фрейд есімінің түпнұсқа транскрипциясы — Фройд, бірақ энциклопедияларда Фрейд болып бекіп кеткендіктен, оны өзгерту қабылданбаған. Сол сияқты, еуропалық монархтардың есімдерін тарихи дәстүрге қарсы шығып, Людовикті — Луи, ал Генрихты — Анри деп өзгерту ғылыми тұрғыдан қате болып саналады. [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 07:39, 2026 ж. сәуірдің 2 (+05) :::Интернеттегі БАҚ үнемі қателесіп тұрады, оларға сенім жоқ. Білім беру жүйесі орфографияны қалай жаз деді, солай жазамыз. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 22:39, 2026 ж. сәуірдің 3 (+05) ::::Біріншіден, Білім беру министрлігі қазақ тілін реттеуші орган болып табылмайды. Оның өз жауапкершілік аймағынан, яғни білім беру жүйесінен тыс жерде қалай жазу керектігін көрсетуге құқығы да, өкілеттігі де жоқ. Ол мектеп оқушылары мен студенттерден белгілі бір нормада жазуды талап етуге құқылы, бірақ бізден емес. ::::Екіншіден, қазақша Уикипедия Қазақстан Республикасының меншігі емес және мемлекеттік ұйым болып табылмайды. Сондықтан біз мемлекеттік органдардың шешімдеріне бағынбаймыз. ::::Үшіншіден, ең бастысы — бұл Уикипедияның ішкі ережелері. Олар қалғанның бәрінен жоғары тұрады. «-ші, -шы» жұрнақтары грамматикалық тұрғыдан дұрыс емес деп айтатын ереже табиғатта жоқ. Ал қабылданған нормалар мен дереккөздер бар. [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 09:24, 2026 ж. сәуірдің 4 (+05) 2dz8jbzh4h2j75p9b4fazoo0fly6jin 3576418 3576417 2026-04-04T04:31:59Z TalgatSnow 143530 /* -ші, -шы */ Жауап беру 3576418 wikitext text/x-wiki {{Мұрағат|шілде 2021 – шілде 2022|шілде 2022 – шілде 2023|шілде 2023 – шілде 2024|шілде 2024 – шілде 2025}} == Жойылған мақала турасында == Ассалам уалейкүм! Мына үш мақала энциклапедиядан алынып жойылды: [[Коммунистік партияның манифесті]], [[Коммунистік партияның манифесі]], [[Коммунистік Партияның Манифесті]]. Неге бәрін бірден жойған? Олардың біреуін қалдыру керек еді ғой... [[Қатысушы:Ергали Койбагаров|Ергали Койбагаров]] ([[Қатысушы талқылауы:Ергали Койбагаров|талқылау]]) 14:45, 2025 ж. тамыздың 4 (+05) :Біреуін қайтарып, сәйкес Уикидерек элементімен байланыстырдым. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:40, 2025 ж. тамыздың 16 (+05) == Update request == Hello, Nurken. Can you rename [[Эндрю, Йорк герцогі]] into the Kazakh version of [[Эндрю Маунтбэттен Виндзор]] (Andrew Mountbatten Windsor) (without the hyphen)? After all his titles, honours and styles were stripped of him on 30 October 2025, he became plain (Mr.) Andrew Mountbatten Windsor (with no hyphen). Here is the official statement from Buckingham Palace: https://www.royal.uk/news-and-activity/2025-10-30/a-statement-from-buckingham-palace Yours sincerely, [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 10:41, 2025 ж. қарашаның 2 (+05) :Sure! [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 11:29, 2025 ж. қарашаның 2 (+05) :I have found that the accepted Russian spelling is МаунтбЕттен, so this is what we use. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 11:32, 2025 ж. қарашаның 2 (+05) ::Thank you very much for the update. [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 11:43, 2025 ж. қарашаның 2 (+05) == Оңтүстік Қазақстан жастары Уикипедия бағдарламасы == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Форум/Ұсыныстар#Оңтүстік_Қазақстан_жастары_Уикипедия_бағдарламасы|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 14:29, 2025 ж. қарашаның 14 (+05) == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:45, 2025 ж. қарашаның 19 (+05) (on behalf of the CEE Hub) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Жылжыту == Кеш жарық! Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары мақала атауын өзгертіпсіз, соған ұқсас мақалалардың ескі атауларын сілтенген мақалаларға бот арқылы алмастырып шығу керек. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:00, 2025 ж. қарашаның 23 (+05) :Боттарды жақсы білетін бір қатысушыдан сұрау керек сияқты [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 23:35, 2025 ж. қарашаның 23 (+05) == Администраторды сайлау == Қайырлы түн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:37, 2026 ж. қаңтардың 1 (+05) == Translation request == Hello, Nurken. Can you translate and upload the articles [[:ru:Базардюзю]] and [[:ru:Флегрейские поля]] in Kazakh Wikipedia? Yours sincerely, [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 14:56, 2026 ж. наурыздың 7 (+05) :Hi. Really sorry that I couldn't do it. Should've written you a reply. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:42, 2026 ж. наурыздың 21 (+05) ::Hello, Nurken. ::I withdraw the request, because both articles have been created. ::Yours sincerely, [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 12:34, 2026 ж. наурыздың 21 (+05) == Мақаланы жоюу == @[[Қатысушы:Nurken|Nurken]] мырза неге менің мақаламды жойдыңыз [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 01:06, 2026 ж. наурыздың 12 (+05) :Кеш жарық. Мақала Уикипедияның энциклопедиялығына келмей қалды және мақала бұрыс стильде жазылған болды. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 23:44, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :@[[Қатысушы:Nurken|Nurken]] Алдағы уақытта мақаланы энициклопедиялық мазмұндарға сай қылып жазармын. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:03, 2026 ж. наурыздың 15 (+05) == конкурсқа қатысу == Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026 конкурсына мақаланы қалай еңгізеді? [[Қатысушы:Zhanash|Zhanash]] ([[Қатысушы талқылауы:Zhanash|талқылау]]) 23:53, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) :Кеш жауабым үшін кешіріңіз. Мақала жазып, кестеге басқа қатысушыдай қосамыз. Бұрыннан жоқ мақала болса дұрыс. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:40, 2026 ж. наурыздың 21 (+05) == Запрос на перевод == Доброго дня! Могли бы вы добавить в Казахскую википедию перевод этой статьи — [[ru:Кыстыбый]]? Буду весьма признателен. --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 22:44, 2026 ж. наурыздың 22 (+05) == -ші, -шы == -ші, -шы дұрыс емес деп сізге кім айтты? [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 15:41, 2026 ж. сәуірдің 1 (+05) :Еліміздің білім беру жүйесі айтты. [https://itest.kz/kz/ent/qazaq-tili/morfologiya/lecture/san-esim-turleri-san-esimning-turlenui-sojlemdegi-qyzmeti ҰБТ сайтынан]: :Реттік сан есімдер араб цифрымен берілсе, -ыншы, -інші, -ншы, -нші жұрнағының орнына [[дефис]] қойылады: 11-сынып, 2-қатар, 16-орын, 51-тапсырма, 7-бөлме, т.б., ал рим цифрымен берілсе, дефис қойылмайды. Мысалы, ХІ сынып, ХХІ ғасыр, ІV том, т.б. :[[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 22:55, 2026 ж. сәуірдің 1 (+05) ::Иә, мектеп бағдарламасы мен кейбір оқулықтарда араб цифрынан кейін дефис қою арқылы жұрнақты алмастыруға болатыны айтылған. Алайда, Уикипедия — энциклопедиялық ресурс болғандықтан, мұнда мәтіннің оқылуына жеңілдік пен унификация қажет. ::Ресми басылымдарда, ғылыми еңбектерде реттік сан есімнің соңғы буынын тіркеп жазу — қалыптасқан норма. [https://egemen.kz/article/401810-oskar-2026-aldyn-ala-short-paraq-dgariyalandy?ysclid=mnguyxyd6c338107644], [https://kaz.orda.kz/bygin-oskar-syjlygynyn-98-shi-marapattau-rasimi-otedi-138193/?ysclid=mnguw9h0n7889023712] Тіл білімінде тарихи қалыптасқан нормалар мен беделді дереккөздер (энциклопедиялар, академиялық еңбектер) жазу немесе айтылу ережелерінен басым түседі. Мысалы, Зигмунд Фрейд есімінің түпнұсқа транскрипциясы — Фройд, бірақ энциклопедияларда Фрейд болып бекіп кеткендіктен, оны өзгерту қабылданбаған. Сол сияқты, еуропалық монархтардың есімдерін тарихи дәстүрге қарсы шығып, Людовикті — Луи, ал Генрихты — Анри деп өзгерту ғылыми тұрғыдан қате болып саналады. [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 07:39, 2026 ж. сәуірдің 2 (+05) :::Интернеттегі БАҚ үнемі қателесіп тұрады, оларға сенім жоқ. Білім беру жүйесі орфографияны қалай жаз деді, солай жазамыз. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 22:39, 2026 ж. сәуірдің 3 (+05) ::::Біріншіден, Білім беру министрлігі қазақ тілін реттеуші орган болып табылмайды. Оның өз жауапкершілік аймағынан, яғни білім беру жүйесінен тыс жерде қалай жазу керектігін көрсетуге құқығы да, өкілеттігі де жоқ. Ол мектеп оқушылары мен студенттерден белгілі бір нормада жазуды талап етуге құқылы, бірақ бізден емес. ::::Екіншіден, қазақша Уикипедия Қазақстан Республикасының меншігі емес және мемлекеттік ұйым болып табылмайды. Сондықтан біз мемлекеттік органдардың шешімдеріне бағынбаймыз. ::::Үшіншіден, ең бастысы — бұл Уикипедияның ішкі ережелері. Олар қалғанның бәрінен жоғары тұрады. «-ші, -шы» жұрнақтары грамматикалық тұрғыдан дұрыс емес деп айтатын ереже табиғатта жоқ. Ал қабылданған нормалар мен дереккөздер бар. [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 09:24, 2026 ж. сәуірдің 4 (+05) :::::Мемлекеттік органдар да үнемі қателесіп отырады, ережелер мен атауларды жиі өзгертеді, мысалы: «процент — пайыз — процент». Біз әр кез сайын оларға бейімделуге міндетті емеспіз, біздің өз ережелеріміз бар. [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 09:31, 2026 ж. сәуірдің 4 (+05) o7xk2wa5kx09ezf6zc09t457k5t2ofb Уикипедия:Өңдеме саны бойынша қатысушылар 4 675070 3576477 3575980 2026-04-04T07:00:49Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3576477 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСҚ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120020||88070||2860||393||23683||189||54||4350||1453 |- |2||3||{{u|Kasymov}}||94849||75393||10962||226||3363||234||109||5772||738 |- |3||2||{{u|Салиха}}||86135||80560||1349||2243||909||49||0||957||135 |- |4||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84034||68900||1239||147||11309||15||0||1695||24 |- |5||4||{{u|Мағыпар}}||79686||74809||727||589||37||361||0||2876||37 |- |6||8||{{u|Arystanbek}}||55493||30539||3585||368||5770||944||2229||4767||5177 |- |7||6||{{u|Casserium}}||48023||39420||1747||102||626||17||9||4383||38 |- |8||7||{{u|Sibom}}||41111||38502||884||90||357||62||0||785||381 |- |9||9||{{u|Ulan}}||30436||23978||391||78||4579||14||0||199||209 |- |10||19||{{u|AlefZet}}||25095||8820||3472||136||398||8||2176||838||844 |- |11||11||{{u|GanS NIS}}||24505||18596||437||61||1022||42||3||3184||980 |- |12||14||{{u|Bolatbek}}||21868||13881||4120||204||768||812||373||1111||1007 |- |13||10||{{u|Орел Карл}}||21165||19913||747||39||120||4||0||121||11 |- |14||12||{{u|1nter pares}}||19363||18248||92||6||274||59||0||1114||107 |- |15||20||{{u|Nurken}}||17190||8265||1261||38||6641||80||2||408||47 |- |16||17||{{u|Kaiyr}}||16890||11949||212||7||132||162||8||2485||355 |- |17||13||{{u|Batyrbek.kz}}||16065||14056||411||16||1017||73||1||537||299 |- |18||15||{{u|Sagzhan}}||14786||13773||222||34||178||10||0||306||86 |- |19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14707||4598||4648||149||152||586||364||1907||630 |- |20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13715||12968||207||1||183||2||0||215||42 |- |21||18||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9856||1161||116||24||1||0||752||183 |- |22||24||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1621||225||189||1681||0||344||14 |- |23||27||{{u|Ерден Карсыбеков}}||11023||6738||498||0||100||508||0||614||55 |- |24||22||{{u|Nurkhan}}||9774||7641||1205||37||4||0||4||333||36 |- |25||28||{{u|Тұран}}||8361||6513||414||55||255||120||0||383||32 |- |26||31||{{u|AlibekKS}}||8335||5771||73||3||1033||42||2||898||170 |- |27||21||{{u|Kas77777}}||8187||8093||0||9||0||1||0||35||1 |- |28||48||{{u|Daniyar}}||8001||3614||482||327||177||626||0||1642||348 |- |29||34||{{u|Nurtenge}}||7884||5400||960||137||625||56||22||527||187 |- |30||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7308||0||118||0||0||0||35||1 |- |31||25||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6915||0||0||0||0||0||2||0 |- |32||35||{{u|TheNomadEditor}}||7392||5166||27||2||1761||135||0||159||40 |- |33||33||{{u|Ashina}}||7013||5510||189||79||63||74||3||383||320 |- |34||26||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1 |- |35||29||{{u|SSE}}||6974||6258||254||109||0||1||0||126||23 |- |36||45||{{u|GaiJin}}||6703||3842||510||20||361||9||94||369||444 |- |37||39||{{u|TalgatSnow}}||6555||4688||381||94||687||0||10||83||66 |- |38||46||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||826||78||12||172||311 |- |39||44||{{u|Alamgir}}||6196||3874||95||15||681||2||0||47||24 |- |40||37||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24 |- |41||30||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||188||9||1||0||10||7 |- |42||36||{{u|Zhaksilik}}||6101||5046||20||26||9||26||0||362||59 |- |43||32||{{u|Aghia7}}||6046||5596||6||1||0||0||0||147||10 |- |44||38||{{u|Zhigitbek}}||5455||4750||0||0||27||27||0||11||10 |- |45||43||{{u|Qarakesek}}||5200||4176||157||87||39||219||2||241||308 |- |46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4508||77||38||85||3||0||152||18 |- |47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4360||0||68||0||82||0||62||40 |- |48||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2770||2||0||215||0||0||1535||26 |- |49||47||{{u|Coffee86}}||4290||3770||4||0||11||7||0||395||5 |- |50||63||{{u|Madi Dos}}||4159||2875||188||63||33||24||0||592||101 |- |51||51||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3392||51||0||0||27||0||223||21 |- |52||49||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0 |- |53||60||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0 |- |54||57||{{u|Esetok}}||3575||3077||394||2||161||205||8||285||138 |- |55||50||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3398||3||0||4||0||0||32||0 |- |56||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2 |- |57||59||{{u|Нурасылл}}||3396||2999||193||0||18||0||0||50||8 |- |58||52||{{u|Makenzis}}||3324||3267||5||0||0||0||0||46||5 |- |59||61||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2990||58||40||1||55||0||201||62 |- |60||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0 |- |61||56||{{u|Hardworking}}||3272||3115||61||0||0||0||0||10||0 |- |62||62||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1 |- |63||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3225||0||16||0||0||0||5||3 |- |64||58||{{u|Qanattan}}||3117||3043||0||0||0||0||0||2||0 |- |65||64||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2836||0||0||0||0||0||0||0 |- |66||65||{{u|Meruyert}}||2952||2789||0||0||0||0||0||0||1 |- |67||97||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144 |- |68||68||{{u|Dauren}}||2871||2465||0||14||0||0||0||68||6 |- |69||71||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0 |- |70||111||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |- |71||77||{{u|ShadZ01}}||2752||2212||283||52||105||0||0||4||0 |- |72||67||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11 |- |73||78||{{u|Merey}}||2684||2202||0||239||0||0||0||0||2 |- |74||76||{{u|Магпар}}||2680||2218||91||88||13||11||0||183||30 |- |75||69||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4 |- |76||73||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5 |- |77||74||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4 |- |78||72||{{u|Сәуір 1}}||2471||2366||24||11||2||0||0||30||0 |- |79||75||{{u|G55}}||2468||2299||0||50||0||0||0||0||2 |- |80||87||{{u|Balaburgem}}||2447||1731||11||29||31||59||0||182||48 |- |81||70||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2448||0||1||0||0||0||2||2 |- |82||109||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1326||0||78||0||0||0||13||2 |- |83||82||{{u|Рахман999}}||2304||1898||103||22||34||4||0||97||35 |- |84||134||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||885||48||1||228||7||0||728||75 |- |85||95||{{u|Drift}}||2233||1502||22||2||710||1||0||4||2 |- |86||80||{{u|Egorkz}}||2232||2059||0||64||0||0||0||0||2 |- |87||84||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22 |- |88||79||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2077||0||0||0||0||0||0||0 |- |89||81||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4 |- |90||117||{{u|Әлинұр}}||2175||1105||132||43||47||101||0||580||48 |- |91||94||{{u|MuratbekErkebulan}}||2122||1503||211||0||68||5||0||266||4 |- |92||88||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1721||94||0||243||0||0||37||5 |- |93||83||{{u|Unknown Alash}}||1959||1897||1||0||0||0||0||0||0 |- |94||85||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0 |- |95||90||{{u|Bauka91 91}}||1857||1618||0||0||0||0||0||0||1 |- |96||100||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||257||0||0||0||1||2 |- |97||131||{{u|Esen48}}||1808||896||0||33||0||0||0||744||1 |- |98||86||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0 |- |99||92||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1519||8||0||86||1||0||42||29 |- |100||89||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24 |- |101||93||{{u|Nelli}}||1666||1507||0||0||0||0||0||0||0 |- |102||98||{{u|RaiymbekZh}}||1658||1462||6||0||12||0||0||63||66 |- |103||99||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1 |- |104||91||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0 |- |105||105||{{u|ДолбоЯщер}}||1596||1339||1||0||101||1||0||5||0 |- |106||102||{{u|Rasulbek Adil}}||1582||1396||1||0||0||1||0||137||33 |- |107||103||{{u|2rk}}||1552||1367||0||99||0||1||0||8||0 |- |108||106||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1516||1331||0||0||7||0||0||117||8 |- |109||96||{{u|Gliwi}}||1496||1490||3||0||0||0||0||0||0 |- |110||108||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26 |- |111||118||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1100||0||17||0||1||0||174||22 |- |112||133||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||886||0||91||0||0||0||39||0 |- |113||104||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0 |- |114||115||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0 |- |115||107||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0 |- |116||112||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1 |- |117||101||{{u|Nkiukr}}||1314||1405||44||0||40||4||0||1||0 |- |118||110||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0 |- |119||114||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1 |- |120||137||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||830||380||20||0||0||0||15||0 |- |121||142||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||766||6||58||31||0||0||197||14 |- |122||113||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1200||0||1||0||0||0||11||2 |- |123||116||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0 |- |124||126||{{u|IL68}}||1215||946||62||0||31||0||0||134||1 |- |125||119||{{u|Gulnar7}}||1178||1084||0||2||0||0||0||13||1 |- |126||224||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||785||0 |- |127||125||{{u|Aimanber}}||1150||1002||0||61||0||0||0||0||0 |- |128||122||{{u|Bailarbekov}}||1136||1049||0||0||0||0||0||3||1 |- |129||121||{{u|Ziv}}||1128||1057||58||0||0||2||0||9||2 |- |130||204||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10 |- |131||120||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2 |- |132||128||{{u|KoishymanovaG}}||1096||919||2||0||0||80||0||37||3 |- |133||124||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0 |- |134||127||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2 |- |135||193||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4 |- |136||161||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2 |- |137||136||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0 |- |138||123||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0 |- |139||129||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0 |- |140||132||{{u|А.С.Кизиров}}||987||891||17||1||8||23||0||109||11 |- |141||151||{{u|Wikuiser}}||980||692||136||0||62||0||43||18||3 |- |142||143||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3 |- |143||130||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||220||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504 |- |145||165||{{u|Aselhan}}||948||627||12||0||9||23||0||82||11 |- |146||139||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3 |- |147||141||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1 |- |148||146||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5 |- |149||160||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5 |- |150||135||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0 |- |151||138||{{u|Mukhin}}||850||810||0||0||0||0||0||0||0 |- |152||140||{{u|Stella~kkwiki}}||830||772||0||0||0||0||0||0||0 |- |153||188||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1 |- |154||213||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10 |- |155||148||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |156||229||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2 |- |157||175||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17 |- |158||150||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1 |- |159||149||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |160||145||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0 |- |161||231||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0 |- |162||153||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||683||2||30||24||0||0||41||6 |- |163||169||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0 |- |164||159||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0 |- |165||147||{{u|Ташметов шахрух}}||743||721||0||0||0||0||0||5||0 |- |166||164||{{u|Panicgirl}}||739||636||0||17||0||0||0||10||1 |- |167||152||{{u|Mariko}}||734||689||0||0||0||0||0||0||0 |- |168||155||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3 |- |169||144||{{u|Mheidegger}}||723||748||7||2||0||0||0||6||3 |- |170||162||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0 |- |171||173||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2 |- |172||222||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1 |- |173||156||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2 |- |174||154||{{u|Εὐθυμένης}}||697||679||13||0||0||0||0||5||0 |- |175||163||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0 |- |176||209||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24 |- |177||196||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36 |- |178||167||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0 |- |179||228||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2 |- |180||202||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0 |- |181||166||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0 |- |182||157||{{u|Epoxa-HH}}||663||651||0||0||5||0||0||10||1 |- |183||219||{{u|Syrlybek}}||658||390||5||53||4||9||0||68||17 |- |184||191||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0 |- |185||189||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0 |- |186||158||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||654||649||0||1||0||0||0||4||0 |- |187||172||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21 |- |188||174||{{u|Амзе Магжан}}||645||571||0||0||0||0||0||47||0 |- |189||168||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0 |- |190||176||{{u|IArhunI}}||640||569||7||9||0||0||0||26||11 |- |191||216||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2 |- |192||214||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||4||0||152||13 |- |193||226||{{u|Zhandos02}}||620||265||3||4||11||0||0||247||0 |- |194||195||{{u|Aseke16}}||616||524||25||0||7||1||0||17||12 |- |195||178||{{u|Bauyr03}}||615||555||0||0||0||0||0||37||0 |- |196||184||{{u|Makhanov}}||613||542||0||0||0||0||0||0||1 |- |197||171||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0 |- |198||177||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3 |- |199||180||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |200||170||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3 |- |201||179||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0 |- |202||230||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0 |- |203||182||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0 |- |204||227||{{u|Eldar zh96}}||575||246||132||6||2||80||0||23||6 |- |205||187||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0 |- |206||199||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0 |- |207||192||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0 |- |208||206||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||467||0||0||1||0||0||24||0 |- |209||203||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1 |- |210||205||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||469||0||0||5||0||0||33||2 |- |211||198||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0 |- |212||185||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||553||541||0||0||0||0||0||0||0 |- |213||197||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||552||523||9||0||0||0||0||1||0 |- |214||186||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0 |- |215||190||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0 |- |216||200||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0 |- |217||221||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0 |- |218||208||{{u|Olkikz}}||529||447||0||14||0||0||0||0||0 |- |219||194||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0 |- |220||181||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |221||217||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||392||0||0||0||3||0||44||1 |- |222||218||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||391||0||36||0||0||0||1||1 |- |223||183||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0 |- |224||207||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0 |- |225||212||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||428||0||0||44||0||0||0||0 |- |226||223||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12 |- |227||201||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0 |- |228||225||{{u|Murat Karibay}}||518||270||183||0||0||0||27||7||8 |- |229||215||{{u|Chingiz Nazbiev}}||514||420||29||0||54||12||0||0||0 |- |230||211||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0 |- |231||210||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0 |- |232||232||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] oxiq780m976xmbyo3te4spkul18tg3w Уикипедия:Өңдеме саны бойынша боттар 4 675089 3576616 3576071 2026-04-04T11:00:25Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3576616 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСБ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|BolatbekBot}}||515645||380122||110090||1||5897||3||1||19437||23 |- |2||2||{{u|EmausBot}}||145863||131239||957||0||13593||6||0||46||22 |- |3||3||{{u|ArystanbekBot}}||131650||127452||530||15||62||17||10||2859||680 |-style="background-color:#ccf" |4||4||{{u|Legobot}}||119565||112799||457||0||6067||15||0||85||142 |- |5||119||{{u|New user message}}||112270||1||0||0||0||0||0||112269||0 |-style="background-color:#ccf" |6||5||{{u|MerlIwBot}}||105855||88199||6297||0||10800||24||0||36||497 |- |7||6||{{u|InternetArchiveBot}}||86978||86978||0||0||0||0||0||0||0 |- |8||7||{{u|GaiJinBot}}||79350||79335||7||0||0||0||0||3||5 |- |9||8||{{u|BekusBot}}||50484||50191||232||3||53||0||0||4||1 |-style="background-color:#ccf" |10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43054||41964||1||0||1089||0||0||0||0 |- |11||10||{{u|Xqbot}}||26587||22814||42||0||3648||2||0||59||22 |- |12||11||{{u|Luckas-bot}}||22676||17397||3||0||5264||1||0||8||3 |- |13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18278||8490||13||0||9719||0||0||56||0 |-style="background-color:#ccf" |14||12||{{u|ZéroBot}}||17395||14827||0||0||2561||0||0||7||0 |- |15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14444||13468||426||1||0||83||0||387||40 |- |16||14||{{u|Kasymbot}}||13743||13243||240||4||8||22||0||171||42 |- |17||15||{{u|SieBot}}||13062||12830||0||0||214||0||0||18||0 |- |18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134 |-style="background-color:#ccf" |19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1 |-style="background-color:#ccf" |20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9374||8087||0||0||1283||0||0||2||2 |- |21||16||{{u|Kia content bot}}||9131||9131||0||0||0||0||0||0||0 |- |22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126 |- |23||24||{{u|Nurtenge}}||7916||5400||960||137||625||40||22||527||187 |-style="background-color:#ccf" |24||22||{{u|Addbot}}||7608||6153||1043||1||295||18||0||5||90 |-style="background-color:#ccf" |25||38||{{u|ArthurBot}}||7544||2786||26||0||4714||6||0||12||0 |- |26||121||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0 |- |27||26||{{u|Vagobot}}||7330||4673||63||0||2585||0||0||3||6 |- |28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4 |- |29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5305||5305||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2 |-style="background-color:#ccf" |31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0 |- |32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0 |- |33||29||{{u|MelancholieBot}}||4425||4208||2||0||210||0||0||5||0 |-style="background-color:#ccf" |34||34||{{u|TjBot}}||4252||3316||0||0||935||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |35||31||{{u|Dexbot}}||3738||3677||0||0||51||0||0||10||0 |-style="background-color:#ccf" |36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0 |- |37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0 |- |38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0 |- |39||35||{{u|NurbekBot}}||3257||3254||0||0||0||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |40||55||{{u|MastiBot}}||3201||1172||31||0||1990||0||0||2||6 |- |41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0 |- |42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0 |- |46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2 |-style="background-color:#ccf" |47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2 |- |48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2061||2036||0||0||5||0||0||20||0 |-style="background-color:#ccf" |49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1968||1944||0||0||22||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0 |-style="background-color:#ccf" |53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1704||1702||0||0||0||0||0||2||0 |- |54||50||{{u|Aitan bot}}||1555||1536||0||0||0||0||0||19||0 |-style="background-color:#ccf" |55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1 |-style="background-color:#ccf" |56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1 |-style="background-color:#ccf" |57||54||{{u|YiFeiBot}}||1359||1192||69||0||83||9||0||0||3 |- |58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0 |-style="background-color:#ccf" |59||53||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1 |- |60||80||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945 |- |61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0 |- |62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1 |-style="background-color:#ccf" |63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3 |- |64||65||{{u|JhsBot}}||1136||845||2||0||277||0||0||12||0 |-style="background-color:#ccf" |65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11 |- |66||58||{{u|TuranBot}}||1122||1047||28||2||4||6||0||29||6 |- |67||59||{{u|PipepBot}}||1048||1033||0||0||1||0||0||13||1 |-style="background-color:#ccf" |68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1 |- |69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1 |-style="background-color:#ccf" |70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0 |-style="background-color:#ccf" |71||68||{{u|Amirobot}}||806||739||0||0||66||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0 |- |75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0 |- |76||127||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0 |-style="background-color:#ccf" |77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0 |-style="background-color:#ccf" |78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0 |- |79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13 |-style="background-color:#ccf" |80||97||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0 |- |83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0 |- |84||82||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0 |- |85||81||{{u|Memty Bot}}||305||206||0||0||87||0||0||3||9 |-style="background-color:#ccf" |86||86||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0 |-style="background-color:#ccf" |87||79||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0 |- |88||87||{{u|Chandlerriggs5}}||280||148||2||0||2||0||0||108||14 |-style="background-color:#ccf" |89||94||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0 |- |90||83||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |91||84||{{u|Chobot}}||219||176||0||0||41||0||0||2||0 |- |92||85||{{u|Kasymovbot}}||170||166||2||0||0||1||0||1||0 |- |93||126||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152 |- |94||128||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |95||88||{{u|KiranBOT}}||150||148||0||0||0||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |96||89||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2 |-style="background-color:#ccf" |97||90||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |98||93||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |99||92||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0 |- |100||102||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2 |- |101||91||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0 |-style="background-color:#ccf" |102||95||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3 |-style="background-color:#ccf" |103||96||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2 |-style="background-color:#ccf" |104||98||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0 |- |105||99||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1 |- |106||100||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0 |- |107||101||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |108||103||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0 |- |109||124||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1 |-style="background-color:#ccf" |110||104||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0 |- |111||109||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |112||106||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |113||105||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |114||129||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |115||107||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |116||108||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |117||111||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |118||110||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |119||131||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ccf" |120||112||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |121||114||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |122||113||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |123||133||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0 |- |124||116||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |125||135||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0 |- |126||123||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0 |- |127||115||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |128||134||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0 |-style="background-color:#ccf" |129||117||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0 |- |130||122||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |131||125||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |132||130||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |133||120||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |- |134||118||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |135||132||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]] 2twn2qnucidndgaexdnp75npaow4y5o Уикипедия:Бет бастауы бойынша қатысушылар 4 675116 3576110 3575478 2026-04-03T13:07:13Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3576110 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ББҚ}}<center>{{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!Қатысушы!!Мақалалар!!Бағыттау беттері!!Айрық беттер!!Үлгілер!!Санаттар!!Файлдар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Метапедиялық (Уикипедия) |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BolatbekBot}}||107917||25625||5||36754||4335||0||11||0||0 |- |1||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||8246||1156||3||152||7079||144||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kia content bot}}||7820||950||164||0||0||0||0||0||0 |- |2||{{u|Салиха}}||7259||84||695||187||814||2150||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|NurbekBot}}||3137||114||2||0||0||0||0||0||0 |- |3||{{u|Мағыпар}}||2428||41||0||54||33||547||1||0||0 |- |4||{{u|Ерден Карсыбеков}}||2248||103||10||196||84||0||56||0||4 |- |5||{{u|SSE}}||2189||97||3||165||0||107||0||0||0 |- |6||{{u|Meruyert}}||1940||63||1||0||0||0||0||0||0 |- |7||{{u|Maira Yessenbekova}}||1751||45||2||31||0||0||0||0||0 |- |8||{{u|Polat Alemdar}}||1709||484||50||139||16||112||0||0||10 |- |9||{{u|Dinkaz}}||1592||142||4||0||0||115||0||0||0 |- |10||{{u|Yerzhankyzy}}||1394||35||2||0||0||0||0||0||0 |- |11||{{u|Hardworking}}||1359||63||0||42||0||0||0||0||0 |- |12||{{u|Alamgir}}||1358||106||4||2||410||8||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Aitan bot}}||1344||157||5||0||0||0||0||0||0 |- |13||{{u|Abdi arman}}||1341||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |14||{{u|Bolatbek}}||1312||982||33||2132||529||149||160||18||78 |- |15||{{u|Toktakynbaev}}||1281||43||2||4||0||73||0||0||0 |- |16||{{u|Gulzat246}}||1275||97||5||0||0||16||0||0||0 |- |17||{{u|Орел Карл}}||1272||310||1||304||80||24||0||0||0 |- |18||{{u|Zhuka iitu}}||1192||90||2||0||0||1||0||0||0 |- |19||{{u|Zhigitbek}}||1178||34||2||0||25||0||0||0||0 |- |20||{{u|Bauka91 91}}||1165||50||3||0||0||0||0||0||0 |- |21||{{u|GanS NIS}}||1083||221||61||197||437||52||14||0||52 |- |22||{{u|Ulan}}||1073||631||59||108||3227||77||0||0||17 |- |23||{{u|Aizhanka aaa}}||998||19||0||0||0||0||0||0||0 |- |24||{{u|AlefZet}}||994||463||57||1270||261||100||1||49||25 |- |25||{{u|BekaIITU}}||993||32||6||0||0||0||0||0||0 |- |26||{{u|Aghia7}}||957||115||0||0||0||1||0||0||0 |- |27||{{u|2rk}}||923||43||1||0||0||98||0||0||0 |- |28||{{u|G55}}||918||42||0||0||0||50||0||0||0 |- |29||{{u|Nurkhan}}||902||99||13||336||4||25||0||1||0 |- |30||{{u|82.200.154.115}}||879||41||7||16||4||0||0||0||0 |- |31||{{u|Bakdauren}}||877||32||0||0||0||102||0||0||0 |- |32||{{u|Kaiyr}}||862||307||43||20||71||7||25||3||3 |- |33||{{u|Egorkz}}||861||56||3||0||0||64||0||0||0 |- |34||{{u|Rasulzhan}}||847||37||1||0||0||0||0||0||0 |- |35||{{u|Ayauly}}||845||38||0||0||0||28||0||0||0 |- |36||{{u|Ismukhammed}}||815||109||1||478||174||223||346||0||3 |- |37||{{u|Ordabekov Azamat}}||766||19||2||0||0||72||0||0||0 |- |38||{{u|Kyrmyzy gul}}||749||44||3||1||0||0||0||0||0 |- |39||{{u|Merey}}||737||51||0||0||0||237||0||0||0 |- |40||{{u|Araichik}}||629||53||0||100||0||75||0||0||0 |- |41||{{u|DinDK}}||613||17||0||0||0||0||0||0||0 |- |42||{{u|Nelli}}||580||21||2||0||0||0||0||0||0 |- |43||{{u|Нурасылл}}||557||17||0||6||9||0||0||0||0 |- |44||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||545||1632||168||18||7595||188||0||1||11 |- |45||{{u|Azim Nurbergen}}||535||11||17||0||0||15||0||0||0 |- |46||{{u|Dauren}}||529||35||1||0||0||14||0||0||0 |- |47||{{u|Casserium}}||522||186||72||75||331||48||0||7||0 |- |48||{{u|Zhaksilik}}||519||30||0||3||5||25||9||0||0 |- |49||{{u|Masalbaeva}}||515||16||2||0||0||0||0||0||0 |- |50||{{u|GulzhanOmarova}}||509||10||8||0||0||1||0||0||0 |- |51||{{u|Аян Жанайсов}}||489||26||0||0||0||0||0||0||0 |- |52||{{u|Nurken}}||486||451||3||627||4548||29||0||1||3 |- |53||{{u|P.Nurgisa}}||478||18||18||0||0||0||0||0||0 |- |54||{{u|Daneker}}||468||23||0||0||0||251||0||0||0 |- |55||{{u|Nick jan}}||456||155||1||0||0||67||0||0||0 |- |56||{{u|Inkar}}||452||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |57||{{u|Аскаров}}||449||53||0||11||0||82||0||0||0 |- |58||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||437||9||4||13||13||0||0||0||0 |- |59||{{u|Sergazyyev}}||435||19||3||0||0||13||0||0||0 |- |60||{{u|1nter pares}}||408||291||0||0||141||3||0||0||4 |- |61||{{u|Bailarbekov}}||408||10||1||0||0||0||0||0||0 |- |62||{{u|Акбота Казыбекова}}||408||34||3||0||0||90||0||0||0 |- |63||{{u|Sagzhan}}||405||76||1||11||132||28||0||0||0 |- |64||{{u|Tulya}}||397||27||1||0||0||0||0||0||0 |- |65||{{u|Abdrazakhova a}}||383||12||0||0||0||14||0||0||0 |- |66||{{u|Касымхан}}||377||13||0||0||0||2||0||0||0 |- |67||{{u|Stella~kkwiki}}||375||20||8||0||0||0||0||0||0 |- |68||{{u|Mariko}}||368||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |69||{{u|Амзе Магжан}}||361||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |70||{{u|Wikiped4ik}}||356||30||0||0||0||58||0||0||0 |- |71||{{u|Аязбаев Даурен}}||356||9||36||0||0||0||0||0||0 |- |72||{{u|Madina Kilybayeva}}||350||10||0||0||0||0||0||0||0 |- |73||{{u|Akbota.b}}||345||13||0||0||0||63||0||0||0 |- |74||{{u|TheNomadEditor}}||341||33||0||0||1458||1||0||0||0 |- |75||{{u|Erboldilyara}}||338||150||1||0||179||0||0||0||0 |- |76||{{u|Makhanov}}||337||31||0||0||0||0||0||0||0 |- |77||{{u|Ashina}}||319||158||3||56||22||41||21||0||21 |- |78||{{u|Batyrbek.kz}}||317||306||207||23||499||7||1||0||0 |- |79||{{u|Olkikz}}||306||20||1||0||0||14||0||0||0 |- |80||{{u|Murager Seraly}}||305||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |81||{{u|Btalgat}}||304||0||108||0||0||0||0||0||0 |- |82||{{u|Alphy Haydar}}||303||200||4||7||17||1||0||0||0 |- |83||{{u|Alfiya}}||299||13||1||0||0||17||0||0||0 |- |84||{{u|AnelK NIS}}||280||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |85||{{u|Rayurad mc}}||274||51||1||0||0||0||0||0||0 |- |86||{{u|Нақып Нұрғали}}||273||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |87||{{u|Esetok}}||271||500||32||72||128||2||33||2||4 |- |88||{{u|Panicgirl}}||265||10||0||0||0||17||0||0||0 |- |89||{{u|TalgatSnow}}||265||122||3||84||304||52||0||5||0 |- |90||{{u|Shynbolat}}||264||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||{{u|Kas77777}}||261||10||0||0||0||9||0||0||0 |- |92||{{u|Капысова Айдана}}||252||1||17||0||0||0||0||0||0 |- |93||{{u|Mary}}||247||30||2||0||0||0||0||0||0 |- |94||{{u|Orkaarys}}||243||11||4||0||0||0||0||0||0 |- |95||{{u|Rake}}||242||11||0||0||0||35||0||0||0 |- |96||{{u|Liquorkaru}}||241||46||1||4||5||173||0||0||0 |- |97||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||232||320||4||873||101||121||176||24||49 |- |98||{{u|Sazhlo}}||227||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |99||{{u|Gulnar7}}||226||15||0||0||0||2||0||0||0 |- |100||{{u|Eranz}}||225||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |101||{{u|Ergalym}}||223||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |102||{{u|Belekov Syrym}}||222||5||0||0||0||45||0||0||0 |- |103||{{u|Магпар}}||221||15||1||4||13||63||0||0||0 |- |104||{{u|Rasul kz91}}||220||18||2||0||0||12||0||0||0 |- |105||{{u|Andrey 1002}}||218||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |106||{{u|Ардак Нурмаханова}}||218||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |107||{{u|KoishymanovaG}}||216||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |108||{{u|Shymnis 7b dayana}}||212||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |109||{{u|AkaMasteR}}||207||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |110||{{u|Dauylbai Aidar}}||205||1||0||132||0||0||0||0||0 |- |111||{{u|Isslam}}||204||8||3||0||0||0||0||0||0 |- |112||{{u|Aimanber}}||203||6||0||0||0||57||0||0||0 |- |113||{{u|Jess from GS}}||200||8||4||0||0||0||0||0||0 |- |114||{{u|Баха}}||199||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |115||{{u|Adiladil}}||196||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |116||{{u|Yessenbay}}||195||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |117||{{u|Sabinabekkulnis}}||194||33||0||0||0||0||0||0||0 |- |118||{{u|Qozha}}||192||65||0||0||6||0||1||0||0 |- |119||{{u|GaiJin}}||191||100||10||95||153||16||3||1||49 |- |120||{{u|Yerlik}}||187||2||18||0||0||0||0||0||0 |- |121||{{u|Нурия}}||187||0||31||0||0||0||0||0||0 |- |122||{{u|Coffee86}}||185||65||2||0||5||0||0||0||0 |- |123||{{u|Абдухамитова Асем}}||183||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |124||{{u|Alukaaika}}||182||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |125||{{u|Sultan bek}}||179||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |126||{{u|Qarakesek}}||177||158||3||12||13||72||0||0||21 |- |127||{{u|Syrymzhan}}||177||0||0||0||0||152||0||0||0 |- |128||{{u|Балнұр Сүгірәлиева}}||173||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |129||{{u|Айдос уики}}||169||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |130||{{u|Bakbergenov}}||168||4||0||0||0||167||0||0||0 |- |131||{{u|Badyroff}}||165||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |132||{{u|Mista m}}||165||6||3||0||0||0||0||0||0 |- |133||{{u|Ekontai}}||162||13||3||0||0||0||0||0||0 |- |134||{{u|Giovani90}}||158||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |135||{{u|ShadZ01}}||158||22||0||32||81||40||0||0||0 |- |136||{{u|Оразгелді Гүлмира}}||158||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |137||{{u|Dinarakukenova}}||157||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |138||{{u|Aibol dos}}||156||8||2||0||0||0||0||0||0 |- |139||{{u|Ali.otkelbayev}}||155||6||2||0||0||2||0||0||0 |- |140||{{u|Daniyar}}||155||224||5||141||114||270||123||0||6 |- |141||{{u|Аскар}}||154||7||0||0||1||18||0||0||0 |- |142||{{u|Мұқтар Құндыз}}||151||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |143||{{u|Almat IS106R}}||149||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||{{u|Arystanbek}}||147||243||7||555||261||206||110||362||306 |- |145||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||147||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |146||{{u|Еркін Мадина}}||147||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |147||{{u|Anvar1101}}||146||18||4||0||0||15||0||0||0 |- |148||{{u|Tursinay}}||146||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |149||{{u|Akba.nis.13}}||144||4||0||0||0||16||0||0||0 |- |150||{{u|Asslan best}}||144||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |151||{{u|Тұран}}||143||56||1||4||77||21||0||0||0 |- |152||{{u|Almer}}||142||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |153||{{u|Mukhin}}||141||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |154||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||140||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |155||{{u|Nurgul-Ayapova}}||139||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |156||{{u|ASLANTORRET}}||138||17||2||0||0||0||0||0||0 |- |157||{{u|Lord kainon}}||138||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |158||{{u|Majilis}}||138||39||0||4||68||0||0||0||0 |- |159||{{u|Amangali}}||137||5||2||0||0||2||0||0||0 |- |160||{{u|Aidyn91}}||136||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |161||{{u|EraAhmer}}||134||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |162||{{u|Miras IITU}}||134||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |163||{{u|Nkipshak}}||134||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |164||{{u|Nurs}}||133||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |165||{{u|MegaKz}}||132||4||6||0||0||0||0||0||0 |- |166||{{u|Aitolkyn}}||131||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |167||{{u|Shim99}}||129||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |168||{{u|Shynassylov}}||129||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |169||{{u|Алия Султанмуратова}}||129||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |170||{{u|Бергалиев}}||129||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |171||{{u|Gauhar}}||127||9||2||0||0||1||0||0||0 |- |172||{{u|Kuandyk97}}||127||3||0||0||0||50||0||0||0 |- |173||{{u|Nursultan nur}}||126||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |174||{{u|Fariiiza KABYL}}||123||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |175||{{u|Kuatov Kanat}}||122||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |176||{{u|Калыбай Салтанат}}||122||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |177||{{u|Сәуір 1}}||121||15||0||3||1||5||0||0||0 |- |178||{{u|Nurtenge}}||120||32||3||128||188||59||1||5||2 |- |179||{{u|137.132.3.10}}||118||58||0||0||0||0||0||0||0 |- |180||{{u|Umka}}||117||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |181||{{u|Tylerdurdenkz}}||114||2||1||1||15||25||0||0||0 |- |182||{{u|Азамат Болатұлы}}||114||2||0||0||0||57||0||0||0 |- |183||{{u|6ri11iant}}||113||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |184||{{u|Nazik ktl}}||113||15||0||0||0||0||0||0||0 |- |185||{{u|ShymNIS 9BSunkarJR11}}||112||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |186||{{u|Shyngys***}}||112||6||5||0||0||0||0||0||0 |- |187||{{u|Yerkezhan Nis}}||112||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||{{u|Zhaniya92}}||112||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |189||{{u|I.torebekkyzy01}}||111||27||0||0||0||0||0||0||0 |- |190||{{u|Armanayk}}||110||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||{{u|Galjat1992}}||110||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |192||{{u|Mariyam}}||110||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |193||{{u|Sagitora}}||110||13||4||0||0||0||0||0||0 |- |194||{{u|Itwnik}}||109||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |195||{{u|True useR}}||109||10||0||0||1||0||0||0||0 |- |196||{{u|Mira01}}||108||11||0||0||0||0||19||0||1 |- |197||{{u|Adik}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |198||{{u|Baizhanov nursultan}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |199||{{u|Абылай}}||106||44||3||104||98||26||17||0||8 |- |200||{{u|Baha99}}||105||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||{{u|Bgalimzh}}||105||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |202||{{u|Талгат Ибраев}}||105||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||{{u|Шайнүсіп}}||105||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |204||{{u|Madina Kali}}||103||2||0||0||0||9||0||0||0 |- |205||{{u|Kafarik}}||102||150||0||26||4||7||1||0||2 |- |206||{{u|Ulai}}||102||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |207||{{u|IL68}}||101||10||0||48||29||0||0||0||0 |- |208||{{u|Қабиденов Сакен}}||101||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||{{u|Aizhok}}||100||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |210||{{u|Arkow}}||100||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |211||{{u|Bakhytbek}}||99||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |212||{{u|Mma}}||99||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |213||{{u|NIS Semey Moldir}}||99||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |214||{{u|NIS Zhuldyz}}||99||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |215||{{u|Drift}}||98||62||6||17||422||1||0||0||0 |- |216||{{u|Юсуф Худайберген}}||98||30||0||0||36||0||0||0||0 |- |217||{{u|Euphoria~kkwiki}}||97||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |218||{{u|IArhunI}}||97||55||0||0||0||9||0||0||0 |- |219||{{u|Araika11nis}}||96||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |220||{{u|Dana kushen}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |221||{{u|NIS Kelsingazin Yerassyl}}||96||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |222||{{u|Байдуллаев Абылайхан}}||96||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |223||{{u|Ilyasseawave}}||94||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |224||{{u|Mariya}}||94||1||0||0||0||29||0||0||0 |- |225||{{u|Niyarov Azamat}}||93||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |226||{{u|Niyazbek}}||93||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |227||{{u|Aiganym Moldagulova}}||92||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |228||{{u|Ali Rustamov}}||92||1||0||89||0||0||0||0||0 |- |229||{{u|Amanek}}||92||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |230||{{u|Zhanseit}}||92||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |231||{{u|Epoxa-HH}}||91||9||1||0||5||0||0||0||0 |- |232||{{u|Sanzhar s}}||91||2||2||0||0||0||0||0||0 |- |233||{{u|Almas Kenebay}}||90||13||1||0||0||0||0||0||0 |- |234||{{u|ShymNis 8cSAruzhan}}||90||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |235||{{u|Dxz3817}}||89||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |236||{{u|Erka it}}||89||6||2||0||0||0||0||0||0 |- |237||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||89||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |238||{{u|Djduxhx}}||88||8||0||0||24||13||0||0||0 |- |239||{{u|Nurlybay}}||88||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |240||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||88||11||0||0||0||36||0||0||0 |- |241||{{u|Eldar.mir}}||87||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |242||{{u|Legendary777}}||87||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |243||{{u|ShymNis 8aNurlybanu}}||87||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |244||{{u|Wiki PSP}}||87||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |245||{{u|Аягөз Загиева}}||87||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |246||{{u|Alima}}||86||2||0||0||0||0||0||0||7 |- |247||{{u|TemirlanSarsen}}||86||0||0||2||26||52||0||0||0 |- |248||{{u|Abulkhair}}||85||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |249||{{u|Eszhanov}}||85||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |250||{{u|Aiba-diamantik}}||84||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |251||{{u|Doors}}||84||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |252||{{u|Zamantay}}||84||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |253||{{u|Adaulet}}||83||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |254||{{u|Aliba}}||83||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |255||{{u|Dina2013a}}||83||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |256||{{u|SemeyNIS AshimovaZhuldyz}}||83||5||0||0||0||2||0||0||0 |- |257||{{u|Zhortabayev}}||83||3||1||0||0||9||0||0||0 |- |258||{{u|Ақбота Архабаева}}||83||16||1||0||0||0||0||0||0 |- |259||{{u|Bauka}}||82||3||0||26||1||2||0||0||0 |- |260||{{u|Аружан Жамбулатова}}||82||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |261||{{u|Жуланова Жанель}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |262||{{u|Сейтжагыпарова Тогжан}}||82||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |263||{{u|Сейтхан Мұхамеджан}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |264||{{u|Ainur}}||81||5||2||0||0||13||0||0||0 |- |265||{{u|SEMANUR}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |266||{{u|Жүнісов Дархан}}||81||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |267||{{u|Әлинұр}}||81||74||0||28||22||38||17||0||2 |- |268||{{u|NErnur98}}||80||5||0||0||54||0||0||0||0 |- |269||{{u|Aishmano}}||79||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |270||{{u|Aru Omarali}}||79||5||0||0||0||40||0||0||0 |- |271||{{u|Dzhos}}||79||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |272||{{u|Kamilanisemey}}||79||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |273||{{u|Kiikbayeva Sholpan}}||79||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |274||{{u|ChinaRM}}||78||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |275||{{u|Olzhas707}}||78||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |276||{{u|Bmyrzali}}||77||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |277||{{u|НИШ Гайсина Айсары}}||77||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |278||{{u|Madi Dos}}||76||21||0||51||21||40||1||0||3 |- |279||{{u|Кырмызов}}||76||12||1||0||0||12||0||0||0 |- |280||{{u|Amiyeva}}||75||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |281||{{u|Kulzhabay.nm}}||75||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |282||{{u|84.240.194.0}}||74||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |283||{{u|Kasymov}}||74||659||7||2970||522||92||0||38||4 |- |284||{{u|Xialuahan}}||74||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |285||{{u|Ақбота}}||74||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |286||{{u|Палуан}}||74||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |287||{{u|Khan}}||73||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |288||{{u|Sibom}}||73||497||89||79||176||3||1||0||3 |- |289||{{u|Toganbay Nurtau}}||73||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |290||{{u|Шапырашты}}||73||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |291||{{u|Superkukuruza}}||72||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |292||{{u|Zhaukhazyn01}}||72||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |293||{{u|Birzhan Bauyrzhan}}||70||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |294||{{u|Жунисова Балжан}}||70||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |295||{{u|Ықласова Аружан}}||70||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |296||{{u|А.С.Кизиров}}||68||28||0||0||1||1||9||0||0 |- |297||{{u|Дәулеткерей}}||68||2||0||0||0||39||0||0||0 |- |298||{{u|Kmoksy}}||67||152||3||0||187||0||0||0||0 |- |299||{{u|Zhanna}}||67||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |300||{{u|Aset Bukerov}}||66||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |301||{{u|Yustinka}}||66||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |302||{{u|Абат Диана}}||66||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |303||{{u|Абдрахманов Димаш}}||66||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |304||{{u|A1k0wa}}||65||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |305||{{u|Nurbek Matzhani}}||65||287||0||11||0||35||6||0||2 |- |306||{{u|Ташметов шахрух}}||65||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |307||{{u|Adik Sagatov}}||64||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |308||{{u|Madinabai}}||64||9||0||0||0||16||0||0||0 |- |309||{{u|Bakytgul}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |310||{{u|BaskaIlyas}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |311||{{u|Beisen}}||63||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |312||{{u|Kz Nomad}}||63||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |313||{{u|Nura tk.nis}}||63||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |314||{{u|AlibekKS}}||62||209||12||7||350||3||4||0||3 |- |315||{{u|Kuralay Akhmetova}}||61||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |316||{{u|RaiymbekZh}}||61||35||3||1||4||0||0||0||1 |- |317||{{u|195.189.70.90}}||59||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |318||{{u|Ayake}}||59||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |319||{{u|Tansholpan}}||59||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |320||{{u|Бекжан Аронов}}||59||18||0||0||0||7||0||0||0 |- |321||{{u|ДаниярБөріханұлы}}||59||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |322||{{u|Мира Белль}}||59||2||0||1||4||0||0||0||2 |- |323||{{u|Aigerimamirgali}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |324||{{u|Dastan omirbek}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |325||{{u|Magzhan}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |326||{{u|Yamanzho}}||58||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |327||{{u|Жани}}||58||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |328||{{u|Қабыле Қазбек}}||58||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |329||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||57||1||2||0||0||1||0||0||0 |- |330||{{u|Indira}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |331||{{u|Soccerman}}||57||16||0||8||4||10||0||0||0 |- |332||{{u|Zhansaya maubekova}}||57||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |333||{{u|Arruah}}||56||1||0||16||1||9||0||0||0 |- |334||{{u|Iceooloo}}||56||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |335||{{u|Amir~kkwiki}}||55||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |336||{{u|Zhannur.nis}}||55||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |337||{{u|Раушана}}||55||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |338||{{u|VirusMaster}}||54||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |339||{{u|Zhumash.alibek}}||54||3||0||2||13||0||0||0||0 |- |340||{{u|Мереке Ақбердықызы}}||54||0||0||0||0||56||0||0||0 |- |341||{{u|Nabi.kuanysh}}||53||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |342||{{u|Айдынгали}}||53||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |343||{{u|Danissimo92}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |344||{{u|Даурен Шарипов}}||52||0||0||17||0||24||0||0||0 |- |345||{{u|Досжан}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |346||{{u|Дорт-Гольц}}||51||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |347||{{u|Берик НИШ}}||50||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |348||{{u|Сағындық Нұрсұлтан}}||50||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |349||{{u|Alinur}}||49||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |350||{{u|Bekus}}||49||886||3||601||394||0||9||1||72 |- |351||{{u|Алтай9898}}||49||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |352||{{u|Лейла Серикбаева}}||49||35||0||0||0||0||0||0||0 |- |353||{{u|178.88.209.37}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |354||{{u|213.171.34.240}}||48||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |355||{{u|Kamila}}||48||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |356||{{u|Zhandos02}}||48||2||0||0||3||2||0||0||0 |- |357||{{u|Zhanik ast}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |358||{{u|Рахман999}}||48||55||2||27||13||14||0||0||1 |- |359||{{u|Alimas}}||47||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |360||{{u|No.Mad}}||47||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |361||{{u|Olzhas.Erevanov}}||47||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |362||{{u|84.240.207.80}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |363||{{u|92.47.219.50}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |364||{{u|Abay Izbassarov}}||46||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |365||{{u|Aigerima}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |366||{{u|Asset}}||46||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |367||{{u|Serik09}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |368||{{u|Stonesuite}}||46||21||0||17||0||5||0||0||0 |- |369||{{u|AsmirNIS}}||45||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |370||{{u|K sayan}}||45||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |371||{{u|Гулназлит}}||45||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |372||{{u|Ablayev92}}||44||7||5||0||0||0||0||0||0 |- |373||{{u|Balaburgem}}||44||7||0||3||14||26||0||0||1 |- |374||{{u|Kairatulyzharas}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |375||{{u|Mila 020702}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |376||{{u|AlibiKazken}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |377||{{u|Meryuert.tk.nis}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |378||{{u|Aren b}}||42||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |379||{{u|Tarikh Dias}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |380||{{u|АйнурНИШ}}||42||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |381||{{u|Елнур.001}}||42||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |382||{{u|Anarzhaksylykova}}||41||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |383||{{u|Dinara1711}}||41||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |384||{{u|Noyan}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |385||{{u|Минура}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |386||{{u|Талапова Айша}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |387||{{u|137.132.3.9}}||40||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |388||{{u|Asan00}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |389||{{u|Diamond~kkwiki}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |390||{{u|Mkanatbekkyzy}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |391||{{u|Mustafaalmas}}||40||65||2||41||212||0||0||0||0 |- |392||{{u|ShymNIS 9BZhansaya}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |393||{{u|Zhumalina}}||40||13||0||0||3||48||0||0||0 |- |394||{{u|Dilo0003}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |395||{{u|MuratbekErkebulan}}||39||17||0||44||63||0||1||0||0 |- |396||{{u|Syrlybek}}||39||2||0||1||1||29||1||0||2 |- |397||{{u|Zaza007zaza}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |398||{{u|Егор Шевченко}}||39||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |399||{{u|89.218.52.234}}||38||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |400||{{u|Bakytgul Salykhova}}||38||2||0||0||0||0||4||0||0 |- |401||{{u|Highklass}}||38||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |402||{{u|Kairzhan79}}||38||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |403||{{u|Mr.beket99}}||38||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |404||{{u|Арай нуруллаева}}||38||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |405||{{u|46.36.134.170}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |406||{{u|92.47.203.104}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |407||{{u|Aimanov kaisar}}||37||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |408||{{u|Aitan}}||37||2||1||0||1||1||0||0||0 |- |409||{{u|Almagul Ibragimova}}||37||1||0||0||0||7||0||0||0 |- |410||{{u|Нуржанкызы}}||37||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |411||{{u|AbMariya1991}}||36||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |412||{{u|Mheidegger}}||36||18||0||1||0||2||0||0||0 |- |413||{{u|178.88.215.3}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |414||{{u|Daniyal.aidarov5}}||35||16||2||0||4||0||0||0||0 |- |415||{{u|Ibraeva Moldir}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |416||{{u|Sandyraq}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |417||{{u|Yessentaikyzy}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |418||{{u|Маржан АК}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |419||{{u|Нұрбай Темірлан Садықұлы}}||35||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |420||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||35||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |421||{{u|AblayIITU}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |422||{{u|AnelBakayeva NIS}}||34||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |423||{{u|Beibaris123}}||34||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |424||{{u|Mustafinaskar}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |425||{{u|Nuriyashkin}}||34||0||11||0||0||0||0||0||0 |- |426||{{u|Ақыл}}||34||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |427||{{u|92.46.211.202}}||33||6||1||3||0||0||0||0||0 |- |428||{{u|Alima01NIS}}||33||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AshinaBot}}||33||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |429||{{u|Rash91}}||33||48||0||0||0||0||0||0||0 |- |430||{{u|Лаура Аманкулова}}||33||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |431||{{u|Aidanka}}||32||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |432||{{u|Andir}}||32||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |433||{{u|Karina Nurtazina}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |434||{{u|Аэлита Ануарқызы}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |435||{{u|Лёха Вырвиглаз}}||32||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |436||{{u|Kraibekovc}}||31||11||0||1||1||18||0||0||0 |- |437||{{u|Olzhas.Karazhanov}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |438||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||31||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |439||{{u|Ғауғауррр}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |440||{{u|Aimbetova Diana}}||30||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |441||{{u|Talghatuly}}||30||10||1||0||9||62||0||0||0 |- |442||{{u|Zhanarb}}||30||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |443||{{u|Zhanna Mukash}}||30||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |444||{{u|Багдат Б}}||30||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |445||{{u|95.58.148.237}}||29||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |446||{{u|Nurmuhan}}||29||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |447||{{u|Olzhas7}}||29||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |448||{{u|T.karlyga}}||29||1||3||0||0||0||0||0||0 |- |449||{{u|Аслан Жукенов}}||29||5||1||0||12||0||0||0||0 |- |450||{{u|88.204.196.37}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |451||{{u|Abylaikhan NIS}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |452||{{u|Aigerim ayanovna}}||28||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |453||{{u|Bumin Kagan}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |454||{{u|Dimash Kenesbek}}||28||21||0||0||0||0||0||0||0 |- |455||{{u|Jannur66}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |456||{{u|Света052}}||28||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |457||{{u|217.196.25.26}}||27||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |458||{{u|AdiyevaSaltanat}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |459||{{u|Keutaeva Aigerim}}||27||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |460||{{u|Lyazzat Kulmukanova}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |461||{{u|Бекзат Маратұлы}}||27||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |462||{{u|Болат Алтынай}}||27||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |463||{{u|Тойшыбек}}||27||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |464||{{u|Шокай}}||27||2||1||0||0||1||0||0||0 |- |465||{{u|Mirasamirkhanov}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |466||{{u|Shaikhislamova z}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |467||{{u|TINKO}}||26||2||0||12||0||0||0||0||0 |- |468||{{u|Tursynbek Balausa}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |469||{{u|Unc0}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |470||{{u|Utebayeva}}||26||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |471||{{u|Мекен ЖанеркеХБШ}}||26||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |472||{{u|Оразәлі Диас}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |473||{{u|2.133.110.195}}||25||9||0||2||1||0||0||0||0 |- |474||{{u|Asalimba}}||25||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |475||{{u|D.dilnaz02}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |476||{{u|Erg nis}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |477||{{u|Qanattan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |478||{{u|Saken kun}}||25||25||0||0||0||0||0||0||0 |- |479||{{u|Talgin}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |480||{{u|Talipzhan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |481||{{u|Айвентадор}}||25||17||0||3||0||0||1||0||1 |- |482||{{u|Мирамқызы Зарина}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |483||{{u|Әбілмажинов Ерасыл}}||25||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |484||{{u|Arystan~kkwiki}}||24||0||3||5||0||0||2||0||0 |- |485||{{u|Loleeonepie.nis}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |486||{{u|NIS AdletAskerov}}||24||0||0||0||0||10||0||0||0 |- |487||{{u|Shymnis7bzhanar}}||24||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |488||{{u|Истеный казах}}||24||5||1||10||1||5||0||0||0 |- |489||{{u|Нұртаева Қымбат Серікқызы}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |490||{{u|95.56.75.233}}||23||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |491||{{u|Aiymka}}||23||0||0||23||1||0||0||0||0 |- |492||{{u|Eldar zh96}}||23||13||3||39||1||6||29||0||1 |- |493||{{u|Erasylkz}}||23||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |494||{{u|MarzhanMay}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |495||{{u|Ni nelli}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |496||{{u|Rasulbek Adil}}||23||5||0||0||0||0||1||0||0 |- |497||{{u|Serik11024}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |498||{{u|Zhanbo}}||23||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |499||{{u|137.132.250.13}}||22||12||0||0||1||0||0||0||0 |- |500||{{u|84.240.196.128}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |501||{{u|As-Saghdi}}||22||5||0||2||0||0||0||0||0 |- |502||{{u|Bakyt.tass}}||22||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |503||{{u|Elena Muratbayeva}}||22||0||0||20||0||0||0||0||0 |- |504||{{u|LArhunl}}||22||12||0||0||0||1||0||0||0 |- |505||{{u|Murat12049}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |506||{{u|Ongalgan}}||22||5||0||0||1||1||0||0||0 |- |507||{{u|Turdibayeva Kazyna}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |508||{{u|Unknown Alash}}||22||28||0||0||0||0||0||0||0 |- |509||{{u|Тілеш Шолпан}}||22||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |510||{{u|707ztn}}||21||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |511||{{u|Aleka BM}}||21||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |512||{{u|Nazhmedenova Lunara}}||21||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |513||{{u|Ниялова Гүлфайруз}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |514||{{u|AlibekovaD}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |515||{{u|Almas Sadyquly}}||20||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |516||{{u|Dana1992}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |517||{{u|Didar.Bayan21NS}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |518||{{u|Galym kosman}}||20||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |519||{{u|Mustazhap}}||20||2||0||3||0||0||0||0||0 |- |520||{{u|Ramaduke}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |521||{{u|ShymNIS 7AAisha06}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |522||{{u|Zhansaya Bekpeissova}}||20||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |523||{{u|Zhansulu}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |524||{{u|Бейсекова Ботагөз}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |525||{{u|95.56.28.53}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |526||{{u|Attila~kkwiki}}||19||1||0||0||9||10||0||0||0 |- |527||{{u|Darhan2012}}||19||13||0||4||0||0||0||0||0 |- |528||{{u|Dosmedetova Sharizat}}||19||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |529||{{u|ErnatPointmakker}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |530||{{u|J dias}}||19||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |531||{{u|Айғаным Аманжолқызы}}||19||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |532||{{u|Бекханби Асанұлы}}||19||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |533||{{u|Әлнұр Қарабаев}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |534||{{u|84.240.202.214}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |535||{{u|AliyaTulepova}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |536||{{u|Bolat Temirov}}||18||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |537||{{u|Dinash}}||18||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |538||{{u|KaldarovNurymzhan}}||18||0||0||2||7||1||0||0||0 |- |539||{{u|Khamalitoo}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |540||{{u|MaksutZhansaya1}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |541||{{u|Martorellpedro}}||18||0||0||10||5||6||0||14||0 |- |542||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||18||8||0||0||0||25||0||0||0 |- |543||{{u|Qulqai}}||18||1||1||5||2||0||0||0||0 |- |544||{{u|Salta.zakir}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |545||{{u|Suleimen Koishybai}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |546||{{u|Бекемгүл}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |547||{{u|ГульназК}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |548||{{u|Маконяаа}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |549||{{u|Назым Хасенова}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |550||{{u|Шахадад}}||18||1||0||18||0||0||0||0||0 |- |551||{{u|Әбдіжәміл Алтынай}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |552||{{u|Әшім Қазына}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |553||{{u|178.88.221.240}}||17||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |554||{{u|Adaykz}}||17||0||0||1||16||3||0||0||0 |- |555||{{u|Nazerke Turym}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |556||{{u|Shymnis 7bmalika}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |557||{{u|Tulegenova1127}}||17||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |558||{{u|Диас Тлекбай}}||17||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |559||{{u|134.32.43.98}}||16||9||0||0||2||0||0||0||0 |- |560||{{u|46.4.124.141}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |561||{{u|A shyryn}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |562||{{u|Abukhan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |563||{{u|Akylbekov alen}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |564||{{u|Aruzhank NIS}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |565||{{u|Aubakirova Aisana}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |566||{{u|Hbsh nis Nurzhakyp 7a}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |567||{{u|Jarnamaqaz}}||16||11||0||29||0||11||0||0||0 |- |568||{{u|Mandarinka^^}}||16||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |569||{{u|Medet}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |570||{{u|ShymNIS 7cErkebulan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |571||{{u|Ziadinkyzy G}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |572||{{u|Аружан200}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |573||{{u|Енсебаева Мадина}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |574||{{u|Ербол Сармурзин}}||16||5||0||0||1||0||0||0||0 |- |575||{{u|2.132.35.66}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |576||{{u|92.46.208.105}}||15||0||0||3||0||0||0||0||0 |- |577||{{u|95.56.126.211}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |578||{{u|Aktoty25}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |579||{{u|Daniyar1}}||15||1||0||16||0||0||0||0||0 |- |580||{{u|Darigabolatbayeva}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |581||{{u|Esen48}}||15||1||5||0||0||24||0||0||0 |- |582||{{u|Kalimova}}||15||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |583||{{u|Rauank}}||15||4||0||11||3||2||3||0||1 |- |584||{{u|Smailhan Altinbek}}||15||0||0||16||0||0||0||0||0 |- |585||{{u|Бейсенова}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |586||{{u|Жаннұр Қанат}}||15||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |587||{{u|Лаура НИШ}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |588||{{u|Сейтхалиев Акжол}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |589||{{u|2.135.222.162}}||14||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |590||{{u|Galymmurat}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |591||{{u|Ice201~kkwiki}}||14||0||0||24||1||3||0||0||0 |- |592||{{u|Kenesbai Ainur}}||14||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |593||{{u|Kittenfreezer}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |594||{{u|Nazerke fcr}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |595||{{u|Nnk2000}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |596||{{u|Vladimir tutykin}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |597||{{u|Zatillan}}||14||7||0||1||0||3||0||0||0 |- |598||{{u|Аяжан Сарсенбаева}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |599||{{u|Дамира Амиржановна}}||14||0||0||0||0||44||0||0||0 |- |600||{{u|Жанна 555}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |601||{{u|Қалдар Салта}}||14||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |602||{{u|2.132.1.181}}||13||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |603||{{u|Aselhan}}||13||1||0||7||9||0||0||0||0 |- |604||{{u|Asset Qazaq}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |605||{{u|Khamitova nj NIS}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |606||{{u|Kwatt}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |607||{{u|NIS Semey Kabdygalieva Aizhan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |608||{{u|Sarahswan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |609||{{u|Shaubaeva Akmaral}}||13||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |610||{{u|Yulia}}||13||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |611||{{u|Абдижамил Алтынай}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |612||{{u|Гүлбақ Мұсақызы}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |613||{{u|Касымов Н.}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |614||{{u|Кинаятова Мадина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |615||{{u|Көбегенов Ғабит}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |616||{{u|Маржан торехановна}}||13||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |617||{{u|Әділханова Альбина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |618||{{u|88.204.169.42}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |619||{{u|89.218.169.202}}||12||3||0||9||0||0||0||0||0 |- |620||{{u|95.56.129.132}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |621||{{u|Aiym 02}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |622||{{u|Alan Sem}}||12||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |623||{{u|Bk-KLaS}}||12||2||0||2||4||5||2||0||0 |- |624||{{u|Carlos186}}||12||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |625||{{u|Erbol4ik}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |626||{{u|GALAXYFUN.NIS}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |627||{{u|ShymNIS 9BLaura}}||12||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |628||{{u|Tamerlansagitov}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |629||{{u|Нургиса Пшенбаев}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |630||{{u|Рахматулла Нұрқанат}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |631||{{u|Рысбаева Гульнара}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |632||{{u|СанияНИШ}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |633||{{u|Толғанай Жағыпар}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |634||{{u|178.88.218.41}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |635||{{u|Abatova saltanat}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |636||{{u|Aydos Zhengissov}}||11||2||0||26||1||3||0||0||0 |- |637||{{u|Bauyr03}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |638||{{u|FrederickEvans}}||11||2||0||0||31||0||0||0||0 |- |639||{{u|Mr. Karsybekov}}||11||3||0||14||1||0||12||0||1 |- |640||{{u|Балықшы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |641||{{u|Нұрбек Қасқырбаев}}||11||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |642||{{u|Саламат Алшын}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |643||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||11||13||5||0||37||0||0||0||0 |- |644||{{u|Өстемірова Ұлдана}}||11||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |645||{{u|178.88.217.199}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |646||{{u|2.132.100.62}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |647||{{u|22timur99}}||10||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |648||{{u|92.46.75.247}}||10||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |649||{{u|93.185.69.179}}||10||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |650||{{u|95.56.36.133}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |651||{{u|Ainur.winner}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |652||{{u|Akbota NIS}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |653||{{u|Ali.kz}}||10||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |654||{{u|Daur s}}||10||5||0||0||0||1||0||0||0 |- |655||{{u|Hevadee}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |656||{{u|Mahonty13}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |657||{{u|NIS Moldir Beken}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |658||{{u|Sultanuly}}||10||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |659||{{u|Zhumabek}}||10||0||0||1||3||0||0||0||0 |- |660||{{u|Айжан Мықтыбаева}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |661||{{u|Аршалы}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |662||{{u|Бауыржанұлы А.А}}||10||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |663||{{u|Ерасыл Жаныбеков}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |664||{{u|Канат Алимбаев}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |665||{{u|Мақпал гидролог}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |666||{{u|03ainura}}||9||15||0||0||0||0||0||0||0 |- |667||{{u|178.90.118.233}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |668||{{u|212.154.231.78}}||9||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |669||{{u|92.46.212.254}}||9||1||0||6||0||0||0||0||0 |- |670||{{u|95.56.31.239}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |671||{{u|95.56.40.164}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |672||{{u|Aidana Aibulatova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |673||{{u|Aisana Aubakirova}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |674||{{u|Aishabibi2000}}||9||0||0||0||0||8||0||0||0 |- |675||{{u|Aizhan Mussina}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |676||{{u|Akmaral.Erkul}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |677||{{u|Almas Sadıqūlı Arın}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |678||{{u|Almust}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |679||{{u|Amanamanainur}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |680||{{u|Arman Tursynbek}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |681||{{u|Erlan Ashirbayev}}||9||3||0||0||0||4||0||0||0 |- |682||{{u|Esagasy}}||9||4||1||0||1||0||0||0||0 |- |683||{{u|Happy little pill}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |684||{{u|Jhendin}}||9||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |685||{{u|Kazprose}}||9||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |686||{{u|Khamzin Nurzhan}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |687||{{u|Mrx.nis}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |688||{{u|NISAida}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |689||{{u|ShymNIS 7AMoldir}}||9||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |690||{{u|Zhatybaeyva}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |691||{{u|ZhHamit nis.tk}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |692||{{u|Айгерима Уалибек}}||9||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |693||{{u|Бедел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |694||{{u|Жанна Ж}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |695||{{u|Сламқұл Данияр}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |696||{{u|Хайролла Нарқыз}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |697||{{u|178.88.24.182}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |698||{{u|178.88.60.249}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |699||{{u|84.240.203.30}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |700||{{u|92.46.8.97}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |701||{{u|92.46.81.119}}||8||2||0||2||9||0||0||0||0 |- |702||{{u|95.56.186.238}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |703||{{u|Aleka1901}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |704||{{u|Alpamys1997}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |705||{{u|Aruzhan Bazhirova}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |706||{{u|AssanovaDana}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |707||{{u|BotaRaiym}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |708||{{u|Dambler}}||8||50||0||1||10||3||0||0||1 |- |709||{{u|Dianka Kamil}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |710||{{u|Don Raul}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |711||{{u|Incli}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |712||{{u|Kuralai Duisenova}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |713||{{u|Mattennut}}||8||5||0||0||0||3||0||0||0 |- |714||{{u|Muslim Qazaq}}||8||29||0||0||0||0||0||0||0 |- |715||{{u|S.abenova.00}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |716||{{u|Sekebai}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |717||{{u|Shymnis7bzhanaris}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |718||{{u|Tomiris2001}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |719||{{u|TrueNomadEditor}}||8||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |720||{{u|Zhumabay.Kerey}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |721||{{u|Айдын Ерекин}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |722||{{u|Алия Тілеуберді}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |723||{{u|Ерзатова Мөлдір}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |724||{{u|Ермон}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |725||{{u|Куралай нурланова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |726||{{u|Михайлов Игорь}}||8||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |727||{{u|Нұрымжан Аяпберген}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |728||{{u|Нұрғиса Ажиров}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |729||{{u|Раматуллаев Олжас}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |730||{{u|Серикбай Аружан}}||8||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |731||{{u|Толеубекова Адэль}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |732||{{u|Әсем Құдайбергенова}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |733||{{u|178.88.9.198}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |734||{{u|178.89.28.164}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |735||{{u|178.91.229.243}}||7||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |736||{{u|2.133.100.69}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |737||{{u|202.65.245.7}}||7||8||0||0||2||0||0||0||0 |- |738||{{u|212.19.159.34}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |739||{{u|61.248.143.2}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |740||{{u|62.84.60.8}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |741||{{u|92.47.205.125}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |742||{{u|92.47.239.3}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |743||{{u|95.59.114.141}}||7||1||0||4||2||0||0||0||0 |- |744||{{u|ABYLAI NIS}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |745||{{u|Aidana Bimyqova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |746||{{u|Aidos Adetbekov 777}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |747||{{u|Aizatonga}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |748||{{u|Akademix~kkwiki}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |749||{{u|Albergenius}}||7||14||1||6||2||1||0||0||0 |- |750||{{u|AmanbekAyauly}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |751||{{u|Arailym.Turganbayevna}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |752||{{u|Aseke16}}||7||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |753||{{u|Askar Alash}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |754||{{u|Auyelbekov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |755||{{u|AzharbaevaAida}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |756||{{u|Bakytnur}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |757||{{u|Barcatore92}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |758||{{u|Bauyrzhan123}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |759||{{u|Bekeshov Dias}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |760||{{u|BlizxQ}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |761||{{u|Ibrahim Kabdeshov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |762||{{u|JaSik}}||7||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |763||{{u|Jimmy&Friends 2}}||7||2||0||0||3||4||0||2||0 |- |764||{{u|KAigerim}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |765||{{u|Kazman322}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |766||{{u|KUckhocjothkei3}}||7||7||0||2||0||0||0||0||0 |- |767||{{u|Mladshiy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |768||{{u|Nazerke1540}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |769||{{u|NurayPerneshbai21nis}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |770||{{u|RaihanZakarina}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |771||{{u|Samatuly Serikbolsyn}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |772||{{u|Siqyrcy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |773||{{u|Torekhan Rysgul}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |774||{{u|Wixty}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |775||{{u|Yelubay Aidana}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |776||{{u|Yesnazarova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |777||{{u|Айжана Куанышова}}||7||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |778||{{u|Айнұр Ракишева}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |779||{{u|Алима Сакенқызы}}||7||6||1||0||1||0||0||0||0 |- |780||{{u|Бекнар Пармен}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |781||{{u|Диана НИШ}}||7||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |782||{{u|Еркінов Сүлеймен}}||7||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |783||{{u|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |784||{{u|Каипов Бекжан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |785||{{u|Кенжехан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |786||{{u|Шаимова Жазира}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |787||{{u|Әсем0000}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |788||{{u|178.88.17.168}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |789||{{u|178.88.223.244}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |790||{{u|178.88.239.27}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |791||{{u|178.90.66.104}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |792||{{u|178.90.85.177}}||6||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |793||{{u|2.133.0.217}}||6||2||0||1||2||0||0||0||0 |- |794||{{u|2.133.74.107}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |795||{{u|212.154.155.115}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |796||{{u|84.240.199.144}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |797||{{u|89.218.160.121}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |798||{{u|92.46.182.141}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |799||{{u|92.47.202.216}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |800||{{u|92.47.239.30}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |801||{{u|92.47.251.38}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |802||{{u|92.47.84.44}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |803||{{u|95.56.109.37}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |804||{{u|95.56.145.1}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |805||{{u|95.59.110.140}}||6||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |806||{{u|Aglamkhanm29}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |807||{{u|AigerimNIS02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |808||{{u|Aitzhan Yerkenaz}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |809||{{u|Aizhan Sagu}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |810||{{u|Aldogarov}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |811||{{u|Amina Toganbaeva}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |812||{{u|Arystanbek jr.}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |813||{{u|Asarseng}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |814||{{u|Ayakzm}}||6||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |815||{{u|Ayandaribayev}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |816||{{u|Bahtiar-erseit}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |817||{{u|Baknur\amangeldi}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |818||{{u|Balhanum}}||6||1||0||0||0||8||0||0||0 |- |819||{{u|Balkar Uzeyir}}||6||0||0||0||7||0||0||0||0 |- |820||{{u|Barcelona 777}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |821||{{u|Bekarys-02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |822||{{u|Bula 055}}||6||32||1||0||0||0||0||0||0 |- |823||{{u|Cekli829}}||6||6||0||3||12||0||0||0||0 |- |824||{{u|Chameleon shym}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |825||{{u|Choli}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |826||{{u|DastanNIS}}||6||0||0||0||0||6||0||0||0 |- |827||{{u|Daulet Xo}}||6||7||0||0||1||2||0||0||0 |- |828||{{u|Gugigug}}||6||6||0||0||0||1||0||0||0 |- |829||{{u|Gulzada}}||6||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |830||{{u|Hbsh Aiazhan 7b}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |831||{{u|Indira Alibekovna}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |832||{{u|Kamsster}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |833||{{u|Karigul B}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |834||{{u|Kristianmusic}}||6||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |835||{{u|Kulyash1998}}||6||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |836||{{u|Magnifon}}||6||0||0||0||0||0||0||0||1 |- |837||{{u|NIS Assanova}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |838||{{u|NIS Semey Nuray}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |839||{{u|NurpeiisYelnury}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |840||{{u|Oinar assem}}||6||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |841||{{u|Rustembekkyzy.kuralay}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |842||{{u|Saen}}||6||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |843||{{u|Salimbayeva Nailya}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |844||{{u|Shen Vyacheslav}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |845||{{u|Tangense}}||6||5||0||4||15||13||0||0||0 |- |846||{{u|Toktart}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |847||{{u|U.maratkyzy}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |848||{{u|Usenov Aibar}}||6||2||0||0||0||13||0||0||0 |- |849||{{u|Zhanaiym1998}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |850||{{u|Zhany}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |851||{{u|Аблайхан (ХБН)}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |852||{{u|Аида Куралбай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |853||{{u|Алима Кудайберген}}||6||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |854||{{u|Алтай2014}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |855||{{u|Алуа Бейімбет}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |856||{{u|Булегенова Балнур}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |857||{{u|Дастан Қабай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |858||{{u|Есіркеп Диана}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |859||{{u|Жасмина Миркаримова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |860||{{u|Жәнібек хан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |861||{{u|Мади Мусабеков}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |862||{{u|МұхтарҚаз}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |863||{{u|Назгүл Қуантқан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |864||{{u|Нұрбақыт}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |865||{{u|Ордабековна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |866||{{u|Рахметоллаева Мейрамгүл}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |867||{{u|Санжар Толепберген}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |868||{{u|Саурбаева Салтанат}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |869||{{u|Тұрғанов}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |870||{{u|Қызылқайың}}||6||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |871||{{u|178.91.161.109}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |872||{{u|2.132.12.65}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |873||{{u|2.132.21.2}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |874||{{u|2.72.108.24}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |875||{{u|213.157.58.38}}||5||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |876||{{u|82.211.136.20}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |877||{{u|91.203.196.168}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |878||{{u|92.46.30.96}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |879||{{u|92.46.72.252}}||5||2||0||0||4||0||0||0||0 |- |880||{{u|95.56.117.210}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |881||{{u|95.56.170.90}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |882||{{u|95.56.182.122}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |883||{{u|95.56.183.215}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |884||{{u|95.56.49.30}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |885||{{u|95.59.214.45}}||5||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |886||{{u|95.59.224.232}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |887||{{u|Adelya2808}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |888||{{u|Agent Bakdeki}}||5||0||0||6||0||0||0||0||0 |- |889||{{u|AidanaK27}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |890||{{u|Aidarzver}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |891||{{u|Amantay aruzhan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |892||{{u|Amir.Temur}}||5||4||0||1||6||1||0||0||0 |- |893||{{u|Aruzhan Sarsenbek}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |894||{{u|Asan Bekkaliev}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |895||{{u|AyaulymNISD}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |896||{{u|Azamat1705}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |897||{{u|AzamatEsenov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |898||{{u|Azaonelife}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |899||{{u|Batyrkhan.x}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |900||{{u|Baurdotnet}}||5||0||1||0||0||6||0||0||0 |- |901||{{u|Bekarys wk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |902||{{u|Dakes123}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |903||{{u|Dakusyan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |904||{{u|Dana NIS tk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |905||{{u|Deisingoi}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |906||{{u|Heyleyla}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |907||{{u|Kasiet.temirzakhkyzy}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |908||{{u|KillGane}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |909||{{u|Luigi Salvatore Vadacchino}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |910||{{u|Makenzis}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |911||{{u|Maksatanarkulov}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |912||{{u|Marjan Kalkabaeva}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |913||{{u|Mekenbayeva Madina}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |914||{{u|Murat Karibay}}||5||4||0||22||0||0||0||9||0 |- |915||{{u|Neformal66}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |916||{{u|Nurliaim}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |917||{{u|Omysheva.M}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |918||{{u|Oscuro}}||5||4||0||0||0||0||1||0||0 |- |919||{{u|Py4ka}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |920||{{u|Qazaquly}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |921||{{u|Rustem987}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |922||{{u|Shugilaakhmetova}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |923||{{u|ShymNIS 7AGulnaz}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |924||{{u|Silent hill Hunter}}||5||5||0||0||3||2||0||0||0 |- |925||{{u|Solaris91}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |926||{{u|Talgat.tursynbekov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |927||{{u|Wikinurs}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |928||{{u|Yeldos Aben}}||5||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |929||{{u|Zhannur16.NIS}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |930||{{u|Адиль Дуйсенбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |931||{{u|Айдосым}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |932||{{u|Айжан Нурмагамбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |933||{{u|Акмарал Т}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |934||{{u|АлинА Сабитовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |935||{{u|Арай Алимкул}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |936||{{u|Билолбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |937||{{u|Джантасова Малика}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |938||{{u|Жолдыбаев кайсар}}||5||0||0||0||0||18||0||0||0 |- |939||{{u|Калкабаева Маржан Маратовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |940||{{u|Кеңесбек Гүлмарал}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |941||{{u|Момын Мерей}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |942||{{u|Нартай Сымбат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |943||{{u|Роман Дмитриевич}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |944||{{u|Салават Нұрлан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |945||{{u|Тогжанааааа}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |946||{{u|Тілдер әлемі}}||5||0||0||1||14||0||0||0||0 |- |947||{{u|Улдана НИШ}}||5||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |948||{{u|Қоңырат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |949||{{u|178.88.1.111}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |950||{{u|178.88.28.12}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |951||{{u|178.88.94.115}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |952||{{u|178.90.69.153}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |953||{{u|2.132.15.195}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |954||{{u|31.169.6.194}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |955||{{u|46.227.191.174}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |956||{{u|84.240.202.188}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |957||{{u|88.204.208.130}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |958||{{u|89.106.233.215}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |959||{{u|8B HBALM}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |960||{{u|92.46.10.75}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |961||{{u|92.46.16.133}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |962||{{u|92.46.212.239}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |963||{{u|92.47.2.66}}||4||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |964||{{u|92.47.225.240}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |965||{{u|92.47.242.196}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |966||{{u|92.47.94.4}}||4||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |967||{{u|95.56.55.52}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |968||{{u|95.56.68.181}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |969||{{u|95.57.236.152}}||4||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |970||{{u|95.57.244.128}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |971||{{u|95.58.123.99}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |972||{{u|95.58.145.243}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |973||{{u|95.58.228.248}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |974||{{u|95.59.133.253}}||4||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |975||{{u|95.59.138.218}}||4||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |976||{{u|95.59.144.138}}||4||5||0||1||0||0||0||0||0 |- |977||{{u|95.59.212.190}}||4||7||0||2||2||0||0||0||0 |- |978||{{u|Abayconvict}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |979||{{u|Akerke NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |980||{{u|Akzere}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |981||{{u|Ali Tuiebay}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |982||{{u|Almas~kkwiki}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |983||{{u|Altynay Muftalova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |984||{{u|AmangeldiA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |985||{{u|Amir NIS}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |986||{{u|Ansagan Arman}}||4||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |987||{{u|Aorynbekova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |988||{{u|Aq.Sholpan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |989||{{u|Aray yermekkyzy}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |990||{{u|Arman91}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |991||{{u|Asaubota}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |992||{{u|Ayazhana NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |993||{{u|Baimaganbetova Aidana}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |994||{{u|Bakhytzhan Daniyarbek}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |995||{{u|Bauyrzhanova Aigerim}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |996||{{u|Begalykyzy Dilyara}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |997||{{u|Buntarion}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |998||{{u|Darios}}||4||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |999||{{u|Dilnaz NIS TK}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1000||{{u|Eclipse077}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1001||{{u|GainiErb}}||4||0||0||0||0||5||0||0||0 |- |1002||{{u|Galym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1003||{{u|HBSH NIS 7C ALIYA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1004||{{u|Ilamxan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1005||{{u|Janel99}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1006||{{u|K.Zhuldyz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1007||{{u|KengessovaB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1008||{{u|Kenzhegaly g0108}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1009||{{u|Kotyatzhan}}||4||6||0||0||1||0||1||0||0 |- |1010||{{u|Madizhol}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1011||{{u|Makoss11}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1012||{{u|Manas Bimagambetov}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1013||{{u|Matvey02}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1014||{{u|MonaLiz}}||4||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |1015||{{u|Mukashmk}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1016||{{u|Narsha}}||4||1||0||0||1||2||0||0||0 |- |1017||{{u|NISA IB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1018||{{u|Nurali}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1019||{{u|Nurlyaid}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1020||{{u|Nursulu 777}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1021||{{u|QarapayimQazaq}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1022||{{u|Ramazan Magzum}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1023||{{u|Refkaz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1024||{{u|Sair kun}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1025||{{u|Saken KA}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1026||{{u|Sanzhar Kenzhekhan}}||4||2||0||23||0||0||0||0||0 |- |1027||{{u|Semsk-Karaga}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1028||{{u|ShymNIS 7AArailym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1029||{{u|ShymNIS 9bBekzhan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1030||{{u|Shymnis7bmeruert}}||4||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1031||{{u|Spaceman2823}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1032||{{u|SSE wmc}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1033||{{u|Taketolymbek}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1034||{{u|Talimbek}}||4||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1035||{{u|Timur-B}}||4||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |1036||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||4||0||1||1||0||0||0||0||0 |- |1037||{{u|Yelubai Aidana}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1038||{{u|Yermeke}}||4||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |1039||{{u|Zhibek2003}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1040||{{u|Zhibekk2096}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1041||{{u|Адия Қуаныш қызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1042||{{u|Али-Асан}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1043||{{u|Амангелді Нұрбол}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1044||{{u|Амирова Нұрлы}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1045||{{u|Арапбаева Дарига}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1046||{{u|Аркен Махмут}}||4||0||2||0||0||1||0||0||0 |- |1047||{{u|Аружан Абуталипова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1048||{{u|Асель19}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1049||{{u|Аябек-123}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1050||{{u|Бексұлтан Алмас}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1051||{{u|Диас Шымбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1052||{{u|Дилдорбек}}||4||1||0||0||12||0||0||0||0 |- |1053||{{u|Дильруба Муратова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1054||{{u|Досжан Серикбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1055||{{u|Досжан301}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1056||{{u|Зейнеп Молдаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1057||{{u|Зәкір Балнұр}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1058||{{u|Ибраим Салтанат}}||4||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1059||{{u|Каражан Нурдана}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1060||{{u|Мауленова Айнур}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1061||{{u|Мұханов}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1062||{{u|Нургиса Райымбеков}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1063||{{u|Нұржан Хамзин}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1064||{{u|Нұрлы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1065||{{u|Перизат Шерахмет}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1066||{{u|Серікбай Мынбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1067||{{u|Таласбай Кымбат}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1068||{{u|Тілеуберді Ғани}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1069||{{u|Төребек Абдуррахман}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1070||{{u|Шамшутдин Лаура}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1071||{{u|Қазман Ратбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1072||{{u|Қуандыққызы Аружан1405}}||4||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |1073||{{u|134.32.43.78}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1074||{{u|178.90.29.87}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1075||{{u|178.90.66.61}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1076||{{u|178.90.73.13}}||3||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |1077||{{u|178.91.227.49}}||3||0||0||4||0||0||0||0||0 |- |1078||{{u|178.91.229.119}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1079||{{u|178.91.244.203}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1080||{{u|178.91.250.153}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1081||{{u|2.132.32.194}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1082||{{u|2.132.4.78}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1083||{{u|2.133.121.51}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1084||{{u|2.72.143.133}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1085||{{u|213.171.34.250}}||3||0||0||5||1||0||0||0||0 |- |1086||{{u|213.171.34.252}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1087||{{u|217.76.69.70}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1088||{{u|37.150.229.252}}||3||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |1089||{{u|37.150.229.75}}||3||2||0||1||3||0||0||0||0 |- |1090||{{u|7enis24}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1091||{{u|82.200.153.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1092||{{u|82.200.168.35}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1093||{{u|82.200.179.132}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1094||{{u|89.218.196.114}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1095||{{u|91.185.19.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1096||{{u|92.46.0.178}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1097||{{u|92.46.17.58}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1098||{{u|92.46.3.65}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1099||{{u|92.46.5.245}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1100||{{u|92.47.229.55}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1101||{{u|92.47.233.210}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1102||{{u|92.47.254.158}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1103||{{u|95.56.10.142}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1104||{{u|95.56.102.239}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1105||{{u|95.56.111.69}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1106||{{u|95.56.26.151}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1107||{{u|95.56.26.59}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1108||{{u|95.56.56.83}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1109||{{u|95.57.238.177}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1110||{{u|95.57.242.95}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1111||{{u|95.58.136.161}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1112||{{u|95.58.87.104}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1113||{{u|95.59.106.174}}||3||0||0||3||3||0||0||0||0 |- |1114||{{u|95.59.108.55}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1115||{{u|95.59.111.105}}||3||3||0||0||2||0||0||0||0 |- |1116||{{u|95.59.112.107}}||3||3||0||2||0||0||0||0||0 |- |1117||{{u|95.59.121.12}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1118||{{u|Adil.muratov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1119||{{u|Ahan Zere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1120||{{u|Aizere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1121||{{u|Aizhan Isk}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1122||{{u|Aizheke Nurmagambetova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1123||{{u|Akbarskiy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1124||{{u|Akhmetov Timur}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1125||{{u|Akmaral Adilzhanova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1126||{{u|Aknar01132005}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1127||{{u|Aktau7292}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1128||{{u|Alanbaltabay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1129||{{u|AlexKoval}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1130||{{u|ALIHAN0709}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1131||{{u|Alila Miramova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1132||{{u|Alina2111}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1133||{{u|Altair~kkwiki}}||3||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |1134||{{u|Alua Zholgazy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1135||{{u|Andy11314}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1136||{{u|Araika01}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1137||{{u|ArailymAkylbekovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1138||{{u|Ardak anvar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1139||{{u|Ardak Tokzhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1140||{{u|Argynov Dinmukhammed}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1141||{{u|ArhunKZ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1142||{{u|Arkhat.ast}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1143||{{u|Armakyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1144||{{u|Aruzhan M}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1145||{{u|Aruzhanml}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1146||{{u|Aselya777}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1147||{{u|Aset.kb}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1148||{{u|Assylaseka}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1149||{{u|AZia7b}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1150||{{u|Azizaibragim}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1151||{{u|Azizhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1152||{{u|Baketova Karina Nurlanovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1153||{{u|Bakirov.ilyas}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1154||{{u|Batyrzhan.alikhanov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1155||{{u|BegayimBolat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1156||{{u|Beket Berikuly}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1157||{{u|Botagalymova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1158||{{u|Botash Ormanali}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1159||{{u|Difod}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1160||{{u|Dilnazavr}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1161||{{u|Dmertesh}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1162||{{u|Edige Amir}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1163||{{u|Erkalar86}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1164||{{u|Erkosh7}}||3||12||0||5||26||1||0||0||0 |- |1165||{{u|Eset.2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1166||{{u|Eskeldi}}||3||3||0||1||1||10||0||0||0 |- |1167||{{u|Gray eyes}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1168||{{u|Guisezim Duisenbay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1169||{{u|Gulimaa}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1170||{{u|Hazar}}||3||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1171||{{u|Hearthstoner}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1172||{{u|Ibrayevan}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1173||{{u|Ibrometeor}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1174||{{u|J.J.Portman}}||3||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |1175||{{u|Juldiz-2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1176||{{u|Kaiyrzhan Primtay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1177||{{u|Kausar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1178||{{u|Kazhikarim Aizat}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1179||{{u|Kopzhassar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1180||{{u|Kuralayrustembekkyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1181||{{u|Lala~kkwiki}}||3||0||0||1||0||2||0||0||0 |- |1182||{{u|MadinaOtegali}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1183||{{u|Maral Dairova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1184||{{u|Matheus-psj~kkwiki}}||3||0||0||3||4||0||0||0||0 |- |1185||{{u|Medeu Shanyrak}}||3||0||0||0||0||0||3||0||0 |- |1186||{{u|Menikure}}||3||2||0||1||34||0||0||0||0 |- |1187||{{u|Mytnoo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1188||{{u|Nickispeaki}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1189||{{u|NIS Nurbanu}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1190||{{u|NISSemey Yerassyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1191||{{u|Nurbo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1192||{{u|Nyshan}}||3||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |1193||{{u|Paizurakhman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1194||{{u|RAIMBEKkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1195||{{u|ReMuse}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1196||{{u|Ruslannnn}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1197||{{u|Russ~kkwiki}}||3||5||0||2||17||0||0||0||0 |- |1198||{{u|Rustem~kkwiki}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1199||{{u|S(uz)ak}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1200||{{u|Sabina NIS}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1201||{{u|SaduakhasovaBayan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1202||{{u|Saken Sukhanov}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1203||{{u|SchoolBoy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1204||{{u|Seiitkarimdanelya}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1205||{{u|Shertershi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1206||{{u|ShymNIS 8aSaltanat Nurjanova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1207||{{u|ShymNis 8c damira shertay}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1208||{{u|ShymNis 8c shertay damira}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1209||{{u|Stella-nutella}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1210||{{u|Sudralum}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1211||{{u|Talasbekova Aiman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1212||{{u|Talgatbek Akgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1213||{{u|Tauken Aidyn}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1214||{{u|Tigerofkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1215||{{u|Timpul}}||3||0||0||4||4||0||0||0||0 |- |1216||{{u|Tolegen.meiramgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1217||{{u|Ulan.ysmaiyl}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1218||{{u|Umarxon III}}||3||1||0||1||1||0||0||0||0 |- |1219||{{u|Urimtal}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1220||{{u|Uzbekistan PFL}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1221||{{u|VitalIra}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1222||{{u|Wikuiser}}||3||8||2||47||29||0||0||23||0 |- |1223||{{u|Yana1484}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1224||{{u|Yelaman Sain}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1225||{{u|Yerkin Abdildin~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1226||{{u|Yestay79}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1227||{{u|Zhalel Kuat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1228||{{u|Zhansaya0}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1229||{{u|Айдос Байтелиев}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1230||{{u|Айнур Кенес}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1231||{{u|Алина Ғалымжанқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1232||{{u|Алмас Искендиров}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1233||{{u|Алпамыс Әбу}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1234||{{u|Альвина123456789}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1235||{{u|Аман Амина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1236||{{u|Амангелді Әмина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1237||{{u|Анаржан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1238||{{u|Ақмаржан Ержан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1239||{{u|Ақсәуле}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1240||{{u|Байгенжина Сымбат}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1241||{{u|Балым Жасыбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1242||{{u|Батаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1243||{{u|Бауыржан Жақсылық}}||3||4||0||0||0||1||0||0||0 |- |1244||{{u|Бексеитова Томирис}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1245||{{u|Даулет1278}}||3||1||0||0||0||0||4||0||0 |- |1246||{{u|Дильназ Тулегенова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1247||{{u|Думан}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1248||{{u|Жангарина Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1249||{{u|Жансая Назарова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1250||{{u|Жолаева Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1251||{{u|Зайткалиева Асем}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1252||{{u|Зиедбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1253||{{u|ИОГЦ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1254||{{u|Кадиша Сагиндыкова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1255||{{u|Кайыр}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1256||{{u|Карипбек Кербез}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1257||{{u|Кеда Диана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1258||{{u|Кенесары хан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1259||{{u|Керимкулов Батыр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1260||{{u|Менеджер по сроку годности}}||3||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |1261||{{u|Мурзаханов Муратхан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1262||{{u|Мухаммедали Ару}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1263||{{u|Ниетқалиев Ернұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1264||{{u|Нурпеисов Асет~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1265||{{u|Оразалиева Айдана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1266||{{u|Саида Мусаходжаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1267||{{u|Саулебекова Дана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1268||{{u|Серик Щеглов}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1269||{{u|Совет Шапағат}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1270||{{u|Тастан Бекханби}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1271||{{u|Токтасынова Аида}}||3||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1272||{{u|Турлыбекова Айнур}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1273||{{u|ШЫМ НЗМ 7А АСЕМ}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1274||{{u|Шәріп Айгүл}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1275||{{u|Шәріп Айнұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1276||{{u|Экспедиция НИШ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1277||{{u|Эри Чон}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1278||{{u|Қуанышова Айжан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1279||{{u|112.207.130.222}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1280||{{u|113.169.146.234}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1281||{{u|113.169.148.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1282||{{u|146.23.212.21}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1283||{{u|173.245.84.98}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1284||{{u|178.63.68.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1285||{{u|178.82.176.221}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1286||{{u|178.88.26.191}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1287||{{u|178.88.3.226}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1288||{{u|178.89.25.173}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1289||{{u|178.89.80.206}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1290||{{u|178.90.123.254}}||2||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |1291||{{u|178.90.78.6}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1292||{{u|178.90.82.72}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1293||{{u|178.90.94.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1294||{{u|178.91.229.87}}||2||0||0||2||1||0||0||0||0 |- |1295||{{u|178.91.230.27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1296||{{u|178.91.253.11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1297||{{u|178.91.254.2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1298||{{u|195.47.255.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1299||{{u|2.133.123.175}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1300||{{u|2.72.143.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1301||{{u|2.72.159.213}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1302||{{u|2.74.116.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1303||{{u|2.74.40.129}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1304||{{u|212.154.214.144}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1305||{{u|212.19.143.167}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1306||{{u|212.76.23.39}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1307||{{u|217.76.71.114}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1308||{{u|220.69.180.182}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1309||{{u|24.168.39.49}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1310||{{u|46.227.184.110}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1311||{{u|46.227.184.141}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1312||{{u|46.227.191.172}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1313||{{u|5.34.53.205}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1314||{{u|62.84.61.9}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1315||{{u|62.84.63.57}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1316||{{u|7сан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1317||{{u|81.88.159.56}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1318||{{u|82.200.203.182}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1319||{{u|82.211.152.12}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1320||{{u|84.240.197.10}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1321||{{u|84.240.200.127}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1322||{{u|84.240.206.50}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1323||{{u|88.204.194.60}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1324||{{u|88.204.225.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1325||{{u|89.106.237.97}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1326||{{u|89.218.160.180}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1327||{{u|89.218.165.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1328||{{u|89.218.166.179}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1329||{{u|89.218.166.68}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1330||{{u|89.218.167.159}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1331||{{u|89.218.167.51}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1332||{{u|89.218.248.158}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1333||{{u|92.46.106.200}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1334||{{u|92.46.12.176}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1335||{{u|92.46.134.204}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1336||{{u|92.46.158.126}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1337||{{u|92.46.51.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1338||{{u|92.46.79.27}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1339||{{u|92.46.80.37}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1340||{{u|92.46.86.43}}||2||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1341||{{u|92.46.89.255}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1342||{{u|92.46.9.184}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1343||{{u|92.46.90.143}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1344||{{u|92.47.253.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1345||{{u|92.47.93.87}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1346||{{u|92.47.96.140}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1347||{{u|95.56.122.32}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1348||{{u|95.56.19.62}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1349||{{u|95.56.224.192}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1350||{{u|95.56.4.61}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1351||{{u|95.56.47.246}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1352||{{u|95.56.49.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1353||{{u|95.56.5.177}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1354||{{u|95.56.51.253}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1355||{{u|95.56.78.47}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1356||{{u|95.56.87.237}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1357||{{u|95.57.230.128}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1358||{{u|95.57.233.65}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1359||{{u|95.57.246.44}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1360||{{u|95.58.101.79}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1361||{{u|95.58.119.178}}||2||44||0||0||0||0||0||0||0 |- |1362||{{u|95.58.250.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1363||{{u|95.58.89.241}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1364||{{u|95.59.101.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1365||{{u|95.59.108.48}}||2||2||0||0||2||0||0||0||0 |- |1366||{{u|95.59.116.242}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1367||{{u|95.59.133.146}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1368||{{u|95.59.176.47}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1369||{{u|95.59.207.130}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1370||{{u|95.59.217.21}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1371||{{u|A Ilyassov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1372||{{u|Abay11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1373||{{u|AbdanbaevaAkkogershin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1374||{{u|Abdullin ilyas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1375||{{u|Abeka}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1376||{{u|Abylai23.NIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1377||{{u|Abylkasim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1378||{{u|Aida200101}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1379||{{u|Aidanasaduakas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1380||{{u|Aidyn93}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1381||{{u|Aikerim.b}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1382||{{u|Aisana.q.k}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1383||{{u|Aisford}}||2||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |1384||{{u|Akerke Madikhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1385||{{u|Alex281196}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1386||{{u|Aliakhmet.kamilla}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1387||{{u|Aligulova Amina}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1388||{{u|Alik20000403}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |1389||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1390||{{u|Alikhan~kkwiki}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1391||{{u|Alimkulov abdulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1392||{{u|Alisher.suleimen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1393||{{u|Alisher420}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1394||{{u|AliyaZhagiparova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1395||{{u|Aliyazhan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1396||{{u|Alkhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1397||{{u|Almasadam}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1398||{{u|Alpasli}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1399||{{u|Also.99}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1400||{{u|Altynaiakashayeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1401||{{u|Altynsoft}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1402||{{u|Alua.aliyeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1403||{{u|Amangeldy.assem}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1404||{{u|Anel Kapasheva}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1405||{{u|Anelya Topoleva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1406||{{u|Anna Alexey}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1407||{{u|Arman Almenbet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1408||{{u|Arunia92}}||2||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1409||{{u|Aruzhan abenova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1410||{{u|Aruzhan.Muratkazhy}}||2||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |1411||{{u|Aseltengebaeva21nis}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1412||{{u|Asem Amangeldi}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1413||{{u|AshimbekovaA}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1414||{{u|Askar Ibrayev}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1415||{{u|Astraxandyq}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1416||{{u|Avery Jensen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1417||{{u|Ayaulym B}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1418||{{u|Bakayev d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1419||{{u|Bakbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1420||{{u|Bakhtiyarkyzy Zhanerke}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1421||{{u|Balausssssa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1422||{{u|Barlykbayeva Alima}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1423||{{u|Bauka.95}}||2||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |1424||{{u|Beisen1}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1425||{{u|Bekzhan1}}||2||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1426||{{u|Berenbayevdidar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1427||{{u|Beybaris Utel}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1428||{{u|BissenM}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1429||{{u|Bolatbekb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1430||{{u|BotagozBeisekova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1431||{{u|Chingo0899}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1432||{{u|Danabek Abildayev}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1433||{{u|Demezhan Serik}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1434||{{u|Diana Kaiyrbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1435||{{u|Dianakaldybek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1436||{{u|Dias Durysbek}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1437||{{u|Dina Nyrlankyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1438||{{u|DinaraYer}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1439||{{u|Dormouse d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1440||{{u|Dosik00}}||2||0||0||0||0||20||0||0||0 |- |1441||{{u|Dota kst}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1442||{{u|DulatAigerim}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1443||{{u|Duman1}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1444||{{u|E.Azamat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1445||{{u|Eccyac}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1446||{{u|Eersultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1447||{{u|Eldoskaz}}||2||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1448||{{u|Erma1501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1449||{{u|Eskendirovaa Raushan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1450||{{u|Faalp}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1451||{{u|Fazylzhan Aslanbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1452||{{u|Felipe08}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1453||{{u|Gnagibova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1454||{{u|Guldariya04}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1455||{{u|Gulnara7777}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1456||{{u|Gulsezimd}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1457||{{u|Hare Umai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1458||{{u|Hbsh dana 9d}}||2||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1459||{{u|Hbsh Kambarbek Aidana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1460||{{u|Himmleq88}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1461||{{u|Hu67et}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1462||{{u|Inleco}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1463||{{u|JakoOGLANBEKOV}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1464||{{u|Japan Football}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1465||{{u|Jaukazyn}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1466||{{u|Jussupova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1467||{{u|K zhalgasova}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1468||{{u|Kakimova060501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1469||{{u|Karlygash27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1470||{{u|Kimam609}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1471||{{u|KostOUNB L.N. Tolstoy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1472||{{u|Kubeenov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1473||{{u|Kuralay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1474||{{u|Kurmangazy.Turumbet}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1475||{{u|Kvazimodo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1476||{{u|LeanBorgie}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1477||{{u|Liahim Nishpal}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1478||{{u|Loderuner}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1479||{{u|Lordegraf}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1480||{{u|Madina Arystanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1481||{{u|Marzhanjangildinova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1482||{{u|Maxen2}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1483||{{u|Medina Rakhmedulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1484||{{u|Meiram81}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1485||{{u|Meirzhan Yerzhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1486||{{u|MereyToken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1487||{{u|MeruertRyskulbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1488||{{u|Meruyert Aitzhanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1489||{{u|Moldabek.b}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1490||{{u|MoldirBb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1491||{{u|Msherimbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1492||{{u|Muhamet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1493||{{u|Musab84}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1494||{{u|Narka050113}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1495||{{u|Nazgul kaz}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1496||{{u|Nazym Musa shymnis}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1497||{{u|NIS Semey Enlik}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1498||{{u|Nisbala}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1499||{{u|NurayAmze}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1500||{{u|Nurbanu}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1501||{{u|Nurbolat91}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1502||{{u|NurzhanSeilkhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1503||{{u|Olzhas.Aktobe}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1504||{{u|Omirbek Beksultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1505||{{u|Omirzak a}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1506||{{u|OnalbekovNurbolNIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1507||{{u|Onarakusai}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1508||{{u|Orbwiki107}}||2||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |1509||{{u|Perizvt}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1510||{{u|Platon Greece}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1511||{{u|QazaqUly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1512||{{u|Qisybay Alibek}}||2||2||0||3||0||0||12||0||0 |- |1513||{{u|Qudaibergen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1514||{{u|Riggititor}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1515||{{u|RobloxFan2022}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1516||{{u|Sabina.baken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1517||{{u|Sabyrzhan.makhambetzhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1518||{{u|Salibrr}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1519||{{u|Samalberikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1520||{{u|Sapargazin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1521||{{u|Sashacurety cameras}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1522||{{u|Sayatshy}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1523||{{u|Selina.nis.tk}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1524||{{u|Shakhnadir Makhmutov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1525||{{u|Shokan KU}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1526||{{u|Shukenai Gulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1527||{{u|Shymnis7Baiaulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1528||{{u|Shymnis7bsymbat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1529||{{u|Shymnis9cAidanaUzbekbai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1530||{{u|ShyngysWiki}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1531||{{u|Sky Walker}}||2||0||0||0||1||1||0||0||0 |- |1532||{{u|Sphaeral}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1533||{{u|SQroma}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1534||{{u|Sukhrob king}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1535||{{u|Sursh}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1536||{{u|T.Aisulu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1537||{{u|Takibaysultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1538||{{u|Tazhibaev Nurbek}}||2||0||0||0||0||0||4||0||0 |- |1539||{{u|Tomomoo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1540||{{u|Tynyshtikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1541||{{u|Ulsapar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1542||{{u|Umpalumpa.t}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1543||{{u|Viplux}}||2||3||0||1||0||0||0||0||0 |- |1544||{{u|Wname1}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1545||{{u|WrighterLafa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1546||{{u|Xxxalibekacion}}||2||18||0||5||0||0||0||0||0 |- |1547||{{u|Yelkhanys}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1548||{{u|Yernur K.}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1549||{{u|YerzhanZhauymbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1550||{{u|Zhanakhmetova Akbota}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1551||{{u|Zhanatbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1552||{{u|Zhando 2000}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1553||{{u|Zhanerke Nyssanbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1554||{{u|ZhansayaSagadieva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1555||{{u|Zhanshar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1556||{{u|Zhasulan Balgozha}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1557||{{u|Zheksekeeva.k.s}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1558||{{u|Zhumabek Asulzada}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1559||{{u|ZZarkymova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1560||{{u|Абдихан Дархан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1561||{{u|Абуов Алау}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1562||{{u|Адель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1563||{{u|Адилкадыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1564||{{u|Азамат 92}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1565||{{u|Азан Есбол Ерғалиұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1566||{{u|Аида Сыздыкова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1567||{{u|Айдана Б}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1568||{{u|АЙДАР}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1569||{{u|Айкун Куспанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1570||{{u|Айнур Кенес НИШ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1571||{{u|Айнур Сапарбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1572||{{u|Айша бибі шаңырағы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1573||{{u|Акжан Шералиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1574||{{u|Алдияр Какимжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1575||{{u|Алибабаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1576||{{u|Алия Сапарбай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1577||{{u|Алтынай Алтынбекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1578||{{u|Амангельди Асель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1579||{{u|Амантаева Малика}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1580||{{u|Амина Успанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1581||{{u|Арипханова Луиза}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1582||{{u|Аружан Сатыбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1583||{{u|Асемай2001}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1584||{{u|Ашуров Альтаир}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1585||{{u|Аяжан.С.Р}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1586||{{u|Аян Қалмұрат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1587||{{u|Байтула Ержан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1588||{{u|Батырхан Балнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1589||{{u|Бауыржан Момышұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1590||{{u|Бақтиярқызы Аяулым}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1591||{{u|Бекешов Диас}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1592||{{u|Берикбаева Аружан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1593||{{u|Берикболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1594||{{u|Борамбаева Гульназ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1595||{{u|Бұрхан Мирас 9С}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1596||{{u|Бәйдібек Ерғали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1597||{{u|Губин Михаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1598||{{u|Дальми}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1599||{{u|Данияр Жак}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1600||{{u|Дарига Арапбаева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1601||{{u|Дарина Еркенова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1602||{{u|Дидар93}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1603||{{u|Егембердиев Раймбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1604||{{u|Егемберді Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1605||{{u|Ербол Ермахан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1606||{{u|Ерболқызы Аяна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1607||{{u|Ердимурат Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1608||{{u|Ержан Байтула}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1609||{{u|Жакенов Олжасбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1610||{{u|Жанерке Жаксибекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1611||{{u|Жанна Қайрлина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1612||{{u|Жанузак Асыл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1613||{{u|Жанұзақова Әдемі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1614||{{u|Жаслан Нурахметов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1615||{{u|Жасулан Амангельды}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1616||{{u|Жаңадан Б}}||2||1||0||4||1||0||0||0||0 |- |1617||{{u|Жексенбек Нұрайым}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1618||{{u|Жигитова Сауле Маликовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1619||{{u|Жомарт Ж}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1620||{{u|Жұмаділдаева Самал}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1621||{{u|Жұмәділ Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1622||{{u|Жәудір ағаділ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1623||{{u|Зарина Нуртай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1624||{{u|Идрисова Виктория}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1625||{{u|Илья Драконов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1626||{{u|Иманмурат Нурсая}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1627||{{u|Кабдуалиев Алишер}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1628||{{u|Калу Аяжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1629||{{u|Лаура Адамбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1630||{{u|Мадина Кульдеева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1631||{{u|Мадина Тоқтарова}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1632||{{u|Мадина Өмірсерік}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1633||{{u|Меруерт Едигеева}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1634||{{u|Меруерт Рысқұлбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1635||{{u|Молдабекова Мадина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1636||{{u|Назар Уахитов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1637||{{u|Назерке Толеубековна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1638||{{u|Назерке Қайратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1639||{{u|НЗМ.Сүлеймен}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1640||{{u|Нигымадилова Перизат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1641||{{u|Нургуль Тулепова2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1642||{{u|Нурланова Жантолқын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1643||{{u|Нұржанат Нұрымқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1644||{{u|Нұрлан Саят}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1645||{{u|Нұрхан Мұхтаров}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1646||{{u|Рахман3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1647||{{u|Рахымжан Оразгали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1648||{{u|Рустем Темірлан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1649||{{u|Сабыр Салтанат}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1650||{{u|Сагадат окимбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1651||{{u|Сагыныш Байтурсинов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1652||{{u|Самадулла Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1653||{{u|Сатым Мерей}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1654||{{u|Сағынғали Айбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1655||{{u|Сейтқазиева Ақжібек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1656||{{u|Серік Мейірбеков}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1657||{{u|СКК Мұражайы}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1658||{{u|Сладкая Роза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1659||{{u|Солтангазина Айнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1660||{{u|Сүгірәлиева Балнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1661||{{u|Тайжанова Асия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1662||{{u|Тамара}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1663||{{u|Тоганбаева Амина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1664||{{u|Толенбекова Жанат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1665||{{u|Тоқсанбай Әбілқайыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1666||{{u|Тулепбергенова Динара}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1667||{{u|Ужасный пират Робертс}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1668||{{u|Усенгазин Мухаммед}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1669||{{u|Хайруллина Айгерим}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1670||{{u|Ханзада Бабахан}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1671||{{u|Шалбай Фариза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1672||{{u|Шамшат Бекжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1673||{{u|Шешен Исмаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1674||{{u|ШХБ Нурлан Есентаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1675||{{u|Шілде}}||2||13||0||5||1||9||0||0||0 |- |1676||{{u|Шәкәрім Солтанаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1677||{{u|Ынтықбай Айбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1678||{{u|Юлдашев Ринат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1679||{{u|Қамбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1680||{{u|Қанат Хасан}}||2||6||0||0||0||6||0||0||0 |- |1681||{{u|Қарақат Фархатқызы}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1682||{{u|Қуанышев Асылбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1683||{{u|Қуанышқызы Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1684||{{u|Құсшы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1685||{{u|Ұлмахан Айжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1686||{{u|Ұлмекен кайбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1687||{{u|Ұлпатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1688||{{u|Әбуғали Дарын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1689||{{u|Әбіләшімова Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1690||{{u|Әлібек Зарубек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1691||{{u|Әмірәлі Нұргүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1692||{{u|Өтеген Қалданов}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AlinurBot}}||0||0||0||5||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AmanBot}}||0||0||0||1||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|ArystanbekBot}}||0||1||0||173||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BekusBot}}||0||0||0||47||16||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|DBot}}||0||2||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Flow talk page manager}}||0||0||0||8||0||0||0||0||2 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kasymbot}}||0||0||0||19||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Maintenance script}}||0||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki default}}||0||0||0||0||0||0||0||38||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki message delivery}}||0||0||0||0||0||0||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|QarakesekBot}}||0||0||0||0||1||0||0||0||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] o2oyqwbks5ls5lauqhrb3fvazn69jb1 Айгүл Иманқұлқызы Елшібаева 0 677663 3576287 3575065 2026-04-03T19:50:18Z Kasymov 10777 3576287 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Айгүл Елшібаева |Атауы = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = |Туылған кездегі есімі = |Толық аты = Айгүл Иманқұлқызы Елшібаева |Туған күні = 2.5.1977 |Туған жері = |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = |Мемлекет = {{KAZ}} |Мамандығы = {{әнші|Қазақстан}}, [[терме]]ші, [[жыр]]шы |Дауыс түрі = сопрано |Аспабы =Домбыра |Жанры = |Лақап аттары = |Ұжымы =Қазақконцерт бірлестігі, Өнер университеті |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} {{!}}} |Сайты = }} '''Айгүл Иманқұлқызы Елшібаева''' ([[1977 жыл]]ы туған) — дәстүрлі [[әнші]], [[терме|жыршы]], домбырашы, музыкант, өнер зерттеушісі. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының иегері. Шалқар ауданының құрметті азаматы. ==Білімі және қызметі== 1999 жылы [[Қазақ ұлттық консерваториясы|Құрманғазы атындағы Алматы Мемлекеттік консерваториясын]] әнші, оқытушы, домбырашы мамандығы бойынша үздік дипломмен бітірген. 2001 жылы Президенттің гранты бойынша аталған консерваторияның аспирантурасын бітірген. Кандидаттық диссертациясының тақырыбы «Қазақтың жыраулық-жыршылық дәстүрінің орындалу ерекшеліктері». 1999-2002 жж. Алматы қаласында «[[Гүлдер (ансамбль)|Гүлдер]]<nowiki/>» ансамблінде қызмет атқарған. 2002-2009 жылдары Астана қаласының [[Еуразия ұлттық университеті|Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде]] оқытушы болып істеген. 2009 жылдың сәуірінен бастап ҚР Президенттік мәдениет орталығында театр және концерт қызметінің театр солисі болып қызмет атқарады. 1997 жылы Батыс аймақтық конкурстың лауреаты. 1997 жылы Франция мемлекетінің Париж, Ренн, Рюей-Мальмезон, Фаентенбло т.б. қалаларында .М. Әуезовтың 100 жылдық мерейтойында, ЮНЕСКО көлемінде атап өтілген Қазақстан өнер шеберлерінің концертінде өнер көрсетті. 2000 жылы «Шабыт» фестивалінің лауреаты. 2001 жылы Израиль мемлекетінде Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 10 жылдық мерекесінде өнер көрсетті. 2005 жылы К. Әзірбаев атындағы конкурстың лауреаты. 2006 жылы Қазақстан елшілігі Чехия мемлекетінде өткізген «Наурыз мерекесінде» өнер көрсетті. 2006 жылы «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының лауреаты. 2007 жылы Францияның астанасы Париж қаласында өткен «Айтыс» бағдарламасы аясында Қазақстанның дәстүрлі өнер шеберлерімен бірге өнер көрсетті. Сүгір жыраудың термесіне бейне баян түсіріп, эстрада саласында этнофольклор жанрымен халықтың ыстық ықыласына бөленді. 2011жылы «Қазақтың жыр мақамдары» атты ғылыми еңбегі жарыққа шықты, қазақ ұлттық музыка өнерінің жыраулық дәстүрінің теориясын жазды. Қазақтың дәстүрлі 50 жыр-термесін нотаға түсірген. 2012 жылы Англия мемлекетіне, Кембридж университетінің шақыруымен, Түркі халықтарының музыкасындағы арналған конференциясында «Қазақтың жыр мақамдары» кітабының тұсаукесерін жасап, баяндама жасап, өнер шеберлерімен өнер көрсеткен. Астана қаласының мерекелік концерттеріне жиі қатысып, өзіндік үлесін қосып, аянбай еңбек етіп келеді. 2018 жылы Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері атағына ие болды. 2019 жылы Шалқар ауданының құрметті азаматы атағына ие болды. 2019 жылдан бастап, Астанадағы Өнер университетінде ұстаздық қызмет атқарады. 2020 жылдан Қазақконцерт бірлестігінде әнші-солист қызметінде. 2022 жылы, мамыр айында Қырғызстанда өткен Ұлттық музыка мерекесінде өнер көрсетіп, қырғыз ұлты қазақтың жыр термесіне ыстық ықыластарын білдіріп, құрметін көрсетті. 2022 жылы, қыркүйек айында, Ресейдегі Қазақстан күндері аясында өткен, қазақстан өнер шеберлерінің концертінде Астрахань, Қазан қалаларында қазақтың жыраулық өнерін дәріптеп, Ресейлік көрермендердің ыстық ықыласына бөленді. 1997– 2023 жылдардан бастап, шет мемлекеттер мен Қазақстанның Ақтөбе, Атырау, Талдықорған, Алматы, Жамбыл, Шымкент, Орал, Қарағанды, Маңғыстау Атырау облыстары мен аудандарында жеке концертін өткізіп, дәстүрлі өнерді паш етіп келеді. ==Шығармашылығы== 1997 жылы Франция елінің Париж, Ренн, Рью-Мальмезон, Фаентенбло қалаларында М.Әуезовтың 100 жылдық мерейтойын ЮНЕСКО көлемінде атап өтілген Қазақстан өнер шеберлерімен өнер көрсетті. 2001 жылы Израиль мемлекетінде Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 10 жылдық мерекесінде өнер көрсетті. 2006 жылы Қазақстан елшілігі Чехия мемлекетінде өткізген «Наурыз мерекесінде» өнер көрсетті. 2009 жылдың сәуірінен бастап Қазақстан Президенттік мәдениет орталығында театр және концерт қызметінің театр солисі болып қызмет атқарды. 2011 жылы «Қазақтың жыр мақамдары» атты ғылыми еңбегі жарыққа шықты, қазақ ұлттық музыка өнерінің жыраулық дәстүрінің теориясын жазды. Қазақтың дәстүрлі 50 жыр-термесін нотаға түсірген. 2012 жылы Англия мемлектіне, Кембридж университетінің шақыруымен, Түркі халықтарының музыкасындағы арналған конференциясында «Қазақтың жыр мақамдары» кітабының тұсаукесерін жасап, баяндама жасап, өнер шеберлерімен өнер көрсеткен. 2019 жылдан бастап, Астанадағы Өнер университетінде ұстаздық қызметін атқарады. 2020 жылдан Қазақконцерт бірлестігінде әнші-солист қызметін атқарады. ==Марапаттары== * Батыс аймақтық конкурстың лауреаты (1997).<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> * «Шабыт» фестивалінің лауреаты (2000). * К.Әзірбаев атындағы конкурстың лауреаты (2005). * «[[Дарын мемлекеттік сыйлығы|Дарын]]<nowiki/>» мемлек<nowiki/>еттік сыйлығының лауреаты (2006) * «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» (2018). * «Шалқар ауданының құрметті азаматы» (2019). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері]] [[Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясының профессорлары]] [[Санат:Өнертану ғылымдарының кандидаттары]] pu8ll4iislwu95ozn0nv8osxmefx65w 3576388 3576287 2026-04-03T23:37:03Z Айбаса 128901 3576388 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Айгүл Елшібаева |Атауы = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = |Туылған кездегі есімі = |Толық аты = Айгүл Иманқұлқызы Елшібаева |Туған күні = 2.5.1977 |Туған жері = |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = |Мемлекет = {{KAZ}} |Мамандығы = {{әнші|Қазақстан}}, [[терме]]ші, [[жыр]]шы |Дауыс түрі = сопрано |Аспабы =Домбыра |Жанры = |Лақап аттары = |Ұжымы =Қазақконцерт бірлестігі, Өнер университеті |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} {{!}}} |Сайты = }} '''Айгүл Иманқұлқызы Елшібаева''' ([[1977 жыл]]ы туған) — дәстүрлі [[әнші]], [[терме|жыршы]], домбырашы, музыкант, өнер зерттеушісі. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының иегері. Шалқар ауданының құрметті азаматы. Парасат ордені иегері. ==Білімі және қызметі== 1999 жылы [[Қазақ ұлттық консерваториясы|Құрманғазы атындағы Алматы Мемлекеттік консерваториясын]] әнші, оқытушы, домбырашы мамандығы бойынша үздік дипломмен бітірген. 2001 жылы Президенттің гранты бойынша аталған консерваторияның аспирантурасын бітірген. Кандидаттық диссертациясының тақырыбы «Қазақтың жыраулық-жыршылық дәстүрінің орындалу ерекшеліктері». 1999-2002 жж. Алматы қаласында «[[Гүлдер (ансамбль)|Гүлдер]]<nowiki/>» ансамблінде қызмет атқарған. 2002-2009 жылдары Астана қаласының [[Еуразия ұлттық университеті|Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде]] оқытушы болып істеген. 2009 жылдың сәуірінен бастап ҚР Президенттік мәдениет орталығында театр және концерт қызметінің театр солисі болып қызмет атқарады. 1997 жылы Батыс аймақтық конкурстың лауреаты. 1997 жылы Франция мемлекетінің Париж, Ренн, Рюей-Мальмезон, Фаентенбло т.б. қалаларында .М. Әуезовтың 100 жылдық мерейтойында, ЮНЕСКО көлемінде атап өтілген Қазақстан өнер шеберлерінің концертінде өнер көрсетті. 2000 жылы «Шабыт» фестивалінің лауреаты. 2001 жылы Израиль мемлекетінде Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 10 жылдық мерекесінде өнер көрсетті. 2005 жылы К. Әзірбаев атындағы конкурстың лауреаты. 2006 жылы Қазақстан елшілігі Чехия мемлекетінде өткізген «Наурыз мерекесінде» өнер көрсетті. 2006 жылы «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының лауреаты. 2007 жылы Францияның астанасы Париж қаласында өткен «Айтыс» бағдарламасы аясында Қазақстанның дәстүрлі өнер шеберлерімен бірге өнер көрсетті. Сүгір жыраудың термесіне бейне баян түсіріп, эстрада саласында этнофольклор жанрымен халықтың ыстық ықыласына бөленді. 2011жылы «Қазақтың жыр мақамдары» атты ғылыми еңбегі жарыққа шықты, қазақ ұлттық музыка өнерінің жыраулық дәстүрінің теориясын жазды. Қазақтың дәстүрлі 50 жыр-термесін нотаға түсірген. 2012 жылы Англия мемлекетіне, Кембридж университетінің шақыруымен, Түркі халықтарының музыкасындағы арналған конференциясында «Қазақтың жыр мақамдары» кітабының тұсаукесерін жасап, баяндама жасап, өнер шеберлерімен өнер көрсеткен. Астана қаласының мерекелік концерттеріне жиі қатысып, өзіндік үлесін қосып, аянбай еңбек етіп келеді. 2018 жылы Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері атағына ие болды. 2019 жылы Шалқар ауданының құрметті азаматы атағына ие болды. 2019 жылдан бастап, Астанадағы Өнер университетінде ұстаздық қызмет атқарады. 2020 жылдан Қазақконцерт бірлестігінде әнші-солист қызметінде. 2022 жылы, мамыр айында Қырғызстанда өткен Ұлттық музыка мерекесінде өнер көрсетіп, қырғыз ұлты қазақтың жыр термесіне ыстық ықыластарын білдіріп, құрметін көрсетті. 2022 жылы, қыркүйек айында, Ресейдегі Қазақстан күндері аясында өткен, қазақстан өнер шеберлерінің концертінде Астрахань, Қазан қалаларында қазақтың жыраулық өнерін дәріптеп, Ресейлік көрермендердің ыстық ықыласына бөленді. 1997– 2023 жылдардан бастап, шет мемлекеттер мен Қазақстанның Ақтөбе, Атырау, Талдықорған, Алматы, Жамбыл, Шымкент, Орал, Қарағанды, Маңғыстау Атырау облыстары мен аудандарында жеке концертін өткізіп, дәстүрлі өнерді паш етіп келеді. ==Шығармашылығы== 1997 жылы Франция елінің Париж, Ренн, Рью-Мальмезон, Фаентенбло қалаларында М.Әуезовтың 100 жылдық мерейтойын ЮНЕСКО көлемінде атап өтілген Қазақстан өнер шеберлерімен өнер көрсетті. 2001 жылы Израиль мемлекетінде Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 10 жылдық мерекесінде өнер көрсетті. 2006 жылы Қазақстан елшілігі Чехия мемлекетінде өткізген «Наурыз мерекесінде» өнер көрсетті. 2009 жылдың сәуірінен бастап Қазақстан Президенттік мәдениет орталығында театр және концерт қызметінің театр солисі болып қызмет атқарды. 2011 жылы «Қазақтың жыр мақамдары» атты ғылыми еңбегі жарыққа шықты, қазақ ұлттық музыка өнерінің жыраулық дәстүрінің теориясын жазды. Қазақтың дәстүрлі 50 жыр-термесін нотаға түсірген. 2012 жылы Англия мемлектіне, Кембридж университетінің шақыруымен, Түркі халықтарының музыкасындағы арналған конференциясында «Қазақтың жыр мақамдары» кітабының тұсаукесерін жасап, баяндама жасап, өнер шеберлерімен өнер көрсеткен. 2019 жылдан бастап, Астанадағы Өнер университетінде ұстаздық қызметін атқарады. 2020 жылдан Қазақконцерт бірлестігінде әнші-солист қызметін атқарады. ==Марапаттары== * Батыс аймақтық конкурстың лауреаты (1997).<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> * «Шабыт» фестивалінің лауреаты (2000). * К.Әзірбаев атындағы конкурстың лауреаты (2005). * «[[Дарын мемлекеттік сыйлығы|Дарын]]<nowiki/>» мемлек<nowiki/>еттік сыйлығының лауреаты (2006) * «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» (2018). * «Шалқар ауданының құрметті азаматы» (2019). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері]] [[Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясының профессорлары]] [[Санат:Өнертану ғылымдарының кандидаттары]] 6zg0ucd35lg8dm8pwgw5p64pmrd203d 3576389 3576388 2026-04-03T23:38:04Z Айбаса 128901 /* Марапаттары */ 3576389 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Айгүл Елшібаева |Атауы = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = |Туылған кездегі есімі = |Толық аты = Айгүл Иманқұлқызы Елшібаева |Туған күні = 2.5.1977 |Туған жері = |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = |Мемлекет = {{KAZ}} |Мамандығы = {{әнші|Қазақстан}}, [[терме]]ші, [[жыр]]шы |Дауыс түрі = сопрано |Аспабы =Домбыра |Жанры = |Лақап аттары = |Ұжымы =Қазақконцерт бірлестігі, Өнер университеті |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} {{!}}} |Сайты = }} '''Айгүл Иманқұлқызы Елшібаева''' ([[1977 жыл]]ы туған) — дәстүрлі [[әнші]], [[терме|жыршы]], домбырашы, музыкант, өнер зерттеушісі. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының иегері. Шалқар ауданының құрметті азаматы. Парасат ордені иегері. ==Білімі және қызметі== 1999 жылы [[Қазақ ұлттық консерваториясы|Құрманғазы атындағы Алматы Мемлекеттік консерваториясын]] әнші, оқытушы, домбырашы мамандығы бойынша үздік дипломмен бітірген. 2001 жылы Президенттің гранты бойынша аталған консерваторияның аспирантурасын бітірген. Кандидаттық диссертациясының тақырыбы «Қазақтың жыраулық-жыршылық дәстүрінің орындалу ерекшеліктері». 1999-2002 жж. Алматы қаласында «[[Гүлдер (ансамбль)|Гүлдер]]<nowiki/>» ансамблінде қызмет атқарған. 2002-2009 жылдары Астана қаласының [[Еуразия ұлттық университеті|Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде]] оқытушы болып істеген. 2009 жылдың сәуірінен бастап ҚР Президенттік мәдениет орталығында театр және концерт қызметінің театр солисі болып қызмет атқарады. 1997 жылы Батыс аймақтық конкурстың лауреаты. 1997 жылы Франция мемлекетінің Париж, Ренн, Рюей-Мальмезон, Фаентенбло т.б. қалаларында .М. Әуезовтың 100 жылдық мерейтойында, ЮНЕСКО көлемінде атап өтілген Қазақстан өнер шеберлерінің концертінде өнер көрсетті. 2000 жылы «Шабыт» фестивалінің лауреаты. 2001 жылы Израиль мемлекетінде Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 10 жылдық мерекесінде өнер көрсетті. 2005 жылы К. Әзірбаев атындағы конкурстың лауреаты. 2006 жылы Қазақстан елшілігі Чехия мемлекетінде өткізген «Наурыз мерекесінде» өнер көрсетті. 2006 жылы «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының лауреаты. 2007 жылы Францияның астанасы Париж қаласында өткен «Айтыс» бағдарламасы аясында Қазақстанның дәстүрлі өнер шеберлерімен бірге өнер көрсетті. Сүгір жыраудың термесіне бейне баян түсіріп, эстрада саласында этнофольклор жанрымен халықтың ыстық ықыласына бөленді. 2011жылы «Қазақтың жыр мақамдары» атты ғылыми еңбегі жарыққа шықты, қазақ ұлттық музыка өнерінің жыраулық дәстүрінің теориясын жазды. Қазақтың дәстүрлі 50 жыр-термесін нотаға түсірген. 2012 жылы Англия мемлекетіне, Кембридж университетінің шақыруымен, Түркі халықтарының музыкасындағы арналған конференциясында «Қазақтың жыр мақамдары» кітабының тұсаукесерін жасап, баяндама жасап, өнер шеберлерімен өнер көрсеткен. Астана қаласының мерекелік концерттеріне жиі қатысып, өзіндік үлесін қосып, аянбай еңбек етіп келеді. 2018 жылы Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері атағына ие болды. 2019 жылы Шалқар ауданының құрметті азаматы атағына ие болды. 2019 жылдан бастап, Астанадағы Өнер университетінде ұстаздық қызмет атқарады. 2020 жылдан Қазақконцерт бірлестігінде әнші-солист қызметінде. 2022 жылы, мамыр айында Қырғызстанда өткен Ұлттық музыка мерекесінде өнер көрсетіп, қырғыз ұлты қазақтың жыр термесіне ыстық ықыластарын білдіріп, құрметін көрсетті. 2022 жылы, қыркүйек айында, Ресейдегі Қазақстан күндері аясында өткен, қазақстан өнер шеберлерінің концертінде Астрахань, Қазан қалаларында қазақтың жыраулық өнерін дәріптеп, Ресейлік көрермендердің ыстық ықыласына бөленді. 1997– 2023 жылдардан бастап, шет мемлекеттер мен Қазақстанның Ақтөбе, Атырау, Талдықорған, Алматы, Жамбыл, Шымкент, Орал, Қарағанды, Маңғыстау Атырау облыстары мен аудандарында жеке концертін өткізіп, дәстүрлі өнерді паш етіп келеді. ==Шығармашылығы== 1997 жылы Франция елінің Париж, Ренн, Рью-Мальмезон, Фаентенбло қалаларында М.Әуезовтың 100 жылдық мерейтойын ЮНЕСКО көлемінде атап өтілген Қазақстан өнер шеберлерімен өнер көрсетті. 2001 жылы Израиль мемлекетінде Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 10 жылдық мерекесінде өнер көрсетті. 2006 жылы Қазақстан елшілігі Чехия мемлекетінде өткізген «Наурыз мерекесінде» өнер көрсетті. 2009 жылдың сәуірінен бастап Қазақстан Президенттік мәдениет орталығында театр және концерт қызметінің театр солисі болып қызмет атқарды. 2011 жылы «Қазақтың жыр мақамдары» атты ғылыми еңбегі жарыққа шықты, қазақ ұлттық музыка өнерінің жыраулық дәстүрінің теориясын жазды. Қазақтың дәстүрлі 50 жыр-термесін нотаға түсірген. 2012 жылы Англия мемлектіне, Кембридж университетінің шақыруымен, Түркі халықтарының музыкасындағы арналған конференциясында «Қазақтың жыр мақамдары» кітабының тұсаукесерін жасап, баяндама жасап, өнер шеберлерімен өнер көрсеткен. 2019 жылдан бастап, Астанадағы Өнер университетінде ұстаздық қызметін атқарады. 2020 жылдан Қазақконцерт бірлестігінде әнші-солист қызметін атқарады. ==Марапаттары== * Батыс аймақтық конкурстың лауреаты (1997).<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> * «Шабыт» фестивалінің лауреаты (2000). * К.Әзірбаев атындағы конкурстың лауреаты (2005). * «[[Дарын мемлекеттік сыйлығы|Дарын]]<nowiki/>» мемлек<nowiki/>еттік сыйлығының лауреаты (2006) * «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» (2018). * «Шалқар ауданының құрметті азаматы» (2019). * Парасат ордені иегері (2025) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері]] [[Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясының профессорлары]] [[Санат:Өнертану ғылымдарының кандидаттары]] qiq5g93n6kbd8d2ibm7d6ayh26tppv6 3576503 3576389 2026-04-04T07:31:54Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Айбаса|Айбаса]] ([[User talk:Айбаса|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 3576287 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Айгүл Елшібаева |Атауы = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = |Туылған кездегі есімі = |Толық аты = Айгүл Иманқұлқызы Елшібаева |Туған күні = 2.5.1977 |Туған жері = |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = |Мемлекет = {{KAZ}} |Мамандығы = {{әнші|Қазақстан}}, [[терме]]ші, [[жыр]]шы |Дауыс түрі = сопрано |Аспабы =Домбыра |Жанры = |Лақап аттары = |Ұжымы =Қазақконцерт бірлестігі, Өнер университеті |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} {{!}}} |Сайты = }} '''Айгүл Иманқұлқызы Елшібаева''' ([[1977 жыл]]ы туған) — дәстүрлі [[әнші]], [[терме|жыршы]], домбырашы, музыкант, өнер зерттеушісі. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының иегері. Шалқар ауданының құрметті азаматы. ==Білімі және қызметі== 1999 жылы [[Қазақ ұлттық консерваториясы|Құрманғазы атындағы Алматы Мемлекеттік консерваториясын]] әнші, оқытушы, домбырашы мамандығы бойынша үздік дипломмен бітірген. 2001 жылы Президенттің гранты бойынша аталған консерваторияның аспирантурасын бітірген. Кандидаттық диссертациясының тақырыбы «Қазақтың жыраулық-жыршылық дәстүрінің орындалу ерекшеліктері». 1999-2002 жж. Алматы қаласында «[[Гүлдер (ансамбль)|Гүлдер]]<nowiki/>» ансамблінде қызмет атқарған. 2002-2009 жылдары Астана қаласының [[Еуразия ұлттық университеті|Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде]] оқытушы болып істеген. 2009 жылдың сәуірінен бастап ҚР Президенттік мәдениет орталығында театр және концерт қызметінің театр солисі болып қызмет атқарады. 1997 жылы Батыс аймақтық конкурстың лауреаты. 1997 жылы Франция мемлекетінің Париж, Ренн, Рюей-Мальмезон, Фаентенбло т.б. қалаларында .М. Әуезовтың 100 жылдық мерейтойында, ЮНЕСКО көлемінде атап өтілген Қазақстан өнер шеберлерінің концертінде өнер көрсетті. 2000 жылы «Шабыт» фестивалінің лауреаты. 2001 жылы Израиль мемлекетінде Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 10 жылдық мерекесінде өнер көрсетті. 2005 жылы К. Әзірбаев атындағы конкурстың лауреаты. 2006 жылы Қазақстан елшілігі Чехия мемлекетінде өткізген «Наурыз мерекесінде» өнер көрсетті. 2006 жылы «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының лауреаты. 2007 жылы Францияның астанасы Париж қаласында өткен «Айтыс» бағдарламасы аясында Қазақстанның дәстүрлі өнер шеберлерімен бірге өнер көрсетті. Сүгір жыраудың термесіне бейне баян түсіріп, эстрада саласында этнофольклор жанрымен халықтың ыстық ықыласына бөленді. 2011жылы «Қазақтың жыр мақамдары» атты ғылыми еңбегі жарыққа шықты, қазақ ұлттық музыка өнерінің жыраулық дәстүрінің теориясын жазды. Қазақтың дәстүрлі 50 жыр-термесін нотаға түсірген. 2012 жылы Англия мемлекетіне, Кембридж университетінің шақыруымен, Түркі халықтарының музыкасындағы арналған конференциясында «Қазақтың жыр мақамдары» кітабының тұсаукесерін жасап, баяндама жасап, өнер шеберлерімен өнер көрсеткен. Астана қаласының мерекелік концерттеріне жиі қатысып, өзіндік үлесін қосып, аянбай еңбек етіп келеді. 2018 жылы Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері атағына ие болды. 2019 жылы Шалқар ауданының құрметті азаматы атағына ие болды. 2019 жылдан бастап, Астанадағы Өнер университетінде ұстаздық қызмет атқарады. 2020 жылдан Қазақконцерт бірлестігінде әнші-солист қызметінде. 2022 жылы, мамыр айында Қырғызстанда өткен Ұлттық музыка мерекесінде өнер көрсетіп, қырғыз ұлты қазақтың жыр термесіне ыстық ықыластарын білдіріп, құрметін көрсетті. 2022 жылы, қыркүйек айында, Ресейдегі Қазақстан күндері аясында өткен, қазақстан өнер шеберлерінің концертінде Астрахань, Қазан қалаларында қазақтың жыраулық өнерін дәріптеп, Ресейлік көрермендердің ыстық ықыласына бөленді. 1997– 2023 жылдардан бастап, шет мемлекеттер мен Қазақстанның Ақтөбе, Атырау, Талдықорған, Алматы, Жамбыл, Шымкент, Орал, Қарағанды, Маңғыстау Атырау облыстары мен аудандарында жеке концертін өткізіп, дәстүрлі өнерді паш етіп келеді. ==Шығармашылығы== 1997 жылы Франция елінің Париж, Ренн, Рью-Мальмезон, Фаентенбло қалаларында М.Әуезовтың 100 жылдық мерейтойын ЮНЕСКО көлемінде атап өтілген Қазақстан өнер шеберлерімен өнер көрсетті. 2001 жылы Израиль мемлекетінде Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 10 жылдық мерекесінде өнер көрсетті. 2006 жылы Қазақстан елшілігі Чехия мемлекетінде өткізген «Наурыз мерекесінде» өнер көрсетті. 2009 жылдың сәуірінен бастап Қазақстан Президенттік мәдениет орталығында театр және концерт қызметінің театр солисі болып қызмет атқарды. 2011 жылы «Қазақтың жыр мақамдары» атты ғылыми еңбегі жарыққа шықты, қазақ ұлттық музыка өнерінің жыраулық дәстүрінің теориясын жазды. Қазақтың дәстүрлі 50 жыр-термесін нотаға түсірген. 2012 жылы Англия мемлектіне, Кембридж университетінің шақыруымен, Түркі халықтарының музыкасындағы арналған конференциясында «Қазақтың жыр мақамдары» кітабының тұсаукесерін жасап, баяндама жасап, өнер шеберлерімен өнер көрсеткен. 2019 жылдан бастап, Астанадағы Өнер университетінде ұстаздық қызметін атқарады. 2020 жылдан Қазақконцерт бірлестігінде әнші-солист қызметін атқарады. ==Марапаттары== * Батыс аймақтық конкурстың лауреаты (1997).<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> * «Шабыт» фестивалінің лауреаты (2000). * К.Әзірбаев атындағы конкурстың лауреаты (2005). * «[[Дарын мемлекеттік сыйлығы|Дарын]]<nowiki/>» мемлек<nowiki/>еттік сыйлығының лауреаты (2006) * «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» (2018). * «Шалқар ауданының құрметті азаматы» (2019). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері]] [[Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясының профессорлары]] [[Санат:Өнертану ғылымдарының кандидаттары]] pu8ll4iislwu95ozn0nv8osxmefx65w Герхарт Гауптман 0 694194 3576475 3181939 2026-04-04T06:59:46Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3576475 wikitext text/x-wiki {{Жазушы |Есімі = Герхарт Гауптман |Суреті = Gerhart Hauptmann nobel.jpg |Суреттің аты = 1914 жыл. [[Никола Першайд]]тың фотосы. |Туған күні = 15.11.1862 |Туған жері = Оберзальцбрунн, {{Туғанжері|Төменгі Силезия|Төменгі Силезияда}} |Қайтыс болған күні = 6.06.1946 |Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Агнетендорф|Еленя-Гурада|Еленя-Гура}}, қазір [[Еленя-Гура]] ауданы |Азаматтығы = {{байрақ|Германия|1867}} |Мансабы = |Шығармашылық жылдары = |Бағыты = [[Натурализм (әдебиет)|натурализм]] |Жанры = |Шығармалардың тілі = неміс |Марапаттары = {{Нобельдік медаль}} [[Әдебиет саласындағы Нобель сыйлығы]] (1912) |Қолтаңбасы = Hauptmann Signature.jpg |Commons = }} '''Герхарт Иоганн Роберт Гауптман''' ({{Lang-de|Gerhart Johann Robert Hauptmann}}; [[15 қараша]] [[1862 жыл|1862]], Оберзальцбрунн — [[6 маусым]] [[1946 жыл|1946]], Агнеттендорф) — [[Германия|неміс]] [[Драматургия|драматургі]]. [[1912 жыл|1912]] [[Әдебиет саласындағы Нобель сыйлығы|жылғы әдебиет бойынша Нобель сыйлығының лауреаты]]. == Өмір және шығармашылық == Төменгі Силезияда қонақүй иесі Роберт Гауптман мен оның әйелі Марияның отбасында дүниеге келген. Герхарттың екі үлкен ағасы Георг пен [[Карл Гауптман|Карл]] және үлкен әпкесі Иоганна болған. Бала кезінде Герхарт керемет арманшыл ретінде танылды. Алдымен ол ауыл мектебінде оқыды, содан кейін үлкен қиындықпен [[Вроцлав|Бреслаудағы]] [[Нағыз училище|нағыз училищеге]] түсті. Вроцлавта оқу Герхарт үшін оңай болған жоқ: ол студенттік интернатта тұрып, мектептегі қатаң пруссиялық ережелерге баяу үйренді. Оқуға ынтасының болмауы мен ауруына байланысты сабақтан көп келмеуі Гауптманның екінші курсқа қалдырылуына әкелді. Бірте-бірте Гауптман бейімделе бастады және Бреслаудағы уақытын театрға бару үшін пайдаланды. 1878 жылдың көктемінде Гауптман Бреслауды тастап, ағасы Густав Шуберттің Лонигтегі үйіне ауыл еңбегін оқуға көшті, бірақ бір жарым жылдан кейін денсаулығына байланысты оқуын тоқтатты. Онда, Бреслауда Гауптман [[Йозеф Блок|Йозеф]] Блокпен кездесті. Кейінірек Йена университетіне түсті. [[1883 жыл|1883]]—[[1884 жыл|1884]] жж. Италияда өтті. [[1885 жыл|1885]] жылы мамырда үйленіп, әдеби қызметке кірісті. Оның алғашқы драмасы, «Тиверий» — «Прометидтердің легі» поэмасы сияқты ескі романтикалық стильдегі аса үлгідегі шығарма. Бірақ көп ұзамай Гауптманнан жазушы-натуралист шықты. Бұл жаңа бағыттағы алғашқы тәжірибе «Атқыш Тиль» («Bahnwärter Thiel») [[Повесть|повесті]] болды. Сосын «Күн шықпай тұрып» драмасын жазып, Берлинде жаңа ғана жазушылар үйірмесі ұйымдастырған «Еркін сахна» дирекциясына береді. Пьеса [[1889 жыл|1889 жылы]] ұсынылды және өзінің өте «батыл» реализмімен баспасөзде тоқыныс тудырды. Гауптман бұл жерде [[Генрик Ибсен|Ибсеннің]] шәкірті, әлі жетілмеген болса да, бірақ күшті, ерекше талантты байқатқан. Сол 1889 жылы Гауптманның екінші пьесасы «Бейбітшілік мейрамы» («Das Friedensfest») пайда болады, онда ол ақырында саналы түрде натурализм жолына түсіп, жаңа драмалық стиль жасауға батыл әрекет жасайды. Гауптманның даңқы нығайып, байыпты сын оның талантын келесі екі пьеса: «Жалғыздар» драмасы («Einsame Menschen», 1890) және «Біздің жолдас Крамптон» («College Crampton», [[1891 жыл|1891]]) комедиясы қойылғаннан кейін ғана мойындайды; соңғы пьеса неміс әдебиетіндегі ең көңілді және ақылдылардың бірі болып табылады. «Жалғыздарда» Гауптман [[Лев Николаевич Толстой|Лев Толстойдың]] неке туралы көзқарасымен біршама жақындық тапты. Гауптманның негізгі шығармасы – Силезия жұмысшыларының экономикалық жағдайын шебер бейнелеген «Тоқушылар» ([[1892 жыл|1892]]) драмалық поэмасы. Драмалардан басқа, Гауптман тағы бірнеше әңгіме жазды («Der Apostel» және басқалар). Гауптманн Зудерманға қарағанда дарынды және тереңірек, ал оның сюжеттерін дамыту тәсілі бойынша ол Ибсенге қарағанда әлдеқайда егжей-тегжейлі және батылырақ. Сөйлеу реңктері арқылы бет-әлпеттерді даралау ол арқылы жоғары дәрежеге жеткен. 15 жыл бойы Гауптман қазіргі заманғы неміс драмасының басында болды. [[Эмиль Золя|Золя]] рухындағы тұқым қуалаушылық мәселесіндегі натурализмнен бастап, өзінің алғашқы еңбектерінде («Vor Sonnenaufgang», «Friedensfest») Гауптман өзінің әрі қарайғы жұмысында алдына түрлі міндеттер қойды. Қоршаған ортаның трагедиясын суреттейтін натуралистік драмалардан қоршаған ортамен күресте тұлға психологиясына көшті. Оның «Einsame Leute» осыған негізделген, онда өтпелі уақыт түрлері бейнеленген, адам өз құқықтарын меңгерген кезде, оларда өзін орнықтыруға әлі жеткілікті күшті емес. Оның «Die Weber» (1892) драмасы үлкен қоғамдық маңызы бар, онда аш тоқымашылардың көтерілісі фонында адам қайғысының қорқынышты суреті салынған. Бүкіл драманың негізгі мотиві «Әрбір адамның арманы болуы керек» («Jeder muss halt a Sehnsucht haben») соңғы сөздерінде көрсетілген. Бұл техника жағынан өте қызықты: оның кейіпкері тобыр, әр әрекетте құрамы өзгеріп отырады. Гауптманның одан әрі жұмысында реалистік мазмұндағы пьесалар ертегі, фантастикалық драмалармен алмасады. Гауптман «Ганнелесінде» («Hannele’s Himmelfahrt», 1892) ең қатыгез шындықтың бейнесін – түнгі баспанадағы өмірді, уланып өліп жатқан қыздың жан дүниесінде гүлдеген қиял-ғажайып армандар әлемімен үйлестіреді. Тіршіліктің сыртқы көріксіздігімен жасырын рухани дүниенің сұлулығына қарама-қайшылықтары, бұл драма қайтымсыз әсер қалдырады. Гауптманның реалистік драмаларына «Флориан Гайер»(1895), «Михаил Крамер» (1901) тарихи драмасы, «Кіре тартушы Геншель» (1898), «Құндыз ішік», «Қызыл әтеш», «Шлюк пен Яу» халықтық фарстары, сондай-ақ оның соңғы драмасы «Роза Бернт» (1903). Бұл драмалардың әрқайсысында рухтың идеалистік ұмтылыстары өмірлік жағдайлар мен адамдық құмарлықты төмендететін шындыққа қарсы тұрады. [[Сурет:Gerhart_Hauptmann.jpg|нобай| Герхарт Иоганн Роберт Гауптман]] «Флориан Гейерде» Гауптман тарихи шежірені жаңғырту әрекетін жасады. «Құндыз ішік», «Қызыл әтеш», «Шлук пен Яу» әзіл-оспақ құдіретімен және жұмысшы табын ешбір идеализациясыз натуралистік тұрғыдан көркем суреттеу өте өміршең әрі көркем. «Роза Бернтте» жеке адамның ар-ожданы адам үкімінің объектісіне айналғанда жойылатын адам туралы сұрақ тағы да туындайды. Бұл драмалардың барлығы жазу мәнерінде әбден шынайы, бірақ бәрі де рухтың идеалистік екпіндерін көрсетуге деген ұмтылыспен қаныққан: бұл әлеуметтік драмаларда да, психологиялық драмаларда да жеке адамды бейнелейтін Гауптманның күші. қоршаған ортамен күреседі, ешқашан дау-дамайлардың күнделікті жағымен шектелмейді, әрқашан рухтың үнін сезімтал тыңдайды. Гауптмандағы реалистпен бірге ақын биік тұрады, поэтикалық драмаларда ұлттық ертегілер мен аңыздардың атмосферасын сезімталдықпен жаңғыртады: «Батқан қоңырау» (1896) және «Кедей Генрих» (1903). «Батқан қоңырау» — жердегілерге аяушылықпен байланған, бірақ жоғарыға ұмтылған идеалисттің трагедиясы. «Кедей Генрих» – қыздың риясыз махаббатымен емделген алапес туралы ескі неміс аңызының қайта өңделуі. Драмада поэтикалық ескі дәстүрдің рухы тамаша сақталған. Сонымен, Гауптманның басты ерекшелігі – натуралистік әдістердің, өмірге және оның тікелей мүдделеріне жақындық, адам қасіретіне жанашырлық, терең идеализм, алдына биік және биік мақсаттар қоятын адам рухына деген сенім. Иррационализм рухында «Қысқы баллада» (1917), «Ақ құтқарушы» (1920), «Индиеподи» (1920) драмалары жазылды; «Диуана Эмануэль Квинт» (1910), «Ұлы ананың аралы» (1928) романдары. Гауптманның прозасы, «Соанадан шыққан еретик» (1918 романын қоспағанда, киелі моральді айыптау оның драматургиясынан көркемдік қуаты жағынан төмен. Гауптманның соңғы жұмысында «Күн батқанға дейін» (1932) драмасы ерекшеленеді, онда әлеуметтік сыни мотивтер естіледі. Германиядағы фашизм үстемдігі кезінде Гауптман заманауи тақырыптардан алыстады. Атридтер туралы грек аңызының (1941-1944) сюжетіне негізделген драмалық тетралогия – «Жастық шағымның шытырман оқиғасы» (1937) автобиографиялық романын жазды. «Ұлы түс» поэмасы Гауптманның нацизмге деген дұшпандығын айғақтады. Нацистік режим ыдырағаннан кейін Гауптманн демократиялық интеллигенция ұйымы «Культурбунд» ұйымының құрметті төрағасы болып сайланды. Гауптманның 1912 жылғы «Атлантида» романы аттас дат дыбыссыз фильміне негіз болды. Роман «Титаника» апатынан бір ай бұрын жазылған, ал 1913 жылғы фильм оқиғадан бір жылдан аз уақыт өткен соң жарыққа шықты. Роман мен фильмнің сюжеттік желісі жойылған мұхит лайнеріндегі романтиканы қамтыды және апатқа ұқсастығы айқын байқалды. Бұл сәйкестік жанжал тудырды. Бұл фильмге Норвегияда тыйым салынды. Соған қарамастан, өнердің жаңа түрі – киноның мүмкіндіктеріне тәнті болған Гауптман бірнеше сценарий жазды, бірақ олардың ешқайсысы түсірілмеді. == Туындылары == Шығармалар тізімі ; Романдар * Диуана Эмануэль Квинт (1910) * Атлантида (1912) * Елес (1923) * Ванда, әзәзіл (1926) * Ұлы Ана аралы (1925) ;Пьесалары * «Күн шыққанға дейін» (Vor Sonnenaufgang), 1889; * «Бейбітшілік мейрамы» (Das Friedenfest), 1890; * «Жалғыздар» (Einsame Menschen), 1891; * «[[Тоқушылар (пьеса)|Тоқушылар]]» (Die Weber), 1892; * «Әріптес Крамптон» (College Crampton), 1892; * «Құндыз ішік» (Der Biberpelz) 1893; * «Ганнеле» (Hanneles Himmelfahrt), 1893; * «Флориан Гейер» (Florian Geyer), 1896; * «Эльга» (Elga), 1896; * «Батқан қоңырау» (Die versunkene Glocke), 1896; * «Кіре тасушы Геншель» (Fuhrmann Henschel), 1898; * «Шлюк пен Яу» (Schluck und Jau), 1900; * «Михаэль Крамер» (Michael Kramer), 1900; * «Қызыл әтеш» (Der rote Hahn), 1901; * «Кедей Генрих» (Der arme Heinrich), 1902; * «Роза Бернд» (Rosa Bernd), 1903; * «Бишофсбергтің бикештері» (Die Jungfern von Bischofsberg), 1905 (вышла в 1907); * «Ал Пиппа билейді» (Und Pippa tanzt), 1906; * «Ұлы Карлдың тұтқыны» (Kaiser Karls Geisel), 1908; * [[Егеуқұйрықтар (пьеса)|«Егеуқұйрықтар» (Die Ratten)]], 1911; * «Қысқы баллада», 1917; * «Ақ құтқарушы», 1920; * «Индиподи», 1920; * «Күн батар алдында» (Vor Sonnenuntergang), 1932; * «Гамлет Виттенбергте» (Hamlet im Wittenberg), 1935; * «Ульрих фон Лихтенштайн» (Ulrich von Lichtenstein), 1937; * «Собордың қызы» (Die Tochter der Kathedrale), 1938; * Атридтер туралы драмалық тетралогия (1941—44); ** «Авлидтегі Ифигения» (Iphigenie in Aulis), 1944; ** «Агамемнонның өлімі» (Agamemnons Tod), 1942; ** «Электра» (Elektra), 1944; ** «Дельфадағы Ифигения» (Iphigenie in Delphi), 1941. ;Басқа * «Гауптманмен әңгімелесу» (Gespräche mit Hauptmann), 1932 — жазған және құрастырған [[Йозеф Шапиро]] == Г. Гауптман туралы естелік == * Герхарт Гауптман мұражайы ақын 1885 жылдан 1889 жылға дейін өмір сүрген Эркнерде ашылды. * 1907 жылы ашылған астероид (648) Пиппа, 1908 жылы ашылған (670) Оттегебе және 1909 (686) Герсуинд ашылған, Гауптманның «Ал Пиппа билеп жатыр», «[[Кедей Генрих (пьеса)|Кедей Генрих]]<nowiki/>» және «Ұлы Карлдың тұтқыны»пьесаларының кейіпкерлерінің атымен аталған. == Сыртқы сілтемелер == * [http://az.lib.ru/g/gauptman_g/ Гауптманның Lib.ru сайтындағы жұмыстары: Классика] * [http://www.dw-world.de/dw/article/0,,5851706,00.html Мұражай үйі] Нобель сыйлығының лауреаты Герхарт Гауптман - Хиддензе аралының королі. Deutsche Welle хабары * [http://lunacharsky.newgod.su/lib/neizdannye-materialy/razgovor-s-gergartom-gauptmanom Герарт Гауптманмен әңгіме] – А. В. Луначарский очеркі * [http://20v-euro-lit.niv.ru/20v-euro-lit/hh-vek-andreev/zapadnoevropejskaya-novaya-drama.htm Гауптман туралы кітапта: ХХ ғасырдағы шетел әдебиеті / Л.Г.Андреев өңдеген. - М .: Жоғары мектеп, 1996 ж] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170522054011/http://20v-euro-lit.niv.ru/20v-euro-lit/hh-vek-andreev/zapadnoevropejskaya-novaya-drama.htm |date=2017-05-22 }} [[Санат:Әдебиеттен Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Германия жазушылары]] [[Санат:Германия драматургтері]] [[Санат:Неміс жазушылары]] [[Санат:Pour le Mérite орденінің иегерлері]] i57cv5doi5fobjk0036b5k5uwgb75xp Үздік актер үшін Оскар сыйлығы 0 701310 3576506 3569291 2026-04-04T07:33:42Z TalgatSnow 143530 /* 1961—1970 */ 3576506 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = Үздік актер үшін Оскар сыйлығы | суреті = [[Сурет:Michael B Jordan - Sinners (cropped).jpg|270px]] | сурет атауы = 2026 жылғы жеңімпаз:[[Майкл Б. Джордан]] | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-en|Academy Award for Best Actor}} | мемлекет = {{Байрақ|АҚШ}} | түрі = | үшін марапатталады = ер адамның басты рөлін керемет орындау | жағдайы = | негіздеуші = [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы]] | негізделді = 1929 | алғашқы иегері = Эмиль Яннингс | соңғы иегері = [[Майкл Б. Джордан]] | барынша ұсынылған = | жоғары марапаты = | төменгі марапаты = | сайты = {{URL|oscars.org www.oscars.org}} | Commons = Winners of Academy Award for Best Actor }} '''Үздік актер үшін Оскар сыйлығы''' ({{lang-en|Academy Award for Best Actor}}, ресми. {{lang-en|Performance by an Actor in a Leading Role}}<ref name="rule1">{{cite web|url=http://www.oscars.org/awards/academyawards/rules/85/rule01.html|title=Rule One: Awards Definitions|publisher=The Academy of Motion Picture Arts and Sciences|accessdate=2013-07-14|archive-date=2014-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223045820/http://www.oscars.org/awards/academyawards/rules/85/rule01.html|deadlink=no}}</ref>) — Америкалық [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы]]ның [[1929 жыл]]дан бастап жыл сайын берілетін беделді сыйлығы. Номинация тарихында тоғыз адам екі «Оскардан» жеңіп алған еді, ал [[Дэниел Дэй-Льюис]] үш рет жеңімпаз атанды. == Лауреаттар және номинанттар тізімі == {{swatch-inline|#EEDD82|'''Лауреаттар''' осы түспен белгіленген.}} === 1929—1930 === {| class="wikitable" style="width: 100%;" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |- ! width="5%" | Рәсім ! width="10%" | Сурет ! width="25%" | Актёр ! width="25%" | Фильм ! width="25%" | Рөлі |- | rowspan=4|<center>'''[[Оскар (1929)|1-ші (1929)]]''' | rowspan=4 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Emil_Jannings_Bundesarchiv_cropped.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=18|солға=5|жақтау=жоқ}} |height=56 rowspan=2 style="background:#EEDD82"|• '''[[Эмиль Яннингс]] ||height=25 style="background:#EEDD82"| '''[[Соңғы бұйрық]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Ұлы кінәз Сергей Александрович''''' |- |height=25 style="background:#EEDD82"|'''[[Әр тәнге түсер несібе]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Август Шиллинг''''' |- |height=56 rowspan=2 |• [[Ричард Бартелмесс]] ||height=25| [[Тұзақ (фильм, 1928)|Тұзақ]]||''Никки Элкинс'' |- |height=25|[[Былғары қолғаптағы жауынгер]] || ''Былғары қолғаптағы жауынгер'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1930, сәуір)|2-ші (1930-I)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Warner Baxter promo.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=11|солға=5|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Уорнер Бакстер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ескі Аризонада]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Сиско Кид''''' |- |• [[Джордж Банкрофт]] ||Thunderbolt ||''Джим Ланг'' |- |• [[Честер Моррис]] ||[[Алиби (фильм, 1929)|Алиби]] ||''Чик Уильямс'' |- |• [[Пол Муни]] ||[[Айбынды (фильм, 1926)|Айбынды]] ||''Джеймс Дайк'' |- |• [[Льюис Стоун]] ||[[Патриот (фильм, 1928)|Патриот]] ||''граф [[Пётр Пален]]'' |- | rowspan=8|<center>'''[[Оскар (1930, қараша)|3-ші (1930-II)]]''' | rowspan=8 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=George Arliss 01.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=140|жоғары=|оңға=|төмен=5|солға=23|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джордж Арлисс]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Дизраэли (фильм)|Дизраэли]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Бенджамин Дизраэли]]''''' |- |• [[Джордж Арлисс]] ||[[Жасыл құдай әйел]] ||''Раджа Рух'' |- |• [[Уоллес Бири]] ||[[Үлкен үй (фильм, 1930)|Үлкен үй]] ||''Бутч Шмидт'' |- | rowspan=2|• [[Рональд Колман]] ||[[Бульдог Драммонд]] ||''капитан Хью Драммонд'' |- |[[Сотталған (фильм, 1929)|Сотталған]] ||''Мишель'' |- |• [[Лоуренс Тиббетт]] ||[[Қарақшының әні]] ||''Егор'' |- | rowspan=2|• [[Морис Шевалье]] ||[[Үлкен тоған]] ||''Пьер Миранде'' |- |[[Махаббат парады (фильм)|Махаббат парады]] ||''граф Альфред Рене'' |} === 1931—1940 === {| class="wikitable" style="width: 100%;" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |- ! width="5%" | Рәсім ! width="10%" | Сурет ! width="25%" | Актёр ! width="25%" | Фильм ! width="25%" | Рөлі |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1931)|4-ші (1931)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Lionel Barrymore.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=41|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Лайонел Берримор]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Еркін жан (фильм)|Еркін жан]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Стивен Эш''''' |- |• [[Ричард Дикс]] ||[[Симаррон (фильм, 1931)|Симаррон]] ||''Янси Крават'' |- |• [[Джеки Купер]] ||[[Скиппи (фильм, 1931)|Скиппи]] ||''Скиппи Скиннер'' |- |• [[Фредрик Марч]] ||[[Бродвейдің патшалық жанұясы]] ||''Тони Кавендиш'' |- |• [[Адольф Менжу]] ||[[Алдыңғы беті]] ||''Уолтер Бёрнс'' |- | rowspan=3|<center>'''[[Оскар (1932)|5-ші (1932)]]''' | rowspan=3 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=March Beery.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=105|жоғары=14|оңға=|төмен=9|солға=5|жақтау=жоқ}} |height=36 style="background:#EEDD82"|• '''[[Фредрик Марч]]''' <sup>{{comment|ескерту|Уоллес Бириге тек бір ғана дауыс кем берілгендіктен, сол кездегі ережелерге сәйкес сыйлық екеуіне де табысталды}}</sup>||style="background:#EEDD82"|'''[[Доктор Джекилл мен мистер Хайд (фильм, 1931)|Доктор Джекилл мен мистер Хайд]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''дәрігер Генри Джекилл / мистер Хайд''''' |- |height=36 style="background:#EEDD82"|'''[[Уоллес Бири]]''' ||style="background:#EEDD82"| '''[[Чемпион (фильм, 1931)|Чемпион]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Энди Перселл''''' |- |height=36 |• [[Альфред Лант]] ||[[Гвардия адамы (фильм)|Гвардия адамы]] ||''Актёр'' |- | rowspan=3|<center>'''[[Оскар (1934)|6-шы (1934)]]''' | rowspan=3 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Charles Laughton01.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=120|жоғары=|оңға=|төмен=35|солға=15|жақтау=жоқ}} |height=36 style="background:#EEDD82"|• '''[[Чарльз Лоутон]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Генрих VIII-ң жеке өмірі]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''патша [[Генрих VIII]]''''' |- |height=36 |• [[Лесли Говард]] ||[[Беркли-сквер (фильм)|Беркли-сквер]] ||''Питер Стэндиш'' |- |height=36 |• [[Пол Муни]] ||[[Мен кісеннен босап шыққанмын]] ||''Джеймс Аллен'' |- | rowspan=3|<center>'''[[Оскар (1935)|7-ші (1935)]]''' | rowspan=3 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Gable, Clark 01.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=7|солға=|жақтау=жоқ}} |height=36 style="background:#EEDD82"|• '''[[Кларк Гейбл]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бір түні болған оқиға]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Питер Варн''''' |- |height=36 |• [[Фрэнк Морган]] ||[[Челлинидің қатынастары]] ||''герцог Алессандро'' |- |height=36 |• [[Уильям Пауэлл]] ||[[Жұқа адам]] ||''Ник Чарльз'' |- | rowspan=4|<center>'''[[Оскар (1936)|8-ші (1936)]]''' | rowspan=4 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Victor McLaglen-Margot Grahame in The Informer.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=210|жоғары=30|оңға=|төмен=131|солға=15|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Виктор Маклаглен]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ақпарат беруші (фильм, 1935)|Ақпарат беруші]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Джипо Нолан''''' |- |• [[Кларк Гейбл]] ||rowspan=3|[[«Баунтидегі» бүлікшілік (фильм, 1935)|«Баунтидегі» бүлікшілік]] ||''лейтенант Флетчер Кристиан'' |- |• [[Чарльз Лоутон]] || ''Уильям Блай'' |- |• [[Франшо Тоун]] || ''Роджер Байам'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1937)|9-шы (1937)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Paul Muni - Zola - 1936.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=11|солға=3|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Пол Муни]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Луи Пастердің тарихы]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Луи Пастер]]''''' |- |• [[Гэри Купер]] ||[[Мистер Дидс қалаға барады]] ||''Лонгфеллоу Дидс'' |- |• [[Уильям Пауэлл]] ||[[Қызметшім Годфри]] ||''Годфри Парк'' |- |• [[Спенсер Трейси]] ||[[Сан-Франциско (фильм)|Сан-Франциско]] ||''әке Тим Маллин'' |- |• [[Уолтер Хьюстон]] ||[[Додсворт]] ||''Сэм Додсворт'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1938)|10-шы (1938)]]''' | rowspan=10 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Spencer tracy sea of grass.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=165|жоғары=|оңға=|төмен=19|солға=39|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Спенсер Трейси]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Батыл капитандар]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Мануэль Фиделло''''' |- |• [[Шарль Буайе]] ||[[Мария Валевская (фильм)|Мария Валевская]] ||''[[Наполеон I]]'' |- |• [[Фредрик Марч]] ||[[Жұлдыз туыпты (фильм, 1937)|Жұлдыз туыпты]] ||''Норман Мэйн'' |- |• [[Роберт Монтгомери (актёр)|Роберт Монтгомери]] ||[[Түн түсер]] ||''Дэнни'' |- |• [[Пол Муни]] ||[[Эмиль Золяның өмірі]] ||''[[Эмиль Золя]]'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1939)|11-ші (1939)]]''' |style="background:#EEDD82"|• '''[[Спенсер Трейси]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ұлдардың шаһары]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''әке Флэнаган''''' |- |• [[Шарль Буайе]] ||[[Алжир (фильм)|Алжир]] ||''Пепе ле Мокко'' |- |• [[Лесли Говард]] ||[[Пигмалион (фильм, 1938)|Пигмалион]] ||''профессор Генри Хиггинс'' |- |• [[Роберт Донат]] ||[[Цитадель (фильм, 1938)|Цитадель]] ||''дәрігер Эндрю Мэнсон'' |- |• [[Джеймс Кэгни]] ||[[Беттері кір болған періштелер]] ||''Рокки Салливан'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1940)|12-ші (1940)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=GoodbyeMrChipsTrailer1.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=240|жоғары=|оңға=|төмен=67|солға=80|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Роберт Донат]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қош бол, мистер Чипс (фильм, 1939)|Қош бол, мистер Чипс]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Чарльз Эдвард Чиппинг''''' |- |• [[Кларк Гейбл]] ||[[Жел өтіндегі тағдырлар (фильм)|Жел өтіндегі тағдырлар]] ||''Ретт Батлер'' |- |• [[Лоуренс Оливье]] ||[[Найзағайлы асу (фильм, 1939)|Найзағайлы асу]] ||''Хитклифф'' |- |• [[Микки Руни]] ||[[Қаруланған балалар]] ||''Микки Моран'' |- |• [[Джеймс Стюарт (актёр)|Джеймс Стюарт]] ||[[Мистер Смит Вашингтонға бара жатыр]] ||''Джефферсон Смит'' |} === 1941—1950 === {| class="wikitable" style="width: 100%;" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |- ! width="5%" | Рәсім ! width="10%" | Сурет ! width="25%" | Актёр ! width="25%" | Фильм ! width="25%" | Рөлі |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1941)|13-ші (1941)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Brig. Gen. James M. Stewart.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=160|жоғары=|оңға=|төмен=93|солға=35|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джеймс Стюарт (актёр)|Джеймс Стюарт]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Филадельфиялық хикая]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Макколи Коннор''''' |- |• [[Рэймонд Мэсси]] ||[[Иллинойстағы Линкольн]] ||''[[Авраам Линкольн]]'' |- |• [[Лоуренс Оливье]] ||[[Ребекка (фильм, 1940)|Ребекка]] ||''Джордж Фортескью Максимилиан де Винтер'' |- |• [[Генри Фонда]] ||[[Ашу шоқтары (фильм)|Ашу шоқтары]] ||''Том Джоуд'' |- |• [[Чарли Чаплин]] ||[[Ұлы диктатор]] ||''Аденоид Хинкель / еврейлік шаш алушы'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1942)|14-ші (1942)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Gary cooper promo image.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=20|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Гэри Купер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Сержант Йорк (фильм)|Сержант Йорк]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Элвин К. Йорк''''' |- |• [[Кэри Грант]] ||[[Бір тиындық серенада]] ||''Роджер Адамс'' |- |• [[Роберт Монтгомери (актёр)|Роберт Монтгомери]] ||[[Мистер Джордан келе жатыр]] ||''Джо Пендлтон'' |- |• [[Орсон Уэллс]] ||[[Азамат Кейн]] ||''Чарльз Фостер Кейн'' |- |• [[Уолтер Хьюстон]] ||[[Ібіліс және Дэниэл Уэбстер]] ||''мистер Скрэтч'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1943)|15-ші (1943)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=James cagney promo photo.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=20|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джеймс Кэгни]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Янки Дудл Денди]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Джордж М. Коэн''''' |- |• [[Монти Вулли]] ||[[Егеуқұйрық ұстағыш (фильм)|Егеуқұйрық ұстағыш]] ||''Говард'' |- |• [[Рональд Колман]] ||[[Кездейсоқ орақ]] ||''Чарльз Рэйньер'' |- |• [[Гэри Купер]] ||[[Янкилердің мақтанышы]] ||''[[Лу Гериг]]'' |- |• [[Уолтер Пиджон]] ||[[Миссис Минивер]] ||''Клем Минивер'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1944)|16-шы (1944)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Paul Lukas in The Casino Murder Case trailer.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=25|солға=3|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Пол Лукас]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Рейндегі шолғын]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Курт Мюллер''''' |- |• [[Хамфри Богарт]] ||[[Касабланка (фильм)|Касабланка]] ||''Рик Блейн'' |- |• [[Гэри Купер]] ||[[Қоңырау кімді шақырып тұр (фильм)|Қоңырау кімді шақырып тұр]] ||''Роберт Джордан'' |- |• [[Уолтер Пиджон]] ||[[Мадам Кюри]] ||''[[Пьер Кюри]]'' |- |• [[Микки Руни]] ||[[Адами комедия (фильм)|Адами комедия]] ||''Гомер Макколи'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1945)|17-ші (1945)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Bing Crosby Allan Warren.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=33|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Бинг Кросби]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Өз жолымен жүрем]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''әке Чак О’Молли''''' |- |• [[Шарль Буайе]] ||[[Газлайт]] ||''Грегори Антон'' |- |• [[Кэри Грант]] ||[[Жалғызсыраған жүректер ғана]] ||''Эрни Мотт'' |- |• [[Александер Нокс]] ||[[Вильсон (фильм)|Вильсон]] ||''[[Вудро Вильсон]]'' |- |• [[Барри Фицджеральд]] ||[[Өз жолымен жүрем]] ||''әке Фицгиббон'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1946)|18-ші (1946)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Ray Milland Markham 1959.JPG|позиция=center|ені=95|жалпы=140|жоғары=|оңға=|төмен=62|солға=25|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Рэй Милланд]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жоғалған уикэнд]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Дон Бирнам''''' |- |• [[Джин Келли]] ||[[Зәкірлерді көтеріңдер]] ||''Джозеф Брэди'' |- |• [[Бинг Кросби]] ||[[Әулие Марияның қоңыраулары]] ||''әке Чак О’Молли'' |- |• [[Грегори Пек]] ||[[Көктегі патшалықтың кілттері]] ||''әке Фрэнсис Чисхолм'' |- |• [[Корнел Уайлд]] ||[[Есте сақтарлық ән]] ||''[[Фредерик Шопен]]'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1947)|19-шы (1947)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Fredric March in Best Years of Our Lives trailer.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=170|жоғары=|оңға=|төмен=23|солға=45|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Фредрик Марч]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Өміріміздің ең жақсы жылдары]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Эл Стивенсон''''' |- |• [[Лоуренс Оливье]] ||[[Генрих V (фильм, 1944)|Генрих V]] ||''патша [[Генрих V (Ұлыбритания патшасы)|Генрих V]]'' |- |• [[Ларри Паркс]] ||[[Джолсонның хикаясы]] ||''[[Эл Джолсон]]'' |- |• [[Грегори Пек]] ||[[Бұғы бұзауы (фильм, 1946)|Бұғы бұзауы]] ||''Эзра «Пенни» Бакстер'' |- |• [[Джеймс Стюарт (актёр)|Джеймс Стюарт]] ||[[Бұл тамаша өмір]] ||''Джордж Бэйли'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1948)|20-шы (1948)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Ronald Colman - publicity.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=7|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Рональд Колман]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қос өмір (фильм, 1947)|Қос өмір]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Энтони Джон''''' |- |• [[Джон Гарфилд]] ||[[Тән мен жан]] ||''Чарли Дэвис'' |- |• [[Уильям Пауэлл]] ||[[Әкемен өмір сүру]] ||''Клэрэнс Дэй-үлкен'' |- |• [[Грегори Пек]] ||[[Джентльмендік келісім]] ||''Филип Шуйлер Грин'' |- |• [[Майкл Редгрейв]] ||[[Электраға қара жамылған жарасады]] ||''Орин Мэннон'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1949)|21-ші (1949)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Laurence Olivier - portrait.JPG|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=3|төмен=16|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Лоуренс Оливье]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Гамлет (фильм, 1948)|Гамлет]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Гамлет]], Дания ханзадасы''''' |- |• [[Дэн Дэйли]] ||[[Жаным маған жымиып қарағанда]] ||''«Скид» Джонсон'' |- |• [[Монтгомери Клифт]] ||[[Іздеу (фильм, 1948)|Іздеу]] ||''Ральф «Стив» Стивенсон'' |- |• [[Клифтон Уэбб]] ||[[Жақсы орналысыпты]] ||''Линн Алоизий Бельведер'' |- |• [[Лью Эйрс]] ||[[Джонни Белинда]] ||''дәрігер Роберт Ричардсон'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1950)|22-ші (1950)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Broderick Crawford 1970.JPG|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=14|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Бродерик Кроуфорд]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бүкіл патшалық жасақ (фильм, 1949)|Бүкіл патшалық жасақ]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Вилли Старк''''' |- |• [[Кирк Дуглас]] ||[[Чемпион (фильм, 1949)|Чемпион]] ||''Майкл «Мидж» Келли'' |- |• [[Грегори Пек]] ||[[Самғаған бомбалаушы]] ||''генерал Сэвидж'' |- |• [[Ричард Тодд]] ||[[Қызба қанды жүрек]] ||''капрал Лэклан «Лэчи» Маклэклан'' |- |• [[Джон Уэйн]] ||[[Иводзима құмдары]] ||''сержант Джон М. Страйкер'' |} === 1951—1960 === {| class="wikitable" style="width: 100%;" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |- ! width="5%" | Рәсім ! width="10%" | Сурет ! width="25%" | Актёр ! width="25%" | Фильм ! width="25%" | Рөлі |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1951)|23-ші (1951)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Jose Ferrer face.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=23|солға=3|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Хосе Феррер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Сирано де Бержерак (фильм, 1950)|Сирано де Бержерак]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Сирано де Бержерак]]''''' |- |• [[Луи Кэлхерн]] ||[[Тамаша янки]] ||''[[Оливер Уэнделл Холмс-кіші]]'' |- |• [[Джеймс Стюарт (актёр)|Джеймс Стюарт]] ||[[Харви (фильм)|Харви]] ||''Элвуд Дауд'' |- |• [[Спенсер Трейси]] ||[[Қалыңдықтың әкесі (фильм, 1950)|Қалыңдықтың әкесі]] ||''Стэнли Бэнкс'' |- |• [[Уильям Холден]] ||[[Сансет бульвары]] ||''Джо Гиллис'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1952)|24-ші (1952)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Humphrey Bogart publicity.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=110|жоғары=5|оңға=|төмен=20|солға=7|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Хамфри Богарт]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Африкалық патшайым]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Чарли Оллнат''''' |- |• [[Марлон Брандо]] ||[[«Тілек» трамвайы]] ||''Стэнли Ковальски'' |- |• [[Артур Кеннеди]] ||[[Жарқын жеңіс (фильм)|Жарқын жеңіс]] ||''Ларри Невинс'' |- |• [[Монтгомери Клифт]] ||[[Күн астындағы орын (фильм, 1951)|Күн астындағы орын]] ||''Джордж Истмен'' |- |• [[Фредрик Марч]] ||[[Коммивояжердің өлімі]] ||''Вилли Ломен'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1953)|25-ші (1953)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Eiganotomo-garycooper-nov1952.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=4|оңға=|төмен=25|солға=5|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Гэри Купер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Тапа-тал түсте]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Уилл Кейн''''' |- |• [[Марлон Брандо]] ||[[Вива Сапата!]] ||''[[Эмилиано Сапата]]'' |- |• [[Алек Гиннесс]] ||[[Лавендер Хилл бандысы]] ||''Генри «Датч» Холланд'' |- |• [[Кирк Дуглас]] ||[[Зұлым және әдемі адамдар]] ||''Джонатан Шилдс'' |- |• [[Хосе Феррер]] ||[[Мулен Руж (фильм, 1952)|Мулен Руж]] ||''[[Анри де Тулуз-Лотрек]]'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1954)|26-шы (1954)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Holden-portrait.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=10|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Уильям Холден]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Соғыс тұтқындарына арналған № 17 лагерь]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Дж. Дж. Сефтон''''' |- |• [[Ричард Бёртон]] ||The Robe ||''Марцелл Галлион'' |- |• [[Марлон Брандо]] ||[[Юлий Цезарь (фильм, 1953)|Юлий Цезарь]] ||''[[Марк Антоний]]'' |- |• [[Монтгомери Клифт]] ||rowspan="2"|[[Қазірден бастап мәңгілікке шейін]] ||''қатардағы жауынгер Роберт Ли Прюитт'' |- |• [[Берт Ланкастер]] || ''бірінші сержант Мильтон Уорден'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1955)|27-ші (1955)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Marlon Brando 1948.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=130|жоғары=20|оңға=|төмен=52|солға=5|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Марлон Брандо]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Портта]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Терри Маллой''''' |- |• [[Хамфри Богарт]] ||[[«Кейндегі» бүлікшілік]] ||''лейтенант-коммандер Филип Фрэнсис Квиг'' |- |• [[Бинг Кросби]] ||The Country Girl ||''Фрэнк Элджин'' |- |• [[Джеймс Мейсон]] ||[[Жұлдыз туыпты (фильм, 1954)|Жұлдыз туыпты]] ||''Норман Мэйн'' |- |• [[Дан О’Херлихи]] ||[[Робинзон Крузо (фильм, 1954)|Робинзон Крузо]] ||''Робинзон Крузо'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1956)|28-ші (1956)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Ernest Borgnine McHale McHale's Navy 1962.JPG|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=10|солға=4|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Эрнест Боргнайн]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Марти (фильм)|Марти]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Марти Пилетти''''' |- |• [[Джеймс Дин]] {{comment|†|өлімнен кейінгі номинация}}||[[Жұмақтан шығысқа қарай]] ||''Кэл Траск'' |- |• [[Джеймс Кэгни]] ||[[Мені сүй не әрі кет]] ||''Мартин Снайдер'' |- |• [[Фрэнк Синатра]] ||[[Алтын қолы бар адам]] ||''Фрэнки Макине'' |- |• [[Спенсер Трейси]] ||[[Блэк Роктағы жаман күн]] ||''Джон Дж. Макриди'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1957)|29-шы (1957)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Yul Brynner Port of New York 04.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=101|төмен=15|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Юл Бриннер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Патша және мен]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Монгкут''''' |- |• [[Джеймс Дин]] {{comment|†|өлімнен кейінгі номинация}}||[[Гигант (фильм)|Гигант]] ||''Джетт Ринк'' |- |• [[Кирк Дуглас]] ||[[Өмірге құштарлық (фильм)|Өмірге құштарлық]] ||''[[Винсент ван Гог]]'' |- |• [[Лоуренс Оливье]] ||[[Ричард III (фильм, 1955)|Ричард III]] ||''патша [[Ричард III]]'' |- |• [[Рок Хадсон]] ||[[Гигант (фильм)|Гигант]] ||''Джордан «Бик» Бенедикт'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1958)|30-шы (1958)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Alec Guinness 6 Allan Warren.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=110|төмен=36|солға=4|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Алек Гиннесс]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Квай өзенінен өткен көпір]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''полковник Николсон''''' |- |• [[Марлон Брандо]] ||[[Сайонара (фильм)|Сайонара]] ||''майор Ллойд «Ас» Грувер'' |- |• [[Энтони Куинн]] ||[[Жабайы жел]] ||''Джино'' |- |• [[Чарльз Лоутон]] ||[[Айыптау куәгері]] ||''сэр Уилфрид Робартс'' |- |• [[Энтони Франчоза]] ||[[Жаңбыр суына толған баскиім]] ||''Поло Поуп'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1959)|31-ші (1959)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=David Niven in The Toast of New Orleans trailer cropped.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=13|солға=4|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Дэвид Нивен]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бөлек үстелдер]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Дэвид Ангус Поллок''''' |- |• [[Тони Кёртис]] ||[[Мойынсұнбағандар]] ||''Джон «Джокер» Джексон'' |- |• [[Пол Ньюман]] ||[[Қызған шатырдағы мысық]] ||''Брик Поллит'' |- |• [[Сидни Пуатье]] ||[[Мойынсұнбағандар]] ||''Ноа Каллен'' |- |• [[Спенсер Трейси]] ||[[Шал және теңіз (фильм)|Шал және теңіз]] ||''шал / баяндаушы'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1960)|32-ші (1960)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Charlton Heston Civil Rights March 1963.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=13|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Чарлтон Хестон]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бен-Гур (фильм, 1959)|Бен-Гур]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Иуда Бен-Гур''''' |- |• [[Джек Леммон]] ||[[Джазда тек қана қыздар]] ||''Джерри / Дафна'' |- |• [[Пол Муни]] ||[[Соңғы ашулы адам]] ||''дәрігер Сэм Абельман'' |- |• [[Джеймс Стюарт (актёр)|Джеймс Стюарт]] ||[[Адам өлтіру анатомиясы]] ||''Пол Биглер'' |- |• [[Лоуренс Харви]] ||[[Жоғарыға жол]] ||''Джо Лэмптон'' |} === 1961—1970 === {| class="wikitable" style="width: 100%;" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |- ! width="5%" | Рәсім ! width="10%" | Сурет ! width="25%" | Актёр ! width="25%" | Фильм ! width="25%" | Рөлі |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1961)|33-ші (1961)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Judgment at Nuremberg-Burt Lancaster 2.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=12|солға=3|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Берт Ланкастер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Элмер Гантри (фильм)|Элмер Гантри]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Элмер Гантри''''' |- |• [[Джек Леммон]] ||[[Пәтер (фильм, 1960)|Пәтер]] ||''Си Си «Бад» Бакстер'' |- |• [[Лоуренс Оливье]] ||[[Комедиант (фильм)|Комедиант]] ||''Арчи Райс'' |- |• [[Спенсер Трейси]] ||[[Дауылды орарсың (фильм, 1960)|Дауылды орарсың]] ||''адвокат Генри Драммонд'' |- |• [[Тревор Ховард]] ||Sons and Lovers ||''көмір қазушы Уолтер Морел'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1962)|34-ші (1962)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Judgment at Nuremberg-Maximilian Schell2 cropped.JPG|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=19|солға=3|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Максимилиан Шелл]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Нюрнберг процесі (фильм)|Нюрнберг процесі]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Ганс Рольф''''' |- |• [[Шарль Буайе]] ||[[Фанни (фильм, 1961)|Фанни]] ||''Сезар'' |- |• [[Пол Ньюман]] ||[[Алаяқ (фильм)|Алаяқ]] ||''Эдди Фелсон'' |- |• [[Спенсер Трейси]] ||[[Нюрнберг процесі (фильм)|Нюрнберг процесі]] ||''аға сот Дэн Хейвуд'' |- |• [[Стюарт Уитман]] ||[[Ентаңба (фильм)|Ентаңба]] ||''Джим Фуллер'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1963)|35-ші (1963)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Gregory Peck 1948.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=13|солға=3|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Грегори Пек]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Құйқылжықты өлтіру (фильм)|Құйқылжықты өлтіру]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Аттикус Финч''''' |- |• [[Берт Ланкастер]] ||[[Алькатрастың құсшысы]] ||''Роберт Франклин Страуд'' |- |• [[Джек Леммон]] ||[[Шарап пен раушандар күндері]] ||''Джо Клэй'' |- |• [[Марчелло Мастроянни]] ||[[Италиялықша ажырасу]] ||''Фердинандо Чефалу'' |- |• [[Питер О’Тул]] || [[Арабиялық Лоуренс (фильм)|Арабиялық Лоуренс]] ||''[[Томас Эдвард Лоуренс]]'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1964)|36-шы (1964)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Civil Rights March on Washington, D.C. (Actors Sidney Poitier, Harry Belafonte, and Charlton Heston.) - NARA - 542061.tif|позиция=center|ені=95|жалпы=250|жоғары=150|оңға=|төмен=87|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Сидни Пуатье]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Дала лалагүлдері]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Гомер Смит''''' |- |• [[Пол Ньюман]] ||[[Хад]] ||''Хад Бэннон'' |- |• [[Альберт Финни]] ||[[Том Джонс (фильм)|Том Джонс]] ||''Том Джонс'' |- |• [[Ричард Харрис]] ||[[Осы спорт өмірі]] ||''Фрэнк Мэчин'' |- |• [[Рекс Харрисон]] ||[[Клеопатра (фильм, 1963)|Клеопатра]] ||''[[Гай Юлий Цезарь|Юлий Цезарь]]'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1965)|37-ші (1965)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Rex Harrison face.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=28|солға=3|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Рекс Харрисон]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Менің сұлу леди]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''профессор Генри Хиггинс''''' |- |• [[Ричард Бёртон]] ||[[Беккет]] ||''[[Томас Беккет]]'' |- |• [[Энтони Куинн]] ||[[Грек Зорба]] ||''Зорба'' |- |• [[Питер О’Тул]] ||[[Беккет]] ||''патша [[Генрих II Плантагенет|Генрих II]]'' |- |• [[Питер Селлерс]] ||[[Доктор Стрейнджлав, немесе Атом бомбасынан енді қорқпай, оны сүйгенім туралы]] ||''доктор Стрейнджлав / президент Мёркин Маффли / капитан Лайонел Мандрейк '' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1966)|38-ші (1966)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Lee marvin 1971.JPG|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=14|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Ли Марвин]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Кэт Баллу]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Кид Шелин / Тим Строн''''' |- |• [[Ричард Бёртон]] ||[[Суық жақтан келген тыңшы]] ||''Алек Лимас'' |- |• [[Оскар Вернер]] ||[[Ақымақтар кемесі]] ||''дәрігер Шуман'' |- |• [[Лоуренс Оливье]] ||[[Отелло (фильм, 1965)|Отелло]] ||''Отелло'' |- |• [[Род Стайгер]] ||[[Өсімқор (фильм)|Өсімқор]] ||''Сол Назерман'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1967)|39-шы (1967)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Paul Scofield Allan Warren.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=135|төмен=29|солға=19|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Пол Скофилд]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Барлық заманның адамы]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Томас Мор]]''''' |- |• [[Алан Аркин]] ||[[Орыстар келе жатыр! Орыстар келе жатыр!]] ||''лейтенант Розанов'' |- |• [[Ричард Бёртон]] ||[[Вирджиния Вулфтан кім қорқады?]] ||''Джордж'' |- |• [[Майкл Кейн]] ||[[Элфи (фильм, 1966)|Элфи]] ||''Альфред «Элфи» Элкинс'' |- |• [[Стив Маккуин]] ||[[Құмды малтатас]] ||''Джейк Холман'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1968)|40-шы (1968)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Rod Steiger 1964.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=21|солға=4|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Род Стайгер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Оңтүстіктің ыстық түнінде]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''полиция бастығы Билл Гиллеспи''''' |- |• [[Уоррен Битти]] ||[[Бонни мен Клайд (фильм)|Бонни мен Клайд]] ||''[[Бонни және Клайд|Клайд Бэрроу]]'' |- |• [[Пол Ньюман]] ||[[Суыққанды Люк]] ||''Люк Джексон'' |- |• [[Спенсер Трейси]] {{comment|†|өлімнен кейінгі номинация}}||[[Түскі асқа кім келетінін тауып көр]] ||''Мэтт Дрейтон'' |- |• [[Дастин Хоффман]] ||[[Түлек (фильм)|Түлек]] ||''Бен Брэддок'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1969)|41-ші (1969)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Cliff Robertson (november 1981) cropped.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=8|солға=4|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Клифф Робертсон]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Чарли (фильм, 1968)|Чарли]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Чарли Гордон''''' |- |• [[Алан Аркин]] ||[[Жүрек — жалғыз жүрген аңшы]] ||''Джон Сингер'' |- |• [[Алан Бейтс]] ||The Fixer ||''Яков Бок'' |- |• [[Рон Муди]] ||[[Оливер!]] ||''Феджин'' |- |• [[Питер О’Тул]] ||[[Қыстағы арыстан]] ||''патша [[Генрих II Плантагенет|Генрих II]]'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1970)|42-ші (1970)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=John Wayne - still portrait.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=25|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джон Уэйн]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Шынайы ержүректілік]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Рубен Дж. Когберн''''' |- |• [[Ричард Бёртон]] ||[[Аннаның мың күні]] ||''патша [[Генрих VIII]]'' |- |• [[Джон Войт]] ||[[Жарым түннің ковбойы]] ||''Джо Бак'' |- |• [[Питер О’Тул]] ||[[Қош бол, мистер Чипс (фильм, 1969)|Қош бол, мистер Чипс]] ||''Артур Чиппинг'' |- |• [[Дастин Хоффман]] ||[[Жарым түннің ковбойы]] ||''Энрико Сальваторе «Ратсо» Риццо'' |} === 1971—1980 === {| class="wikitable" style="width: 100%;" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |- ! width="5%" | Рәсім ! width="10%" | Сурет ! width="25%" | Актёр ! width="25%" | Фильм ! width="25%" | Рөлі |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1971)|43-ші (1971)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=George C. Scott - publicity.JPG|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=9|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джордж Кэмпбелл Скотт]]''' <sup>{{comment|ескерту|сыйлықтан бас тартты}}</sup>||style="background:#EEDD82"|'''[[Паттон (фильм)|Паттон]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''генерал [[Джордж Cмит Паттон]]''''' |- |• [[Джеймс Эрл Джонс]] ||[[Үлкен жарқын үміт]] ||''Джек Джефферсон'' |- |• [[Мелвин Дуглас]] ||[[Әкеме ән айтпаушы ем]] ||''Том Гаррисон'' |- |• [[Джек Николсон]] ||[[Бес жеңіл пьеса]] ||''Роберт Дюпи'' |- |• [[Райан О’Нил]] ||[[Махаббат хикаясы (фильм, 1970)|Махаббат хикаясы]] ||''Оливер Барретт IV'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1972)|44-ші (1972)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Gene Hackman - 1972.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=110|төмен=38|солға=12|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джин Хэкмен]]'''||style="background:#EEDD82"|'''[[Француз байланысшысы]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''детектив Джимми «Попай» Дойл''''' |- |• [[Уолтер Маттау]] ||[[Котч]] ||''Джозеф П. Котчер'' |- |• [[Джордж Кэмпбелл Скотт]] ||[[Аурухана (фильм)|Аурухана]] ||''доктор Герберт Бок'' |- |• [[Хаим Тополь]] ||[[Шатырдағы скрипкашы (фильм)|Шатырдағы скрипкашы]] ||''Тевье'' |- |• [[Питер Финч]] ||[[Жексенбі, қарғыс соққан жексенбі]] ||''доктор Дэниел Хёрш'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1973)|45-ші (1973)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Brando Civil Rights March cropped.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=35|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Марлон Брандо]]''' <sup>{{comment|ескерту|сыйлықтан бас тартты}}</sup>||style="background:#EEDD82"|'''[[Өкіл әке (фильм)|Өкіл әке]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Вито Корлеоне''''' |- |• [[Майкл Кейн]] ||rowspan="2"|[[Ізші (фильм, 1972)|Ізші]] ||''Майло Тиндл'' |- |• [[Лоуренс Оливье]] ||''Эндрю Уайк'' |- |• [[Питер О’Тул]] ||[[Билейтін тап (фильм)|Билейтін тап]] ||''Джек Гурней'' |- |• [[Пол Уинфилд]] ||[[Саундер (фильм)|Саундер]] ||''Натан Ли Морган'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1974)|46-шы (1974)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Chaplin oscar.JPG|позиция=center|ені=95|жалпы=300|жоғары=15|оңға=|төмен=119|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джек Леммон]]'''||style="background:#EEDD82"|'''[[Жолбарысты құтқарыңдар]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Гарри Стонер''''' |- |• [[Марлон Брандо]] ||[[Париждегі соңғы танго]] ||''Пол'' |- |• [[Джек Николсон]] ||[[Соңғы күзет]] ||''Билли'' |- |• [[Аль Пачино]] ||[[Серпико]] ||''[[Фрэнк Серпико]]'' |- |• [[Роберт Редфорд]] ||[[Афера (фильм, 1973)|Афера]] ||''Джонни «Келли» Хукер'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1975)|47-ші (1975)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Walter Matthau Art Carney The Odd Couple Broadway 1965.JPG|позиция=center|ені=95|жалпы=320|жоғары=30|оңға=|төмен=110|солға=200|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Арт Карни]]'''||style="background:#EEDD82"|'''[[Гарри және Тонто]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Гарри Кумбс''''' |- |• [[Джек Николсон]] ||[[Қытай кварталы (фильм)|Қытай кварталы]] ||''Джейк Гиттс'' |- |• [[Аль Пачино]] ||[[Өкіл әке 2]] ||''[[Майкл Корлеоне]]'' |- |• [[Альберт Финни]] ||[[«Шығыс экспрессіндегі» қаза]] ||''[[Эркюль Пуаро]]'' |- |• [[Дастин Хоффман]] ||[[Ленни (фильм)|Ленни]] ||''[[Ленни Брюс]]'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1976)|48-ші (1976)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Jack Nicholson - 1976 (new).jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=97|төмен=30|солға=2|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джек Николсон]]'''||style="background:#EEDD82"|'''[[Көкектің ұясы (фильм)|Көкектің ұясы]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Рэндл Патрик Макмёрфи''''' |- |• [[Уолтер Маттау]] ||[[Жарқыраған бозбалалар]] ||''Вилли Кларк'' |- |• [[Аль Пачино]] ||[[Ит талтүс]] ||''Сонни Вортзик'' |- |• [[Джеймс Уитмор]] ||[[Жандарын шығар, Гарри!]] ||''[[Гарри Трумэн]]'' |- |• [[Максимилиан Шелл]] ||[[Шыны үйшіктегі адам]] ||''Артур Голдман'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1977)|49-шы (1977)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Peter Finch in I Thank a Fool trailer cropped.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=18|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Питер Финч]]''' {{comment|†|өлімнен кейінгі жеңіс}}||style="background:#EEDD82"|'''[[Тележелі (фильм)|Тележелі]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Говард Бил''''' |- |• [[Роберт Де Ниро]] ||[[Такси айдаушы (фильм)|Такси айдаушы]] ||''Трэвис Бикл'' |- |• [[Джанкарло Джаннини]] ||[[Жеті сұлу (фильм)|Жеті сұлу]] ||''Паскуалино Фрафузо'' |- |• [[Сильвестр Сталлоне]] ||[[Рокки]] ||''[[Рокки Бальбоа]]'' |- |• [[Уильям Холден]] ||[[Тележелі (фильм)|Тележелі]] ||''Макс Шумахер'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1978)|50-ші (1978)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Richard Dreyfuss.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=7|оңға=|төмен=11|солға=2|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Ричард Дрейфус]]'''||style="background:#EEDD82"|'''[[Сау бол, қызым]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Эллиот Гарфилд''''' |- |• [[Вуди Аллен]] ||[[Энни Холл]] ||''Элви Сингер'' |- |• [[Ричард Бёртон]] ||[[Эквус (фильм)|Эквус]] ||''Мартин Дайсарт'' |- |• [[Марчелло Мастроянни]] ||[[Ерекше күн]] ||''Габриэле'' |- |• [[Джон Траволта]] ||[[Сенбілік кештің безгегі]] ||''Тони Манеро'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1979)|51-ші (1979)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Jon Voight 1988.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=130|төмен=74|солға=22|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джон Войт]]'''||style="background:#EEDD82"|'''[[Үйге оралу (фильм, 1978)|Үйге оралу]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Люк Мартин''''' |- |• [[Уоррен Битти]] ||[[Жұмақ күте тұрады (фильм, 1978)|Жұмақ күте тұрады]] ||''Джо Пендлтон'' |- |• [[Гэри Бьюзи]] ||[[Бадди Холли хикаясы]] ||''[[Бадди Холли]]'' |- |• [[Роберт Де Ниро]] ||[[Киіктерді қуған аңшы]] ||''Михаил Вронский'' |- |• [[Лоуренс Оливье]] ||[[Бразилияның ұлдары]] ||''Эзра Либерман'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1980)|52-ші (1980)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Dustin Hoffman on set of "Lenny" 1974.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=11|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Дастин Хоффман]]'''||style="background:#EEDD82"|'''[[Крамер Крамерге қарсы]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Тед Крамер''''' |- |• [[Джек Леммон]] ||[[Қытайлық синдром (фильм)|Қытайлық синдром]] ||''Джек Годел'' |- |• [[Аль Пачино]] ||[[Және бәріне бірдей әділеттілік]] ||''Артур Кёркланд'' |- |• [[Питер Селлерс]] ||[[О жақта болған]] ||''бағбан Чэнс'' |- |• [[Рой Шайдер]] ||[[All That Jazz]] ||''Джо Гидеон'' |} === 1981—1990 === {| class="wikitable" style="width: 100%;" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |- ! width="5%" | Рәсім ! width="10%" | Сурет ! width="25%" | Актёр ! width="25%" | Фильм ! width="25%" | Рөлі |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1981)|53-ші (1981)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=RobertdeNiro26.JPG|позиция=center|ені=95|жалпы=150|жоғары=|оңға=|төмен=100|солға=29|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Роберт Де Ниро]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Долы бұқа]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Джейк Ламотта]]''''' |- |• [[Роберт Дюваль]] ||[[Ұлы Сантини]] ||''подполковник Уилбур «Бык» Мичум'' |- |• [[Джек Леммон]] ||[[Қошемет (фильм)|Қошемет]] ||''Скотти Темплтон'' |- |• [[Питер О’Тул]] ||[[Каскадёр (фильм)|Каскадёр]] ||''режиссёр Элай Кросс'' |- |• [[Джон Хёрт]] ||[[Піл-адам]] ||''[[Джон Меррик]]'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1982)|54-ші (1982)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Janet Blair Henry Fonda Smith Family 1970.JPG|позиция=center|ені=95|жалпы=180|жоғары=|оңға=|төмен=117|солға=82|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Генри Фонда]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Алтын көлде]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Норман Тэйер-кіші''''' |- |• [[Уоррен Битти]] ||[[Қызылдар (фильм)|Қызылдар]] ||''[[Рид, Джон|Джон Рид]]'' |- |• [[Берт Ланкастер]] ||[[Атлантик-Сити (фильм)|Атлантик-сити]] ||''Лу Паскаль'' |- |• [[Дадли Мур]] ||[[Артур (фильм)|Артур]] ||''Артур Бах'' |- |• [[Пол Ньюман]] ||[[Еш жаман пиғылсыз]] ||''Майкл Коллин Галлахер'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1983)|55-ші (1983)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Ben Kingsley.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=6|солға=4|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Бен Кингсли]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ганди (фильм)|Ганди]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Махатма Ганди]]''''' |- |• [[Джек Леммон]] ||[[Жоғалған (фильм, 1981)|Жоғалған]] ||''Эд Хорман'' |- |• [[Пол Ньюман]] ||[[Үкім (фильм, 1982)|Үкім]] ||''Фрэнк Гэлвин'' |- |• [[Питер О’Тул]] ||[[Менің ең жақсы көретін жылым]] ||''Алан Суонн'' |- |• [[Дастин Хоффман]] ||[[Тутси (фильм)|Тутси]] ||''Майкл Дорси / Дороти Майклз'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1984)|56-шы (1984)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Robert Duvall Diane Lane 1989.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=230|жоғары=7|оңға=65|төмен=245|солға=49|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Роберт Дюваль]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Нәзік мархабат]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Мак Следж''''' |- |• [[Майкл Кейн]] ||[[Ританы оқыту]] ||''профессор Фрэнк Брайант'' |- |• [[Том Конти]] ||[[Рубен, Рубен]] ||''Гоэн Мак-Глэнд'' |- |• [[Том Кортни]] ||rowspan="2"|[[Костюмер (фильм)|Костюмер]] ||''Норман'' |- |• [[Альберт Финни]] ||''«Сэр»'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1985)|57-ші (1985)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=F Murray.Abraham cropped.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=5|оңға=|төмен=30|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Ф. Мюррей Абрахам]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Амадей (фильм)|Амадей]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Антонио Сальери]]''''' |- |• [[Джефф Бриджес]] ||[[Стармэн]] ||''Стармэн'' |- |• [[Сэм Уотерстон]] ||[[Өлім жазықтары]] ||''Сидней Шенберг'' |- |• [[Альберт Финни]] ||[[Жанартаудың баурайында]] ||''Джеффри Фирмин'' |- |• [[Том Халс]] ||[[Амадей (фильм)|Амадей]] ||''[[Волфганг Амадей Моцарт]]'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1986)|58-ші (1986)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=William Hurt (2005) crop.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=26|солға=5|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Уильям Хёрт]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Өрмекші-әйелдің сүйісі]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Луис Молина''''' |- |• [[Джон Войт]] ||[[Қашқан пойыз]] ||''Мэнни'' |- |• [[Джеймс Гарнер]] ||[[Мёрфи махаббаты]] ||''Мёрфи Джонс'' |- |• [[Джек Николсон]] ||[[Прицци отбасының абыройы]] ||''Чарли Партанна'' |- |• [[Харрисон Форд]] ||[[Куәгер (фильм, 1985)|Куәгер]] ||''Джон Бук'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1987)|59-шы (1987)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Paul Newman Once Upon a Wheel 1971.JPG|позиция=center|ені=95|жалпы=140|жоғары=5|оңға=15|төмен=90|солға=10|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Пол Ньюман]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ақшаның түсі]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Эдди Фелсон''''' |- |• [[Джеймс Вудс]] ||[[Сальвадор (фильм, 1986)|Сальвадор]] ||''Ричард Бойл'' |- |• [[Декстер Гордон]] ||[[Жарым түнге қарай]] ||''Дейл Тернер'' |- |• [[Уильям Хёрт]] ||[[Кіші құдайдың балалары]] ||''Джон Лидс'' |- |• [[Боб Хоскинс]] ||[[Мона Лиза (фильм)|Мона Лиза]] ||''Джордж'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1988)|60-шы (1988)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Douglas Michael.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=170|жоғары=|оңға=75|төмен=162|солға=88|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Майкл Дуглас]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Уолл-стрит (фильм)|Уолл-стрит]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Гордон Гекко''''' |- |• [[Марчелло Мастроянни]] ||[[Қаралау көздер]] ||''сәулетші Романо Патрое'' |- |• [[Джек Николсон]] ||[[Түйетікен (фильм)|Түйетікен]] ||''Фрэнсис Фелан'' |- |• [[Робин Уильямс]] ||[[Қайырлы таң, Вьетнам]] ||''радиожүргізуші Эдриан Кронауэр'' |- |• [[Уильям Хёрт]] ||[[Broadcast News]] ||''Том Груник'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1989)|61-ші (1989)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Dustin Hoffman cropped.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=7|оңға=|төмен=29|солға=2|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Дастин Хоффман]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жаңбыр адамы]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Рэймонд Бэббит''''' |- |• [[Эдвард Джеймс Олмос]] ||[[Төзу және тындыру]] ||''Хайме Эскаланте'' |- |• [[Макс фон Сюдов]] ||[[Пелле-жаулаушы]] ||''Лассе'' |- |• [[Джин Хэкмен]] ||[[Өртке оранған Миссисипи]] ||''агент Руперт Андерсон'' |- |• [[Том Хэнкс]] ||[[Үлкен (фильм, 1988)|Үлкен]] ||''Джош Баскин (үлкен)'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1990)|62-ші (1990)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Daniel Day Lewis.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=310|жоғары=155|оңға=105|төмен=200|солға=94|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Дэниел Дэй-Льюис]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Менің сол аяғым]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Кристи Браун]]''''' |- |• [[Кеннет Брана]] ||[[Генрих V (фильм, 1989)|Генрих V]] ||''патша [[Генрих V (Англия королі)|Генрих V]]'' |- |• [[Том Круз]] ||[[Төртінші шілдеде туылған]] ||''[[Рон Ковик]]'' |- |• [[Робин Уильямс]] ||[[Өлі ақындар қоғамы]] ||''Джон Китинг'' |- |• [[Морган Фримен]] ||[[Мисс Дэйзидің шопыры]] ||''Хоук Колберн'' |} === 1991—2000 === {| class="wikitable" style="width: 100%;" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |- ! width="5%" | Рәсім ! width="10%" | Сурет ! width="25%" | Актёр ! width="25%" | Фильм ! width="25%" | Рөлі |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1991)|63-ші (1991)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Jeremy Irons cropped.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=6|оңға=|төмен=25|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джереми Айронс]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Тағдырдың теріс жағы]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Клаус фон Бюлов]]''''' |- |• [[Роберт Де Ниро]] ||[[Оянулар]] ||''Леонард Лоу'' |- |• [[Жерар Депардьё]] ||[[Сирано де Бержерак (фильм, 1990)|Сирано де Бержерак]] ||''[[Сирано де Бержерак]]'' |- |• [[Кевин Костнер]] ||[[Қасқырлармен бірге билеу]] ||''Джон Данбар'' |- |• [[Ричард Харрис]] ||[[Алаң (фильм, 1990)|Алаң]] ||''«Бұқа» Мак-Кейб'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1992)|64-ші (1992)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=AnthonyHopkins2.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=110|жоғары=|оңға=|төмен=7|солға=5|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Энтони Хопкинс]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қозылардың үндемеуі]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Ганнибал Лектер''''' |- |• [[Уоррен Битти]] ||[[Багси]] ||''[[Багси Сигел]]'' |- |• [[Роберт Де Ниро]] ||[[Кейп-Фир (фильм, 1991)|Кейп-Фир]] ||''Макс Кейди'' |- |• [[Ник Нолти]] ||[[Су көтерілуінің ханзадасы]] ||''Том Уинго'' |- |• [[Робин Уильямс]] ||[[Балықшы патша]] ||''Пэрри'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1993)|65-ші (1993)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Al Pacino Cannes 1996.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=10|оңға=|төмен=33|солға=3|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Аль Пачино]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Әйелдің иісі (фильм, 1992)|Әйелдің иісі]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''подполковник Фрэнк Слэйд''''' |- |• [[Дензел Вашингтон]] ||[[Малкольм Икс (фильм)|Малкольм Икс]] ||''[[Малколм Икс]]'' |- |• [[Роберт Дауни-кіші]] ||[[Чаплин (фильм)|Чаплин]] ||''[[Чарли Чаплин]]'' |- |• [[Клинт Иствуд]] ||[[Кешірілмеген (фильм, 1992)|Кешірілмеген]] ||''Уильям Манни'' |- |• [[Стивен Ри]] ||[[Қатыгез ойын]] ||''Фергюс'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1994)|66-шы (1994)]]''' | rowspan=10 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=TomHanksForrestGump94.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=160|жоғары=|оңға=75|төмен=103|солға=115|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Том Хэнкс]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Филадельфия (фильм)|Филадельфия]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Эндрю Бекет''''' |- |• [[Дэниел Дэй-Льюис]] ||[[Әкенің аты үшін]] ||''Джерри Конлон'' |- |• [[Лиам Нисон]] ||[[Шиндлердің тізімі]] ||''[[Оскар Шиндлер]]'' |- |• [[Лоренс Фишберн]] ||[[Махаббат бұған қайтпек]] ||''[[Айк Тёрнер]]'' |- |• [[Энтони Хопкинс]] ||[[Күннің қалдықтары]] ||''Джеймс Стивенс'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1995)|67-ші (1995)]]''' |style="background:#EEDD82"|• '''[[Том Хэнкс]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Форрест Гамп]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Форрест Гамп''''' |- |• [[Пол Ньюман]] ||[[Ешкімнің есуасы]] ||''Дональд «Салли» Салливан'' |- |• [[Джон Траволта]] ||[[Қойыртпақ шығарма]] ||''Винсент Вега'' |- |• [[Морган Фримен]] ||[[Шоушенктен қашу]] ||''Эллис Бойд «Рэд» Рэддинг'' |- |• [[Найджел Хоторн]] ||[[Георг патшаның есінен адасуы]] ||''патша [[Георг III (Ұлыбритания патшасы)|Георг III]]'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1996)|68-ші (1996)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=NicolasCage.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=1|оңға=|төмен=4|солға=5|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Николас Кейдж]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Лас-Вегасты артта қалдырғанда]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Бен Сандерсон''''' |- |• [[Ричард Дрейфус]] ||[[Мистер Холландтың туындысы]] ||''Гленн Холланд'' |- |• [[Шон Пенн]] ||[[Өлік келе жатыр]] ||''Мэтью Понселет'' |- |• [[Массимо Троизи]] {{comment|†|өлімнен кейінгі номинация}}||[[Пошташы (фильм, 1994)|Пошташы]] ||''Марио Руопполо'' |- |• [[Энтони Хопкинс]] ||[[Никсон (фильм)|Никсон]] ||''[[Ричард Никсон]]'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1997)|69-шы (1997)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=GeoffreyRush08TIFF.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=13|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джеффри Раш]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жалтыр (фильм)|Жалтыр]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Дэвид Хельфготт]] (ересек)''''' |- |• [[Том Круз]] ||[[Джерри Магуайер]] ||''Джерри Магуайер'' |- |• [[Билли Боб Торнтон]] ||[[Қайралған жүз]] ||''Карл Чайлдерс'' |- |• [[Рэйф Файнс]] ||[[Ағылшын пациенті]] ||''граф [[Ласло Алмаши]]'' |- |• [[Вуди Харрельсон]] ||[[Халық Ларри Флинтке қарсы]] ||''[[Ларри Флинт]]'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1998)|70-ші (1998)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Jack Nicholson 2002.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=130|жоғары=1|оңға=|төмен=61|солға=15|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джек Николсон]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Тап-тамаша]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Мелвин Юделл''''' |- |• [[Мэтт Деймон]] ||[[Ақылды Уилл Хантинг]] ||''Уилл Хантинг'' |- |• [[Роберт Дюваль]] ||[[Апостол (фильм, 1997)|Апостол]] ||''Юлисс Дьюи'' |- |• [[Питер Фонда]] ||[[Ули алтыны]] ||''Улисс Джексон'' |- |• [[Дастин Хоффман]] ||[[Итті серуендету]] ||''Стэнли Мотсс'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1999)|71-ші (1999)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Roberto Benigni (1998) cropped.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=7|оңға=|төмен=14|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Роберто Бениньи]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Көркем тіршілік]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Гвидо Орефиче''''' |- |• [[Иэн Маккеллен]] ||[[Құдайлар мен құбыжықтар]] ||''[[Джеймс Уэйл]]'' |- |• [[Ник Нолти]] ||[[Қайғы (фильм)|Қайғы]] ||''Уэйд Уайтхаус'' |- |• [[Эдвард Нортон]] ||[[Америкалық Икс-тарих]] ||''Дерек Виньярд'' |- |• [[Том Хэнкс]] ||[[Қатардағы жауынгер Райанды құтқару]] ||''Джон Миллер'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2000)|72-ші (2000)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Kevin Spacey @ San Diego Comic-Con 2008 - b.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=38|солға=4|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Кевин Спейси]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Америкалық сұлулық]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Лестер Бёрнэм''''' |- |• [[Дензел Вашингтон]] ||[[Дауыл (фильм, 1999)|Дауыл]] ||''Рубин «Ураган» Картер'' |- |• [[Рассел Кроу]] ||[[Инсайдер (фильм)|Инсайдер]] ||''Джеффри С. Уайганд'' |- |• [[Шон Пенн]] ||[[Тәтті һәм жиренішті]] ||''Эммет Рэй'' |- |• [[Ричард Фарнсуорт]] ||[[Стрейттің хикаясы]] ||''Элвин Стрейт'' |} === 2001—2010 === {| class="wikitable" style="width: 100%;" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |- ! width="5%" | Рәсім ! width="10%" | Сурет ! width="25%" | Актёр ! width="25%" | Фильм ! width="25%" | Рөлі |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2001)|73-ші (2001)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=RussellCroweOct05.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=118|жоғары=6|оңға=10|төмен=21|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Рассел Кроу]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Гладиатор (фильм, 2000)|Гладиатор]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Максимус''''' |- |• [[Хавьер Бардем]] ||[[Түн батқанша]] ||''[[Рейнальдо Аренас]]'' |- |• [[Джеффри Раш]] ||[[Қауырсындар (фильм)|Қауырсындар]] ||''[[Маркиз де Сад]]'' |- |• [[Эд Харрис]] ||[[Поллок (фильм)|Поллок]] ||''[[Джексон Поллок]]'' |- |• [[Том Хэнкс]] ||[[Аласталған (фильм, 2000)|Аласталған]] ||''Чак Ноланд'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2002)|74-ші (2002)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Denzel Washington.jpeg|позиция=center|ені=95|жалпы=125|жоғары=34|оңға=|төмен=39|солға=19|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Дензел Вашингтон]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жаттығу күні]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''детектив Алонзо Харрис''''' |- |• [[Рассел Кроу]] ||[[Тамаша ақыл]] ||''[[Джон Форбс Нэш]]'' |- |• [[Шон Пенн]] ||[[Мен — Сэм]] ||''Сэм Доусон'' |- |• [[Уилл Смит]] ||[[Али (фильм)|Али]] ||''[[Мұхаммед Әли]]'' |- |• [[Том Уилкинсон]] ||[[Жатын бөлмеде]] ||''Мэтт Фоулер'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2003)|75-ші (2003)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Adrien Brody Cannes 2008.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=15|оңға=|төмен=11|солға=4|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Эдриен Броуди]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Пианист (фильм)|Пианист]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Владислав Шпильман]]''''' |- |• [[Дэниел Дэй-Льюис]] ||[[Нью-Йорк бандылары]] ||''Билл Каттинг'' |- |• [[Николас Кейдж]] ||[[Адаптация (фильм)|Адаптация]] ||''Чарли Кауфман / Дональд Кауфман'' |- |• [[Майкл Кейн]] ||[[Тыныш америкалық (фильм, 2002)|Тыныш америкалық]] ||''Томас Фаулер'' |- |• [[Джек Николсон]] ||[[Шмидт туралы]] ||''Уоррен Шмидт'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2004)|76-шы (2004)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Sean Penn, 2006.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=120|жоғары=|оңға=25|төмен=95|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Шон Пенн]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Сырлы өзен]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Джимми Маркум''''' |- |• [[Джонни Депп]] ||[[Кариб теңізінің қарақшылары: «Қара Маржан» қарғысы]] ||''капитан Джек Торғай'' |- |• [[Бен Кингсли]] ||[[Құм мен тұман үйі]] ||''Масуд Амир Бехрани'' |- |• [[Джуд Лоу]] ||[[Суық тау]] ||''Инман'' |- |• [[Билл Мюррей]] ||[[Аударудың қиыншылықтары]] ||''Боб Харрис'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2005)|77-ші (2005)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Jamie Foxx face.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=15|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джейми Фокс]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Рэй (фильм)|Рэй]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Рэй Чарльз]]''''' |- |• [[Джонни Депп]] ||[[Қияли мекен (фильм)|Қияли мекен]] ||''[[Джеймс Мэтью Барри]]'' |- |• [[Леонардо Ди Каприо]] ||[[Авиатор (фильм)|Авиатор]] ||''[[Говард Хьюз]]'' |- |• [[Клинт Иствуд]] ||[[Миллион долларлық ботам]] ||''Фрэнки Данн'' |- |• [[Дон Чидл]] ||[[Отель «Руанда»]] ||''[[Пол Русесабагина]]'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2006)|78-ші (2006)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=PhilipSeymourHoffmanSept2010 cropped.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=9|солға=2|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Филип Сеймур Хоффман]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Капоте (фильм)|Капоте]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Трумен Капоте]]''''' |- |• [[Хит Леджер]] ||[[Күдіс тау]] ||''Эннис Дел Мар'' |- |• [[Дэвид Стрэтэйрн]] ||[[Қайырлы түн және іске сәт]] ||''[[Эдвард Мэроу]]'' |- |• [[Хоакин Феникс]] ||[[Сызықтан басып өту (фильм)|Сызықтан басып өту]] ||''[[Джонни Кэш]]'' |- |• [[Терренс Ховард]] ||[[Әбігерлік пен ағын]] ||''Диджей'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2007)|79-шы (2007)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Forest Whitaker.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=38|солға=3|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Форест Уитакер]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Шотландияның соңғы патшасы]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Иди Амин]]''''' |- |• [[Райан Гослинг]] ||[[Жарты-Нельсон]] ||''Дэн Данн'' |- |• [[Леонардо Ди Каприо]] ||[[Қанды алмаз]] ||''Дэнни Арчер'' |- |• [[Питер О’Тул]] ||[[Венера (фильм)|Венера]] ||''Морис'' |- |• [[Уилл Смит]] ||[[Бақытты қуу]] ||''[[Крис Гарднер]]'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2008)|80-ші (2008)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Daniel Day-Lewis 2007 (cropped).jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=30|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Дэниел Дэй-Льюис]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Мұнай (фильм)|Мұнай]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Дэниел Плэйнвью''''' |- |• [[Джонни Депп]] ||[[Суини Тодд, Флит-стриттің жынды шаш алушысы]] ||''Суини Тодд'' |- |• [[Томми Ли Джонс]] ||[[Эла алқабында]] ||''Хэнк Дирфилд'' |- |• [[Джордж Клуни]] ||[[Майкл Клейтон]] ||''Майкл Клейтон'' |- |• [[Вигго Мортенсен]] ||[[Шығыс уәделері]] ||''Николай Лужин'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2009)|81-ші (2009)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=SeanPennAAFeb09.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=43|солға=2|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Шон Пенн]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Харви Милк (фильм)|Харви Милк]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Харви Милк]]''''' |- |• [[Ричард Дженкинс]] ||[[Келуші (фильм)|Келуші]] ||''Уолтер Вэйл'' |- |• [[Фрэнк Ланджелла]] ||[[Фрост Никсонға қарсы]] ||''[[Ричард Никсон]]'' |- |• [[Брэд Питт]] ||[[Бенджамин Баттонның сырлы хикаясы]] ||''Бенджамин Баттон'' |- |• [[Микки Рурк]] ||[[Рестлер (фильм)|Рестлер]] ||''Рэнди Робинсон'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2010)|82-ші (2010)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Jeff Bridges cropped 2010.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=11|солға=2|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джефф Бриджес]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ессіз жүрек]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Отис «Бэд» Блэйк''''' |- |• [[Джордж Клуни]] ||[[Аспанға ғой]] ||''Райан Бингэм'' |- |• [[Джереми Реннер]] ||[[Боранның қожайыны]] ||''сержант Уильям Джеймс'' |- |• [[Колин Ферт]] ||[[Жалғыз басты ер (фильм)|Жалғыз басты ер]] ||''Джордж Фальконер'' |- |• [[Морган Фримен]] ||[[Invictus]] ||''[[Нельсон Мандела]]'' |} === 2011—2020 === {| class="wikitable" style="width: 100%;" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |- ! width="5%" | Рәсім ! width="10%" | Сурет ! width="25%" | Актёр ! width="25%" | Фильм ! width="25%" | Рөлі |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2011)|83-ші (2011)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Flickr - nicogenin - 66ème Festival de Venise (Mostra) (56) Colin Firth.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=19|солға=2|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Колин Ферт]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Патша сөйлейді!]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''патша [[Георг VI]]''''' |- |• [[Джесси Айзенберг]] ||[[Әлеуметтік желі (фильм)|Әлеуметтік желі]] ||''[[Марк Цукерберг]]'' |- |• [[Хавьер Бардем]] ||[[Бьютифул]] ||''Узбаль'' |- |• [[Джефф Бриджес]] ||[[Шынайы қаттылық]] ||''Рубен Когберн'' |- |• [[Джеймс Франко]] ||[[127 сағат]] ||''Арон Ралстон'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2012)|84-ші (2012)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Jean Dujardin Cannes 2011.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=27|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Жан Дюжарден]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Әртіс (фильм)|Әртіс]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Джордж Валентин''''' |- |• [[Демиан Бичир]] ||[[Жақсырақ өмір]] ||''Карлос Галиндо'' |- |• [[Джордж Клуни]] ||[[Ұрпақтар]] ||''Мэтт Кинг'' |- |• [[Гэри Олдман]] ||[[Тыңшы, шық әрі!]] ||''Джордж Смайли'' |- |• [[Брэд Питт]] ||[[Бәрін өзгерткен адам]] ||''Билли Бин'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2013)|85-ші (2013)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Daniel Day-Lewis2 Berlinale 2008 (2).jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=15|солға=3|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Дэниел Дэй-Льюис]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Линкольн (фильм)|Линкольн]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Авраам Линкольн]]''''' |- |• [[Дензел Вашингтон]] ||[[Экипаж (фильм, 2012)|Экипаж]] ||''капитан Уильям «Уип» Уитакер'' |- |• [[Хью Джекман]] ||[[Аласталғандар (фильм, 2012)|Аласталғандар]] ||''Жан Вальжан'' |- |• [[Брэдли Купер]] ||[[Менің жігітім — есуас]] ||''Пэт Солитано'' |- |• [[Хоакин Феникс]] ||[[Шебер (фильм, 2012)|Шебер]] ||''Фредди Куэлл'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2014)|86-шы (2014)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Matthew McConaughey 2011 AA.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=3|солға=5|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Мэттью Макконахи]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Далластық сатып алушылар клубы]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Рон Вудруф]]''''' |- |• [[Кристиан Бейл]] ||[[Америкаша алаяқтық]] ||''Ирвинг Розенфельд'' |- |• [[Брюс Дерн]] ||[[Небраска (фильм)|Небраска]] ||''Вуди Грант'' |- |• [[Леонардо Ди Каприо]] ||[[Уолл-стрит қасқыры]] ||''[[Джордан Белфорт]]'' |- |• [[Чиветел Эджиофор]] ||[[12 жылдық құлдық]] ||''[[Соломон Нортап]]'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2015)|87-ші (2015)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Eddie Redmayne at TIFF 2014.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=135|жоғары=3|оңға=|төмен=37|солға=20|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Эдди Редмэйн]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бәрін қамтитын теория]] ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Стивен Хокинг]] |- |• [[Стив Карелл]] ||[[Түлкі аңшысы]] ||''[[Джон Дюпон]]'' |- |• [[Брэдли Купер]] ||[[Америкалық мерген]] ||''Крис Кайл'' |- |• [[Бенедикт Камбербэтч]] ||[[Имитациямен ойнау]] ||''[[Алан Тьюринг]]'' |- |• [[Майкл Китон]] ||[[Бёрдмэн]] ||''Ригган Томсон'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2016)|88-ші (2016)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Leonardo DiCaprio 2014.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=35|солға=5|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82" |• '''[[Леонардо Ди Каприо]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Аман қалған (фильм)|Аман қалған]] ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Хью Гласс]]'' |- |• [[Брайан Крэнстон]] ||[[Трамбо (фильм, 2015)|Трамбо]] ||''[[Далтон Трамбо]]'' |- |• [[Мэтт Деймон]] ||[[Марстық (фильм)|Марстық]] ||''Марк Уотни'' |- |• [[Майкл Фассбендер]] ||[[Стив Джобс (фильм)|Стив Джобс]] ||''[[Стив Джобс]]'' |- |• [[Эдди Редмэйн]] ||[[Даниялық қыз]] ||''Эйнар Вегенер / Лили Эльбе'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2017)|89-шы (2017)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Casey_Affleck_at_the_Manchester_by_the_Sea_premiere_(30199719155)_(cropped).jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=110|жоғары=3|оңға=|төмен=17|солға=5|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Кейси Аффлек]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Теңізге жақын Манчестер]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Ли Чендлер''''' |- |• [[Эндрю Гарфилд]] ||[[Хэксо Ридж]] ||''[[Десмонд Досс]]'' |- |• [[Райан Гослинг]] ||[[Ла-Ла Ленд]] ||''Себастьян Уайлдер'' |- |• [[Вигго Мортенсен]] ||[[Капитан Фантастик]] ||''Бен Кэш'' |- |• [[Дензел Вашингтон]] ||[[Қоршаулар (фильм)|Қоршаулар]] ||''Трой Максон'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2018)|90-шы (2018)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Gary Oldman by Gage Skidmore.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=115|төмен=43|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Гэри Олдман]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қараңғы кезеңдер]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Уинстон Черчилль]]''''' |- |• [[Тимоти Шаламе]] ||[[Өз есіміңмен мені ата]] ||''Элио Перлман'' |- |• [[Дэниел Дэй-Льюис]] ||[[Елес жіп]] ||''Рейнольдс Джеремайя Вудкок'' |- |• [[Дэниел Калуя]] ||[[Әрірек]] ||''Крис Вашингтон'' |- |• [[Дензел Вашингтон]] ||[[Роман Израэл, Esq.]] ||''Роман Дж. Израэл'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2019)|91-ші (2019)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Rami Malek in 2015 (2) (cropped).jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=115|төмен=35|солға=10|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Рами Малек]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Богемиялық рапсодия (фильм)|Богемиялық рапсодия]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Фредди Меркьюри]]''''' |- |• [[Кристиан Бейл]] ||[[Билік (фильм, 2018)|Билік]] ||''[[Дик Чейни]] |- |• [[Брэдли Купер]] ||[[Жұлдыз туыпты (фильм, 2018)|Жұлдыз туыпты]] ||''Джексон Мэйн |- |• [[Уиллем Дефо]] ||[[Ван Гог. Мәңгіліктің табалдырығы]] ||''[[Винсент ван Гог]] |- |• [[Вигго Мортенсен]] ||[[Жасыл кітап (фильм)|Жасыл кітап]] ||''[[Тони Лип]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2020)|92-ші (2020)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Joaquin Phoenix at the 2018 Berlin Film Festival.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=95|жоғары=3|оңға=|төмен=12|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Хоакин Феникс]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Джокер (фильм, 2019)|Джокер]] ||style="background:#EEDD82"|'''''Артур Флек / Джокер |- |• [[Антонио Бандерас]] ||[[Ауырсыну және даңқ]] ||''Сальвадор Майо |- |• [[Леонардо Ди Каприо]] ||[[Голливудта болған оқиға]] ||''Рик Далтон |- |• [[Адам Драйвер]] ||[[Бір отау]] ||''Чарли Барбер |- |• [[Джонатан Прайс]] ||[[Екі Папа]] ||''[[Франциск (рим папасы)|кардинал Хорхе Марио Бергольо]] |- |} === 2021—2030 === {| class="wikitable" style="width: 100%;" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |- ! width="5%" | Рәсім ! width="10%" | Сурет ! width="25%" | Актёр ! width="25%" | Фильм ! width="25%" | Рөлі |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2021)|93-ші (2021)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=AnthonyHopkins10TIFF.jpg|110px|позиция=center|ені=95|жалпы=110|жоғары=5|оңға=|төмен=20|солға=5|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|★ '''[[Энтони Хопкинс]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Әке (фильм, 2020)|Әке]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Энтони''''' |- |• [[Риз Ахмед]] ||[[Металл дыбысы]] ||''Рубен Стоун'' |- |• [[Чедвик Боузман]] {{comment|†|өлімнен кейінгі номинация}}||[[Ма Рейни: блюздің анасы]] ||''Ливи Грин'' |- |• [[Стивен Ён]] ||[[Минари (фильм)|Минари]] ||''Джейкоб Ли'' |- |• [[Гэри Олдман]] ||[[Манк (фильм)|Манк]] ||''[[Херман Манкевич]]'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2022)|94-ші (2022)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=TechCrunch Disrupt 2019 (48834434641) (cropped).jpg|100px|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=35|солға=2|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|★ '''[[Уилл Смит]]''' ||style="background:#EEDD82"| '''[[Патша Ричард]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Ричард Уильямс''''' |- |• [[Хавьер Бардем]] ||[[Рикардо болу]] ||''[[Деси Арнас]]'' |- |• [[Дензел Вашингтон]] ||[[Макбет (фильм, 2021)|Макбет]] ||''[[Макбет|лорд Макбет]]'' |- |• [[Эндрю Гарфилд]] ||[[Тик-так, бум!]] ||''[[Джонатан Ларсон]]'' |- |• [[Бенедикт Камбербэтч]] ||[[Төбет билігі]] ||''Фил Бербэнк'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2023)|95-ші (2023)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Brendan Fraser October 2022.jpg|110px|позиция=center|ені=95|жалпы=110|жоғары=|оңға=|төмен=27|солға=10|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|★ '''[[Брендан Фрейзер]] ''' ||style="background:#EEDD82"| '''[[Кит (фильм, 2022)|Кит]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Чарли''''' |- |• [[Остин Батлер]] ||[[Элвис (фильм)|Элвис]] ||''[[Элвис Пресли]]'' |- |• [[Пол Мескал]] ||[[Күнім менің (фильм)|Күнім менің]] ||''Калум Патерсон'' |- |• [[Билл Найи]] ||[[Өмір сүру (фильм, 2022)|Өмір сүру]] ||''Родни Уильямс'' |- |• [[Колин Фаррелл]] ||[[Инишерин баншилері]] ||''Патрик Салливан'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2024)|96-ші (2024)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Cillian Murphy-2014.jpg|110px|позиция=center|ені=95|жалпы=110|жоғары=|оңға=|төмен=27|солға=10|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|★ '''[[Киллиан Мёрфи]] ''' ||style="background:#EEDD82"| '''«[[Оппенхеймер (фильм)|Оппенхеймер]]»''' ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Роберт Оппенгеймер]]''''' |- |• [[Брэдли Купер]] || «[[Маэстро (фильм)|Маэстро]]» || ''[[Леонард Бернстайн]]'' |- |• [[Колман Доминго]] || «[[Растин (фильм)|Растин]]» || ''[[Байард Растин]]'' |- |• [[Джеффри Райт]] || «[[Америкалық шығарма]]» || ''Телониус Эллисон'' |- |• [[Пол Джаматти]] || «[[Қалғандар (фильм)|Қалғандар]]» || ''Пол Ханэм'' |- | rowspan="5" | <center>'''[[Оскар (2025)|97-ші (2025)]]''' | rowspan="5" align="center" | {{сурет бөлігі|сур=Adrien_Brody-61584.jpg|110px|позиция=center|ені=95|жалпы=110|жоғары=10|оңға=|төмен=38|солға=5|жақтау=жоқ}} | style="background:#FAEB86" | ★ '''[[Эдриен Броуди]]''' || style="background:#FAEB86" | '''«[[Бруталист]]»''' || style="background:#FAEB86" | '''''Ласло Тот''''' |- | • [[Тимоти Шаламе]] || «[[Боб Дилан: Ешкім білмейтін]]» || ''[[Боб Дилан]]'' |- | • [[Колман Доминго]] || «[[Синг-Синг (фильм, 2023)|Синг-Синг]]» || ''Джон «Дивайн Джи» Уитфилд'' |- | • [[Рэйф Файнс]] || «[[Конклав (фильм)|Конклав]]» || ''кардинал Томас Лоуренс'' |- | • [[Себастиан Стэн]] || «[[Шәкірт: Трамптың өрлеуі]]» || ''[[Дональд Трамп]]'' |- | rowspan="5" | <center>'''[[Оскар (2026)|98-ші (2026)]]''' | rowspan="5" align="center" | {{сурет бөлігі|сур=Michael B Jordan - Sinners.jpg|110px|позиция=center|ені=95|жалпы=110|жоғары=5|оңға=|төмен=20|солға=5|жақтау=жоқ}} | style="background:#FAEB86" | ★ '''[[Майкл Б. Джордан]]''' || style="background:#FAEB86" | '''«[[Күнәһарлар (фильм, 2025)|Күнәһарлар]]»''' || style="background:#FAEB86" | '''''Элайджа «Түтін» Мур / Элиас «Күл» Мур''''' |- | • [[Тимоти Шаламе]] || «[[Марти Суприм]]» || ''Марти Маузер'' |- | • [[Леонардо Ди Каприо]] || «[[Шайқас артынан шайқас]]» || ''Боб «Геттолық Пэт» Фергюсон'' |- | • [[Итан Хоук]] || «[[Көгілдір ай (фильм, 2025)|Көгілдір ай]]» || ''Лоренц Харт'' |- | • [[Вагнер Моура]] || «[[Құпия агент (фильм, 2025)|Құпия агент]]» || ''Арманду Солимойнс / Фернанду Солимойнс'' |- |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Үздік актер үшін Оскар сыйлығы}} {{Оскар сыйлығы}} [[Санат:Оскар сыйлығы]] 1snappp1l5xluszjqtvcnppmgzj4m0n Хатлон облысы 0 701530 3576579 3519006 2026-04-04T10:13:26Z MuratbekErkebulan 162992 /* Әкімшілік бөлінісі */ 3576579 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = {{түс|Тәжікстан}} |Қазақша атауы = Хатлон облысы |Шынайы атауы = {{lang-tg|вилояти Хатлон}} |Суреті = Анҷироби боло,Anjirobi bolo - panoramio.jpg |Ту = |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |lat_deg= |lat_min= |lat_sec= |lon_deg= |lon_min= |lon_sec= |CoordScale = |Статусы = [[Тәжікстанның әкімшілік бөлінісі|Облыс]] |Кіреді = 4 қала және 21 аудан |Енеді = |Астанасы = [[Бохтар]] |Ірі қаласы = [[Бохтар]] |Ірі қалалары = |Құрылды = 2 желтоқсан 1992 |Басшысы = Һакимзода Қурбон |Басшының түрі = Облыс төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тұрғыны = 3,048,200 |Санақ жылы = 2016 |Халық саны бойынша орны = 1 |Тығыздығы = 123,9 |Тығыздығы бойынша орны = 2 |Конфессионалдық құрамы = көбінесе [[Сунниттер|Суннит]] [[Ислам|мұсылмандар]] |Ұлттық құрамы = [[тәжіктер]] — 81,8%<br>[[өзбектер]] — 12,9%<br>қалғандары — 5,3% |Жер аумағы =24,600 |Жер аумағы бойынша орны = 4 |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Khatlon Province in Tajikistan.svg |Карта ені = 330 |Аббревиатура = TJ-KT |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = }} '''Хатлон облысы''' ({{lang-tg|вилояти Хатлон}}) — [[Тәжікстан]] құрамындағы елдің оңтүстік-батысында орналасқан [[Тәжікстанның әкімшілік бөлінісі|облысы]]. Орталығы [[Хатлон]] қаласында орналасқан облыстың халық саны 3,048,200 адамға тең, және жерінің ауданы 24,600 шаршы километрге тең. == Географиясы == [[Сурет:Nurek dam july.JPG|thumb|left|Тәжікстанның Вахш өзені]] Облыс елдің оңтүстік-батысында орналасқан, ол [[Ауғанстан]]ның [[Бадахшан (провинция)|Бадахшан]], [[Балх (провинция)|Балх]], [[Құндыз (провинция)|Құндыз]] және [[Тахар (провинция)|Тахар]] провинцияларымен және [[Өзбекстан]]ның [[Сұрқандария облысы]]мен шектеседі. Хатлон облысының климаты [[Континенттік климат|континенттік]] болып келеді. Облыс жерінің көпшілігінде таулар орналасқан. == Тарихы == [[КСРО|Кеңес Одағы]] жылдары қазіргі Хатлон облысы жерінде екі облыс болатын: батысындағы {{iw|Қорған-Төбе|Қорған-Төбе|tg|Вилояти Қӯрғонтеппа}} облысы және шығысындағы {{iw|Куляб облысы|Куляб облысы|tg|Вилояти Кӯлоб}}. Кеңес үкіметі жүргізген қатал коллективизация саясатының нәтижесінде өздерін [[ғармлар]] деп атайтын Орталық тәжіктер таулы аймақтан елдің батысы, соның ішінде жері жазығырақ жеріне көшуге мәжбүр болды, олар түрлі мемлекеттік қызметтерден шеттетілді, кемсіту көрді, таулы жерден отырықшы өмір салтына көшуде қиындықтарға тап болды. Осы қатал саясаттың және халықтың жаппай орын ауыстыруы қазіргі Тәжікстанда да байқалады: Хатлон облысының тәжіктерінің бір жартысы өздерін таулардан келген ғармлар деп санаса, қалғаны кулябтықтар деп аталады. жылы орын алған Тәжік азаматтық соғысы кезінде осы екі топ арасында ірі қақтығыстар болды, Хатлон облысы елдің ең көп зардап шеккен аймағы болды. Азаматтық соғыстан бері екі топ арасындағы шиеленіс әлі де сезіледі, шығыстағы Куляб тумалары үкіметтің көпшілігін басқаруда, қазіргі президенті [[Эмомали Шәріпұлы Рахмон|Эмомали Рахмон]] мен оның кланы кулябтықтар болып саналады. Облыс орталығы Бохтардағы ғармлар көпшілігі Исламистік оппозицияны қолдайды.<ref>Borjian, Habib, Kurgan Tepe, [http://www.iranica.com ''Encyclopaedia Iranica Online''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190416193911/http://www.iranica.com/ |date=2019-04-16 }}</ref> == Халқы == === Ұлттық құрамы === 2010 жылғы санақ бойынша Хатлон облысы халқының 81.8% тәжіктер, 12.9% өзбектер және 0.5% түрікмендер. Қалған 4.6% халық — басқа ұлт өкілдері. === Халық саны === {| class="wikitable sortable" ! colspan=3 | Тарихи халқы<ref>{{Cite web|url=http://www.citypopulation.de/en/tajikistan/|title=Tajikistan: Regions|lang=en|publisher=CityPopulation|accessdate=2023-06-04}}</ref> |-- | '''Жылы''' | '''Халқы''' | '''+/-''' |- | 1979 | 1,220,949 | — |- | 1989 | 1,701,380 | +3.37% |- | 1999 | 2,150,136 | +2.37% |- | 2010 | 2,677,251 | +2.01% |- | 2020 | 3,348,300 | +2.26 |- |} == Әкімшілік бөлінісі == Хатлон облысы 4 қала және 21 ауданға бөлінген. {| class="wikitable sortable" ! № ! Аудан ! Тәжікше атауы ! Орысша атауы ! Орталығы ! Ауданы (км²) ! Халық саны<br>(қаңтар 2020)<ref name=sanaq>{{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20210601101228/http://stat.ww.tj/posts/July2020/macmua_20201.pdf|title=Шумораи аҷолии ҷумхурии тоҷикистон то 1 январи соли 2020: Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2020 года|publisher=Тәжікстан Статистика Кеңсесі|lang=ru|pages=15–21}}</ref> |-- | 1 | [[Бальджуван ауданы|Бальджуван]] | Ноҳияи Балҷувон | Балджуванский район | [[Балжуан|Балжуан ауылы]] | align="right"| 1,300 | align="right"| 30,4 |- | 2 | [[Данғара ауданы|Данғара]] | Ноҳияи Данғара | Дангаринский район | [[Даңғара (Тәжікстан)|Даңғара]] | align="right"| 2,000 | align="right"| 161 |- | 3 | [[Ашт ауданы|Ашт]] | Ноҳияи Дӯстӣ | район Дусти | Ҷиликӯл ([[Жылыкөл]]) | align="right"| 1,200 | align="right"| 117,1 |- | 4 | [[Пархар ауданы|Пархар]] | Ноҳияи Фархор | Пархарский район | [[Пархар]] | align="right"| 1,200 | align="right"| 170,8 |- | 5 | [[Хамадони ауданы|Хамадони]] | Ноҳияи Ҳамадони | район Хамадони | [[Московский]] | align="right"| 500 | align="right"| 23,3 |- | 6 | [[Джалолиддин Балхи ауданы|Джалолиддин Балхи]] | Ноҳияи Ҷалолиддин Балхӣ | район Джалолиддин Балхи | [[Балх (Тәжікстан)|Балх]] | align="right"| 900 | align="right"| 26,4 |- | 10 | [[Джайхун ауданы|Джайхун]] | Ноҳияи Ҷайҳун | район Джайхун | [[Досты]] | align="right"| 1,000 | align="right"| 139 |- | 11 | [[Әбдірахман Жәми ауданы|Әбдірахман Жәми]] | Ноҳияи Абдураҳмони Ҷомӣ | район Абдурахмана Джами | [[Әбдірахман Жәми (ауыл)|Әбдірахман Жәми]] | align="right"| 600 | align="right"| 175,8 |- | 13 | [[Хорасан ауданы|Хорасан]] | Ноҳияи Хуросон | Хуросонский район | Обикиик | align="right"| 900 | align="right"| 116,5 |- | 14 | [[Кушониён ауданы|Кушониён]] | Ноҳияи Кӯшониён | Кушониёнский район | [[Исмаил Самани (ауыл)|Исмаил Самани]] | align="right"| 600 | align="right"| 245,9 |- | 15 | [[Муминабад ауданы|Муминабад]] | Ноҳияи Мӯъминобод | Муминабадский район | [[Чорсу]] | align="right"| 900 | align="right"| 94,7 |- | 16 | [[Носири Хусрав ауданы|Носири Хусрав]] | Ноҳияи Носири Хусрав | район Носири Хусрав | Бахори | align="right"| 800 | align="right"| 39,3 |- | 15 | [[Пандж ауданы|Пандж]] | Ноҳияи Панҷ | Пянджский район | [[Пәнж ( Тәжікстан)|Пәнж]] | align="right"| 900 | align="right"| 119,7 |- | 15 | [[Құбодиён ауданы|Құбодиён]] | Ноҳияи Қубодиён | Кубодиёнский район | Муминабад | align="right"| 900 | align="right"| 94,7 |- | 15 | [[Шахритус ауданы|Шахритус]] | Ноҳияи Шаҳритӯс | Шахритусский район | [[Тус (Тәжікстан)|Тус]] | align="right"| 1,500 | align="right"| 130 |- | 15 | [[Шамсиддин Шохин ауданы|Шамсиддин Шохин]] | Ноҳияи Шамсиддин Шоҳин | район Шамсиддин Шохин | Шурообод | align="right"| 2,300 | align="right"| 55,5 |- | 15 | [[Темірмәлік ауданы|Темірмәлік]] | Ноҳияи Темурмалик | Темурмаликский район | [[Бахманруд]] | align="right"| 1,000 | align="right"| 69,8 |- | 15 | [[Вахш ауданы|Вахш]] | Ноҳияи Вахш | Вахшский район | [[Вахш (Тәжікстан)|Вахш]] | align="right"| 1,000 | align="right"| 199,3 |- | 15 | [[Восеъ ауданы|Восеъ]] | Ноҳияи Восеъ | Восейский район | [[Хулбук]] | align="right"| 900 | align="right"| 94,7 |- | 15 | [[Ёвон ауданы|Ёвон]] | Ноҳияи Ёвон | Яванский район | Муминабад | align="right"| 900 | align="right"| 234,6 |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Хатлон облысы|*]] teceiwz41qjfo7clyroztgs19948qqq 3576608 3576579 2026-04-04T10:54:45Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[User talk:MuratbekErkebulan|т]]) өңдемелерінен [[User:Мағыпар|Мағыпар]] соңғы нұсқасына қайтарды 3519006 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = {{түс|Тәжікстан}} |Қазақша атауы = Хатлон облысы |Шынайы атауы = {{lang-tg|вилояти Хатлон}} |Суреті = Анҷироби боло,Anjirobi bolo - panoramio.jpg |Ту = |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |lat_deg= |lat_min= |lat_sec= |lon_deg= |lon_min= |lon_sec= |CoordScale = |Статусы = [[Тәжікстанның әкімшілік бөлінісі|Облыс]] |Кіреді = 4 қала және 21 аудан |Енеді = |Астанасы = [[Бохтар]] |Ірі қаласы = [[Бохтар]] |Ірі қалалары = |Құрылды = 2 желтоқсан 1992 |Басшысы = Һакимзода Қурбон |Басшының түрі = Облыс төрағасы |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тұрғыны = 3,048,200 |Санақ жылы = 2016 |Халық саны бойынша орны = 1 |Тығыздығы = 123,9 |Тығыздығы бойынша орны = 2 |Конфессионалдық құрамы = көбінесе [[Сунниттер|Суннит]] [[Ислам|мұсылмандар]] |Ұлттық құрамы = [[тәжіктер]] — 81,8%<br>[[өзбектер]] — 12,9%<br>қалғандары — 5,3% |Жер аумағы =24,600 |Жер аумағы бойынша орны = 4 |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Khatlon Province in Tajikistan.svg |Карта ені = 330 |Аббревиатура = TJ-KT |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = }} '''Хатлон облысы''' ({{lang-tg|вилояти Хатлон}}) — [[Тәжікстан]] құрамындағы елдің оңтүстік-батысында орналасқан [[Тәжікстанның әкімшілік бөлінісі|облысы]]. Орталығы [[Хатлон]] қаласында орналасқан облыстың халық саны 3,048,200 адамға тең, және жерінің ауданы 24,600 шаршы километрге тең. == Географиясы == [[Сурет:Nurek dam july.JPG|thumb|left|Тәжікстанның Вахш өзені]] Облыс елдің оңтүстік-батысында орналасқан, ол [[Ауғанстан]]ның [[Бадахшан (провинция)|Бадахшан]], [[Балх (провинция)|Балх]], [[Құндыз (провинция)|Құндыз]] және [[Тахар (провинция)|Тахар]] провинцияларымен және [[Өзбекстан]]ның [[Сұрқандария облысы]]мен шектеседі. Хатлон облысының климаты [[Континенттік климат|континенттік]] болып келеді. Облыс жерінің көпшілігінде таулар орналасқан. == Тарихы == [[КСРО|Кеңес Одағы]] жылдары қазіргі Хатлон облысы жерінде екі облыс болатын: батысындағы {{iw|Қорған-Төбе|Қорған-Төбе|tg|Вилояти Қӯрғонтеппа}} облысы және шығысындағы {{iw|Куляб облысы|Куляб облысы|tg|Вилояти Кӯлоб}}. Кеңес үкіметі жүргізген қатал коллективизация саясатының нәтижесінде өздерін [[ғармлар]] деп атайтын Орталық тәжіктер таулы аймақтан елдің батысы, соның ішінде жері жазығырақ жеріне көшуге мәжбүр болды, олар түрлі мемлекеттік қызметтерден шеттетілді, кемсіту көрді, таулы жерден отырықшы өмір салтына көшуде қиындықтарға тап болды. Осы қатал саясаттың және халықтың жаппай орын ауыстыруы қазіргі Тәжікстанда да байқалады: Хатлон облысының тәжіктерінің бір жартысы өздерін таулардан келген ғармлар деп санаса, қалғаны кулябтықтар деп аталады. жылы орын алған Тәжік азаматтық соғысы кезінде осы екі топ арасында ірі қақтығыстар болды, Хатлон облысы елдің ең көп зардап шеккен аймағы болды. Азаматтық соғыстан бері екі топ арасындағы шиеленіс әлі де сезіледі, шығыстағы Куляб тумалары үкіметтің көпшілігін басқаруда, қазіргі президенті [[Эмомали Шәріпұлы Рахмон|Эмомали Рахмон]] мен оның кланы кулябтықтар болып саналады. Облыс орталығы Бохтардағы ғармлар көпшілігі Исламистік оппозицияны қолдайды.<ref>Borjian, Habib, Kurgan Tepe, [http://www.iranica.com ''Encyclopaedia Iranica Online''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190416193911/http://www.iranica.com/ |date=2019-04-16 }}</ref> == Халқы == === Ұлттық құрамы === 2010 жылғы санақ бойынша Хатлон облысы халқының 81.8% тәжіктер, 12.9% өзбектер және 0.5% түрікмендер. Қалған 4.6% халық — басқа ұлт өкілдері. === Халық саны === {| class="wikitable sortable" ! colspan=3 | Тарихи халқы<ref>{{Cite web|url=http://www.citypopulation.de/en/tajikistan/|title=Tajikistan: Regions|lang=en|publisher=CityPopulation|accessdate=2023-06-04}}</ref> |-- | '''Жылы''' | '''Халқы''' | '''+/-''' |- | 1979 | 1,220,949 | — |- | 1989 | 1,701,380 | +3.37% |- | 1999 | 2,150,136 | +2.37% |- | 2010 | 2,677,251 | +2.01% |- | 2020 | 3,348,300 | +2.26 |- |} == Әкімшілік бөлінісі == Хатлон облысы 4 қала және 21 ауданға бөлінген. {| class="wikitable sortable" ! № ! Аудан ! Тәжікше атауы ! Орысша атауы ! Орталығы ! Ауданы (км²) ! Халық саны<br>(қаңтар 2020)<ref name=sanaq>{{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20210601101228/http://stat.ww.tj/posts/July2020/macmua_20201.pdf|title=Шумораи аҷолии ҷумхурии тоҷикистон то 1 январи соли 2020: Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2020 года|publisher=Тәжікстан Статистика Кеңсесі|lang=ru|pages=15–21}}</ref> |-- | 1 | [[Бальджуван ауданы|Бальджуван]] | Ноҳияи Балҷувон | Балджуванский район | [[Балжуан|Балжуан ауылы]] | align="right"| 1,300 | align="right"| 30,4 |- | 2 | [[Данғара ауданы|Данғара]] | Ноҳияи Данғара | Дангаринский район | [[Даңғара (Тәжікстан)|Даңғара]] | align="right"| 2,000 | align="right"| 161 |- | 3 | [[Ашт ауданы|Ашт]] | Ноҳияи Дӯстӣ | район Дусти | Ҷиликӯл (Жылыкөл) | align="right"| 1,200 | align="right"| 117,1 |- | 4 | [[Пархар ауданы|Пархар]] | Ноҳияи Фархор | Пархарский район | [[Пархар]] | align="right"| 1,200 | align="right"| 170,8 |- | 5 | [[Хамадони ауданы|Хамадони]] | Ноҳияи Ҳамадони | район Хамадони | [[Московский]] | align="right"| 500 | align="right"| 23,3 |- | 6 | [[Джалолиддин Балхи ауданы|Джалолиддин Балхи]] | Ноҳияи Ҷалолиддин Балхӣ | район Джалолиддин Балхи | [[Балх (Тәжікстан)|Балх]] | align="right"| 900 | align="right"| 26,4 |- | 10 | [[Джайхун ауданы|Джайхун]] | Ноҳияи Ҷайҳун | район Джайхун | [[Досты]] | align="right"| 1,000 | align="right"| 139 |- | 11 | [[Әбдірахман Жәми ауданы|Әбдірахман Жәми]] | Ноҳияи Абдураҳмони Ҷомӣ | район Абдурахмана Джами | [[Әбдірахман Жәми (ауыл)|Әбдірахман Жәми]] | align="right"| 600 | align="right"| 175,8 |- | 13 | [[Хорасан ауданы|Хорасан]] | Ноҳияи Хуросон | Хуросонский район | Обикиик | align="right"| 900 | align="right"| 116,5 |- | 14 | [[Кушониён ауданы|Кушониён]] | Ноҳияи Кӯшониён | Кушониёнский район | [[Исмаил Самани (ауыл)|Исмаил Самани]] | align="right"| 600 | align="right"| 245,9 |- | 15 | [[Муминабад ауданы|Муминабад]] | Ноҳияи Мӯъминобод | Муминабадский район | [[Чорсу]] | align="right"| 900 | align="right"| 94,7 |- | 16 | [[Носири Хусрав ауданы|Носири Хусрав]] | Ноҳияи Носири Хусрав | район Носири Хусрав | Бахори | align="right"| 800 | align="right"| 39,3 |- | 15 | [[Пандж ауданы|Пандж]] | Ноҳияи Панҷ | Пянджский район | [[Пәнж ( Тәжікстан)|Пәнж]] | align="right"| 900 | align="right"| 119,7 |- | 15 | [[Құбодиён ауданы|Құбодиён]] | Ноҳияи Қубодиён | Кубодиёнский район | Муминабад | align="right"| 900 | align="right"| 94,7 |- | 15 | [[Шахритус ауданы|Шахритус]] | Ноҳияи Шаҳритӯс | Шахритусский район | [[Тус (Тәжікстан)|Тус]] | align="right"| 1,500 | align="right"| 130 |- | 15 | [[Шамсиддин Шохин ауданы|Шамсиддин Шохин]] | Ноҳияи Шамсиддин Шоҳин | район Шамсиддин Шохин | Шурообод | align="right"| 2,300 | align="right"| 55,5 |- | 15 | [[Темірмәлік ауданы|Темірмәлік]] | Ноҳияи Темурмалик | Темурмаликский район | [[Бахманруд]] | align="right"| 1,000 | align="right"| 69,8 |- | 15 | [[Вахш ауданы|Вахш]] | Ноҳияи Вахш | Вахшский район | [[Вахш (Тәжікстан)|Вахш]] | align="right"| 1,000 | align="right"| 199,3 |- | 15 | [[Восеъ ауданы|Восеъ]] | Ноҳияи Восеъ | Восейский район | [[Хулбук]] | align="right"| 900 | align="right"| 94,7 |- | 15 | [[Ёвон ауданы|Ёвон]] | Ноҳияи Ёвон | Яванский район | Муминабад | align="right"| 900 | align="right"| 234,6 |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Хатлон облысы|*]] 7k5hq91saii560st9fs35p7r4mfmit5 Балқаш әуежайы 0 702932 3576264 3574945 2026-04-03T19:22:44Z Kasymov 10777 «[[Санат:Қазақстан әуежайлары|Қазақстан әуежайлары]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3576264 wikitext text/x-wiki '''Балқаш әуежайы''' — [[Қарағанды облысы|Қарағанды облысындағы]] [[Балқаш (қала)|Балқаш қаласының]] әуежайы. '''ИАТА''': BHX. '''ИКАО''': UAAH. {{Әуежай | name = Балқаш әуежайы | nativename = | image = Airport-Balqash.jpg | image-width = 396 | IATA = BXH | ICAO = UAHH | type = | owner = | operator = | city-served = [[Балқаш (қала)|Балқаш]], {{байрақ|Қазақстан}} | location = [[Балқаш (қала)|Балқаш]] қаласынан батысқа қарай 2 км жерде | elevation-m = 440 | elevation-f = 1 413 | metric-elev = Y | coordinates ={{coord|46|53|34|N|75|00|20|E|type:airport_region:KZ|yandex=1}} | pushpin_map = Kazakhstan | pushpin_label = | pushpin_map_caption = Қазақстандағы орны | website = | metric-rwy = Y | r1-number = 04/22 | r1-length-m = 2 503 | r1-length-f = 8 212 | r1-surface = Бетон | stat1-data = | footnotes = <center>{{Location map|Қазақстан|width=340|float=center |caption=Әуежайдың Қазақстан картасында орналасуы |mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10 |label=BXH|position=right |lat_deg=46|lat_min=53|lat_sec=34|lat_dir=N |lon_deg=75|lon_min=00|lon_sec=20|lon_dir=E }}</center> <center>{{Location map|Қазақстан Қарағанды облысы|width=340|float=center |caption=Әуежайдың Қарағанды облысында орналасуы |mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10 |label=BXH|position=right |lat_deg=46|lat_min=53|lat_sec=34|lat_dir=N |lon_deg=75|lon_min=00|lon_sec=20|lon_dir=E }}</center> }} == Қолданылуы == [[Сурет:Airport-Balqash.jpg|нобай|300x300 нүкте|Балқаш әуежайының қасбеті]] Балқаш әуежайы "Жезқазған Эйр" АҚ авиакомпаниясының филиалы болып табылады, оның 100% акциясы өз кезегінде "[[Қазақмыс]]" ЖШС-не тиесілі. Әуеайлақта әскери авиация — ұшу құрамын даярлау орталығы (Л-39 ұшақтары) орналасқан. Сондай-ақ, әуеайлақ аумағында парашютпен секіретін Балқаш авиациялық-спорт клубы орналасқан. {| class="wikitable" !Балқаш әуежайының рейстері: |- |Бағыт: (2018 жылғы жағдай бойынша)<ref>https://www.inform.kz/ru/v-aeroportu-balhasha-nachalis-raboty-po-rekonstrukcii-vzletno-posadochnoy-polosy_a3256554</ref> |Тасымалдаушы: |- |Алматы |[[SCAT]] |- |Астана |Южное небо<ref>https://bnews.kz/ru/news/kuda_kazahstantsi_poletyat_otdihat_letom_rasskazali_v_kga {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180612143545/https://bnews.kz/ru/news/kuda_kazahstantsi_poletyat_otdihat_letom_rasskazali_v_kga |date=2018-06-12 }}</ref> |- |Алматы |Южное небо |} == Қарулы Күштердің қабылданған түрлері == Ан-12, Ан-24, Ан-26, Ан-28, Ил-76, Л-410, Ту-134, Ту-154, Як-40, Як-42 және т.б. 3-4 класты ӘК түрлері, барлық типтегі тікұшақтар. Ұшу-қону жолағының жіктелу саны (PCN) 20/R/A/X/T. бұрын жер асты ұшу-қону жолағы да жұмыс істеген, бірақ кейін ол жабылды. == Тарихы == Балқаш әуежайы (Бертіс) өз қызметін 1933 жылы бастаған. Алғашқы бағыттар Балқаш — Алматы, Балқаш-Қарағанды, Балқаш — Омбы, Балқаш — Новосибирск болды (олар туралы жоғарыда айтылған). Кейінірек әуежай КСРО-ның көптеген қалаларына ондаған рейстер жіберді. 1990 жылдардың басынан бастап тұрақты рейстер орындалмады. 2007-2008 жылдары "Қазақмыс" ЖШС қаржылық қолдауы есебінен әуежайдың аэровокзалы мен ішінара ұшу-қону жолағына күрделі жөндеу жүргізілді. 2011 жылдың жазынан бастап тұрақты рейстер қайта басталды. 2012 жылдың қазан айына жиілігі аптасына 3 рет Жезқазған мен Қарағандыға ("Жезқазған Эйр"Әуекомпаниясы) рейстер орындалды. <ref>http://aviaengeneer.ru/istoriya-aviatcii-balkhasha</ref> 2018-2019 жылдары ұшу-қону жолағын жөндеу бойынша барлық жұмыстарды толық аяқтау жоспарлануда. Бұл жағдайда әуежай кез-келген кластағы әуе рейстерін қабылдай алады. <ref>https://www.zakon.kz/4918968-aeroport-balhasha-smozhet-prinimat.html</ref> 2021 жылы Балқаш әуежайы мемлекет меншігіне берілді. Балқаш әуежайы жергілікті әкімдіктің коммуналдық меншігіне қабылданды. Берілген нысандардың қатарында аэровокзал ғимараты, рульдеу жолы және перрон бар. Толық жаңартудан кейін әуежай үлкен ұшақтарды қабылдай алады. «Қазақмыс» корпорациясы сараптама қорытындысы бар жобалық-сметалық құжаттаманы ұсынды. Ол бойынша қажетті сома анықталды. 2022 жылы республикалық бюджеттен қаражат бөлінеді деп жоспарлануда. Толық қайта іске қосылғаннан кейін Балқашқа 1-ші және 2-ші кластағы ([[Boeing]], [[Airbus]] және басқалары) үлкен ұшақтар келе алады. Жөндеу кезінде әуежай штаттық режимде жұмыс істейтін болады. <ref>https://egemen.kz/article/282362-balqash-auedgayy-memleket-menshigine-berildi</ref> == Қазіргі күйі == Мамандардың айтуынша, әуежайды жаңартуға шамамен 4,5 миллиард теңге қажет. Егер тиісті қаржы бөлінсе, материалдық-техникалық базаны нығайтумен қатар білікті мамандарды да жұмысқа қабылдау жоспарда.<ref>https://24.kz/kz/zha-aly-tar/o-am/item/569308-bal-ash-alasyny-uezhajy-lken-sha-tardy-abyldaj-almajdy</ref> Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі Балқаш әуежайын дамыту жөніндегі жобаның 2023-2024 жылдарға арналған «Қуатты өңірлер – ел дамуының драйвері» ұлттық жобасына енгізуді қолдайды. Сондай-ақ Президенттің тапсырмасына сәйкес 2022 жылдың мамыр айынан бастап қазан айына дейін Балқаш қаласына аптасына 14 рейс жиілігімен Астана мен Алматыдан келетін әуе маршруттары субсидияланады. 2024 жылдан бастап [[Шымкент]], [[Түркістан облысы|Түркістан]] және [[Жезқазған]] қалаларынан Балқаш қаласына дейін маршруттар ашу көзделіп отыр. Сонымен бірге Астана мен Алматыдан орындалатын рейстер субсидияланады. <ref>https://www.inform.kz/kz/balkash-auezhayy-elimizdegi-auezhaylardy-damytu-bagdarlamasyna-engiziledi_a4001893</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан әуежайлары}} [[Санат:Қарағанды облысы әуежайлары]] djz59qsc8ammx8l147dedff6t67kfdb Үлгі:Айдың ортақ жұмысы 10 711710 3576436 3568225 2026-04-04T05:20:11Z Nurtenge 93712 3576436 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{/Негіз}} </noinclude>{{#ifexist:Үлгі:Айдың ортақ жұмысы/{{#time:Y|+5 hours}} жылғы {{#time:F}}|{{Айдың ортақ жұмысы/{{#time:Y|+5 hours}} жылғы {{#time:F}}}}|{{#ifexist:Үлгі:Айдың ортақ жұмысы/{{#time:Y|+5 hours}} жылғы {{#time:F|-1 month}}|{{Айдың ортақ жұмысы/{{#time:Y|+5 hours}} жылғы {{#time:F|-1 month}}}}| Мақалаларды жазу мен жақсарту бойынша келесі байқауларға қатысуыңызды ұсынамыз: * '''[[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026|Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері]]''' * '''[[Жоба:Уики-көктем 2026|Уики-көктем 2026]]''' }}}} gdg6wzwkghwyz5sv77zgk66nxwszlo7 Талдықорған әуежайы 0 712593 3576268 3575615 2026-04-03T19:23:12Z Kasymov 10777 «[[Санат:Қазақстан әуежайлары|Қазақстан әуежайлары]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3576268 wikitext text/x-wiki {{Infobox Airport | name = <center>Талдықорған әуежайы</center><center>{{lang-kk|[[Латын тілі|лат]]. Taldyqorğan áýejaıy}}</center> | nativename-a = | nativename-r = | image = | image-width = 500 | caption = Талдықорған әуежайы ғимараты | IATA = TDK | ICAO = UAAT | type = Қоғамдық / Әскери | owner = JSC “Zhetysu Aircompany” | operator = [[Жетісу Әуекомпаниясы|Жетісу]], [[Qazaq Air]] | city-served = [[Талдықорған]], [[Қазақстан]] | location = [[Жетісу облысы]], Талдықорған қаласынан солтүстік-батысқа қарай 12 км | elevation-f = 1,741 | elevation-m = 595 | coordinates = | website = | metric-elev = yes | metric-rwy = yes | r1-number = 02/20 | r1-length-f = 9,842 | r1-length-m = 3,001 | r1-surface = [[Бетон]] | stat-year = 2025 | stat1-header = Жолаушы | stat1-data = {{өсім}}42 768 адам | footnotes = Дереккөз: [[Аэронавигациялық ақпаратты жариялау|ААЖ]]<ref name="AIP">[http://goszakup.ans.kz/AIP/index/Start_en.htm AIP Kazakhstan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160630035940/http://goszakup.ans.kz/AIP/index/Start_en.htm |date=2016-06-30 }}</ref> <!-- Карталар — инфобокс соңында --> <center>{{Location map|Қазақстан|width=500|float=center |caption= |mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10 |label=TDK|position=right |lat_deg=45|lat_min=07|lat_sec=21|lat_dir=N |lon_deg=078|lon_min=26|lon_sec=34|lon_dir=E }}<small>Әуежайдың [[Қазақстан]] аумағындағы орны</small></center> <center>{{Location map|Қазақстан Жетісу облысы|width=500|float=center |caption= |mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10 |label=TDK|position=right |lat_deg=45|lat_min=07|lat_sec=21|lat_dir=N |lon_deg=078|lon_min=26|lon_sec=34|lon_dir=E }}<small>Әуежайдың [[Жетісу облысы]] аумағындағы орны</small></center> }} '''Талдықорған әуежайы''' — [[Талдықорған]] қаласындағы халықаралық әуежай. [[Жетісу облысы]]ның басты әуе қақпасы болып саналады. Қоғамдық және әскери мақсатта қолданылады. == Тарихы == Әуежай [[1946 жыл]]ы ашылды. Бастапқыда ұшу-қону жолағы топырақпен жабылған болатын, және күніне тек екі ұшақ ұшатын. Кейінірек Яковлев Як-12, Антонов Ан-2 ұшақтары қызмет көрсете бастады. [[1974 жыл]]ы жаңа әуежай кешенінің құрылысы аяқталып, қазіргі орналасқан орнына көшірілді. Бұл кезде [[Яковлев Як-40]] және [[Антонов Ан-24]] ұшақтарын қабылдауға мүмкіндік туды. [[1981 жыл]]дан бастап Туполев Ту-134 типіндегі әуе кемелері де ұшып-қонуға кірісті. [[2004 жыл]]ы жолаушылар терминалына күрделі жөндеу жүргізіліп, сағатына 100 жолаушыны қабылдай алатын заманауи жабдықтармен қамтылды. == Әуе компаниялары мен бағыттар == [[2025 жыл]]дың [[шілде]]сіндегі мәлімет бойынша, Талдықорған әуежайынан келесі бағыттарда тұрақты рейстер орындалады: '''Күнделікті рейстер:''' * {{flagicon|Қазақстан}} [[Qazaq Air]] → [[Астана]], [[Түркістан]] * {{flagicon|Қазақстан}} [[Жетісу (әуекомпания)|Жетісу]] → [[Астана]] == Қабылдайтын әуе кемелері == {{Автонөмірлеу | Бағаналар = 3 | Тіркеу = wikitable sortable | Тақырып2 = Атауы | Тақырып1 = | Тақырып3 = Түрі | Туралау1 = center | Туралау2 = center | Туралау3 = center || {{flagicon|Қазақстан}} [[Qazaq Air]] | [[Dash-8]] || {{flagicon|Қазақстан}} [[Жетісу Әуекомпаниясы]] | [[Антонов Ан-24]] || {{flagicon|Қазақстан}} [[Жетісу Әуекомпаниясы]] | [[Туполев Ту-134]] }} == Әскери авиация == Әуежайда [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|ҚР Қарулы күштерінің]] әскери ұшақтары мен тікұшақтары орналасқан. Қабылдай алатын кейбір әскери әуе көліктері: * Антонов Ан-12, [[Антонов Ан-24]], [[Антонов Ан-26]], Антонов Ан-28, Антонов Ан-30, Антонов Ан-32 * Антонов Ан-72, Антонов Ан-74, Илюшин Ил-76 * Туполев Ту-134, [[Туполев Ту-154]], [[Яковлев Як-40]], [[Яковлев Як-42]] * Барлық тікұшақ түрлері Әуе кемесінің максималды ұшу салмағы — 87 тонна. Ұшу-қону жолағының жіктеу нөмірі (PCN): 15/R/A/X/T. == Жолаушылар саны == Талдықорған әуежайының жолаушылардың өсімі әдеттегідей оның танымалдылығы мен арзандығы. Немесе Талдықорғанның адам саны өсуімен бірдей болып саналады. * 2015 — 24 295 адам<ref name="жолаушы">http://www.kase.kz/files/emitters/ARAL/aralp_2016_rus.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201127174747/http://www.kase.kz/files/emitters/ARAL/aralp_2016_rus.pdf |date=2020-11-27 }} Республика әуежайларындағы жолаушылар саны (2015 ж.).</ref> * 2025 — {{өсім}}42 768 адам<ref name="жолаушы" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан әуежайлары}} [[Санат:Талдықорған]] [[Санат:Жетісу облысы әуежайлары]] 83ac976srh42v3bz9kncb4k2vrk23zu Үшарал әуежайы 0 713691 3576267 3574951 2026-04-03T19:23:08Z Kasymov 10777 «[[Санат:Қазақстан әуежайлары|Қазақстан әуежайлары]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3576267 wikitext text/x-wiki {{Infobox Airport | name = <center>Үшарал әуежайы</center><center>{{lang-kk|[[Латын тілі|лат]]. Úsharal áýejaıy}}</center> | nativename-a = | nativename-r = | image = | image-width = 300 | IATA = USH | ICAO = UASU <center>{{Location map|Қазақстан Жетісу облысы|width=300|float=center |caption=|mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10 |label=USH|position=right |lat_deg=46|lat_min=10|lat_sec=00|lat_dir=N |lon_deg=081|lon_min=07|lon_sec=00|lon_dir=E }}<small>Әуежайдың [[Жетісу облысы]]нда орналасуы</small></center> | type = Мемлекеттік | owner = [[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі]] | operator = [[SCAT]] әуекомпаниясы, [[Qazaq Air]], [[Жетісу Әуекомпаниясы]] | city-served = [[Үшарал]], [[Қазақстан]] | elevation-f = 1,968 | elevation-m = 600 | coordinates = {{Coord|46|10|00|N|081|07|00|E|type:airport}} | website = | metric-elev = yes | metric-rwy = yes | r1-number = 09/27 | r1-length-f = 8 998 | r1-length-m = 2 743 | r1-surface = [[Асфальт]] | stat-year = 2025 | stat1-header = Жолаушы | stat1-data = {{өсім}} 24 000 адам (2025) | stat2-header = | stat2-data = | footnotes = }} '''Үшарал әуежайы''' — әуежай [[Жетісу облысы]], [[Алакөл ауданы|Алакөл ауданында]], [[Үшарал (қала)|Үшарал]] қаласынан батысқа қарай 5 км жерде. 1970 жылы [[Жетісу қақпасы|Жоңғар қақпасында]] орналасқан гарнизонды қолдау үшін әскери аэродром ретінде құрылды. 1990 жылдардың басына дейін "Уч-Арал" атауын иеленген. 1-классты әуеайлақ, Ил-76, Ан-22, Ту-154 және одан да жеңіл ұшақтарды, сондай-ақ барлық түрдегі тікұшақтарды қабылдауға қабілетті. Әуеайлақта ҚР ІҚМ 486-шы тікұшақ полкі (Ми-24, Ми-8 тікұшақтары) орналасқан. == Тарихы == 1992 жылға дейін аэродромда 10-шы истребитель авиациялық дивизиясының құрамына кіретін 27-ші истребитель әуе полкі (МиГ-21 ұшақтары) орналасқан. Алматыдан (Як-40 ұшақтары) және Талдықорғаннан (жергілікті елді мекендердің әуеайлақтарында аралық қонулармен, Ан-2 ұшақтарымен) тұрақты азаматтық рейстерді қабылдады. 2015-2017 жылдары әуежайдың ұшу-қону жолағы жөнделді, жаңа такси жолы мен 2 ұшаққа арналған алжапқыш, жаңа терминал ғимараты салынды. 2017 жылдың 21 шілдесінде әуежай азаматтық маусымдық рейстерді қабылдай бастады<ref>[http://roads.mid.gov.kz/ru/news/segodnya-otkrylos-aviasoobshchenie-astana-usharal Сегодня открылось авиасообщение Астана-Ушарал] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180525063538/http://roads.mid.gov.kz/ru/news/segodnya-otkrylos-aviasoobshchenie-astana-usharal |date=2018-05-25 }} // Комитет автомобильных дорог (21 июля 2017)</ref>. Әуежай құрылысына 1 млрд теңгеден астам қаржы бөлініп, игерілді. Құрылыс жұмыстарын "ASD Group"ЖШС мердігерлік ұйымы жүргізді <ref>[https://vlast.kz/novosti/24038-v-gorode-usaral-otkrylsa-aeroport.html В городе Ушарал открылся аэропорт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180525132550/https://vlast.kz/novosti/24038-v-gorode-usaral-otkrylsa-aeroport.html |date=2018-05-25 }} // «Vласть» (21 июля 2017)</ref>. 2018 жылы ішкі туризмді дамытуға бағытталған мемлекеттік субсидиялау бағдарламасының арқасында Үшарал қайтадан Алматыдан тікелей рейстерді қабылдай бастады. Бұл Қазақстанның көптеген қалаларынан емдік қасиеттерімен танымал тұзды ағынсыз Алакөл көлінің жағасындағы емдік санаторийлерге дейінгі маршруттарды жеңілдетті. == Авиакомпаниялар мен бағыттар == 2019 жылғы ақпарат бойынша {{Airport-dest-list |{{ту|Қазақстан}} [[SCAT]] | [[Халықаралық Алматы әуежайы|Алматы]], [[Нұрсұлтан Назарбаев Халықаралық Әуежайы|Астана]] |{{ту|Қазақстан}} [[Жетісу Әуекомпаниясы|Жетісу]] | [[Нұрсұлтан Назарбаев Халықаралық Әуежайы|Астана]], [[Талдықорған әуежайы|Талдықорған]]<ref>[https://aerovokzal.kz/aeroporty/aeroport-usharal/ Аэропорт Ушарал] {{Wayback|url=https://aerovokzal.kz/aeroporty/aeroport-usharal/ |date=20180621115851 }} // aerovokzal.kz</ref> }} Рейстер шілдеден қазанға дейін орындалады. [[Яковлев Як-40]], [[Bombardier CRJ|Bombardier CRJ200]] ұшақтары қолданылады. == Дереккөздер == * [https://ru.wikipedia.org/wiki/Ушарал_(аэропорт) Ушарал (аэропорт) — Уикипедия (орысша)] * [http://roads.mid.gov.kz/ru/news/segodnya-otkrylos-aviasoobshchenie-astana-usharal Сегодня открылось авиасообщение Астана – Ушарал] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180525063538/http://roads.mid.gov.kz/ru/news/segodnya-otkrylos-aviasoobshchenie-astana-usharal |date=2018-05-25 }} // ҚР Автомобиль жолдары комитеті, 21.07.2017 * [https://vlast.kz/novosti/24038-v-gorode-usaral-otkrylsa-aeroport.html В городе Ушарал открылся аэропорт] // Vласть, 21.07.2017 * [https://aerovokzal.kz/aeroporty/aeroport-usharal/ Аэропорт Ушарал] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180621115851/https://aerovokzal.kz/aeroporty/aeroport-usharal/ |date=2018-06-21 }} // Aerovokzal.kz * [https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/skolko-stoit-doletet-do-alakolya-322759/ Сколько стоит долететь до Алаколя?] // Tengrinews.kz, 21.07.2017 * [https://www.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4869639-ozero-alakol-stalo-blizhe.html Озеро Алаколь стало ближе] // Zakon.kz, 21.07.2017 * [https://ognialatau.kz/news/cat-12/4449/ Аэропорт Ушарал готов к приему рейсов] // Огни Алатау, 10.08.2022 * [https://time.kz/articles/reporter/2017/07/24/bistro-deshevo-udobno Быстро, дёшево, удобно] // Time.kz, 24.07.2017 {{Қазақстан әуежайлары}} [[Санат:Жетісу облысы әуежайлары]] 5tr5pbk3romcyq6yvilf6sgony69q27 3576269 3576267 2026-04-03T19:23:36Z Kasymov 10777 3576269 wikitext text/x-wiki {{Infobox Airport | name = <center>Үшарал әуежайы</center><center>{{lang-kk|[[Латын тілі|лат]]. Úsharal áýejaıy}}</center> | nativename-a = | nativename-r = | image = | image-width = 300 | IATA = USH | ICAO = UASU <center>{{Location map|Қазақстан Жетісу облысы|width=300|float=center |caption=|mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10 |label=USH|position=right |lat_deg=46|lat_min=10|lat_sec=00|lat_dir=N |lon_deg=081|lon_min=07|lon_sec=00|lon_dir=E }}<small>Әуежайдың [[Жетісу облысы]]нда орналасуы</small></center> | type = Мемлекеттік | owner = [[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі]] | operator = [[SCAT]] әуекомпаниясы, [[Qazaq Air]], [[Жетісу Әуекомпаниясы]] | city-served = [[Үшарал]], [[Қазақстан]] | elevation-f = 1,968 | elevation-m = 600 | coordinates = {{Coord|46|10|00|N|081|07|00|E|type:airport}} | website = | metric-elev = yes | metric-rwy = yes | r1-number = 09/27 | r1-length-f = 8 998 | r1-length-m = 2 743 | r1-surface = [[Асфальт]] | stat-year = 2025 | stat1-header = Жолаушы | stat1-data = {{өсім}} 24 000 адам (2025) | stat2-header = | stat2-data = | footnotes = }} '''Үшарал әуежайы''' — әуежай [[Жетісу облысы]], [[Алакөл ауданы|Алакөл ауданында]], [[Үшарал (қала)|Үшарал]] қаласынан батысқа қарай 5 км жерде. 1970 жылы [[Жетісу қақпасы|Жоңғар қақпасында]] орналасқан гарнизонды қолдау үшін әскери аэродром ретінде құрылды. 1990 жылдардың басына дейін "Уч-Арал" атауын иеленген. 1-классты әуеайлақ, Ил-76, Ан-22, Ту-154 және одан да жеңіл ұшақтарды, сондай-ақ барлық түрдегі тікұшақтарды қабылдауға қабілетті. Әуеайлақта ҚР ІҚМ 486-шы тікұшақ полкі (Ми-24, Ми-8 тікұшақтары) орналасқан. == Тарихы == 1992 жылға дейін аэродромда 10-шы истребитель авиациялық дивизиясының құрамына кіретін 27-ші истребитель әуе полкі (МиГ-21 ұшақтары) орналасқан. Алматыдан (Як-40 ұшақтары) және Талдықорғаннан (жергілікті елді мекендердің әуеайлақтарында аралық қонулармен, Ан-2 ұшақтарымен) тұрақты азаматтық рейстерді қабылдады. 2015-2017 жылдары әуежайдың ұшу-қону жолағы жөнделді, жаңа такси жолы мен 2 ұшаққа арналған алжапқыш, жаңа терминал ғимараты салынды. 2017 жылдың 21 шілдесінде әуежай азаматтық маусымдық рейстерді қабылдай бастады<ref>[http://roads.mid.gov.kz/ru/news/segodnya-otkrylos-aviasoobshchenie-astana-usharal Сегодня открылось авиасообщение Астана-Ушарал] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180525063538/http://roads.mid.gov.kz/ru/news/segodnya-otkrylos-aviasoobshchenie-astana-usharal |date=2018-05-25 }} // Комитет автомобильных дорог (21 июля 2017)</ref>. Әуежай құрылысына 1 млрд теңгеден астам қаржы бөлініп, игерілді. Құрылыс жұмыстарын "ASD Group"ЖШС мердігерлік ұйымы жүргізді <ref>[https://vlast.kz/novosti/24038-v-gorode-usaral-otkrylsa-aeroport.html В городе Ушарал открылся аэропорт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180525132550/https://vlast.kz/novosti/24038-v-gorode-usaral-otkrylsa-aeroport.html |date=2018-05-25 }} // «Vласть» (21 июля 2017)</ref>. 2018 жылы ішкі туризмді дамытуға бағытталған мемлекеттік субсидиялау бағдарламасының арқасында Үшарал қайтадан Алматыдан тікелей рейстерді қабылдай бастады. Бұл Қазақстанның көптеген қалаларынан емдік қасиеттерімен танымал тұзды ағынсыз Алакөл көлінің жағасындағы емдік санаторийлерге дейінгі маршруттарды жеңілдетті. == Авиакомпаниялар мен бағыттар == 2019 жылғы ақпарат бойынша {{Airport-dest-list |{{ту|Қазақстан}} [[SCAT]] | [[Халықаралық Алматы әуежайы|Алматы]], [[Нұрсұлтан Назарбаев Халықаралық Әуежайы|Астана]] |{{ту|Қазақстан}} [[Жетісу Әуекомпаниясы|Жетісу]] | [[Нұрсұлтан Назарбаев Халықаралық Әуежайы|Астана]], [[Талдықорған әуежайы|Талдықорған]]<ref>[https://aerovokzal.kz/aeroporty/aeroport-usharal/ Аэропорт Ушарал] {{Wayback|url=https://aerovokzal.kz/aeroporty/aeroport-usharal/ |date=20180621115851 }} // aerovokzal.kz</ref> }} Рейстер шілдеден қазанға дейін орындалады. [[Яковлев Як-40]], [[Bombardier CRJ|Bombardier CRJ200]] ұшақтары қолданылады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://roads.mid.gov.kz/ru/news/segodnya-otkrylos-aviasoobshchenie-astana-usharal Сегодня открылось авиасообщение Астана – Ушарал] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180525063538/http://roads.mid.gov.kz/ru/news/segodnya-otkrylos-aviasoobshchenie-astana-usharal |date=2018-05-25 }} // ҚР Автомобиль жолдары комитеті, 21.07.2017 * [https://vlast.kz/novosti/24038-v-gorode-usaral-otkrylsa-aeroport.html В городе Ушарал открылся аэропорт] // Vласть, 21.07.2017 * [https://aerovokzal.kz/aeroporty/aeroport-usharal/ Аэропорт Ушарал] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180621115851/https://aerovokzal.kz/aeroporty/aeroport-usharal/ |date=2018-06-21 }} // Aerovokzal.kz * [https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/skolko-stoit-doletet-do-alakolya-322759/ Сколько стоит долететь до Алаколя?] // Tengrinews.kz, 21.07.2017 * [https://www.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4869639-ozero-alakol-stalo-blizhe.html Озеро Алаколь стало ближе] // Zakon.kz, 21.07.2017 * [https://ognialatau.kz/news/cat-12/4449/ Аэропорт Ушарал готов к приему рейсов] // Огни Алатау, 10.08.2022 * [https://time.kz/articles/reporter/2017/07/24/bistro-deshevo-udobno Быстро, дёшево, удобно] // Time.kz, 24.07.2017 {{Қазақстан әуежайлары}} [[Санат:Жетісу облысы әуежайлары]] atiuohyuwbdss42v61g60gw5v4j6vrf Суперқаһармандар фильмі 0 717688 3576272 3576033 2026-04-03T19:30:29Z TheWikipedian1250 88966 3576272 wikitext text/x-wiki [[Сурет:CaptainMarvelLobbyCard002A.jpg|thumb|right|[[DC Comics]] сол атты кейіпкеріне негізделген 1941 жылдағы сериялық фильм «Капитан Марвелдің шытырман оқиғалары» сахнасы]] '''Суперқаһармандар фильмі''' (кейде '''Суперқаһармандар жайлы фильм''') — [[суперқаһармандар]] мен олардың істері жайлы баяндайтын фильм. Суперқаһармандар деп адамға тән емес қабілеттері бар ойдан шығарылған адам кейіпкерлерді атайды. Олар жайлы фильмдерде көбінесе [[Ғылыми фантастика фильмдері|ғылыми фантастика]], [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[шытырман оқиғалы фильм]], [[Фэнтези фильмі|фэнтези]] жанрларының элементтері болады. Суперқаһарман фильмдерінің көпшілігі [[комикс]]терге негізделген, бірақ сонда да [[Робокоп (франшиза)|Робокоп]], [[Хэнкок (фильм)|Хэнкок]] пен [[Darkman]] сынды тек фильм үшін ойдан шығарылған кейіпкерлер де бар. == Тарихы == [[Сурет:Batsuit from The Dark Knight Rises film - closer view.jpg|нобай|солға|150px|[[Қара сері]] (2008) суперқаһарман фильміндегі [[Бэтмен]]нің костюмі. Фильмді үздік суперқаһарман фильмі деп атайды.<ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2018/08/17/the-25-best-superhero-movies?page=2|title=The 25 Best Superhero Movies|lang=en|publisher=[[IGN]]|date=2018-08-17|accessdate=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.denofgeek.com/us/movies/batman/274957/why-the-dark-knight-is-still-the-best-superhero-movie|title=Why The Dark Knight Is Still the Best Superhero Movie|lang=en|publisher=Den of Geek|author=Crow, David|date=2018-06-18|accessdate=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://lifehacker.ru/filmy-pro-supergeroev/|title=25 отличных фильмов про супергероев|lang=ru|publisher=ЛАЙФХАКЕР|author=Хромов, Алексей|date=2020-10-07|accessdate=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cinemablend.com/new/30-Best-Superhero-Movies-Ranked-128797.html|title=30 Best Superhero Movies, Ranked|lang=en|publisher=Cinema Blend|author=Eisenberg, Eric; Holmes, Adam; O'Connell, Sean және Schwerdtfeger, Connor|date=2019-06-08|accessdate=2023-11-08}}</ref>]] Суперқаһарман фильмдері негізінен [[Америка Құрама Штаттары]]нда 1930 жылдардың соңынан бастап шығарылады. Бастапқыда олар балалар мен жасөспірімдерге арналған, бірақ уақыт өте келе олар барлық көрермендерге түсірілетін болды. 2000 жылдардан бастап [[Голливуд]]тағы суперқаһармандық фильмдер қарқынды дамып келеді, жыл сайын осы жанрда бірнеше фильмдер шығады. Суперқаһарман жанрындағы ең ірі киножобалар қатарына [[Marvel кинематографиялық әлемі]], [[Кеңейтілген DC Ғаламы]], [[Икс Адамдар (фильмдер сериясы)|Икс Адамдар]] фильмдер сериясы, [[Кинодағы Өрмекші-адам|Өрмекші-адам]], [[Кинодағы Бэтмен|Бэтмен]] және [[Супермен (фильм)|Супермен]] жатқызылады. Кейбір суперқаһарман фильмдері арнайы эффектілер үшін ғана емес, өнер туындысы ретінде танылды және беделді марапаттарға ие болды. Осылайша, [[Хит Леджер]] «[[Қара сері]]» фильміндегі зұлым [[Джокер]] рөлі үшін «[[Оскар сыйлығы]]» жүлдесін алды,<ref>{{Cite web|url=https://massaget.kz/layfstayl/madeniet/persona/16312/|title=Хит Леджер немесе Джокер|lang=kk|publisher=massaget|date=2014-01-22|accessdate=2023-11-08}}</ref> ал «[[Логан (фильм)|Логан]]» фильмі ең үздік сценарий үшін Оскар сыйлығыға номинация алды. Суперқаһарман фильмдері мен кейіпкерлері тіпті өзінің жанрынан тыс фильмдерді шабыттандырды, мысалы, Оскар сыйлығы алған «[[Джокер (фильм, 2019)|Джокер]]» қылмыстық драмасы.<ref>{{Cite web|url=https://time.com/5694280/joker-movies-history-origin-story/|title=The Joker Has Always Been a Controversial Character. This Time, It’s Different|lang=en|publisher=[[Time]]|author=Dockterman, Eliana|date=2019-10-08|accessdate=2023-11-08}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Суперқаһармандар туралы фильмдер|*]] [[Санат:Кино жанрлары]] [[Санат:Жанрлары бойынша атыс-шабыс фильмдер]] te6hm1c1y75hzk5j21y98cpgjd6b6k1 Халықаралық инженерлік-технологиялық университеті 0 720207 3576527 3382913 2026-04-04T07:58:32Z Rasulbek Adil 176232 3576527 wikitext text/x-wiki <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Университет |Аты = Халықаралық инженерлік-технологиялық университеті |Қысқартылған аты = МИТУ |Эмблемасы =[[Сурет:METU logo.png|200px]] |Сурет = [[Сурет:METU Kampus.jpg|250px]] |Шынайы аты = Халықаралық инженерлік-технологиялық университеті |Халықаралық атауы = International Engeeniring Technological University |Бұрынғы атауы = Қазақстан инженерлік-технологиялық университеті |Ұраны = |Құрылған жылы = 2001 |Жабылған жылы = |Қайта құрылған = |Қайта құрылған жылы = |Түрі = |Басшының лауазымы = Ректор |Фио лауазымы = Сәрсенбекова Гүлнар Әлібекқызы |Президенті = Жұмағұлов Руслан Бақытжанұлы, экономика ғылымдарының докторы |Ғылыми жетекшісі = |Ректоры = Сәрсенбекова Гүлнар Әлібекқызы, қауымдастырылған профессор, философия ғылымдарының кандидаты |Студенттер = 4,000 |Шетел студенттері = |Мамандар = |Бакалавриат = |Магистратура = |Аспирантура = |Докторантура = |Ғылым доктары = |Профессоры = |Оқытушылар = |Орналасқан жері = {{KAZ}}, [[Алматы]] |Метро бекеті = |Кампус = қалалық |Мекенжайы = {{flagicon|Kazakhstan}} [[әл-Фараби атындағы даңғыл (Алматы)|Әл-Фараби даңғылы]], 89/21, [[Алматы]] |Сайты = [http://metu.edu.kz metu.edu.kz] |Марапаттары = |lat_dir = N |lat_deg = 43|lat_min = 15|lat_sec = 09 |lon_dir = E |lon_deg = 76|lon_min = 55|lon_sec = 36 |CoordScale = 5000 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |edu_region = KZ }} '''Халықаралық инженерлік-технологиялық университеті''' ({{lang-ru|Международный инженерно-технологический университет, МИТУ}}) — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]], Алматы қаласындағы [[Жоғары оқу орындары|жоғары оқу орны]]. 2001 жылы Қазақстан инженерлік-технологиялық университеті (ҚазИТУ) деген атпен құрылған, 2022 жылғы қарашада МИТУ болып өзгертілген. Қазақстанның үздік жоғары оқу орындарының ұлттық рейтингіне кіреді<ref>{{Cite web|url=https://forbes.kz/process/education/univer_1/|title=Составлен национальный рейтинг лучших вузов Казахстана|author=Казинформ|website=www.forbes.kz|date=2017-07-20|access-date=2023-01-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://forbes.kz/news/2018/05/16/newsid_172698|title=Составлен рейтинг 20 лучших вузов Казахстана 2018|website=www.forbes.kz|date=2018-05-16|access-date=2023-01-11}}</ref>.. МИТУ-де техникалық, технологиялық, аграрлық, сондай-ақ экономикалық мамандықтардың бакалавриат, магистратура және докторантураның білім беру бағдарламалары бойынша даярлау жүргізіледі. Университетте 4000-нан астам студент оқиды. Оқу және әкімшілік ғимараттар мен студенттер үйлері Академия қалашығында<ref>{{Cite web|url=https://acagor.kz/institute/kazetu/general-information?lang=ru|title=Портал Академгородка города Алматы|website=acagor.kz|access-date=2023-01-11}}</ref>. орналасқан. 2023 жылдың соңына дейін жаңа оқу корпусы мен жаңа жатақхана ашу жоспарлануда.<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://timeskz.kz/51938-gde-postroyat-novye-obschezhitiya-v-nur-sultane-almaty-i-shymkente.html|title=Где построят новые общежития в Нур-Султане, Алматы и Шымкенте|website=Новости Казахстана сегодня|access-date=2023-01-11}}</ref>. Университетте Колледж жұмыс істейді, онда әртүрлі технологиялық, экономикалық және басқа мамандықтар бойынша оқыту жүргізіледі. ==Университет құрылымы== === Басшылық === Президент – Жұмағұлов Руслан Бақытжанұлы, экономика ғылымдарының докторы, Халықаралық Инженерлік Академиясының академигі, Қазақстан Республикасы Ұлттық Инженерлік Академиясының академигі<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://neark.kz/team/zhumagulov-ruslan-bakytzhanovich/|title=Жумагулов Руслан Бакытжанович|website=Инженерная академия Республики Казахстан|access-date=2023-01-11}}</ref>.. Ректор – Сәрсенбекова Гүлнар Әлібекқызы, қауымдастырылған профессор, философия ғылымдарының кандидаты. Академиялық мәселелер және өндірістік практика жөніндегі проректор –Ақпанбетов Дархан Берікұлы, техника ғылымдарының кандидаты, Қазақстан Республикасы Тау-кен ғылымдары Ұлттық Академиясының корреспондент-мүшесі<ref>{{Cite web|url=https://www.nagn.kz/page17.html|title=Список Члены НАГН|website=www.nagn.kz|access-date=2023-01-11}}</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ==Сыртқы сілтемелер== * [https://metu.edu.kz/ Университеттің ресми сайты] {{Алматыдағы университеттер}} [[Санат:Алматы университеттері]] p59xw3z2g68m5oq30ijmibt9w1bb8v7 Дэвид Лин 0 721694 3576520 3354265 2026-04-04T07:52:14Z TalgatSnow 143530 3576520 wikitext text/x-wiki {{Dablink|[[Дэвид Линч]]пен шатастырмаңыз}} {{Кинематограф |есімі = Дэвид Лин |шынайы есімі = {{lang-en|David Lean}} |сурет = Lean-in-Joensuu-1965 CROPPED.jpg |сурет ені = |сурет атауы = Дэвид Лин (1965) |туған кездегі есімі = |туған күні = 25.03.1908 |туған жері = [[Кройдон]], [[Суррей]], [[Ұлыбритания]] |қайтыс болған күні = 16.04.1991 |қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Лондон|Лондонда}}, [[Ұлыбритания]] |мамандығы = {{кинорежиссёр|Ұлыбритания}}<br />{{сценарийші|Ұлыбритания}}<br />{{кинопродюсер|Ұлыбритания}} |азаматтығы = {{байрақ|Ұлыбритания}} |белсенді жылдары = [[1934 жыл|1934]] — [[1984 жыл|1984]] |бағыты = |киностудия = |марапаттары = «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» (1958, 1963)<br />«[[Алтын глобус]]» (1958, 1963, 1966)<br />«[[BAFTA]]» (1955, 1974) |imdb_id = 0000180 |сайты = |ортаққор = David Lean }} [[Сэр]] '''Дэвид Лин''' ({{lang-en|David Lean}}; [[25 наурыз]], [[1908 жыл|1908]], [[Кройдон]], [[Суррей]], [[Ұлыбритания]] — [[16 сәуір]], [[1991 жыл|1991]], [[Лондон]], [[Ұлыбритания]]) — [[Ұлыбритания|британдық]] [[кинорежиссёр]], [[сценарийші]], [[кинопродюсер]] және [[монтаж]]ер. Әлемдік киноның танымал шебері.<ref>[http://www.visual-memory.co.uk/faq/index3.html#slot26 The Kubrick FAQ: What films/filmmakers impressed Kubrick] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170318014713/http://www.visual-memory.co.uk/faq/index3.html#slot26 |date=2017-03-18 }}{{ref-en}}</ref> [[Британдық кино өнері институты]]ның заманауи кинорежиссерлердің сауалнамасы бойынша әлемдік киноның үздік режиссерлерінің ондығына кірді.<ref>[http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/directors-directors.html BFI: The Directors' Top Ten Directors] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120517155218/http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/directors-directors.html |date=2012-05-17 }}{{ref-en}}</ref> == Таңдаулы фильмдері == {{ФильмдеЖоғ}} {{Фильмде|1945|Қысқа кездесу|Brief Encounter|режиссёр, сценарист}} {{Фильмде|1946|Үміт құшағында|Great Expectations|режиссёр, сценарист}} {{Фильмде|1958|Оливер Твист|Oliver Twist|режиссёр, сценарист}} {{Фильмде|1954|Хобсонның таңдауы|Hobson’s Choice|режиссёр, сценарист}} {{Фильмде|1957|Квай өзенінің көпірі|The Bridge on the River Kwai|режиссёр}} {{Фильмде|1962|[[Арабиялық Лоуренс (фильм)|Арабиялық Лоуренс]]|Lawrence of Arabia|режиссёр}} {{Фильмде|1965|Доктор Живаго|Doctor Zhivago|режиссёр}} {{ФильмдеТөм}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} {{Навигациялық блок |тақырып_стиль = background:#C6C9FF |state = collapsed |тақырып = Дэвид Лин марапаттары |Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы | }} [[Санат:Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері]] [[Санат:BAFTA марапаты иегерлері]] [[Санат:Алтын пальма бұтағы сыйлығының иегерлері (режиссёрлер)]] [[Санат:Давид ди Донателло сыйлығының иегерлері]] sb6cb3n6779qa0lxc1vej5g7w3kuyao Үлкен Алматы айналма автомобиль жолы 0 723030 3576094 3525388 2026-04-03T12:36:29Z ~2026-20546-55 179373 3576094 wikitext text/x-wiki {{Жол|атауы=Үлкен Алматы айналма автомобиль жолы|ел={{KZ}}|аймағы=[[Алматы облысы]]|иесі=Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникациялар министрлігі|жобалаушы=«Дортранс» ​Қазақ жол-көлік проблемалары ғылыми-зерттеу және жобалау институты|ұзындығы=66|өтеді=[[Қарасай ауданы]], [[Іле ауданы]], [[Талғар ауданы|Талғар аудандары]] арқылы|жабындысы=цементбетон монолитті, асфальтбетон|сайты=https://barr.kz|сурет=Сурет:Ulken Almaty ainalma auto joly.jpeg|қысқаша аталуы=ҮАААЖ|сурет атауы={{legend|#4169E1|ҮАААЖ}} {{legend|orange|Жолдардың ҮАААЖ-бен қиылысуы}} {{legend|white|6=red|7=- – -|Жолды ұзарту жобаланған}}|нөмірі={{Қазақстан трассасы|Р67}}}} '''Үлкен Алматы айналма автомобиль жолы''' ('''ҮАААЖ''') – [[Алматы|Алматы қаласының]] көшелерін транзиттік көліктен босатуға арналған ақылы жол. Айналма деп аталуы себебі, қаланы солтүстік жағынан айналады. [[Алматы облысы|Алматы облысының]] [[Қарасай ауданы|Қарасай]], [[Іле ауданы|Іле]], [[Талғар ауданы|Талғар]] аудандарының аумақтары арқылы 14 елді мекенмен өтеді. Жол жобасы сонау 2000 жылдары жүзеге асырыла бастады, бірақ ауқымды құрылыс тек 2018 жылы басталды. Жолдың құрылысы 2021 жылы аяқталады деп жоспарланған еді, бірақ кейінірек пайдалануға беру 2023 жылға шегерілді. 2023 жылы 16 маусымда пайдалануға берілді.<ref>{{cite web|url= https://egemen.kz/article/344492-ulken-almaty-aynalma-dgoly-ashyldy|title = Үлкен Алматы айналма жолы ашылды|author = |date = 20-06-2023 |work = |publisher = [[Егемен Қазақстан]] |accessdate = 2023-12-22 |lang = kk}}</ref><ref>{{cite web|url= https://24.kz/kz/zha-aly-tar/o-am/item/605366-lken-almaty-ajnalma-zholy-ashyldy|title = Үлкен Алматы айналма жолы ашылды|author = Жандос Айтбайұлы, Эдуард Кон |date = 16-06-2023 |work = |publisher = [[24KZ]] |accessdate = 2023-12-22 |lang = kk}}</ref> == Жалпы мәліметтер == ҮАААЖ<ref>{{Cite web|title=Үлкен Алматы айналма автомобиль жолын (ҮАААЖ) құру және пайдалану|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31670071&pos=0;0#pos=0;0|accessdate=22.12.2023}}</ref> – санаты ең жоғарғы “1А” және ұзындығы 66 км. Ал кеңдігі жағынан 6 жолақтан тұрады. Жоспар бойынша 21 көпір, 8 екі деңгейлік жол айрығы, 2 эстакада, 18 жол өтпесі, 168 су құбыры салынуы керек болған. Жол құрылысы басталғаннан бері, бастапқыдағы бұл жоспар бірнеше өзгеріске ұшыраған. Себебі, айналма жол кейбір елді-мекендерді бөліп, ауылды жерлерге жаяу жүргіншілердің жолын салу керек болса, кей жерлерге жерасты өткелдері салынған.<ref>[https://www.minber.kz/2023/06/saqaldy-qurylys-bakad-zholy-qashan-pajdaga-beriledi/ Сақалды құрылыс БАКАД жолы қашан пайдаға беріледі?]</ref> Жеке электр желілерін көшіру, су құбырларын, кәріз жүйелерін және шөгінді құбырларын қайта құру, телекоммуникацияларды жою жоспарланған болатын. «Нөлдік пикет» Алматы қаласының батыс жағында, Алматы – Ұзынағаш тас жолының 23-ші шақырымында, [[Қырғауылды]] ауылының маңында орналасқан. ҮАААЖ соңы Алматының шығыс жағында, [[Алматы]] – Талғар – Евгеньевка тас жолының 22-ші шақырымында. Орташа алғанда, ҮАААЖ Алматы орталығынан 19 шақырым қашықтықта орналасқан. Жол, саяжайлар, шаруа және басқа да жекеменшік жерлер орналасқан қала маңындағы аудан арқылы өтеді, жер бедері ойлы-қырлы. ҮАААЖ 5 республикалық маңызы бар, 14 жергілікті маңыздағы және 8 далалық жолдарды кесіп өтеді. Республикалық маңызы бар Алматы – [[Екатеринбург]] тас жолының бойында транзиттік өткел бар. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 28 қарашадағы № 1127 қаулысымен бұл жоба концессия тетігі бойынша іске асыруға ұсынылатын объектілердің тізбесіне енгізілген болатын.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P080001168_ Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 28 қарашадағы N 1127 қаулысына өзгеріс енгізу туралы]</ref> == Жобаның мақсаты == * «[[Батыс Еуропа — Батыс Қытай (көлік жолы)|Батыс Қытай – Батыс Еуропа]]<nowiki/>», «Ташкент – Шымкент – Тараз – Бішкек – Алматы – Қорғас» (Жібек жолы) және «Алматы - Қарағанды ​​- Астана - Петропавл» халықаралық дәліздерінің қиылысында транзиттік ағындарды Алматы қаласынан тысқары ауыстыру арқылы Алматы қаласының айналасында заманауи жоғары технологиялық айналма жолды құру; * Алматы көлік жүйесіне түсетін жүктемені азайту арқылы қала және қала маңындағы аумақтардың экологиялық жағдайын жақсарту; * Алматы қаласына «кіреберіс» болып табылатын негізгі жолдарда көлік кептелістерінің пайда болуын жою; * Көлік қызметтерінің сапасын арттыру, жол-көлік оқиғаларының деңгейін төмендету, үздіксіз және қауіпсіз қозғалысты қамтамасыз ету (оның ішінде апаттар көзін жою, жолдағы инженерлік-техникалық реттеу); * Трансқазақстандық транзиттік маршруттардың транзиттік әлеуетін және бәсекеге қабілеттілігін арттыру, тасымалдаушылардың көлік қызметтерінің құнын төмендету және көлік құралдарын пайдалану құнын үнемдеу.<ref>[http://mid.gov.kz/kk/pages/uaaazh-zhobasy ҮАААЖ ЖОБАСЫ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171113001229/http://mid.gov.kz/kk/pages/uaaazh-zhobasy |date=2017-11-13 }}</ref> == Сипаттамасы == * Жобаның жалпы құны 743 миллион долларды құрайды, оның 543 миллионы құрылысқа жұмсалған;<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1200000495 2012 жылы байланысты гранттарды тартуға арналған өтінімдердің тізбесін бекіту туралы]</ref> * Ұзындығы – 66 км; * қозғалыс жолақтары – 4, 6; * Жолақ ені – 3,75 м; * Болжалды жылдамдық – 150 км/сағ; * Іске асыру мерзімі: 2018–2023; * Бейнекамералар – 221; * метрологиялық станциялар – 2; * Операциялық орталығы – [[Ынтымақ (Іле ауданы)|Ынтымақ]] ауылы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://barr.kz/ https://barr.kz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231222112822/https://barr.kz/ |date=2023-12-22 }} - ресми сайты [[Санат:Қазақстан жолдары]] q7f7tc3tgdsuffsvmd0zuicrus6cfp0 3576136 3576094 2026-04-03T13:41:00Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/~2026-20546-55|~2026-20546-55]] ([[User talk:~2026-20546-55|т]]) өңдемелерінен [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] соңғы нұсқасына қайтарды 3525388 wikitext text/x-wiki {{Жол|атауы=Үлкен Алматы айналма автомобиль жолы (ҮАААЖ)|ел={{KZ}}|аймағы=[[Алматы облысы]]|иесі=Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникациялар министрлігі|жобалаушы=«Дортранс» ​Қазақ жол-көлік проблемалары ғылыми-зерттеу және жобалау институты|ұзындығы=66|өтеді=[[Қарасай ауданы]], [[Іле ауданы]], [[Талғар ауданы|Талғар аудандары]] арқылы|жабындысы=цементбетон монолитті, асфальтбетон|сайты=https://barr.kz|сурет=Сурет:Ulken Almaty ainalma auto joly.jpeg|қысқаша аталуы={{lang-ru|БАКАД}} (Жиі қолданылатын атау)|сурет атауы={{legend|#4169E1|ҮАААЖ}} {{legend|orange|Жолдардың ҮАААЖ-бен қиылысуы}} {{legend|white|6=red|7=- – -|Жолды ұзарту жобаланған}}|нөмірі={{Қазақстан трассасы|Р67}}}} '''Үлкен Алматы айналма автомобиль жолы''' ('''ҮАААЖ''') – [[Алматы|Алматы қаласының]] көшелерін транзиттік көліктен босатуға арналған ақылы жол. Айналма деп аталуы себебі, қаланы солтүстік жағынан айналады. [[Алматы облысы|Алматы облысының]] [[Қарасай ауданы|Қарасай]], [[Іле ауданы|Іле]], [[Талғар ауданы|Талғар]] аудандарының аумақтары арқылы 14 елді мекенмен өтеді. Жол жобасы сонау 2000 жылдары жүзеге асырыла бастады, бірақ ауқымды құрылыс тек 2018 жылы басталды. Жолдың құрылысы 2021 жылы аяқталады деп жоспарланған еді, бірақ кейінірек пайдалануға беру 2023 жылға шегерілді. 2023 жылы 16 маусымда пайдалануға берілді.<ref>{{cite web|url= https://egemen.kz/article/344492-ulken-almaty-aynalma-dgoly-ashyldy|title = Үлкен Алматы айналма жолы ашылды|author = |date = 20-06-2023 |work = |publisher = [[Егемен Қазақстан]] |accessdate = 2023-12-22 |lang = kk}}</ref><ref>{{cite web|url= https://24.kz/kz/zha-aly-tar/o-am/item/605366-lken-almaty-ajnalma-zholy-ashyldy|title = Үлкен Алматы айналма жолы ашылды|author = Жандос Айтбайұлы, Эдуард Кон |date = 16-06-2023 |work = |publisher = [[24KZ]] |accessdate = 2023-12-22 |lang = kk}}</ref> == Жалпы мәліметтер == ҮАААЖ<ref>{{Cite web|title=Үлкен Алматы айналма автомобиль жолын (ҮАААЖ) құру және пайдалану|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31670071&pos=0;0#pos=0;0|accessdate=22.12.2023}}</ref> – санаты ең жоғарғы “1А” және ұзындығы 66 км. Ал кеңдігі жағынан 6 жолақтан тұрады. Жоспар бойынша 21 көпір, 8 екі деңгейлік жол айрығы, 2 эстакада, 18 жол өтпесі, 168 су құбыры салынуы керек болған. Жол құрылысы басталғаннан бері, бастапқыдағы бұл жоспар бірнеше өзгеріске ұшыраған. Себебі, айналма жол кейбір елді-мекендерді бөліп, ауылды жерлерге жаяу жүргіншілердің жолын салу керек болса, кей жерлерге жерасты өткелдері салынған.<ref>[https://www.minber.kz/2023/06/saqaldy-qurylys-bakad-zholy-qashan-pajdaga-beriledi/ Сақалды құрылыс БАКАД жолы қашан пайдаға беріледі?]</ref> Жеке электр желілерін көшіру, су құбырларын, кәріз жүйелерін және шөгінді құбырларын қайта құру, телекоммуникацияларды жою жоспарланған болатын. «Нөлдік пикет» Алматы қаласының батыс жағында, Алматы – Ұзынағаш тас жолының 23-ші шақырымында, [[Қырғауылды]] ауылының маңында орналасқан. ҮАААЖ соңы Алматының шығыс жағында, [[Алматы]] – Талғар – Евгеньевка тас жолының 22-ші шақырымында. Орташа алғанда, ҮАААЖ Алматы орталығынан 19 шақырым қашықтықта орналасқан. Жол, саяжайлар, шаруа және басқа да жекеменшік жерлер орналасқан қала маңындағы аудан арқылы өтеді, жер бедері ойлы-қырлы. ҮАААЖ 5 республикалық маңызы бар, 14 жергілікті маңыздағы және 8 далалық жолдарды кесіп өтеді. Республикалық маңызы бар Алматы – [[Екатеринбург]] тас жолының бойында транзиттік өткел бар. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 28 қарашадағы № 1127 қаулысымен бұл жоба концессия тетігі бойынша іске асыруға ұсынылатын объектілердің тізбесіне енгізілген болатын.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P080001168_ Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 28 қарашадағы N 1127 қаулысына өзгеріс енгізу туралы]</ref> == Жобаның мақсаты == * «[[Батыс Еуропа — Батыс Қытай (көлік жолы)|Батыс Қытай – Батыс Еуропа]]<nowiki/>», «Ташкент – Шымкент – Тараз – Бішкек – Алматы – Қорғас» (Жібек жолы) және «Алматы - Қарағанды ​​- Астана - Петропавл» халықаралық дәліздерінің қиылысында транзиттік ағындарды Алматы қаласынан тысқары ауыстыру арқылы Алматы қаласының айналасында заманауи жоғары технологиялық айналма жолды құру; * Алматы көлік жүйесіне түсетін жүктемені азайту арқылы қала және қала маңындағы аумақтардың экологиялық жағдайын жақсарту; * Алматы қаласына «кіреберіс» болып табылатын негізгі жолдарда көлік кептелістерінің пайда болуын жою; * Көлік қызметтерінің сапасын арттыру, жол-көлік оқиғаларының деңгейін төмендету, үздіксіз және қауіпсіз қозғалысты қамтамасыз ету (оның ішінде апаттар көзін жою, жолдағы инженерлік-техникалық реттеу); * Трансқазақстандық транзиттік маршруттардың транзиттік әлеуетін және бәсекеге қабілеттілігін арттыру, тасымалдаушылардың көлік қызметтерінің құнын төмендету және көлік құралдарын пайдалану құнын үнемдеу.<ref>[http://mid.gov.kz/kk/pages/uaaazh-zhobasy ҮАААЖ ЖОБАСЫ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171113001229/http://mid.gov.kz/kk/pages/uaaazh-zhobasy |date=2017-11-13 }}</ref> == Сипаттамасы == * Жобаның жалпы құны 743 миллион долларды құрайды, оның 543 миллионы құрылысқа жұмсалған;<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1200000495 2012 жылы байланысты гранттарды тартуға арналған өтінімдердің тізбесін бекіту туралы]</ref> * Ұзындығы – 66 км; * қозғалыс жолақтары – 4, 6; * Жолақ ені – 3,75 м; * Болжалды жылдамдық – 150 км/сағ; * Іске асыру мерзімі: 2018–2023; * Бейнекамералар – 221; * метрологиялық станциялар – 2; * Операциялық орталығы – [[Ынтымақ (Іле ауданы)|Ынтымақ]] ауылы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://barr.kz/ https://barr.kz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231222112822/https://barr.kz/ |date=2023-12-22 }} - ресми сайты [[Санат:Қазақстан жолдары]] 1kwgetv5h1fpntgr43al7asz6598f3f Қатысушы:1nter pares/зертхана 2 725520 3576192 3575385 2026-04-03T17:42:37Z 1nter pares 146705 3576192 wikitext text/x-wiki == Жоспар == Хиуа хандығы, Бұхара хандығы (+ Шайбани әулеті ?) * Хиуа хандары: ** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} == Тізім (кейін) == * [[Базардюзю]], [[Флегрей алаңдары]] * [[Адольф Карл фон Ротшильд]], [[Артур де Ротшильд]] Бұхара хандары: * [[Жар Мұхаммед]], [[Жәни Мұхаммед]], [[Дін Мұхаммед]], [[Нәдір Мұхаммед]], [[Әбділазиз хан (Аштархан)]], [[Сұбханқұл хан]], [[II Ұбайдулла хан]], [[Әбілпейіз хан]], [[Әбділмүмін хан]], [[III Ұбайдулла хан]], [[Әбілғазы хан (Аштархан)]], [[Фазыл би]], [[Барат сұлтан]] Шайқастары: * [[Бағи-Шамал шайқасы]] Тарихшылар және т.б: * [[Әбдірахман-и Тали]], [[Әбдікәрім]], [[Әбділуаххаб Мырза]], [[Мұхаммед Уафа-и Карминаги]], [[Мұхаммед Шәріп ибн Мұхаммед Нақи]], [[Мырза Садық мүнши]], [[Мирий]], [[Мұхаммед Жақып ибн Даниял би]], [[Абдалазим Сами]], [[Хумули]] == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == * [[World of Tanks Blitz]] * ? == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] (7 сәуір) # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] (1 мамыр) # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 3cbhllhhsvip6arlphkmdvzmpsr37ag 3576234 3576192 2026-04-03T18:41:49Z 1nter pares 146705 /* Тізім (кейін) */ 3576234 wikitext text/x-wiki == Жоспар == Хиуа хандығы, Бұхара хандығы (+ Шайбани әулеті ?) * Хиуа хандары: ** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} == Тізім (кейін) == * [[Базардюзю]], [[Флегрей алаңдары]] * [[Адольф Карл фон Ротшильд]], [[Артур де Ротшильд]] Бұхара хандары: * [[Жар Мұхаммед]], [[Жәни Мұхаммед]], [[Дін Мұхаммед]], [[Нәдір Мұхаммед]], [[Әбділазиз хан (Аштархан)]], [[Сұбханқұл хан]], [[II Ұбайдулла хан]], [[Әбілпейіз хан]], [[Әбділмүмін хан]], [[III Ұбайдулла хан]], [[Әбілғазы хан (Аштархан)]], [[Фазыл би]], [[Барат сұлтан]] Шайқастары: * [[Бағи-Шамал шайқасы]] Тарихшылар және т.б: * [[Әбдірахман-и Тали]], [[Әбдікәрім]], [[Әбділуаххаб Мырза]], [[Мұхаммед Уафа-и Карминаги]], [[Мұхаммед Шәріп ибн Мұхаммед Нақи]], [[Мырза Садық мүнши]], [[Мирий]], [[Мұхаммед Жақып ибн Даниял би]], [[Абдалазим Сами]], [[Хумули]], [[Насыр әд-дин ибн әмір Мұзаффар]] == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == * [[World of Tanks Blitz]] * ? == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] (7 сәуір) # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] (1 мамыр) # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 a6bnor9y4ipq5esbvoddfmupb748inv 3576305 3576234 2026-04-03T20:10:45Z 1nter pares 146705 /* Тізім (кейін) */ 3576305 wikitext text/x-wiki == Жоспар == Хиуа хандығы, Бұхара хандығы (+ Шайбани әулеті ?) * Хиуа хандары: ** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} == Тізім (кейін) == * [[Базардюзю]], [[Флегрей алаңдары]] * [[Адольф Карл фон Ротшильд]], [[Артур де Ротшильд]] Бұхара хандары: * [[Жар Мұхаммед]], [[Жәни Мұхаммед]], [[Дін Мұхаммед]], [[Нәдір Мұхаммед]], [[Әбділазиз хан (Аштархан)]], [[Сұбханқұл хан]], [[II Ұбайдулла хан]], [[Әбілпейіз хан]], [[Әбділмүмін хан]], [[III Ұбайдулла хан]], [[Әбілғазы хан (Аштархан)]], [[Фазыл би]], [[Барат сұлтан]] * [[Бақи Мұхаммед]] Шайқастары: * [[Бағи-Шамал шайқасы]] Тарихшылар және т.б: * [[Әбдірахман-и Тали]], [[Әбдікәрім]], [[Әбділуаххаб Мырза]], [[Мұхаммед Уафа-и Карминаги]], [[Мұхаммед Шәріп ибн Мұхаммед Нақи]], [[Мырза Садық мүнши]], [[Мирий]], [[Мұхаммед Жақып ибн Даниял би]], [[Абдалазим Сами]], [[Хумули]], [[Насыр әд-дин ибн әмір Мұзаффар]] == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == * [[World of Tanks Blitz]] * ? == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] (7 сәуір) # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] (1 мамыр) # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 r19jer7n0bwys5jtv4xmqvbi0em1ywz 3576378 3576305 2026-04-03T21:11:07Z 1nter pares 146705 /* Тізім (кейін) */ 3576378 wikitext text/x-wiki == Жоспар == Хиуа хандығы, Бұхара хандығы (+ Шайбани әулеті ?) * Хиуа хандары: ** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} == Тізім (кейін) == * [[Базардюзю]], [[Флегрей алаңдары]] * [[Адольф Карл фон Ротшильд]], [[Артур де Ротшильд]] Бұхара хандары: * [[Жар Мұхаммед]], [[Жәни Мұхаммед]], [[Дін Мұхаммед]], [[Нәдір Мұхаммед]], [[Әбділазиз хан (Аштархан)]], [[Сұбханқұл хан]], [[II Ұбайдулла хан]], [[Әбілпейіз хан]], [[Әбділмүмін хан]], [[III Ұбайдулла хан]], [[Әбілғазы хан (Аштархан)]], [[Фазыл би]], [[Барат сұлтан]] * [[Бақи Мұхаммед]], [[Уәли Мұхаммед]] Шайқастары: * [[Бағи-Шамал шайқасы]] Тарихшылар және т.б: * [[Әбдірахман-и Тали]], [[Әбдікәрім]], [[Әбділуаххаб Мырза]], [[Мұхаммед Уафа-и Карминаги]], [[Мұхаммед Шәріп ибн Мұхаммед Нақи]], [[Мырза Садық мүнши]], [[Мирий]], [[Мұхаммед Жақып ибн Даниял би]], [[Абдалазим Сами]], [[Хумули]], [[Насыр әд-дин ибн әмір Мұзаффар]] == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == * [[World of Tanks Blitz]] * ? == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] (7 сәуір) # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] (1 мамыр) # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 fxeu61kvhnfj63l31ifcjppsdakuujk 3576620 3576378 2026-04-04T11:02:54Z 1nter pares 146705 /* Тізім (кейін) */ 3576620 wikitext text/x-wiki == Жоспар == Хиуа хандығы, Бұхара хандығы (+ Шайбани әулеті ?) * Хиуа хандары: ** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} == Тізім (кейін) == * [[Базардюзю]], [[Флегрей алаңдары]] * [[Адольф Карл фон Ротшильд]], [[Артур де Ротшильд]] Бұхара хандары: * [[Жар Мұхаммед]], [[Жәни Мұхаммед]], [[Дін Мұхаммед]], [[Нәдір Мұхаммед]], [[Әбділазиз хан (Аштархан)]], [[Сұбханқұл хан]], [[II Ұбайдулла хан]], [[Әбілпейіз хан]], [[Әбділмүмін хан]], [[III Ұбайдулла хан]], [[Әбілғазы хан (Аштархан)]], [[Фазыл би]], [[Барат сұлтан]] * [[Бақи Мұхаммед]], [[Уәли Мұхаммед]] Шайқастары: * [[Бағи-Шамал шайқасы]], [[Ташкент шайқасы (1627)]] Тарихшылар және т.б: * [[Әбдірахман-и Тали]], [[Әбдікәрім]], [[Әбділуаххаб Мырза]], [[Мұхаммед Уафа-и Карминаги]], [[Мұхаммед Шәріп ибн Мұхаммед Нақи]], [[Мырза Садық мүнши]], [[Мирий]], [[Мұхаммед Жақып ибн Даниял би]], [[Абдалазим Сами]], [[Хумули]], [[Насыр әд-дин ибн әмір Мұзаффар]] == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == * [[World of Tanks Blitz]] * ? == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] (7 сәуір) # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] (1 мамыр) # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 f6r707090akxk1qgsjea4hmvzksk4le Махмуд Әл-Марди 0 725710 3576516 3380532 2026-04-04T07:38:58Z TalgatSnow 143530 3576516 wikitext text/x-wiki {{футболшы |туған күні = 6.10.1993 |азаматтығы ={{байрақ|Иордания}} |бойы =173 |позиция =шабуылшы |ұлттық құрамы ={{футбол карьерасы |2015—|{{футбол|Иордания}}|32 (6) }}}} '''Махмуд Марди''' ({{lang-ar|مَحمُود نَايِف أَحمَد الْمَرضِيّ}}; 6 қазан 1993<ref>[https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/401086 Тransfermarkt.com]</ref>, [[Ақаба (қала)|Акаба]], [[Иордания]]) — иорданиялық футболшы, шабуылшы. 2023 жылы [[Футболдан Азия Кубогы 2023|Азия кубогына]] қатысты. == Жүлделері == === Клубтық === '''Әл-Мухарраб''' * АФК Кубогы: 2021 * Бахреин кубогы: 2021 '''[[Әл-Файсали|Әл-Фаисали]]''' * Иордания чемпионы: 2018–19 * Иордания кубогы: 2018–19 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://int.soccerway.com/players/-/373491/ Профилі] {{Бастама}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Иордания футболшылары]] [[Санат:Иордания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Әл-Файсали ФК ойыншылары]] [[Санат:Әл-Араби Доһа ФК ойыншылары]] 6f0d2cbgrakukah9pgy3z3o4vh7w6b4 Жел өтіндегі тағдырлар (фильм) 0 725767 3576145 3540757 2026-04-03T14:01:46Z TalgatSnow 143530 3576145 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Жел өтіндегі тағдырлар |Шынайы атауы = {{lang-en|Gone with the Wind}} |Суреті = Poster - Gone With the Wind 01.jpg |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Тарихи фильм]]<br>Романтикалық драма |Режиссёрі = [[Виктор Флеминг]] |Продюсері = [[Дэвид Селзник]] |Сценарист = Сидни Ховард |Актерлер = [[Вивьен Ли]]<br>[[Кларк Гейбл]]<br>[[Лесли Говард]]<br>[[Оливия де Хэвилленд]] |Операторы = Эрнест Хэллер<br>Ли Гармс |Композиторы = Макс Стайнер |Хореографы = |Компания = Selznick International Pictures<br>[[Metro-Goldwyn-Mayer]] |Дистрибьютор = Loew's Inc. |Ұзақтығы = 238 мин |Бюджеті = 3,85 млн |Түсім = 402 352 579 $<ref name="BOM">{{cite web|title=Gone with the Wind|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0031381/?ref_=bo_cso_ac|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-09-30|lang=en|archive-date=2019-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029024411/https://www.boxofficemojo.com/title/tt0031381/?ref_=bo_cso_ac|deadlink=no}}</ref> |Мемлекет = {{байрақ|АҚШ}} |Тілі = [[ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = 1939 |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = |imdb_id = 0031381 |Сайты = }} {{мағына|Жел өтіндегі тағдырлар (айрық)}} '''Жел өтіндегі тағдырлар''' ({{lang-en|Gone with the Wind}}) — [[1939 жыл]]ы [[Маргарет Митчелл]]дің [[Жел өтіндегі тағдырлар|аттас роман]]ы негізінде түсірілген тарихи мелодрама жанрындағы америкалық көркем фильм. Фильмнің оқиғалары [[Америкадағы азамат соғысы|азаматтық соғыс]] кезінде АҚШ—тың оңтүстігінде өтеді, сюжет [[Джорджия]] штатындағы плантация иесінің қызы [[Скарлетт О’Хара]]ның оқиғасына негізделген. Фильм «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]дың» 12-ші марапаттау рәсімінде 13 номинацияның ішінен 8 «Оскар» сыйлығын жеңіп алды, оның ішінде «[[Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік фильм]]», «[[Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы|Үздік режиссер]]» (Виктор Флеминг), «[[Үздік бейімделген сценарий үшін Оскар сыйлығы|Үздік бейімделген сценарий]]» (Сидни Ховард, қайтыс болғаннан кейін), «[[Үздік актриса үшін Оскар сыйлығы|Үздік актриса]]» ([[Вивьен Ли]]) және «[[Үздік көмекші актриса үшін Оскар сыйлығы|Үздік көмекші актриса]]» (Хэтти МакДэниэль, «Оскар» алған алғашқы [[Афроамерикалықтар|афроамерикалық]] әйел). Фильм номинациялар мен жүлделер саны бойынша рекорд орнатты. «Жел өтіндегі тағдырлар» фильмі премьерасынан кейін керемет танымалдылыққа ие болды.Тарихтағы ең көп табыс әкелген фильмге айналып, 25 жылдан астам рекордты ұстады. [[Инфляция]]ны есепке алғанда, фильм тарихтағы ең жоғары табыс әкелген фильм болып қала береді, ол 3,7 миллиард доллардан астам табыс жинады.<ref name="bom1">[http://www.boxofficemojo.com/alltime/adjusted.htm All Time Box Office Adjusted for Ticket Price Inflation / boxofficemojo.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190405174406/http://www.boxofficemojo.com/alltime/adjusted.htm |date=2019-04-05 }} {{v|15|6|2012}}</ref> Фильм барлық уақыттағы ең керемет фильмдердің бірі деп танылды. == Рөлдерде == {{РөлдердеҮсті}} {{Рөлдерде|[[Вивьен Ли]]||[[Скарлетт О’Хара]]}} {{Рөлдерде|[[Кларк Гейбл]]||[[Ретт Батлер]]}} {{Рөлдерде|[[Лесли Говард]]||Эшли Уилкс}} {{Рөлдерде|[[Оливия де Хэвилленд]]||Мелани Гамильтон}} {{Рөлдерде|Томас Митчелл||Джеральд О’Хара}} {{Рөлдерде|Барбара О’Нил||Эллен О’Хара}} {{Рөлдерде|Эвелин Кейс||Сьюзен-Элинор (Сьюлин) О’Хара}} {{Рөлдерде|Энн Разерфорд||Кэролайн-Айрин (Кэррин) О’Хара}} {{Рөлдерде|Джордж Ривз||Стюарт Тарлтон}} {{Рөлдерде|Фред Крейн||Брент Тарлтон}} {{Рөлдерде|Хэтти Макдэниел||Мамми}} {{Рөлдерде|Джейн Дарвелл|миссис|Долли Мэрриуэзер}} {{Рөлдерде|Алисия Ретт||Индия Уилкс}} {{Рөлдерде|Лора Хоуп Крюс||Сара Джейн («Питтипэт») Гамильтон}} {{Рөлдерде|Баттерфлай МакКуин||Присси}} {{Рөлдерде|Она Мансон||Белль Уотлинг}} {{Рөлдерде|Виктор Джори||Джонас Уилкерсон}} {{Рөлдерде|Говард Хикман||Джон Уилкс}} {{Рөлдерде|Рэнд Брукс||Чарльз Гамильтон}} {{Рөлдерде|Кэрролл Най||Фрэнк Кеннеди}} {{Рөлдерде|Изабел Джуэлл||Эмми Слэттери}} {{РөлдердеАсты}} == Марапаттар мен номинациялар== Фильм келесі номинациялар бойынша «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығын алды: * [[Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік фильм]] * [[Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы|Үздік режиссер]] (Виктор Флеминг) * [[Үздік актриса үшін Оскар сыйлығы|Үздік актриса]] (Вивьен Ли) * [[Үздік көмекші актриса үшін Оскар сыйлығы|Үздік көмекші актриса]] (Хэтти МакДаниел) * [[Үздік бейімделген сценарий үшін Оскар сыйлығы|Үздік бейімделген сценарий]] * [[Үздік операторлық жұмыс үшін Оскар сыйлығы|Үздік операторлық жұмыс]] (түсті фильмдер – Эрнест Халлер және Рэй Реннахан) * [[Үздік қоюшы суретші жұмысы үшін Оскар сыйлығы|Үздік қоюшы суретші жұмысы]] * [[Үздік монтаж үшін Оскар сыйлығы|Үздік монтаж]] Ол тағы бес номинация бойынша «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Суретші Уильям Кэмерон Мензис түсті қолданғаны үшін «Оскар» құрмет медалін алды. 1940 жылы «[[Photoplay]]» журналынан «Құрмет» медалін алды. 1989 жылы ол АҚШ-тың ұлттық фильмдер тізіліміне енгізілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} {{Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы}} [[Санат:АҚШ драма-фильмдері]] [[Санат:АҚШ мелодрама фильмдері]] [[Санат:АҚШ тарихи фильмдері]] [[Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер]] [[Санат:Үздік фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (фильмдер)]] [[Санат:Виктор Флеминг фильмдері]] [[Санат:Metro-Goldwyn-Mayer фильмдері]] [[Санат:АҚШ ұлттық фильмдер тізілімі]] [[Санат:АҚШ романдарының экрандаулары]] ku78dl342nag2hvfqj1rbnc7d9cfw0t Қатысушы талқылауы:Renamed user dc7fe1faf4dc6d627bfa5af0c488addd 3 735075 3576116 3306204 2026-04-03T13:23:31Z Neriah 108272 Neriah [[Қатысушы талқылауы:Sorawit Arzondate]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Renamed user dc7fe1faf4dc6d627bfa5af0c488addd]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады): Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Sorawit Arzondate|Sorawit Arzondate]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user dc7fe1faf4dc6d627bfa5af0c488addd|Renamed user dc7fe1faf4dc6d627bfa5af0c488addd]]" 3306204 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Sorawit Arzondate}} -- [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 09:00, 2024 ж. сәуірдің 5 (+06) qfeuak2vq80q3tsjvv5f0qfz5s53n57 Скубиғаттан тыс 0 738730 3576401 3342321 2026-04-04T01:41:26Z Sagzhan 29953 /* Сюжет */ 3576401 wikitext text/x-wiki «'''Скубиғаттан тыс'''» ({{Lang-en|Scoobynatural}}) — американдық [[Табиғаттан тыс (телесериал)|Табиғаттан тыс]] телехикаясының 13-ші маусымының 16-шы бөлімі. Онда Дин, Сэм және Кастиель Скуби Дудың әлеміне тап болады. == Сюжет == Дин мен Сэм ломбардта тіріліп кеткен ойыншық динозаврды жеңеді. Ломбард иесі алғыс ретінде Динге жаңа теледидар сыйлайды. Винчестерлер оны қосқанда, олар «Скуби Ду! қайдасың» шоуына еніп кетеді және көп ұзамай оларға Касттиель де қосылды. Олар Скуби экипажымен кездесіп, адамдарды өлтіре бастаған шынайы елеске жолығады. Винчестерлер оны тоқтату үшін Скуби Ду, Шегги, Фред, Дафна және Велмамен бірігеді. Бірге жұмыс істей отырып, олар елесті тұзаққа түсіреді. Ол өлген баланың елесі болып шығады, оны ашкөз құрылыс салушы басқа кәсіп иелерін қорқытып, олардың кәсібін арзанға сатып алу үшін пайдаланады. Бала Винчестерлер мен Кастиелге Скуби экипажын елес - бетперде киген зұлым деп алдап, содан кейін шынайы әлемге оралуға көмектеседі. Кейіпкерлер баланың рухының жай табуына көмектесіп, ашкөз кәсіпкерді қолға түсіреді. == Өндіріс == Скуби-Думен кроссовер идеясын Табиғаттан тыс сценаристтері мен продюсерлері бірнеше жыл бойы талқылап келеді. Мұндай эпизодты жасау мүмкіндігі [[Warner Bros.|Warner Bros]] екі шоудың құқықтарына ие болғандықтан болды. <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://variety.com/2018/tv/features/supernatural-scooby-doo-scoobynatural-jensen-ackles-jared-padalecki-interview-1202732177/|title=How ‘Supernatural’s’ ‘Scooby-Doo’ Crossover Came To Be|author=Danielle Turchiano|work=[[Variety]]|date=2018-03-21|accessdate=2022-01-03|archivedate=2018-04-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180405152810/http://variety.com/2018/tv/features/supernatural-scooby-doo-scoobynatural-jensen-ackles-jared-padalecki-interview-1202732177/|deadlink=no}}</ref> == Пікірлер == Эпизод сыншылардан жалпы оң пікірлер алды <ref>{{Cite web|url=https://tv.avclub.com/supernatural-is-dead-serious-about-the-comic-sweetness-1824157285|title=Supernatural is dead serious about the comic sweetness of its Scooby-Doo crossover|first=Alex|last=McLevy|work=[[The A.V. Club]]|date=2018-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180401003810/https://tv.avclub.com/supernatural-is-dead-serious-about-the-comic-sweetness-1824157285|archivedate=2018-04-01|accessdate=2018-03-31}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://screenrant.com/scoobynatural-supernatural-scooby-doo-crossover-review/|title=ScoobyNatural Review: Supernatural Delivers An Absurdly Fun Crossover|first=Kevin|last=Yeoman|work=[[Screen Rant]]|date=2018-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180330032331/https://screenrant.com/scoobynatural-supernatural-scooby-doo-crossover-review/|archivedate=2018-03-30|accessdate=2018-03-30}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.cbr.com/scoobynatural-supernatural-scooby-doo-best-moments/|title=SCOOBYNATURAL IS EVERYTHING WE LOVE ABOUT SUPERNATURAL — AND SCOOBY-DOO|first=Kevin|last=Melrose|work=[[Comic Book Resources]]|date=2018-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180330143812/https://www.cbr.com/scoobynatural-supernatural-scooby-doo-best-moments/|archivedate=2018-03-30|accessdate=2018-03-30}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.tampabay.com/blogs/media/2018/03/29/10-times-scoobynatural-proved-it-was-the-best-tv-crossover-of-the-year/|title=10 times 'Scoobynatural' proved it was the best TV crossover of the year|first=Chelsea|last=Tatham|work=[[Tampa Bay Times]]|date=2018-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190529111754/https://www.tampabay.com/blogs/media/2018/03/29/10-times-scoobynatural-proved-it-was-the-best-tv-crossover-of-the-year/|archivedate=2019-05-29|accessdate=2021-07-02}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.tvguide.com/news/supernatural-scoobynatural-review/|title="Scoobynatural" Is Proof Supernatural Isn't Out of Gas Creatively|first=Kaitlin|last=Thomas|work=[[TV Guide]]|date=2018-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210623180425/https://www.tvguide.com/news/supernatural-scoobynatural-review/|archivedate=2021-06-23|accessdate=2021-07-02}}</ref>. Den of Geek шолушысы эпизодқа 5 жұлдыздың 5-ін берді және оған эпизодтың «әртүрлі тонды бір серияға араластырып, әзіл мен ностальгияны тудырғанының» ұнағанын жазды <ref>{{Cite web|url=https://www.denofgeek.com/tv/supernatural-season-13-episode-16-scoobynatural-review/|title=Supernatural Season 13 Episode 16: Scoobynatural Review|first=Bridget|last=LaMonica|work=[[Den of Geek]]|date=2018-03-29|publisher=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210702081140/https://www.denofgeek.com/tv/supernatural-season-13-episode-16-scoobynatural-review/|archivedate=2021-07-02|accessdate=2021-07-02}}</ref>. Entertainment Weekly қызметкері Саманта Хайфилл «бұны басқа бірде-бір шоу жасай алмайды, оны жақсы жасай алмайды» деп атап өтті <ref>{{Cite web|url=https://ew.com/recap/supernatural-season-13-episode-16/|title=Supernatural recap: 'Scoobynatural'|first=Samantha|last=Highfill|work=[[Entertainment Weekly]]|date=2018-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210125030629/https://ew.com/recap/supernatural-season-13-episode-16/|archivedate=2021-01-25|accessdate=2021-07-02}}</ref> . == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Warner Bros.]] mtuatb52uu8evtki3py7uoqr3x5n1bs 3576402 3576401 2026-04-04T01:43:23Z Sagzhan 29953 /* Сюжет */ 3576402 wikitext text/x-wiki «'''Скубиғаттан тыс'''» ({{Lang-en|Scoobynatural}}) — американдық [[Табиғаттан тыс (телесериал)|Табиғаттан тыс]] телехикаясының 13-ші маусымының 16-шы бөлімі. Онда Дин, Сэм және Кастиель Скуби Дудың әлеміне тап болады. == Сюжет == Дин мен Сэм ломбардта тіріліп кеткен ойыншық динозаврды жеңеді. Ломбард иесі алғыс ретінде Динге жаңа теледидар сыйлайды. Винчестерлер оны қосқанда, олар «Скуби Ду! қайдасың» шоуына еніп кетеді және көп ұзамай оларға Касттиель де қосылды. Олар Скуби экипажымен кездесіп, адамдарды өлтіре бастаған шынайы елеске жолығады. Винчестерлер оны тоқтату үшін Скуби Ду, Шегги, Фред, Дафна және Велмамен бірігеді. Бірге жұмыс істей отырып, олар елесті тұзаққа түсіреді. Ол өлген баланың елесі болып шығады, оны ашкөз құрылыс салушы басқа кәсіп иелерін қорқытып, олардың кәсібін арзанға сатып алу үшін пайдаланады. Бала Винчестерлер мен Кастиелге Скуби экипажын елестің шын елес емес, оны бетперде киген зұлым деп алдап, содан кейін шынайы әлемге оралуға көмектеседі. Кейіпкерлер баланың рухының жай табуына көмектесіп, ашкөз кәсіпкерді қолға түсіреді. == Өндіріс == Скуби-Думен кроссовер идеясын Табиғаттан тыс сценаристтері мен продюсерлері бірнеше жыл бойы талқылап келеді. Мұндай эпизодты жасау мүмкіндігі [[Warner Bros.|Warner Bros]] екі шоудың құқықтарына ие болғандықтан болды. <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://variety.com/2018/tv/features/supernatural-scooby-doo-scoobynatural-jensen-ackles-jared-padalecki-interview-1202732177/|title=How ‘Supernatural’s’ ‘Scooby-Doo’ Crossover Came To Be|author=Danielle Turchiano|work=[[Variety]]|date=2018-03-21|accessdate=2022-01-03|archivedate=2018-04-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180405152810/http://variety.com/2018/tv/features/supernatural-scooby-doo-scoobynatural-jensen-ackles-jared-padalecki-interview-1202732177/|deadlink=no}}</ref> == Пікірлер == Эпизод сыншылардан жалпы оң пікірлер алды <ref>{{Cite web|url=https://tv.avclub.com/supernatural-is-dead-serious-about-the-comic-sweetness-1824157285|title=Supernatural is dead serious about the comic sweetness of its Scooby-Doo crossover|first=Alex|last=McLevy|work=[[The A.V. Club]]|date=2018-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180401003810/https://tv.avclub.com/supernatural-is-dead-serious-about-the-comic-sweetness-1824157285|archivedate=2018-04-01|accessdate=2018-03-31}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://screenrant.com/scoobynatural-supernatural-scooby-doo-crossover-review/|title=ScoobyNatural Review: Supernatural Delivers An Absurdly Fun Crossover|first=Kevin|last=Yeoman|work=[[Screen Rant]]|date=2018-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180330032331/https://screenrant.com/scoobynatural-supernatural-scooby-doo-crossover-review/|archivedate=2018-03-30|accessdate=2018-03-30}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.cbr.com/scoobynatural-supernatural-scooby-doo-best-moments/|title=SCOOBYNATURAL IS EVERYTHING WE LOVE ABOUT SUPERNATURAL — AND SCOOBY-DOO|first=Kevin|last=Melrose|work=[[Comic Book Resources]]|date=2018-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180330143812/https://www.cbr.com/scoobynatural-supernatural-scooby-doo-best-moments/|archivedate=2018-03-30|accessdate=2018-03-30}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.tampabay.com/blogs/media/2018/03/29/10-times-scoobynatural-proved-it-was-the-best-tv-crossover-of-the-year/|title=10 times 'Scoobynatural' proved it was the best TV crossover of the year|first=Chelsea|last=Tatham|work=[[Tampa Bay Times]]|date=2018-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190529111754/https://www.tampabay.com/blogs/media/2018/03/29/10-times-scoobynatural-proved-it-was-the-best-tv-crossover-of-the-year/|archivedate=2019-05-29|accessdate=2021-07-02}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.tvguide.com/news/supernatural-scoobynatural-review/|title="Scoobynatural" Is Proof Supernatural Isn't Out of Gas Creatively|first=Kaitlin|last=Thomas|work=[[TV Guide]]|date=2018-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210623180425/https://www.tvguide.com/news/supernatural-scoobynatural-review/|archivedate=2021-06-23|accessdate=2021-07-02}}</ref>. Den of Geek шолушысы эпизодқа 5 жұлдыздың 5-ін берді және оған эпизодтың «әртүрлі тонды бір серияға араластырып, әзіл мен ностальгияны тудырғанының» ұнағанын жазды <ref>{{Cite web|url=https://www.denofgeek.com/tv/supernatural-season-13-episode-16-scoobynatural-review/|title=Supernatural Season 13 Episode 16: Scoobynatural Review|first=Bridget|last=LaMonica|work=[[Den of Geek]]|date=2018-03-29|publisher=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210702081140/https://www.denofgeek.com/tv/supernatural-season-13-episode-16-scoobynatural-review/|archivedate=2021-07-02|accessdate=2021-07-02}}</ref>. Entertainment Weekly қызметкері Саманта Хайфилл «бұны басқа бірде-бір шоу жасай алмайды, оны жақсы жасай алмайды» деп атап өтті <ref>{{Cite web|url=https://ew.com/recap/supernatural-season-13-episode-16/|title=Supernatural recap: 'Scoobynatural'|first=Samantha|last=Highfill|work=[[Entertainment Weekly]]|date=2018-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210125030629/https://ew.com/recap/supernatural-season-13-episode-16/|archivedate=2021-01-25|accessdate=2021-07-02}}</ref> . == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Warner Bros.]] 4rodqc9fuuskin8typseer74sw0fixl Трансформерлер: Кек 0 743666 3576517 3531032 2026-04-04T07:40:01Z TalgatSnow 143530 /* Сюжет */ 3576517 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Трансформерлер: Кек |Шынайы атауы = Transformers: Revenge of the Fallen |Суреті = Revenge of the Fallen poster.jpeg |Сурет ені = |Жанры = [[ғылыми фантастика]] <br />[[атыс-шабыс фильм]] |Режиссёрі = [[Майкл Бэй]] |Продюсері = [[Лоренцо ди Бонавентура]]<br />[[Том Десанто]]<br />[[Дон Мёрфи]]<br />[[Йен Брайс]] |Сценарист = [[Эрен Крюгер]]<br />[[Роберто Орси]]<br />[[Алекс Куртцман]] |Актерлер = [[Шайа Лабаф]]<br />[[Меган Фокс]]<br />[[Джош Дюамель]]<br />[[Тайриз Гибсон]]<br />[[Джон Туртурро]] |Операторы = Бен Серезин |Композиторы = [[Стив Яблонски]] |Компания = [[DreamWorks Pictures]]<br />Di Bonaventura Pictures<br />Hasbro Studios |Дистрибьютор = [[Paramount Pictures]] |Бюджеті = 200–210 млн [[$]] |Түсім = 836 303 693 [[$]] |Мемлекет = {{USA}} |Тілі = [[ағылшын тілі]] |Ұзақтығы = 149 мин |Жыл = 2009 |Алдыңғы фильм = [[Трансформерлер]] |Келесі фильм = [[Трансформерлер: Айдың қараңғы беті]] |imdb_id = 1055369 }} '''«Трансформерлер: Кек»''' ({{Lang-en|Transformers: Revenge of the Fallen}}) — 2009 жылы [[АҚШ]]-та түсірілген ғылыми-фантастикалық фильм, «[[Трансформерлер]]<nowiki/>» фильмінің жалғасы. Режиссер [[Майкл Бэй]]нің бұл фильмі «жеңілген» деп аталатын Децептиконның орналасқан жері және Күнді жою арқылы алғысы келетін кек туралы. Әлемдік премьера 2009 жылы 19 маусымда өтті, [[Қазақстан]]да фильм 2009 жылы 24 маусымда прокатқа шықты. 2011 жылдың 29 маусымында осы фильмнің жалғасы — «[[Трансформерлер: Айдың қараңғы беті]]<nowiki/>» прокатқа шықты. == Сюжет == Біздің дәуірімізге дейінгі 17 000 жыл бұрын жеті Прайм галактиканы аралап, Энергон жасау үшін жұлдыздарды іздеді. Олар өмір сүретін планеталарды жоймаудың бір ережесін белгіледі. Бірақ олардың бірі бұл ережені бұзды, Мегатронус Прайм (кейіннен Фоллен/Падший) және жерге жұлдыздарды сөндіргішті орнатты-соңғысын жою арқылы күн энергиясын жинайтын құрылғы. Дегенмен, машинаны тек көшбасшылық матрицасы арқылы іске қосуға болады. Бұрынғы әріптестерімен шайқасқа қатысқаннан кейін, Фоллен жекпе-жекте жеңіліп қалды, ал матрицаны праймс планетаның белгісіз жерінде жасырды. Мишн-Ситиде автоботтар мен децептикондар соқтығысқаннан бері екі жыл өтті. Зұлымдық жеңілген сияқты, Мегатронның қалдықтары — децептикондардың жетекшісі — [[Мариана шұңғымасы]]ның түбінде су астында қалды. Оптимус Прайм бастаған Автобот отряды ауқымды толықтырулар алды және Леннокстың адамдарымен біріктірілді — қазір майор — [[Диего-Гарсия]] аралында орналасқан және планетада қалған децептикондарды залалсыздандырумен айналысатын «NEST» (Networked Elements: Supporters and Transformers) деп аталатын арнайы бөлімге. «NEST» бөлімшесінің кезекті операциясы [[Шаңхай|Шанхай]]да жүзеге асырылады, онда үлкен Демолишер децептикон жұмыс істейді. Оптимус Прайм Демолишермен шайқасқа түсіп, оған өлім жарасын береді; бірақ ол өлмес бұрын жұмбақ сөз тіркесін айта алады: «сіз бұл планетаны басқара алмайсыз Али Фоллен қайтадан көтеріліс жасайды». Бұл жаңа үлкен қауіп туралы ескерту сияқты естіледі. Алайда, дәл осы уақытта адамдар мен автоботтардың ынтымақтастығына қауіп төніп тұр: Вашингтондағы «NEST» штабына президент гелоуэйдің өкілі келіп, автоботтарға жерден кетуге бұйрық беріп, егер олар кетіп қалса, децептикондар шабуылдарын тоқтатады деп түсіндірді. Оптимус Прайм мойынсұну туралы шешім қабылдайды, бірақ ол барлық мәселелерді шешетініне күмәнданады. Өкінішке орай, ол дұрыс болып шығады. «Ұшқын» толығымен жойылмаған екен-оның екі сынығы Жер бетінде сақталған. Алдыңғы фильмнің соңында қайтыс болған Мегатронның денесінен Оптимус алған біреуі мұқият қорғалған «[[В-14]]<nowiki/>» нысанында, [[Магниттік полюс|электромагниттік]] [[сейф]]те жасырылған, ал екіншісі кездейсоқ Сэм Уитвикидің күртесінде қалып қойған. Саундвейв Десептикон, американдық әскери байланыс спутнигіне қосылып, бірінші сынықтың орнын анықтайды; оның хабаршысы — Раведж —нысанға кіріп, сынықты ұрлап кетеді, содан кейін конструкторлармен бірге оны жетекшісінің жерленген жеріне апарады. Онда децептикондар Скрапметалды өлтіреді және мегатронның кеудесіне сынық енгізеді. Қайта тірілген Мегатрон Сатурнның серігінде орналасқан децептикон базасына ұшады және бірінші кезекте Старскриммен «бөлшектеуді» ұйымдастырады, оны оны жердегі тағдырдың жазуымен тастап, өз өкілеттіктерін иемденді деп айыптайды. Шын жүректен физиогномия бойынша Старскриманы кесіп тастаған Мегатрон өзінің көшбасшылық құқығын тағы да мәлімдейді. Алайда, оның өзі өз кезегінде белгілі бір Фолленге бағынады ({{Lang-en|Fallen}} — «құлаған»). Фоллен Мегатронға бір кездері Тарихқа дейінгі жерде орнатқан күнді өшіру құрылғысын тауып, іске қосу арқылы ұшқынды қалпына келтіруге болатынын түсіндіреді. Бірақ бұл үшін ұшқынның екінші қалдығын сақтаған Сэм Уитвики тасымалдаушы болып табылатын қосымша ақпарат қажет. Мегатрон, Старскрим және басқа децептикондар Сэмді табу үшін жерге барады. Сонымен қатар, Сэм өзінің сүйіктісі Микаэламен, ата — анасымен және адал Бамблбимен біраз уақыт қоштасып, Филадельфиядағы колледжге оқуға барады, өзінің құрдасы леомен-конспирациялық сайтты жасаушымен бірге тұрады. Кетер алдында ол байқаусызда ұшқынның бір бөлігін алып, оған біртүрлі нәрсе бола бастайды-ол барлық жерде түсініксіз белгілерді жазады. Сэм мұның қандай да бір түрде сынықпен байланысты екенін болжайды және ол көп ұзамай оның бар екеніне көз жеткізеді — Гриндор децептикон оны (сонымен бірге оның достары — Микаэла мен Лео) тұтқынға алады және Мегатронға береді, ол өзіне қажетті ақпаратты Сэмнің миынан тікелей алуға ниетті екенін айтады. Сэм жақын арада өлімге тап болады, бірақ Оптимус Прайм мен Бамблби оны құтқарады. Оптимус Сэмді қуған децептикондармен тең емес жекпе-жекке шығады, Старскримнің манипуляторын кесіп тастайды және Гриндорды өлтіреді, бірақ мегатронның пышағымен тесілген өзі де өледі. Басқа автоботтар (Ратчет, Иронхайд және т.б.) оқиға орнына келгенде, бәрі аяқталды. Прайм қайтыс болған кезде Фоллен әрекет ете бастайды. Ол децептикондардың жалпы [[жұмылдырылу]]ын жариялайды және жерге ұшады. Келгеннен кейін децептикондар [[Парсы шығанағы]]ндағы АҚШ Әскери — теңіз күштеріне шабуыл жасап, оны суға батырады. Фоллен әлемдік телевизиялық желіге қосылып, әлемнің барлық телеарналарында оған Сэм Уитвикиді беру туралы талабын жеткізеді, әйтпесе барлық жер тұрғындарын жойып жіберемін деп қорқытады. Децептикондардың Сэмнің адамына деген зиянды қызығушылығының себебін анықтауға үшеуі көмектеседі — бұрынғы «7 сектор» агенті Симмонс, кішкентай Миникон Уили және аэроғарыш мұражайында табылған ескі кәрі трансформатор Джетфайер. Ол Сэмге жадында сақталған жұмбақ белгілердің мағынасын ашады: бұл көшбасшылық матрицасы жасырылған кэш мекен — жайынан басқа ештеңе емес — «жұлдыздарды сөндіргішті» іске қосатын кілт. Егер бұл орын алса, жердегі күн сөніп, Жердегі тіршілік жоғалады. Бұған жол бермеу үшін автоботтар мен адамдар бірге Фоллен мен оның жауынгерлеріне қарсы тұруы керек. Бірақ Фоллен, белгілі болғандай, ағаларына опасыздық жасаған Праймерлердің бірі. Тек Прайма оны тоқтата алады. Сондықтан Оптимус Праймді қайта тірілту керек және мұны тек матрицаның көмегімен жасауға болады. Джетфайер Сэм мен оның достарын [[Мысыр]]ға телепортациялайды, сол жерден олар [[Иордания]]ға бет алып, сол жерден матрицаны табады. Өкінішке орай, оның ежелгі болғаны соншалық, ол Сэмнің қолындағы ұнтаққа айналады; бірақ ол бұл формада да Оптимусқа көмектесе алатынына сенеді. Агент Симмонс майор Леннокспен байланысып, оған Праймды жандандыруға мүмкіндік бар екенін айтады. Ол кездесу орнының координаттарын хабарлайды ([[Ақаба (қала)|Акаба шығанағы]] аймағында); ол дереу жауынгерлерін көтеріп, автоботтармен бірге аталған аймаққа қонады. Алайда, децептикондар матрицаны ұстап алу және праймның қайта тірілуіне жол бермеу үшін толыққанды шабуылға көшеді. Олардың бір бөлігі Леннокс отрядының позицияларына шабуыл жасайды, Starscream қалғандарымен Сэмді іздейді, ал алып трансформатор Девастатор Фолленге Жұлдызды сөндіргішке қол жеткізу үшін Хефрен пирамидасын бұзады. Осы уақытта Симмонс тасымалдаушыдағы жауынгерлерден Девастаторды электромагниттік зеңбіректен жоюды сұрайды және олар мұны істей алады. Содан кейін адамдар қаладағы децептикондарды жою үшін ондаған [[F-16]] истребительдері мен [[B-1B Lancer]] бомбалаушысын шақырады. Ұшақтар тапсырманы орындайды, бірақ кенеттен Мегатрон пайда болады және оның термоядролық зеңбірегі Сэмді өлтіреді. Сол дүниеде Сэм оған нағыз көшбасшының басты құпиясын ашқан Праймдарды көрді: матрицаны табу мүмкін емес, тек оған лайық. Содан кейін Праймер энергиясы матрицаны қалпына келтіреді, ал Сэм қайта тіріледі. Оянған кезде Сэм қалпына келтірілген матрицаның көмегімен Оптимусты тірілтеді, бірақ ол Фолленмен күресу үшін тым әлсіз. Содан кейін ескі Джетфайер өзін құрбан етіп, өзінің энергиясын, сауыты мен қаруын береді. Фоллен Оптимусқа шабуыл жасайды және матрицаны Кеудеден шығарады. Фоллен пирамидаға көтеріліп, матрицаны енгізіп, орнатуды бастауға дайындалып жатыр. Прайм пирамидаға қарай ұшады және Мегатрон мен Фолленді құлатып, жұлдызды сөндіргішті атып тастайды. Шайқас кезінде жетілдірілген Оптимус мегатронның бетінің жартысын атып, қолын жұлып алады, ал Фоллен бетін жұлып алып, оның ұшқынын ұсақтайды. Starscream және ауыр жараланған Мегатрон ұшып кетеді. Сэм мен Микаэла бір-біріне деген сүйіспеншілігін мойындап, сүйіседі. Соңғы кадрларда Сэм, Оптимус және басқалары кемемен үйге қарай жүзеді. Несиелер кезінде Сэм мен Лео колледжге оралады. == Саундтрек == {{tracklist | headline = Transformers: Revenge of the Fallen – The Album | title1 = [[New Divide]] | writer1 = [[Linkin Park]] | length1 = 4:31 | title2 = [[21 Guns]] | writer2 = [[Green Day]] | length2 = 5:21 | title3 = Let It Go | writer3 = [[Cavo]] | length3 = | title4 = Capital M-E | writer4 = [[Taking Back Sunday]] | length4 = | title5 = Never Say Never | writer5 = [[The Fray]] | length5 = | title6 = [[Burn It to the Ground]] | writer6 = [[Nickelback]] | length6 = | title7 = Burning Down the House <small>([[Talking Heads]] cover)</small> | writer7 = [[The Used]] | length7 = | title8 = Not Meant to Be | writer8 = [[Theory of a Deadman]] | length8 = | title9 = Real World | writer9 = [[The All-American Rejects]] | length9 = | title10 = Don't Think I Love You | writer10 = [[Hoobastank]] | length10 = | title11 = This Is It | writer11 = [[Staind]] | length11 = | title12 = Almost Easy | writer12 = [[Avenged Sevenfold]] | length12 = | title13 = Transformers: The Fallen Remix | writer13 = [[Cheap Trick]] | length13 = }} {{tracklist | headline = Transformers: Revenge of the Fallen – The Score | title1 = Prime | length1 = 2:14 | title2 = Einstein's Wrong | length2 = 3:35 | title3 = NEST <small>([[Linkin Park]] қатысуымен)</small> | length3 = 2:08 | title4 = The Shard | length4 = 2:42 | title5 = The Fallen | length5 = 4:03 | title6 = Infinite White | length6 = 3:58 | title7 = Heed Our Warning | length7 = 4:26 | title8 = The Fallen's Arrival | length8 = 3:47 | title9 = Tomb of the Primes | length9 = 2:47 | title10 = Forest Battle | length10 = 2:04 | title11 = Precious Cargo | length11 = 1:38 | title12 = Matrix of Leadership | length12 = 3:50 | title13 = I Claim Your Sun | length13 = 3:06 | title14 = I Rise, You Fall <small>(Contains excerpts and themes from "[[Transformers: The Score|No Sacrifice, No Victory]]")</small> | length14 = 3:35 }} == Кассалық төлемдер == Негізінен теріс сыни бағалауларға қарамастан (19% мақұлдау [[Rotten Tomatoes]] орташа бағасы 3.89/10<ref name=rt>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/transformers_revenge_of_the_fallen/ |title = Transformers: Revenge of the Fallen |website=[[Rotten Tomatoes]]|accessdate=2017-07-04|archivedate=2012-08-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120821200448/http://www.rottentomatoes.com/m/transformers_revenge_of_the_fallen/|url-status=live}}</ref> және 35/100 агрегатор сайтында [[Metacritic]]<ref>{{cite web|url=http://www.metacritic.com/movie/transformers-revenge-of-the-fallen/ title="Transformers: Revenge of the Fallen" (2009)|website=[[Metacritic]]|accessdate=2011-07-07|archivedate=2011-09-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110903021043/http://www.metacritic.com/movie/transformers-revenge-of-the-fallen/url-status=live}}</ref>), фильм жоғары кассаға ие болды. Прокаттың алғашқы бес күнінде фильм 200 миллион доллар жинады.<ref>{{cite web |url=http://www.gazeta.ru/culture/2010/07/05/a_3394342.shtml |title=Тәуелсіздіктіңмерірі-газет. Ru<!-- Тақырып --> |accessdate=2010-08-22 |archivedate=2010-07-08 ботымен қосылды|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100708140705/http://www.gazeta.ru/culture/2010/07/05/a_3394342.shtml / url-status=live}}</ref> 2009 жылдың 20 шілдесінде (фильм шыққаннан кейін бір айдан аз уақыт өткен соң) трансформаторлардың екінші бөлігінің кассалық кірісі бірінші бөлімнің барлық кірістерінен асып түсті. 2009 жылдың 15 қазанындағы жағдай бойынша фильм [[АҚШ]] — де шамамен 4 402 111 870 жинады, сонымен қатар шамамен 4 434 185 358 бүкіл әлемде (оның ішінде Ресейде 18,17 млн<ref>{{Cite web |url=http://focus.ua/culture/97365 |title=Ресейдің ең көп табыс әкелген фильмдері аталды. Мәдениет. ФОКУС |accessdate=2010-08-22 |archivedate=2010-02-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100206065453/http://focus.ua/culture/97365 |url-status=live }}</ref>). Бұл шамамен примерно 836 297 228 дейін. Бұл "трансформаторлар: құлағандардың кегі" фильмін 2009 жылғы ең көп табыс әкелген төртінші фильмге айналдырады, тек картиналардан кейін «[[Аватар (фильм, 2009)|Аватар]]<nowiki/>», «[[Хәрри Поттер мен Шалақан ханзада]]<nowiki/>» және «[[Мұз дәуірі 3: Динозаврлар кезеңі]]<nowiki/>». == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Майкл Бэй фильмдері]] [[Санат:АҚШ атыс-шабыс фильмдері]] [[Санат:Сиквел фильмдер]] [[Санат:DreamWorks Pictures фильмдері]] [[Санат:Paramount Pictures фильмдері]] [[Санат:2009 жылғы АҚШ фильмдері]] 3yaleeogc2lne891wd86ogv5nvtuxra Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan 3 747226 3576273 3575786 2026-04-03T19:31:21Z Kasymov 10777 /* Windows нұсқалары */ жаңа бөлім 3576273 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ewww with}} -- [[Қатысушы:Erboldilyara|Сариев Ербол]] ([[Қатысушы талқылауы:Erboldilyara|талқылауы]] 23:04, 2024 ж. қазанның 23 (+05) == Мұратбекұлы Еркебұлан == '''Жуан жазу''' [[Қатысушы:Ewww with|Ewww with]] ([[Қатысушы талқылауы:Ewww with|талқылау]]) 23:26, 2024 ж. қазанның 23 (+05) == Қазақша үлгілер == Кеш жарық! Қазақша үлгілерді қолдану керек, сонымен қатар дереккөздерді қосу керек. Алдыңғы қатысушының еңбегін жоймауды өтінемін [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 01:14, 2025 ж. шілденің 4 (+05) == Үлгі қою == Үлгіні мақаланың ортасына емес бас жағына қояды, соны ескеріңіз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:29, 2025 ж. шілденің 5 (+05) :сәлеметсіз жақсы [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 19:28, 2025 ж. шілденің 6 (+05) ::Қайтадан сол қателіктерді жасап жатырсыз, сосын дереккөздер нақты сөйлемнің артынан қойылады. сізде бәрін мақаланың аяқ жағына жинай салыпсыз, басқа тілдегі уикипедия дереккөз бола алмайды [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 10:42, 2025 ж. шілденің 9 (+05) == Қаласы, өзені == Мақала атауына ''қаласы, өзені'' деген қосымша сөздер қажет емес. Бір аттас болса жақша ішіне жазу керек. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 11:14, 2025 ж. шілденің 9 (+05) :Қалай сонда басқа адамдар деген жақша не өзен дегендерді жақшасыз жаза береді ғой ал менікі олай емес? [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 14:32, 2025 ж. шілденің 10 (+05) ::????? Не айттыңыз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:02, 2025 ж. шілденің 14 (+05) == !!!!!!!!!!!!!! == ЕСКЕРТУ! Талқыға салмай, әрі толық түсінбесеңіз, мақаланы жылжытпаңыз, санат жасай алмасаңыз жасамаңыз. Сәздәң кесіріңізден Қонаев мақаласында қате шығып жатыр. Өзені, қаласы, ағасы, тағы сол сияқты жалғау сияқты мақала атауына керек емес [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:05, 2025 ж. тамыздың 3 (+05) == Сурет == Кеш жарық! Үлгілерге суреттерді дұрыс қойып жүрген жоқсыз, артыңыздан түзетіп келе жатырмын. Келесі уақытта кері қайтарылады [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:41, 2025 ж. тамыздың 11 (+05) :Сосын сіз халық санын өзгертіпсіз, дереккөз ше???? [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:45, 2025 ж. тамыздың 11 (+05) == Шағын қателіктер. == Кеш жарық, басқа тілден копи паст болғандықтан, тыныс белгілері сөзден кейін айдалада жатыр, үлгілер бірінші қойылады, сөйлем емес, Сурет деген қазақша бар, сізде Image. Аяғына дейін жеткізіңіз. Тексерілді деген үлгіні алмаңыз! Немесе 1 аптаға бұғатталасыз. Ақылдаспай, талқыға салмай мақала атауын өзгертуші болмаңыз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:35, 2025 ж. тамыздың 14 (+05) :Ассалаумағалейкум, жақсы [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 10:35, 2025 ж. тамыздың 17 (+05) == неге моңғолша? == Сурет атаулары неге моңғолша? кері қайтарамын [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:19, 2025 ж. тамыздың 27 (+05) == Администраторды сайлау == Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:29, 2025 ж. қарашаның 3 (+05) :Ассалаумағалейкум, кешіріңіз, 1 ай көрмей қалыппын [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 21:18, 2025 ж. желтоқсанның 3 (+05) ::Ештеңе етпес, жақында тағы сайлау болады) [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 21:24, 2025 ж. желтоқсанның 3 (+05) == Дереккөздер == Қайырлы түн! [[Бозанбай (өзен)|Мақалаға]] небір ақпарат қосқанда дереккөздерін келтіруіңізді сұраймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:23, 2026 ж. ақпанның 10 (+05) :Назар аударыңыз! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:45, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) ::жақсы [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 02:12, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) == Интеруики == Кеш жарық! Интеруикиді міндетті түрде қою керек. Соны ескере жүріңіз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:08, 2026 ж. наурыздың 22 (+05) :Ассалаумағалейкум, жақсы [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 09:46, 2026 ж. наурыздың 23 (+05) ::'''!!!!!!!!!!!???????''' [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 01:05, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) :::Неге интеруики қою қиын болды екен? [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 01:12, 2026 ж. наурыздың 29 (+05) ::::қойып жатырмын, тек уақыт аз болып тұр және сол қолмен жазу қиын болып тұр, оң қолым сынып қалған [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 01:37, 2026 ж. наурыздың 29 (+05) :::::Мен жалпы үлгілерге меңзегенмін. Сосын интеруикиді олай қоймайды, 10 бұрынғы әдіс мынау [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:54, 2026 ж. наурыздың 29 (+05) ::::::сонда жағасы қалай, мен тек есімін білемін [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 08:43, 2026 ж. наурыздың 30 (+05) == Гиперсілтеме == Кеш жарық! Әр жылға сілтеме қоюдың не керегі бар? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:29, 2026 ж. сәуірдің 3 (+05) :Ассалаумағалейкум, байт көбейту үшін жасап жатырмын [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 01:30, 2026 ж. сәуірдің 3 (+05) ::Олай дұрыс емес. Жалпы мақала көлемін (байтпен) сілтеме қоймай-ақ үлкейтуге болады ғой. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:34, 2026 ж. сәуірдің 3 (+05) :::Иә, сіздікі дұрыс, бырақ менде ой бар. Мысалға мөлшері көп сөз жазғанда жалығып, шаршағанда қысқа қысқа сөз белгілер жазғанды жөн көрем. [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 01:37, 2026 ж. сәуірдің 3 (+05) == Windows нұсқалары == Неге тағы да интеруики жоқ осы санаттарда, бір жеткізе алмадым. Түсінбедім сіздерді [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:31, 2026 ж. сәуірдің 4 (+05) p1fj72rp4fyiyeiueuxbcs80vh31z9x 3576423 3576273 2026-04-04T04:55:12Z MuratbekErkebulan 162992 /* Windows нұсқалары */ Жауап беру 3576423 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ewww with}} -- [[Қатысушы:Erboldilyara|Сариев Ербол]] ([[Қатысушы талқылауы:Erboldilyara|талқылауы]] 23:04, 2024 ж. қазанның 23 (+05) == Мұратбекұлы Еркебұлан == '''Жуан жазу''' [[Қатысушы:Ewww with|Ewww with]] ([[Қатысушы талқылауы:Ewww with|талқылау]]) 23:26, 2024 ж. қазанның 23 (+05) == Қазақша үлгілер == Кеш жарық! Қазақша үлгілерді қолдану керек, сонымен қатар дереккөздерді қосу керек. Алдыңғы қатысушының еңбегін жоймауды өтінемін [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 01:14, 2025 ж. шілденің 4 (+05) == Үлгі қою == Үлгіні мақаланың ортасына емес бас жағына қояды, соны ескеріңіз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:29, 2025 ж. шілденің 5 (+05) :сәлеметсіз жақсы [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 19:28, 2025 ж. шілденің 6 (+05) ::Қайтадан сол қателіктерді жасап жатырсыз, сосын дереккөздер нақты сөйлемнің артынан қойылады. сізде бәрін мақаланың аяқ жағына жинай салыпсыз, басқа тілдегі уикипедия дереккөз бола алмайды [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 10:42, 2025 ж. шілденің 9 (+05) == Қаласы, өзені == Мақала атауына ''қаласы, өзені'' деген қосымша сөздер қажет емес. Бір аттас болса жақша ішіне жазу керек. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 11:14, 2025 ж. шілденің 9 (+05) :Қалай сонда басқа адамдар деген жақша не өзен дегендерді жақшасыз жаза береді ғой ал менікі олай емес? [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 14:32, 2025 ж. шілденің 10 (+05) ::????? Не айттыңыз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:02, 2025 ж. шілденің 14 (+05) == !!!!!!!!!!!!!! == ЕСКЕРТУ! Талқыға салмай, әрі толық түсінбесеңіз, мақаланы жылжытпаңыз, санат жасай алмасаңыз жасамаңыз. Сәздәң кесіріңізден Қонаев мақаласында қате шығып жатыр. Өзені, қаласы, ағасы, тағы сол сияқты жалғау сияқты мақала атауына керек емес [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:05, 2025 ж. тамыздың 3 (+05) == Сурет == Кеш жарық! Үлгілерге суреттерді дұрыс қойып жүрген жоқсыз, артыңыздан түзетіп келе жатырмын. Келесі уақытта кері қайтарылады [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:41, 2025 ж. тамыздың 11 (+05) :Сосын сіз халық санын өзгертіпсіз, дереккөз ше???? [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:45, 2025 ж. тамыздың 11 (+05) == Шағын қателіктер. == Кеш жарық, басқа тілден копи паст болғандықтан, тыныс белгілері сөзден кейін айдалада жатыр, үлгілер бірінші қойылады, сөйлем емес, Сурет деген қазақша бар, сізде Image. Аяғына дейін жеткізіңіз. Тексерілді деген үлгіні алмаңыз! Немесе 1 аптаға бұғатталасыз. Ақылдаспай, талқыға салмай мақала атауын өзгертуші болмаңыз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:35, 2025 ж. тамыздың 14 (+05) :Ассалаумағалейкум, жақсы [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 10:35, 2025 ж. тамыздың 17 (+05) == неге моңғолша? == Сурет атаулары неге моңғолша? кері қайтарамын [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:19, 2025 ж. тамыздың 27 (+05) == Администраторды сайлау == Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:29, 2025 ж. қарашаның 3 (+05) :Ассалаумағалейкум, кешіріңіз, 1 ай көрмей қалыппын [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 21:18, 2025 ж. желтоқсанның 3 (+05) ::Ештеңе етпес, жақында тағы сайлау болады) [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 21:24, 2025 ж. желтоқсанның 3 (+05) == Дереккөздер == Қайырлы түн! [[Бозанбай (өзен)|Мақалаға]] небір ақпарат қосқанда дереккөздерін келтіруіңізді сұраймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:23, 2026 ж. ақпанның 10 (+05) :Назар аударыңыз! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:45, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) ::жақсы [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 02:12, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) == Интеруики == Кеш жарық! Интеруикиді міндетті түрде қою керек. Соны ескере жүріңіз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:08, 2026 ж. наурыздың 22 (+05) :Ассалаумағалейкум, жақсы [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 09:46, 2026 ж. наурыздың 23 (+05) ::'''!!!!!!!!!!!???????''' [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 01:05, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) :::Неге интеруики қою қиын болды екен? [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 01:12, 2026 ж. наурыздың 29 (+05) ::::қойып жатырмын, тек уақыт аз болып тұр және сол қолмен жазу қиын болып тұр, оң қолым сынып қалған [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 01:37, 2026 ж. наурыздың 29 (+05) :::::Мен жалпы үлгілерге меңзегенмін. Сосын интеруикиді олай қоймайды, 10 бұрынғы әдіс мынау [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:54, 2026 ж. наурыздың 29 (+05) ::::::сонда жағасы қалай, мен тек есімін білемін [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 08:43, 2026 ж. наурыздың 30 (+05) == Гиперсілтеме == Кеш жарық! Әр жылға сілтеме қоюдың не керегі бар? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:29, 2026 ж. сәуірдің 3 (+05) :Ассалаумағалейкум, байт көбейту үшін жасап жатырмын [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 01:30, 2026 ж. сәуірдің 3 (+05) ::Олай дұрыс емес. Жалпы мақала көлемін (байтпен) сілтеме қоймай-ақ үлкейтуге болады ғой. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:34, 2026 ж. сәуірдің 3 (+05) :::Иә, сіздікі дұрыс, бырақ менде ой бар. Мысалға мөлшері көп сөз жазғанда жалығып, шаршағанда қысқа қысқа сөз белгілер жазғанды жөн көрем. [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 01:37, 2026 ж. сәуірдің 3 (+05) == Windows нұсқалары == Неге тағы да интеруики жоқ осы санаттарда, бір жеткізе алмадым. Түсінбедім сіздерді [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:31, 2026 ж. сәуірдің 4 (+05) :Ассалаумағалейкум, бұл санатта интеруики жоқ себебі бұл тақырыпта тек BetaWiki-де ғана бар [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 09:55, 2026 ж. сәуірдің 4 (+05) 1hdwiz22t1mu6f3nxkauf2so4z1oq8p Қатысушы:MuratbekErkebulan 2 747228 3576218 3576078 2026-04-03T18:19:51Z MuratbekErkebulan 162992 /* ПОЗКАРТА ҮЛГІСІ */ 3576218 wikitext text/x-wiki </div> '''Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы''' {{User lang | lang = kk | name = Қазақ тілі | level = N | size = | info = '''[[:Санат:User kk|Қазақ тілі]]''' бұл қатысушының '''{{nobr|[[:Санат:User kk-N|ана тілі]]}} болып саналады''' <noinclude></noinclude> }} {{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} {{User:Box/Қызығушылық:Қытай}} {{User:Box/Қызығушылық:Жапония}} {{User:Box/Қызығушылық:Моңғолия}} {{User:Box/Қызығушылық:Оңтүстік Корея}} {{User:Box/Туған жері:ШҚО}} {{User:Box/Мақала санын көбейту үшін}} {{User:Box/Мұсылман}} {{User:Box/Windows 7 қолданушысы}} {{User:Box/Қызығушылық:Авиация}} == Мақала == [[37]] {| class="wikitable" ! № !! Мақала аты !! Уақыты !! Байт өлшемі |- | 1|| [[Эрдэнэт]] || [[1 қаңтар]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 2|| [[Яковлев Як-42]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9515</span></center> |- | 3|| [[Zhezkazgan Air]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+3543</span></center> |- | 4|| [[Жетісу Әуекомпаниясы]] || [[4 шілде]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+4614</span></center> |- | 5|| [[Яковлев Як-40]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+18 586</span></center> |- | 6||[[Аэрофлот 167 рейсі]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8020</span></center> |- | 7||[[Орхон облысы]]||[[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5060</span></center> |- | 8||[[Орхон өзені]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+4016</span></center> |- | 9||[[Ховд]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8882</span></center> |- | 10||[[ГАЗ-3307]]||[[7 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 352</span></center> |- | 11||[[Санья қаласы]]||[[8 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+34 879</span></center> |- | 12||[[Илюшин Ил-62]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 410</span></center> |- | 13||[[DETA Air]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5254</span></center> |- | 14||[[Улан-Удэ]]||[[11 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+16 153</span></center> |- | 15||[[КрасАвиа]]||[[21 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9097</span></center> |- | 16||[[Бозанбай (өзен)]]|| [[28 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+1637</span></center> |- | 17||[[Северобайкальск]]|| [[2 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 638</span></center> |- | 18||[[Базарқорған]]|| [[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9411</span></center> |- | 19||[[Рас Әл-Хайма]]||[[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5599</span></center> |- | 20||[[Гай (қала)]]||[[5 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+17 165</span></center> |- | 21||[[Петропавловск-Камчатский]]||[[9 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+25 862</span></center> |- | 22||[[Дархан (қала)]]||[[16 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 470</span></center> |- | 23||[[Туполев Ту-154]]||[[24 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+38 617</span></center> |- | 24||[[Майлысу]]||[[20 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9246</span></center> |- | 25||[[Шолпаната әуежайы]]||[[26 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+2679</span></center> |- | 26||[[Қарақол Халықаралық әуежайы]]||[[11 ақпан]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5376</span></center> |- | 27||[[Жаңажер (Соқылық ауданы)]]||[[6 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5588</span></center> |- |28||[[Asia Airways]]||[[7 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5438</span></center> |- | 29||[[Құрманжан Датқа]]||[[11 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 367</span></center> |- | 30||[[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]||[[13 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+12 480</span></center> |- | 31||[[Таулы Алтай әуежайы]]||[[30 наурыз]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+8557</span></center> |- | 32||[[Boeing 767]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+40 850</span></center> |- | 33||[[Windows XP Build 2437]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2862</span></center> |- | 34||[[Windows XP Build 2509]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5109</span></center> |- | 35||[[Windows Server 2003 Build 2497]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2678</span></center> |- | 36||[[Алтай әуежайы]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6117</span></center> |- | 37||[[Байкөл (қала)]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 542</span></center> |} * Таңбаланған тізім элементі ==Үлгі мақалалар== [[35]] ===ИНФОБОКС ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Windows құрастыру инфобоксы]] - [[10 ақпан]] - [[2026 жыл]]</center> <center>[[Үлгі:Minecraft нұсқасы]] - [[29 наурыз]] - [[2026 жыл]]</center> ===USERBOX ҮЛГІСІ=== <center>[[User:Box/Қызығушылық:Қытай]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Моңғолия]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Жапония]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> ===БАЙРАҚ ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Байрақ/Өскемен]] - [[2025 жыл]] - [[24 шілде]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Талдықорған]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Қостанай]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Атырау]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Павлодар]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақтөбе]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Жітіқара]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ұланбатыр]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Эрдэнэт]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақсу]] - [[2025 жыл]] - [[15 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Петропавловск-Камчатский]] - [[2025 жыл]] - [[16 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Шолпаната]] - [[2025 жыл]] - [[7 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Киев]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> ===ПОЗКАРТА ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Шу облысы]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Свердловск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[5 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Камчатка өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[9 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Иркутск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[1 қыркүйек]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Забайкалье өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[23 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Таулы Бадахшан автономиялы облысы]] - [[2026 жыл]] - [[7 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Соғды облысы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Моңғолия Ховд аймағы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Өзбекстан Қарақалпақстан]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Тибет]] - [[2026 жыл]] - [[21 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Мысыр Оңтүстік Синай]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ботсвана]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Габон]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Камерун]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Гвинея]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Цзянсу]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Батыс Бенгалия]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Пенджап]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Мумбаи]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> == Хронологиялық сипаттама == <center>[[2024 жыл]] - [[23 қазан]] - Қазақша Уикипедияға тіркелді.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[9 сәуір]] - 10 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[4 шілде]] - 100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[6 шілде]] - 220 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[7 шілде]] - 10 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 шілде]] - 300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[2 тамыз]] - 400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 20 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 тамыз]] - 600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[22 тамыз]] - 700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[26 қыркүйек]] - 800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 ақпан]] - 900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[7 наурыз]] - 1000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 наурыз]] - 1100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[22 наурыз]] - 1200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[29 наурыз]] - 1300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[31 наурыз]] - 1400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 1900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[23 қазан]] - Уикипедияға алғаш тіркелгеніне 1 жыл толды.</center> == Тіркелгілер == * [[Қатысушы:~2025-26338-22|~2025-26338-22]]<br> * [[Қатысушы:Qazaq1299|Qazaq1299]] [[Санат:Уикипедия:Ұлан ауданы қатысушылары]] <!-----Мен оң қолымның білегін 16 наурыз күні сындырып алдым, мен сол қолыммен тез мақала жаза алмаймын, бырақ, мақала жазбаймын деген сөз емес, жазамын. Бырақ 20-25 күндей Уики-марафонға қатыса алмайтын шығармын----!> 26r7o0ntoez9zrndb20bzg9pu1ziir0 3576223 3576218 2026-04-03T18:24:56Z MuratbekErkebulan 162992 /* ПОЗКАРТА ҮЛГІСІ */ 3576223 wikitext text/x-wiki </div> '''Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы''' {{User lang | lang = kk | name = Қазақ тілі | level = N | size = | info = '''[[:Санат:User kk|Қазақ тілі]]''' бұл қатысушының '''{{nobr|[[:Санат:User kk-N|ана тілі]]}} болып саналады''' <noinclude></noinclude> }} {{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} {{User:Box/Қызығушылық:Қытай}} {{User:Box/Қызығушылық:Жапония}} {{User:Box/Қызығушылық:Моңғолия}} {{User:Box/Қызығушылық:Оңтүстік Корея}} {{User:Box/Туған жері:ШҚО}} {{User:Box/Мақала санын көбейту үшін}} {{User:Box/Мұсылман}} {{User:Box/Windows 7 қолданушысы}} {{User:Box/Қызығушылық:Авиация}} == Мақала == [[37]] {| class="wikitable" ! № !! Мақала аты !! Уақыты !! Байт өлшемі |- | 1|| [[Эрдэнэт]] || [[1 қаңтар]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 2|| [[Яковлев Як-42]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9515</span></center> |- | 3|| [[Zhezkazgan Air]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+3543</span></center> |- | 4|| [[Жетісу Әуекомпаниясы]] || [[4 шілде]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+4614</span></center> |- | 5|| [[Яковлев Як-40]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+18 586</span></center> |- | 6||[[Аэрофлот 167 рейсі]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8020</span></center> |- | 7||[[Орхон облысы]]||[[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5060</span></center> |- | 8||[[Орхон өзені]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+4016</span></center> |- | 9||[[Ховд]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8882</span></center> |- | 10||[[ГАЗ-3307]]||[[7 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 352</span></center> |- | 11||[[Санья қаласы]]||[[8 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+34 879</span></center> |- | 12||[[Илюшин Ил-62]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 410</span></center> |- | 13||[[DETA Air]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5254</span></center> |- | 14||[[Улан-Удэ]]||[[11 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+16 153</span></center> |- | 15||[[КрасАвиа]]||[[21 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9097</span></center> |- | 16||[[Бозанбай (өзен)]]|| [[28 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+1637</span></center> |- | 17||[[Северобайкальск]]|| [[2 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 638</span></center> |- | 18||[[Базарқорған]]|| [[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9411</span></center> |- | 19||[[Рас Әл-Хайма]]||[[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5599</span></center> |- | 20||[[Гай (қала)]]||[[5 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+17 165</span></center> |- | 21||[[Петропавловск-Камчатский]]||[[9 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+25 862</span></center> |- | 22||[[Дархан (қала)]]||[[16 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 470</span></center> |- | 23||[[Туполев Ту-154]]||[[24 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+38 617</span></center> |- | 24||[[Майлысу]]||[[20 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9246</span></center> |- | 25||[[Шолпаната әуежайы]]||[[26 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+2679</span></center> |- | 26||[[Қарақол Халықаралық әуежайы]]||[[11 ақпан]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5376</span></center> |- | 27||[[Жаңажер (Соқылық ауданы)]]||[[6 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5588</span></center> |- |28||[[Asia Airways]]||[[7 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5438</span></center> |- | 29||[[Құрманжан Датқа]]||[[11 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 367</span></center> |- | 30||[[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]||[[13 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+12 480</span></center> |- | 31||[[Таулы Алтай әуежайы]]||[[30 наурыз]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+8557</span></center> |- | 32||[[Boeing 767]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+40 850</span></center> |- | 33||[[Windows XP Build 2437]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2862</span></center> |- | 34||[[Windows XP Build 2509]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5109</span></center> |- | 35||[[Windows Server 2003 Build 2497]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2678</span></center> |- | 36||[[Алтай әуежайы]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6117</span></center> |- | 37||[[Байкөл (қала)]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 542</span></center> |} * Таңбаланған тізім элементі ==Үлгі мақалалар== [[35]] ===ИНФОБОКС ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Windows құрастыру инфобоксы]] - [[10 ақпан]] - [[2026 жыл]]</center> <center>[[Үлгі:Minecraft нұсқасы]] - [[29 наурыз]] - [[2026 жыл]]</center> ===USERBOX ҮЛГІСІ=== <center>[[User:Box/Қызығушылық:Қытай]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Моңғолия]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Жапония]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> ===БАЙРАҚ ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Байрақ/Өскемен]] - [[2025 жыл]] - [[24 шілде]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Талдықорған]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Қостанай]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Атырау]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Павлодар]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақтөбе]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Жітіқара]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ұланбатыр]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Эрдэнэт]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақсу]] - [[2025 жыл]] - [[15 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Петропавловск-Камчатский]] - [[2025 жыл]] - [[16 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Шолпаната]] - [[2025 жыл]] - [[7 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Киев]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> ===ПОЗКАРТА ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Шу облысы]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Свердловск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[5 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Камчатка өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[9 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Иркутск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[1 қыркүйек]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Забайкалье өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[23 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Таулы Бадахшан автономиялы облысы]] - [[2026 жыл]] - [[7 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Соғды облысы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Моңғолия Ховд аймағы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Өзбекстан Қарақалпақстан]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Тибет]] - [[2026 жыл]] - [[21 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Мысыр Оңтүстік Синай]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ботсвана]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Габон]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Камерун]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Гвинея]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Цзянсу]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Батыс Бенгалия]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Пенджап]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Мумбаи]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Махараштра]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> == Хронологиялық сипаттама == <center>[[2024 жыл]] - [[23 қазан]] - Қазақша Уикипедияға тіркелді.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[9 сәуір]] - 10 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[4 шілде]] - 100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[6 шілде]] - 220 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[7 шілде]] - 10 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 шілде]] - 300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[2 тамыз]] - 400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 20 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 тамыз]] - 600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[22 тамыз]] - 700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[26 қыркүйек]] - 800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 ақпан]] - 900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[7 наурыз]] - 1000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 наурыз]] - 1100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[22 наурыз]] - 1200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[29 наурыз]] - 1300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[31 наурыз]] - 1400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 1900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[23 қазан]] - Уикипедияға алғаш тіркелгеніне 1 жыл толды.</center> == Тіркелгілер == * [[Қатысушы:~2025-26338-22|~2025-26338-22]]<br> * [[Қатысушы:Qazaq1299|Qazaq1299]] [[Санат:Уикипедия:Ұлан ауданы қатысушылары]] <!-----Мен оң қолымның білегін 16 наурыз күні сындырып алдым, мен сол қолыммен тез мақала жаза алмаймын, бырақ, мақала жазбаймын деген сөз емес, жазамын. Бырақ 20-25 күндей Уики-марафонға қатыса алмайтын шығармын----!> 4e18z2wletstyqjd6z1hqqeg14uckmf 3576224 3576223 2026-04-03T18:25:11Z MuratbekErkebulan 162992 /* Үлгі мақалалар */ 3576224 wikitext text/x-wiki </div> '''Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы''' {{User lang | lang = kk | name = Қазақ тілі | level = N | size = | info = '''[[:Санат:User kk|Қазақ тілі]]''' бұл қатысушының '''{{nobr|[[:Санат:User kk-N|ана тілі]]}} болып саналады''' <noinclude></noinclude> }} {{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} {{User:Box/Қызығушылық:Қытай}} {{User:Box/Қызығушылық:Жапония}} {{User:Box/Қызығушылық:Моңғолия}} {{User:Box/Қызығушылық:Оңтүстік Корея}} {{User:Box/Туған жері:ШҚО}} {{User:Box/Мақала санын көбейту үшін}} {{User:Box/Мұсылман}} {{User:Box/Windows 7 қолданушысы}} {{User:Box/Қызығушылық:Авиация}} == Мақала == [[37]] {| class="wikitable" ! № !! Мақала аты !! Уақыты !! Байт өлшемі |- | 1|| [[Эрдэнэт]] || [[1 қаңтар]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 2|| [[Яковлев Як-42]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9515</span></center> |- | 3|| [[Zhezkazgan Air]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+3543</span></center> |- | 4|| [[Жетісу Әуекомпаниясы]] || [[4 шілде]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+4614</span></center> |- | 5|| [[Яковлев Як-40]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+18 586</span></center> |- | 6||[[Аэрофлот 167 рейсі]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8020</span></center> |- | 7||[[Орхон облысы]]||[[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5060</span></center> |- | 8||[[Орхон өзені]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+4016</span></center> |- | 9||[[Ховд]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8882</span></center> |- | 10||[[ГАЗ-3307]]||[[7 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 352</span></center> |- | 11||[[Санья қаласы]]||[[8 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+34 879</span></center> |- | 12||[[Илюшин Ил-62]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 410</span></center> |- | 13||[[DETA Air]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5254</span></center> |- | 14||[[Улан-Удэ]]||[[11 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+16 153</span></center> |- | 15||[[КрасАвиа]]||[[21 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9097</span></center> |- | 16||[[Бозанбай (өзен)]]|| [[28 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+1637</span></center> |- | 17||[[Северобайкальск]]|| [[2 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 638</span></center> |- | 18||[[Базарқорған]]|| [[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9411</span></center> |- | 19||[[Рас Әл-Хайма]]||[[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5599</span></center> |- | 20||[[Гай (қала)]]||[[5 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+17 165</span></center> |- | 21||[[Петропавловск-Камчатский]]||[[9 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+25 862</span></center> |- | 22||[[Дархан (қала)]]||[[16 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 470</span></center> |- | 23||[[Туполев Ту-154]]||[[24 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+38 617</span></center> |- | 24||[[Майлысу]]||[[20 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9246</span></center> |- | 25||[[Шолпаната әуежайы]]||[[26 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+2679</span></center> |- | 26||[[Қарақол Халықаралық әуежайы]]||[[11 ақпан]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5376</span></center> |- | 27||[[Жаңажер (Соқылық ауданы)]]||[[6 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5588</span></center> |- |28||[[Asia Airways]]||[[7 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5438</span></center> |- | 29||[[Құрманжан Датқа]]||[[11 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 367</span></center> |- | 30||[[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]||[[13 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+12 480</span></center> |- | 31||[[Таулы Алтай әуежайы]]||[[30 наурыз]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+8557</span></center> |- | 32||[[Boeing 767]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+40 850</span></center> |- | 33||[[Windows XP Build 2437]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2862</span></center> |- | 34||[[Windows XP Build 2509]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5109</span></center> |- | 35||[[Windows Server 2003 Build 2497]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2678</span></center> |- | 36||[[Алтай әуежайы]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6117</span></center> |- | 37||[[Байкөл (қала)]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 542</span></center> |} * Таңбаланған тізім элементі ==Үлгі мақалалар== [[37]] ===ИНФОБОКС ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Windows құрастыру инфобоксы]] - [[10 ақпан]] - [[2026 жыл]]</center> <center>[[Үлгі:Minecraft нұсқасы]] - [[29 наурыз]] - [[2026 жыл]]</center> ===USERBOX ҮЛГІСІ=== <center>[[User:Box/Қызығушылық:Қытай]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Моңғолия]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Жапония]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> ===БАЙРАҚ ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Байрақ/Өскемен]] - [[2025 жыл]] - [[24 шілде]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Талдықорған]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Қостанай]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Атырау]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Павлодар]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақтөбе]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Жітіқара]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ұланбатыр]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Эрдэнэт]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақсу]] - [[2025 жыл]] - [[15 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Петропавловск-Камчатский]] - [[2025 жыл]] - [[16 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Шолпаната]] - [[2025 жыл]] - [[7 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Киев]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> ===ПОЗКАРТА ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Шу облысы]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Свердловск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[5 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Камчатка өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[9 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Иркутск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[1 қыркүйек]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Забайкалье өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[23 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Таулы Бадахшан автономиялы облысы]] - [[2026 жыл]] - [[7 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Соғды облысы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Моңғолия Ховд аймағы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Өзбекстан Қарақалпақстан]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Тибет]] - [[2026 жыл]] - [[21 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Мысыр Оңтүстік Синай]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ботсвана]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Габон]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Камерун]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Гвинея]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Цзянсу]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Батыс Бенгалия]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Пенджап]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Мумбаи]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Махараштра]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> == Хронологиялық сипаттама == <center>[[2024 жыл]] - [[23 қазан]] - Қазақша Уикипедияға тіркелді.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[9 сәуір]] - 10 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[4 шілде]] - 100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[6 шілде]] - 220 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[7 шілде]] - 10 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 шілде]] - 300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[2 тамыз]] - 400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 20 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 тамыз]] - 600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[22 тамыз]] - 700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[26 қыркүйек]] - 800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 ақпан]] - 900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[7 наурыз]] - 1000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 наурыз]] - 1100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[22 наурыз]] - 1200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[29 наурыз]] - 1300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[31 наурыз]] - 1400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 1900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[23 қазан]] - Уикипедияға алғаш тіркелгеніне 1 жыл толды.</center> == Тіркелгілер == * [[Қатысушы:~2025-26338-22|~2025-26338-22]]<br> * [[Қатысушы:Qazaq1299|Qazaq1299]] [[Санат:Уикипедия:Ұлан ауданы қатысушылары]] <!-----Мен оң қолымның білегін 16 наурыз күні сындырып алдым, мен сол қолыммен тез мақала жаза алмаймын, бырақ, мақала жазбаймын деген сөз емес, жазамын. Бырақ 20-25 күндей Уики-марафонға қатыса алмайтын шығармын----!> 4h3yl0qi97k1egm3nzdyjwykt92isef Сирияның оңтүстігіндегі шабуыл (2024) 0 749400 3576284 3574926 2026-04-03T19:43:56Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Медеууутоп|Медеууутоп]] ([[User talk:Медеууутоп|т]]) өңдемелерінен [[User:Nurken|Nurken]] соңғы нұсқасына қайтарды 3412087 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Сирияның оңтүстігіндегі шабуыл (2024) |бөлім = [[Сирия азаматтық соғысы]] |сурет = |сурет атауы = |дата = 29 қараша – 8 желтоқсан 2024 жылы |орын = [[Дараа]], [[Эс-Сувайда]], [[Дамаск]], [[Баастық Сирия]] |себеп = |нәтиже = Сириялық оппозицияның жеңісі |статусы = |өзгерістер = |қарсылас1 = {{ту|Сирия}} [[Сириялық оппозиция]] * [[Оңтүстіктегі операция штабы]] |қарсылас2 = {{ту|Сирия|1980}} [[Баастық Сирия]] |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = |командир2 = |командир3 = |командир4 = |күштер1 = |күштер2 = |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = |шығындар2 = |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |азаматтық шығындар = |ортаққор = |ескерту = }} '''Сирияның оңтүстігіндегі шабуылды''' 2024 жылғы 29 қарашада [[Сириялық оппозиция|сириялық оппозициялық құралымдар]] бастады. Бұл шабуыл [[Сирияның солтүстік-батысындағы шабуыл (2024)|Сирияның солтүстік-батысындағы шабуылмен]] үйлестірілген [[Дамаск]]іні қоршау операциясы ретінде жарияланды. Үкімет әскері қарсы шабуылдарға көшіп, стратегиялық маңызды [[Дараа]] қаласына әскери қызметкерлерді жіберді. == Барысы == [[Сирияның солтүстік-батысындағы шабуыл (2024)|Солтүстік-батыс Сириядағы шабуыл]] басталғаннан кейін елдің оңтүстігіндегі оппозициялық күштер «Хауранның шығыс аймағының революционерлері мен еркін адамдарына» тиесілі деп есептелетін мәлімдеме жариялады. Онда солтүстіктегі оппозициялық топтармен әскери әрекеттерді үйлестіру жоспарлары туралы айтылған. Көтерілісшілер топтары [[Дамаск]]іні нысанаға алып, қоршау жоспарын жүзеге асыруды көздеді. Оңтүстіктегі, орталығы [[Дераа провинциясы]]нда орналасқан оппозициялық күштер бірнеше топты, соның ішінде Сегізінші бригаданы қамтитын үйлестірілген әскери құрылым құрды. Жергілікті Daraa 24 ақпарат құралы аймақтағы үкіметтің әскери нысандары мен бақылау-өткізу пункттеріне бағытталған операциялар жоспары туралы хабарлады.<ref>{{Cite web|url=https://yemenvibe.com/news-article/%D8%AA%D8%AD%D8%B4%D9%8A%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8%D9%8A-%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D9%88%D8%AA%D8%A3%D9%8A%D9%8A%D8%AF-%D9%84%D8%B9%D9%85%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%AF%D9%88%D8%A7%D9%86.html|title=تحشيدات في درعا جنوبي سورية وتأييد واسع لعملية ردع العدوان".|website=yemenvibe.com|access-date=2024-12-01}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://ar.pressbee.net/show8976621.html?title=%D8%AA%D8%AD%D8%B4%D9%8A%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D9%8A-%D8%AF%D8%B1%D8%B9%D8%A7-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8%D9%8A-%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D9%88%D8%AA%D8%A3%D9%8A%D9%8A%D8%AF-%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%B9-%D9%84%D8%B9%D9%85%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%B1%D8%AF%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%AF%D9%88%D8%A7%D9%86|title=تحشيدات في درعا جنوبيّ سورية.. وتأييد واسع لعملية ردع العدوان ...الكويت|lang=ar|website=برس بي|date=2024-11-30|access-date=2024-12-01}}</ref> === Қараша === '''29 қараша:''' Көтерілісшілер топтары Сирияның оңтүстік аймағындағы үкіметтік нысандарға қарсы операциялар жүргізе бастады, әсіресе [[Дараа]] және [[Эс-Сувейда]] провинцияларына ерекше назар аударылды. Бұл әрекеттер негізінен үкіметтің қауіпсіздік инфрақұрылымына, соның ішінде әскери бақылау-өткізу пункттері мен қауіпсіздік күштерінің позицияларына бағытталды. Дарааның солтүстігіндегі Инхилде оппозициялық күштер Мемлекеттік қауіпсіздік орталығын қоршауға алды. Сонымен қатар, Сувейдадағы ӘӘК барлау объектісіне зымыран шабуылы жасалды.<ref name=":0" /> Белгісіз адамдар Сувейда провинциясының шығысындағы Ом-Шама қаласы маңында үкімет армиясының әскери қызметкерлеріне оқ жаудырды. Нәтижесінде Тартус қаласынан келген аға лейтенант қаза тауып, тағы екі әскери қызметкер жарақат алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.syriahr.com/en/350175/|title=New assas*sination {{!}} Officer of the regime kil*led and two members injured in Al-Suwaydaa - The Syrian Observatory For Human Rights|lang=en-CA|date=2024-11-29|access-date=2024-12-01}}</ref> '''30 қараша:''' Үкімет әскерлері Дараа провинциясында ауқымды әскери орналастыру жұмыстарын жүргізді. Әскери басшылық бұл әрекеттердің Сирияның оңтүстігінде әрекет ететін қарулы топтарға байланысты мәселелерді шешуге бағытталған ұлттық қауіпсіздік шараларының бір бөлігі екенін растады. Сирия Қарулы Күштерінің Бас қолбасшылығы операцияға қатысты ресми мәлімдеме жасап, қарулы күштердің аймақтағы «террористік топтарға» қарсы жауапты шаралар қабылдап жатқанын жариялады.<ref>{{Cite web|url=https://ina.iq/eng/36701-syrian-army-sends-military-reinforcements-to-daraa.html|title=Syrian army sends military reinforcements to Daraa|website=Iraqi News Agency|access-date=2024-12-01}}</ref> === Желтоқсан === '''1 желтоқсан:''' Жергілікті көтерілісшілер Хирбет-Газале көпіріндегі Сирия барлау қызметінің бақылау-өткізу пунктіне шабуыл жасап, бекеттің жеке құрамының көп бөлігін өлтірді.<ref>{{Cite web|url=https://syria.liveuamap.com/en/2024/1-december-05-houran-free-gathering-most-of-the-air-force|title=Houran Free Gathering: Most of the Air Force Intelligence checkpoint personnel stationed on the bridge of the town of Khirbet Ghazala, east of Daraa, were killed after an attack carried out by local groups Daraa Governorate|lang=en|website=Map of Syrian Civil War - Syria news and incidents today - syria.liveuamap.com|access-date=2024-12-01}}</ref> '''2 желтоқсан:''' Көтерілісшілер Аль-Мусайфирадағы аудандық полиция бөлімшесін басып алып, оның барлық қару-жарағы мен аумағын шығынсыз қолға түсірген.<ref>{{Cite news|title=The Syrian opposition in the town of Al-Musayfirah in the countryside of Daraa, southern Syria, stormed the town's district and took control of the site, seizing all weapons without any shooting, and keeping the elements inside the district until now.The Syrian opposition in the town of Al-Musayfirah in the countryside of Daraa, southern Syria, stormed the town's district and took control of the site, seizing all weapons without any shooting, and keeping the elements inside the district until now.|url=https://x.com/Step_Agency/status/1863311269131874379}}</ref> '''6 желтоқсан:''' Сирияның оңтүстігіндегі Даръа провинциясының Ноа ауданында [[Башар әл-Асад]] режимінің күштері мен [[Сириялық оппозиция|оппозиция күштері]] арасында қақтығыстар болды.<ref>{{Cite web|url=https://caliber.az/post/sirijskie-povstancy-nastupayut-na-homs|title=Сирийские повстанцы вступили в бои с армией Асада на юге Сирии - ОБНОВЛЕНО/ВИДЕО/КАРТА|lang=ru|website=caliber.az|date=2024-12-06|access-date=2024-12-06}}</ref> Бірнеше қала, соның ішінде Габагеб, Әл-Джиза, Әл-Гария-әл-Шарқия, Инхиль, Барка, Джасим, Намир және Симлин, сондай-ақ Насиб шекара өткелі оппозициялық топтардың бақылауына өтті.<ref>{{Cite web|url=https://www.alhurra.com/syria/2024/12/06/%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD%D9%88%D9%86-%D9%8A%D9%87%D8%A7%D8%AC%D9%85%D9%88%D9%86-%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9-%D9%84%D9%84%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D9%81%D9%8A-%D8%AF%D8%B1%D8%B9%D8%A7-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8%D9%8A-%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A7|title=مسلحون يهاجمون مواقع للنظام في درعا جنوبي سوريا {{!}} الحرة|lang=ar|website=www.alhurra.com|access-date=2024-12-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://english.enabbaladi.net/archives/2024/12/military-groups-move-against-regime-forces-in-daraa/|title=Military groups move against regime forces in Daraa|lang=en-US|first=enab10|last=Ula|website=Enab Baladi|date=2024-12-06|access-date=2024-12-06}}</ref> Сувейда да наразылық білдірушілер Әл-Карама алаңына жиналып, Башар Асадқа қарсы ұрандар айтып, мәдениет басқармасының ғимаратынан оның бейнесін жұлып тастады.<ref>{{Cite web|url=https://arabi21.com/story/1646272/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D9%8A%D8%AF%D8%A7%D8%A1-%D8%AA%D9%86%D8%AA%D9%81%D8%B6-%D8%B6%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%AF-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D9%8A%D8%BA%D9%84%D9%82-%D9%85%D8%B9%D8%A8%D8%B1%D8%A7-%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A7-%D9%85%D8%B9-%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A7-%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%AF|title=السويداء تنتفض ضد الأسد.. والأردن يغلق معبرا حدوديا مع سوريا (شاهد)|lang=ar|website=عربي21|date=2024-12-06|access-date=2024-12-06}}</ref> Кешке қарай оппозиция күштері Сувейда провинциясының астанасын үкімет әскерлері қаладан шыққаннан кейін басып алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.syriahr.com/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D9%8A%D8%AF%D8%A7%D8%A1-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC-%D8%B3%D9%8A%D8%B7%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%AD%D9%84/739570/|title=السويداء خارج سيطرة النظام.. مسلحون محليون يسيطرون على العديد من المراكز الأمـ ـنـ ـية في المدينة ومحيطها وهروب المحافظ بعد تصاعد حدة التوتر {{!}} المرصد السوري لحقوق الإنسان|lang=ar|last=user32|date=2024-12-06|access-date=2024-12-06}}</ref> Түн ортасында Даръа провинциясының оппозициялық күштері оның астанасын және провинция аумағының 90%-ын бақылауға алды, ал үкімет әскерлері Дамаскке қарай шегінді.<ref>{{Cite web|url=https://www.syriahr.com/%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AA%D9%82%D8%AF%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B5%D8%A7%D8%A6%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AD%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D8%AF%D8%B1%D8%B9%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84/739623/|title=بعد تقدم الفصائل المحلية إلى درعا البلد.. قوات النظام تفقد السيطرة بشكل شبه كامل على المحافظة {{!}} المرصد السوري لحقوق الإنسان|lang=ar|last=user32|date=2024-12-06|access-date=2024-12-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mk.ru/politics/2024/12/07/v-sirii-oppoziciya-vzyala-pod-kontrol-gorod-deraa.html|title=В Сирии оппозиция взяла под контроль город Дераа|lang=ru|website=www.mk.ru|date=2024-12-07|access-date=2024-12-07}}</ref> '''8 желтоқсан:''' [[Дамаск]] бір оқ атылмастан басып алынды, [[Сириялық оппозиция|оппозиция]] ұлттық телеарна арқылы мәлімдеме жасады. == Реакция == Даръа провинциясындағы көптеген қалаларда, соның ішінде Телль-Шихаб, Тафас, Нахта, Маараба, Әл-Джизе және Әл-Хирак қалаларында көтерілісшілерді қолдаған ашық демонстрациялар өтті. Сол оқиғалар кезінде Сирияның үкімет әскері провинцияның солтүстігіндегі Инхиль қаласында наразылық білдірушілерге оқ жаудырды деп хабарланды.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.enabbaladi.net/726557/%D8%AF%D8%B1%D8%B9%D8%A7-%D9%85%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D8%A4%D9%8A%D8%AF-%D8%B9%D9%85%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D8%B6%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7/|title=درعا.. مظاهرات تؤيد عمليات المعارضة في الشمال|lang=ar|first=Editor 038|last=A.D|website=عنب بلدي|date=2024-11-30|access-date=2024-12-05}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Сирия тарихы]] [[Санат:2024 жылдағы Сирия]] [[Санат:2024 жылғы қақтығыстар]] [[Санат:Сириядағы азаматтық соғыс]] kh57u1evuevf0snxbzla81p83utbkzh Үлгі:Қазақша Уикипедия статистикасы/Кеше.json 10 764845 3576246 3575690 2026-04-03T19:01:10Z ArystanbekBot 33174 Bot: Кешегі деректерді жаңарту 3576246 json application/json { "articles": 242974, "pages": 664436, "edits": 3572533, "users": 175916, "activeusers": 446, "admins": 15, "files": 8678 } s2pfizjovxf0uy25o5e6pnijs8tbboq Қатысушы талқылауы:HyacinthF 3 765354 3576122 3506525 2026-04-03T13:28:17Z Cabayi 54188 Cabayi [[Қатысушы талқылауы:*Diwodh₃rós]] бетін [[Қатысушы талқылауы:HyacinthF]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/*Diwodh₃rós|*Diwodh₃rós]]" to "[[Special:CentralAuth/HyacinthF|HyacinthF]]" 3506525 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=*Diwodh₃rós}} -- [[Қатысушы:Sibom|Sibom]] ([[Қатысушы талқылауы:Sibom|талқылауы]]) 22:16, 2025 ж. қыркүйектің 26 (+05) 209epmxut17q5pgrisul3cqdgzc7jqg Нұрмұхамбет Қожахметов 0 769026 3576157 3576057 2026-04-03T15:56:25Z RaiymbekZh 170385 /* Құжаттар */ 3576157 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|Есімі=Нұрмұхамбет Қожахметов|Шынайы есімі=Қожахметұлы Нұрмұхамбет|Сурет=Nurmukhambet_Kozh1.jpg|Сурет атауы=1952 жылы жасалған Нұрмұхамбет суреті|Туған күні=24.06.1930|Қайтыс болған күні=12.02.1962|Туған жері=Майлан, Ақмола облысы|Қайтыс болған жері=Ақмола, Қазақ КСР|Азаматтығы={{байрақ|КСРО}}|Ұлты=Қазақ|Мамандығы=Милиция қызметкері, кіші-сержант|Не үшін белгілі=Ақмолалық апат кезінде ондаған адамның өмірін құтқарған (1959)|Жұбайы=София Қожахметова|Марапаттары={{Қызыл жұлдыз ордені}} {{!}} Қазақ КСР ІІМ құрмет кітабына енген; Атына [[Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі (Астана)|көше]] берілген}} '''Нұрмұхамбет Қожахметов''' ([[24 маусым]] [[1930 жыл|1930]], [[Майлан (ауыл)|Майлан]] – [[12 ақпан]] [[1962 жыл|1962]], [[Ақмола]]) — милиция кіші-сержанты, Ақмола батыры, «Қызыл Жұлдыз» орденінің иегері. [[1959 жыл|1959 жылы]] [[Есіл|Есіл өзенінің]] үстіндегі [[Ақмола апаты (1959)|көпірдің құлаған]] кезде кезекшілікте болған екі милиция қызметкерлерінің бірі. == Биография == 1930 жылы, [[Ақмола облысы|Ақмола облысының]], [[Ерейментау ауданы|Ерейментау ауданының]], [[Майлан (ауыл)|Майлан ауылында]] дүниеге келген. 1952 жылдан бастап Милиция қызметкері. 1958 жылы София атты қызға үйленді. [[1959 жыл|1959 жылғы]] [[Ақмола апаты (1959)|Ақмолалық апат]] кезінде, көпір опырылып құлаған кезде ондаған адамның өмірін сақтап қалған.<ref>[https://biography.wikireading.ru/5223 ҚОЖАХМЕТОВ ТУРАЛЫ БІР ЕСТЕЛІК.]</ref> == Өлімі == {{Quote|text=''1962 жылдың 12 ақпан күні Нұрмұхамбет үйден шығып, Қазақсельмаш зауытына жіберілді. Бірақ сол күні ол жерге жеткен жоқ. Енді ғана автобусқа мініп келе жатса, алдынан бір кісінің айғалаған дауысы естілді: - Дүкен қасында адамдар төбелесіп тұр! Құтқарыңдаршы! ''Нұрмұхамбет кенеттен автобустан жүгіріп, дүкенге ұмтыла бастады. Келсе, бір кісі жігітті соққыға жығып жатыр. Аппақ бет, қанмен толды. Нұрмұхамбет кісіні бірден таныды. Ол милицияға танымал қылмыскер болды, аты - Мүкішкев. "Жолама! Өлтірем!" - деген дауыстар естілді. Нұрмұхамбет Мүкішкевпен төбелеске кірді. Мүкішкев қазір мас, қолында қаруы бар. Ал Нұрмұхамбетте ештеңе болған жоқ. Бірақ Нұрмұхамбет өз қаһарлығын көрсетіп, Мүкішкевты ұстап алды. Тобырдан тағы бір дауыс естіліп қалды: "Әй, жібер жігітті!" - деді біреу. Нұрмұхамбет білді - бұл Мүкішкевтың бір досы-ау. Түрін де таныды - ол Алмағашев болды. Қарағандыда бір қызды зорлап, өлтірген. Кенеттен бір әйелдің айғайы естілді: "Милиция келді!". Нұрмұхамбеттің әріптестері, Қонақбаев және Құтжанов келді. Бірге Мүкішкев пен Алмағашевті көлікке отырғызды. Қожахметов пен Қонақбаев бүліктап жатқан Мүкішкевты тыныштандырып жатқан кезде, Алмағашев пышақты алып, Нұрмұхамбетке 6 ауыр соққы тигізді. Нұрмұхамбет соңғы күшін жинап, Алмағашевті атып тастады. Өзі де, сол жерде қайтыс болды.''<ref>[https://litlife.club/books/253004/read?page=21 Көк шинель] — Жантаев Р., Шәуіл А., Кузнецов Ю.; 1967 жыл (2025 жылы қазақ тілге аударылған); 21-24 беттер</ref>|sign=Кузнецов Ю.}} == Марапаттары == * [[Қызыл жұлдыз ордені]] — [[21 қаңтар]] [[1961 жыл|1961]]: {{Quote|text=<big>''№103945 жарлық.'' '''Н.Қожахметовті Қызыл Жұлдыз орденімен марапаттау туралы''':</big> ''Қоғамдық тәртіпті сақтаудағы көрсеткен батылдығы және қызметтік борышын үлгілі орындағаны үшін милицияның кіші-сержанты Нұрмұхамбет Қожахметовті Қызыл Жұлдыз орденімен марапаттауды мәжбүрлеймін.''|sign=<small>КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Төрағасы – Л. Брежнев; КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының хатшысы – И. Георгадзе</small>}} == Естелік == Астана қаласының бір көшесі — [[Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі (Астана)|Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі]] атына ие.<ref>[https://2gis.kz/astana/geo/70030076411653518/71.387990,51.188789 Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі]</ref> == Фильмография == Нұрмұхамбет Қожахметовты фильм-сериалдарда келесі актёрлер ойнаған: * «Апатты тергеулер» сериалы, 3-ші хикая: «Ақмола көпірі» (2023) («Расследование катастроф») — ойнаған [[Жантаев Райымбек|Дауренбекулы Р.]]<ref>Апатты тергеулер телехикаясы (2023) — Жолдасбеков Д.Б.</ref> * «Қожахметов ерлігі» фильмі (2025) — ойнаған [[Махметов Азамат|Махметов А.]]<ref>Қожахметов ерлігі (2025) — Жантаева А.</ref>[[Махметов Азамат|<br />]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} === Құжаттар === [[Сурет:Reply Zhantayev about Kozhakhmetov.jpg|thumb|ҚР ұлттық архивтің Қожахметов туралы Жантаевқа жауабы]] [[Санат:Ерейментау ауданында туғандар]] ivk2hvivawaoswc5vara6qezmexs7m8 Африка Ұлттары Кубогы 2025 0 771602 3576159 3572970 2026-04-03T16:27:23Z DimaMaghrib34 179127 /* Финал */ 3576159 wikitext text/x-wiki {{Футбол құрамаларының жарысы | | өткізу орыны = {{байрақ|Марокко}} | қалалар = 6 | стадиондар = 9 | іріктеу мерзімі = | финал мерзімі = [[21 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]] - [[18 қаңтар]] [[2026 жыл|2026]] | атауы = Африка Ұлттары Кубогы 2025 | логотипі = 2025 Africa Cup of Nations.svg | қатысушылар саны = 24 | финалдағы қатысушылар = | чемпион ={{футбол|Марокко}} | рет = | 2 орын = {{футбол|Сенегал}} | 3 орын = {{футбол|Нигерия}} | 4 орын = | келушілер_саны = 1273496 | ойналған мачтар саны = 52 | голдар саны = 121 |бомбардир ={{ту|Марокко}} [[Браим Диас]] |бголдар = 5 |алд = [[Африка Ұлттары Кубогы 2023|2023]] |кел = [[Африка Ұлттары Кубогы 2027|2027]] }} '''Африка Ұлттары Кубогы 2025''' ({{lang-ar|2025كأس الأمم الأفريقية لكرة القد}}; {{lang-fr|Coupe d'Afrique des nations de football 2025}}; {{lang-en|2025 Africa Cup of Nations}}) — [[Африка Ұлттары Кубогы|Футболдан Африка чемпионатының]] 35-ші жарысы. 2025-26 жылдары Марокко стадиондарында өтті. Турнирді ұйымдастыруға үш ел өтініш тастады: [[Алжир]], [[Кот-д’Ивуар|Кот-д'Ивуар]] және [[Гвинея]]. Кот-д'Ивуар [[Африка Ұлттары Кубогы 2021|2021 жылғы Африка Ұлттар Кубогын]], ал Гвинея [[Африка Ұлттары Кубогы 2023|2023 жылғы Африка Ұлттар Кубогын]] қабылдауы тиіс еді. Алжир 2025 жылы турнирді өткізу үшін күресуі тиіс еді. Алайда 2019 жылы [[Камерун|Камерунда]] басталған көтерілістерге байланысты [[Мысыр]] [[Африка Ұлттары Кубогы 2019|2019 жылғы Африка Ұлттар Кубогын]] қабылдауды өз қолына алды, осылайша 2021 жылы Камерунға, 2023 жылы Кот-д'Ивуарға, ал 2025 жылғы Гвинеяға берілді. 2022 жылғы 30 қыркүйекте [[Африка Футбол Конфедерациясы|Африка футбол конфедерациясының]] президенті Патрис Мотсепе Гвинеяның 2025 жылғы Африка Ұлттар Кубогын өткізу құқығынан айырылғанын жариялады. 2023 жылдың 27 қыркүйегінде турнирді [[Марокко]] қабылдайтыны жарияланды == Стадиондар == {| class="wikitable" style="text-align:center;" !colspan="8"|[[Рабат (қала)|Рабат]] |- |colspan="3"|Мулай Абдалла |colspan="3"|Мулай Хассан |Олимпиада стадионы |Әл-Медина |- |colspan="3"|Сыйымдылығы: '''68 700''' |colspan="3"|Сыйымдылығы: '''22 000''' |Сыйымдылығы: '''21 000''' |Сыйымдылығы: '''18 000''' |- |colspan="3"|[[сурет:Moulay Abdellah Stadium.jpg|270x150px]] |colspan="3"| |[[сурет:Olympic Stadium, Rabat (8).jpg|270x150px]] |[[сурет:Al Barid Stadium (Nov 25).jpg|270x150px]] |- !colspan="3"|[[Танжер]] !colspan="3"|[[Касабланка]] |rowspan="8" colspan="2"| |- |colspan="3"|Ибн Баттута |colspan="3"|Мохамед V |- |colspan="3"|Сыйымдылығы: '''75 600''' |colspan="3"|Сыйымдылығы: '''45 000''' |- |colspan="3"| |colspan="3"|[[сурет:Mohammed V stadium.jpg|270x150px]] |- !colspan="2"|[[Агадир]] !colspan="2"|[[Фес]] !colspan="2"|[[Марракеш]] |- |colspan="2"|Адрар |colspan="2"|Фес |colspan="2"|Марракеш |- |colspan="2"|Сыйымдылығы: '''45 000''' |colspan="2"|Сыйымдылығы: '''45 000''' |colspan="2"|Сыйымдылығы: '''45 000''' |- |colspan="2"|[[сурет:Adrar Stadium Agadir, FIFA CWC 2013.jpg|180x150px]] |colspan="2"| |colspan="2"|[[сурет:Stade de marrakech.jpg|180x150px]] |} == Топтық турнир == === А тобы=== {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Марокко}}|2|1|0|6|1|түс=#ccffcc}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Мали}}|0|3|0|2|2|түс=#ccffcc}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Коморлар}}|0|2|1|0|2|түс=#ffdede}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Замбия}}|0|2|1|1|4|түс=#ffdede}} {{ФутболКестеСоңы}} {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[21 желтоқсан]] [[2025 жыл]]<br>20:00 |команда1 ={{футбол|Марокко|||R}} |команда2 ={{футбол|Коморлар}} |есеп = 2:0 |голдар1 = [[ Браим Диас]] {{гол|55}}<br>[[Аюб әл-Кааби| Аюб Эль-Кааби]] {{гол|74}} |голдар2 = |стадион = Мулай Абдалла, [[Рабат (қала)|Рабат]] |көрермендер = 60 180 |судья = {{Флаг|ДР Конго}} Жан-Жак Ндала }} {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[22 желтоқсан]] 2025<br>15:00 |команда1 ={{футбол|Мали|||R}} |команда2 = {{футбол|Замбия}} |есеп = 1:1 |голдар1 = [[ Лассин Синайоко]] {{гол|62}} |голдар2 = [[ Патсон Дака]] {{гол|90+2}} |стадион = [[Мохамед V (стадион)|Мохамед V]], [[Касабланка]] |көрермендер = 10 124 }} ---- {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[26 желтоқсан]] 2025<br>18:30 |команда1 ={{футбол|Замбия|||R}} |команда2 = {{футбол|Коморлар}} |есеп = 0:0 |голдар1 = |голдар2 = |стадион = [[Мохамед V (стадион)|Мохамед V]], [[Касабланка]] |көрермендер = 7 829 }} {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[26 желтоқсан]] [[2025 жыл]]<br>21:00 |команда1 ={{футбол|Марокко|||R}} |команда2 ={{футбол|Мали}} |есеп = 1:1 |голдар1 = [[ Браим Диас]] {{гол|45+5|пен.}} |голдар2 = [[ Лассин Синайоко]] {{гол|64|пен.}} |стадион = Мулай Абдалла, [[Рабат (қала)|Рабат]] |көрермендер = 63 844 |судья = {{Флаг|Камерун}} Мефир Абду Абдул }} ---- {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[29 желтоқсан]] [[2025 жыл]]<br>20:00 |команда1 ={{футбол|Замбия|||R}} |команда2 ={{футбол|Марокко}} |есеп = 0:3 |голдар1 = |голдар2 = [[Аюб әл-Кааби|Аюб Эль-Кааби]] {{гол|9||50}}<br>[[Браим Диас]] {{гол|27}} |стадион = Мулай Абдалла, [[Рабат (қала)|Рабат]] |көрермендер = 62 532 }} {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[29 желтоқсан]] 2025<br>20:00 |команда1 ={{футбол|Коморлар|||R}} |команда2 = {{футбол|Мали}} |есеп = 0:0 |голдар1 = |голдар2 = |стадион = [[Мохамед V (стадион)| Мохамед V]], [[Касабланка]] |көрермендер = 8 842 }} ---- === B тобы=== {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Египет}}|2|1|0|3|1|түс=#ccffcc}} {{ФК-команда|2|{{футбол|ОАР}}|2|0|1|5|4|түс=#ccffcc}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Ангола}}|0|2|1|2|3|түс=#ffdede}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Зимбабве}}|0|1|2|4|6|түс=#ffdede}} {{ФутболКестеСоңы}} {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[22 желтоқсан]] 2025<br>18:00 |команда1 ={{футбол|ОАР|||R}} |команда2 = {{футбол|Ангола}} |есеп = 2:1 |голдар1 = [[ Освин Апполлис]] {{гол|21}}<br>[[ Лайл Фостер]] {{гол|79}} |голдар2 = [[Мануэл Шоу]] {{гол|35}} |стадион = [[Марракеш (стадион)|Марракеш]], [[Марракеш]] |көрермендер = 4 013 }} {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[22 желтоқсан]] [[2025 жыл]]<br>21:00 |команда1 ={{футбол|Египет|||R}} |команда2 ={{футбол|Зимбабве}} |есеп = 2:1 |голдар1 = [[Омар Мармуш|Мармуш]] {{гол|64}}<br>[[Мохаммед Салах|Салах]] {{гол|90+1}} |голдар2 = [[Принс Дубе]] {{гол|20}} |стадион = [[Адрар (стадион) |Адрар]], [[Агадир]] |көрермендер = 28 199 }} ---- {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[26 желтоқсан]] 2025<br>13:30 |команда1 ={{футбол|Ангола|||R}} |команда2 = {{футбол|Зимбабве}} |есеп = 1:1 |голдар1 = [[Желсон Дала]] {{гол|24}} |голдар2 = [[Ноуледж Мусона]] {{гол|45+6}} |стадион = [[Марракеш (стадион)| Марракеш]], [[Марракеш]] |көрермендер = 5 110 }} {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[26 желтоқсан]] [[2025 жыл]]<br>16:00 |команда1 ={{футбол|Египет|||R}} |команда2 ={{футбол|ОАР}} |есеп = 1:0 |голдар1 = [[Мохаммед Салах]] {{гол|45|пен.}} |голдар2 = |стадион = [[Адрар (стадион)|Адрар]], [[Агадир]] |көрермендер = 40 219 }} ---- {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[29 желтоқсан]] [[2025 жыл]]<br>17:00 |команда1 ={{футбол|Ангола|||R}} |команда2 ={{футбол|Мысыр}} |есеп = 0:0 |голдар1 = |голдар2 = |стадион = [[Адрар (стадион)| Адрар]], [[Агадир]] |көрермендер = 16 090 }} {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[29 желтоқсан]] 2025<br>17:00 |команда1 ={{футбол|Зимбабве|||R}} |команда2 = {{футбол|ОАР}} |есеп = 2:3 |голдар1 = [[ Таванда Масванише]] {{гол|19}}<br>[[ Обри Модиба]] {{гол|73|авт.}} |голдар2 = [[ Тшепанг Мореми]] {{гол|7}}<br>[[ Лайл Фостер]] {{гол|50}}<br>[[ Освин Апполлис]] {{гол|82|пен.}} |стадион = [[Марракеш (стадион)|Марракеш]], [[Марракеш]] |көрермендер = }} ---- === C тобы=== {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Нигерия}}|3|0|0|8|4|түс=#ccffcc}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Тунис}}|1|1|1|6|5|түс=#ccffcc}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Танзания}}|0|2|1|3|4|түс=#ccffcc}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Уганда}}|0|1|2|3|7|түс=#ffdede}} {{ФутболКестеСоңы}} {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[23 желтоқсан]] [[2025 жыл]]<br>18:30 |команда1 ={{футбол|Нигерия|||R}} |команда2 ={{футбол|Танзания}} |есеп = 2:1 |голдар1 = [[Семи Аджайи]] {{гол|36}}<br>[[ Адемола Лукман]] {{гол|52}} |голдар2 = [[Чарльз М'Момбва]] {{гол|50}} |стадион = [[Фес (стадион)|Фес]], [[Фес]] |көрермендер = 11 444 }} {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[23 желтоқсан]] 2025<br>21:00 |команда1 ={{футбол|Тунис|||R}} |команда2 = {{футбол|Уганда}} |есеп = 3:1 |голдар1 = [[Эльес Схири]] {{гол|10}}<br>[[Элиас Ашури]] {{гол|40||64}} |голдар2 = [[Денис Омеди]] {{гол|90+2}} |стадион = Олимпиада стадионы, [[Рабат (қала)|Рабат]] |көрермендер = 13 387 }} ---- {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[27 желтоқсан]] 2025<br>18:30 |команда1 ={{футбол|Уганда|||R}} |команда2 = {{футбол|Танзания}} |есеп = 1:1 |голдар1 = [[Уче Икпеазу]] {{гол|80}} |голдар2 = [[Саймон Мсува]] {{гол|54|пен.}} |стадион = [[Әл-Барид (стадион)|Әл-Барид]], [[Рабат (қала)|Рабат]] |көрермендер = 10 540 }} {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[27 желтоқсан]] [[2025 жыл]]<br>21:00 |команда1 ={{футбол|Нигерия|||R}} |команда2 ={{футбол|Тунис}} |есеп = 3:2 |голдар1 = [[Виктор Осимхен]] {{гол|44}}<br>[[Уилфред Ндиди]] {{гол|50}}<br>[[Адемола Лукман]] {{гол|67}} |голдар2 = [[Монтассар Тальби]] {{гол|74}}<br>[[Али Абди]] {{гол|87|пен.}} |стадион = [[Фес (стадион)|Фес]], [[Фес]] |көрермендер = 25 544 }} ---- {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[30 желтоқсан]] [[2025 жыл]]<br>17:00 |команда1 ={{футбол|Уганда|||R}} |команда2 ={{футбол|Нигерия}} |есеп = 1:3 |голдар1 = [[Роджерс Мато]] {{гол|75}} |голдар2 = [[Пол Онуачу]] {{гол|28}}<br>[[Рафаэль Оньедика]] {{гол|62||67}} |стадион = [[Фес (стадион)| Фес]], [[Фес]] |көрермендер = 11 545 }} {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[30 желтоқсан]] 2025<br>17:00 |команда1 ={{футбол|Танзания|||R}} |команда2 = {{футбол|Тунис}} |есеп = 1:1 |голдар1 = [[Фейсал Салум]] {{гол|48}} |голдар2 = [[Исмаэль Гарби]] {{гол|43|пен.}} |стадион = Олимпиада стадионы, [[Рабат (қала)|Рабат]] |көрермендер = 15 205 }} ---- === D тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Сенегал}}|2|1|0|7|1|түс=#ccffcc}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}|2|1|0|5|1|түс=#ccffcc}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Бенин}}|1|0|2|1|4|түс=#ccffcc}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Ботсвана}}|0|0|3|0|7|түс=#ffdede}} {{ФутболКестеСоңы}} {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[23 желтоқсан]] 2025<br>13:30 |команда1 ={{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}} |команда2 = {{футбол|Бенин}} |есеп = 1:0 |голдар1 = [[Тео Бонгонда]] {{гол|16}} |голдар2 = |стадион = [[Әл-Барид (стадион)|Әл-Барид]], [[Рабат (қала)|Рабат]] |көрермендер = 13 073 }} {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[23 желтоқсан]] [[2025 жыл]]<br>16:00 |команда1 ={{футбол|Сенегал|||R}} |команда2 ={{футбол|Ботсвана}} |есеп = 3:0 |голдар1 = [[Николас Джексон]] {{гол|40||58}}<br>[[Шериф Ндиайе]] {{гол|90}} |голдар2 = |стадион = [[Ибн Баттута (стадион)|СИбн Баттута]], [[Танжер]] |көрермендер = 18 591 }} ---- {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[27 желтоқсан]] 2025<br>13:30 |команда1 ={{футбол|Бенин|||R}} |команда2 = {{футбол|Ботсвана}} |есеп = 1:0 |голдар1 = [[Йоан Роше]] {{гол|28}} |голдар2 = |стадион = Олимпиада стадионы, [[Рабат (қала)|Рабат]] |көрермендер = 7 462 |судья = {{Флаг Уганды}} Шамирах Набадда }} {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[27 желтоқсан]] [[2025 жыл]]<br>16:00 |команда1 ={{футбол|Сенегал|||R}} |команда2 ={{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}} |есеп = 1:1 |голдар1 = [[Садио Мане]] {{гол|69}} |голдар2 = [[Седрик Бакамбу]] {{гол|61}} |стадион = [[Ибн Баттута (стадион)|Ибн Баттута]], [[Танжер]] |көрермендер = 41 672 }} ---- {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[30 желтоқсан]] [[2025 жыл]]<br>20:00 |команда1 ={{футбол|Бенин|||R}} |команда2 ={{футбол|Сенегал}} |есеп = 0:3 |голдар1 = |голдар2 = [[Абдулайе Сек]] {{гол|38}}<br>[[Хабиб Диалло]] {{гол|62}}<br>[[Шериф Ндиайе]] {{гол|90+7|пен.}} |стадион = [[Ибн Баттута (стадион)|Ибн Баттута]], [[Танжер]] |көрермендер = 26 707 }} {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[30 желтоқсан]] 2025<br>20:00 |команда1 ={{футбол|Ботсвана|||R}} |команда2 = {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}} |есеп = 0:3 |голдар1 = |голдар2 = [[Натанаэль Мбюкю]] {{гол|31}}<br>[[Гаэль Какута]] {{гол|41|пен.|60}} |стадион = [[Әл-Барид (стадион)|Стадион Әл-Барид]], [[Рабат (қала)|Рабат]] |көрермендер = 12 569 }} ---- === E тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Алжир}}|3|0|0|7|1|түс=#ccffcc}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Буркина-Фасо}}|2|0|1|4|2|цтүс=#ccffcc}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Судан}}|1|0|2|1|5|түс=#ccffcc}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Экваторлық Гвинея}}|0|0|3|2|6|түс=#ffdede}} {{ФутболКестеСоңы}} {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[24 желтоқсан]] 2025<br>13:30 |команда1 ={{футбол|Буркина-Фасо|||R}} |команда2 = {{футбол|Экваторлық Гвинея}} |есеп = 2:1 |голдар1 = [[ Жоржи Минунгу]] {{гол|90+5}}<br>[[Эдмон Тапсоба]] {{гол|90+8}} |голдар2 = [[ Марвин Аниебо]] {{гол|85}} |стадион = [[Мохамед V (стадион)| Мохамед V]], [[Касабланка]] |көрермендер = 10 267 }} {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[24 желтоқсан]] [[2025 жыл]]<br>16:00 |команда1 ={{футбол|Алжир|||R}} |команда2 ={{футбол|Судан}} |есеп = 3:0 |голдар1 = [[Рияд Маһрез| Рияд Марез]] {{гол|2||61}}<br>[[ Ибрахим Маза]] {{гол|85}} |голдар2 = |стадион = [[Мулай Хассан (стадион)|Мулай Хассан]], [[Рабат (қала)|Рабат]] |көрермендер = 16 115 }} ---- {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[28 желтоқсан]] 2025<br>16:00 |команда1 ={{футбол|Экваторлық Гвинея|||R}} |команда2 = {{футбол|Судан}} |есеп = 0:1 |голдар1 = |голдар2 = [[ Сауль Коко]] {{гол|74|авт.}} |стадион = [[Мохамед V (стадион)| Мохамед V]], [[Касабланка]] |көрермендер = 8 671 }} {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[28 желтоқсан]] [[2025 жыл]]<br>18:30 |команда1 ={{футбол|Алжир|||R}} |команда2 ={{футбол|Буркина-Фасо}} |есеп = 1:0 |голдар1 = [[Рияд Маһрез|Махрез]] {{гол|23|пен.}} |голдар2 = |стадион = [[Мулай Хассан (стадион)|Мулай Хассан]], [[Рабат (қала)|Рабат]] |көрермендер = 18 522 }} ---- {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[31 желтоқсан]] [[2025 жыл]]<br>17:00 |команда1 ={{футбол|Экваторлық Гвинея|||R}} |команда2 ={{футбол|Алжир}} |есеп = 1:3 |голдар1 = [[Эмилио Нсуэ]] {{гол|50}} | goals2 = [[Зинеддин Белаид]] {{гол|19}}<br>[[Фарес Шаиби]] {{гол|25}}<br>[[Ибрахим Маза]] {{гол|32}} |голдар2 = |стадион = [[Мулай Хассан (стадион)|Мулай Хассан]], [[Рабат (қала)|Рабат]] |көрермендер = }} {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[31 желтоқсан]] 2025<br>17:00 |команда1 ={{футбол|Судан|||R}} |команда2 = {{футбол|Буркина-Фасо}} |есеп = 0:2 |голдар1 = |голдар2 = [[Лассина Траоре]] {{гол|16}}<br>[[Арсен Куасси]] {{гол|85}} |стадион = [[Мохамед V (стадион)| Мохамед V]], [[Касабланка]] |көрермендер = }} === F тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Кот-д’Ивуар}}|2|1|0|5|3|түс=#ccffcc}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Камерун}}|2|1|0|4|2|түс=#ccffcc}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Мозамбик}}|1|0|2|4|5|түс=#ccffcc}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Габон}}|0|0|3|4|7|түс=#ffdede}} {{ФутболКестеСоңы}} {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[24 желтоқсан]] [[2025 жыл]]<br>18:30 |команда1 ={{футбол|Кот-д’Ивуар|||R}} |команда2 ={{футбол|Мозамбик}} |есеп = 1:0 |голдар1 = [[ Амад Диалло]] {{гол|49}} |голдар2 = |стадион = [[Марракеш (стадион)|Марракеш]], [[Марракеш]] |көрермендер = 13 041 }} {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[24 желтоқсан]] 2025<br>21:00 |команда1 ={{футбол|Камерун|||R}} |команда2 = {{футбол|Габон}} |есеп = 1:0 |голдар1 = [[ Карл Этта Эйонг]] {{гол|6}} |голдар2 = |стадион = [[Адрар (стадион)| Адрар]], [[Агадир]] |көрермендер = 35 200 }} ---- {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[28 желтоқсан]] 2025<br>13:30 |команда1 ={{футбол|Габон|||R}} |команда2 = {{футбол|Мозамбик}} |есеп = 2:3 |голдар1 = [[ Пьер-Эмерик Обамеянг]] {{гол|45+3}}<br>[[ Алекс Йован Кевин Мукету-Муссунда]] {{гол|76}} |голдар2 = [[ Фейсал Бангал]] {{гол|37}}<br>[[ Жени Катаму]] {{гол|42|пен.}}<br>[[ Диогу Калила]] {{гол|52}} |стадион = [[Адрар (стадион)|Адрар]], [[Агадир]] |көрермендер = 9 796 |судья = {{Флаг Туниса}} Мехрез Мелки }} {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[28 желтоқсан]] [[2025 жыл]]<br>21:00 |команда1 ={{футбол|Кот-д’Ивуар|||R}} |команда2 ={{футбол|Камерун}} |есеп = 1:1 |голдар1 = [[ Амад Диалло]] {{гол|51}} |голдар2 = [[ Гислен Конан]] {{гол|56|авт.}} |стадион = [[Марракеш (стадион)| Марракеш]], [[Марракеш]] |көрермендер = 35 165 }} ---- {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[31 желтоқсан]] [[2025 жыл]]<br>20:00 |команда1 ={{футбол|Габон|||R}} |команда2 ={{футбол|Кот-д’Ивуар}} |есеп = 2:3 |голдар1 = [[ Гелор Канга]] {{гол|11}}<br>[[ Дени Буанга]] {{гол|21}} |голдар2 = [[ Жан-Филипп Крассо]] {{гол|44}}<br>[[ Эванн Гессан]] {{гол|84}}<br>[[ Базумана Туре]] {{гол|90+1}} |стадион = [[Марракеш (стадион)|Марракеш]], [[Марракеш]] |көрермендер = 20 838 }} {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[31 желтоқсан]] 2025<br>20:00 |команда1 ={{футбол|Мозамбик|||R}} |команда2 = {{футбол|Камерун}} |есеп = 1:2 |голдар1 = [[ Жени Катаму]] {{гол|23}} |голдар2 = [[Нене (футболшы, 1996)|Нене]] {{гол|28|авт.}}<br>[[Кристиан Кофан]] {{гол|55}} |стадион = [[Адрар (стадион)|Адрар]], [[Агадир]] |көрермендер = 13 093 }} ---- == 1/8 финал == {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[3 қаңтар]] [[2026 жыл]]<br>17:00 |команда1 ={{футбол|Сенегал|||R}} |команда2 ={{футбол|Судан}} |есеп = 3-1 |голдар1 =[[Пап Гейе]] {{гол|29||45+3}}<br>[[Ибраим Мбайе]] {{гол|77}} |голдар2 = [[Амир Абдалла]] {{гол|6}} |стадион = [[Ибн Баттута (стадион)|Ибн Баттута]], [[Танжер]] |көрермендер =30 045 |төреші = }} ---- {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[3 қаңтар]] [[2026 жыл]]<br>20:00 |команда1 ={{футбол|Мали|||R}} |команда2 ={{футбол|Тунис}} |есеп = 1-1 |голдар1 =[[Лассин Синайоко]] {{гол|90+6|пен}} |голдар2 = [[Фирас Шауат]] {{гол|88}} |стадион = [[Мохамед V (стадион)|Мохамед V]], [[Касабланка]] |көрермендер =41982 |пенальти = 3:2 }} ---- {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[4 қаңтар]] [[2026 жыл]]<br>17:00 |команда1 ={{футбол|Марокко|||R}} |команда2 ={{футбол|Танзания}} |есеп = 1-0 |голдар1 = [[Браим Диас]] {{гол|64}} |стадион = [[Мулай Абдалла (стадион)|Мулай Абдалла]], [[Рабат (қала)|Рабат]] |көрермендер =63 894 }} ---- {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[4 қаңтар]] [[2026 жыл]]<br>20:00 |команда1 ={{футбол|ОАР|||R}} |команда2 ={{футбол|Камерун}} |есеп = 1-2 |голдар1 =[[Эвиденс Макгопа]] {{гол|88}} |голдар2 = [[Джуниор Тчамадью]] {{гол|34}}<br>[[ Кристиан Кофан]] {{гол|47}} |стадион = [[Әл-Медина (стадион)|Әл-Медина]], [[Рабат (қала)|Рабат]] |көрермендер =14,127 }} ---- {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[5 қаңтар]] [[2026 жыл]]<br>17:00 |команда1 ={{футбол|Мысыр|||R}} |команда2 ={{футбол|Бенин}} |есеп = 3-1 |голдар1 = [[Марван Аттиа|Аттиа]] {{гол|69}}<br>[[Яссер Ибрахим|Ибрахим]] {{гол|97}}<br>[[Мохаммед Салах|Салах]] {{гол|120+3}} |голдар2 = [[Жодель Доссу]] {{гол|83}} |стадион = [[Адрар (стадион)|Адрар]], [[Агадир]] |көрермендер =20191 }} ---- {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[5 қаңтар]] [[2026 жыл]]<br>20:00 |команда1 ={{футбол|Нигерия|||R}} |команда2 ={{футбол|Мозамбик}} |есеп = 4-0 |голдар1 =[[ Адемола Лукман]] {{гол|20}}<br>[[ Виктор Осимхен]] {{гол|25||47}}<br>[[ Акор Адамс]] {{гол|75}} |стадион = [[Фес (стадион)|Фес]], [[Фес]] |көрермендер =14593 }} ---- {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[6 қаңтар]] [[2026 жыл]]<br>17:00 |команда1 ={{футбол|Алжир|||R}} |команда2 ={{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}} |есеп = 1-0 |голдар1 =[[Адиль Бульбина]] {{гол|119}} |стадион = [[Мулай Хассан (стадион)|Мулай Хассан]], [[Рабат (қала)|Рабат]] |көрермендер =18897 }} ---- {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[6 қаңтар]] [[2026 жыл]]<br>20:00 |команда1 ={{футбол|Кот-д’Ивуар|||R}} |команда2 ={{футбол|Буркина-Фасо}} |есеп = 3-0 |голдар1 = [[ Амад Диалло]] {{гол|20}}<br>[[ Ян Дьоманде]] {{гол|32}}<br>[[ Базумана Туре]] {{гол|87}} |стадион = [[Марракеш (стадион)|Марракеш]], [[Марракеш]] |көрермендер =24019 }} == 1/4 финал == {{матч туралы есептеме|фон=#EBF5FF |мерзімі = 9 қаңтар 2025 |команда1 ={{футбол|Мали}} |команда2 ={{футбол|Сенегал}} |есеп =0-1 |голдар1 = |голдар2 = [[Илиман Ндиай]] {{гол|27}} |стадион = Ибн Баттута, [[Танжер]] | көрермендер=32385 }} {{матч туралы есептеме|фон=#EBF5FF |мерзімі = 9 қаңтар 2025 |команда1 ={{футбол|Камерун}} |команда2 ={{футбол|Марокко}} |есеп =0-2 |голдар1 = |голдар2 = [[Браим Диас]] {{гол|26}}<br>[[Исмаэль Сайбари]] {{гол|74}} |стадион =Мулай Абдалла, [[Рабат (қала)|Рабат]] | көрермендер=64178 }} {{матч туралы есептеме |мерзімі = 10 қаңтар 2025 |команда1 ={{футбол|Алжир}} |команда2 ={{футбол|Нигерия}} |есеп =0-2 |голдар1 = |голдар2 =[[Виктор Осимхен]] {{гол|47}}<br>[[Акор Адамс]] {{гол|57}} |стадион =Марракеш, [[Марракеш]] | көрермендер=32452 |фон=#EBF5FF }} {{матч туралы есептеме |мерзімі = 10 қаңтар 2025 |команда1 ={{футбол|Мысыр}} |команда2 ={{футбол|Кот-д’Ивуар}} |есеп =3-2 |голдар1 = [[Омар Мармуш]] {{гол|4}}<br />[[Рами Рабиа]] {{гол|32}}<br />[[Мохаммед Салах]] {{гол|52}} |голдар2 =[[Ахмед Фаттох]] {{гол|40|авт}}<br />[[Гела Дуэ]] {{гол|73}} |стадион =Ибн Баттута, [[Танжер]] | көрермендер=31213 |фон=#EBF5FF }} == Жартылай финал == {{матч туралы есептеме |мерзімі = 14 қаңтар 2025 |команда1 ={{футбол|Сенегал}} |есеп =1:0 |команда2 ={{футбол|Мысыр}} |голдар1 =[[Садио Мане]] {{гол|78}} |стадион =Ибн Баттута, [[Танжер]] |көрермендер =52 079 |фон=#EBF5FF }} {{матч туралы есептеме |мерзімі = 14 қаңтар 2025 |команда1 = {{футбол|Марокко}} |есеп =0:0 |команда2 ={{футбол|Нигерия}} |пенальти =4:2 |стадион =Мулай Абдалла, [[Рабат (қала)|Рабат]] |көрермендер = |фон=#EBF5FF }} == 3 орын == {{матч туралы есептеме |мерзімі = 17 қаңтар 2025 |команда1 ={{футбол|Мысыр}} |есеп =0-0 |команда2 = {{футбол|Нигерия}} |пенальти =2-4 |стадион =[[Мохамед V (стадион)|Мохамед V]], [[Касабланка]] |көрермендер = |фон=#EBF5FF }} == Финал == {{Толық мақала|Африка Ұлттары Кубогы 2025 (финал)}} {{матч туралы есептеме |мерзімі = 18 қаңтар 2025 |команда1 = {{футбол|Сенегал}} |есеп =0-3<ref>https://www.cafonline.com/afcon2025/match-centre?competition=190&season=2025&match=2506825</ref> |команда2 ={{футбол|Марокко}} |голдар1 =[[Пап Гейе]] {{гол|94}} |стадион =Мулай Абдалла, [[Рабат (қала)|Рабат]] |көрермендер = |фон=#EBF5FF }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Африка Ұлттары Кубогы}} [[Санат:Африка Ұлттары Кубогы]] [[Санат:2025 жылғы футбол]] [[Санат:Мароккодағы футбол]] i6aphxgaibni4xdzc109ai7vtboieh5 Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil 3 772784 3576177 3575689 2026-04-03T17:33:19Z Rasulbek Adil 176232 3576177 wikitext text/x-wiki == Дереккөздер == {{жабық}} Мақалаға небір ақпарат қосқанда дереккөздерін көрсеткен жөн. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:23, 2026 ж. ақпанның 1 (+05) :Боқтық сөздер мақаласын кетіріп тастайын ба [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 18:57, 2026 ж. ақпанның 19 (+05) {{жабық-соңы}} == Дереккөздер 2 == {{жабық}} Сіздің қосып жатырғандарыңыз дұрыс емес. Алдымен басқа мақалаларға қараңызшы. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:56, 2026 ж. ақпанның 8 (+05) :Жалқаулық бетін өңдегенде неге дұрыс емес [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 19:32, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) ::Мен дұрыс жазып едім қазір [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 19:35, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) ::Осылай болуы керек: ::Қосқан ақпаратыңыз.[1] ::Ал сіз бұрынғы дереккөздер мен үлгілерді кетіріп тастап, оған қоса дереккөздерді дұрыс қоспай жатырсыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:35, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) :::Мен соны ұмытып кетіп едім [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 19:36, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) ::::Бетті өңдеуі дұрыс па әлде дереккөз дұрыс емес па қайсысы [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 19:38, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) :::::Қазір мен айтқандай қайта салып көріңізші. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:41, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) ::::::Қайта бұғаттамайсыз ба жазып көрсем [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 19:43, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) :::::::Жоқ [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:44, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) ::::::::Енді дұрыс па қарап көріңізші [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 20:30, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) :::::::::Дереккөздерін дұрыс орналастырмағансыз, басқа мақалаларды қарап көріңізші. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:40, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) ::::::::::Басқа мақаланы өңдедім қарап көресіз ба дұрыс па дереккөздер [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:01, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) :::::::::::Жаңа мақалалар өңдедім дұрыс па [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 21:26, 2026 ж. ақпанның 12 (+05) ::::::::::::Тексерілмеген мақала үлгісі жоғарда тұрғаны жақсы. Оған тиіспегеніңіз жөн. Сосын мына «Қазақстан ұлттық энциклопедиясы (ҚҰЭ): "Мораль" және "Этика" баптары, 3-том (1999), моральдық қасиеттерді ұлттық дәстүрлер контекстінде (ар, ұят, намыс) талқылайды» дереккөзі біртүрлі, дереккөз ретінде қабылданбайтын сияқты, мақаладан алып тастадым, дұрыстап қайтадан еңгізсеңіз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:14, 2026 ж. ақпанның 12 (+05) :::::::::::::Уикипедияда марапаттар болу үшін не істеу керек [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:47, 2026 ж. ақпанның 12 (+05) ::::::::::::::Айтасыз ба [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 23:49, 2026 ж. ақпанның 12 (+05) :::::::::::::::Еңбек етіп, жұмыстану керек. Сол кезде марапаттар болады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:55, 2026 ж. ақпанның 12 (+05) ::::::::::::::::Тағы да мақалалар жаздым дұрыс па тексеріңізші [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:43, 2026 ж. ақпанның 13 (+05) :::::::::::::::::Дұрыс па [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 23:58, 2026 ж. ақпанның 13 (+05) ::::::::::::::::::Дереккөздері көрінбейді, басқа мақалаларды қараңыз деп қанша рет айтамын ( [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:00, 2026 ж. ақпанның 14 (+05) :::::::::::::::::::Басқа мақалаларды қарадым өзгеріс жоқ [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:06, 2026 ж. ақпанның 14 (+05) ::::::::::::::::::::Басқа мақалаларды қарадым сосын жаңа мақалалар бастадым дұрыс пв [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:37, 2026 ж. ақпанның 18 (+05) :::::::::::::::::::::Марапат болу үшін уикипедияда қанша ай белсенді болуы керек [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 18:47, 2026 ж. ақпанның 19 (+05) {{жабық-соңы}} == Батыс Қазақстан аймағында қолданылатын сөздері == Қайырлы күн! Біріншіден, тақырыптың атауы дұрыс емес, -і жалғауы артық. Екіншіден, дереккөздеріңіздің қай бетінен алдыңыз, соны көрсетіңіз. Құр кітаптың өзін салып қоймай. Дереккөздің қай бетінен алғаныңызды көрсетпесеңіз, мақала жойылады [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 00:17, 2026 ж. ақпанның 15 (+05) :Көрсетсем мақала жойылмай ма [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:53, 2026 ж. ақпанның 15 (+05) ::Менің басқа мақалаларды жазғаным дұрыс па [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 01:07, 2026 ж. ақпанның 15 (+05) :Perplexity ai дан [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 01:27, 2026 ж. ақпанның 15 (+05) ::Мақаланы өзгерткенде қай кезде жоққа шығарылады [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 20:51, 2026 ж. ақпанның 20 (+05) ::ЖИ құралдарынан алынған жауап дереккөз болып саналмайды. LLM құралдарында галлюцинация болатыны бәрін белгілі. Нақты кітаптарды, олардың бетін көрсетіңіз. Сол кезде қалады. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 05:56, 2026 ж. ақпанның 23 (+05) == Ескерту == Кеш жарық! Жоғарыда айтылған ескертулерді елемейсіз, көмектесейін десек тыңдамайсыз. Сізге дереккөздерді жөндеңіз, дереккөздерді дұрыстап қосыңыз, үлгіні төменге ысырып тастамаңыз деп айттым. Олардың ешқайсысы түзетіліп жатырған жоқ. Мақалаларыңызды тіпті жойыпта жатырған жоқпыз, сізге көп уақыт бердік. Сосын талқылау аяқталды деген үлгі тұрса ол жерге жазбаңыз! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 21:50, 2026 ж. ақпанның 23 (+05) :Дереккөздер дұрыс қостым ғой сонда да жоққа шығара бересіз [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:08, 2026 ж. ақпанның 23 (+05) ::Дұрыс үлгі қоссаңыз санатта өзі автоматты түрде шығады. Қолмен қосып жүрмейсіз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:22, 2026 ж. ақпанның 23 (+05) :::Неге жоққа шығарыла береді [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:35, 2026 ж. ақпанның 24 (+05) ::::Қазіргі өңдемелер дұрыс па мақала жазғандарымның [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 12:38, 2026 ж. ақпанның 28 (+05) :::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] Саламатсыз ба! Кешіріңіз мен беттерге мағынасыздық кірістіріп қойыппын, сізге кешірім сұраймын, сосын уикипедияның ережелерін сақтаймын, енді қайталанбайды! ескертулерді айтқаның орындаймын [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:15, 2026 ж. наурыздың 8 (+05) == Жоққа шығару == {{жабық}} @[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] саламатсыз ба! Джо байден мақаласын неге жоққа шығардыңыз [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:04, 2026 ж. наурыздың 9 (+05) :Мақала жақсы жазылған. 10 дереккөзі бар ақпаратты алып тастап, өзіңіз басқаша қылып жазған екенсіз. Дереккөздеріңізде күмәнді, дұрыс емес-ау. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:16, 2026 ж. наурыздың 9 (+05) ::Тағы мақала жазғанда дереккөздерді дұрыстап жазамын. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:35, 2026 ж. наурыздың 9 (+05) :::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] мақалаларға санат үлгі қоссам жоққа шығармайсыз ба [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:00, 2026 ж. наурыздың 10 (+05) ::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 23:05, 2026 ж. наурыздың 10 (+05) :::::Көріңіз, қарайық. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:06, 2026 ж. наурыздың 10 (+05) ::::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] Атырау облысы мақаласында бірдеңеден қате кетті ме [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:54, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :::::::Иә, неге бар ақпаратты алып тастап жатырсыз? Сол жерін түсінбедім. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:56, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::::::::Өзім басқаша қылып жазғым келеді,сосын бұл мәліметтерге сенімді дереккөз жоқ, егер қателеспесем [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 01:12, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :::::::::Жалпы ол ақпаратты мақалаларды бір шолып шығып тексеріп алсаң болады. Асығыс шешім қабылдамағаның дұрыс. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:14, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::::::::::Жарайды түсіндім. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 01:15, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :::::::::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] мақалада бет ақпаратты алып тастамай қалай өңдеуге болады [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 12:46, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::::::::::::Қате десеңіз алып тастасаңыз болады, ал сіз жасағандай дұрыс нәрсені алып тастап өзіңіздікін қосу біртүрлі көрінеді. Олай жасап керек емес. Қате болса түзетіп жіберіңіз. Ақпаратты алып тастамай қосымша қосуға болады ғой. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:49, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :::::::::::::Түсіндім. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 14:26, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::::::::::::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] тағы мақалаға үлгі қостым қарап жібересіз ба дұрыс па [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 15:43, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :::::::::::::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:34, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::::::::::::::::Ол үлгіні неге қостыңыз? Нені, қай мақалаларды біріктіру керек? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:35, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :::::::::::::::::Жәй қостым [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:37, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::::::::::::::::::Ондай болса өңдемең кері қайтарылды. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:07, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) {{жабық-соңы}} == Батыс Қазақстан аймағында қолданылатын сөздері мақаласын жою == {{жабық}} @[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] Саламатсыз ба! Батыс Қазақстан аймағында қолданылатын сөздері мақаласын жойасыз ба әлде мақала тұра берсін ба [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:53, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :Өзіңіздің емес, қатысушының талқылауына жазыңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:55, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::Жақсы түсіндім. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:57, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) {{жабық-соңы}} == Үлгілер == Тұлғадан басқа әртүрлі үліглер бар. ''Әлмира Тұрсын'' мақаласына кинематограф үлгісін қолдану керек еді. Актриса деген үлгіні дұрыстап қойсаң, дұрыс санаттар пайда болады [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:42, 2026 ж. наурыздың 15 (+05) :@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] актрисаның атын жазу керек пе үлгі қосқанда [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 23:21, 2026 ж. наурыздың 15 (+05) ::Кеш жарық! Мсыал ретінде голливуд актерлеріне қолданған мақалаларды қарап көріңіз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:12, 2026 ж. наурыздың 18 (+05) :::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] егер дұрыс үлгі қоспаса жоққа шығарыла ма [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:51, 2026 ж. наурыздың 18 (+05) == Кері қайтарылды == Сізге берілген мәртебе біржақты қаралған. Кері қайтардым, айтқанымдай өте төмен деңгейдегі кері өзгерістер жасап жатырсыз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 01:02, 2026 ж. наурыздың 29 (+05) :@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] сіздің айтқаныңыз дұрыс бірақ мен AuroWikiBrowser мақалаларын қателерін түзеп шықтым, бірақ өзгерістер бар [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 01:17, 2026 ж. наурыздың 29 (+05) qyo9rngr3j9wag63ch655k2a7jfcwfh 3576178 3576177 2026-04-03T17:33:48Z Rasulbek Adil 176232 [[Арнайы:Үлесі/Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылауы]]) істеген нөмір 3576177 нұсқасын [[Уикипедия:Жоққа шығару|жоққа шығарды]] 3576178 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Rasulbek Adil}} == Дереккөздер == {{жабық}} Мақалаға небір ақпарат қосқанда дереккөздерін көрсеткен жөн. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:23, 2026 ж. ақпанның 1 (+05) :Боқтық сөздер мақаласын кетіріп тастайын ба [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 18:57, 2026 ж. ақпанның 19 (+05) {{жабық-соңы}} == Дереккөздер 2 == {{жабық}} Сіздің қосып жатырғандарыңыз дұрыс емес. Алдымен басқа мақалаларға қараңызшы. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:56, 2026 ж. ақпанның 8 (+05) :Жалқаулық бетін өңдегенде неге дұрыс емес [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 19:32, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) ::Мен дұрыс жазып едім қазір [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 19:35, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) ::Осылай болуы керек: ::Қосқан ақпаратыңыз.[1] ::Ал сіз бұрынғы дереккөздер мен үлгілерді кетіріп тастап, оған қоса дереккөздерді дұрыс қоспай жатырсыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:35, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) :::Мен соны ұмытып кетіп едім [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 19:36, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) ::::Бетті өңдеуі дұрыс па әлде дереккөз дұрыс емес па қайсысы [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 19:38, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) :::::Қазір мен айтқандай қайта салып көріңізші. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:41, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) ::::::Қайта бұғаттамайсыз ба жазып көрсем [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 19:43, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) :::::::Жоқ [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:44, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) ::::::::Енді дұрыс па қарап көріңізші [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 20:30, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) :::::::::Дереккөздерін дұрыс орналастырмағансыз, басқа мақалаларды қарап көріңізші. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:40, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) ::::::::::Басқа мақаланы өңдедім қарап көресіз ба дұрыс па дереккөздер [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:01, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) :::::::::::Жаңа мақалалар өңдедім дұрыс па [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 21:26, 2026 ж. ақпанның 12 (+05) ::::::::::::Тексерілмеген мақала үлгісі жоғарда тұрғаны жақсы. Оған тиіспегеніңіз жөн. Сосын мына «Қазақстан ұлттық энциклопедиясы (ҚҰЭ): "Мораль" және "Этика" баптары, 3-том (1999), моральдық қасиеттерді ұлттық дәстүрлер контекстінде (ар, ұят, намыс) талқылайды» дереккөзі біртүрлі, дереккөз ретінде қабылданбайтын сияқты, мақаладан алып тастадым, дұрыстап қайтадан еңгізсеңіз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:14, 2026 ж. ақпанның 12 (+05) :::::::::::::Уикипедияда марапаттар болу үшін не істеу керек [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:47, 2026 ж. ақпанның 12 (+05) ::::::::::::::Айтасыз ба [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 23:49, 2026 ж. ақпанның 12 (+05) :::::::::::::::Еңбек етіп, жұмыстану керек. Сол кезде марапаттар болады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:55, 2026 ж. ақпанның 12 (+05) ::::::::::::::::Тағы да мақалалар жаздым дұрыс па тексеріңізші [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:43, 2026 ж. ақпанның 13 (+05) :::::::::::::::::Дұрыс па [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 23:58, 2026 ж. ақпанның 13 (+05) ::::::::::::::::::Дереккөздері көрінбейді, басқа мақалаларды қараңыз деп қанша рет айтамын ( [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:00, 2026 ж. ақпанның 14 (+05) :::::::::::::::::::Басқа мақалаларды қарадым өзгеріс жоқ [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:06, 2026 ж. ақпанның 14 (+05) ::::::::::::::::::::Басқа мақалаларды қарадым сосын жаңа мақалалар бастадым дұрыс пв [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:37, 2026 ж. ақпанның 18 (+05) :::::::::::::::::::::Марапат болу үшін уикипедияда қанша ай белсенді болуы керек [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 18:47, 2026 ж. ақпанның 19 (+05) {{жабық-соңы}} == Батыс Қазақстан аймағында қолданылатын сөздері == Қайырлы күн! Біріншіден, тақырыптың атауы дұрыс емес, -і жалғауы артық. Екіншіден, дереккөздеріңіздің қай бетінен алдыңыз, соны көрсетіңіз. Құр кітаптың өзін салып қоймай. Дереккөздің қай бетінен алғаныңызды көрсетпесеңіз, мақала жойылады [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 00:17, 2026 ж. ақпанның 15 (+05) :Көрсетсем мақала жойылмай ма [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:53, 2026 ж. ақпанның 15 (+05) ::Менің басқа мақалаларды жазғаным дұрыс па [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 01:07, 2026 ж. ақпанның 15 (+05) :Perplexity ai дан [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 01:27, 2026 ж. ақпанның 15 (+05) ::Мақаланы өзгерткенде қай кезде жоққа шығарылады [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 20:51, 2026 ж. ақпанның 20 (+05) ::ЖИ құралдарынан алынған жауап дереккөз болып саналмайды. LLM құралдарында галлюцинация болатыны бәрін белгілі. Нақты кітаптарды, олардың бетін көрсетіңіз. Сол кезде қалады. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 05:56, 2026 ж. ақпанның 23 (+05) == Ескерту == Кеш жарық! Жоғарыда айтылған ескертулерді елемейсіз, көмектесейін десек тыңдамайсыз. Сізге дереккөздерді жөндеңіз, дереккөздерді дұрыстап қосыңыз, үлгіні төменге ысырып тастамаңыз деп айттым. Олардың ешқайсысы түзетіліп жатырған жоқ. Мақалаларыңызды тіпті жойыпта жатырған жоқпыз, сізге көп уақыт бердік. Сосын талқылау аяқталды деген үлгі тұрса ол жерге жазбаңыз! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 21:50, 2026 ж. ақпанның 23 (+05) :Дереккөздер дұрыс қостым ғой сонда да жоққа шығара бересіз [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:08, 2026 ж. ақпанның 23 (+05) ::Дұрыс үлгі қоссаңыз санатта өзі автоматты түрде шығады. Қолмен қосып жүрмейсіз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:22, 2026 ж. ақпанның 23 (+05) :::Неге жоққа шығарыла береді [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:35, 2026 ж. ақпанның 24 (+05) ::::Қазіргі өңдемелер дұрыс па мақала жазғандарымның [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 12:38, 2026 ж. ақпанның 28 (+05) :::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] Саламатсыз ба! Кешіріңіз мен беттерге мағынасыздық кірістіріп қойыппын, сізге кешірім сұраймын, сосын уикипедияның ережелерін сақтаймын, енді қайталанбайды! ескертулерді айтқаның орындаймын [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:15, 2026 ж. наурыздың 8 (+05) == Жоққа шығару == {{жабық}} @[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] саламатсыз ба! Джо байден мақаласын неге жоққа шығардыңыз [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:04, 2026 ж. наурыздың 9 (+05) :Мақала жақсы жазылған. 10 дереккөзі бар ақпаратты алып тастап, өзіңіз басқаша қылып жазған екенсіз. Дереккөздеріңізде күмәнді, дұрыс емес-ау. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:16, 2026 ж. наурыздың 9 (+05) ::Тағы мақала жазғанда дереккөздерді дұрыстап жазамын. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:35, 2026 ж. наурыздың 9 (+05) :::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] мақалаларға санат үлгі қоссам жоққа шығармайсыз ба [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:00, 2026 ж. наурыздың 10 (+05) ::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 23:05, 2026 ж. наурыздың 10 (+05) :::::Көріңіз, қарайық. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:06, 2026 ж. наурыздың 10 (+05) ::::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] Атырау облысы мақаласында бірдеңеден қате кетті ме [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:54, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :::::::Иә, неге бар ақпаратты алып тастап жатырсыз? Сол жерін түсінбедім. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:56, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::::::::Өзім басқаша қылып жазғым келеді,сосын бұл мәліметтерге сенімді дереккөз жоқ, егер қателеспесем [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 01:12, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :::::::::Жалпы ол ақпаратты мақалаларды бір шолып шығып тексеріп алсаң болады. Асығыс шешім қабылдамағаның дұрыс. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:14, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::::::::::Жарайды түсіндім. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 01:15, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :::::::::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] мақалада бет ақпаратты алып тастамай қалай өңдеуге болады [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 12:46, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::::::::::::Қате десеңіз алып тастасаңыз болады, ал сіз жасағандай дұрыс нәрсені алып тастап өзіңіздікін қосу біртүрлі көрінеді. Олай жасап керек емес. Қате болса түзетіп жіберіңіз. Ақпаратты алып тастамай қосымша қосуға болады ғой. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:49, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :::::::::::::Түсіндім. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 14:26, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::::::::::::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] тағы мақалаға үлгі қостым қарап жібересіз ба дұрыс па [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 15:43, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :::::::::::::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:34, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::::::::::::::::Ол үлгіні неге қостыңыз? Нені, қай мақалаларды біріктіру керек? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:35, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :::::::::::::::::Жәй қостым [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:37, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::::::::::::::::::Ондай болса өңдемең кері қайтарылды. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:07, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) {{жабық-соңы}} == Батыс Қазақстан аймағында қолданылатын сөздері мақаласын жою == {{жабық}} @[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] Саламатсыз ба! Батыс Қазақстан аймағында қолданылатын сөздері мақаласын жойасыз ба әлде мақала тұра берсін ба [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:53, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :Өзіңіздің емес, қатысушының талқылауына жазыңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:55, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::Жақсы түсіндім. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:57, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) {{жабық-соңы}} == Үлгілер == Тұлғадан басқа әртүрлі үліглер бар. ''Әлмира Тұрсын'' мақаласына кинематограф үлгісін қолдану керек еді. Актриса деген үлгіні дұрыстап қойсаң, дұрыс санаттар пайда болады [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:42, 2026 ж. наурыздың 15 (+05) :@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] актрисаның атын жазу керек пе үлгі қосқанда [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 23:21, 2026 ж. наурыздың 15 (+05) ::Кеш жарық! Мсыал ретінде голливуд актерлеріне қолданған мақалаларды қарап көріңіз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:12, 2026 ж. наурыздың 18 (+05) :::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] егер дұрыс үлгі қоспаса жоққа шығарыла ма [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:51, 2026 ж. наурыздың 18 (+05) == Кері қайтарылды == Сізге берілген мәртебе біржақты қаралған. Кері қайтардым, айтқанымдай өте төмен деңгейдегі кері өзгерістер жасап жатырсыз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 01:02, 2026 ж. наурыздың 29 (+05) :@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] сіздің айтқаныңыз дұрыс бірақ мен AuroWikiBrowser мақалаларын қателерін түзеп шықтым, бірақ өзгерістер бар [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 01:17, 2026 ж. наурыздың 29 (+05) 25fbg91wohw7r4qsrar2ow77krpht96 IMDb нұсқасы бойынша 250 үздік фильм 0 772961 3576525 3559832 2026-04-04T07:56:03Z TalgatSnow 143530 3576525 wikitext text/x-wiki '''IMDb нұсқасы бойынша 250 үздік фильм''' ({{Lang-en|IMDb Top 250}}) — [[Internet Movie Database|IMDb]] сайтына тіркелген келушілер картиналарға қойған бағалар негізінде қалыптасатын әлемдегі ең үздік [[Көркем фильм|көркем фильмдер]]дің тізімі.<ref>{{cite web|title=Top 250 as rated by IMDb Users|url=https://www.imdb.com/chart/top|publisher=[[IMDb|imdb.com]]|accessdate=2021-03-21|lang=en|archivedate=2019-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191112080254/https://www.imdb.com/chart/top|url-status=live}}</ref> Негізгі жалпы тізімнен басқа, IMDb-де жанрлар, онжылдықтар және дауыс берушілердің жасы мен жынысы бойынша жеке рейтингтер жасалады. Сондай-ақ, «IMDb бойынша ең нашар 100 фильм» рейтингі,<ref>{{Cite web|url=http://www.imdb.com/chart/bottom|title=IMDb Bottom 100|author=IMDb Users|website=IMDb|accessdate=2022-06-18|archivedate=2015-10-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151018024531/http://www.imdb.com/chart/bottom|url-status=live}}</ref> сондай-ақ «IMDb бойынша ең жақсы 250 серия» рейтингі бар.<ref>{{Cite web|url=http://www.imdb.com/chart/toptv/|title=Top 250 TV Shows|author=IMDb Users|website=IMDb|accessdate=2022-06-18|archivedate=2016-06-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160627120153/http://www.imdb.com/chart/toptv/|url-status=live}}</ref> == Санау формуласы == Фильмдер рейтингін есептеу келесі формула бойынша [[Шешімді байес бағалауы|шынайы]] [[Шешімді байес бағалауы|байес бағасы]] негізінде жүргізіледі: : <math>W = {RV + CM\over V+M}\ </math> қайда: * W — соңғы рейтинг; * V — фильмге берілген дауыстар саны; * M — рейтингке қосу үшін ең аз дауыс саны; * M = 25 000; * R — фильмнің орташа бағасы (он балдық шкала бойынша); * C — барлық фильмдердің орташа бағасы. Бұл тек тұрақты дауыс беретін [[Internet Movie Database|IMDb]] сайтына тіркелген келушілердің дауыстарын ескереді. == 2025 жылғы 1 желтоқсандағы жағдай == {| class="sortable mw-collapsible standard" width="95%" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" align="centre" !Орын !Фильм атауы !Түпнұсқа атауы !Жыл !Ел(дер) !Режиссер(лер) !IMDb нұсқасы бойынша жанрлар |- |1 |[[Шоушенктен қашу]] |{{Lang-en|Shawnshank Redemption}} |[[1994 жылы кинода|1994]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Фрэнк Дарабонт]] |[[эпикалық фильм]], [[тарихи драма]], [[түрме драмасы]], [[драма]] |- |2 |[[Өкіл әке (фильм)|Өкіл әке]] |{{Lang-en|The Godfather Part 1}} |[[1972 жылы кинода|1972]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Фрэнсис Форд Коппола]] |[[эпикалық фильм]], [[гангстерлік фильм]], [[Трагедия|фильм-трагедия]], [[Детективті фильм|детектив]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |3 |[[Қара сері]] |{{Lang-en|The Dark Knight}} |[[2008 жылы кинода|2008]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br>{{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]] |[[Кристофер Нолан]] |эпикалық атыс-шабыс, [[эпикалық фильм]], [[супер қаһарман фильмі]], [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Детективті фильм|детектив]], [[Драмалық фильм|драма]], [[триллер]] |- |4 |[[Өкіл әке 2]] |{{Lang-en|The Godfather Part 2}} |[[1974 жылы кинода|1974]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Фрэнсис Форд Коппола]] |[[эпикалық фильм]], [[гангстерлік фильм]], [[Трагедия|фильм-трагедия]], [[Детективті фильм|детектив]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |5 |[[12 ашулы кісі (фильм, 1957)|12 ашулы кісі]] |{{Lang-en|12 Angry Men}} |[[1957 жылы кинода|1957]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Сидни Люмет]] |заңды драма, [[психологиялық драма]], [[Детективті фильм|детектив]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |6 |[[Сақиналар әміршісі: Патшаның оралуы]] |{{Lang-en|The Lord of the Rings: The Return of the King}} |[[2003 жылы кинода|2003]] |{{flagicon|NZL}} [[Жаңа Зеландия]]<br>{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br>{{flagicon|GER}} [[Германия]] |[[Питер Джексон]] |шытырман оқиғалы киноэпопея, [[эпикалық фильм]], қиял-ғажайып киноэпопея, [[Тау фильмі|тау шытырман оқиғасы]], іздеу туралы фильм, «[[қылыш пен бақсылық]]<nowiki/>», [[Трагедия|фильм-трагедия]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиғалы]], [[Драмалық фильм|драма]], [[қиял-ғажайып фильм]] |- |7 |[[Шиндлердің тізімі]] |{{Lang-en|Schindler's List}} |[[1993 жылы кинода|1993]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Стивен Спилберг]] |[[деректі драма|докудрама]], [[эпикалық фильм]], [[тарихи киноэпопея]], [[тарихи драма]], [[түрме драмасы]], [[өмірбаяндық фильм]], [[Драмалық фильм|драма]], [[Тарихи фильм|тарихи]] [[Тарихи фильм|фильм]] |- |8 |[[Сақиналар әміршісі: Сақина бауырластығы]] |{{Lang-en|The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring}} |[[2001 жылы кинода|2001]] |{{flagicon|NZL}} [[Жаңа Зеландия]]<br>{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Питер Джексон]] |шытырман оқиғалы киноэпопея, [[эпикалық фильм]], қиял-ғажайып киноэпопеясы, іздеу туралы фильм, «[[қылыш пен бақсылық]]<nowiki/>», [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиғалы]], [[Драмалық фильм|драма]], [[қиял-ғажайып фильм]] |- |9 |[[Қойыртпақ шығарма]] |{{Lang-en|Pulp Fiction}} |[[1994 жылы кинода|1994]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Квентин Тарантино]] |[[Қара әзіл|қара комедия]], есірткі қылмысы туралы фильм, [[гангстерлік фильм]], [[Детективті фильм|детектив]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |10 |[[Жақсы, жаман, жауыз]] |{{Lang-it|Il buono, il brutto, il cattivo}}, {{Lang-en|The Good, the Bad and the Ugly}} |[[1966 жылы кинода|1966]] |{{flagicon|ITA}} [[Италия]]<br>{{flagicon|ESP|1945}} [[Испания]]<br>{{flagicon|FRG}} [[Германия Федеративтік Республикасы (1949—1990)|ГФР]]<br>{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Серджо Леоне]] |шытырман оқиғалы киноэпопея, шөлдегі шытырман оқиғалар туралы фильм, эпикалық фильм, [[тарихи драма]], іздеу туралы фильм, [[спагетти-вестерн]], вестерн-киноэпопея, [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиғалы]], [[Драмалық фильм|драма]], [[вестерн]] |- |11 |[[Сақиналар әміршісі: Екі қамал]] |{{Lang-en|The Lord of the Rings: The Two Towers}} |[[2002 жылы кинода|2002]] |{{flagicon|NZL}} [[Жаңа Зеландия]]<br>{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br>{{flagicon|GER}} [[Германия]] |[[Питер Джексон]] |шытырман оқиғалы киноэпопея, [[қараңғы қиял-ғажайып]], [[эпикалық фильм]], қиял-ғажайып киноэпопея, іздеу туралы фильм, «[[қылыш пен бақсылық]]<nowiki/>», [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиғалы]], [[Драмалық фильм|драма]], [[қиял-ғажайып фильм]] |- |12 |[[Форрест Гамп]] |{{Lang-en|Forrest Gump}} |[[1994 жылы кинода|1994]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Роберт Земекис]] |[[эпикалық фильм]], [[Драмалық фильм|драма]], [[романтикалық фильм]] |- |13 |[[Төбелес клубы]] |{{Lang-en|Fight Club}} |[[1999 жылы кинода|1999]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br>{{flagicon|GER}} [[Германия]] |[[Дэвид Финчер]] |[[психологиялық драма]], жұмыс орнындағы драма, [[Драмалық фильм|драма]] |- |14 |[[Бастау (фильм, 2010)|Бастау]] |{{Lang-en|Inception}} |[[2010 жылы кинода|2010]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br>{{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]] |[[Кристофер Нолан]] |эпикалық атыс-шабыс, шытырман оқиғалы киноэпопеясы, [[психологиялық триллер]], ғылыми-фантастикалық киноэпопея, [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиғалы]], [[Ғылыми-фантастикалық фильм|ғылыми-фантастика]], [[триллер]] |- |15 |[[Жұлдызды соғыстар: Эпизод V - Империяның кері соққысы|Жұлдызды соғыстар. V Эпизод: Империяның кері соққысы]] |{{Lang-en|The Empire Strikes Back}} |[[1980 жылы кинода|1980]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Ирвин Кершнер]] |эпикалық атыс-шабыс, шытырман оқиғалы киноэпопеясы, [[қараңғы қиял-ғажайып]], атыс-шабыс киноэпопеясы, іздеу туралы фильм, ғылыми-фантастикалық киноэпопея, ғарыш туралы фантастикалық фильм, «[[қылыш пен бақсылық]]<nowiki/>», [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[шытырман оқиғалы фильм]] |- |16 |[[Матрица (фильм)|Матрица]] |{{Lang-en|The Matrix}} |[[1999 жылы кинода|1999]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br>{{flagicon|AUS}} [[Аустралия]] |[[Лана және Лилли Вачовски|Вачовскилер]] |эпикалық атыс-шабыс, [[жасанды интеллект туралы фильм]], [[киберпанк]], [[антиутопия]], [[Ган-ката|ган-фу]], [[жекпе-жек туралы фильм]], [[ғылыми-фантастикалық киноэпопея]], [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Ғылыми-фантастикалық фильм|ғылыми фантастика]] |- |17 |[[Жақсы жігіттер]] |{{Lang-en|Goodfellas}} |[[1990 жылы кинода|1990]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Мартин Скорсезе]] |[[деректі драма|докудрама]], [[гангстерлік фильм]], [[тру-крайм]], [[Өмірбаяндық фильм|байопик]], [[Детективті фильм|детектив]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |18 |[[Интерстеллар (фильм)|Интерстеллар]] |{{Lang-en|Interstellar}} |[[2014 жылы кинода|2014]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br>{{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]] |[[Кристофер Нолан]] |шытырман оқиғалы киноэпопеясы, [[эпикалық фильм]], іздеу туралы фильм, ғылыми-фантастикалық кино эпопеясы, ғарыш туралы фантастикалық фильм, [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиғалы]], [[Драмалық фильм|драма]], [[Ғылыми-фантастикалық фильм|ғылыми-фантастика]] |- |19 |[[Көкектің ұясы (фильм)|Көкектің ұясы]] |{{Lang-en|One Flew Over the Cuckoo's Nest}} |[[1975 жылы кинода|1975]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Милош Форман]] |[[медициналық драма]], [[психологиялық драма]], [[Драмалық фильм|драма]], [[қара комедия]] |- |20 |[[Жеті (фильм)|Жеті]] |{{Lang-en|Seven}} |[[1995 жылы кинода|1995]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Дэвид Финчер]] |[[полициялық драма]], [[қатал детектив]], [[заңдық драма]], [[полициялық процедурал]], [[психологиялық триллер]], {{iw|сериялық өлтіруші туралы фильм|сериялық өлтіруші туралы фильм|de|Serial-Killer-Film}}, [[Детективті фильм|детектив]], [[Драмалық фильм|драма]], [[құпия фильм]], [[триллер]] |- |21 |[[Осынау ғажайып өмір]] |{{Lang-en|It's a Wonderful Life}} |[[1946 жылы кинода|1946]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Фрэнк Капра]] |оптимистік романтикалық фильм, мереке туралы отбасылық фильм, мереке романтикалық туралы фильм, [[психологиялық драма]], [[Драмалық фильм|драма]], [[отбасылық фильм]], [[қиял-ғажайып фильм]], [[Мереке туралы фильм|мереке]] [[Мереке туралы фильм|туралы фильм]], [[романтикалық фильм]] |- |22 |[[Қозылар үнсіздігі]] |{{Lang-en|The Silence of the Lambs}} |[[1991 жылы кинода|1991]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Джонатан Демми]] |[[полициялық процедурал]], [[психологиялық драма]], [[психологиялық триллер]], {{iw|сериялық өлтіруші фильм|сериялық өлтіруші фильм|de|Serial-Killer-Film}}, [[детективті фильм|детектив]], [[драмалық фильм|драма]], [[триллер]] |- |23 |[[Жеті самурай (фильм, 1954)|Жеті самурай]] |{{Lang-jp|七人の侍}} |[[1954 жылы кинода|1954]] |{{flagicon|Japan|1870}} [[Жапония]] |[[Акира Куросава]] |эпикалық атыс-шабыс, [[эпикалық фильм]], [[тарихи драма]], [[драмалық фильм|драма]] |- |24 |[[Қатардағы жауынгер Райанды құтқару]] |{{Lang-en|Saving Private Ryan}} |[[1998 жылы кинода|1998]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Стивен Спилберг]] |[[эпикалық фильм]], [[тарихи драма]], соғыс туралы киноэпопея, [[драмалық фильм|драма]], [[соғыс фильмі]] |- |25 |[[Жасыл миль (фильм)|Жасыл миль]] |{{Lang-en|The Green Mile}} |[[1999 жылы кинода|1999]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Фрэнк Дарабонт]] |[[тарихи драма]], [[түрме фильмі|түрме драмасы]], [[мистикалық фильм]], [[Трагедия|трагедия фильмі]], [[Детективті фильм|детектив]], [[драмалық фильм|драма]], [[қиял-ғажайып фильм]], [[фильм-құпия]] |- |26 |[[Құдай қаласы]] |{{Lang-pt|Cidade de Deus}} |[[2002 жылы кинода|2002]] |{{flagicon|BRA}} [[Бразилия]]<br>{{flagicon|FRA}} [[Франция]]<br>{{flagicon|GER}} [[Германия]]<br>{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Фернанду Мейреллиш]] |{{iw|капер-фильм|капер-фильм|en|Caper story}}, [[есею туралы фильм]], [[гангстерлік фильм]], [[Детективті фильм|детектив]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |27 |[[Көркем тіршілік]] |{{Lang-it|La vita è bella}} |[[1997 жылы кинода|1997]] |{{flagicon|ITA}} [[Италия]] |[[Роберто Бениньи]] |[[тарихи драма]], [[Трагедия|фильм-трагедия]], [[Романтикалық фильм|романтикалық драма]], [[кинокомедия]], [[Драмалық фильм|драма]], [[романтикалық фильм]], [[әскери фильм]] |- |28 |[[Терминатор 2: Ғарасат күні]] |{{Lang-en|Terminator 2: Judgement Day}} |[[1991 жылы кинода|1991]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Джеймс Кэмерон]] |эпикалық атыс-шабыс, [[Жасанды интеллект|жасанды интеллект туралы фильм]], [[киберпанк]], [[антиутопия]], ғылыми-фантастикалық киноэпопея, уақыт саяхаты туралы фильм, [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиғалы]], [[Ғылыми-фантастикалық фильм|ғылыми фантастика]] |- |29 |[[Жұлдызды соғыстар: Эпизод IV - Жаңа үміт]] |{{Lang-en|Star Wars: Episode IV – A New Hope}} |[[1977 жылы кинода|1977]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Джордж Лукас]] |эпикалық атыс-шабыс, шытырман оқиғалы киноэпопеясы, қиял-ғажайып киноэпопеясы, іздеу туралы фильмі, ғылыми фантастикалық киноэпопеясы, ғарыш туралы фантастикалық фильм, «[[Қылыш пен бақсылық|Қылыш пен бақсылық]]», [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[қиял-ғажайып фильм]] |- |30 |[[Болашаққа оралу]] |{{Lang-en|Back to the Future}} |[[1985 жылы кинода|1985]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Роберт Земекис]] |шытырман оқиғалы комедия, жасөспірімдер шытырман оқиғалы фильм, [[Жасөспірімдер ситкомы|жасөспірімдер комедиясы]], уақыт саяхаты туралы фильм, қалалық шытырман оқиғалы фильм, [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[кинокомедия]], [[Ғылыми-фантастикалық фильм|ғылыми фантастика]] |- |31 |[[Елес ерткен]] |{{Lang-jp|千と千尋の神隠し}} |[[2001 жылы кинода|2001]] |{{flagicon|Japan}} [[Жапония]] |[[Хаяо Миядзаки]] |[[аниме]], [[есею туралы фильм]], [[ертегі фильмі]], [[салынған анимациялау]], іздеу туралы фильм, [[мистикалық фильм]], [[шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[мультфильм]], [[отбасылық фильм]], [[қиял-ғажайып фильм]] |- |32 |[[Пианист (фильм)|Пианист]] |{{Lang-en|The Pianist}} |[[2002 жылы кинода|2002]] |{{flagicon|FRA}} [[Франция]]<br>{{flagicon|GER}} [[Германия]]<br>{{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]]<br>{{flagicon|POL}} [[Польша]] |[[Роман Полански]] |[[Деректі драма|докудрама]], [[эпикалық фильм]], [[тарихи драма]], [[Трагедия|трагедиялық фильм]], соғыс туралы киноэпопеясы, [[өмірбаяндық фильм|байопик]], [[драмалық фильм|драма]], [[музыкалық фильм]], [[соғыс фильмі]] |- |33 |[[Гладиатор (фильм, 2000)|Гладиатор]] |{{Lang-en|Gladiator}} |[[2000 жылы кинода|2000]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br>{{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]] |[[Ридли Скотт]] |эпикалық атыс-шабыс, шытырман оқиғалы киноэпопея, [[эпикалық фильм]], [[тарихи драма]], [[Пеплум (жанр)|пеплум]], [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |34 |[[Паразиттер (фильм)|Паразиттер]] |{{Lang-ko|기생충}} |[[2019 жылы кинода|2019]] |{{nowrap|{{flagicon|KOR}} [[Корея Республикасы]]}} |[[Пон Джун Хо|Пон Чжун Хо]] |[[Қара әзіл|қара комедия]], [[Корея Республикасының телехикаялары|K-drama]], [[психологиялық триллер]], [[Трагедия|трагедиялық фильм]], [[драмалық фильм|драма]], [[триллер]] |- |35 |[[Психо]] |{{Lang-en|Psycho}} |[[1960 жылы кинода|1960]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Альфред Хичкок]] |[[Психологиялық қасірет|психологиялық қасірет]], [[психологиялық триллер]], [[Слэшер (жанр)|слэшер]], [[мистикалық триллер]], [[Қорқынышты фильм|хоррор]], [[құпия фильм]], [[триллер]] |- |36 |[[Жарқырауық қоңыздар қабірі]] |{{Lang-jp|火垂るの墓}} |[[1988 жылы кинода|1988]] |{{Байрақ|Жапония}} |[[Исао Такахата]] |[[ересек анимациялау]], [[аниме]], [[салынған анимациялау]], [[тарихи драма]], [[мультфильм]], [[драмалық фильм|драма]], [[соғыс фильмі]] |- |37 |[[Арыстан Патша (фильм, 1994)|Арыстан патша]] |{{Lang-en|The Lion King}} |[[1994 жылы кинода|1994]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Роджер Аллерс]], [[Роб Минкофф]] |жануарлар шытырман оқиғалары туралы фильм, [[есею туралы фильм]], [[салынған анимациялаусы]], джунглидегі шытырман оқиғалар туралы филь, [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[мультфильм]], [[Драмалық фильм|драма]], [[отбасылық фильм]], [[қиял фильм]], [[мюзикл]] |- |38 |[[Харакири (фильм, 1962)|Харакири]] |{{Lang-jp|切腹}} |[[1962 жылы кинода|1962]] |{{Байрақ|Жапония}} |[[Масаки Кобаяси]] |[[тарихи драма]], [[драмалық фильм|драма]], [[құпия фильм]] |- |39 |[[Жолдан тайғандар]] |{{Lang-en|The Departed}} |[[2006 жылы кинода|2006]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br>{{flagicon|HKG}} [[Гонконг]] |[[Мартин Скорсезе]] |[[полициялық драма]], [[эпикалық фильм]], [[гангстерлік фильм]], [[детективті фильм|детектив]], [[драмалық фильм|драма]], [[триллер]] |- |40 |[[Шабыт (фильм)|Шабыт]] |{{Lang-en|Whiplash}} |[[2014 жылы кинода|2014]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Дэмьен Шазелл|Дамьен Шазель]] |[[психологиялық драма]], [[Драмалық фильм|драма]], [[музыкалық фильм]] |- |41 |[[Престиж (фильм)|Престиж]] |{{Lang-en|The Prestige}} |[[2006 жылы кинода|2006]] |{{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]]<br>{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Кристофер Нолан]] |[[тарихи драма]], [[стимпанк]], [[Трагедия|фильм-трагедия]], [[Драмалық фильм|драма]], [[фильм-құпия]], [[ғылыми-фантастикалық фильм|ғылыми-фантастика]], [[триллер]] |- |42 |[[Америкалық Икс тарихы]] |{{Lang-en|American History X}} |[[1998 жылы кинода|1998]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Тони Кэй (режиссер)|Тони Кэй]] |[[Түрме фильмі|түрме драмасы]], [[Трагедия|трагедия фильмі]], [[Детектив фильмі|детектив]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |43 |[[Леон (фильм)|Леон]] |{{Lang-en|Léon}} |[[1994 жылы кинода|1994]] |{{flagicon|FRA}} [[Франция]]<br>{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Люк Бессон]] |[[Гангстер фильмі|гангстерлік фильм]], жалғыз жауынгер туралы фильм, [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Детективті фильм|детектив]], [[Драмалық фильм|драма]], [[триллер]] |- |44 |[[Өрмекші Адам: Ғаламдар арасында]] |{{Lang-en|Spider-Man: Across The Spider-Verse}} |[[2023 жылы кинода|2023]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |{{iw|Жуакин Душ Сантуш|Жуакин Душ Сантуш|en|Joaquim Dos Santos}}, {{iw|Кэмп Пауэрс|Кэмп Пауэрс|en|Kemp Powers}}, Джастин Томпсон |[[компьютерлік анимациялау]], [[суперқаһарман фильмі]], [[мистикалық фильм]], жасөспірімдердің шытырман оқиғалы фильмі, қалалық шытырман оқиғалы туралы фильм, [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[мультфильм]], [[отбасылық фильм]], [[қиял-ғажайып фильм]] |- |45 |[[Парадизо жаңа кинотеатр|«Парадизо» жаңа кинотеатр]] |{{Lang-it|Nuovo Cinema Paradiso}} |[[1988 жылы кинода|1988]] |{{flagicon|ITA}} [[Италия]]<br>{{flagicon|FRA}} [[Франция]] |[[Джузеппе Торнаторе]] |[[есею туралы фильм]], [[Драмалық фильм|драма]], [[романтикалық фильм]] |- |46 |[[Касабланка (фильм)|Касабланка]] |{{Lang-en|Casablanca}} |[[1942 жылы кинода|1942]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Майкл Кёртиц]] |[[Драмалық фильм|драма]], [[романтикалық фильм]], [[соғыс фильмі]] |- |47 |[[1+1 (Фильм)|1+1]] |{{Lang-fr|Intouchables}} |[[2011 жылы кинода|2011]] |{{flagicon|FRA}} [[Франция]] |[[Оливье Накаш]], [[Эрик Толедано]] |[[Деректі драма|докудрама]], [[кинокомедия]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |48 |[[Күдікті тұлғалар]] |{{Lang-en|The Usual Suspects}} |[[1995 жылы кинода|1995]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br>{{flagicon|GER}} [[Германия]] |[[Брайан Сингер]] |[[гангстерлік фильм]], [[тонау фильмі]], [[психологиялық драма]], [[психологиялық триллер]], [[мистикалық триллер]], тергеу туралы фильм, [[детективті фильм|детектив]], [[Драмалық фильм|драма]], [[құпия фильм]], [[триллер]] |- |49 |[[Бөтен (фильм)|Бөтен]] |{{Lang-en|Alien}} |[[1979 жылы кинода|1979]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br>{{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]] |[[Ридли Скотт]] |[[киберпанк]], [[құбыжық туралы фильм]], ғарыш туралы фантастикалық фильм, [[қорқынышты фильм|хоррор]], [[ғылыми-фантастикалық фильм|ғылыми фантастика]] |- |50 |[[Жаңа уақыттар (фильм)|Жаңа уақыттар]] |{{Lang-en|Modern Times}} |[[1936 жылы кинода|1936]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Чарли Чаплин]] |[[буффонада]], [[кинокомедия]], [[Драмалық фильм|драма]], [[романтикалық фильм]] |- |51 |[[Аулаға терезе]] |{{Lang-en|Rear Window}} |[[1954 жылы кинода|1954]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Альфред Хичкок]] |[[мистикалық триллер]], [[Драмалық фильм|драма]], [[құпия фильм]], [[триллер]] |- |52 |[[Джанго кісен ашқан]] |{{Lang-en|Django Unchained}} |[[2012 жылы кинода|2012]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Квентин Тарантино]] |[[Қара әзіл|қара комедия]], [[эпикалық фильм]], [[тарихи драма]], вестерн-киноэпопея, [[кинокомедия]], [[Драмалық фильм|драма]], [[вестерн]] |- |53 |[[Бір кездері Жабайы Батыста]] |{{Lang-it|C'era una volta il West}}, {{Lang-en|Once Upon A Time In The West}} |[[1968 жылы кинода|1968]] |{{flagicon|ITA}} [[Италия]]<br>{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Серджо Леоне]] |шөл шытырман оқиғасы туралы фильм, [[спагетти-вестерн]], вестерн-киноэпопея, [[Драмалық фильм|драма]], [[вестерн]] |- |54 |[[Үлкен қала оттары]] |{{Lang-en|City Lights: A Comedy Romance in Pantomime}} |[[1931 жылы кинода|1931]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Чарли Чаплин]] |оптимистік романтикалық фильм, [[романтикалық комедия]], [[буффонада]], [[кинокомедия]], [[Драмалық фильм|драма]], [[романтикалық фильм]] |- |55 |[[Бүгінгі Апокалипсис]] |{{Lang-en|Apocalypse Now}} |[[1979 жылы кинода|1979]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Фрэнсис Форд Коппола]] |шытырман оқиғалы киноэпопея, [[эпикалық фильм]], [[психологиялық драма]], іздеу туралы фильм, соғыс туралы киноэпопея, [[Драмалық фильм|драма]], [[құпия фильм]], [[соғыс фильмі]] |- |56 |[[ВАЛЛ-И]] |{{Lang-en|WALL-E}} |[[2008 жылы кинода|2008]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Эндрю Стэнтон]] |шытырман оқиғалы киноэпопея, [[Жасанды интеллект|жасанды интеллект туралы фильм]], [[компьютерлік анимациялау]], [[дистопия]], ғарыш туралы фантастикалық фильм, [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[мультфильм]], [[отбасылық фильм]], [[Ғылыми-фантастикалық фильм|ғылыми фантастика]] |- |57 |[[Мементо]] |{{Lang-en|Memento}} |[[2000 жылы кинода|2000]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Кристофер Нолан]] |[[психологиялық триллер]], [[мистикалық триллер]], [[құпия фильм]], [[триллер]] |- |58 |[[Дөң: Екінші бөлім]] |{{Lang-en|Dune: Part Two}} |[[2024 жылы кинода|2024]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Дени Вильнёв]] |эпикалық атыс-шабыс, шөлдегі шытырман оқиғалар туралы фильм, [[эпикалық фильм]], ғылыми-фантастикалық киноэпопея, ғарыш туралы фантастикалық фильм, [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|приключение]], [[Драмалық фильм|драма]], [[Ғылыми-фантастикалық фильм|ғылыми-фантастика]] |- |59 |[[Индиана Джонс: Жоғалған кемені іздеу]] |{{Lang-en|Raiders of the Lost Ark}} |[[1981 жылы кинода|1981]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Стивен Спилберг]] |шытырман оқиғалы киноэпопея, шөлді шытырман оқиғалы туралы фильм, саяхат туралы фильм, іздеу туралы фильм, [[Атыс-шабыс фильмі|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиғалы]] |- |60 |[[Кек алушылар: Шексіздік соғысы]] |{{Lang-en|Avengers: Infinity War}} |[[2018 жылы кинода|2018]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Ағайынды Руссо]] |ғарыш туралы фантастикалық фильм, [[супер қаһарман фильм]], [[Атыс-шабыс фильмі|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|ышытырман оқиғалы]], [[Ғылыми-фантастикалық фильм|ғылыми-фантастика]] |- |61 |[[Өзгелер өмірі]] |{{Lang-de|Das Leben der Anderen}}, {{Lang-en|The Lives of Others}} |[[2006 жылы кинода|2006]] |{{flagicon|GER}} [[Германия]] |[[Флориан Хенкель фон Доннерсмарк]] |[[саяси триллер]], [[психологиялық драма]], [[тыңшылық фильм]], [[Драмалық фильм|драма]], [[құпия фильм]], [[триллер]] |- |62 |[[Өрмекші Адам: Ғаламдар арқылы]] |{{Lang-en|Spider-Man: Into the Spider-Verse}} |[[2018 жылы кинода|2018]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Боб Персичетти]] |[[компьютерлік анимациялау]], [[супер қаһарман фильм]], [[мистикалық фильм]], жасөспірімдердің шытырман оқиғалы фильмі, қалалық шытырман оқиғалы туралы фильм, [[Атыс-шабыс фильмі|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[мультфильм]], [[кинокомедия]], [[отбасылық фильм]] |- |63 |[[Сансет бульвары (фильм)|Сансет бульвары]] |{{Lang-en|Sunset Boulevard}} |[[1950 жылы кинода|1950]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Билли Уайлдер]] |[[нуар]], [[психологиялық драма]], [[шоу-бизнес туралы фильм]], [[Трагедия|фильм-трагедия]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |64 |[[Айыптау куәгері]] |{{Lang-en|Witness for the Prosecution}} |[[1957 жылы кинода|1957]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Билли Уайлдер]] |[[құқықтық драма]], заңды триллер, [[Мұны кім жасады?|тергеу туралы фильм]], [[Детективті фильм|детектив]], [[Драмалық фильм|драма]], [[фильм-құпия]], [[триллер]] |- |65 |[[Даңқ жолдары]] |{{Lang-en|Paths of Glory}} |[[1957 жылы кинода|1957]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Стэнли Кубрик]] |[[эпикалық фильм]], соғыс туралы киноэпопея, [[Драмалық фильм|драма]], [[соғыс фильмі]] |- |66 |[[Жылтыр (фильм, 1980)|Жылтыр]] |{{Lang-en|The Shining}} |[[1980 жылы кинода|1980]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br>{{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]] |[[Стэнли Кубрик]] |[[психологиялық драма]], [[Психологиялық қорқынышты|психологиялық хоррор]], табиғаттан тыс қорқынышты фильм, [[Драмалық фильм|драма]], [[Қорқынышты фильм|қорқынышты]] |- |67 |[[Ұлы диктатор]] |{{Lang-en|The Great Dictator}} |[[1940 жылы кинода|1940]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Чарли Чаплин]] |[[кинопародия]], [[Сатира|сатиралық фильм]], [[буффонада]], [[кинокомедия]], [[Драмалық фильм|драма]], [[соғыс фильмі]] |- |68 |[[Атақсыз шаталар]] |{{Lang-en|Inglourious Basterds}} |[[2009 жылы кинода|2009]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br>{{flagicon|GER}} [[Германия]] |[[Квентин Тарантино]] |[[Қара әзіл|қара комедия]], [[тарихи драма]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[Драмалық фильм|драма]], [[соғыс фильмі]] |- |69 |[[Бөтендер (фильм, 1986)|Бөтендер]] |{{Lang-en|Aliens}} |[[1986 жылы кинода|1986]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br>{{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]] |[[Джеймс Кэмерон]] |[[Шетелдіктердің басып кіруі|шетелдіктердің басып кіруі туралы фильм]], [[киберпанк]], ғарыш туралы фантастикалық фильм, [[Атыс-шабыс фильмі|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[Ғылыми-фантастикалық фильм|ғылыми-фантастика]], [[триллер]] |- |70 |{{iw|12-сәтсіздік|12-сәтсіздік|en|12th Fail}} |{{Lang-en|12th Fail}} |[[2023 жылы кинода|2023]] |{{flagicon|IND}} [[Үндістан]] |{{iw|Видху Винод Чопра|Видху Винод Чопра|en|Vidhu Vinod Chopra}} |[[Деректі драма|докудрама]], [[Өмірбаяндық фильм|байопик]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |71 |[[Жұмақ пен тозақ]] |{{Lang-jp|天国と地獄}} |[[1963 жылы кинода|1963]] |{{Байрақ|Жапония}} |[[Акира Куросава]] |[[Полициялық процедурал|полициялық процедурал]], [[Детективті фильмі|детектив]], [[Драмалық фильм|драма]], [[фильм-құпия]], [[триллер]] |- |72 |[[Қара сері: Аңыз жандануы]] |{{Lang-en|The Dark Knight Rises}} |[[2012 жылы кинода|2012]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br>{{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]] |[[Кристофер Нолан]] |эпикалық атыс-шабыс, [[эпикалық фильм]], [[супер қаһарман фильм]], [[Атыс-шабыс фильмі|атыс-шабыс]], [[Драмалық фильм|драма]], [[триллер]] |- |73 |[[Коконың құпиясы]] |{{Lang-en|Coco}} |[[2017 жылы кинода|2017]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Ли Анкрич]], {{iw|Эдриан Молина|Эдриан Молина|en|Adrian Molina}} |[[компьютерлік анимациялау]], [[мистикалық фильм]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[мультфильм]], [[Драмалық фильм|драма]], [[отбасылық фильм]], [[қиял-ғажайып фильм]], [[музыкалық фильм]], [[фильм-құпия]] |- |74 |[[Кек алушылар: Финал]] |{{Lang-en|The Dark Knight Rises}} |[[2019 жылы кинода|2019]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Ағайынды Руссо]] |ғарыш туралы фантастикалық фильм, [[супер қаһарман фильм]], уақыт саяхаты туралы фильм, [[Трагедия|трагедия фильмі]], [[Атыс-шабыс фильмі|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[драмалық фильм|драма]], [[ғылыми-фантастикалық фильм|ғылыми-фантастика]] |- |75 |[[Амадей (фильм)|Амадей]] |{{Lang-en|Amadeus}} |[[1984 жылы кинода|1984]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Милош Форман]] |[[Тарихи драма|костюмдік драма]], [[эпикалық фильм]], [[тарихи драма]], [[Трагедия|трагедиялық фильм]], [[Өмірбаяндық фильм|байопик]], [[Драмалық фильм|драма]], [[музыкалық фильм]] |- |76 |[[Ақылды Уилл Хантинг]] |{{Lang-en|Good Will Hunting}} |[[1997 жылы кинода|1997]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Гас Ван Сент]] |[[есею туралы фильм]], [[психологиялық драма]], [[Драмалық фильм|драма]], [[романтикалық фильм]] |- |77 |[[Ойыншықтар хикаясы]] |{{Lang-en|Toy Story}} |[[1995 жылы кинода|1995]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Джон Лассетер]] |[[Бадди-муви|достық комедия]], [[компьютерлік анимациялау]], [[мистикалық фильм]], қалалық шытырман оқиғалы туралы фильм, [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[мультфильм]], [[кинокомедия]], [[отбасылық фильм]], [[қиял-ғажайып фильм]] |- |78 |[[Сенің атың]] |{{Lang-jp|君の名は。}} |[[2016 жылы кинода|2016]] |{{Байрақ|Жапония}} |[[Макото Синкай]] |[[аниме]], [[Сёдзё (аниме)|сёдзё]], [[мультфильм]], [[Драмалық фильм|драма]], [[қиял-ғажайып фильм]], [[романтикалық фильм]] |- |79 |[[Олдбой (фильм, 2003)|Олдбой]] |{{Lang-ko|올드보이}} |[[2003 жылы кинода|2003]] |{{flagicon|KOR}} [[Корея Республикасы]]<br>{{Байрақ|Жапония}} |[[Пак Чхан Ук]] |[[Қара әзіл|қара комедия]], жалғыз жауынгер туралы фильм, [[психологиялық триллер]], [[Атыс-шабыс фильмі|атыс-шабыс]], [[Драмалық фильм|драма]], [[фильм-құпия]], [[триллер]] |- |80 |[[Сүңгуір қайық (фильм)|Сүңгуір қайық]] |{{Lang-de|Das Boot}} |[[1981 жылы кинода|1981]] |{{flagicon|FRG}} [[Германия Федеративтік Республикасы (1949—1990)|ГФР]] |[[Вольфганг Петерсен]] |соғыс туралы киноэпопея, [[Драмалық фильм|драма]], [[соғыс фильмі]] |- |81 |[[Стрейнджлав немесе мен қалай үрейленбеуді және атом бомбасын жақсы көруді үйрендім]] |{{Lang-en|Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb}} |[[1964 жылы кинода|1964]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br>{{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]] |[[Стэнли Кубрик]] |[[Қара әзіл|қара комедия]], [[фарс]], [[саяси драма]], [[Сатира|сатиралық фильм]], [[кинокомедия]], [[соғыс фильмі]] |- |82 |[[Ер жүрек]] |{{Lang-en|Braveheart}} |[[1995 жылы кинода|1995]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Мел Гибсон]] |[[Тарихи драма|костюмдік драма]], [[эпикалық фильм]], [[тарихи драма]], соғыс туралы эпос, [[Өмірбаяндық фильм|байопик]], [[Драмалық фильм|драма]], [[соғыс фильмі]] |- |83 |[[Мононоке ханшайымы]] |{{Lang-jp|もののけ姫}} |[[1997 жылы кинода|1997]] |{{Байрақ|Жапония}} |[[Хаяо Миядзаки]] |эпикалық атыс-шабыс, [[ересектер анимациялаусы]], шытырман оқиғалы киноэпопея, [[аниме]], [[қараңғы қиял-ғажайып]], қиял-ғажайып киноэпопея, [[салынған анимациялаусы]], іздеу туралы фильм, [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[мультфильм]] |- |84 |[[Америкалық сұлулық]] |{{Lang-en|American Beauty}} |[[1999 жылы кинода|1999]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Сэм Мендес]] |[[психологиялық драма]], [[Трагедия|трагедия фильмі]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |85 |[[3 ақымақ]] |{{Lang-en|3 idiots}} |[[2009 жылы кинода|2009]] |{{flagicon|IND}} [[Үндістан]] |[[Раджкумар Хирани]] |[[есею туралы фильм]], [[кинокомедия]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |86 |[[Капернаум (фильм)|Капернаум]] |{{Lang-ar|کفرناحوم}} |[[2018 жылы кинода|2018]] |{{Байрақ|Ливан}}<br>{{flagicon|FRA}} [[Франция]]<br>{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Надин Лабаки]] |[[есею туралы фильм]], [[құқықтық драма]], [[психологиялық драма]], [[драмалық фильм|драма]] |- |87 |[[Джокер (фильм, 2019)|Джокер]] |{{Lang-en|Joker}} |[[2019 жылы кинода|2019]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Тодд Филлипс]] |[[психологиялық драма]], [[психологиялық триллер]], [[Трагедия|фильм-трагедия]], [[Детективті фильм|детектив]], [[Драмалық фильм|драма]], [[триллер]] |- |88 |[[Бір кездері Америкада]] |{{Lang-en|Once Upon a Time in America}}, {{Lang-it|C'era una volta in America}} |[[1984 жылы кинода|1984]] |{{flagicon|USA|1959}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br>{{flagicon|ITA}} [[Италия]] |[[Серджо Леоне]] |[[Қара әзіл|қара комедия]], [[эпикалық фильм]], [[гангстерлік фильм]], [[тарихи драма]], [[Детективті фильм|детектив]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |89 |[[Жаңбырда ән салушылар]] |{{Lang-en|Singin' in the Rain}} |[[1952 жылы кинода|1952]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Стэнли Донен]], [[Джин Келли]] |классикалық мюзикл, оптимистік романтикалық фильм, {{iw|хиттері бар мюзикл|хиттері бар мюзикл|en|Jukebox musical}}, [[романтикалық комедия]], [[кинокомедия]], [[мюзикл]], [[романтикалық фильм]] |- |90 |[[Кел де көр]] |{{Lang-be|Ідзі i глядзі}} |[[1985 жылы кинода|1985]] |{{flagicon|URS}} [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |[[Элем Климов]] |[[эпикалық фильм]], [[тарихи драма]], [[Трагедия|фильм-трагедия]], соғыс туралы киноэпопея, [[Драмалық фильм|драма]], [[триллер]], [[соғыс фильмі]] |- |91 |[[Арманға арналған реквием]] |{{Lang-en|Requiem for a Dream}} |[[2000 жылы кинода|2000]] |{{flagicon|USA|1959}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Даррен Аронофски]] |[[психологиялық драма]], [[Трагедия|фильм-трагедия]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |92 |[[Жұлдызды соғыстар: Эпизод VI - Джедайдың оралуы]] |{{Lang-en|Return of the Jedi}} |[[1983 жылы кинода|1983]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Ричард Маркуанд]] |эпикалық атыс-шабыс, шытырман оқиғалы киноэпопея, қиял-ғажайып киноэпопея, іздеу туралы фильм, ғылыми фантастикалық киноэпопея, ғарыш туралы фантастикалық фильм, «[[Қылыш пен бақсылық|Қылыш пен бақсылық]]», [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[қиял-ғажайып фильм]] |- |93 |[[Ойыншықтар хикаясы 3]] |{{Lang-en|Toy Story 3}} |[[2010 жылы кинода|2010]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Ли Анкрич]] |[[компьютерлік анимациялау]], [[мистикалық фильм]], қалалық шытырман оқиғалы туралы фильм, [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[мультфильм]], [[кинокомедия]], [[отбасылық фильм]], [[қиял-ғажайып фильм]] |- |94 |[[Аңшылық (фильм, 2012)|Аңшылық]] |{{Lang-en|The Hunt}} |[[2012 жылы кинода|2012]] |{{flagicon|DEN}} [[Дания]]<br>{{flagicon|SWE}} [[Швеция]] |[[Томас Винтерберг]] |[[психологиялық драма]], [[Трагедия|фильм-трагедия]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |95 |[[Өмір сүру (фильм, 1952)|Өмір сүру]] |{{Lang-jp|生きる}} |[[1952 жылы кинода|1952]] |{{Байрақ|Жапония}} |[[Акира Куросава]] |[[психологиялық драма]], [[Трагедия|фильм-трагедия]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |96 |[[Кіршіксіз сананың мәңгілік шұғыласы]] |{{Lang-en|Eternal Sunshine of the Spotless Mind}} |[[2004 жылы кинода|2004]] |{{flagicon|USA|1960}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Мишель Гондри]] |[[Қара фильм|қара мелодрама]], [[психологиялық драма]], [[Драмалық фильм|драма]], [[романтикалық фильм]], [[ғылыми-фантастикалық фильм|ғылыми фантастика]] |- |97 |[[Өрттер (фильм)|Өрттер]] |{{Lang-en|Incendies}} |[[2010 жылы кинода|2010]] |{{flagicon|CAN}} [[Канада]]<br>{{flagicon|FRA}} [[Франция]] |[[Дени Вильнёв]] |[[мистикалық триллер]], [[драмалық фильм|драма]], [[фильм-құпия]], [[соғыс фильмі]] |- |98 |[[Пәтер (фильм, 1960)|Пәтер]] |{{Lang-en|The Apartment}} |[[1960 жылы кинода|1960]] |{{flagicon|USA|1959}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Билли Уайлдер]] |[[фарс]], мереке туралы комедия, мереке туралы романтикалық фильм, [[романтикалық комедия]], [[кинокомедия]], [[Драмалық фильм|драма]], [[мереке туралы фильм]], [[романтикалық фильм]] |- |99 |[[Арабиялық Лоуренс (фильм)|Арабиялық Лоуренс]] |{{Lang-en|Lawrence of Arabia}} |[[1962 жылы кинода|1962]] |{{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]]<br>{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Дэвид Лин]] |шытырман оқиғалы киноэпопея, шөлдегі шытырман оқиғалы туралы киноэпопея, соғыс туралы киноэпопея, [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[Өмірбаяндық фильм|байопик]], [[Драмалық фильм|драма]], [[соғыс фильмі]] |- |100 |[[2001: Ғарыш одиссеясы]] |{{Lang-en|2001: A Space Odyssey}} |[[1968 жылы кинода|1968]] |{{flagicon|USA|1960}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br>{{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]] |[[Стэнли Кубрик]] |шытырман оқиғалы киноэпопея, [[Жасанды интеллект|жасанды интеллект туралы фильм]], ғылыми-фантастикалық киноэпопея, ғарыш туралы фантастикалық фильм, [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[Ғылыми-фантастикалық фильм|ғылыми фантастика]] |- |101 |[[Қоймалық иттер]] |{{lang-en|Reservoir Dogs}} |[[1992 жылы кинода|1992]] |{{flagicon|USA|1960}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Квентин Тарантино]] |[[гангстерлік фильм]], [[фильм-тонау]], [[Детективті фильм|детектив]], [[триллер]] |- |102 |[[Тыртық бет (фильм, 1983)|Тыртық бет]] |{{lang-en|Scarface}} |[[1983 жылы кинода|1983]] |{{flagicon|USA|1960}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Брайан Де Пальма]] |есірткі қылмысы туралы фильм, [[эпикалық фильм]], [[гангстерлік фильм]], [[Трагедия|фильм-трагедия]], [[Детектив фильмі|детектив]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |103 |[[Айқас (фильм, 1995)|Айқас]] |{{lang-en|Heat}} |[[1995 жылы кинода|1995]] |{{flagicon|USA|1960}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Майкл Манн]] |[[полиция драмасы]], [[эпикалық фильм]], [[гангстерлік фильм]], [[фильм-тонау]], [[Атыс-шабыс фильмі|атыс-шабыс]], [[Детективті фильм|детектив]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |104 |[[Қос сақтандыру]] |{{lang-en|Double Indemnity}} |[[1944 жылы кинода|1944]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Билли Уайлдер]] |[[нуар]], [[қатал детектив]], [[Детектив фильм|детектив]], [[Драмалық фильм|драма]], [[фильм-құпия]], [[триллер]] |- |105 |[[Жоғары]] |{{lang-en|Up}} |[[2009 жылы кинода|2009]] |{{flagicon|USA|1960}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Пит Доктер]] |[[есею туралы фильм]], [[компьютерлік анимациялау]], саяхат туралы фильм, [[шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[мультфильм]], [[кинокомедия]], [[Драмалық фильм|драма]], [[отбасылық фильм]] |- |106 |[[Солтүстік-батыс арқылы солтүстікке]] |{{lang-en|North by Northwest}} |[[1959 жылы кинода|1959]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Альфред Хичкок]] |[[тыңшылық фильм]], [[Атыс-шабыс фильмі|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[фильм құпия]], [[триллер]] |- |107 |[[М (фильм, 1931)|М]] |{{lang-de|M}} |[[1931 жылы кинода|1931]] |{{flagicon|GER}} [[Германия]] |[[Фриц Ланг]] |[[психологиялық триллер]], {{iw|сериялық өлтіруші туралы фильм|сериялық өлтіруші туралы фильм|de|Serial-Killer-Film}}, [[мистикалық триллер]], [[Детективті фильм|детектив]], [[фильм-құпия]], [[триллер]] |- |108 |[[Тұтас металл қабықша]] |{{lang-en|Full Metal Jacket}} |[[1987 жылы кинода|1987]] |{{flagicon|USA|1960}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br>{{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]] |[[Стэнли Кубрик]] |[[Қара әзіл|қара комедия]], [[тарихи драма]], [[психологиялық драма]], [[Драмалық фильм|драма]], [[соғыс фильмі]] |- |109 |[[Азамат Кейн]] |{{lang-en|Citizen Kane}} |[[1941 жылы кинода|1941]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Орсон Уэллс]] |[[эпикалық фильм]], [[Трагедия|фильм-трагедия]], [[Драмалық фильм|драма]], [[фильм-құпия]] |- |110 |[[Жердегі Жұлдыздар]] |{{lang-hi|तारे ज़मीन पर}} |[[2007 жылы кинода|2007]] |{{flagicon|IND}} [[Үндістан]] |[[Аамир Хан]] |[[есею туралы фильм]], [[Драмалық фильм|драма]], [[отбасылық фильм]] |- |111 |[[Амели]] |{{lang-fr|Le Fabuleux Destin d'Amélie Poulain}} |[[2001 жылы кинода|2001]] |{{flagicon|FRA}} [[Франция]]<br>{{flagicon|GER}} [[Германия]] |[[Жан-Пьер Жене]] |оптимистік романтикалық фильм, таңқаларлық комедия, [[романтикалық комедия]], [[кинокомедия]], [[романтикалық фильм]] |- |112 |[[Бас айналу (фильм)|Бас айналу]] |{{lang-en|Vertigo}} |[[1958 жылы кинода|1958]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Альфред Хичкок]] |[[психологиялық триллер]], [[мистикалық триллер]], [[фильм-құпия]], [[романтикалық фильм]], [[триллер]] |- |113 |[[Надер мен Симиннің ажырасуы]] |{{lang-fa|جدایی نادر از سیمین}} |[[2011 жылы кинода|2011]] |{{flagicon|IRI}} [[Иран]] |[[Асгар Фархади]] |[[құқықтық драма]], [[психологиялық драма]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |114 |[[Мықты жаңғақ (фильм, 1988)|Мықты жаңғақ]] |{{lang-en|Die Hard}} |[[1988 жылы кинода|1988]] |{{flagicon|USA|1960}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Джон Мактирнан]] |жалғыз жауынгер туралы фильм, [[Атыс-шабыс фильмі|атыс-шабыс]], [[мереке туралы фильм]], [[триллер]] |- |115 |[[Күлдіршінді өлтіру (фильм)|Күлдіршінді өлтіру]] |{{lang-en|To Kill a Mockingbird}} |[[1962 жылы кинода|1962]] |{{flagicon|USA|1960}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Роберт Маллиган]] |[[құқықтық драма]], [[тарихи драма]], [[Детективті фильм|детектив]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |116 |[[Индиана Джонс және соңғы крест жорығы]] |{{lang-en|Indiana Jones and the Last Crusade}} |[[1989 жылы кинода|1989]] |{{flagicon|USA|1960}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Стивен Спилберг]] |шытырман оқиғалы киноэпопея, шөлді шытырман оқиғалы туралы фильм, саяхат туралы фильм, іздеу туралы фильм, [[Атыс-шабыс фильмі|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |- |117 |[[Афера]] |{{lang-en|The Sting}} |[[1973 жылы кинода|1973]] |{{flagicon|USA|1960}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Джордж Рой Хилл]] |{{iw|капер-фильм|капер-фильм|en|Caper story}}, [[кинокомедия]], [[Детективті фильм|детектив]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |118 |[[Бұрамалы апельсин (фильм)|Бұрамалы апельсин]] |{{Lang-en|A Clockwork Orange}} |[[1971 жылы кинода|1971]] |{{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]]<br>{{flagicon|USA|1960}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Стэнли Кубрик]] |[[Қара әзіл|қара комедия]], [[антиутопия]], [[Детективті фильм|детектив]], [[Ғылыми-фантастикалық фильм|ғылыми фантастика]] |- |119 |[[Метрополис (фильм)|Метрополис]] |{{lang-de|Metropolis}} |[[1927 жылы кинода|1927]] |{{flagicon|GER}} [[Германия]] |[[Фриц Ланг]] |[[антиутопия]], [[эпикалық фильм]], ғылыми-фантастикалық киноэпопея, [[стимпанк]], [[Драмалық фильм|драма]], [[Ғылыми-фантастикалық фильм|ғылыми фантастика]] |- |120 |[[Олжа (фильм, 2000)|Олжа]] |{{lang-en|Snatch}} |[[2000 жылы кинода|2000]] |{{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]]<br>{{flagicon|USA|1960}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Гай Ричи]] |{{iw|капер-фильм|капер-фильм|en|Caper story}}, [[Қара әзіл|қара комедия]], [[гангстерлік фильм]], [[кинокомедия]], [[Детектив фильмі|детектив]] |- |121 |[[1917 (фильм)|1917]] |{{lang-en|1917}} |[[2019 жылы кинода|2019]] |{{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]]<br>{{flagicon|USA|1960}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Сэм Мендес]] |[[эпикалық фильм]], [[тарихи драма]], соғыс туралы киноэпопея, [[Атыс-шабыс фильмі|атыс-шабыс]], [[Драмалық фильм|драма]], [[соғыс фильмі]] |- |122 |[[Лос Анжелес құпиялары (фильм)|Лос Анжелес құпиялары]] |{{lang-en|L.A. Confidential}} |[[1997 жылы кинода|1997]] |{{flagicon|USA|1960}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Кёртис Хэнсон]] |[[қастандық теориясы туралы фильм]], [[полициялық драма]], [[катал детектив]], [[тарихи драма]], [[полициялық процедурал]], [[мистикалық триллер]], [[Мұны кім жасады?|тергеу туралы фильм]], [[Детективті фильм|детектив]], [[Драмалық фильм|драма]], [[фильм-құпия]] |- |123 |[[Оппенхеймер (фильм)|Оппенхеймер]] |{{lang-en|Oppenheimer}} |[[2023 жылы кинода|2023]] |{{flagicon|USA|1960}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br>{{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]] |[[Кристофер Нолан]] |[[Деректі драма|докудрама]], [[эпикалық фильм]], [[тарихи киноэпопея]], [[тарихи драма]], [[психологиялық драма]], [[Өмірбаяндық фильм|байопик]], [[Драмалық фильм|драма]], [[тарихи фильм]] |- |124 |[[Бункер (фильм, 2004)|Бункер]] |{{lang-de|Der Untergang}} |[[2004 жылы кинода|2004]] |{{flagicon|GER}} [[Германия]]<br>{{flagicon|ITA}} [[Италия]]<br>{{flagicon|AUT}} [[Аустрия]]<br>{{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]] |[[Оливер Хиршбигель]] |[[Деректі драма|докудрама]], [[саяси драма]], [[Трагедия|трагедия фильмі]], [[Өмірбаяндық фильм|байопик]], [[Драмалық фильм|драма]], [[тарихи фильм]], [[соғыс фильмі]] |- |125 |[[Велосипед ұрлаушылар]] |{{lang-it|Ladri di biciclette}} |[[1948 жылы кинода|1948]] |{{flagicon|ITA}} [[Италия]] |[[Витторио де Сика]] |[[психологиялық драма]], іздеу туралы фильм, [[Трагедия|фильм-трагедия]], [[Драмалық фильм|драма]], қаржылық драма |- |126 |[[Дангал]] |{{lang-en|Dangal}} |[[2016 жылы кинода|2016]] |{{flagicon|IND}} [[Үндістан]] |{{iw|Нитеш Тивари|Нитеш Тивари|en|Nitesh Tiwari}} |[[Атыс-шабыс фильмі|атыс-шабыс]], [[Өмірбаяндық фильм|байопик]], [[Драмалық фильм|драма]], [[Спорттық фильм|спорттық фильм]] |- |127 |[[Уолл-стрит қасқыры]] |{{lang-en|The Wolf of Wall Street}} |[[2013 жылы кинода|2013]] |{{flagicon|USA|1960}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Мартин Скорсезе]] |[[Қара әзіл|қара комедия]], [[Деректі драма|докудрама]], [[эпикалық фильм]], [[Сатира|сатиралық фильм]], [[тру-крайм]], [[Өмірбаяндық фильм|байопик]], [[кинокомедия]], [[Детективті фильм|детектив]], [[Драмалық фильм|драма]], қаржылық драма |- |128 |[[Труман шоуы]] |{{lang-en|The Truman Show}} |[[1998 жылы кинода|1998]] |{{flagicon|USA|1960}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Питер Уир]] |[[Қара әзіл|қара комедия]], шытырман оқиғалы комедия, [[психологиялық драма]], [[Сатира|сатиралық фильм]], [[шоу-бизнес туралы фильм]], [[кинокомедия]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |129 |[[Жасыл кітап (фильм)|Жасыл кітап]] |{{lang-en|Green Book}} |[[2018 жылы кинода|2018]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br>{{flagicon|CHN}} [[Қытай]] |[[Питер Фаррелли]] |[[Деректі драма|докудрама]], [[тарихи драма]], жол шытырман оқиғасы туралы фильм, [[Өмірбаяндық фильм|байопик]], [[кинокомедия]], [[Драмалық фильм|драма]], [[музыкалық фильм]] |- |130 |[[Гамильтон (фильм, 2020)|Гамильтон]] |{{lang-en|Hamilton}} |[[2020 жылы кинода|2020]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |{{iw|Томас Кейл|Томас Кейл|en|Thomas Kail}} |[[эпикалық фильм]], [[Өмірбаяндық фильм|байопик]], [[Драмалық фильм|драма]], [[тарихи фильм]], [[мюзикл]] |- |131 |[[Бэтмен: Бастама]] |{{lang-en|Batman Begins}} |[[2005 жылы кинода|2005]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br>{{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]] |[[Кристофер Нолан]] |эпикалық атыс-шабыс, [[эпикалық фильм]], [[супер қаһарман фильмі]], [[Трагедия|фильм-трагедия]], [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |132 |[[Такси жүргізушісі (фильм, 1976)|Такси жүргізушісі]] |{{lang-en|Taxi Driver}} |[[1976 жылы кинода|1976]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Мартин Скорсезе]] |[[психологиялық драма]], [[Детективті фильм|детектив]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |133 |[[Нюрнберг процесі (фильм)|Нюрнберг процесі]] |{{lang-en|Judgment at Nuremberg}} |[[1961 жылы кинода|1961]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Стэнли Крамер]] |[[заңдық драма]], [[Драмалық фильм|драма]], [[тарихи фильм]], [[соғыс фильм]] |- |134 |[[Қарғыс атқандар аралы (фильм)|Қарғыс атқандар аралы]] |{{lang-en|Shutter Island}} |[[2010 жылы кинода|2010]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Мартин Скорсезе]] |[[психологиялық триллер]], [[мистикалық триллер]], [[Драмалық фильм|драма]], [[фильм-құпия]], [[триллер]] |- |135 |[[Бірнеше долларға артық]] |{{lang-it|Per qualche dollaro in più}} |[[1965 жылы кинода|1965]] |{{flagicon|ITA}} [[Италия]]<br>{{flagicon|ESP|1945}} [[Испания]]<br>{{flagicon|FRG}} [[Федеративная Республика Германии (1949—1990)|ФРГ]] |[[Серджо Леоне]] |жалғыз жауынгер туралы фильм, [[спагетти-вестерн]], [[Драмалық фильм|драма]], [[вестерн]] |- |136 |[[Джазда тек қана қыздар]] |{{lang-en|Some Like It Hot}} |[[1959 жылы кинода|1959]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Билли Уайлдер]] |[[Бадди-муви|достық комедия]], [[фарс]], [[эксцентрикалық комедия], [[кинокомедия]], [[музыкалық фильм]], [[романтикалық фильм]] |- |137 |[[Юра кезеңінің саябағы (фильм)|Юра кезеңінің саябағы]] |{{lang-en|Jurassic Park}} |[[1993 жылы кинода|1993]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Стивен Спилберг]] |[[динозаврлар туралы фильм]], джунглидегі шытырман оқиғалар туралы фильм, [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[Ғылыми-фантастикалық фильм|ғылыми фантастика]], [[триллер]] |- |138 |[[Мұнай (фильм)|Мұнай]] |{{lang-en|There Will Be Blood}} |[[2007 жылы кинода|2007]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Пол Томас Андерсон]] |[[эпикалық фильм]], [[тарихи драма]], [[психологиялық драма]], [[Трагедия|фильм-трагедия]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |139 |[[Сәби (фильм, 1921)|Сәби]] |{{lang-en|The Kid}} |[[1921 жылы кинода|1921]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Чарли Чаплин]] |[[Бадди-муви|достық комедия]], [[буффонада]], [[кинокомедия]], [[Драмалық фильм|драма]], [[отбасылық фильм]] |- |140 |[[Әке (фильм, 2020)|Әке]] |{{lang-en|The Father}} |[[2020 жылы кинода|2020]] |{{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]]<br>{{flagicon|FRA}} [[Франция]] |[[Фориан Зеллер]] |[[психологиялық драма]], [[Драмалық фильм|драма]], [[фильм-құпия]] |- |141 |[[Барлығы Ева туралы]] |{{lang-en|All About Eve}} |[[1950 жылы кинода|1950]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Джозеф Лео Манкевич]] |[[шоу-бизнес туралы фильм]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |142 |[[Алтыншы сезім (фильм, 1999)|Алтыншы сезім]] |{{lang-en|The Sixth Sense}} |[[1999 жылы кинода|1999]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[М. Найт Шьямалан]] |[[психологиялық драма]], [[психологиялық триллер]], [[мистикалық триллер]], [[Драмалық фильм|драма]], [[фильм-құпия]], [[триллер]] |- |143 |[[Ран (фильм)|Ран]] |{{lang-jp|乱}} |[[1985 жылы кинода|1985]] |{{Байрақ|Жапония}}<br>{{flagicon|FRA}} [[Франция]] |[[Акира Куросава]] |[[Самурай|самурай туралы фильм]], [[Трагедия|фильм-трагедия]], соғыс туралы киноэпопея, [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Драмалық фильм|драма]], [[соғыс фильм]] |- |144 |[[Казино (фильм, 1995)|Казино]] |{{lang-en|Casino}} |[[1995 жылы кинода|1995]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br>{{flagicon|FRA}} [[Франция]] |[[Мартин Скорсезе]] |[[Деректі драма|докудрама]], [[эпикалық фильм]], [[гангстерлік фильм]], [[тру-крайм]], [[Детективті фильм|детектив]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |145 |{{iw|Ерсі сынып емтиханнан өте алмады|Ерсі сынып емтиханнан өте алмады|en|Hababam Sınıfı Sınıfta Kaldı}} |{{lang-tr|Hababam Sınıfı Sınıfta Kaldı}} |[[1975 жылы кинода|1975]] |{{flagicon|TUR}} [[Түркия]] |[[Эртем Эгилмез]] |[[Сатира|сатиралық фильм]], [[кинокомедия]] |- |146 |[[Қарттарға мұнда орын жоқ (фильм)|Қарттарға мұнда орын жоқ]] |{{lang-en|No Country for Old Men}} |[[2007 жылы кинода|2007]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Ағайынды Коэн]] |[[қазіргі вестерн]], {{iw|сериялық өлтіруші туралы фильм|сериялық өлтіруші туралы фильм|de|Serial-Killer-Film}}, [[Детективті фильм|детектив]], [[Драмалық фильм|драма]], [[триллер]] |- |147 |[[Бірдеңе (фильм, 1982)|Бірдеңе]] |{{lang-en|The Thing}} |[[1982 жылы кинода|1982]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Джон Карпентер]] |[[Өзге ғаламшарлықтардың басып кіруі|өзге ғаламшарлықтар туралы фильм]], [[боди-хоррор]], [[құбыжықтар туралы фильм]], табиғаттан тыс туралы қорқынышты фильм, [[Трагедия|фильм-трагедия]], [[Қорқынышты фильм|хоррор]], [[фильм-құпия]], [[Ғылыми-фантастикалық фильм|ғылыми фантастика]] |- |148 |[[Топ Ган: Мэверик]] |{{lang-en|Top Gun: Maverick}} |[[2022 жылы кинода|2022]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Джозеф Косински]] |эпикалық атыс-шабыс, [[эпикалық фильм]], [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |149 |[[Фавн лабиринті]] |{{lang-es|El laberinto del fauno}} |[[2006 жылы кинода|2006]] |{{flagicon|ESP}} [[Испания]]<br>{{flagicon|MEX}} [[Мексика]] |[[Гильермо дель Торо]] |[[есею туралы фильм]], [[қараңғы қиял-ғажайып]], [[фильм-сказка]], [[тарихи драма]], [[мистикалық фильм]], жасөспірімдер туралы қиял-ғажайып фильм, [[Трагедия|фильм-трагедия]], [[Драмалық фильм|драма]], [[қиял-ғажайып фильм]], [[соғыс фильм]] |- |150 |[[Кешірілмеген (фильм, 1992)|Кешірілмеген]] |{{lang-en|Unforgiven}} |[[1992 жылы кинода|1992]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Клинт Иствуд]] |[[тарихи драма]], [[Трагедия|фильм-трагедия]], [[Драмалық фильм|драма]], [[вестерн]] |- |151 |[[Тұтқындар]] |{{lang-en|Prisoners}} |[[2013 жылы кинода|2013]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Дени Вильнёв]] |[[психологиялық триллер]], [[мистикалық триллер]], [[Детективті фильм|детектив]], [[Драмалық фильм|драма]], [[фильм-құпия]], [[триллер]] |- |152 |[[Биллды өлтіру. Бөлім 1]] |{{lang-en|Kill Bill: Volume 1}} |[[2003 жылы кинода|2003]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Квентин Тарантино]] |[[жекпе-жек туралы фильм]], жалғыз жауынгер туралы фильм, [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Детективті фильм|детектив]], [[триллер]] |- |153 |[[Ақыл ойындары]] |{{lang-en|A Beautiful Mind}} |[[2001 жылы кинода|2001]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Рон Ховард]] |[[Деректі драма|докудрама]], [[тарихи драма]], [[психологиялық драма]], [[Өмірбаяндық фильм|байопик]], [[Драмалық фильм|драма]], [[фильм-құпия]] |- |154 |[[Сьерра-Мадре қазынасы (фильм)|Сьерра-Мадре қазынасы]] |{{lang-en|The Treasure of the Sierra Madre}} |[[1948 жылы кинода|1948]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Джон Хьюстон]] |[[Трагедия|фильм-трагедия]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[Драмалық фильм|драма]], [[вестерн]] |- |155 |[[Хаулдың кезбе қамалы]] |{{lang-jp|ハウルの動く城}} |[[2004 жылы кинода|2004]] |{{flagicon|JPN}} [[Жапония]] |[[Хаяо Миядзаки]] |шытырман оқиғалы киноэпопея, [[аниме]], [[салынған анимациялау]], [[мистикалық фильм]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[мультфильм]], [[отбасылық фильм]], [[қиял-ғажайып фильм]] |- |156 |[[Немоны іздеу]] |{{lang-en|Finding Nemo}} |[[2003 жылы кинода|2003]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Эндрю Стэнтон]], [[Ли Анкрич]] |жануарлардың шытырман оқиғалары туралы фильм, [[Бадди-муви|достық комедия]], [[компьютерлік анимациялау]], іздеу туралы фильм, теңіз шытырман оқиғасы туралы фильм, [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[мультфильм]], [[кинокомедия]], [[отбасылық фильм]] |- |157 |[[Оққағар (фильм, 1961)|Оққағар]] |{{lang-jp|用心棒}} |[[1961 жылы кинода|1961]] |{{Байрақ|Жапония}} |[[Акира Куросава]] |жалғыз жауынгер туралы фильм, [[тарихи драма]], [[Самурай|самурай туралы фильм]], [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Драмалық фильм|драма]], [[триллер]] |- |158 |[[Үлкен қашу]] |{{lang-en|The Great Escape}} |[[1963 жылы кинода|1963]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Джон Стёрджес]] |[[тарихи драма]], [[Тюремный фильм|тюремная драма]], соғыс туралы киноэпопея, [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[Драмалық фильм|драма]], [[триллер]], [[соғыс фильм]] |- |159 |[[Монти Пайтон мен қасиетті Грааль]] |{{lang-en|Monty Python and the Holy Grail}} |[[1975 жылы кинода|1975]] |{{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]] |[[Терри Гиллиам]], [[Терри Джонс (актёр)|Терри Джонс]] |[[кинопародия]], іздеу туралы фильм, [[скетч-комедия]], [[буффонада]], «[[Семсер мен сиқыр|семсер мен сиқыр»]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[кинокомедия]], [[қиял-ғажайып фильм]] |- |160 |[[Піл адам]] |{{lang-en|The Elephant Man}} |[[1980 жылы кинода|1980]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br>{{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]] |[[Дэвид Линч]] |[[Деректі драма|докудрама]], [[тарихи драма]], [[Трагедия|фильм-трагедия]], [[Өмірбаяндық фильм|байопик]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |161 |[[Жастықтың ең жақсы жылдары]] |{{lang-it|La meglio gioventù}} |[[2003 жылы кинода|2003]] |{{flagicon|ITA}} [[Италия]] |[[Марко Туллио Джордана]] |[[эпикалық фильм]], [[Драмалық фильм|драма]], [[романтикалық фильм]] |- |162 |[[Клаус (мультфильм)|Клаус]] |{{lang-en|Klaus}} |[[2019 жылы кинода|2019]] |{{flagicon|ESP}} [[Испания]]<br>{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |{{iw|Серхио Паблос|Серхио Паблос|en|Sergio Pablos}}, [[Карлос Мартинес Лопес]] |[[салынған анимациялау]], мереке туралы мультфильм, мереке туралы комедия, мереке туралы отбасылық фильм, [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[мультфильм]], [[кинокомедия]], [[отбасылық фильм]], [[қиял-ғажайып фильм]], [[мереке туралы фильм]] |- |163 |[[Кісі өлтірілген жағдайда «М»-ді теріңіз]] |{{lang-en|Dial M for Murder}} |[[1954 жылы кинода|1954]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Альфред Хичкок]] |[[Детективті фильм|детектив]], [[Драмалық фильм|драма]], [[фильм-құпия]], [[триллер]] |- |164 |[[Жел өтіндегі тағдырлар (фильм)|Жел өтіндегі тағдырлар]] |{{lang-en|Gone with the Wind}} |[[1939 жылы кинода|1939]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Флеминг, Виктор|Виктор Флеминг]] |[[Тарихи драма|костюмді драма]], [[эпикалық фильм]], [[тарихи драма]], романтическая киноэпопея, [[Романтикалық фильм|романтикалық драма]], соғыс туралы киноэпопея, [[Драмалық фильм|драма]], [[романтикалық фильм]], [[соғыс фильм]] |- |165 |[[Оның көзіндегі құпия]] |{{lang-es|El secreto de sus ojos}} |[[2009 жылы кинода|2009]] |{{flagicon|ARG}} [[Аргентина]]<br>{{flagicon|ESP}} [[Испания]] |[[Хуан Хосе Кампанелья]] |[[Қара фильм|қара мелодрама]], [[эротикалық триллер]], заңдық триллер, [[тарихи драма]], [[психологиялық драма]], [[психологиялық триллер]], [[мистикалық триллер]], [[Трагедия|фильм-трагедия]], [[Мұны кім жасады?|тергеу туралы фильм]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |166 |[[Қытай орамы (фильм)|Қытай орамы]] |{{lang-en|Chinatown}} |[[1974 жылы кинода|1974]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Роман Полански]] |[[қастандық теориясы туралы фильм]], [[қатал детектив]], [[психологиялық драма]], [[психологиялық триллер]], [[Трагедия|фильм-трагедия]], [[Драмалық фильм|драма]], [[фильм-құпия]], [[триллер]] |- |167 |[[Карта, ақша, екі ұңғы]] |{{lang-en|Lock, Stock and Two Smoking Barrels}} |[[1998 жылы кинода|1998]] |{{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]]<br>{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Гай Ричи]] |[[Қара әзіл|қара комедия]], [[фарс]], [[гангстерлік фильм]], [[фильм-ограбление]], [[кинокомедия]], [[Детективті фильм|детектив]] |- |168 |[[Жын жоюшы: Шексіз бекініс]] |{{lang-jp|劇場版「鬼滅の刃」無限城編}} |[[2025 жылы кинода|2025]] |{{flagicon|JPN}} [[Жапония]] |[[Харуо Сотодзаки]] |[[ересек анимациялау]], [[аниме]], [[қараңғы қиял-ғажайып]], [[салынған анимациялау]], [[сёнэн]], [[супер қаһарман фильмі]], [[мистикалық фильм]], «[[Семсер мен сиқыр|семсер мен сиқыр»]], [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[мультфильм]] |- |169 |[[V — деген вендетта (фильм)|V — деген вендетта]] |{{lang-en|V for Vendetta}} |[[2006 жылы кинода|2006]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br>{{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]]<br>{{flagicon|GER}} [[Германия]] |[[Джеймс Мактиг]] |[[антиутопия]], [[саяси триллер]], [[супер қаһарман фильмі]], [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Драмалық фильм|драма]], [[Ғылыми-фантастикалық фильм|ғылыми фантастика]], [[триллер]] |- |170 |[[Расёмон (фильм)|Расёмон]] |{{lang-jp|羅生門}} |[[1950 жылы кинода|1950]] |{{Байрақ|Жапония}} |[[Акира Куросава]] |[[тарихи драма]], [[Детективті фильм|детектив]], [[Драмалық фильм|драма]], [[фильм-құпия]] |- |171 |[[Ойжұмбақ]] |{{lang-en|Inside Out}} |[[2015 жылы кинода|2015]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Пит Доктер]] |[[есею туралы фильм]], [[компьютерлік анимациялау]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[мультфильм]], [[кинокомедия]], [[Драмалық фильм|драма]], [[отбасылық фильм]], [[қиял-ғажайып фильм]] |- |172 |[[Мүмкін болса мені ұста]] |{{lang-en|Catch Me If You Can}} |[[2002 жылы кинода|2002]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Стивен Спилберг]] |{{iw|капер-фильм|капер-фильм|en|Caper story}}, [[есею туралы фильм]], [[Деректі драма|докудрама]], [[тарихи драма]], [[тру-крайм]], [[Өмірбаяндық фильм|байопик]], [[Детективті фильм|детектив]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |173 |[[Миссури, Эббинг шекарасындағы үш билборд]] |{{lang-en|Three Billboards Outside Ebbing, Missouri}} |[[2017 жылы кинода|2017]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br>{{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]] |[[Мартин Макдонах]] |[[Қара әзіл|қара комедия]], [[Сатира|сатиралық фильм]], [[кинокомедия]], [[Детективті фильм|детектив]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |174 |[[Ине ұшында]] |{{lang-en|Trainspotting}} |[[1996 жылы кинода|1996]] |{{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]] |[[Дэнни Бойл]] |[[Қара әзіл|қара комедия]], есірткі қылмысы туралы фильм, [[психологиялық драма]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |175 |[[Квай өзені арқылы өтетін көпір]] |{{lang-en|The Bridge on the River Kwai}} |[[1957 жылы кинода|1957]] |{{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]]<br>{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Дэвид Лин]] |джунглидегі шытырман оқиғалар туралы фильм, соғыс туралы киноэпопея, [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[Драмалық фильм|драма]], [[соғыс фильм]] |- |176 |[[Хәрри Поттер мен Өлім сыйлығы. 2 бөлім]] |{{lang-en|Harry Potter and the Deathly Hallows: Part 2}} |[[2011 жылы кинода|2011]] |{{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]]<br>{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Дэвид Йейтс]] |[[қараңғы қиял-ғажайып]], жасөспірімдер шытырман оқиғалы фильм, жасөспірімдер туралы қиял-ғажайып фильм, [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[отбасылық фильм]], [[қиял-ғажайып фильм]], [[фильм-құпия]] |- |177 |[[Құтырған бұқа]] |{{lang-en|Raging Bull}} |[[1980 жылы кинода|1980]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Мартин Скорсезе]] |[[бокс туралы фильм]], [[Деректі драма|докудрама]], [[Өмірбаяндық фильм|байопик]], [[Драмалық фильм|драма]], [[Спорттық фильм|спорт туралы фильм]] |- |178 |[[Фарго (фильм)|Фарго]] |{{lang-en|Fargo}} |[[1996 жылы кинода|1996]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br>{{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]] |[[Ағайынды Коэн]] |[[полициялық драма]], [[Қара әзіл|қара комедия]], [[полициялық процедурал]], [[Трагедия|фильм-трагедия]], [[Детективті фильм|детектив]], [[Драмалық фильм|драма]], [[триллер]] |- |179 |[[Жауынгер (фильм, 2011)|Жауынгер]] |{{lang-en|Warrior}} |[[2011 жылы кинода|2011]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Гэвин О’Коннор]] |[[бокс туралы фильм]], [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Драмалық фильм|драма]], [[Спорттық фильм|спорт туралы фильм]] |- |180 |[[Жабайы робот]] |{{lang-en|The Wild Robot}} |[[2024 жылы кинода|2024]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Крис Сандерс]] |[[компьютерлік анимациялау]], [[фильм-тірі қалу]], [[мультфильм]], [[Ғылыми-фантастикалық фильм|ғылыми фантастика]] |- |181 |[[Өлі ақындар қоғамы]] |{{lang-en|Dead Poets Society}} |[[1989 жылы кинода|1989]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Питер Уир]] |[[есею туралы фильм]], подростковая драма, [[кинокомедия]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |182 |[[Барри Линдон]] |{{lang-en|Barry Lyndon}} |[[1975 жылы кинода|1975]] |{{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]]<br>{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Стэнли Кубрик]] |[[Тарихи драма|костюмді драма]], [[эпикалық фильм]], [[тарихи драма]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[Драмалық фильм|драма]], [[соғыс фильм]] |- |183 |[[Бен-Гур (фильм, 1959)|Бен-Гур]] |{{lang-en|Ben-Hur}} |[[1959 жылы кинода|1959]] |{{flagicon|USA|1959}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Уильям Уайлер]] |шытырман оқиғалы киноэпопея, [[эпикалық фильм]], [[тарихи драма]], [[Пеплум (жанр)|пеплум]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |184 |[[Миллион долларлық ботам]] |{{lang-en|Million Dollar Baby}} |[[2004 жылы кинода|2004]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Клинт Иствуд]] |[[бокс туралы фильм]], [[Трагедия|фильм-трагедия]], [[Драмалық фильм|драма]], [[Спорттық фильм|спорт туралы фильм]] |- |185 |[[Ессіз Макс: Қаһарлы жол]] |{{lang-en|Mad Max: Fury Road}} |[[2015 жылы кинода|2015]] |{{flagicon|AUS}} [[Аустралия]]<br>{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Джордж Миллер]] |эпикалық атыс-шабыс, шытырман оқиғалы киноэпопея, автокөлік атыс-шабыс, шөлдегі шытырман оқиғалар туралы фильм, [[антиутопия]], іздеу туралы фильм, жол шытырман оқиғасы туралы фильм, [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[Ғылыми-фантастикалық фильм|ғылыми фантастика]] |- |186 |[[Гран Торино]] |{{lang-en|Gran Torino}} |[[2008 жылы кинода|2008]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br>{{flagicon|GER}} [[Германия]]<br>{{flagicon|AUS}} [[Аустралия]] |[[Клинт Иствуд]] |[[Қара әзіл|қара комедия]], [[психологиялық драма]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |187 |[[Менің көршім Тоторо]] |{{lang-jp|となりのトトロ}} |[[1988 жылы кинода|1988]] |{{Байрақ|Жапония}} |[[Хаяо Миядзаки]] |[[аниме]], [[салынған анимациялау]], [[иясикэй]], [[мультфильм]], [[кинокомедия]], [[отбасылық фильм]], [[қиял-ғажайып фильм]] |- |188 |[[Аспан балалары]] |{{lang-en|Children of Heaven}} |[[1997 жылы кинода|1997]] |{{flagicon|IRI}} [[Иран]] |[[Маджид Маджиди]] |[[Драмалық фильм|драма]], [[отбасылық фильм]], [[Спорттық фильм|спорт туралы фильм]] |- |189 |[[Қырлы жота]] |{{lang-en|Hacksaw Ridge}} |[[2016 жылы кинода|2016]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br>{{flagicon|AUS}} [[Аустралия]] |[[Мел Гибсон]] |[[Деректі драма|докудрама]], [[эпикалық фильм]], [[тарихи драма]], соғыс туралы киноэпопея, [[Өмірбаяндық фильм|байопик]], [[Драмалық фильм|драма]], [[тарихи фильм]], [[соғыс фильм]] |- |190 |[[Гранд Будапешт қонақ үйі|«Гранд Будапешт» қонақ үйі]] |{{lang-en|The Grand Budapest Hotel}} |[[2014 жылы кинода|2014]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br>{{flagicon|GER}} [[Германия]] |[[Уэс Андерсон]] |{{iw|капер-фильм|капер-фильм|en|Caper story}}, қызықты комедия, [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[кинокомедия]], [[Детективті фильм|детектив]] |- |191 |[[12 жылдық құлдық]] |{{lang-en|12 Years a Slave}} |[[2013 жылы кинода|2013]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br>{{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]]<br>{{Байрақ|Люксембург}} |[[Стив Маккуин]] |[[Тарихи драма|костюмді драма]], [[Деректі драма|докудрама]], [[эпикалық фильм]], [[тарихи драма]], [[Трагедия|фильм-трагедия]], [[Өмірбаяндық фильм|байопик]], [[Драмалық фильм|драма]], [[тарихи фильм]] |- |192 |[[Таң алдында (фильм, 1995)|Таң алдында]] |{{lang-en|Before Sunrise}} |[[1995 жылы кинода|1995]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br>{{flagicon|AUT}} [[Аустрия]] |[[Ричард Линклейтер]] |[[кинокомедия]], [[Драмалық фильм|драма]], [[романтикалық фильм]] |- |193 |[[Ұстараның жүзімен жүгіруші]] |{{lang-en|Blade Runner}} |[[1982 жылы кинода|1982]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br>{{flagicon|HKG|1959}} [[Гонконг]] |[[Ридли Скотт]] |[[Жасанды интеллект|жасанды интеллект туралы фильм]], [[технотриллер]], [[киберпанк]], [[антиутопия]], [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Драмалық фильм|драма]], [[Ғылыми-фантастикалық фильм|ғылыми фантастика]], [[триллер]] |- |194 |[[Кісі өлтіру туралы естеліктер (фильм, 2003)|Кісі өлтіру туралы естеліктер]] |{{lang-ko|살인의 추억}} |[[2003 жылы кинода|2003]] |{{flagicon|KOR}} [[Корея Республикасы]] |[[Пон Чжун Хо]] |[[Қара әзіл|қара комедия]], [[Корея Республикасының телехикаялары|K-drama]], [[полициялық процедурал]], {{iw|сериялық өлтіруші туралы фильм|сериялық өлтіруші туралы фильм|de|Serial-Killer-Film}}, [[тру-крайм]], [[Детективті фильм|детектив]], [[Драмалық фильм|драма]], [[фильм-құпия]], [[триллер]] |- |195 |[[Рататуй (мультфильм)|Рататуй]] |{{lang-en|Ratatouille}} |[[2007 жылы кинода|2007]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Брэд Бёрд]] |жануарлардың шытырман оқиғалары туралы фильм, [[компьютерлік анимациялау]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[мультфильм]], [[кинокомедия]], [[отбасылық фильм]], [[қиял-ғажайып фильм]] |- |196 |[[Өрмекші адам: Үйге жол жоқ]] |{{lang-en|Spider-Man: No Way Home}} |[[2021 жылы кинода|2021]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Джон Уоттс]] |[[супер қаһарман фильмі]], [[мистикалық фильм]], қалалық шытырман оқиғалы фильм, [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[қиял-ғажайып фильм]], [[Ғылыми-фантастикалық фильм|ғылыми фантастика]] |- |197 |[[Айдаһар мінген шабандоз]] |{{lang-en|How to Train Your Dragon}} |[[2010 жылы кинода|2010]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Крис Сандерс]], [[Дин Деблуа]] |[[компьютерлік анимациялау]], «[[Семсер мен сиқыр|семсер мен сиқыр»]], жасөспірімдер туралы қиял-ғажайып фильм, [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[мультфильм]], [[отбасылық фильм]], [[қиял-ғажайып фильм]] |- |198 |[[Жоғалған қыз]] |{{lang-en|Gone Girl}} |[[2014 жылы кинода|2014]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Дэвид Финчер]] |[[эротикалық триллер]], [[психологиялық драма]], [[психологиялық триллер]], [[мистикалық триллер]], [[Трагедия|фильм-трагедия]], [[Драмалық фильм|драма]], [[фильм-құпия]], [[триллер]] |- |199 |[[Монстрлар корпорациясы]] |{{lang-en|Monsters, Inc.}} |[[2001 жылы кинода|2001]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Пит Доктер]], [[Ли Анкрич]], [[Силверман, Дэвид (аниматор)|Дэвид Сильверман]] |[[Бадди-муви|достық комедия]], [[компьютерлік анимациялау]], [[мистикалық фильм]], қалалық шытырман оқиғалы фильм, [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[мультфильм]], [[кинокомедия]], [[отбасылық фильм]], [[қиял-ғажайып фильм]] |- |200 |[[Жақтар (фильм)|Жақтар]] |{{lang-en|Jaws}} |[[1975 жылы кинода|1975]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Стивен Спилберг]] |теңіз шытырман оқиғасы туралы фильм, [[фильм-тірі қалу]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[Драмалық фильм|драма]], [[триллер]] |- |201 |[[Әкенің атынан]] |{{lang-en|In the Name of the Father}} |[[1993 жылы кинода|1993]] |{{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]]<br>{{flagicon|IRL}} [[Ирландия]]<br>{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Джим Шеридан]] |[[Деректі драма|докудрама]], [[заңдық драма]], [[тарихи драма]], [[Тюремный фильм|тюремная драма]], [[Трагедия|фильм-трагедия]], [[тру-крайм]], [[Өмірбаяндық фильм|байопик]], [[Детективті фильм|детектив]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |202 |[[Ford Ferrari-ге қарсы]] |{{lang-en|Ford v Ferrari}} |[[2019 жылы кинода|2019]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Джеймс Мэнголд]] |[[Деректі драма|докудрама]], [[мотоспорт туралы фильм]], [[тарихи драма]], [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Өмірбаяндық фильм|байопик]], [[Драмалық фильм|драма]], [[Спорттық фильм|спорт туралы фильм]] |- |203 |[[Ерсі оқиғалар (фильм)|Ерсі оқиғалар]] |{{lang-es|Relatos salvajes}} |[[2014 жылы кинода|2014]] |{{flagicon|ARG}} [[Аргентина]]<br>{{flagicon|ESP}} [[Испания]] |[[Дамиан Сифрон]] |[[Қара әзіл|қара комедия]], [[кинокомедия]], [[Драмалық фильм|драма]], [[триллер]] |- |204 |[[Алтын безгегі (фильм)|Алтын безгегі]] |{{lang-en|The Gold Rush}} |[[1925 жылы кинода|1925]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Чарли Чаплин]] |[[фарс]], оптимистік романтикалық фильм, [[романтикалық комедия]], [[буффонада]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[кинокомедия]], [[Драмалық фильм|драма]], [[романтикалық фильм]], [[вестерн]] |- |205 |[[Кіші Шерлок]] |{{lang-en|Sherlock, Jr.}} |[[1924 жылы кинода|1924]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Бастер Китон]] |жеке детектив туралы фильм, [[фарс]], оптимистік романтикалық фильм, [[буффонада]], [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[кинокомедия]], [[романтикалық фильм]] |- |206 |[[Мэри мен Макс]] |{{lang-en|Mary and Max}} |[[2009 жылы кинода|2009]] |{{flagicon|AUS}} [[Аустралия]] |[[Адам Эллиот]] |[[ересек анимациялау]], [[есею туралы фильм]], [[Қара әзіл|қара комедия]], [[кадрлап анимациялау]], [[мультфильм]], [[кинокомедия]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |207 |[[Бұғы аңшысы]] |{{lang-en|The Deer Hunter}} |[[1978 жылы кинода|1978]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br>{{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]] |[[Майкл Чимино]] |[[эпикалық фильм]], соғыс туралы киноэпопея, [[Драмалық фильм|драма]], [[соғыс фильм]] |- |208 |[[Қорқыныш үшін төлем (фильм, 1953)|Қорқыныш үшін төлем]] |{{lang-fr|Le salaire de la peur}} |[[1953 жылы кинода|1953]] |{{flagicon|FRA}} [[Франция]]<br>{{flagicon|ITA}} [[Италия]] |[[Анри-Жорж Клузо]] |[[психологиялық драма]], [[фильм-тірі қалу]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[Драмалық фильм|драма]], [[триллер]] |- |209 |[[Генерал (фильм, 1926)|Генерал]] |{{lang-en|The General}} |[[1926 жылы кинода|1926]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |{{iw|Клайд Брукман|Клайд Брукман|en|Clyde Bruckman}}, [[Китон, Бастер|Бастер Китон]] |[[фарс]], [[буффонада]], [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[кинокомедия]], [[Драмалық фильм|драма]], [[соғыс фильм]] |- |210 |[[Логан (фильм)|Логан]] |{{lang-en|Logan}} |[[2017 жылы кинода|2017]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Мэнголд, Джеймс|Джеймс Мэнголд]] |[[антиутопия]], жол шытырман оқиғасы туралы фильм, [[супер қаһарман фильмі]], [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Драмалық фильм|драма]], [[Ғылыми-фантастикалық фильм|ғылыми фантастика]], [[триллер]] |- |211 |[[Мистер Смит Вашингтонға барады]] |{{lang-en|Mr. Smith Goes to Washington}} |[[1939 жылы кинода|1939]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Фрэнк Капра]] |[[саяси драма]], [[кинокомедия]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |212 |[[Рокки]] |{{lang-en|Rocky}} |[[1976 жылы кинода|1976]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Джон Эвилдсен]] |[[бокс туралы фильм]], [[Драмалық фильм|драма]], [[Спорттық фильм|спорт туралы фильм]] |- |213 |[[Портта]] |{{lang-en|On the Waterfront}} |[[1954 жылы кинода|1954]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Элиа Казан]] |[[заңдық драма]], заңдық триллер, [[Трагедия|фильм-трагедия]], [[Детективті фильм|детектив]], [[Драмалық фильм|драма]], [[триллер]] |- |214 |[[Токио хикаясы]] |{{lang-jp|東京物語}} |[[1953 жылы кинода|1953]] |{{Байрақ|Жапония}} |[[Ясудзиро Одзу]] |[[психологиялық драма]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |215 |[[Қойбүлдірген алабы]] |{{lang-sv|Smultronstället}} |[[1957 жылы кинода|1957]] |{{flagicon|SWE}} [[Швеция]] |[[Ингмар Бергман]] |[[психологиялық драма]], [[Драмалық фильм|драма]], [[романтикалық фильм]] |- |216 |[[Кариб теңізінің қарақшылары: «Қара Маржан» қарғысы]] |{{lang-en|Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl}} |[[2003 жылы кинода|2003]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Гор Вербински]] |теңіз шытырман оқиғасы туралы фильм, [[мистикалық фильм]], [[фильм плащтар мен семсер]], [[Пеплум (жанр)|пеплум]], [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[қиял-ғажайып фильм]] |- |217 |[[Үшінші адам]] |{{lang-en|The Third Man}} |[[1949 жылы кинода|1949]] |{{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]]<br>{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Кэрол Рид]] |[[нуар]], [[қатал детектив]], [[Мұны кім жасады?|тергеу туралы фильм]], [[фильм-құпия]], [[триллер]] |- |218 |[[Назар аударылатын]] |{{lang-en|Spotlight}} |[[2015 жылы кинода|2015]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Томас Маккарти]] |[[Деректі драма|докудрама]], [[заңдық драма]], [[тарихи драма]], [[тру-крайм]], жұмыс орнындағы драма, [[Өмірбаяндық фильм|байопик]], [[Детективті фильм|детектив]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |219 |{{iw|Махарадж (фильм)|Махарадж|en|Maharaja (2024 film)}} |{{lang-en|Maharaja}} |[[2024 жылы кинода|2024]] |{{flagicon|IND}} [[Үндістан]] |{{iw|Нитилан Сваминатан|Нитилан Сваминатан|en|Nithilan Saminathan}} |[[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Детективті фильм|детектив]], [[Драмалық фильм|драма]], [[триллер]] |- |220 |[[Жек көру (фильм, 1995)|Жек көру]] |{{lang-fr|La haine}} |[[1995 жылы кинода|1995]] |{{flagicon|FRA}} [[Франция]] |[[Матьё Кассовиц]] |[[гангстерлік фильм]], [[психологиялық драма]], [[Детективті фильм|детектив]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |221 |{{iw|Жарық төгілсін (2021)|Жарық төгілсін|en|Jai Bhim (film)}} |{{lang-en|Jai Bhim}} |[[2021 жылы кинода|2021]] |{{flagicon|IND}} [[Үндістан]] |{{iw|Т. Дж. Гнанавел|Т. Дж. Гнанавел|en|T. J. Gnanavel}} |[[заңдық драма]], [[Детективті фильм|детектив]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |222 |[[Терминатор (фильм)|Терминатор]] |{{lang-en|The Terminator}} |[[1984 жылы кинода|1984]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Джеймс Кэмерон]] |[[Жасанды интеллект|жасанды интеллект туралы фильм]], [[киберпанк]], [[антиутопия]], уақыт саяхаты туралы фильм, қалалық шытырман оқиғалы фильм, [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[Ғылыми-фантастикалық фильм|ғылыми фантастика]] |- |223 |[[Үлкен Лебовски]] |{{lang-en|The Big Lebowski}} |[[1998 жылы кинода|1998]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br>{{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]] |[[Ағайынды Коэн]] |[[Бадди-муви|достық комедия]], есірткі қылмысы туралы фильм, [[Сатира|сатиралық фильм]], кинокомедия-стоунер, [[кинокомедия]], [[Детективті фильм|детектив]] |- |224 |[[Музыка дыбыстары (фильм)|Музыка дыбыстары]] | |[[1965 жылы кинода|1965]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Роберт Эрл Уайз]] |классикалық мюзикл, [[Өмірбаяндық фильм|байопик]], [[Драмалық фильм|драма]], [[отбасылық фильм]], [[мюзикл]], [[романтикалық фильм]] |- |225 |[[Жетінші мөр]] |{{lang-sv|Det sjunde inseglet}} |[[1957 жылы кинода|1957]] |{{flagicon|SWE}} [[Швеция]] |[[Ингмар Бергман]] |[[психологиялық драма]], [[Драмалық фильм|драма]], [[қиял-ғажайып фильм]] |- |226 |[[Бөлме (фильм, 2015)|Бөлме]] |{{lang-en|Room}} |[[2015 жылы кинода|2015]] |{{flagicon|CAN}} [[Канада]]<br>{{flagicon|IRL}} [[Ирландия]]<br>{{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]]<br>{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Ленни Абрахамсон]] |[[психологиялық драма]], [[Драмалық фильм|драма]], [[триллер]] |- |227 |[[Өміріміздің ең жақсы жылдары]] |{{lang-en|The Best Years of Our Lives}} |[[1946 жылы кинода|1946]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Уильям Уайлер]] |[[эпикалық фильм]], оптимистік романтикалық фильм, [[Драмалық фильм|драма]], [[романтикалық фильм]], [[соғыс фильм]] |- |228 |[[Дауыс формасы]] |{{lang-jp|聲の形}} |[[2016 жылы кинода|2016]] |{{flagicon|JPN}} [[Жапония]] |[[Наоко Ямада]] |[[аниме]], [[есею туралы фильм]], [[психологиялық драма]], [[сёнэн]], [[өмір тілімі]], [[мультфильм]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |229 |[[Взвод (фильм)|Взвод]] |{{lang-en|Platoon}} |[[1986 жылы кинода|1986]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Оливер Стоун]] |[[Драмалық фильм|драма]], [[соғыс фильм]] |- |230 |[[Руанда қонақ үйі|«Руанда» қонақ үйі]] |{{lang-en|Hotel Rwanda}} |[[2004 жылы кинода|2004]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br>{{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]]<br>{{flagicon|ITA}} [[Италия]]<br>{{Байрақ|ОАР}} |{{iw|Терри Джордж|Терри Джордж|en|Terry George}} |[[Деректі драма|докудрама]], [[Өмірбаяндық фильм|байопик]], [[Драмалық фильм|драма]], [[тарихи фильм]], [[соғыс фильм]] |- |231 |[[Күн батқанға дейін]] |{{lang-en|Before Sunset}} |[[2004 жылы кинода|2004]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br> {{flagicon|FRA}} [[Франция]] |[[Ричард Линклейтер]] |оптимистік романтикалық фильм, [[Драмалық фильм|драма]], [[романтикалық фильм]] |- |232 |[[Супер отбасы]] |{{lang-en|The Incredibles}} |[[2004 жылы кинода|2004]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Брэд Бёрд]] |[[компьютерлік анимациялау]], [[супер қаһарман фильмі]], қалалық шытырман оқиғалы фильм, [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[мультфильм]], [[отбасылық фильм]] |- |233 |[[Шайтанды қуушы]] |{{lang-en|The Exorcist}} |[[1973 жылы кинода|1973]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Уильям Фридкин]] |[[боди-хоррор]], табиғаттан тыс туралы қорқынышты фильм, [[Қорқынышты фильм|хоррор]] |- |234 |[[Хачико: Ең адал дос]] |{{lang-en|Hachi: A Dog's Tale}} |[[2009 жылы кинода|2009]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br>{{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]] |[[Лассе Халльстрём]] |жануарлардың шытырман оқиғалары туралы фильм, [[Өмірбаяндық фильм|байопик]], [[Драмалық фильм|драма]], [[отбасылық фильм]] |- |235 |[[Оз сиқыршысы (фильм, 1939)|Оз сиқыршысы]] |{{lang-en|The Wizard of Oz}} |[[1939 жылы кинода|1939]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Виктор Флеминг]] |шытырман оқиғалы киноэпопея, классикалық мюзикл, [[фильм-сказка]], қиял-ғажайып киноэпопея, іздеу туралы фильм, [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[отбасылық фильм]], [[қиял-ғажайып фильм]], [[мюзикл]] |- |236 |[[Жарыс (фильм, 2013)|Жарыс]] |{{lang-en|Rush}} |[[2013 жылы кинода|2013]] |{{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]]<br>{{flagicon|GER}} [[Германия]]<br>{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Рон Ховард]] |[[Деректі драма|докудрама]], [[мотоспорт туралы фильм]], [[тарихи драма]], [[Өмірбаяндық фильм|байопик]], [[Драмалық фильм|драма]], [[Спорттық фильм|спорт туралы фильм]] |- |237 |[[Жанна Д’Арктың құштарлығы]] |{{lang-fr|La passion de Jeanne d'Arc}} |[[1928 жылы кинода|1928]] |{{flagicon|FRA}} [[Франция]] |[[Карл Теодор Дрейер]] |[[заңдық драма]], [[тарихи драма]], [[психологиялық драма]], [[Трагедия|фильм-трагедия]], [[Өмірбаяндық фильм|байопик]], [[Драмалық фильм|драма]], [[тарихи фильм]] |- |238 |[[Менімен қал]] |{{lang-en|Stand by Me}} |[[1986 жылы кинода|1986]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Роб Райнер]] |[[есею туралы фильм]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[кинокомедия]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |239 |[[Болат алыбы]] |{{lang-en|The Iron Giant}} |[[1999 жылы кинода|1999]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Брэд Бёрд]] |[[Өзге ғаламшарлықтардың басып кіруі|өзге ғаламшарлықтар туралы фильм]], [[Жасанды интеллект|жасанды интеллект туралы фильм]], [[салынған анимациялау]], шытырман оқиғалы комедия, [[Кайдзю|кайдзю туралы фильм]], ғарыш туралы фантастикалық фильм, [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[мультфильм]], [[кинокомедия]] |- |240 |[[Әкем мен ұлым]] |{{lang-tr|Babam ve Oglum}} |[[2005 жылы кинода|2005]] |{{flagicon|TUR}} [[Түркия]] |[[Чаган Ырмак]] |[[есею туралы фильм]], [[саяси драма]], [[Драмалық фильм|драма]], [[отбасылық фильм]] |- |241 |[[Алжир шайқасы]] |{{lang-fr|La battaglia di Algeri}} |[[1966 жылы кинода|1966]] |{{flagicon|ITA}} [[Италия]]<br>{{flagicon|ALG}} [[Алжир]] |[[Джилло Понтекорво]] |[[Деректі драма|докудрама]], [[саяси драма]], [[Драмалық фильм|драма]], [[соғыс фильм]] |- |242 |[[Қызметші қыз (фильм, 2016)|Қызметші қыз]] |{{lang-ko|아가씨}} |[[2016 жылы кинода|2016]] |{{flagicon|KOR}} [[Корея Республикасы]] |[[Пак Чхан Ук]] |[[Қара фильм|қара мелодрама]], [[эротикалық триллер]], [[психологиялық триллер]], [[эротикалық фильм]], [[Драмалық фильм|драма]], [[романтикалық фильм]], [[триллер]] |- |243 |[[Тележелі]] |{{lang-en|Network}} |[[1976 жылы кинода|1976]] |{{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Сидни Люмет]] |[[Қара әзіл|қара комедия]], жұмыс орнындағы драма, [[Драмалық фильм|драма]] |- |244 |[[Жын жоюшы: Шексіз бекініс: «Шексіз» пойызы]] |{{lang-jp|劇場版「鬼滅の刃」無限列車編}} |[[2020 жылы кинода|2020]] |{{flagicon|JPN}} [[Жапония]] |[[Харуо Сотодзаки]] |[[ересек анимациялау]], [[аниме]], [[қараңғы қиял-ғажайып]], [[салынған анимациялау]], [[сёнэн]], [[супер қаһарман фильмі]], [[мистикалық фильм]], «[[Семсер мен сиқыр|семсер мен сиқыр»]], [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[мультфильм]] |- |245 |{{iw|Вассейпур бандалары (фильм)|Вассейпур бандалары|en|Gangs of Wasseypur}} |{{lang-en|Gangs of Wasseypur}} |[[2012 жылы кинода|2012]] |{{flagicon|IND}} [[Үндістан]] |{{iw|Анураг Кашьяп|Анураг Кашьяп|en|Anurag Kashyap}} |[[Сатира|сатиралық фильм]], [[тру-крайм]], [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[кинокомедия]], [[Детективті фильм|детектив]], [[Драмалық фильм|драма]], [[триллер]] |- |246 |[[Қаһар бір шоқтары (фильм)|Қаһар бір шоқтары]] |{{lang-en|The Grapes of Wrath}} |[[1940 жылы кинода|1940]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Джон Форд]] |[[тарихи драма]], [[Трагедия|фильм-трагедия]], [[Драмалық фильм|драма]] |- |247 |{{iw|Көрінімділік (фильм)|Көрінімділік|en|Drishyam (2015 film)}} |{{lang-en|Drishyam}} |[[2015 жылы кинода|2015]] |{{flagicon|IND}} [[Үндістан]] |[[Нишикант Камат]] |[[Детективті фильм|детектив]], [[Драмалық фильм|драма]], [[фильм-құпия]], [[триллер]] |- |248 |[[Болу немесе болмау (фильм, 1942)|Болу немесе болмау]] |{{lang-en|To Be or Not to Be}} |[[1942 жылы кинода|1942]] |{{flagicon|USA|1912}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |[[Эрнст Любич]] |[[эксцентрикалық комедия]], [[кинокомедия]], [[романтикалық фильм]], [[соғыс фильм]] |- |249 |[[Күзгі соната]] |{{lang-sv|Höstsonaten}} |[[1978 жылы кинода|1978]] |{{flagicon|FRG}} [[Федеративная Республика Германии (1949—1990)|ФРГ]]<br>{{flagicon|SWE}} [[Швеция]]<br>{{flagicon|NOR}} [[Норвегия]]<br>{{flagicon|FRA}} [[Франция]] |[[Ингмар Бергман]] |[[психологиялық драма]], [[Трагедия|фильм-трагедия]], [[Драмалық фильм|драма]], [[музыкалық фильм]] |- |250 |{{iw|Жоғалған келіндер (фильм)|Жоғалған келіндер|en|Laapataa Ladies}} |{{lang-en|Laapataa Ladies}} |[[2023 жылы кинода|2023]] |{{flagicon|IND}} [[Үндістан]] |{{iw|Киран Рао|Киран Рао|en|Kiran Rao}} |қызықты комедия, [[кинокомедия]], [[Драмалық фильм|драма]] |} == Режиссерлер бойынша == Тізімде келесі режиссерлердің фильмдері жиі кездеседі: * [[Кристофер Нолан]] - 8 фильм. * [[Стэнли Кубрик]], [[Мартин Скорсезе]], [[Стивен Спилберг]] — 7 фильм. * [[Акира Куросава]] - 6 фильм. * [[Квентин Тарантино]], [[Билли Уайлдер]], [[Альфред Хичкок]], [[Чарли Чаплин]] — 5 фильм. * [[Ли Анкрич]], [[Серджо Леоне]], [[Хаяо Миядзаки]] — 4 фильм. * [[Брэд Берд]], [[Дени Вильнёв]], [[Питер Джексон]], [[Пит Доктер]], [[Клинт Иствуд]], [[Фрэнсис Форд Коппола]], [[ағайынды Коэн]], [[Джеймс Кэмерон]], [[Ридли Скотт]], [[Дэвид Финчер]] — 3 фильм. == Өндіріс елдері бойынша == {| class="sortable mw-collapsible standard" width="45%" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" align="centre" |- !Мемлекет|| Фильмдердің жалпы саны || Бірлесіп шығарылған фильмдер саны |- | {{Байрақ|АҚШ}} || 186 || 59 |- | {{Байрақ|Ұлыбритания}} || 40 || 38 |- | {{Байрақ|Жапония}} || 19 || 2 |- | {{Байрақ|Германия}} || 19 || 15 |- | {{Байрақ|Франция}} || 15 || 12 |- | {{Байрақ|Италия}} || 12 || 9 |- | {{Байрақ|Үндістан}} || 9 || 0 |- | {{Байрақ|Испания}} || 6 || 6 |- | {{Байрақ|Аустралия}} || 5 || 4 |- | {{Байрақ|Корея Республикасы}} || 4 || 1 |- | {{Байрақ|Швеция}} || 3 || 1 |- | {{Байрақ|Жаңа Зеландия}} || 3 || 3 |- | {{Байрақ|Иран}} || 2 || 0 |- | {{Байрақ|Түркия}} || 2 || 0 |- | {{Байрақ|Аустрия}} || 2 || 2 |- | {{Байрақ|Аргентина}} || 2 || 2 |- | {{Байрақ|Гонконг}} || 2 || 2 |- | {{Байрақ|Ирландия}} || 2 || 2 |- | {{Байрақ|Канада}} || 2 || 2 |- | {{Байрақ|КСРО}} || 1 || 0 |- | {{Байрақ|Алжир}} || 1 || 1 |- | {{Байрақ|Бразилия}} || 1 || 1 |- | {{Байрақ|Дания}} || 1 || 1 |- | {{Байрақ|Қытай}} || 1 || 1 |- | {{Байрақ|Ливан}} || 1 || 1 |- | {{Байрақ|Люксембург}} || 1 || 1 |- | {{Байрақ|Мексика}} || 1 || 1 |- | {{Байрақ|Польша}} || 1 || 1 |- | {{Байрақ|ОАР}} || 1 || 1 |} == Түпнұсқаның негізгі тілі бойынша == Жақшада жалпы статистикаға енгізілген [[үнсіз кинематография|үнсіз фильмдер]] сәйкес тілде түпнұсқа [[Интертитрлер|интертитрлер]] саны көрсетілген {| class="sortable mw-collapsible standard" width="35%" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" align="centre" |- !Тіл || Саны || Сілтемелер |- | [[Ағылшын тілі|ағылшын]] || 190 (6) ||<ref>{{Cite web |url=https://www.imdb.com/search/title/?groups=top_250&primary_language=en&sort=user_rating,desc |title=Advanced title search – English (primary) |accessdate=2025-06-25 |url-status=live }}</ref><ref name="автоссылка1">{{Cite web |url=https://www.imdb.com/search/title/?groups=top_250&sound_mixes=silent&sort=user_rating,desc |title=Advanced title search – Silent |accessdate=2025-06-25 |url-status=live }}</ref> |- | [[Жапон тілі|жапон]] || 18 ||<ref>{{Cite web |url=https://www.imdb.com/search/title/?groups=top_250&primary_language=ja&sort=user_rating,desc |title=Advanced title search – Japanese (primary) |accessdate=2025-06-25 |url-status=live }}</ref> |- | [[хинди]] || 7 ||<ref>{{Cite web |url=https://www.imdb.com/search/title/?groups=top_250&primary_language=hi&sort=user_rating,desc |title=Advanced title search – Hindi (primary) |accessdate=2025-06-25 |url-status=live }}</ref> |- | [[Француз тілі|француз]] || 6 (1) ||<ref name="автоссылка1" /><ref>{{Cite web |url=https://www.imdb.com/search/title/?groups=top_250&primary_language=fr&sort=user_rating,desc |title=Advanced title search – French (primary) |accessdate=2025-06-25 |url-status=live }}</ref> |- | [[Неміс тілі|неміс]] || 5 (1) ||<ref name="автоссылка1" /><ref>{{Cite web |url=https://www.imdb.com/search/title/?groups=top_250&primary_language=de&sort=user_rating,desc |title=Advanced title search – German (primary) |accessdate=2025-06-25 |url-status=live }}</ref> |- | [[Италиян тілі|италиян]] || 4 ||<ref>{{Cite web |url=https://www.imdb.com/search/title/?groups=top_250&primary_language=it&sort=user_rating,desc |title=Advanced title search – Italian (primary) |accessdate=2025-06-25 |url-status=live }}</ref> |- | [[Корей тілі|корей]] || 4 ||<ref>{{Cite web |url=https://www.imdb.com/search/title/?groups=top_250&primary_language=ko&sort=user_rating,desc |title=Advanced title search – Korean (primary) |accessdate=2025-06-25 |url-status=live }}</ref> |- | [[Испан тілі|испан]] || 3 ||<ref>{{Cite web |url=https://www.imdb.com/search/title/?groups=top_250&primary_language=es&sort=user_rating,desc |title=Advanced title search – Spanish (primary) |accessdate=2025-06-25 |url-status=live }}</ref> |- | [[Араб тілі|араб]] || 2 ||<ref>{{Cite web |url=https://www.imdb.com/search/title/?groups=top_250&primary_language=ar&sort=user_rating,desc |title=Advanced title search – Arabic (primary) |accessdate=2025-06-25 |url-status=live }}</ref> |- | [[Парсы тілі|парсы]] || 2 ||<ref>{{Cite web |url=https://www.imdb.com/search/title/?groups=top_250&primary_language=fa&sort=user_rating,desc |title=Advanced title search – Persian (primary) |accessdate=2025-06-25 |url-status=live }}</ref> |- | [[Тамил тілі|тамил]] || 2 ||<ref>{{Cite web |url=https://www.imdb.com/search/title/?groups=top_250&primary_language=ta&sort=user_rating,desc |title=Advanced title search – Tamil (primary) |accessdate=2025-06-25 |url-status=live }}</ref> |- | [[Түрік тілі|түрік]] || 2 ||<ref>{{Cite web |url=https://www.imdb.com/search/title/?groups=top_250&primary_language=tr&sort=user_rating,desc |title=Advanced title search – Turkish (primary) |accessdate=2025-06-25 |url-status=live }}</ref> |- | [[Швед тілі|швед]] || 2 ||<ref>{{Cite web |url=https://www.imdb.com/search/title/?groups=top_250&primary_language=sv&sort=user_rating,desc |title=Advanced title search – Swedish (primary) |accessdate=2025-06-25 |url-status=live }}</ref> |- | [[Беларус тілі|беларус]] || 1 ||<ref>{{Cite web |url=https://www.imdb.com/search/title/?groups=top_250&primary_language=be&sort=user_rating,desc |title=Advanced title search – Belarusian (primary) |accessdate=2025-06-25 |url-status=live }}</ref> |- | [[Дат тілі|дат]] || 1 ||<ref>{{Cite web |url=https://www.imdb.com/search/title/?groups=top_250&primary_language=da&sort=user_rating,desc |title=Advanced title search – Danish (primary) |accessdate=2025-06-25 |url-status=live }}</ref> |- | [[Португал тілі|португал]] || 1 ||<ref>{{Cite web |url=https://www.imdb.com/search/title/?groups=top_250&primary_language=pt&sort=user_rating,desc |title=Advanced title search – Portuguese (primary) |accessdate=2025-06-25 |url-status=live }}</ref> |} == Жанр бойынша == {| class="sortable mw-collapsible standard" width="35%" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" align="centre" |- !Жанр || Саны |- | [[драмалық фильм|драма]] || 186 |- | [[шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] || 62 |- | [[триллер]] || 52 |- | [[детективті фильм|детектив]] || 51 |- | [[атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]] || 48 |- | [[кинокомедия]] || 48 |- | [[тарихи драма]] || 45 |- | [[эпикалық фильм]] || 45 |- | [[психологиялық драма]] || 42 |- | [[трагедия|фильм-трагедия]] || 40 |- | [[фильм-құпия]] || 35 |- | [[соғыс фильм]] || 33 |- | [[қиял-ғажайып фильм]] || 29 |- | [[мультфильм]] || 28 |- | [[өмірбаяндық фильм|байопик]] || 27 |- | [[отбасылық фильм]] || 27 |- | [[романтикалық фильм]] || 26 |- | [[ғылыми-фантастикалық фильм|ғылыми фантастика]] || 25 |- | [[қара әзіл|қара комедия]] || 23 |- | [[деректі драма|докудрама]] || 22 |- | шытырман оқиғалы киноэпопея || 21 |- | [[психологиялық триллер]] || 18 |- | [[есею туралы фильм]] || 18 |- | іздеу туралы фильм || 18 |- | [[гангстерлік фильм]] || 16 |- | соғыс туралы киноэпопея || 15 |- | эпикалық атыс-шабыс || 15 |- | [[компьютерлік анимациялау]] || 14 |- | [[мистикалық фильм]] || 14 |- | [[мистикалық триллер]] || 13 |- | [[супер қаһарман фильмі]] || 12 |- | ғарыш туралы фантастикалық фильм || 12 |- | [[заңдық драма]] || 12 |- | [[салынған анимациялау]] || 11 |- | [[аниме]] || 10 |- | [[антиутопия]] || 10 |- | «[[семсер мен сиқыр]]<nowiki/>» || 10 |- | ғылыми-фантастикалық киноэпопея || 10 |- | қалалық шытырман оқиғалы туралы фильм || 10 |- | [[тарихи фильм]] || 9 |- | [[буффонада]] || 8 |- | [[сатира|сатиралық фильм]] || 8 |- | [[тру-крайм]] || 8 |- | [[спорттық фильм|спорттық фильм]] || 8 |- | қиял-ғажайып киноэпопея || 8 |- | [[вестерн]] || 7 |- | [[фарс]] || 7 |- | шөлдегі шытырман оқиғалар туралы фильм || 7 |- | [[жасанды интеллект|жасанды интеллект туралы фильм]] || 7 |- | [[киберпанк]] || 6 |- | [[музыкалық фильм]] || 6 |- | [[полициялық процедурал]] || 6 |- | [[бадди-муви|достық комедия]] || 6 |- | [[қараңғы қиял-ғажайып]] || 6 |- | [[түрме фильмі|түрме драмасы]] || 6 |- | жалғыз жауынгер туралы фильм || 6 |- | [[ересек анимациялау]] || 5 |- | {{iw|капер-фильм|капер-фильм|en|Caper story}} || 5 |- | [[тарихи драма|костюм драмасы]] || 5 |- | [[қатал детектив]] || 5 |- | [[мюзикл]] || 5 |- | [[саяси драма]] || 5 |- | [[полициялық драма]] || 5 |- | [[романтикалық комедия]] || 5 |- | [[сёнэн]] || 4 |- | {{iw|сериялық өлтіруші туралы фильм|сериялық өлтіруші туралы фильм|de|Serial-Killer-Film}} || 5 |- | [[мұны кім жасады?|тергеу туралы фильм]] || 5 |- | [[қорқынышты фильм|хоррор]] || 5 |- | оптимистік романтикалық фильм || 4 |- | жасөспірімдер шытырман оқиғалы фильм || 4 |- | жасөспірімдерге арналған қиял-ғажайып фильм || 4 |- | есірткі қылмысы туралы фильм || 4 |- | [[мереке туралы фильм]] || 4 |- | жануарлардың шытырман оқиғалары туралы фильм || 4 |- | уақыт саяхаты туралы фильм || 4 |- | [[бокс туралы фильм]] || 4 |- | [[фильм-тонау]] || 4 |- | [[қара фильм|қара мелодрама]] || 4 |- | вестерн-киноэпопея || 3 |- | жұмыс орнындағы драма || 3 |- | классикалық мюзикл || 3 |- | [[нуар]] || 3 |- | шытырман оқиғалы комедия || 3 |- | [[пеплум (жанр)|пеплум]] || 3 |- | қызық комедия || 3 |- | [[спагетти-вестерн]] || 3 |- | [[өзге ғаламшарлықтардың басып кіруі|өзге ғаламшарлықтар туралы фильм]] || 3 |- | жол шытырман оқиғасы туралы фильм || 3 |- | теңіз шытырман оқиғасы туралы фильм || 3 |- | джунглидегі шытырман оқиғалар туралы фильм || 3 |- | саяхат туралы фильм || 3 |- | [[шоу-бизнес туралы фильм]] || 3 |- | табиғаттан тыс қорқынышты фильм || 3 |- | [[фильм-тірі қалу]] || 3 |- | [[фильм-ертегі]] || 3 |- | [[еротикалық триллер]] || 3 |- | заңдық триллер || 3 |- | [[боди-хоррор]] || 2 |- | [[тарихи киноэпопея]] || 2 |- | [[кинопародия]] || 2 |- | мереке туралы комедия || 2 |- | [[саяси триллер]] || 2 |- | [[психологиялық қорқыныш|психологиялық хоррор]] || 2 |- | [[романтикалық фильм|романтикалық драма]] || 2 |- | мереке туралы романтикалық фильм || 2 |- | мереке туралы отбасылық фильм || 2 |- | [[стимпанк]] || 2 |- | [[жекпе-жек туралы фильм]] || 2 |- | [[құбыжықтар туралы фильм]] || 2 |- | [[мотоспорт туралы фильм]] || 2 |- | [[самурай|самурайлар туралы фильм]] || 2 |- | [[қастандық теориясы туралы фильм]] || 2 |- | қаржылық драма || 2 |- | [[тыңшылық фильм]] || 2 |- | [[эксцентрикалық комедия]] || 2 |- | [[Корея Республикасының телехикаялары|K-drama]] || 2 |- | автокөлік атыс-шабыс|| 1 |- | [[ган-ката|ган-фу]] || 1 |- | [[тау фильмі|тау шытырман оқиғасы]] || 1 |- | [[иясикэй]] || 1 |- | кинокомедия-стоунер || 1 |- | [[өмір тілімі]] || 1 |- | [[медициналық драма]] || 1 |- | мереке туралы мультфильм || 1 |- | {{iw|хиттері бар мюзикл|хиттері бар мюзикл|en|Jukebox musical}} || 1 |- | жасөспірімдер драмасы || 1 |- | [[жасөспірім ситкомы|жасөспірім комедиясы]] || 1 |- | жасөспірімдер романтикалық фильм || 1 |- | [[кадрлап анимациялау]] || 1 |- | романтикалық киноэпопея || 1 |- | [[сёдзё (аниме)|сёдзё]] || 1 |- | [[скетч-комедия]] || 1 |- | [[слэшер (жанр)|слэшер]] || 1 |- | [[қазіргі вестерн]] || 1 |- | [[технотриллер]] || 1 |- | [[динозаврлар туралы фильм]] || 1 |- | [[кайдзю|кайдзю туралы фильм]] || 1 |- | жеке детектив туралы фильм || 1 |- | [[фильм плащтар мен қылыштар]] || 1 |- | [[еротикалық фильм]] || 1 |} == Тағы қараңыз == * [[Sight & Sound]] сауалнамалары (1952 жылдан бері жүргізіліп келеді) * [[AFI бойынша 100 жылдағы ең жақсы 100 америкалық фильм]] * [[BFI бойынша 100 жылдағы ең жақсы 100 Британдық фильм]] * [[BBC ХХІ ғасырдағы ең керемет 100 фильмі]] * [[Америкалық кино өнері институтының рейтингі]] * [[Ең көп ақша тапқан фильмдердің тізімі]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * {{cite web|url=http://imdb.com/chart/top|title=IMDb Charts: Top Rated Movies (IMDb нұсқасы бойынша ең жақсы 250 фильм)|publisher=imdb.com|accessdate=2019-05-13|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/6IwMlWCTT?url=http://www.imdb.com/chart/top|archivedate=2013-08-17}} * {{cite web|url=http://imdb.com/chart/bottom|title=IMDb Charts: Lowest Rated Movies IMDb нұсқасы бойынша ең нашар 100 фильм)|publisher=imdb.com|accesdate=2019-05-13|lang=en}} * {{cite web|url=https://help.imdb.com/article/imdb/track-movies-tv/ratings-faq/G67Y87TFYYP6TWAV#|title=Ratings FAQ|publisher=imdb.com|accessdate=2019-05-13|lang=en}} * {{cite web|url=http://top250.info|title=IMDb Top 250: Changes, new items & other statistics|description=IMDb Top 250 туралы сайт: 1996 жылдан бастап рейтингтер жинағы, статистика, графика|publisher=imdb.com|accessdate=2019-05-13|lang=en}} * {{cite web|url=https://www.kinopoisk.ru/top/lists/58|title=Списки/IMDb/Топ-250|publisher=[[КиноПоиск]]|accessdate=2019-05-13|lang=ru}} [[Санат:Кинематографиялық рейтингтер]] [[Санат:Фильмдер тізімі]] s6xn3b1y2tgyssiejn7xra4qod6dbc4 Қатысушы:Rasulbek Adil 2 774528 3576550 3575399 2026-04-04T08:57:55Z Rasulbek Adil 176232 3576550 wikitext text/x-wiki Шынайы есімім Әділ. * Туған жерім:Атырау қаласы {{Quote|text=Оқу — білім бұлағы, білім — өмір шырағы.|sign=[[Ахмет Байтұрсынұлы]]}} == Қорапшаларым == {| id="mp-banner" style="width: 100%; margin:2px 0 0 0; background:none; border-spacing: 0px;" | class="MainPageBG" style="text-align:center; padding:0,2em; background-color:#E0FFFF; border:1px solid #F5F5F5; color:#000; font-size:90%;" |{{Қатысушы:Box/Уикипедиялық мақтанышы}}{{User:Box/Уикипедия - игілік орта}}{{User:Box/Қызығушылық:Тарих}}{{User en-4}}{{User ru-2}}{{User:Box/Қатысушы Атыраудан}}{{User kk|male}} |} mp57ldq1e5nqx2k4ccokr3dfwa1hmwf 3576552 3576550 2026-04-04T09:00:42Z Rasulbek Adil 176232 3576552 wikitext text/x-wiki Шынайы есімім Әділ. * Туған жерім:Атырау қаласы {{Quote|text=Оқу — білім бұлағы, білім — өмір шырағы.|sign=[[Ахмет Байтұрсынұлы]]}} == Қорапшаларым == {| id="mp-banner" style="width: 100%; margin:2px 0 0 0; background:none; border-spacing: 0px;" | class="MainPageBG" style="text-align:center; padding:0,2em; background-color:#E0FFFF; border:1px solid #F5F5F5; color:#000; font-size:90%;" |'''Қызығушылықтарым'''{{Қатысушы:Box/Уикипедиялық мақтанышы}}{{User:Box/Уикипедия - игілік орта}}{{User:Box/Қызығушылық:Тарих}}{{User en-4}}{{User ru-2}}{{User:Box/Қатысушы Атыраудан}}{{User kk|male}} |} ir432f2qqb5hiwqipftpmrb825w3vli Уикипедия:Ең көп қаралған 1000 бет 4 775564 3576414 3575838 2026-04-04T03:06:08Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту. 3576414 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !N !Бет !Қаралу саны (соңғы 30 күнде) !Қаралу саны (соңғы 90 күнде) !Қаралу саны (бір жылда) |- |1 |[[Басты бет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 37831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 97151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 354895] |- |2 |[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 17735] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 28322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 63904] |- |3 |[[Арнайы:Іздеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 17609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 42964] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 291550] |- |4 |[[Наурыз мейрамы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 16729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 21357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 31997] |- |5 |[[Абай Құнанбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 58963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 319444] |- |6 |[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 12147] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 39485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 67947] |- |7 |[[Ахмет Байтұрсынұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 44191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 132189] |- |8 |[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 20655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 61918] |- |9 |[[Ыбырай Алтынсарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 8977] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 40363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 124840] |- |10 |[[:Сурет:SB - Kazakh woman on horse.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 9209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 9221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 9255] |- |11 |[[Бауыржан Момышұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7049] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 31638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 141715] |- |12 |[[Жетіқарақшы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 7507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 9004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 20461] |- |13 |[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 44936] |- |14 |[[Міржақып Дулатұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 24538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 90533] |- |15 |[[Қазақтың ұлттық тағамдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 5992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9085] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 23883] |- |16 |[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 16521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 108525] |- |17 |[[Қазақ хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 5588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 23722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 89365] |- |18 |[[Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 5863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 21975] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 97022] |- |19 |[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 5818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 23780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 144442] |- |20 |[[Наурыз көже]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 5639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 6611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 9088] |- |21 |[[Бесікке салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 5667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 12767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 24237] |- |22 |[[Күнделік.кз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 5400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 24501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 141826] |- |23 |[[Әбу Насыр Әл-Фараби]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 5121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 22201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 72715] |- |24 |[[Қадір түні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%96%D1%80_%D1%82%D2%AF%D0%BD%D1%96 4735] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%96%D1%80_%D1%82%D2%AF%D0%BD%D1%96 5251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%96%D1%80_%D1%82%D2%AF%D0%BD%D1%96 5851] |- |25 |[[Домбыра]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 4587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 7716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 23667] |- |26 |[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 50034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 81893] |- |27 |[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 30946] |- |28 |[[Ұлпан (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 27558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 42942] |- |29 |[[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 5108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 5108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 5108] |- |30 |[[Өзбекәлі Жәнібеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 11289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 28643] |- |31 |[[Әлемнің жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 10503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 65629] |- |32 |[[Мемлекет астаналары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16754] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 65843] |- |33 |[[Көрісу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D1%96%D1%81%D1%83 3982] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D1%96%D1%81%D1%83 4392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D1%96%D1%81%D1%83 5054] |- |34 |[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 55169] |- |35 |[[Қазақстандағы референдум (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 3714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 5490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 5490] |- |36 |[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 4672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 26939] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 72459] |- |37 |[[Әл-Фатиха сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 27945] |- |38 |[[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 6176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 18599] |- |39 |[[Қазақша жыл санау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 3702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 16493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 88063] |- |40 |[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 51937] |- |41 |[[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 8022] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 28688] |- |42 |[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 5464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 11807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 32839] |- |43 |[[Қанипа Омарғалиқызы Бітібаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BF%D0%B0_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D1%96%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 4036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BF%D0%B0_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D1%96%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 5701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BF%D0%B0_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D1%96%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 8333] |- |44 |[[Жамбыл Жабайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 47989] |- |45 |[[Ілияс Жансүгіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 3991] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 24999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 46451] |- |46 |[[Жазира Сайлауқызы Байырбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3706] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7421] |- |47 |[[Абай жолы (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 14807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 43129] |- |48 |[[Әпке (драма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 2676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 9648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 21250] |- |49 |[[Халықаралық әйелдер күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 3012] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 4461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 6503] |- |50 |[[Қаңлылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 2549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 12776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 32468] |- |51 |[[Абылай хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3084] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 63924] |- |52 |[[Шыңғыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 23748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 69377] |- |53 |[[Фариза Оңғарсынова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 21982] |- |54 |[[Мұхаммед]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 3210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 9220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 35901] |- |55 |[[Қазақ ұлттық киімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5848] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 24176] |- |56 |[[Қасым хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 42594] |- |57 |[[Баланы қырқынан шығару]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 3193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 8184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 36701] |- |58 |[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 42151] |- |59 |[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 18310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 62619] |- |60 |[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 3928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 6805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 57154] |- |61 |[[Мұхтар Шаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6082] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 40093] |- |62 |[[Бесеудің хаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 4623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 11051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 33939] |- |63 |[[Қазақ хандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 12029] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 44807] |- |64 |[[Алаш партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9902] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 44793] |- |65 |[[Құрманғазы Сағырбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 36394] |- |66 |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 27217] |- |67 |[[Шарана шайқау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%83 2384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%83 3717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%83 8112] |- |68 |[[Иран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 1503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 4135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 10320] |- |69 |[[Тұсаукесер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 2515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 5099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 21456] |- |70 |[[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 2706] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 6822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 37784] |- |71 |[[Әбіш Кекілбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 28391] |- |72 |[[Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13212] |- |73 |[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 2489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 10819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 53324] |- |74 |[[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2903] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5975] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 40598] |- |75 |[[Қазақ хандығының құрылуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 2094] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 7266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 27807] |- |76 |[[Қожа Ахмет Ясауи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 2485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 9690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 53287] |- |77 |[[Қазақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 38331] |- |78 |[[Сәкен Сейфуллин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 2862] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 11191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 39760] |- |79 |[[Ұлы Отан соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 2720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 6102] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 40656] |- |80 |[[Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 14230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 62616] |- |81 |[[Ұлы Жібек жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 2064] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 10417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 49114] |- |82 |[[Жеті қазына]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 2264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 7595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 24820] |- |83 |[[Қазақстан қазақтарының аттас-тектестер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8227] |- |84 |[[Сақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2128] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 15634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 67519] |- |85 |[[Жау тылындағы бала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 15158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 22187] |- |86 |[[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11037] |- |87 |[[Шежіре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 1982] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 5717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 15118] |- |88 |[[Қабдеш Жұмаділов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 3086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 7548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16609] |- |89 |[[Махамбет Өтемісұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3043] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 61008] |- |90 |[[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 32725] |- |91 |[[Жарапазан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 1800] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 6074] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 7006] |- |92 |[[Ғұндар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 2913] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 13018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 50536] |- |93 |[[Қазақ батырлар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6029] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 32443] |- |94 |[[Кенесары хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 8667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 38597] |- |95 |[[Қадыр Мырза Әлі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 3221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 7444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 29835] |- |96 |[[Жеті жарғы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 1915] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 7448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 30065] |- |97 |[[Үйсін мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1979] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 13884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 34680] |- |98 |[[Салауат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 1922] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 7428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 25994] |- |99 |[[Талғат Аманкелдіұлы Мұсабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 31956] |- |100 |[[Америка Құрама Штаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2061] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 6499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 23407] |- |101 |[[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1903] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 6967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 27850] |- |102 |[[Алтын Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 1861] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 12859] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 39300] |- |103 |[[Оразаны бұзбайтын жағдайлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D2%B1%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 1645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D2%B1%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 6211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D2%B1%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 6901] |- |104 |[[Қоңырат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 2013] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 6582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 24337] |- |105 |[[Күләш Жасынқызы Бәйсейітова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2003] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8989] |- |106 |[[Жылқы малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2007] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 40759] |- |107 |[[Несіпбек Тұрысбекұлы Айт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82 4072] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82 4484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82 12567] |- |108 |[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10682] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 35543] |- |109 |[[Алланың есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 6105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 25318] |- |110 |[[Кенжебек Тұрсынбайұлы Жанәбілов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1991] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 3294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 8542] |- |111 |[[Әмір Темір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 1955] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 9328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 31356] |- |112 |[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 30597] |- |113 |[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1982] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 47901] |- |114 |[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 1754] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 8453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 31121] |- |115 |[[Тәуке хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 25338] |- |116 |[[Сүйінбай Аронұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1054] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17200] |- |117 |[[Дулат Исабеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 7289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 17804] |- |118 |[[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 1886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 6083] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 27729] |- |119 |[[Ұшқан ұя]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 1823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 15539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 29767] |- |120 |[[Қуандық Рахым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC 1846] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC 2624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC 6990] |- |121 |[[Жасанды интеллект]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 1942] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 9352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 34845] |- |122 |[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1842] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 33868] |- |123 |[[Түйе мұрындық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 1734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 2620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 5226] |- |124 |[[Ақ Орда (мемлекет)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 1598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 15137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 34391] |- |125 |[[Қазақ халқының әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1839] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 4026] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 22421] |- |126 |[[Киіз үй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 2087] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 5897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 28656] |- |127 |[[Уикипедия:Уикипедия туралы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 3984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 17369] |- |128 |[[Мұстафа Шоқай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 1816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 6704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 27045] |- |129 |[[Қазақ әліпбиі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 6458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 30187] |- |130 |[[Қазақстан қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 28999] |- |131 |[[Арғын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 1753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 5923] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 24847] |- |132 |[[Бесін намазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 1691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 6584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 26434] |- |133 |[[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 1818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 6462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 22044] |- |134 |[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 36562] |- |135 |[[Туыстық атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 33968] |- |136 |[[Адай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 1748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 4694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 17668] |- |137 |[[Жүсіпбек Аймауытов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 2043] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 6575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 33618] |- |138 |[[Екінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1965] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 6027] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 35531] |- |139 |[[Қазақстан тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 7626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 34096] |- |140 |[[Исатай-Махамбет көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 1709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 5301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 18652] |- |141 |[[Төле би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 7950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 30583] |- |142 |[[Өмірзая (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 5070] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 33998] |- |143 |[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 1761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 8238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 26781] |- |144 |[[Хақназар хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1954] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 27018] |- |145 |[[АҚШ штаттарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18313] |- |146 |[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 1714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 13086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 75666] |- |147 |[[Алматы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 1516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 6403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 31486] |- |148 |[[Көксерек (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 14099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 26785] |- |149 |[[Қазақстан 2030]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 2325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 4019] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 16294] |- |150 |[[Қазақстан қорықтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 45189] |- |151 |[[Еуропа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 1569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 6664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 29009] |- |152 |[[Жанар Қожақанқызы Байсемізова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4462] |- |153 |[[Сырым Датұлы бастаған қазақтардың ұлт-азаттық қозғалысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 4660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 24856] |- |154 |[[Наймандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 28322] |- |155 |[[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 6041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 28649] |- |156 |[[Қазақ газеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 1518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 4947] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 17392] |- |157 |[[Құйрық-бауыр (салт)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B-%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%29 1454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B-%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%29 2207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B-%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%29 6869] |- |158 |[[Тахауи Ахтанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%90%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%90%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%90%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9621] |- |159 |[[Қабанбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 5766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 25234] |- |160 |[[Тасбақалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 7159] |- |161 |[[Қазақ шежірелерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15694] |- |162 |[[Жәнібек хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 18859] |- |163 |[[Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 22472] |- |164 |[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 1628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 14067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 27631] |- |165 |[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 22851] |- |166 |[[Аңырақай шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 4815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 21429] |- |167 |[[Құран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 1435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 3694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 12282] |- |168 |[[Алаш партиясының бағдарламасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 5248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 16144] |- |169 |[[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6919] |- |170 |[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 5757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 17837] |- |171 |[[Бірінші Мемлекеттік Дума]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 1521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 4142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 16964] |- |172 |[[Тоғыз-құмалақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 1502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 5366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 19935] |- |173 |[[Күй аңызы (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 4299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 4977] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 15502] |- |174 |[[Асық ойыны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 1442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 3724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 11396] |- |175 |[[Оралхан Бөкей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 1397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 28691] |- |176 |[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 1448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 6362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 29110] |- |177 |[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 1699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 9068] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 27148] |- |178 |[[Мәңгілік ел қақпасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 1473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 2983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 19445] |- |179 |[[Қытай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 1379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 6643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 26191] |- |180 |[[Ясин сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9509] |- |181 |[[Орбұлақ шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 4538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 18938] |- |182 |[[Қарахан мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 7072] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 34634] |- |183 |[[Сын есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 5703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 30570] |- |184 |[[Уикипедия:Форум]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 1516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 5281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 23037] |- |185 |[[Моғолстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8012] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 23681] |- |186 |[[Махаббат, қызық мол жылдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 5221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 27987] |- |187 |[[Бұқар жырау Қалқаманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3974] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21741] |- |188 |[[Алатау таулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5985] |- |189 |[[Дуадақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%9B 1100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%9B 1710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%9B 3577] |- |190 |[[Үстеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 1294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 6290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 32919] |- |191 |[[Әли Хаменеи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B8 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B8 1673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B8 2262] |- |192 |[[Кіндік шеше]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5 1249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5 2261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5 5973] |- |193 |[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 5706] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 26277] |- |194 |[[Әбілхан Қастеев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 1241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 7235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 20801] |- |195 |[[Қыз Жібек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 31285] |- |196 |[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3949] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 18536] |- |197 |[[Қазыбек би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 1283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 6251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 25408] |- |198 |[[Ақтабан шұбырынды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 1231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 4919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 19695] |- |199 |[[Қазақстанның жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 29053] |- |200 |[[Табалдырық аттау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%83 1247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%83 1903] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%83 4256] |- |201 |[[Семей полигоны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 1296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 5457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 34131] |- |202 |[[Қазақтың салт-дәстүрлері мен ырым-тиымдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D1%82%D0%B8%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D1%82%D0%B8%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D1%82%D0%B8%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 7381] |- |203 |[[Қыпшақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 6800] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 29067] |- |204 |[[Қазақстандағы сауда және жәрмеңкелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 972] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 2913] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 8241] |- |205 |[[Жарыс қазан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 1250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 2030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 4846] |- |206 |[[Салт-дәстүр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 1214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 2753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 11200] |- |207 |[[Айдын Ақанұлы Айымбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 20098] |- |208 |[[Жусан иісі (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 10361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 20697] |- |209 |[[Астана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 5949] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 42855] |- |210 |[[Қазақстан аудандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 5745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 32554] |- |211 |[[Қыз айттыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 1162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 1942] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 4627] |- |212 |[[Жеті ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 3920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 16488] |- |213 |[[Сырым Датұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 29857] |- |214 |[[Шәмші Қалдаяқов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 1590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 8919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 26368] |- |215 |[[Ақан сері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 1517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 8098] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 18928] |- |216 |[[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 9974] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 23159] |- |217 |[[Ресей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 1235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 4919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 21125] |- |218 |[[Мүшел жас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 1253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 5810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 20046] |- |219 |[[Ислам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 1145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 4064] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 17156] |- |220 |[[Зарина Кармен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 3430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 3953] |- |221 |[[Санжар Керімбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 13237] |- |222 |[[Алаш Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 1220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 5098] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 17522] |- |223 |[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8127] |- |224 |[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11599] |- |225 |[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7027] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 42484] |- |226 |[[Бақытсыз Жамал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 1285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 13487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 28224] |- |227 |[[Әт-Тариқ сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 706] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2724] |- |228 |[[Ұлықбек Оразбайұлы Есдәулет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 911] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 3728] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 7793] |- |229 |[[Жанқожа Нұрмұхамедұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15196] |- |230 |[[Қыдыр ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1993] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D1%82%D0%B0 4940] |- |231 |[[Ханзада Жумонг (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 1161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 3429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 7730] |- |232 |[[Кіші жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 4176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 17083] |- |233 |[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 1305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 5432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 22085] |- |234 |[[Дулат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 1186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 4051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 18232] |- |235 |[[Қазақстандағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6982] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 21465] |- |236 |[[Сұлтан Бейбарыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 3181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 12301] |- |237 |[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 18974] |- |238 |[[Есет Көтібарұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14069] |- |239 |[[Түркістан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 4565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 21596] |- |240 |[[Арыстанбаб]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 1204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 3464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 13464] |- |241 |[[Сансызбай Сарғасқаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4505] |- |242 |[[1860 жылдарындағы әкімшілік реформалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 4240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 13069] |- |243 |[[Естай - Қорлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 2538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 13080] |- |244 |[[Әйтеке би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 5408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 20381] |- |245 |[[Қазақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3962] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 18572] |- |246 |[[Қазақтың балаға ат қою рәсімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 1157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 2298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 8979] |- |247 |[[Өңір салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D2%A3%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1071] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D2%A3%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D2%A3%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 3192] |- |248 |[[Ботай мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1068] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 5285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 28668] |- |249 |[[Каспий теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 4442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 23999] |- |250 |[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 1086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 3763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 21701] |- |251 |[[Ақтамберді Сарыұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18456] |- |252 |[[Етістік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 1050] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 5300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 22675] |- |253 |[[Батыр Баян (поэма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 1172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 12621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 19069] |- |254 |[[Әлімұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16002] |- |255 |[[Референдум]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC 1002] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC 2054] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC 2660] |- |256 |[[Ауызашар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 838] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 2597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 2927] |- |257 |[[Қазақ ұлт зиялыларының қалыптасуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82_%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 1123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82_%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 2124] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82_%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 9182] |- |258 |[[Оразақын Асқар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80 678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80 3658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80 8317] |- |259 |[[Батыс Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1068] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 8432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 33882] |- |260 |[[Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 4496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 21122] |- |261 |[[Қорықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 9090] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 38259] |- |262 |[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1078] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 14089] |- |263 |[[Екінші Мемлекеттік Дума]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 1111] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 3548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 13174] |- |264 |[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 19515] |- |265 |[[Пітір садақа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%96%D1%82%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%9B%D0%B0 998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%96%D1%82%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%9B%D0%B0 2028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%96%D1%82%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%9B%D0%B0 2495] |- |266 |[[Салқам Жәңгір хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1031] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20175] |- |267 |[[Асан қайғы Сәбитұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21306] |- |268 |[[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 3511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 19703] |- |269 |[[Албан руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 1108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 3708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 15176] |- |270 |[[Есік ашар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 1027] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 1651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 4267] |- |271 |[[Қызыл кітап]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 1269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 7594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 36044] |- |272 |[[Ақбілек (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 4832] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 28662] |- |273 |[[Байқоңыр (ғарыш айлағы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 2421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 4693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 21689] |- |274 |[[Көзімнің қарасы...]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 1190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 3712] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 29901] |- |275 |[[Есім хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 24595] |- |276 |[[Сәлем салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 5174] |- |277 |[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 1230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 4257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 20136] |- |278 |[[Алаш автономиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1032] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13873] |- |279 |[[Алматы облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 4352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19203] |- |280 |[[Қазақтың боғауыз сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12869] |- |281 |[[Құрсақ той]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%B9 1047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%B9 1794] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%B9 5166] |- |282 |[[Құстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 4114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 16638] |- |283 |[[Бұрындық хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 12334] |- |284 |[[Қорқыт ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 5206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 39789] |- |285 |[[Асқазан аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1070] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 28021] |- |286 |[[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1117] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5862] |- |287 |[[Қаракесек (Арғын)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 1029] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 3040] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 13187] |- |288 |[[Етеккір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 1033] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 3743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 22867] |- |289 |[[Қожа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 1038] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 3949] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 15586] |- |290 |[[Шығыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1079] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 4765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 21592] |- |291 |[[Әлемнің жаңа жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 971] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 2598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 16426] |- |292 |[[Қазақ тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1054] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3864] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 16657] |- |293 |[[Израиль]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D1%8C 701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D1%8C 1791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D1%8C 6072] |- |294 |[[Қазақстан жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 5937] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 18240] |- |295 |[[Үндістан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 947] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 19264] |- |296 |[[Менің атым Қожа (хикаят)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 1027] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 8332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 20015] |- |297 |[[Желтоқсан көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 1239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 9723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 62244] |- |298 |[[Табын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 1048] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 3524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 13101] |- |299 |[[Тынымбай Нұрмағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 3042] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 8272] |- |300 |[[Шашбау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B0%D1%83 987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B0%D1%83 1318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B0%D1%83 2494] |- |301 |[[Мұзафар Әлімбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 981] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5525] |- |302 |[[Тұрар Рысқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 4841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 20137] |- |303 |[[Ақсу-Жабағылы қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 7451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 26069] |- |304 |[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1029] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2991] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15136] |- |305 |[[Жапония]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1012] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 5148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 20508] |- |306 |[[Зар Заман ақындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 18749] |- |307 |[[Зат есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 8958] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 33228] |- |308 |[[Қаһар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 3663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 16033] |- |309 |[[Шілдехана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 849] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 2115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8031] |- |310 |[[Жошы хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 981] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 17114] |- |311 |[[Жоламан Тіленшіұлы бастаған көтеріліс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 941] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 1815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 5212] |- |312 |[[Ұлы жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 3865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 19299] |- |313 |[[Мұрат Мөңкеұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 925] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18822] |- |314 |[[Қазақ ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 16603] |- |315 |[[Моңғол империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 6390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 19369] |- |316 |[[Көне түркі жазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 986] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4809] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 39108] |- |317 |[[Айт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82 963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82 1623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82 3576] |- |318 |[[Тұманбай Молдағалиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 10080] |- |319 |[[Дулат Бабатайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20635] |- |320 |[[Жігіттер тобы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 966] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 2249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 7330] |- |321 |[[Ілияс Есенберлин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 4106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 14226] |- |322 |[[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9621] |- |323 |[[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 969] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 6602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 19821] |- |324 |[[Тас дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 6386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 32990] |- |325 |[[Түркістан автономиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1012] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2905] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13742] |- |326 |[[Оғыз мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 5067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 25508] |- |327 |[[Израиль-Иран соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D1%8C-%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D1%8C-%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D1%8C-%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 2363] |- |328 |[[Түркістан (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 965] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 3536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 20803] |- |329 |[[Түркия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 3118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 13655] |- |330 |[[Есік Алтын адамы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 939] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 5627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 43914] |- |331 |[[Жасуша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 981] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 6553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 33069] |- |332 |[[Қола дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 5979] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 30644] |- |333 |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 954] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 16059] |- |334 |[[Құдайберген Қуанұлы Жұбанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 937] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9184] |- |335 |[[Одағай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 800] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 3446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 17217] |- |336 |[[Қорғансыздың күні (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 4763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 15122] |- |337 |[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 915] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16038] |- |338 |[[Қазақстандағы саяси партиялар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 2469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 9495] |- |339 |[[Орта жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 3275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 14947] |- |340 |[[Сөйлем мүшелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 961] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 5759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 26967] |- |341 |[[Қазақ қыз-келіншектерінің ұлттық киімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7-%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 968] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7-%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7-%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5226] |- |342 |[[Сіргелі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 910] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 3132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 13240] |- |343 |[[Қасым ханның қасқа жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1027] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 4238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 15599] |- |344 |[[Қазақстан Республикасының Президенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 922] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 2782] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 10877] |- |345 |[[Қазақстан халқы ассамблеясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 3246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 17291] |- |346 |[[Мұстафа Өзтүрiк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 931] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 2756] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 15890] |- |347 |[[Қалмақан Әбдіқадыров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 2456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 3534] |- |348 |[[Ноғай ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 4522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 15645] |- |349 |[[Шымкент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 859] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 3459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 18108] |- |350 |[[Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 3563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 16220] |- |351 |[[Менің атым Қожа (фильм)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 4517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 12457] |- |352 |[[Ұлытау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 892] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12140] |- |353 |[[Әлем елдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14958] |- |354 |[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 926] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 3010] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 13917] |- |355 |[[Жүсіп Баласағұни]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 1018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 3636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 26611] |- |356 |[[Олжас Омарұлы Сүлейменов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1025] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14797] |- |357 |[[:Санат:Қазақстан әншілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 906] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 13795] |- |358 |[[Қазан төңкерісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 1034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 2146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 10773] |- |359 |[[Құда түсу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0_%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%83 844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0_%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%83 1435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0_%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%83 4339] |- |360 |[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 973] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 3811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 32097] |- |361 |[[Қазақша Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 6798] |- |362 |[[Шортанбай Қанайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 826] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3093] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16831] |- |363 |[[Қан топтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 15770] |- |364 |[[Теміреткі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 3818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 16049] |- |365 |[[Қыпшақ хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 4292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 18824] |- |366 |[[Қимақ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 5044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 27537] |- |367 |[[Арыстан баб кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 848] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 14419] |- |368 |[[Айша бибі кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 18276] |- |369 |[[Ысты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2934] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 10929] |- |370 |[[Эндокриңді бездер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D2%A3%D0%B4%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D2%A3%D0%B4%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 1790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D2%A3%D0%B4%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 6447] |- |371 |[[Қазақстан мерекелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 849] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3079] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3079] |- |372 |[[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14937] |- |373 |[[Аққулар ұйықтағанда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0 734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0 4410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0 7530] |- |374 |[[Ақтөбе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 2893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 13940] |- |375 |[[Қайрат Нұртас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 2982] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 12583] |- |376 |[[Сабақтас құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 921] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 4003] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 15840] |- |377 |[[Сан есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 4259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 23606] |- |378 |[[Исатай Тайманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 867] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3864] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16632] |- |379 |[[Бәйтерек (монумент)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 1417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 4734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 31037] |- |380 |[[Көшпенділер (трилогия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 3764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 15362] |- |381 |[[Тыныс алу жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 876] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 3324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 18345] |- |382 |[[Қарқаралы петициясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 873] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5097] |- |383 |[[Қазақ билері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 859] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3098] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 13876] |- |384 |[[Әл-Кәфирун сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 820] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8846] |- |385 |[[Қарлұқ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 5351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 25731] |- |386 |[[Біржан Қожағұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1059] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13279] |- |387 |[[Геосаясат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 2477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 5247] |- |388 |[[Алаш қозғалысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2090] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9495] |- |389 |[[Көктем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC 978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC 2154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC 5908] |- |390 |[[Есімдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 851] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 6066] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 25457] |- |391 |[[Жоңғар шапқыншылығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 3253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 19723] |- |392 |[[Ұлт-азаттық көтерілістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 834] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 2363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 6735] |- |393 |[[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 856] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 10057] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 46078] |- |394 |[[Тәуекел хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 843] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19889] |- |395 |[[Көкпар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 2598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 9038] |- |396 |[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 3408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 13490] |- |397 |[[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 966] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 10316] |- |398 |[[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 3992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 19996] |- |399 |[[Қасым Қайсенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7064] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 19764] |- |400 |[[Сүре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 2407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 8297] |- |401 |[[Түйе малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 989] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2867] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 14099] |- |402 |[[Жаңа экономикалық саясат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 1009] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 2468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 13800] |- |403 |[[Көңіл шай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 3286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 12085] |- |404 |[[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 2424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 8652] |- |405 |[[Қарғын (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 11307] |- |406 |[[Жиембет жырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 13251] |- |407 |[[Домалақ ана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 2186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 9545] |- |408 |[[Қасым Аманжолов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 876] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 3044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 14365] |- |409 |[[Әт-Тәкуир сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2102] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9086] |- |410 |[[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 826] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11420] |- |411 |[[Ғұндар мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1073] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 4992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 26733] |- |412 |[[Отырар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 862] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 4036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 19514] |- |413 |[[Септік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 4909] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 20820] |- |414 |[[Жаныс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2839] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 11975] |- |415 |[[Пейіш. Жұмақ ананың табанының астында]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%88._%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%88._%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 2730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%88._%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 4181] |- |416 |[[Шұғаның белгісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 906] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 8639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 15496] |- |417 |[[Тараз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 2498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 12542] |- |418 |[[Қатысушы:Rasulbek Adil]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ARasulbek_Adil 852] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ARasulbek_Adil 1531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ARasulbek_Adil 1531] |- |419 |[[Өзбекстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17898] |- |420 |[[Жыныстық қатынас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 846] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 8329] |- |421 |[[Жамбыл облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14288] |- |422 |[[Бөкей Ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 3050] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 12043] |- |423 |[[Қант диабеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 2462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 13987] |- |424 |[[Абайдың қара сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2969] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 18000] |- |425 |[[Осман империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 793] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4074] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 14437] |- |426 |[[Маңғыстау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2982] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15043] |- |427 |[[Африка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 3614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 18679] |- |428 |[[Қарақат Тұяқбайқызы Әбілдина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 2238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 4180] |- |429 |[[Түргеш қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 5666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 28041] |- |430 |[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 859] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 4367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 25524] |- |431 |[[АҚШ президенттерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9407] |- |432 |[[Тайқазан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 856] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 2149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 10077] |- |433 |[[Халел Досмұхамедов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 2298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 8096] |- |434 |[[Шөмекей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 793] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9965] |- |435 |[[Қазақстан өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 24637] |- |436 |[[Айқын Төлепберген]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 1896] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 5526] |- |437 |[[Пайдалы қазбалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1860] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 8177] |- |438 |[[Қазақстандағы ұжымдастыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 1005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 4747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 14106] |- |439 |[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 787] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 13061] |- |440 |[[Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 2980] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 10047] |- |441 |[[Арқан тартыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D1%81 793] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D1%81 1655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D1%81 4742] |- |442 |[[Әл-Ихлас сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 754] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1898] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6518] |- |443 |[[Қазақстанды Ресейдің Отарлауы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B 721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B 1704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B 5891] |- |444 |[[Джеффри Эпштейн]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D1%84%D1%84%D1%80%D0%B8_%D0%AD%D0%BF%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D1%84%D1%84%D1%80%D0%B8_%D0%AD%D0%BF%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 2188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D1%84%D1%84%D1%80%D0%B8_%D0%AD%D0%BF%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 2188] |- |445 |[[Тортай мінер ақ боз ат (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%82_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%82_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 6153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%82_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 8764] |- |446 |[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 15275] |- |447 |[[Шеркеш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 2392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 9746] |- |448 |[[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 25477] |- |449 |[[Қазақша тәулік мезгілдерінің атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1093] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1735] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6987] |- |450 |[[Ұйқы безі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 2371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 9607] |- |451 |[[Компьютер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 1031] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 4017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 24397] |- |452 |[[Қайрат Ноғайбайұлы Рысқұлбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 22116] |- |453 |[[Алпамыс батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 706] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 3268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 11821] |- |454 |[[Арал теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 4925] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 25424] |- |455 |[[Аустралия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 770] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 2732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 9911] |- |456 |[[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1074] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 18378] |- |457 |[[Сұңғыла]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 923] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 1925] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 5562] |- |458 |[[Қоршаған ортаны қорғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 5789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 15904] |- |459 |[[Қазақстан туы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 782] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 3316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 20317] |- |460 |[[Пәкістан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1682] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4961] |- |461 |[[Жер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 1101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 4044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 18587] |- |462 |[[Жай сөйлем және оның түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 856] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 13773] |- |463 |[[Таяу Шығыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81 490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81 1682] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81 5105] |- |464 |[[Қарағанды облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15746] |- |465 |[[Кіші жүздің Ресейге қосылуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 2820] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 12931] |- |466 |[[Жетісу облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11385] |- |467 |[[Бөгенбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 11018] |- |468 |[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9234] |- |469 |[[Қырғызстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13752] |- |470 |[[Ас қорыту жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 17205] |- |471 |[[Ислам күнтізбесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 2499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 9074] |- |472 |[[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 3034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 22494] |- |473 |[[Бұқаралық ақпарат құралдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 520] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1746] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 7641] |- |474 |[[ChatGPT]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ChatGPT 782] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ChatGPT 3084] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ChatGPT 10339] |- |475 |[[Шииттер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 1277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 3106] |- |476 |[[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 4159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 16258] |- |477 |[[Әскери коммунизм саясаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 1961] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 9164] |- |478 |[[Аристотель]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C 715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C 2558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C 11833] |- |479 |[[Қазақстан демографиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 17861] |- |480 |[[Туберкулез]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 1908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 8075] |- |481 |[[Көңіл айту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 2893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 13095] |- |482 |[[Қазақтардың зергерлік бұйымдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 7927] |- |483 |[[Керей (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 2605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 10545] |- |484 |[[Столыпин реформасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 6082] |- |485 |[[Қараш-қараш оқиғасы (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 2766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 9669] |- |486 |[["Шақан шері" романы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%22%D0%A8%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B5%D1%80%D1%96%22_%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%22%D0%A8%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B5%D1%80%D1%96%22_%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%22%D0%A8%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B5%D1%80%D1%96%22_%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2831] |- |487 |[[Ән-Нас сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9465] |- |488 |[[Үш Жүз партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2081] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 10544] |- |489 |[[Балықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 11251] |- |490 |[[Махмұд Қашқари]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 3419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 14936] |- |491 |[[Бата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0 731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0 1738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0 5644] |- |492 |[[Табиғат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 762] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 6060] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 17552] |- |493 |[[Ерлан Жүніс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81 2088] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81 2284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81 6116] |- |494 |[[Батыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3128] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13993] |- |495 |[[:Санат:Алфавит бойынша өзендер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 3553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 9419] |- |496 |[[Бәйдібек Қарашаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8665] |- |497 |[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12961] |- |498 |[[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 3269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 21956] |- |499 |[[Райымбек батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 15964] |- |500 |[[Ақтөбе облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12982] |- |501 |[[Аманат (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1852] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 6322] |- |502 |[[Қазақ-жоңғар соғыстары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 12201] |- |503 |[[Мақал-мәтелдер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 2733] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 10305] |- |504 |[[Асық ойындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 8979] |- |505 |[[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 16488] |- |506 |[[Қазақстан Республикасының заңдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10970] |- |507 |[[Шылау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 5004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 26467] |- |508 |[[Өзін-өзі өлтіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 2271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 9633] |- |509 |[[Сөз таптары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 4316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 16323] |- |510 |[[Дәрумен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD 2321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD 9213] |- |511 |[[Франция қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7741] |- |512 |[[Майқы би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 1929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 10606] |- |513 |[[Марат Қабанбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3831] |- |514 |[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 4620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 63381] |- |515 |[[Ұлы географиялық ашылулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 1654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 7230] |- |516 |[[Оңтүстік Америка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 756] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 3279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 18255] |- |517 |[[Бесқонақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B 843] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B 1185] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B 5333] |- |518 |[[Мұхит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 3172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 16752] |- |519 |[[Киіт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D1%82 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D1%82 1262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D1%82 3527] |- |520 |[[Қызылорда облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 728] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13117] |- |521 |[[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5535] |- |522 |[[Батырлар жыры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 2083] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 10172] |- |523 |[[Селт еткізер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BB%D1%82_%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D0%B5%D1%80 710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BB%D1%82_%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D0%B5%D1%80 822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BB%D1%82_%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D0%B5%D1%80 1370] |- |524 |[[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 1707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 8498] |- |525 |[[Қазақстан азамат соғысы жылдарында]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 965] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 1998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 10899] |- |526 |[[Жасау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%83 647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%83 1128] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%83 3015] |- |527 |[[Құнанбай Өскенбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3077] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12737] |- |528 |[[Төркіндеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%83 672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%83 1079] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%83 3017] |- |529 |[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3975] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 26553] |- |530 |[[Дәулеткерей Шығайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9540] |- |531 |[[Ерке сылқым (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 2030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 7767] |- |532 |[[Алтыбақан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD 690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD 1276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD 3741] |- |533 |[[Айқап]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 2345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 8070] |- |534 |[[Мәтін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 2885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 13843] |- |535 |[[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1141] |- |536 |[[Эндокриндік жүйе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 7275] |- |537 |[[Қазақ жүздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 13128] |- |538 |[[Қазақстан индустрияландыру кезеңінде]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 838] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 4280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 14966] |- |539 |[[Өт айдайтын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 2602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 9631] |- |540 |[[Ирандағы соғыс (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%282026%29 805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%282026%29 805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%282026%29 805] |- |541 |[[Мастопатия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 2475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 15272] |- |542 |[[Сөз тіркесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 3696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 22430] |- |543 |[[Ми]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8 725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8 3651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8 14612] |- |544 |[[Қазақ ұлттық ырымдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6711] |- |545 |[[Хан талапай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B9 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B9 2196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B9 5615] |- |546 |[[Химиялық элементтер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15935] |- |547 |[[Қуық түбі безінің қабынуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 728] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 3178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 19224] |- |548 |[[Хиуаз Қайырқызы Доспанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 27753] |- |549 |[[АИВ/ЖИТС]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 2067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 14151] |- |550 |[[Патша үкіметінің отаршылдық қоныс аудару саясаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%82%D1%88%D0%B0_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%82%D1%88%D0%B0_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 1911] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%82%D1%88%D0%B0_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 7800] |- |551 |[[Даун синдромы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B 671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B 2176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B 8546] |- |552 |[[Қызғалдақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 2481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 24113] |- |553 |[[Жәдидшілдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 1228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 5435] |- |554 |[[Дельфин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%84%D0%B8%D0%BD 243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%84%D0%B8%D0%BD 1071] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%84%D0%B8%D0%BD 2847] |- |555 |[[Қобыланды батыр (жыр)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 2076] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 11800] |- |556 |[[Мұхаммед Хайдар Дулати]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 2810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 11483] |- |557 |[[Арша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%88%D0%B0 743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%88%D0%B0 1171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%88%D0%B0 3725] |- |558 |[[Қ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A 708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 2114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A 7184] |- |559 |[[:Санат:Африка елдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9951] |- |560 |[[Беташар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 1367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 6595] |- |561 |[[Талас шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 3305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 16254] |- |562 |[[Табылды Досымов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 2508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 12566] |- |563 |[[Жүрек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 2456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 10773] |- |564 |[[Әл-Кәусәр сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 7383] |- |565 |[[Жылқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 2637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 12487] |- |566 |[[Әміре Қашаубаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 18290] |- |567 |[[Бауырсақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B 673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B 1201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B 3949] |- |568 |[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9020] |- |569 |[[Марғасқа жырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 3236] |- |570 |[[Бастаңғы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B 667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B 955] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B 1872] |- |571 |[[Түйелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 2606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 12223] |- |572 |[[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9647] |- |573 |[[Бұланты шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 11961] |- |574 |[[Қалқанша без]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 2098] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 9762] |- |575 |[[Метафора]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 682] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 2827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 14806] |- |576 |[[Ер Қосай Құдайкеұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6013] |- |577 |[[Төрт түлік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82_%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA 599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82_%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA 2299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82_%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA 8580] |- |578 |[[Қазақтың 500 ән-күйі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_500_%D3%99%D0%BD-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_500_%D3%99%D0%BD-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 3252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_500_%D3%99%D0%BD-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 17227] |- |579 |[[Ибраһим]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 1754] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 6105] |- |580 |[[Құлагер (поэма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 8762] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 12831] |- |581 |[[Жоңғар хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 2405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 10829] |- |582 |[[Танакөз Ілиясова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%B7_%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%B7_%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%B7_%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 818] |- |583 |[[Көз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 2453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 11050] |- |584 |[[Ақмола облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11946] |- |585 |[[Ескендір Зұлқарнайын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 3864] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 11109] |- |586 |[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9246] |- |587 |[[Бақтияр Ғарифоллаұлы Артаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%80_%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%80_%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%80_%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4914] |- |588 |[[Дін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 2238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 9288] |- |589 |[[Жаужүрек мың бала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 682] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 6775] |- |590 |[[Қошқармүйіз (ою-өрнек)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7_%28%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA%29 633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7_%28%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA%29 1439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7_%28%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA%29 4508] |- |591 |[[Қызылорда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 2669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 13384] |- |592 |[[Абай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11691] |- |593 |[[Мұхаметжан Тынышбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12631] |- |594 |[[Бұлшық ет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 4030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 15702] |- |595 |[[Ұлыбритания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 2799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 11165] |- |596 |[[Адам қаңқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D2%9B%D0%B0%D2%A3%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D2%9B%D0%B0%D2%A3%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D2%9B%D0%B0%D2%A3%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 9854] |- |597 |[[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 675] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 2061] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 20626] |- |598 |[[Жанғожа Нұрмұхамедұлы бастаған Сырдария қазақтарының көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 3413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 8263] |- |599 |[[Футбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 3276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 15005] |- |600 |[[ДНҚ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 3925] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 18289] |- |601 |[[Наурыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7 624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7 1109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7 2555] |- |602 |[[Мәдениет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 2710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 14879] |- |603 |[[:Санат:Қазақ ақындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6969] |- |604 |[[Аңыздың ақыры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 3235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 19680] |- |605 |[[Жануарлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 3415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 15900] |- |606 |[[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1770] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 5441] |- |607 |[[Қыз ұзату салттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 7807] |- |608 |[[1921-1922 жылдардағы ашаршылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 2067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 7525] |- |609 |[[Айт намазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 1464] |- |610 |[[Таз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 6528] |- |611 |[[Жүрек аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13296] |- |612 |[[Табақ тарту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 1397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 4922] |- |613 |[[Алдаркөсе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D3%A9%D1%81%D0%B5 606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D3%A9%D1%81%D0%B5 2231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D3%A9%D1%81%D0%B5 7658] |- |614 |[[Корея Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 10850] |- |615 |[[Акула]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0 250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0 1226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0 2756] |- |616 |[[Күрделі зат есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1008] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 2815] |- |617 |[[Шалкиіз Тіленшіұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2088] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11151] |- |618 |[[Ботбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2033] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 8392] |- |619 |[[Мұстафа Кемал Ататүрік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 2910] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 9185] |- |620 |[[Испания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1971] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 7890] |- |621 |[[Сиқым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 2144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 8450] |- |622 |[[Ежелгі Грекия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 3694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 11235] |- |623 |[[Құтадғу білік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 2239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 14449] |- |624 |[[Жұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 2256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 12444] |- |625 |[[Әл-Бақара сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5362] |- |626 |[[Уикипедия:Анықтама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 1580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 6866] |- |627 |[[Біріккен Араб Әмірліктері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 6432] |- |628 |[[:Санат:Ресей өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 7049] |- |629 |[[Мәңгілік бала бейне]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 2942] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 22589] |- |630 |[[Қымыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 1814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 7847] |- |631 |[[Солтүстік Америка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 15770] |- |632 |[[Сырға салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 5541] |- |633 |[[Сарматтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 2549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 18255] |- |634 |[[Еңлік-Кебек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 17012] |- |635 |[[Өскемен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 2248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 10577] |- |636 |[[Мұнай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 2135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 14008] |- |637 |[[Зәр шығару жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D3%99%D1%80_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D3%99%D1%80_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 3242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D3%99%D1%80_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 12588] |- |638 |[[XV-XVIII ғасырлардағы қазақ ауыз әдебиеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=XV-XVIII_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=XV-XVIII_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=XV-XVIII_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 9438] |- |639 |[[Қызыл жебе (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 8472] |- |640 |[[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6350] |- |641 |[[Қазақстандағы хандық биліктің жойылуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 7547] |- |642 |[[Арқан тарту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 1078] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 3532] |- |643 |[[Еврейлер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80 531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80 1250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80 3894] |- |644 |[[Ғұсыл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D1%81%D1%8B%D0%BB 510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D1%81%D1%8B%D0%BB 2297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D1%81%D1%8B%D0%BB 8279] |- |645 |[[Франция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 3023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 12881] |- |646 |[[Мата атаулары мен түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9348] |- |647 |[[Көңіл толқыны (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1926] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 7605] |- |648 |[[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 2332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 10026] |- |649 |[[Үмбетей Тілеуұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6603] |- |650 |[[Ақбөкен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 3209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 42554] |- |651 |[[Жаяу Мұса Байжанұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10012] |- |652 |[[Моңғол шапқыншылығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 5565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 15978] |- |653 |[[Жәннәтпен сүйіншіленген он сахаба]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%BD%D3%99%D1%82%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0 597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%BD%D3%99%D1%82%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0 1160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%BD%D3%99%D1%82%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0 4771] |- |654 |[[Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 2055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 8987] |- |655 |[[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11171] |- |656 |[[Әл-Уақиға сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6563] |- |657 |[[Қоянды жәрмеңкесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 1569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 4288] |- |658 |[[Алтын Орда хандарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8134] |- |659 |[[Батыс Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3068] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17251] |- |660 |[[Матай (ру бірлестігі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 1946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 8083] |- |661 |[[Алма Дінмұхамедқызы Оразбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1828] |- |662 |[[Қазақстан ұлттық парктерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2927] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9273] |- |663 |[[Митоз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B7 741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B7 3464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B7 10556] |- |664 |[[Шығыс Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 4912] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 21886] |- |665 |[[Өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 2808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 15334] |- |666 |[[Суан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 2169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 8814] |- |667 |[[Қызға қырық үйден тыйым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 2095] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 6920] |- |668 |[[Азамат соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 10190] |- |669 |[[Мақала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1973] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 9350] |- |670 |[[Сайын Мұратбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12883] |- |671 |[[Қазақстан Ресейдегі 1905-1907 жылдардағы революция кезінде]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_1905-1907_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_1905-1907_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 1407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_1905-1907_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 7363] |- |672 |[[Қан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD 615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD 1869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD 11102] |- |673 |[[Германия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 3221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 12749] |- |674 |[[Аборт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 2157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 13645] |- |675 |[[Жалайыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 2466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 12491] |- |676 |[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7582] |- |677 |[[Қан мен тер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 2302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 13873] |- |678 |[[Аюлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%8E%D0%BB%D0%B0%D1%80 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%8E%D0%BB%D0%B0%D1%80 1848] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%8E%D0%BB%D0%B0%D1%80 7244] |- |679 |[[Ядролық қару]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83 1613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83 5387] |- |680 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1830] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9925] |- |681 |[[Байбақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 2057] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 8416] |- |682 |[[Қазақ халқының қалыптасуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 1632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 5365] |- |683 |[[Жүйке жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2927] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 10811] |- |684 |[[Қарақытай мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 557] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2851] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 13745] |- |685 |[[18 ғасырдың бірінші ширегіндегі қазақ хандығының ішкі және сыртқы жағдайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=18_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D1%88%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=18_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D1%88%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=18_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D1%88%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 8555] |- |686 |[[Ою-өрнек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA 680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA 2017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA 7048] |- |687 |[[Қазақстанның Қызыл кітабы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 3126] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 11917] |- |688 |[[Жүсіп Ақшораев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1830] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4530] |- |689 |[[Жәңгір-Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 557] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7577] |- |690 |[[Баққожа Мұқай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%B9 627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%B9 1501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%B9 6273] |- |691 |[[Ұрыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7801] |- |692 |[[Табиғатты қорғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 2823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 17073] |- |693 |[[Израиль мен АҚШ-тың Иранға қарсы соққылары (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D2%9A%D0%A8-%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%9B%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%282026%29 211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D2%9A%D0%A8-%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%9B%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%282026%29 681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D2%9A%D0%A8-%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%9B%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%282026%29 681] |- |694 |[[Эпитет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 2209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 11360] |- |695 |[[Иса Мәсіх]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0_%D0%9C%D3%99%D1%81%D1%96%D1%85 624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0_%D0%9C%D3%99%D1%81%D1%96%D1%85 2185] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0_%D0%9C%D3%99%D1%81%D1%96%D1%85 4414] |- |696 |[[Қаңлы (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 2198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 8391] |- |697 |[[Айтыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 1866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 13290] |- |698 |[[Балуан Шолақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 2101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 6476] |- |699 |[[Смағұл Абатұлы Елубай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9 610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9 5709] |- |700 |[[Қайрат (футбол клубы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 1872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 13308] |- |701 |[[Ұстаз (цифрлық платформа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 929] |- |702 |[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13231] |- |703 |[[:Санат:Тағамдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A2%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A2%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 4840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A2%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 27171] |- |704 |[[Жайдарман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 2068] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 7419] |- |705 |[[Қамар сұлу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 1989] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 6612] |- |706 |[[Нұх пайғамбар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 1590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 5380] |- |707 |[[Бестас (ойын)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 1395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 4685] |- |708 |[[Қазақстанның ХХ ғасырдың бас кезіндегі оқу-ағарту ісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 1884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 13414] |- |709 |[[Нұрғали Нүсіпжанұлы Нүсіпжанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7785] |- |710 |[[Қазақстан географиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 18037] |- |711 |[[Бала құқықтары туралы конвенция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 2227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 7577] |- |712 |[[Ормуз бұғазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%B7_%D0%B1%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B 450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%B7_%D0%B1%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B 683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%B7_%D0%B1%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B 1060] |- |713 |[[19 ғасырдың бірінші жартысындағы ұлт-азаттық қозғалыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=19_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=19_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=19_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 3782] |- |714 |[[Қаракерей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 1912] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 8108] |- |715 |[[Қой малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11459] |- |716 |[[Ақмешіт әулие үңгірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 1246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 6088] |- |717 |[[Гормондар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 7153] |- |718 |[[Қазақстан теңгесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 2550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 22357] |- |719 |[[Атырау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10032] |- |720 |[[Солтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13384] |- |721 |[[Ораза]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0 485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0 2352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0 3365] |- |722 |[[Сүйек жаңғырту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%80%D1%82%D1%83 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%80%D1%82%D1%83 1054] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%80%D1%82%D1%83 3486] |- |723 |[[Моңғолия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 2265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 8877] |- |724 |[[Шымыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 1796] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 7449] |- |725 |[[Жәңгір хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3521] |- |726 |[[Ақпан төңкерісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 1642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 10458] |- |727 |[[Баскетбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2912] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 12007] |- |728 |[[Орал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 2202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 10331] |- |729 |[[Оңтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13885] |- |730 |[[Мұса пайғамбар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 1647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 5885] |- |731 |[[Сыбайлас жемқорлық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 2648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 9689] |- |732 |[[Психология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 2729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 11609] |- |733 |[[Шапырашты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 2241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 10281] |- |734 |[[Ораза айт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82 566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82 711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82 1108] |- |735 |[[Публицистикалық стиль]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 2565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 12297] |- |736 |[[Адам ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 2070] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 9026] |- |737 |[[Жәрмеңке]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 1266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 3769] |- |738 |[[Философия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 3432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 12512] |- |739 |[[Ресей империясының құрамындағы Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8068] |- |740 |[[Қыз алып қашу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D2%9B%D0%B0%D1%88%D1%83 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D2%9B%D0%B0%D1%88%D1%83 1013] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D2%9B%D0%B0%D1%88%D1%83 3053] |- |741 |[[Ғаламшар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 4287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 16404] |- |742 |[[Дамыған елдер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 3215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 8975] |- |743 |[[Сүйінші]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 1198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 4078] |- |744 |[[Беріш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 2069] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 8740] |- |745 |[[Қазақ шежіресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1941] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6559] |- |746 |[[Шанышқылы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 2100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 8438] |- |747 |[[Жүрсін Молдашұлы Ерманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6470] |- |748 |[[Құрмет ордені]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 1491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 5290] |- |749 |[[Тәуелдік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 3810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 16031] |- |750 |[[Қазақстанның пайдалы қазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 16071] |- |751 |[[Сауд Арабиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 6705] |- |752 |[[Бүйрек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA 3014] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA 11240] |- |753 |[[Сөз табы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 4542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 18636] |- |754 |[[Жапония қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5537] |- |755 |[[Сүтқоректілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 2615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 11822] |- |756 |[[Сырдария]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 2799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 15630] |- |757 |[[Ерулік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA 547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA 972] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA 2816] |- |758 |[[Қазақстанның мемлекеттік наградалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5689] |- |759 |[[Төре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 1980] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 7944] |- |760 |[[Байлар-Жандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5883] |- |761 |[[Қазақтың ұлттық спорт түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 4807] |- |762 |[[Шыңғыс хан әулеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96 4740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96 14162] |- |763 |[[Көлеңке]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 762] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 1615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 3573] |- |764 |[[Жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 520] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 4506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 15499] |- |765 |[[Дамушы елдер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 3214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 9351] |- |766 |[[Ақтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 2032] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 11171] |- |767 |[[Наурызбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 7645] |- |768 |[[Ғабиден Мұстафин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 2150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 11116] |- |769 |[[Ертіс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 2381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 15155] |- |770 |[[Отпантау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%83 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%83 755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%83 1394] |- |771 |[[Қырғыз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 6801] |- |772 |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 2018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 8616] |- |773 |[[Қарауыл руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 1464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 6399] |- |774 |[[Махатма Ганди]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82%D0%BC%D0%B0_%D0%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8 527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82%D0%BC%D0%B0_%D0%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8 1928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82%D0%BC%D0%B0_%D0%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8 4403] |- |775 |[[Жаппас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 1787] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 6878] |- |776 |[[Азан шақырып ат қою]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 1696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 8375] |- |777 |[[Қазақ халқының жоңғар басқыншыларына қарсы азаттық күресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 11251] |- |778 |[[Іштің қатуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%8B 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%8B 1841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%8B 10113] |- |779 |[[Әбілмансұр Әбунасырұлы Серіков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%B1%D1%80_%D3%98%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%B1%D1%80_%D3%98%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%B1%D1%80_%D3%98%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2007] |- |780 |[[Автомобиль маркаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10633] |- |781 |[[Соқырішек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 2115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 16849] |- |782 |[[Темірқазық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 796] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 1578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 6212] |- |783 |[[Салалас құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2871] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 12706] |- |784 |[[Тәтіқара]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 1009] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 4437] |- |785 |[[Саяси партия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 1048] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 4356] |- |786 |[[Жабайы алма (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 2289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 9690] |- |787 |[[Мақпал Мұхамедиярқызы Жүнісова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6135] |- |788 |[[Желшешек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 2158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 10230] |- |789 |[[Көнерген сөздер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 1703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 11090] |- |790 |[[ХХ ғасырдың 20-30-жылдарындағы Қазақстанның әлеуметтiк-экономикалық және қоғамдық-саяси, мәдени жағдайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_20-30-%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82i%D0%BA-%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B-%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8%2C_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_20-30-%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82i%D0%BA-%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B-%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8%2C_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_20-30-%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82i%D0%BA-%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B-%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8%2C_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 9503] |- |791 |[[Байұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8248] |- |792 |[[Еліктеу сөз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 3840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 14675] |- |793 |[[Инфрақызыл сәуле]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BD%D1%84%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5 778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D1%84%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5 1022] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BD%D1%84%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5 2419] |- |794 |[[Шақ (етістік)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 2448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 11815] |- |795 |[[Дос-Мұқасан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81-%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD 435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81-%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD 1383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81-%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD 4619] |- |796 |[[Көмірсулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 2068] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 12843] |- |797 |[[:Санат:Алфавит бойынша мемлекеттер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 1906] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 9614] |- |798 |[[Ақ сүйек (ойын)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 1024] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 3022] |- |799 |[[Киіз үй жабдықтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9_%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9_%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1787] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9_%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 5927] |- |800 |[[Ерлан Жақанұлы Қошанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4051] |- |801 |[[Қарақалпақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7220] |- |802 |[[Пысықтауыш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 3431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 13172] |- |803 |[[Неке қияр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D2%9B%D0%B8%D1%8F%D1%80 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D2%9B%D0%B8%D1%8F%D1%80 1035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D2%9B%D0%B8%D1%8F%D1%80 3503] |- |804 |[[Робот]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82 513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82 6283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82 11412] |- |805 |[[Төртқара]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 1642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 6731] |- |806 |[[Криштиану Роналду]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 2290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 10465] |- |807 |[[Қазақстан темір жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 2042] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 10411] |- |808 |[[Бекзат Сейілханұлы Саттарханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7879] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 18117] |- |809 |[[Түркілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 2510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 12233] |- |810 |[[Қорғалжын қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 3885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 13771] |- |811 |[[Зекет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 1163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 3228] |- |812 |[[Интернет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 1841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 8821] |- |813 |[[Ауыз бекіту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%96%D1%82%D1%83 390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%96%D1%82%D1%83 3109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%96%D1%82%D1%83 3755] |- |814 |[[Шығай хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7963] |- |815 |[[Рақымжан Қошқарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 17877] |- |816 |[[Оразкелді (Қоңырат)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%28%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%29 524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%28%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%29 1292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%28%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%29 3468] |- |817 |[[Мемлекет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 2700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 10480] |- |818 |[[Ислам пайғамбарлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6018] |- |819 |[[Мендель заңдылықтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 8418] |- |820 |[[Еуропа одағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 2385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 8924] |- |821 |[[Жіктік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 2483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 11688] |- |822 |[[Құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 14049] |- |823 |[[Серікжан Сейітжанұлы Сейітжанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1091] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3469] |- |824 |[[Крест жорықтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 14210] |- |825 |[[Асқар Сүлейменов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7029] |- |826 |[[Қайтадан (фильм, 2025)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 2041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 7207] |- |827 |[[Әбілқайыр Ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 3121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 7506] |- |828 |[[Солтүстік Корея]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F 471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F 1430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F 4590] |- |829 |[[Екінті намазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 1898] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 8079] |- |830 |[[Оразаның түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2584] |- |831 |[[Қадырғали Жалайыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 1499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 5969] |- |832 |[[ЮНЕСКО]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E 960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E 2114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E 8230] |- |833 |[[Америка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 7039] |- |834 |[[Христофор Колумб]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%84%D0%BE%D1%80_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1 499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%84%D0%BE%D1%80_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1 1516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%84%D0%BE%D1%80_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1 8415] |- |835 |[[Үлгі:Ілияс Жансүгіров шығармалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2597] |- |836 |[[Тәңіршілдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 1616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 5919] |- |837 |[[Наурызым қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 3843] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 12732] |- |838 |[[Қыз ұзату]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 1070] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 5029] |- |839 |[[Кітап]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 1634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 7690] |- |840 |[[Қорқай дұғасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 1466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 4562] |- |841 |[[Ескендір (поэма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 2404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 12140] |- |842 |[[Христиандық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 1877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 9814] |- |843 |[[Астана қаласының бас мешіті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 1339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 7064] |- |844 |[[Әл-Фалақ сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4911] |- |845 |[[Әбілқайыр хан (Шибан әулеті)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%A8%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96%29 474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%A8%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96%29 2628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%A8%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96%29 4779] |- |846 |[[Сахабалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 4864] |- |847 |[[Диуани хикмет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 1740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 10941] |- |848 |[[Қазақстанның Мәдени мұра жобасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 9377] |- |849 |[[Python]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Python 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Python 2700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Python 9104] |- |850 |[[Ұлы Қытай қорғаны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7236] |- |851 |[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7242] |- |852 |[[Волейбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 3176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 13655] |- |853 |[[Қазақ мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 5923] |- |854 |[[Бүркіт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 2555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 9402] |- |855 |[[Барсакелмес қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 3875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 15804] |- |856 |[[Фотосинтез]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%B7 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%B7 3194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%B7 11215] |- |857 |[[Орталық Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 2404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 16666] |- |858 |[[Қазақстанның ерте орта ғасырлардағы мемлекеттері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2770] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 13517] |- |859 |[[Тоқымқағар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80 501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80 729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80 2113] |- |860 |[[Қазақ жеріне исламның таралуы және оның тигізген әсері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 1788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 7918] |- |861 |[[МузАРТ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 1125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 3228] |- |862 |[[ALEM (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 3321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 20074] |- |863 |[[Семей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 9682] |- |864 |[[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2008] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 16343] |- |865 |[[Қазақстанның экологиялық проблемалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 15921] |- |866 |[[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 8106] |- |867 |[[Қазақ күресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2059] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 7203] |- |868 |[[Когурё]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%91 464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%91 1251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%91 3250] |- |869 |[[Солтүстік Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10259] |- |870 |[[Балқаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 3648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 19074] |- |871 |[[Робототехника]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 5300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 11589] |- |872 |[[Дүние жүзінің саяси картасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 1639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 7446] |- |873 |[[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 1912] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 10564] |- |874 |[[Зу-Зу Күлпаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 1737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 3588] |- |875 |[[:Санат:Ресей қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1809] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6219] |- |876 |[[Италия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 2152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 9296] |- |877 |[[Тарақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 6089] |- |878 |[[Қазақтың музыкалық аспаптары тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 2174] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 11785] |- |879 |[[Сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1874] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 9373] |- |880 |[[Қазақстан елтаңбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 2300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 12722] |- |881 |[[Компьютерлік желі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 1634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 14800] |- |882 |[[HTML]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=HTML 486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=HTML 2336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=HTML 7969] |- |883 |[[Ұйықтатын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 7121] |- |884 |[[Андроново мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 3340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 20793] |- |885 |[[Адай күйі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 1657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 7178] |- |886 |[[Қатерлі ісік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BA 481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BA 1781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BA 7349] |- |887 |[[Филипп Исаевич Голощёкин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 2630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 6654] |- |888 |[[Сібір хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%96%D0%B1%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D0%B1%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 2537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%96%D0%B1%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 8138] |- |889 |[[Жақайым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 1566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 5987] |- |890 |[[Sadraddin]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Sadraddin 433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sadraddin 1296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Sadraddin 6863] |- |891 |[[Әл-Қадр сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 756] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1526] |- |892 |[[Алаш Орда Үкіметі тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5197] |- |893 |[[Сиыр малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10274] |- |894 |[[Қырғи қабақ соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 2415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 13807] |- |895 |[[Қырымның қырық батыры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B 491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B 920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B 3147] |- |896 |[[КешYOU]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 1463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 7481] |- |897 |[[Нұркен Әбдіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1061] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 4898] |- |898 |[[Төреғали Төреəліұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4825] |- |899 |[[Сын есімнің шырайлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11524] |- |900 |[[Онлайн Мектеп]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF 2184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF 7481] |- |901 |[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 1489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 6878] |- |902 |[[Шаңырақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B 1002] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B 4147] |- |903 |[[Театр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80 657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80 1389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80 8001] |- |904 |[[Қара жорға]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0 1040] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0 2470] |- |905 |[[Бесік жыры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 2171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 7366] |- |906 |[[Қазақ театры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 1407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 8437] |- |907 |[[Роза Қуанышқызы Рымбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 4053] |- |908 |[[Конституция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 1898] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 8290] |- |909 |[[Дастан Дәрібайұлы Оразбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 7376] |- |910 |[[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 948] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 4824] |- |911 |[[Қазақстан газеттері тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5904] |- |912 |[[Алшын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 1736] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 7104] |- |913 |[[Қалқаман – Мамыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%E2%80%93_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%E2%80%93_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 1161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%E2%80%93_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 4699] |- |914 |[[Қазақтың ұлттық ойындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1255] |- |915 |[[Ашамайға мінгізу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%88%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%88%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%88%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 1393] |- |916 |[[Жер сағаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B 974] |- |917 |[[Тәуелсіз Қазақстан тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 2185] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 14132] |- |918 |[[Қазақтың XX ғасырдағы мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_XX_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_XX_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1043] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_XX_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 6059] |- |919 |[[Адольф Гитлер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%84_%D0%93%D0%B8%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%80 418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%84_%D0%93%D0%B8%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%80 1213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%84_%D0%93%D0%B8%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%80 3497] |- |920 |[[Экология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 2404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 10459] |- |921 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1860] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7676] |- |922 |[[Баланы ұшықтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 10608] |- |923 |[[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 6310] |- |924 |[[Өтейбойдақ Тілеуқабылұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1040] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3184] |- |925 |[[Миллионер қалалар саны бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5671] |- |926 |[[Аналды секс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 1353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 6003] |- |927 |[[Биосфера]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 3426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 9514] |- |928 |[[Сегізаяқ (өлең)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 1926] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 26597] |- |929 |[[:Санат:Қазақ батырлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7544] |- |930 |[[16-17 ғасырлардағы Қазақ хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=16-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=16-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 1610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=16-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 6323] |- |931 |[[Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 1590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 10980] |- |932 |[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17916] |- |933 |[[Қазақ әдебиеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 8127] |- |934 |[[Қайталау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83 496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83 1607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83 7795] |- |935 |[[Аққулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 2826] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 8923] |- |936 |[[Атырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 7994] |- |937 |[[Қайың]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3 436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3 1777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3 5309] |- |938 |[[Дауыссыз дыбыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 2302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 18994] |- |939 |[[Сегіз сері Мұхамедханафия Бахрамұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%91%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%91%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%91%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2161] |- |940 |[[Серік Жұманғалиұлы Сәпиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%BF%D0%B8%D0%B5%D0%B2 396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%BF%D0%B8%D0%B5%D0%B2 4752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%BF%D0%B8%D0%B5%D0%B2 8471] |- |941 |[[Қарағанды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 2182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 9870] |- |942 |[[Тоқтар Серіков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 10525] |- |943 |[[Түрікменстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 7515] |- |944 |[[Үлгі:Мемлекет туы/Тізім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 2120] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 9012] |- |945 |[[Қосмекенділер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 6395] |- |946 |[[Қырқынан шығару]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 1696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 10767] |- |947 |[[Ғұмар Қараш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88 1012] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88 4372] |- |948 |[[Теңге ілу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5_%D1%96%D0%BB%D1%83 475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5_%D1%96%D0%BB%D1%83 866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5_%D1%96%D0%BB%D1%83 2558] |- |949 |[[Қазақ (қырғыз) Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%29_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%29_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%29_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 8851] |- |950 |[[Әзербайжан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 1303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 6192] |- |951 |[[Бесік тойы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 1125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 4863] |- |952 |[[Жайық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 2171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 11059] |- |953 |[[Жаңа білім беру жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 7345] |- |954 |[[Ағылшын тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 7402] |- |955 |[[Өкпе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5 464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5 2113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5 8688] |- |956 |[[Қазақтың ұлттық сүт тағамдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%82_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%82_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1029] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%82_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3215] |- |957 |[[:Сурет:Page Frame Features on desktop.png]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APage_Frame_Features_on_desktop.png 463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APage_Frame_Features_on_desktop.png 2105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APage_Frame_Features_on_desktop.png 7770] |- |958 |[[1868—1870 жылдардағы қазақтардың отаршылдыққа қарсы күресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5729] |- |959 |[[Етіс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81 2430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81 13321] |- |960 |[[Жарасқан Әбдірашев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 1680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 5772] |- |961 |[[Азаматтық құқық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 1963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 8532] |- |962 |[[Бидай (астық)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%28%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%29 456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%28%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%29 1237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%28%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%29 5983] |- |963 |[[Азия мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6109] |- |964 |[[Шахмат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 2517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 9956] |- |965 |[[Шарын шатқалы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 13070] |- |966 |[[Ұлттық бірыңғай тестілеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 2662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 10405] |- |967 |[[Қасқыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 3582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 10754] |- |968 |[[1917 жылғы екі революция кезеңіндегі Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1917_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D0%BA%D1%96_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1917_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D0%BA%D1%96_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1917_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D0%BA%D1%96_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9449] |- |969 |[[Ауғанстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 5930] |- |970 |[[Үтір намазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 1613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 5077] |- |971 |[[Қостанай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9680] |- |972 |[[Тыштырма]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%88%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0 461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%88%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0 720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%88%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0 2074] |- |973 |[[Барақ хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2083] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5345] |- |974 |[[Сиыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80 388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80 1614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80 9300] |- |975 |[[Әл-Кәһф сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4500] |- |976 |[[Қазақ (этноним)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 1283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 4937] |- |977 |[[Күлтегін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 1765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 13560] |- |978 |[[Төлен Әбдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 1621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 8375] |- |979 |[[Саңырауқұлақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 12033] |- |980 |[[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 3229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 12479] |- |981 |[[Есекжем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 1318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 6446] |- |982 |[[Қазтуған Сүйінішұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1846] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12052] |- |983 |[[Ұйқыашар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 980] |- |984 |[[Бала құқығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%93%D1%8B 320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%93%D1%8B 2692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%93%D1%8B 8358] |- |985 |[[Балқадиша әні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 1546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 12756] |- |986 |[[Байғазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B 402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B 1467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B 3122] |- |987 |[[Көкшетау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 1578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 7739] |- |988 |[[ВКонтакте]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5 447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5 1921] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5 2379] |- |989 |[[Қазақтардың Ортаазиялық хандықтар мен патша үкіметіне қарсы көтерілістері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%88%D0%B0_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%88%D0%B0_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%88%D0%B0_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3915] |- |990 |[[Уикипедия:Қауым порталы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1061] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 6209] |- |991 |[[Құйынды мекен (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 1217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 3161] |- |992 |[[Асық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B 453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B 1567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B 5476] |- |993 |[[Жетіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 1422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 5785] |- |994 |[[Теңеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%83 446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%83 1896] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%83 7912] |- |995 |[[Қазақстан банктерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5496] |- |996 |[[Уақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 1539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 6307] |- |997 |[[Ресей империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 6283] |- |998 |[[Экологиялық жүйе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 12806] |- |999 |[[Талғат Жақыпбекұлы Бигелдинов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15237] |- |1000 |[[Халық саны бойынша дүние жүзі қалалар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6127] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} 1i0jxffkoo0kbqb1lvrw8m7c0l4hzgj Үлгі:Басты бет/Жаңалықтар/2026 10 775723 3576429 3568222 2026-04-04T05:05:16Z Nurtenge 93712 3576429 wikitext text/x-wiki * [[14 ақпан]] — [[2026 Қысқы Олимпиада ойындары]]нда қазақстандық '''[[Михаил Станиславович Шайдоров|Михаил Шайдоров]]''' алтын жүлдегері және осылайша мәнерлеп сырғанаудан Олимпиада чемпионы атанды. * [[14 қаңтар]] — [[Тайланд]]тың Сихио ауданында '''[[Сикхиодағы пойыз апаты (2026)|жолаушылар пойызына кран құлап]]''', отыз екі адам қаза тапты. * [[3 қаңтар]] — [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] [[Венесуэла]]ға бірқатар '''[[Венесуэладағы АҚШ әскери операциясы|әуе шабуылдарын жасап]]''', президент [[Николас Мадуро]]ны тұтқындады. * [[1 қаңтар]] — [[Болгария]] валютасы ретінде [[еуро]]ны қабылдап, '''[[еуроаймақ]]тың''' 21-мүшесі болды. * [[1 қаңтар]] — [[Швейцария]]дағы [[Кран-Монтана]] қонақ үйіндегі өрттен кемінде 40 адам көз жұмды. * [[1 қаңтар]] — '''[[Зохран Мамдани]]''' [[Нью-Йорк]]тің тұңғыш мұсылман және тұңғыш азиялық [[Нью-Йорк мэрі|мэрі]] атанды. <noinclude>[[Санат:Уикипедия:Жаңалықтар]]</noinclude> e39ty9rhqtn2s4a7tnsjmq9u25canib Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026 4 776056 3576233 3575642 2026-04-03T18:41:16Z Nurbek2007 178902 /* Қатысушылар */ 3576233 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: Уики-марафон 2026 |subheader = «'''Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: 2026 жылғы Уики-марафон'''» — 2026 жылғы 10 наурыздан 30 сәуірге дейін жалғасатын Қазақша Уикипедияда әйелдер жайлы мақалалар жазу марафоны. |body = == Ережелері == * Сайысқа кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес). * Сайыста мынадай талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады: ** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылғы 10 наурыз 00:01 (UTC+5 Қазақстан уақыты) – 30 сәуір 23:59 (UTC+5 Қазақстан уақыты) аралығында жазылуы тиіс. ** Мақала тақырыбын төменде келтірілген мақалалар тізімінен алуға болады (бірақ онымен шектелмейді). ** Мақала авторы өзіңіз болу қажет. ** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет. ** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздер]]мен расталуы қажет. ** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс. ** Мақала тек тізімнен тұрмауы керек. ** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі. *** Қазақ Уикипедиясының маңыздылық критерийлеріне сай келетін кез келген әйел тұлға жайлы мақала жазуға болғанымен, Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы жазылған мақалаларға 1,5 есе көбірек ұпай беріледі. == Мақалалар тізімі == Ұсынылған мақалалар тізімін [[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026/Тізім|осы жерден]] таба аласыз. Сонымен қатар, өз қалауыңызша әйелдер туралы, соның ішінде Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы мақалаларды жазсаңыз болады. == Жүлделі сыйлықтар == Сыйлықтар Меломан/Марвин кітап дүкендері желісінің сертификаттары түрінде беріледі және ең көп мақала жазған үздік 10 қатысушыға табысталады. Жүлде қоры – 425 еуро. Жүлделі орынға ілігу үшін қатысушылар кемінде жоғарыдағы талаптарға сай 10 мақала жазуға тиіс. |footer = }} == Қатысушылар == {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Қатысушы ! Мақала ! Мақала саны ! Ұпай |- |[[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] |[[Мәпуза Қасымова]], [[Ұлдана Қалдарханқызы Мырзуан]], [[Сақыпжамал Тілеубайқызы]], [[Лина Соломоновна Штерн]], [[Бибіжамал Құрманғалиқызы Сырғабекова]], [[Мағрипа Итбаева]], [[Бибігүл Бүркітқызы Аққожина]], [[Анна Александровна Немченко]], [[Людмила Михайловна Аринина]], [[Зинаида Мартыновна Портнова]], [[Кэтрин Найт (қылмыскер)]], [[Бақыт Қайруловна Мусина]], [[Кэтрин Найт (суретші)]] |13 | |- |[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] |[[Құрманжан Датқа]], [[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]] |2 | |- | [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] |[[Әсел Сартбаева]], [[Әлмира Тұрсын]], [[Фируза Шәріпова]], [[Арета Луизи Франклин]], [[Дженнифер Шрейдер Лоуренс]] |5 | |- |[[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] |[[Жанна Бейсентайқызы Асанова]], [[Айгүл Әбікенқызы Тәти]], [[Шынар Жеңісқызы Жанысбекова]], [[Ирина Викентьевна Боречко]], [[Райса Нұрғалиқызы Нұржанова]], [[Орал Аминовна Атаниязова]], [[Наима Махмудовна Махмудова]], [[Дилорам Ғафурджановна Ташмухамедова]], [[Наргиз Ариф қызы Пашаева]] |9 | |- |[[Қатысушы:Kvazimodo|Kvazimodo]] | |0 | |- |[[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] |[[Laufey]], [[Yenlik]] |2 | |- |} [[Қатысушы:Nurbek2007|Nurbek2007]] == Әділқазылар алқасы == # {{u|Nurken}} # {{u|Nurtenge}} # {{u|1nter pares}} Негізгі ұйымдастырушы әрі жауапты тұлға: {{u|Batyrbek.kz}} == Қорытынды== Сайыс қорытындысы сайыс мерзімі аяқталғаннан кейін (30 сәуір) 1 апта ішінде жарияланады. [[Санат:Жоба:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері|2026]] rr1rcwidfylfr1x778rzcyrec7ynbq2 3576235 3576233 2026-04-03T18:42:13Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Nurbek2007|Nurbek2007]] ([[User talk:Nurbek2007|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3575642 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: Уики-марафон 2026 |subheader = «'''Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: 2026 жылғы Уики-марафон'''» — 2026 жылғы 10 наурыздан 30 сәуірге дейін жалғасатын Қазақша Уикипедияда әйелдер жайлы мақалалар жазу марафоны. |body = == Ережелері == * Сайысқа кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес). * Сайыста мынадай талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады: ** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылғы 10 наурыз 00:01 (UTC+5 Қазақстан уақыты) – 30 сәуір 23:59 (UTC+5 Қазақстан уақыты) аралығында жазылуы тиіс. ** Мақала тақырыбын төменде келтірілген мақалалар тізімінен алуға болады (бірақ онымен шектелмейді). ** Мақала авторы өзіңіз болу қажет. ** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет. ** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздер]]мен расталуы қажет. ** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс. ** Мақала тек тізімнен тұрмауы керек. ** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі. *** Қазақ Уикипедиясының маңыздылық критерийлеріне сай келетін кез келген әйел тұлға жайлы мақала жазуға болғанымен, Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы жазылған мақалаларға 1,5 есе көбірек ұпай беріледі. == Мақалалар тізімі == Ұсынылған мақалалар тізімін [[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026/Тізім|осы жерден]] таба аласыз. Сонымен қатар, өз қалауыңызша әйелдер туралы, соның ішінде Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы мақалаларды жазсаңыз болады. == Жүлделі сыйлықтар == Сыйлықтар Меломан/Марвин кітап дүкендері желісінің сертификаттары түрінде беріледі және ең көп мақала жазған үздік 10 қатысушыға табысталады. Жүлде қоры – 425 еуро. Жүлделі орынға ілігу үшін қатысушылар кемінде жоғарыдағы талаптарға сай 10 мақала жазуға тиіс. |footer = }} == Қатысушылар == {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Қатысушы ! Мақала ! Мақала саны ! Ұпай |- |[[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] |[[Мәпуза Қасымова]], [[Ұлдана Қалдарханқызы Мырзуан]], [[Сақыпжамал Тілеубайқызы]], [[Лина Соломоновна Штерн]], [[Бибіжамал Құрманғалиқызы Сырғабекова]], [[Мағрипа Итбаева]], [[Бибігүл Бүркітқызы Аққожина]], [[Анна Александровна Немченко]], [[Людмила Михайловна Аринина]], [[Зинаида Мартыновна Портнова]], [[Кэтрин Найт (қылмыскер)]], [[Бақыт Қайруловна Мусина]], [[Кэтрин Найт (суретші)]] |13 | |- |[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] |[[Құрманжан Датқа]], [[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]] |2 | |- | [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] |[[Әсел Сартбаева]], [[Әлмира Тұрсын]], [[Фируза Шәріпова]], [[Арета Луизи Франклин]], [[Дженнифер Шрейдер Лоуренс]] |5 | |- |[[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] |[[Жанна Бейсентайқызы Асанова]], [[Айгүл Әбікенқызы Тәти]], [[Шынар Жеңісқызы Жанысбекова]], [[Ирина Викентьевна Боречко]], [[Райса Нұрғалиқызы Нұржанова]], [[Орал Аминовна Атаниязова]], [[Наима Махмудовна Махмудова]], [[Дилорам Ғафурджановна Ташмухамедова]], [[Наргиз Ариф қызы Пашаева]] |9 | |- |[[Қатысушы:Kvazimodo|Kvazimodo]] | |0 | |- |[[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] |[[Laufey]], [[Yenlik]] |2 | |- |} == Әділқазылар алқасы == # {{u|Nurken}} # {{u|Nurtenge}} # {{u|1nter pares}} Негізгі ұйымдастырушы әрі жауапты тұлға: {{u|Batyrbek.kz}} == Қорытынды== Сайыс қорытындысы сайыс мерзімі аяқталғаннан кейін (30 сәуір) 1 апта ішінде жарияланады. [[Санат:Жоба:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері|2026]] ajdr232d903eco1j0v27w81jjwp7uon 3576259 3576235 2026-04-03T19:13:16Z TheNomadEditor 120280 /* Қатысушылар */ 3576259 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: Уики-марафон 2026 |subheader = «'''Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: 2026 жылғы Уики-марафон'''» — 2026 жылғы 10 наурыздан 30 сәуірге дейін жалғасатын Қазақша Уикипедияда әйелдер жайлы мақалалар жазу марафоны. |body = == Ережелері == * Сайысқа кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес). * Сайыста мынадай талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады: ** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылғы 10 наурыз 00:01 (UTC+5 Қазақстан уақыты) – 30 сәуір 23:59 (UTC+5 Қазақстан уақыты) аралығында жазылуы тиіс. ** Мақала тақырыбын төменде келтірілген мақалалар тізімінен алуға болады (бірақ онымен шектелмейді). ** Мақала авторы өзіңіз болу қажет. ** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет. ** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздер]]мен расталуы қажет. ** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс. ** Мақала тек тізімнен тұрмауы керек. ** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі. *** Қазақ Уикипедиясының маңыздылық критерийлеріне сай келетін кез келген әйел тұлға жайлы мақала жазуға болғанымен, Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы жазылған мақалаларға 1,5 есе көбірек ұпай беріледі. == Мақалалар тізімі == Ұсынылған мақалалар тізімін [[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026/Тізім|осы жерден]] таба аласыз. Сонымен қатар, өз қалауыңызша әйелдер туралы, соның ішінде Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы мақалаларды жазсаңыз болады. == Жүлделі сыйлықтар == Сыйлықтар Меломан/Марвин кітап дүкендері желісінің сертификаттары түрінде беріледі және ең көп мақала жазған үздік 10 қатысушыға табысталады. Жүлде қоры – 425 еуро. Жүлделі орынға ілігу үшін қатысушылар кемінде жоғарыдағы талаптарға сай 10 мақала жазуға тиіс. |footer = }} == Қатысушылар == {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Қатысушы ! Мақала ! Мақала саны ! Ұпай |- |[[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] |[[Мәпуза Қасымова]], [[Ұлдана Қалдарханқызы Мырзуан]], [[Сақыпжамал Тілеубайқызы]], [[Лина Соломоновна Штерн]], [[Бибіжамал Құрманғалиқызы Сырғабекова]], [[Мағрипа Итбаева]], [[Бибігүл Бүркітқызы Аққожина]], [[Анна Александровна Немченко]], [[Людмила Михайловна Аринина]], [[Зинаида Мартыновна Портнова]], [[Кэтрин Найт (қылмыскер)]], [[Бақыт Қайруловна Мусина]], [[Кэтрин Найт (суретші)]] |13 | |- |[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] |[[Құрманжан Датқа]], [[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]] |2 | |- | [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] |[[Әсел Сартбаева]], [[Әлмира Тұрсын]], [[Фируза Шәріпова]], [[Арета Луизи Франклин]], [[Дженнифер Шрейдер Лоуренс]] |5 | |- |[[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] |[[Жанна Бейсентайқызы Асанова]], [[Айгүл Әбікенқызы Тәти]], [[Шынар Жеңісқызы Жанысбекова]], [[Ирина Викентьевна Боречко]], [[Райса Нұрғалиқызы Нұржанова]], [[Орал Аминовна Атаниязова]], [[Наима Махмудовна Махмудова]], [[Дилорам Ғафурджановна Ташмухамедова]], [[Наргиз Ариф қызы Пашаева]], [[Мехрибан Ариф қызы Әлиева]] |10 | |- |[[Қатысушы:Kvazimodo|Kvazimodo]] | |0 | |- |[[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] |[[Laufey]], [[Yenlik]] |2 | |- |} == Әділқазылар алқасы == # {{u|Nurken}} # {{u|Nurtenge}} # {{u|1nter pares}} Негізгі ұйымдастырушы әрі жауапты тұлға: {{u|Batyrbek.kz}} == Қорытынды== Сайыс қорытындысы сайыс мерзімі аяқталғаннан кейін (30 сәуір) 1 апта ішінде жарияланады. [[Санат:Жоба:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері|2026]] jh3n76uaq37a1r1mslythcduzayg3i2 3576460 3576259 2026-04-04T05:46:25Z Rasulbek Adil 176232 /* Қатысушылар */ 3576460 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: Уики-марафон 2026 |subheader = «'''Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: 2026 жылғы Уики-марафон'''» — 2026 жылғы 10 наурыздан 30 сәуірге дейін жалғасатын Қазақша Уикипедияда әйелдер жайлы мақалалар жазу марафоны. |body = == Ережелері == * Сайысқа кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес). * Сайыста мынадай талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады: ** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылғы 10 наурыз 00:01 (UTC+5 Қазақстан уақыты) – 30 сәуір 23:59 (UTC+5 Қазақстан уақыты) аралығында жазылуы тиіс. ** Мақала тақырыбын төменде келтірілген мақалалар тізімінен алуға болады (бірақ онымен шектелмейді). ** Мақала авторы өзіңіз болу қажет. ** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет. ** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздер]]мен расталуы қажет. ** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс. ** Мақала тек тізімнен тұрмауы керек. ** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі. *** Қазақ Уикипедиясының маңыздылық критерийлеріне сай келетін кез келген әйел тұлға жайлы мақала жазуға болғанымен, Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы жазылған мақалаларға 1,5 есе көбірек ұпай беріледі. == Мақалалар тізімі == Ұсынылған мақалалар тізімін [[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026/Тізім|осы жерден]] таба аласыз. Сонымен қатар, өз қалауыңызша әйелдер туралы, соның ішінде Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы мақалаларды жазсаңыз болады. == Жүлделі сыйлықтар == Сыйлықтар Меломан/Марвин кітап дүкендері желісінің сертификаттары түрінде беріледі және ең көп мақала жазған үздік 10 қатысушыға табысталады. Жүлде қоры – 425 еуро. Жүлделі орынға ілігу үшін қатысушылар кемінде жоғарыдағы талаптарға сай 10 мақала жазуға тиіс. |footer = }} == Қатысушылар == {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Қатысушы ! Мақала ! Мақала саны ! Ұпай |- |[[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] |[[Мәпуза Қасымова]], [[Ұлдана Қалдарханқызы Мырзуан]], [[Сақыпжамал Тілеубайқызы]], [[Лина Соломоновна Штерн]], [[Бибіжамал Құрманғалиқызы Сырғабекова]], [[Мағрипа Итбаева]], [[Бибігүл Бүркітқызы Аққожина]], [[Анна Александровна Немченко]], [[Людмила Михайловна Аринина]], [[Зинаида Мартыновна Портнова]], [[Кэтрин Найт (қылмыскер)]], [[Бақыт Қайруловна Мусина]], [[Кэтрин Найт (суретші)]] |13 | |- |[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] |[[Құрманжан Датқа]], [[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]] |2 | |- | [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] |[[Әсел Сартбаева]], [[Әлмира Тұрсын]], [[Фируза Шәріпова]], [[Арета Луизи Франклин]], [[Дженнифер Лоуренс]] |5 | |- |[[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] |[[Жанна Бейсентайқызы Асанова]], [[Айгүл Әбікенқызы Тәти]], [[Шынар Жеңісқызы Жанысбекова]], [[Ирина Викентьевна Боречко]], [[Райса Нұрғалиқызы Нұржанова]], [[Орал Аминовна Атаниязова]], [[Наима Махмудовна Махмудова]], [[Дилорам Ғафурджановна Ташмухамедова]], [[Наргиз Ариф қызы Пашаева]], [[Мехрибан Ариф қызы Әлиева]] |10 | |- |[[Қатысушы:Kvazimodo|Kvazimodo]] | |0 | |- |[[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] |[[Laufey]], [[Yenlik]] |2 | |- |} == Әділқазылар алқасы == # {{u|Nurken}} # {{u|Nurtenge}} # {{u|1nter pares}} Негізгі ұйымдастырушы әрі жауапты тұлға: {{u|Batyrbek.kz}} == Қорытынды== Сайыс қорытындысы сайыс мерзімі аяқталғаннан кейін (30 сәуір) 1 апта ішінде жарияланады. [[Санат:Жоба:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері|2026]] 3iy7fskwwfvqs5g18go6nz6z2w72pso Людмила Михайловна Аринина 0 776494 3576228 3564884 2026-04-03T18:31:23Z Nurken 111493 3576228 wikitext text/x-wiki {{Тұлға | Есімі = Людмила Аринина | Туған күні = 08.11.1926 | Қайтыс болған күні = 14.03.2026 | Туған жері = Синодское, {{туғанжері|Саратов губерниясы|Саратов губерниясында}}, [[РКФСР]] | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Ресей]] | Не үшін белгілі = | Әкесі = [[Михаил Александрович Аринин|Михаил Аринин]] | Марапаттары = {{РКФСР еңбек сіңірген әртісі}} | Белсенді жылдары = 1948–2016 }} '''Людмила Михайловна Аринина''' ([[8 қараша]] [[1926]], Синодское, [[Төменгі Еділ өлкесі|Саратов губерниясы]] – [[14 наурыз]] [[2026]], [[Мәскеу]]) — кеңестік және ресейлік театр мен кино актрисасы, РКФСР-дың еңбек сіңірген әртісі (1976).<ref>[https://iz.ru/news/318774 Людмила Аринина]</ref> == Өмірбаяны == Людмила Аринина 1926 жылғы 8 қарашада [[Саратов губерниясы]]ндағы Синодское ауылында дүниеге келген. Әкесі — суретші [[Михаил Александрович Аринин]] (1897–1967).<ref>[https://artinvestment.ru/auctions/135590/ МИХАИЛ АРИНИН – Суретшілер]</ref> Анасы орыс тілі мен әдебиетінің мұғалімі болған. Бала кезінде балерина болуды армандағанымен, бұл арманы орындалмаған. 1948 жылы Мәскеудегі Государственный институт театрального искусства имени А.В. Луначарского (ГИТИС) актерлік факультетін бітірген. Ол жерде актер Владимир Белокуров курсында оқыған. Институтты аяқтағаннан кейін Могилёв және Кемерово облыстарының, сондай-ақ Брест қаласының драмалық театрларында жұмыс істеді. 1956–1963 жылдары Челябинский государственный академический театр драмы имени С. М. Цвиллинга театрында қызмет етті. 1963–1969 жылдары Ленинградский государственный театр имени Ленинского комсомола театрында актриса болды. 1969–1980 жылдары Московский областной государственный театр имени А. Н. Островского театрында еңбек етті. 1999–2006 жылдары Мәскеудегі Мастерская Петра Фоменко театр труппасының құрамында болды. == Шығармашылығы == Людмила Аринина — мінезді рөлдерді шебер орындайтын актриса ретінде танылған. Оның кейіпкерлері көбінесе тағдыры қиын, жалғыз әйел бейнелерімен ерекшеленді. Кинодағы дебюті 1967 жылы «Бір ғана өмірдің 4 беті» фильмінде болды. Кейін ол жүзден астам фильм мен тележобаға түсті. Белгілі фильмдері: * Қалған өмірімнің алдында; * Әзір күлкі; * Әкелер-аталар; * Келешектен қонақ; * Ескі көліктегі саяхат. Сондай-ақ балаларға арналған «Ералаш» киножурналында да ойнаған. Актриса киноға 2016 жылға дейін түсіп жүрді. Сондай-ақ балаларға арналған «Ералаш» киножурналында да ойнаған. Актриса киноға 2016 жылға дейін түсіп жүрді. === Жеке өмірі === * Бірінші күйеуі — аты белгісіз, олар 10 жыл бірге тұрған. * Екінші күйеуі — режиссёр және актер Николай Александрович Мокин. Олар 26 жыл бірге өмір сүрген. * Үшінші күйеуі — зейнеттегі подполковник Николай Александрович Семёнов (1989–2021). == Өлімі == Людмила Аринина 2026 жылғы 14 наурыз күні Мәскеуде 99 жасында қайтыс болды. == Марапаттары == * 1976 — РКФСР-дың еңбек сіңірген әртісі. * 2004 — «Чайка» театр сыйлығының лауреаты («Үш әпке» спектаклі үшін). * 2009 — «Светлое прошлое» халықтық сыйлығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Аринина, Людмила Михайловна}} [[Санат:КСРО актрисалары]] [[Санат:Ресей актрисалары]] r4p3a7mr0jei1xuzm0j6ppxa15vd511 3576300 3576228 2026-04-03T20:04:16Z Tuttiorchestra687 173049 3576300 wikitext text/x-wiki {{Тұлға | Есімі = Людмила Аринина | Туған күні = 08.11.1926 | Қайтыс болған күні = 14.03.2026 | Туған жері = Синодское, {{туғанжері|Саратов губерниясы|Саратов губерниясында}}, [[РКФСР]] | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Ресей]] | Не үшін белгілі = | Әкесі = [[Михаил Александрович Аринин|Михаил Аринин]] | Марапаттары = {{РКФСР еңбек сіңірген әртісі}} | Белсенді жылдары = 1948–2016 }} '''Людмила Михайловна Аринина''' ([[8 қараша]] [[1926]], Синодское, [[Төменгі Еділ өлкесі|Саратов губерниясы]] – [[14 наурыз]] [[2026]], [[Мәскеу]]) — кеңестік және ресейлік театр мен кино актрисасы, РКФСР-дың еңбек сіңірген әртісі (1976).<ref>[https://iz.ru/news/318774 Людмила Аринина]</ref> == Өмірбаяны == Людмила Аринина 1926 жылғы 8 қарашада [[Саратов губерниясы]]ндағы Синодское ауылында дүниеге келген. Әкесі — суретші [[Михаил Александрович Аринин]] (1897–1967).<ref>[https://artinvestment.ru/auctions/135590/ МИХАИЛ АРИНИН – Суретшілер]</ref> Анасы орыс тілі мен әдебиетінің мұғалімі болған. Бала кезінде балерина болуды армандағанымен, бұл арманы орындалмаған. 1948 жылы А.В. Луначарский атындағы Мәскеудегі театр өнерінің мемлекеттік институтын (ГИТИС) актерлік факультетін бітірген. Ол жерде актер Владимир Белокуров курсында оқыған. Институтты аяқтағаннан кейін Могилёв және Кемерово облыстарының, сондай-ақ Брест қаласының драмалық театрларында жұмыс істеді. 1956–1963 жылдары Челябинск қаласының С.М.Цфиллинг атындағы мемлекеттік академиялық драма театрында қызмет етті. 1963–1969 жылдары Ленинградта Лениндік комсомол атындағы мемлекеттік театрында актриса болды. 1969–1980 жылдары Мәскеу облысының А. Н. Островский атындағы мемлекеттік театрында еңбек етті. 1999–2006 жылдары Мәскеудегі Петр Фоменко шеберханасы театр труппасының құрамында болды. == Шығармашылығы == Людмила Аринина — мінезді рөлдерді шебер орындайтын актриса ретінде танылған. Оның кейіпкерлері көбінесе тағдыры қиын, жалғыз әйел бейнелерімен ерекшеленді. Кинодағы дебюті 1967 жылы «Бір ғана өмірдің 4 беті» фильмінде болды. Кейін ол жүзден астам фильм мен тележобаға түсті. Белгілі фильмдері: * Қалған өмірімнің алдында; * Әзір күлкі; * Әкелер-аталар; * Келешектен қонақ; * Ескі көліктегі саяхат. Сондай-ақ балаларға арналған «Ералаш» киножурналында да ойнаған. Актриса киноға 2016 жылға дейін түсіп жүрді. === Жеке өмірі === * Бірінші күйеуі — есімі белгісіз, олар 10 жыл бірге тұрған. * Екінші күйеуі — режиссёр және актер Николай Александрович Мокин. Олар 26 жыл бірге өмір сүрген. * Үшінші күйеуі — зейнеттегі подполковник Николай Александрович Семёнов (1989–2021). == Өлімі == Людмила Аринина 2026 жылғы 14 наурыз күні Мәскеуде 99 жасында қайтыс болды. == Марапаттары == * 1976 — РКФСР-дың еңбек сіңірген әртісі. * 2004 — «Чайка» театр сыйлығының лауреаты («Үш әпке» спектаклі үшін). * 2009 — «Светлое прошлое» халықтық сыйлығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Аринина, Людмила Михайловна}} [[Санат:КСРО актрисалары]] [[Санат:Ресей актрисалары]] 65q3t0zfc1gs6727x93z8zsg82ops2t Гектор (бұлт) 0 776764 3576433 3567393 2026-04-04T05:13:43Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3576433 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} {{Суретсіз мақала}} '''Гектор''' ([[Ағылшын тілі|ағылш]]. ''Hector'') — Тиви аралдары аумағында жыл сайын шамамен қыркүйектен наурызға дейін күн сайын дерлік түстен кейін пайда болатын [[Будақ жаңбырлы бұлт|будақ-жаңбырлы]] найзағайлы бұлттар шоғыры. Бұл аралдар Northern Territory құрамына кіреді.<ref>[http://cloudappreciationsociety.org/the-cloud-called-hector/ The cloud called Hector] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170914071219/https://cloudappreciationsociety.org/the-cloud-called-hector/ |date=2017-09-14 }}. The Cloud Appreciation Society. Retrieved on 2010-11-30.</ref><ref>{{мақала |doi=10.5194/acp-9-15-2009 |сілтеме=http://www.atmos-chem-phys.org/9/15/2009/acp-9-15-2009.pdf |тақырыбы=Aerosol and thermodynamic effects on tropical cloud systems during TWPICE and ACTIVE |баспа={{Нп3|Atmospheric Chemistry and Physics|Atmos. Chem. Phys.||Atmospheric Chemistry and Physics}} |том=9 |бет=15—24 |тіл=en |тип=journal |автор=P. T. May et al. |год=2009 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923175856/http://www.atmos-chem-phys.org/9/15/2009/acp-9-15-2009.pdf }}</ref><ref>{{мақала |тақырыбы=Evolution of maritime continent thunderstorms under varying meteorological conditions over the Tiwi Islands |doi=10.1002/joc.622 |бет=1021 |том=21 |баспа={{Нп3|International Journal of Climatology}} |сілтеме=http://arts.monash.edu.au/ges/staff/jberinger/pubs/evolution-of-maritime-continent-thunderstorms.pdf |bibcode=2001IJCli..21.1021B |номер=8 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110301173520/http://arts.monash.edu.au/ges/staff/jberinger/pubs/evolution-of-maritime-continent-thunderstorms.pdf |archive-date=2011-03-01 |access-date=2017-05-08 |тіл=en |тип=journal |автор=Beringer, Jason; Tapper, Nigel J.; Keenan, Tom D. |год=2001}} {{Cite web |url=http://arts.monash.edu.au/ges/staff/jberinger/pubs/evolution-of-maritime-continent-thunderstorms.pdf |title=Архивированная копия |access-date=2017-05-08 |archive-date=2011-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110301173520/http://arts.monash.edu.au/ges/staff/jberinger/pubs/evolution-of-maritime-continent-thunderstorms.pdf |url-status=dead }}</ref> Гектор немесе кейде «Гектор-конвектор» (Hector the Convector) деп аталатын бұл құбылыс әлемдегі ең тұрақты әрі ірі найзағайлы жүйелердің бірі ретінде белгілі. Ол нақтырақ айтқанда шағын мезомасштабты конвективті жүйе (MCS) немесе ірі көпжасушалы найзағайлы бұлт жүйесі болып табылады. Оның биіктігі шамамен 20 км-ге (66 000 фут) дейін жетеді.<ref name=UH>{{мақала |тақырыбы=Understanding Hector: The Dynamics of Island Thunderstorms |баспа={{Нп3|Monthly Weather Review}} |том=129 |номер=6 |бет=1550—1563 |doi=10.1175/1520-0493(2001)129<1550:UHTDOI>2.0.CO;2 |bibcode=2001MWRv..129.1550C |тіл=en |тип=journal |автор=Crook, N. Andrew |күн=1 |ай=6 |жыл=2001}}</ref> == Тарихы == Бұл атауды [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде ұшқыштар қойған. Найзағай бұлтының үнемі бір жерде пайда болуы сол аймақтағы ұшқыштар мен теңізшілер үшін навигациялық бағдар ретінде қызмет еткен. Гектор — мезомасштабты [[Атмосфералық құбылыс|атмосфералық құбылыс]]. Ол негізінен Тиви аралдары үстінде бірнеше [[бриз|теңіз бризі]] шекараларының соқтығысуынан пайда болады және өзінің тұрақтылығы мен күштілігімен ерекшеленеді.<ref>{{мақала |тақырыбы=Evolution of maritime continent thunderstorms under varying meteorological conditions over the Tiwi Islands |баспа={{Нп3|International Journal of Climatology}} |том=21 |номер=8 |бет=1021—1036 |doi=10.1002/joc.622 |bibcode=2001IJCli..21.1021B |тіл=en |тип=journal |автор=Beringer, Jason; Tapper, Nigel J.; Keenan, Tom D. |күн=30 |ай=6 |жыл=2001}}</ref> Бұл найзағай жүйесінде найзағай жарқылдарының жиілігі мен жоғары бағытталған ауа ағындарының (updraft) жылдамдығы'ерекше байқалады. 1990-жылдары National Geographic журналында осы дауылға арналған кең көлемді зерттеу жарияланып, онда зақымданған ағаштардың суреттері, жоғары көтерілу ағындарының жылдамдығы және торнадоға ұқсас құбылыстар туралы мәліметтер берілген. Бұл құбылыстың тұрақты қайталануы теңіз әсеріне, жер бедеріне және атмосфералық жағдайлардың жиі қайталануына байланысты. Соның нәтижесінде аралдарда ерекше микроклимат қалыптасады (мұндай микроклимат аралдарда, әсіресе рельефі күрделі аймақтарда жиі кездеседі). 1980-жылдардың соңынан бастап бұл найзағай кешені көптеген метеорологиялық зерттеулердің нысанына айналды. Зерттеулердің бір бөлігі Гектор бұлтының өзіне арналса, басқа жұмыстарда оның тұрақты қалыптасуы найзағайларды, атмосфералық шекараларды,<ref name=UH /><ref>{{cite news|last=Barker|first=Anne|title=Researchers to investigate impact of storms|url=http://www.abc.net.au/worldtoday/content/2005/s1506283.htm|access-date=2011-07-11|work=The World Today|publisher=Australian Broadcasting Corporation|date=2005-11-14|archive-date=2012-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20121113035918/http://www.abc.net.au/worldtoday/content/2005/s1506283.htm}}</ref><ref>{{cite news|last=Casben|first=Liv|title=Scientists complete storm study|url=http://www.abc.net.au/pm/content/2006/s1570007.htm|access-date=2011-07-11|work=PM|publisher=[[Australian Broadcasting Corporation]]|date=2006-02-14|archive-date=2012-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20121113035925/http://www.abc.net.au/pm/content/2006/s1570007.htm}}</ref><ref>{{cite news|title=Our changing atmosphere|url=http://planetearth.nerc.ac.uk/features/story.aspx?id=107|access-date=2011-07-11|work=Planet Earth Online|publisher=[[Natural Environment Research Council]]|date=2007-04-23|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050822/http://planetearth.nerc.ac.uk/features/story.aspx?id=107|archive-date=2011-10-06}}</ref> сондай-ақ теңіз бен жер бедерінің атмосфераға әсерін зерттеу үшін пайдаланылды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * {{cite web |author = Кирилл Панов |title = Гектор, который всегда стоит на месте: вид на уникальный шторм из космоса |url = https://www.popmech.ru/science/527934-vechnyy-shtorm-gektor-snyali-iz-kosmosa/|website = [[Популярная механика]] |date = 2022-01-22 |access-date = 2022-01-28 |lang = ru |ref = Панов }} [[Санат:Климатология]] [[Санат:Бұлттар]] esai597598vmqozmjo4ik19kt72onvl Санат:Елдер бойынша медициналық университеттер түлектері 14 777391 3576315 3571119 2026-04-03T20:17:29Z TheNomadEditor 120280 «[[Санат:Медициналық университеттер түлектері|Медициналық университеттер түлектері]]» деген санатты аластады; «[[Санат:Медициналық жоғарғы оқу орындары түлектері|Медициналық жоғарғы оқу орындары түлектері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3576315 wikitext text/x-wiki [[Санат:Медициналық жоғарғы оқу орындары түлектері]] [[Санат:Елдер бойынша медициналық жоғары оқу орындары түлектері]] [[Санат:Бағыты және елдер бойынша университеттер түлектері]] [[Санат:Медициналық университеттер бойынша тұлғалар]] 9k55rkevdtwzu1uevpsns0ljjc827jt 3576317 3576315 2026-04-03T20:18:24Z TheNomadEditor 120280 [[Арнайы:Үлесі/TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылауы]]) істеген нөмір 3576315 нұсқасын [[Уикипедия:Жоққа шығару|жоққа шығарды]] 3576317 wikitext text/x-wiki [[Санат:Медициналық университеттер түлектері]] [[Санат:Елдер бойынша медициналық жоғары оқу орындары түлектері]] [[Санат:Бағыты және елдер бойынша университеттер түлектері]] [[Санат:Медициналық университеттер бойынша тұлғалар]] eiv44gix8f9hmkrkrt2ots1ofzv4djp Кэтрин Найт (қылмыскер) 0 777657 3576274 3574788 2026-04-03T19:31:39Z Tuttiorchestra687 173049 3576274 wikitext text/x-wiki {{шатастырмаңыз|text=[[Кэтрин Найт (суретші)|Канадалық Кэтрин Найт суретшісімен]]}} {{Тұлға |Есімі=Кэтрин Найт |Шынайы есімі={{lang-en|Katherine Mary Knight}} |Туған күні=24.10.1955 |Туған жері=Жаңа Оңтүстік Уэльс, [[Аустралия]] |Азаматтығы={{байрақ|Аустралия}} |Не үшін белгілі=Аустралиядағы өмір бойы бас бостандығынан айырылған ең бірінші әйел |Әкесі=Кеннет Найт |Анасы=Барбара Раффан |Толық есімі=Кэтрин Мэри Найт |Серігі=Джон Т. Прайс }} '''Кэтрин Мэри Найт''' ({{lang-en|Katherine Mary Knight}}; [[24 қазан]] [[1955 жыл|1955]], [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]]те туған) — аустралиялық қылмыскер, ел тарихында шартты түрде босатылу құқығынсыз өмір бойына сотталған алғашқы әйел.<ref name=":0">[https://www.news.com.au/national/crime/bins-barrels-freezers-and-mailbags-the-shocking-places-human-bodies-have-been-found-in-australia/news-story/cbc6538168a37b2bf0fb6529e61c1558?ck_st=false Кэтрин Мэри Найт] </ref> == Өмірбаяны == Кэтрин Мэри Найт 1955 жылы 24 қазанда [[Аустралия|Аустралияның]] Жаңа Оңтүстік Уэльс штатында дүниеге келген. Ол қиын әрі тұрақсыз отбасында өскен. Анасы - Барбара Раффан, әкесі - Кеннет Чарльз Найт. Анасының некеден тыс қарым-қатынасы мен отбасындағы шиеленістер оның балалық шағына әсер еткен. Жас кезінен бастап агрессивті мінезі байқалған.<ref name=":0" /> == Қылмысы == 2000 жылдың ақпанында Найт өзінің серіктесі Джон Т. Прайсты өлтірген. Оқиға алдында олардың арасында жиі жанжалдар болған. Прайс тіпті соттан қорғану туралы бұйрық алған.<ref name=":1">[https://eksmo.ru/amp/audio/lyudoedka-istoriya-ketrin-nayt-prigotovivshey-zharkoe-iz-sobstvennogo-muzha-ITDA56044/ ӨЗ ЖҰБАЙЫНАН СОРПА ЖАСАҒАН ӘЙЕЛ]</ref> [[2000 жыл|2000 жылғы]] [[28 ақпан]] күні Найт оның үйіне келіп, түнде оған шабуыл жасаған. Тергеу бойынша: * Прайсты кемінде 37 рет пышақтаған; * ер адам қашуға тырысқанымен, ауыр жарақаттан қайтыс болған; * кейін Найт мәйітті қорлаған: терісін сыпырып, дене бөліктерін бөлшектеген. Қылмыс ерекше қатыгездігімен танымал болды. Полиция келген кезде Найт есірткі әсерінен ес-түссіз жатқан. == Сот үкімі== 2001 жылы сот оны кінәлі деп танып, шартты түрде босатусыз өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасына кесті. Бұл - Аустралия тарихындағы әйел адамға берілген алғашқы осындай үкім болды.<ref name=":1" /> == Түрмедегі өмірі == Найт жазасын Сильверуатырдың Әйелдерге арналған түрмесінде өтеп жатыр. Кей мәліметтер бойынша, ол түрмеде тәртіп бұзбаған және басқа тұтқындар арасында дауларды реттеуге көмектесетін бейресми тұлғаға айналған. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қылмыскерлер]] [[Санат:Жаңа Оңтүстік Уэльсте туғандар]] p4ha21n6flv8powk96pu4y55ai3yl0r Әйел дирижёрлер тізімі 0 777758 3576153 3575693 2026-04-03T15:01:41Z Tuttiorchestra687 173049 3576153 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} ''Бұл мақалада әртүрлі тарихи кезеңдерде қызмет еткен әйел дирижёрлердің тізімі берілген. Олардың қатарында опералық, симфониялық, халық аспаптары, хор, камералық, үрмелі, әскери және эстрадалық музыкалық ұжымдармен жұмыс жасаған тұлғалар қамтылған. Сонымен қатар, ерте кезеңдерде жетекшілік қызмет атқарған әйелдер де енгізілген.'' '''А''' * [[:en:Antonia_Brico|Антония Луиза Брик]]о (1902–1989) АҚШ * [[:ru:Иоффе,_Алевтина_Николаевна|Алевтина Николаевна Иоффе]] (Ресей) * [[:ru:Тали,_Ану|Ану Тали]] (1972) Эстония * [[:en:Alondra_de_la_Parra|Алондра де ла Парра]] (1980) Мексика * [https://unionzal.ru/node/952 Анастасия Вельт] (Ресей) * [[:ru:Скрылёва,_Анна|Анна Скрылëва]] (1975) КСРО, Ресей, Германия * [https://mincult.tatarstan.ru/index.htm/news/2028795.htm Анна Закирова-Гулишамбарова] (Татарстан) * [https://www.annarakitina.com/ Анна Ракитина] (Ресей) * [https://www.annamariahelsing.com/ Анна-Мария Хельсинг] (1971) Швеция, Финляндия * [[:ru:Кульбаба,_Алла_Анатольевна|Алла Анатольевна Кульбаба]] (1968) КСРО, Украина * [https://alenahron.cz/en/calendar/ Алëна Грон] (1992) Чехия * [[:en:Agnieszka_Duczmal|Агнешка Дучмаль]] (1946) Польша * [[:fr:Amandine_Beyer|Амандин Бейер]] (1974) Франция * [[:en:Alice_Farnham|Алиса Фарнем]] (1970) Британия '''Ә''' * [https://www.operabase.com/aliya-temirbekova-a37714/ru Әлия Темірбекова] (Қазақстан) '''Б''' * [[:ru:Ханниган,_Барбара|Барбара Ханниган]] (1971) Канада * [https://www.thehindu.com/entertainment/music/classical-music-has-survived-war-the-pandemic-and-a-lot-more/article69015931.ece Барбара Поплавска] (Қазақстан) * [[:de:Bar_Avni|Бар Авни-Палентин]] (1989) Израиль '''В''' * [[:ru:Дударова,_Вероника_Борисовна|Вероника Борисовна Дударова]] (1916-2009) КСРО, Ресей * [[:ru:Добровольская,_Виктория_Леонидовна|Виктория Леонидовна Добровольская]] (1986) Ресей * [https://philarmonia.wixsite.com/philarmonia-cher/orchestra Валентина Викторовна Голубева] (Ресей) * [https://philharmonic.by/ru/artists/rybinskaya-valeriya-dirizhyor Валерия Александровна Рыбинская] (Беларусь) * [[:ru:Капралова,_Витезслава|Витезслава Капралова]] (1915-1940) Чехия * [[:ru:Алеотти,_Виттория|Виттория Алеотти (Раффаэлла)]] (1575-*1646) (маэстра хора) Италия '''Г''' * [[Гауһар Құрманбекқызы Мырзабекова]] (1956) (Қазақстан) * [[:ru:Кривошапко,_Галина_Михайловна|Галина Михайловна Кривошапко]] (1916-2013) КСРО, Ресей * [[:en:Avril_Coleridge-Taylor|Гвендолен Эйврил Кольридж-Тейлор]] (1903-1998) Англия * [[:ru:Рамос,_Глория_Исабель|Глория Исабель Рамос Триано]] (1964) Испания * [[:en:Golnoush_Khaleghi|Голнуш Халеги]] (1941-2021) Иран, АҚШ '''Д''' * [https://www.mosconsv.ru/ru/person.aspx?id=148423 Даяна Айдаровна Гофман] (1991) Ресей * [[:ru:Абдурахманова,_Дильбар_Гулямовна|Дильбар Гулямовна Абдурахманова]] (1936-2018) КСРО, Өзбекстан * [[:en:JoAnn_Falletta|ДжоАнн Фаллетта]] (1954) АҚШ * [[:en:Julia_Jones_(conductor)|Джулия Джонс]] (1961) Британия * [[:en:Deniola_Kuraja|Дениола Кураджа]] (Албания) * [[:ru:Тлендиева,_Динара_Нургисовна|Дінзуһра (Динара) Нұрғисақызы Тілендиева]] (1985) Қазақстан * [https://prabook.com/web/dalia.atlas/3672402 Далия Атлас] (1933) Израиль, АҚШ * [https://juhibansal.com/ Джухи Бансал] (Үндістан, Гонконг) * [https://filarman.ru/murievad/ Дана Муриева] (2000) Ресей * [http://en.wikipedia.org/wiki/Jessica%20Cottis Джессика Коттис] (1979) Австралия, Британия * [[:en:Ruth_Gipps|Джипсс Рут]] (1921-1999) Британия * [https://uza.uz/ru/posts/na-stranicax-mirovoy-pressy_493600 Джаннат Музаффаровна Хусейнзода] (*2006) Тәжікстан '''Е''' * [[:ru:Кудрявцева,_Елизавета_Петровна|Елизавета Петровна Кудрявцева-Мурина]] (1914-2004) КСРО, Ресей * [[:en:Yip_Wing-sie|Еп Вин Си]] (1960) Қытай * [https://1tv.kz/v-kazahstane-zhivyot-edinstvennaya-v-sng-zhenshhina-dirizhyor-voennogo-orkestra/ Елена Евстратенко] (Қазақстан) * [https://aggrego.ru/2024/03/16/special-guest-dirizher-elizaveta-korneeva-lyubov-smert-i/ Елизавета Сергеевна Корнеева] (Ресей) '''Ë''' * [https://www.kajimotomusic.com/artists-projects/yoko-matsuo/ Ëко Мацуо] (1953) Жапония '''Ж''' * [[:ru:Эврар,_Жанна|Жанна (Шевалье) Эврар]] (1893-1984) Франция * [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FGis%25C3%25A8le_Ben-Dor Жизель Бен-Дор] (1955) Уругвай, Израиль, АҚШ * [[:ru:Содре,_Жоанидия|Жоанидия Нуньес Содре]] (1903-1975) Бразилия * [[:ru:Буланже,_Надя|Жюльетт Надя Буланже]] (1887-1979) Франция '''З''' * [http://en.wikipedia.org/wiki/Zoe%20Zeniodi Зои Зениоди] (1976) Грекия * [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FZahia_Ziouani Захия-Дихия Зиуани] (1978) Франция * [http://женщинадагестана.рф/node/3952 Зарифа Ахмедовна Абдуллаева] (1952) Дағыстан * [https://kazpravda.kz/n/internet-shturmuem-s-muzykoy/ Зиада Нагиевна Накибаева] (Қазақстан) '''И''' * [[:en:Iris_Lemare|Ирис Маргарет Элси Лемар]] (1902-1997) Британия * [https://inmashara.com/en/home/ Инма Шара] (1972) Испания '''Й''' * [[:ru:Мальвиц,_Йоана|Йоана Мальвиц]] (1986) Германия * [[:en:Josephine_Amann-Weinlich|Йозефина Аманн Вайнлих]] (1848-1887) Австрия '''К''' * [[:ru:Кольчинская,_Камилла_Александровна|Камилла Александровна Кольчинская]] (1937-2016) КСРО, Ресей * [https://katharinamorin.de/ Катарина Морин] (1994) Германия * [[:ru:Жарко,_Ксения_Геннадиевна|Ксения Геннадиевна Жарко]] (КСРО, Ресей) * [[:ru:Жибо,_Клер|Клер Жибо]] (1945) Франция * [[:en:Karina_Canellakis|Карина Канеллакис]] (1981) АҚШ * [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FKristiina_Poska Кристиина Поска] (1978) Эстония * [http://en.wikipedia.org/wiki/Lina%20Coen Каролин Мари (Лина) Коэн] (1878-1952) Франция, АҚШ * [https://www.faragency.bg/news/16631400888191/pochina-krasimira-kostova Красимира Александрова Костова] (1948-2022) КСРО, Болгария '''Л''' * [https://lamaestra-paris.com/lamar-elias/?lang=en Ламар Элиас] (Палестина) * [https://www.conservatory.ru/esweb/pavlova-arbenina-lyudmila-aleksandrovna-1916-1996 Людмила Александровна, Павлова-Арбенина] (1916-1996) КСРО, Ресей * [[:fr:Laëtitia_Trouvé|Летиция Труве]] (Франция) * [[:en:Lidiya_Yankovskaya|Лидия Янковская]] (1986) Ресей, АҚШ * [https://mus.academy/authors/aksenova-lidiya Лидия Валерьяновна Аксëнова] (1923-2019) КСРО, Молдова * [https://liubov-nosova.com/ru Любовь Носова] (Ресей) * [https://lisaxanthopoulou.wixsite.com/maestrox/copy-of-biography-1 Лиса Ксантопулу] (1968) Грекия '''М''' * [[:ru:Олсоп,_Марин|Марин Олсоп]] (1956) АҚШ * [[:ru:Дварёнайте,_Маргарита|Маргарита Дварëнайте]] (1928-2008) Латвия * [https://www.conservatory.ru/esweb/kheyfec-margarita-lvovna-1921-1999 Маргарита Львовна Хейфец] (1921-1999) КСРО, Ресей * [[:ru:Саморукова,_Маргарита_Александровна|Маргарита Александровна Саморукова]] (1925-2002) КСРО, Ресей * [https://bgam.by/struktura-akademii/fakultety-i-kafedry/vokalno-horovoj-fakultet/kafedra-opernoj-podgotovki-i-horeografii/tretyakova-marina-nikolaevna/ Марина Николаевна Третьякова] (Беларусь) * [[:ru:Гражините-Тила,_Мирга|Мирга Гражините-Тила]] (1986) Литва * [[:en:Maria_Badstue|Мария Бадстуэ]] (1982) Дания * [[:ru:Вурм,_Мэри|Мария Йозефина Агнес Вюрм (Мэри Вурм)]] (1860-1938) Британия, Германия * [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-kk&url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FArmande_de_Polignac Мария Арманда Матильда де Полиньяк] (1876-1962) Франция * [https://www.mosconsv.ru/ru/person/148420 Мария Константиновна Курочкина] (1989) Ресей * [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-kk&url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FMartha_Remmert Марта Реммерт] (1853-1941) Германия * [http://de.wikipedia.org/wiki/Marta%20Linz Марта Линц фон Кригнер] (1898-1982) Австро-Венгрия * [[:en:Magdeleine_Boucherit_Le_Faure|Мадлен Тереза Бушери Ле-Фор]] (1879-1960) Франция * [https://www.operabase.com/mihaela-silvia-rosca-a23399/ru Михаэла Сильвия Рошка] (Румыния) * [https://kaztheatre.kz/priests/мырзақұлова-маралжан-қазбекқызы/ Маралжан Қазбекқызы Мырзақұлова] (1974-2025) Қазақстан * [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-kk&url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FMargaret_Hillis Маргарет Хилис] (1921-1998) АҚШ * [https://en.namu.wiki/w/허문영(지휘자) Мун-ëн Хо] (1960) КХДР (Корей Халық Демократиялық Республикасы) * [https://kultura.uz/view_6_r_13941.html Муборак Бахруллаевна Лутфуллаева] (1976) Өзбекстан '''Н''' * [http://de.wikipedia.org/wiki/Nil%20Venditti Нил Вендитти] (Түркия, Италия) * [[:en:Negin_Khpalwak|Негин Хпалвак]] (1997) Ауғанстан * [https://music-college.kz/news/46/single/82 Нина Дмитриевна Кравченко] (1952) КСРО, Қазақстан * [https://www.ozon.rs/vesti/2025/kad-umetnost-ima-ime-i-prezime-zasto-je-vazno-pomoci-nini-rakic/ Нина Ракич] (Сербия) * [[:ru:Базалева,_Наталья_Владимировна|Наталья Владимировна Базалева]] (1958) КСРО, Ресей * [[:ru:Штуцман,_Натали|Натали Штуцман]] (1965) Франция * [https://nisanak.com/ Нисан Ак] (Түркия) * [https://umutgazetesi45.org/arsivler/3080 Нежат Амири] (Иран) * [[:en:Nazanin_Aghakhani|Назанин Агахани]] (1980) Австрия * [https://www.nicolettefraillon.com/ Николетт Элла Фрайон] (1960) Австралия * [http://kompozitor.kg/composers/68-nargiza-kurmanova.html Наргиза Курманова] (Қырғызстан) '''О''' * [https://www.conservatory.ru/esweb/volf-olga-evgenevna-1907-1992 Ольга Евгеньевна Вольф] (1907-1992) КСРО, Ресей * [https://www.conservatory.ru/esweb/berg-olga-maksimilianovna-1907-1991 Ольга Максимилиановна Берг] (1907-1991) КСРО, Ресей * [https://novayaopera.ru/theatre-people/dirizhery/olga-vlasova/ Ольга Власова] (Ресей) * [[:ru:Лынив,_Оксана_Ярославовна|Оксана Ярославовна Лынив]] (1978) Украина * [https://lamaestra-paris.com/oksana-krotyk/?lang=en Оксана Кротик] (Украина) * [[:en:Ofentse_Pitse#:~:text=Ofentse%20Pitse%20(born%201%20July,an%20all-black%20orchestra%2C%20Anchored%20Sound|Офенце Дикеледи Кеорапетсе Пице]] (1992) Оңтүстік Африка Республикасы '''П''' * [https://lamaestra-paris.com/polina-lebedieva/ Полина Лебедева] (Украина) * [https://muzlifemagazine.ru/paniz-faryusefi-stala-pervoy-zhenshhino/ Паниз Фарьюсефи] (Иран) '''Р''' * [[Райса Құдайбергенқызы Садықова|Раиса Құдайбергенқызы Садықова]] (1944-2020) Қазақстан * [https://www.rebeccatong.com/ Ребекка Тонг] (1985) Индонезия * [https://dina-orkestr.kz/orkestr-khuramy/dyryzher Рахила Орынқызы Ерғалиева (Құлсариева)] Қазақстан * [[:bg:Радосвета_Бояджиева|Радосвета Бояджиева]] (1923-2018) Болгария '''С''' * [[:ru:Бекирова,_Сабрие_Искандеровна|Сабрие Искандеровна Бекирова]] (1965) КСРО, Ресей * [[:ru:Колдуэлл,_Сара|Сара Колдуэлл]] (1924-2006) АҚШ * [http://ru.wikipedia.org/wiki/Кадуфф,%20Сильвия Сильвия Кадуфф] (1937) Швейцария * [https://en.namu.wiki/w/성시연 Сиëн Сон] (1975) Оңтүстік Корея * [http://en.wikipedia.org/wiki/Celia%20Torrá Селия Томаса Торра] (1884-1962) Аргентина * [[:ru:Безродная,_Светлана_Борисовна|Светлана Борисовна Безродная]] (1934) КСРО, Ресей * [[:ru:Мялкки,_Сусанна|Сусанна Мялкки]] (1969) Финляндия * [[:ru:Янг,_Симона|Симона Маргарет Янг]] (1961) Австралия * [[:ru:София_Шарлотта_Ганноверская|София Шарлотта Ганноверская]] (1668-1705) Германия * [[:en:Sian_Edwards#:~:text=Sian%20Edwards%20(born%2027%20August,National%20Opera%20in%20the%201990s|Сиан (Шарн) Эдвардс]] (1959) Британия * [https://suzannapavlovsky.com/ Сузанна Павловски] (Колумбия) * [https://www.stephanierhodesrussell.com/ Стефани Роудс Рассел] (АҚШ) * [https://azertag.az/ru/xeber/sevil_gadzhieva_vazhnoi_sostavlyayushchei_dlya_lyubogo_muzykalnogo_rukovoditelya_yavlyaetsya_sluzhenie_isklyuchitelno_tvorcheskim_interesam_kollektiva____intervyu-3653007 Севиль Иншалла кызы Гаджиева] (1975) Әзербайжан '''Т''' * [[:ru:Коломийцева,_Татьяна_Михайловна|Татьяна Михайловна Коломийцева]] (1914-1994) КСРО, Ресей * [https://lamaestra-paris.com/tatiana-perez-hernandez/?lang=en Татьяна Перес Эрнандес] (Колумбия) * [https://vrnency.ru/vol-2/ve-2-sh/b-00127-sh Татьяна Александровна Шипулина] (1950-2021) КСРО, Татарстан * [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FTomomi_Nishimoto Томоми Нисимото] (1970) Жапония '''Ф''' * [[:ru:Белинфанте,_Фрида|Фрида Белинфанте]] (1904-1995) Нидерланды * [http://de.wikipedia.org/wiki/Fiona%20Monbet Фиона Монбет] (1989) Франция, Ирландия * [https://www.discogs.com/ru/artist/3341265-Florica-Dimitriu Флорика Димитриу] (1915-1993) Румыния * [http://en.wikipedia.org/wiki/Frédérique%20Petrides Фредерика Петридис] (1903-1983) Бельгия, АҚШ * [[:ru:Мендельсон,_Фанни|Фанни Мендельсон Бартольди (Гензель)]] (1805-1847) Германия * [https://tomskfil.ru/kollektivi_i_solisti/fauziya-tazhina/ Фаузия Тажина] (1990) Қазақстан '''Х''' * [[:ru:Чан_Хан_На|Хан На-Чанг]] (1982) Оңтүстік Корея * [[:en:Hildegard_Werner|Хильдегарда Шарлотта Аврора Вернер]] (1834-1911) Швеция * [[:ru:Хильдегарда_Бингенская|Хильдегарда Бингенская]] (1098-1179) (шіркеудің хор маэстрасы) Рим империясы * [http://en.wikipedia.org/wiki/Helen%20Quach Хелен Куач] (1940-2013) Вьетнам '''Ч''' * [[:ru:Чжэн_Сяоин|Чжэн Сяоин]] (1929) Қытай * [https://koreaisone.wordpress.com/2021/04/23/first-woman-conductor/ Чонним Чо] (1940) КХДР '''Ш''' * [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FChiquinha_Gonzaga Шикинья Гонзага Франсиска Эдвижес Невес] (1847-1935) Бразилия '''Э''' * [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FElim_Chan Элим Чан] (1986) Британдық Гонконг * [[:en:Elisabeth_Kuyper|Элизабет Йоханна Ламина Кëйпер]] (1877-1953) Нидерланды * [[:en:Ethel_Leginska|Этель Легинска]] (1886-1970) Британия * [[:ru:Браун,_Элизабет_Айона|Элизабет Айона Браун]] (1941-2004) Британия * [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FElfrida_Andr%25C3%25A9e Эльфрида Андре] (1841-1929) Швеция * [https://www.esinaydingoz.com/ Эсин Айдингоз] (1993) Түркия == Әдебиет == # ''Д.Орлов «Женщины-дирижеры в оркестрах стран мира» М. : КнигИздат, 2023. – 274 с. Тираж 116. <ref>https://kino.rambler.ru/movies/52871699-zhenschina-tozhe-dirizher-kniga-dmitriya-orlova-zhenschiny-dirizhery-v-orkestrah-stran-mira/</ref>'' # ''Т.Н.Бабич «Женщины-дирижеры симфонических и театральных оркестров: Феномен музыкально исполнительского искуства» 2010 г.''<ref>http://repository.buk.by/bitstream/handle/123456789/2089/ZHENSHHINYI-DIRIZHERYI%20SIMFONICHESKIH%20I%20TEATRAL'NYIH%20ORKESTRO.pdf?sequence=1</ref> # ''L.Hamer «Women on the Podium - Issues and Strategies of Women Conductors» , Article Version .pdf <ref>https://oro.open.ac.uk/72365/1/Women%20on%20the%20Podium%20-%20Issues%20and%20Strategies%20of%20Women%20Conductors%2C%20Article%20Version%20%28L%20Hamer%29%20.pdf</ref>'' # ''KAY LAWSON «Women Conductors: Credibility in a Male-Dominated Profession» 1991<ref>https://womeninmusic.voices.wooster.edu/wp-content/uploads/sites/123/2017/12/Lawson-Women-Conductors.pdf</ref>'' # ''Jing Zhang «Female Orchestral Conductors: Negotiating Gender And Leadership In The Classical Music World» 2018 <ref>https://thesis.eur.nl/pub/44685/Zhang-450143.pdf</ref>'' == Сілтемелер == # ''Antonia Brico | American Female Conductor & Musician | Britannica https://www.britannica.com/biography/Antonia-Brico'' # ''Алевтина Иоффе - Персоны - Санкт-Петербургская академическая филармония имени Д.Д. Шостаковича https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/47585/'' # ''Единственные и неповторимые: эстонцы, которых знают все | Политическая жизнь | Baltnews - новостной портал на русском языке в Эстонии, Прибалтика, сводки событий, мнения, комментарии. https://ee.baltnews.com/Estonia_politika_novosti/20200106/1018172273/Edinstvennye-i-nepovtorimye-estontsy-kotorykh-znayut-vse.html'' # ''Alondra de la Parra - Mexican Conductor https://alondradelaparra.com/en/'' # ''МУЗЫКА ВЕЛИКОЙ ПОБЕДЫ | Липецкая государственная филармония (Унион) https://unionzal.ru/node/952'' # ''Anna Skryleva - Conductor/Composer - Home https://www.annaskryleva.com/'' # ''Министерство культуры Республики Татарстан.Художественному руководителю и дирижеру оркестра Анне Гулишамбаровой присвоили звание "Народный артист Республики Татарстан"https://mincult.tatarstan.ru/index.htm/news/2028795.htm'' # ''Anna Rakitina | conductor https://www.annarakitina.com/'' # ''Кульбаба Алла Анатоліївна — Енциклопедія Сучасної України https://esu.com.ua/article-51417'' # ''Calendar – Alena Hron https://alenahron.cz/en/calendar/'' # ''Agnieszka Duczmal - Biography | Artist | Culture.pl https://culture.pl/en/artist/agnieszka-duczmal'' # ''Amandine Beyer / Baroque violin https://amandinebeyer.com/en/home.html'' # ''Home https://alicefarnham.com/'' # ''Aliya Temirbekova - Видео | Архив, выступления, билеты и видео | Operabase https://www.operabase.com/aliya-temirbekova-a37714/videos/ru'' # ''Официальный сайт - КазНТОБ имени Абая https://abaykazntob.kz/'' # ''Бывший главный хормейстер ГАТОБ через суд доказала, что её незаконно уволили - informburo.kz https://informburo.kz/novosti/byvshiy-glavnyy-hormeyster-gatob-cherez-sud-dokazala-chto-eyo-nezakonno-uvolili.html'' # ''Barbara Hannigan https://www.barbarahannigan.com/'' # ''Bar Avni–Pallentin | Malko Competition https://www.malkocompetition.dk/conductor/2021/bar-avni-pallentin'' # ''Filarmoniia ūjymynyŋ erekşe bastamasy  | “Adyrna” ūlttyq portaly https://adyrna.kz/lt/post/145606'' # ''Classical music has survived war, the pandemic and a lot more: Barbara Poplawska - The Hindu https://www.thehindu.com/entertainment/music/classical-music-has-survived-war-the-pandemic-and-a-lot-more/article69015931.ece'' # ''Қазақ мемлекеттік филармониясы Халықаралық Жаңа есімдер жобасын бастайды | Aikyn.kz https://aikyn.kz/238866/kazak-memlekettik-filarmoniyasy-halykaralyk-zhana-esimder-zhobasyn-bastaydy'' # ''Вероника Дударова: женщина, продолжавшая дирижировать, даже упав с пульта - МК https://www.mk.ru/culture/2017/12/05/veronika-dudarova-zhenshhina-prodolzhavshaya-dirizhirovat-dazhe-upav-s-pulta.html'' # ''Виктория Добровольская - Персоны - Санкт-Петербургская академическая филармония имени Д.Д. Шостаковича https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/72691/'' # ''Филармоническое собрание | Симфонический оркестр https://philarmonia.wixsite.com/philarmonia-cher/orchestra'' # ''Рыбинская Валерия (дирижёр) | Белорусская государственная филармония https://philharmonic.by/ru/artists/rybinskaya-valeriya-dirizhyor'' # ''Витезслава Капралова | Radio Prague International https://ruski.radio.cz/vitezslava-kapralova-8685711'' # ''Биография Виттории Алеотти | Музыка эпохи Барокко https://baroquemusic.ru/encyclopedia/composers/aleotti-vittoria'' # ''Мырзабекова Гаухар Құрманбекқызы - www.conservatoire.kz https://conservatoire.edu.kz/kz/structure/faculties/Gauhar-M/'' # ''Ізденіс, шабыттану, шарықтау (Гауһар Мұрзабекова) https://musicnews.kz/izdenis-shabyttanu-sharyқtau-gauһar-mұrzabekova/'' # ''Омское музыкальное училище им. В.Я.Шебалина https://shebalina.ru/pages/krivoshapko-galina-mihajlovna'' # ''Women Conductors Who Broke Through the Glass Ceiling https://interlude.hk/women-conductors-breaking-through-the-glass-ceiling/'' # ''Composer Spotlight: Avril Coleridge-Taylor – Classics for Kids https://www.classicsforkids.com/composer-spotlight-avril-coleridge-taylor/'' # ''DIRIGENTIN | ramostriano.com https://www.ramostriano.com/?lang=en'' # ''WEBSITE OF WORKS BY GOLNOUSH KHALEGHI تارنمای آثار گلنوش خالقی - Home https://golnava.com/index.html'' # ''Московская консерватория - персоналии - Гофман Даяна Айдаровна https://www.mosconsv.ru/ru/person.aspx?id=148423'' # ''Поэтесса дирижерской палочки | UZA.uz https://uza.uz/ru/posts/poetessa-dirizherskoy-palochki-05-05-2020'' # ''JoAnn Falletta - Conductor https://joannfalletta.com/'' # ''Portrait of the artist: Julia Jones, conductor | Classical music | The Guardian https://www.theguardian.com/music/2010/feb/01/julia-jones-conductor'' # ''deniolakuraja.com | Deniola Kuraja Conductor,pianist, vocal coach https://deniolakuraja.com/'' # ''Динара Тілендиева - Qazaq radiosy | Қазақ Радиосы / Казрадио / Kazradio / Qazradio https://qazradio.fm/kz/person/10249/'' # ''Динара Тлендиева: Дирижировать оркестром – колоссальное удовольствие https://mir24.tv/news/16454385/R0lGODlhAQABAIAAAP/wAAACH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAICRAEAOw=='' # ''Dalia Atlas (born November 14, 1935), Israel conductor, pianist | World Biographical Encyclopedia https://prabook.com/web/dalia.atlas/3672402'' # ''Дана Муриева | Тольяттинская филармония https://filarman.ru/murievad/'' # ''HOME | jessicacottis https://www.jessicacottis.com/'' # ''Gipps, Ruth - Classical Music https://www.classical-music.com/features/composers/gipps-ruth'' # ''КУДРЯВЦЕВА, Елизавета Петровна (1914–2004) | Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова https://www.conservatory.ru/esweb/kudryavceva-elizaveta-petrovna-1914-2004'' # ''Yip Wing-sie (Chinese conductor) - sin80 https://sin80.com/en/artist/yip-wing-sie'' # ''В Казахстане живёт единственная в СНГ женщина-дирижёр военного оркестра - Первый канал Евразия https://1tv.kz/v-kazahstane-zhivyot-edinstvennaya-v-sng-zhenshhina-dirizhyor-voennogo-orkestra/'' # ''Единственная в СНГ женщина-дирижер руководит популярным военным оркестром в Казахстане https://almaty.tv/ru/news/obschestvo/1622-kazakstandagy-dgalgyz-askeri-diridger-ayel-30-dgyl-boyy-osy-kyzmettemin'' # ''Special Guest. Дирижер Елизавета Корнеева  «Любовь, Смерть, и.. https://aggrego.ru/2024/03/16/special-guest-dirizher-elizaveta-korneeva-lyubov-smert-i/'' # ''Elizaveta Korneyeva, Дирижер | Архив, выступления, билеты и видео | Operabase https://www.operabase.com/elizaveta-korneyeva-a2330679/ru'' # ''Yoko Matsuo - 松尾 葉子 - KAJIMOTO https://www.kajimotomusic.com/artists-projects/yoko-matsuo/'' # ''Jane Evrard, une femme à la baguette | France Musique https://www.radiofrance.fr/francemusique/podcasts/musicopolis/jane-evrard-une-femme-a-la-baguette-8096048'' # ''Gisele Ben-Dor Conductor – A champion of Latin American music https://giseleben-dor.com/'' # ''Joanídia Sodré https://www.earsense.org/chamber-music/composer/Joanidia-Sodre/'' # ''О Наде Буланже https://mus.academy/articles/o-nade-bulanzhe'' # ''Zoe Zeniodi - Opéra national de Paris https://www.operadeparis.fr/en/artists/zoe-zeniodi'' # ''Зиуани Зайя — Радио Орфей (Москва 99,2 FM) https://radio.orpheus.ru/persons/id/70023'' # ''Музыка – она во мне… | ГБУ РД «Редакция республиканского журнала «Женщина Дагестана»https://женщинадагестана.рф/node/3952'' # ''Iris Lemare, Composer – HerStoryYork https://www.herstoryyork.org.uk/iris-lemare-composer/'' # ''Joana Mallwitz - Conductor | Home https://www.joanamallwitz.com/'' # ''First Woman Conductor: Josephine Amann-Weinlich Story https://interlude.hk/josephine-weinlich-the-first-major-woman-conductor/'' # ''simfoniya_sudby_1ch.pdf https://www.oleg-yurganov.com/sites/default/files/statyi/simfoniya_sudby_1ch.pdf'' # ''Творческий репертуар дирижёра Камиллы Кольчинской https://golden-craft.by/26579.html'' # ''Karina Canellakis https://karinacanellakis.com/'' # ''Ксения Жарко. Официальный сайт. https://ksenia-zharko.ru/'' # ''Клэр Гибо https://alphapedia.ru/w/Claire_Gibault'' # ''Katharina Morin https://katharinamorin.de/'' # ''Kristiina Poska | Conductor https://www.kristiinaposka.com/'' # ''WOMAN WIELDS THE BATON.; Lina Coen Conducts a Performance of "Carmen" in Garden Theatre. - The New York Times https://www.nytimes.com/1917/02/08/archives/woman-wields-the-baton-lina-coen-conducts-a-performance-of-carmen.html'' # ''Lamar Elias - La Maestra Paris https://lamaestra-paris.com/lamar-elias/?lang=en'' # ''ПАВЛОВА-АРБЕНИНА, Людмила Александровна (1916–1996) | Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова https://www.conservatory.ru/esweb/pavlova-arbenina-lyudmila-aleksandrovna-1916-1996'' # ''Laëtitia Trouvé – Chef d'orchestre https://laetitiatrouve.fr/'' # ''Lidiya Yankovskaya https://lidiyayankovskaya.com/'' # ''Любовь Носова — Дирижер<nowiki/>https://liubov-nosova.com/ru'' # ''Marin Alsop https://www.marinalsop.com/'' # ''Mirė dirigentė Margarita Dvarionaitė - Delfi kultūra https://www.delfi.lt/kultura/naujienos/mire-dirigente-margarita-dvarionaite-16326799'' # ''ХЕЙФЕЦ, Маргарита Львовна (1921–1999) | Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова https://www.conservatory.ru/esweb/kheyfec-margarita-lvovna-1921-1999'' # ''«ВЕК САМОРУКОВОЙ» https://www.music-nn.ru/afisha/11032025'' # ''Третьякова Марина (дирижёр) | Белорусская государственная филармония https://philharmonic.by/ru/artists/tretyakova-marina-dirizhyor'' # ''MARIA BADSTUE https://www.mariabadstue.com/'' # ''Mirga Gražinytė-Tyla https://mirgagrazinytetyla.com/'' # ''Mary Wurm - Discography of American Historical Recordings https://adp.library.ucsb.edu/index.php/mastertalent/detail/112595/Wurm_Mary'' # ''Armande de Polignac Facts for Kids https://kids.kiddle.co/Armande_de_Polignac'' # ''Московская консерватория - персоналии - Курочкина Мария Константиновна https://www.mosconsv.ru/ru/person/148420'' # ''Martha Remmert https://www.fembio.org/biographie.php/frau/biographie/martha-remmert/'' # ''Martha Linz https://www.schott-music.com/en/person/marta-linz'' # ''Magdeleine Boucherit Le Faure Facts for Kids https://kids.kiddle.co/Magdeleine_Boucherit_Le_Faure'' # ''Mihaela Silvia Rosca, Conductor | Archive, Performances, Tickets & Video | Operabase https://www.operabase.com/mihaela-silvia-rosca-a23399/en'' # ''Мырзакулова Маралжан Казбековна - KazTheatre https://kaztheatre.kz/ru/priests/мырзакулова-маралжан-казбековна/'' # ''Мәдениет саласының үздігі, қазақстандық дирижер өмірден өтті https://kaz.nur.kz/society/2234114-madeniet-salasynyng-uzdigi-qazaqstandyq-dirizher-omirden-otti/'' # ''Маралжан Мырзакулова https://meloman.ru/performer/maralzhan-myrzakulova/'' # ''Margaret Hillis, 76, Conductor; Led Chicago Symphony Chorus - The New York Times https://www.nytimes.com/1998/02/06/arts/margaret-hillis-76-conductor-led-chicago-symphony-chorus.html'' # ''Heo Moon-young (conductor) - NamuWiki https://en.namu.wiki/w/허문영(지휘자)'' # ''NILVENDITTI https://www.nilvenditti.com/'' # ''Orchestra-of-St-Johns-Afghan-Womens-Orchestra-project.pdf https://www.osj.org.uk/2019/wp-content/uploads/2019/02/Orchestra-of-St-Johns-Afghan-Womens-Orchestra-project.pdf'' # ''Taliban Anti Music First Afghan Woman Conductor https://www.refinery29.com/en-us/2017/03/143521/taliban-afghanistan-overthrow-first-female-conductor'' # ''Алматинский Музыкальный Колледж имени П.Чайковского https://music-college.kz/news/46/single/82'' # ''Баян тарихы XVIII. ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ БАЯН ӨНЕРІНІҢ ҚАЙРАТКЕРЛЕРІ МЕН ХАЛЫҚАРАЛЫҚ КОНКУРСТАРДЫҢ ЛАУРЕАТТАРЫ (өмірбаяндық мәліметтер) https://textbook.tou.edu.kz/books/065/31.html'' # ''Наталья Базалева — Сайт Базалевой Натальи https://bazaleva.filarmony.ru/'' # ''Nathalie Stutzmann, conductor and contralto https://nathaliestutzmann.com/'' # ''Nisan Ak | Conductor - Home https://nisanak.com/'' # ''Kad umetnost ima ime i prezime: Zašto je važno pomoći Nini Rakić - Ozon Media https://www.ozon.rs/vesti/2025/kad-umetnost-ima-ime-i-prezime-zasto-je-vazno-pomoci-nini-rakic/'' # ''İran’da ilk kez bir kadın orkestra yönetti - Anadolu Ajansı https://www.aa.com.tr/tr/pg/foto-galeri/iran-da-ilk-kez-bir-kadin-orkestra-yonetti'' # ''İran’da tabuları yıkan orkestra şefi: Nezhat Amiri - Umut Gazetesi https://umutgazetesi45.org/arsivler/3080'' # ''Nazanin AGHAKHANI Conductor*Composer https://www.nazaninaghakhani.com/'' # ''ВОЛЬФ, Ольга Евгеньевна (1907–1992) | Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова https://www.conservatory.ru/esweb/volf-olga-evgenevna-1907-1992'' # ''БЕРГ, Ольга Максимилиановна (1907–1991) | Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова https://www.conservatory.ru/esweb/berg-olga-maksimilianovna-1907-1991'' # ''Ольга Власова ▪ Новая Опера / Балет Москва https://novayaopera.ru/theatre-people/dirizhery/olga-vlasova/'' # ''Oksana Lyniv https://oksanalyniv.com/en'' # ''Oksana Krotyk - La Maestra Paris https://lamaestra-paris.com/oksana-krotyk/?lang=en'' # ''Pioneering conductor mixes opera with South African dance music https://www.thesouthafrican.com/culture/music/pioneering-black-conductor-ofentse-pitse-mixes-opera-with-south-african-dance-music-proudly-sa/'' # ''Polina Lebedieva - La Maestra Paris https://lamaestra-paris.com/polina-lebedieva/'' # ''#SHOWBIZ: Paniz Faryoussefi is Iran's first woman philharmonic conductor https://www.nst.com.my/lifestyle/groove/2025/11/1317100/showbiz-paniz-faryoussefi-irans-first-woman-philharmonic-conductor?source=widget'' # ''Раиса Садыкова https://qazaqculture.com/ru/cultural-objects/246ef525-7a73-4d2e-93d6-45fca37b5dd0'' # ''Театр имени Абая отметил 80-летие со дня рождения первой женщины-дирижера РК Раисы Садыковой | Новое Поколение https://np.kz/news/kultura/teatr/osvobozhdennaya-muzykoj'' # ''Первая казашка, ставшая профессиональным дирижером: скончалась Раиса Садыкова https://www.nur.kz/society/1858884-pervaa-kazaska-stavsaa-professionalnym-dirizerom-skoncalas-raisa-sadykova/'' # ''Rebecca Tong https://www.rebeccatong.com/'' # ''«Қазақ оркестрінің қарлығашы» - Атырау газеті https://atr.kz/zhanalyqtar/aza-orkestrini-arlyi-ashyi/'' # ''Дирижер https://dina-orkestr.kz/orkestr-khuramy/dyryzher'' # ''Атыраулық Д.Нұрпейісова атындағы Академиялық қазақ халық аспаптар оркестрі Сарыарқа төрінде өнер көрсетті | Новости https://www.inatyrau.kz/news/3679598/atyraulyk-dnrpejisova-atyndagy-akademialyk-kazak-halyk-aspaptar-orkestri-saryarka-trinde-ner-krsetti'' # ''Персоны https://100philharmonia.spb.ru/persons/18681/'' # ''Сабрие Бекирова - дирижер https://sabrie-bekirova.ru/'' # ''Персоны https://100philharmonia.spb.ru/persons/56054/'' # ''Sylvia Caduff (born January 7, 1938), Swiss orchestra conductor | World Biographical Encyclopedia<nowiki/>https://prabook.com/web/sylvia.caduff/484561'' # ''Conductor Shiyeon Sung Trailblazes In Classical Music Industry — CLASSICAL POST https://classicalpost.com/read/2019/1/24/conductor-shiyeon-sung-conductor-seattle-symphony'' # ''Celia Torrá Facts for Kids https://kids.kiddle.co/Celia_Torrá'' # ''Исполнилось 90 лет народной артистке России Светлане Безродной - Родина https://rodina-history.ru/2024/02/12/hudruk-vivaldi-orkestra-svetlana-bezrodnaia-otmechaet-iubilej.html?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F'' # ''Susanna Mälkki https://susannamalkki.com/'' # ''Simone Young » https://www.simoneyoung.com/'' # ''Знаменитые женщины. София Шарлотта Ганноверская описание фото https://www.lgroutes.com/Famous/famous_women/sohie_charlotte.html'' # ''Sian Edwards | Conductor | English National Opera https://www.eno.org/people/sian-edwards/'' # ''meet the maestra https://suzannapavlovsky.com/'' # ''Conductor | Stephanie Rhodes Russell https://www.stephanierhodesrussell.com/'' # ''Почему Татьяна Коломийцева осталась единственной женщиной‑дирижёром в БССР https://smartpress.by/news/pervaya-i-poslednyaya-istoriya-tatyany-kolomiytsevoy-edinstvennoy-zhenshchiny-dirizhyera-bssr/'' # ''Tatiana Pérez-Hernández - La Maestra Paris https://lamaestra-paris.com/tatiana-perez-hernandez/?lang=en'' # ''Tomomi Nishimoto Official Website https://www.tomomi-n.com/'' # ''Шипулина Татьяна Александровна https://vrnency.ru/vol-2/ve-2-sh/b-00127-sh'' # ''Frieda Belinfante | Stadsarchief Amsterdam https://www.amsterdam.nl/stadsarchief/stukken/beroemd/frieda-belinfante/'' # ''- Fiona Monbet https://fionamonbet.com/'' # ''Florica Dimitriu Discography: Vinyl, CDs, & More | Discogs https://www.discogs.com/ru/artist/3341265-Florica-Dimitriu'' # ''Мадам дирижер: как Фредерика Петридес помогала женщинам добиваться успеха в музыке | Forbes Woman https://www.forbes.ru/forbes-woman/486990-madam-dirizer-kak-frederika-petrides-pomogala-zensinam-dobivat-sa-uspeha-v-muzyke'' # ''Фанни Гензель (Мендельсон) : биография и концерты Фанни Гензель (Мендельсон) в Москве и Санкт-Петербурге, афиша 2026-2027, билеты https://www.belcantofund.com/people/genzel-mendelson-f/'' # ''Фаузия ТАЖИНА — Томская Областная Государственная Филармония https://tomskfil.ru/kollektivi_i_solisti/fauziya-tazhina/'' # ''Чжэн Сяоин -- первая женщина-дирижёр в Китае | Культура | Селдон Новости https://myseldon.com/ru/news/index/211996691'' # ''First Woman Conductor – Paektu Solidarity Alliance https://koreaisone.wordpress.com/2021/04/23/first-woman-conductor/'' # ''Chiquinha Gonzaga: Brazilian First Conductor and First Choro Composer https://interlude.hk/brazilian-first-conductor-and-first-choro-composer-chiquinha-gonzaga-1847-1935/'' # ''Conductor - Elim Chan - Conductor https://www.elimchan.nl/'' # ''Kuyper, Elisabeth | Encyclopedia.com<nowiki/>https://www.encyclopedia.com/arts/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/kuyper-elisabeth'' # ''Ethel Leginska | Encyclopedia.com https://www.encyclopedia.com/history/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/ethel-leginska'' # ''Elizabeth Iona Brown biography. British violinist and conductor https://biographs.org/elizabeth-iona-brown'' # ''Elfrida Andrée: Sweden's First Woman Organist & Conductor https://interlude.hk/elfrida-andree-the-rebellious-first-female-conductor-in-sweden/'' # ''Esin Aydingoz | Home https://www.esinaydingoz.com/'' # ''Juhi Bansal – Composer, Conductor, Teacher https://juhibansal.com/'' # ''Кем были первые женщины-дирижёры и почему их не пускали в профессию - Горящая изба<nowiki/> https://burninghut.ru/zhenshhiny-dirizhery/'' # ''На страницах мировой прессы [https://uza.uz/ru/posts/na-stranicax-mirovoy-pressy_493600 https://uza.uz/ru/posts/na-stranicax-mirovoy-pressy_49]<nowiki/>[https://uza.uz/ru/posts/na-stranicax-mirovoy-pressy_493600 3600]'' # ''Conductor Anna-Maria Helsing https://www.annamariahelsing.com/'' # ''Интернет штурмуе<nowiki/>м с музыкой https://kazpravda.kz/n/internet-shturmuem-s-muzykoy/'' # ''Inma Shara I Dir<nowiki/>ector and composer https://inmashara.com/en/home/'' # ''Аксенова Лидия В<nowiki/>алерьяновна https://mus.academy/authors/aksenova-lidiya'' # ''Lisa-Xa<nowiki/>nthopoulou.pdf [https://thessaloniki.gr/wp-content/uploads/2019/01/Lisa-Xanthopoulou.pdf https://thessaloniki.gr/wp-content/uploads/2019/01/Lisa-Xant]<nowiki/>[https://thessaloniki.gr/wp-content/uploads/2019/01/Lisa-Xanthopoulou.pdf hopoulou.pdf]'' # ''Nicolette Fraillon https://www.nicolettefraillon.com/'' # ''Наргиза Курманова » Союз <nowiki/>Композиторов Кыргызской Республики [http://kompozitor.kg/composers/68-nargiza-kurmanova.html http://kompozitor.kg/c]<nowiki/>[http://kompozitor.kg/composers/68-nargiza-kurmanova.html omposers/68-nargiza-kurmanova.html]'' # ''Севиль Гаджиева: Важной составляющей для любого музыкального руководителя является<nowiki/> служение исключительно творческим интересам коллектива - ИНТЕРВЬЮ - АЗЕРТАДЖ https://azertag.az/ru/xeber/sevil_gadzhieva_vazhnoi_sostavlyayushchei_dlya_lyubogo_muzykalnogo_rukovoditelya_yavlyaetsya_sluzhenie_isklyuchitelno_tvorcheskim_interesam_kollektiva____intervyu-3653007'' # ''Почина Красимира Костова : Черноморски фар - новини от Бургас и региона'' [https://www.faragency.bg/news/16631400888191/pochina-krasimira-kostova ''https://ww'']''<nowiki/>[https://www.faragency.bg/news/16631400888191/pochina-krasimira-kostova w.faragency.bg/news/16631400888191/pochina-krasimira-kostova]'' # ''Браво, Муборак! - Kultura.uz'' ''https://kultura.uz/view_6_r_13941.html'' <references /> [[Санат:Әйел дирижёрлер]] bifc3zyre8ap2nhqtwffk346bmmu63y 3576386 3576153 2026-04-03T22:19:53Z Tuttiorchestra687 173049 3576386 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} ''Бұл мақалада әртүрлі тарихи кезеңдерде қызмет еткен әйел дирижёрлердің тізімі берілген. Олардың қатарында опералық, симфониялық, халық аспаптары, хор, камералық, үрмелі, әскери және эстрадалық музыкалық ұжымдармен жұмыс жасаған тұлғалар қамтылған. Сонымен қатар, ерте кезеңдерде жетекшілік қызмет атқарған әйелдер де енгізілген.'' '''А''' * [[:en:Antonia_Brico|Антония Луиза Брик]]о (1902–1989) АҚШ * [[:ru:Иоффе,_Алевтина_Николаевна|Алевтина Николаевна Иоффе]] (Ресей) * [[:ru:Тали,_Ану|Ану Тали]] (1972) Эстония * [[:en:Alondra_de_la_Parra|Алондра де ла Парра]] (1980) Мексика * [https://unionzal.ru/node/952 Анастасия Вельт] (Ресей) * [[:ru:Скрылёва,_Анна|Анна Скрылëва]] (1975) КСРО, Ресей, Германия * [https://mincult.tatarstan.ru/index.htm/news/2028795.htm Анна Закирова-Гулишамбарова] (Татарстан) * [https://www.annarakitina.com/ Анна Ракитина] (Ресей) * [https://www.annamariahelsing.com/ Анна-Мария Хельсинг] (1971) Швеция, Финляндия * [[:ru:Кульбаба,_Алла_Анатольевна|Алла Анатольевна Кульбаба]] (1968) КСРО, Украина * [https://alenahron.cz/en/calendar/ Алëна Грон] (1992) Чехия * [[:en:Agnieszka_Duczmal|Агнешка Дучмаль]] (1946) Польша * [[:fr:Amandine_Beyer|Амандин Бейер]] (1974) Франция * [[:en:Alice_Farnham|Алиса Фарнем]] (1970) Британия * [https://berdax-teatr.uz/522-abdullaeva-aida-kengesbaevna.html Аида Кеңесбаевна Абдуллаева] (Қарақалпақстан) '''Ә''' * [https://www.operabase.com/aliya-temirbekova-a37714/ru Әлия Темірбекова] (Қазақстан) '''Б''' * [[:ru:Ханниган,_Барбара|Барбара Ханниган]] (1971) Канада * [https://www.thehindu.com/entertainment/music/classical-music-has-survived-war-the-pandemic-and-a-lot-more/article69015931.ece Барбара Поплавска] (Қазақстан) * [[:de:Bar_Avni|Бар Авни-Палентин]] (1989) Израиль '''В''' * [[:ru:Дударова,_Вероника_Борисовна|Вероника Борисовна Дударова]] (1916-2009) КСРО, Ресей * [[:ru:Добровольская,_Виктория_Леонидовна|Виктория Леонидовна Добровольская]] (1986) Ресей * [https://philarmonia.wixsite.com/philarmonia-cher/orchestra Валентина Викторовна Голубева] (Ресей) * [https://philharmonic.by/ru/artists/rybinskaya-valeriya-dirizhyor Валерия Александровна Рыбинская] (Беларусь) * [[:ru:Капралова,_Витезслава|Витезслава Капралова]] (1915-1940) Чехия * [[:ru:Алеотти,_Виттория|Виттория Алеотти (Раффаэлла)]] (1575-*1646) (маэстра хора) Италия '''Г''' * [[Гауһар Құрманбекқызы Мырзабекова]] (1956) (Қазақстан) * [[:ru:Кривошапко,_Галина_Михайловна|Галина Михайловна Кривошапко]] (1916-2013) КСРО, Ресей * [[:en:Avril_Coleridge-Taylor|Гвендолен Эйврил Кольридж-Тейлор]] (1903-1998) Англия * [[:ru:Рамос,_Глория_Исабель|Глория Исабель Рамос Триано]] (1964) Испания * [[:en:Golnoush_Khaleghi|Голнуш Халеги]] (1941-2021) Иран, АҚШ '''Д''' * [https://www.mosconsv.ru/ru/person.aspx?id=148423 Даяна Айдаровна Гофман] (1991) Ресей * [[:ru:Абдурахманова,_Дильбар_Гулямовна|Дильбар Гулямовна Абдурахманова]] (1936-2018) КСРО, Өзбекстан * [[:en:JoAnn_Falletta|ДжоАнн Фаллетта]] (1954) АҚШ * [[:en:Julia_Jones_(conductor)|Джулия Джонс]] (1961) Британия * [[:en:Deniola_Kuraja|Дениола Кураджа]] (Албания) * [[:ru:Тлендиева,_Динара_Нургисовна|Дінзуһра (Динара) Нұрғисақызы Тілендиева]] (1985) Қазақстан * [https://prabook.com/web/dalia.atlas/3672402 Далия Атлас] (1933) Израиль, АҚШ * [https://juhibansal.com/ Джухи Бансал] (Үндістан, Гонконг) * [https://filarman.ru/murievad/ Дана Муриева] (2000) Ресей * [http://en.wikipedia.org/wiki/Jessica%20Cottis Джессика Коттис] (1979) Австралия, Британия * [[:en:Ruth_Gipps|Джипсс Рут]] (1921-1999) Британия * [https://uza.uz/ru/posts/na-stranicax-mirovoy-pressy_493600 Джаннат Музаффаровна Хусейнзода] (*2006) Тәжікстан '''Е''' * [[:ru:Кудрявцева,_Елизавета_Петровна|Елизавета Петровна Кудрявцева-Мурина]] (1914-2004) КСРО, Ресей * [[:en:Yip_Wing-sie|Еп Вин Си]] (1960) Қытай * [https://1tv.kz/v-kazahstane-zhivyot-edinstvennaya-v-sng-zhenshhina-dirizhyor-voennogo-orkestra/ Елена Евстратенко] (Қазақстан) * [https://aggrego.ru/2024/03/16/special-guest-dirizher-elizaveta-korneeva-lyubov-smert-i/ Елизавета Сергеевна Корнеева] (Ресей) '''Ë''' * [https://www.kajimotomusic.com/artists-projects/yoko-matsuo/ Ëко Мацуо] (1953) Жапония '''Ж''' * [[:ru:Эврар,_Жанна|Жанна (Шевалье) Эврар]] (1893-1984) Франция * [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FGis%25C3%25A8le_Ben-Dor Жизель Бен-Дор] (1955) Уругвай, Израиль, АҚШ * [[:ru:Содре,_Жоанидия|Жоанидия Нуньес Содре]] (1903-1975) Бразилия * [[:ru:Буланже,_Надя|Жюльетт Надя Буланже]] (1887-1979) Франция '''З''' * [http://en.wikipedia.org/wiki/Zoe%20Zeniodi Зои Зениоди] (1976) Грекия * [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FZahia_Ziouani Захия-Дихия Зиуани] (1978) Франция * [http://женщинадагестана.рф/node/3952 Зарифа Ахмедовна Абдуллаева] (1952) Дағыстан * [https://kazpravda.kz/n/internet-shturmuem-s-muzykoy/ Зиада Нагиевна Накибаева] (Қазақстан) '''И''' * [[:en:Iris_Lemare|Ирис Маргарет Элси Лемар]] (1902-1997) Британия * [https://inmashara.com/en/home/ Инма Шара] (1972) Испания '''Й''' * [[:ru:Мальвиц,_Йоана|Йоана Мальвиц]] (1986) Германия * [[:en:Josephine_Amann-Weinlich|Йозефина Аманн Вайнлих]] (1848-1887) Австрия '''К''' * [[:ru:Кольчинская,_Камилла_Александровна|Камилла Александровна Кольчинская]] (1937-2016) КСРО, Ресей * [https://katharinamorin.de/ Катарина Морин] (1994) Германия * [[:ru:Жарко,_Ксения_Геннадиевна|Ксения Геннадиевна Жарко]] (КСРО, Ресей) * [[:ru:Жибо,_Клер|Клер Жибо]] (1945) Франция * [[:en:Karina_Canellakis|Карина Канеллакис]] (1981) АҚШ * [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FKristiina_Poska Кристиина Поска] (1978) Эстония * [http://en.wikipedia.org/wiki/Lina%20Coen Каролин Мари (Лина) Коэн] (1878-1952) Франция, АҚШ * [https://www.faragency.bg/news/16631400888191/pochina-krasimira-kostova Красимира Александрова Костова] (1948-2022) КСРО, Болгария '''Л''' * [https://lamaestra-paris.com/lamar-elias/?lang=en Ламар Элиас] (Палестина) * [https://www.conservatory.ru/esweb/pavlova-arbenina-lyudmila-aleksandrovna-1916-1996 Людмила Александровна, Павлова-Арбенина] (1916-1996) КСРО, Ресей * [[:fr:Laëtitia_Trouvé|Летиция Труве]] (Франция) * [[:en:Lidiya_Yankovskaya|Лидия Янковская]] (1986) Ресей, АҚШ * [https://mus.academy/authors/aksenova-lidiya Лидия Валерьяновна Аксëнова] (1923-2019) КСРО, Молдова * [https://liubov-nosova.com/ru Любовь Носова] (Ресей) * [https://lisaxanthopoulou.wixsite.com/maestrox/copy-of-biography-1 Лиса Ксантопулу] (1968) Грекия '''М''' * [[:ru:Олсоп,_Марин|Марин Олсоп]] (1956) АҚШ * [[:ru:Дварёнайте,_Маргарита|Маргарита Дварëнайте]] (1928-2008) Латвия * [https://www.conservatory.ru/esweb/kheyfec-margarita-lvovna-1921-1999 Маргарита Львовна Хейфец] (1921-1999) КСРО, Ресей * [[:ru:Саморукова,_Маргарита_Александровна|Маргарита Александровна Саморукова]] (1925-2002) КСРО, Ресей * [https://bgam.by/struktura-akademii/fakultety-i-kafedry/vokalno-horovoj-fakultet/kafedra-opernoj-podgotovki-i-horeografii/tretyakova-marina-nikolaevna/ Марина Николаевна Третьякова] (Беларусь) * [[:ru:Гражините-Тила,_Мирга|Мирга Гражините-Тила]] (1986) Литва * [[:en:Maria_Badstue|Мария Бадстуэ]] (1982) Дания * [[:ru:Вурм,_Мэри|Мария Йозефина Агнес Вюрм (Мэри Вурм)]] (1860-1938) Британия, Германия * [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-kk&url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FArmande_de_Polignac Мария Арманда Матильда де Полиньяк] (1876-1962) Франция * [https://www.mosconsv.ru/ru/person/148420 Мария Константиновна Курочкина] (1989) Ресей * [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-kk&url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FMartha_Remmert Марта Реммерт] (1853-1941) Германия * [http://de.wikipedia.org/wiki/Marta%20Linz Марта Линц фон Кригнер] (1898-1982) Австро-Венгрия * [[:en:Magdeleine_Boucherit_Le_Faure|Мадлен Тереза Бушери Ле-Фор]] (1879-1960) Франция * [https://www.operabase.com/mihaela-silvia-rosca-a23399/ru Михаэла Сильвия Рошка] (Румыния) * [https://kaztheatre.kz/priests/мырзақұлова-маралжан-қазбекқызы/ Маралжан Қазбекқызы Мырзақұлова] (1974-2025) Қазақстан * [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-kk&url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FMargaret_Hillis Маргарет Хилис] (1921-1998) АҚШ * [https://en.namu.wiki/w/허문영(지휘자) Мун-ëн Хо] (1960) КХДР (Корей Халық Демократиялық Республикасы) * [https://kultura.uz/view_6_r_13941.html Муборак Бахруллаевна Лутфуллаева] (1976) Өзбекстан '''Н''' * [http://de.wikipedia.org/wiki/Nil%20Venditti Нил Вендитти] (Түркия, Италия) * [[:en:Negin_Khpalwak|Негин Хпалвак]] (1997) Ауғанстан * [https://music-college.kz/news/46/single/82 Нина Дмитриевна Кравченко] (1952) КСРО, Қазақстан * [https://www.ozon.rs/vesti/2025/kad-umetnost-ima-ime-i-prezime-zasto-je-vazno-pomoci-nini-rakic/ Нина Ракич] (Сербия) * [[:ru:Базалева,_Наталья_Владимировна|Наталья Владимировна Базалева]] (1958) КСРО, Ресей * [[:ru:Штуцман,_Натали|Натали Штуцман]] (1965) Франция * [https://nisanak.com/ Нисан Ак] (Түркия) * [https://umutgazetesi45.org/arsivler/3080 Нежат Амири] (Иран) * [[:en:Nazanin_Aghakhani|Назанин Агахани]] (1980) Австрия * [https://www.nicolettefraillon.com/ Николетт Элла Фрайон] (1960) Австралия * [http://kompozitor.kg/composers/68-nargiza-kurmanova.html Наргиза Курманова] (Қырғызстан) '''О''' * [https://www.conservatory.ru/esweb/volf-olga-evgenevna-1907-1992 Ольга Евгеньевна Вольф] (1907-1992) КСРО, Ресей * [https://www.conservatory.ru/esweb/berg-olga-maksimilianovna-1907-1991 Ольга Максимилиановна Берг] (1907-1991) КСРО, Ресей * [https://novayaopera.ru/theatre-people/dirizhery/olga-vlasova/ Ольга Власова] (Ресей) * [[:ru:Лынив,_Оксана_Ярославовна|Оксана Ярославовна Лынив]] (1978) Украина * [https://lamaestra-paris.com/oksana-krotyk/?lang=en Оксана Кротик] (Украина) * [[:en:Ofentse_Pitse#:~:text=Ofentse%20Pitse%20(born%201%20July,an%20all-black%20orchestra%2C%20Anchored%20Sound|Офенце Дикеледи Кеорапетсе Пице]] (1992) Оңтүстік Африка Республикасы '''П''' * [https://lamaestra-paris.com/polina-lebedieva/ Полина Лебедева] (Украина) * [https://muzlifemagazine.ru/paniz-faryusefi-stala-pervoy-zhenshhino/ Паниз Фарьюсефи] (Иран) '''Р''' * [[Райса Құдайбергенқызы Садықова|Раиса Құдайбергенқызы Садықова]] (1944-2020) Қазақстан * [https://www.rebeccatong.com/ Ребекка Тонг] (1985) Индонезия * [https://dina-orkestr.kz/orkestr-khuramy/dyryzher Рахила Орынқызы Ерғалиева (Құлсариева)] Қазақстан * [[:bg:Радосвета_Бояджиева|Радосвета Бояджиева]] (1923-2018) Болгария '''С''' * [[:ru:Бекирова,_Сабрие_Искандеровна|Сабрие Искандеровна Бекирова]] (1965) КСРО, Ресей * [[:ru:Колдуэлл,_Сара|Сара Колдуэлл]] (1924-2006) АҚШ * [http://ru.wikipedia.org/wiki/Кадуфф,%20Сильвия Сильвия Кадуфф] (1937) Швейцария * [https://en.namu.wiki/w/성시연 Сиëн Сон] (1975) Оңтүстік Корея * [http://en.wikipedia.org/wiki/Celia%20Torrá Селия Томаса Торра] (1884-1962) Аргентина * [[:ru:Безродная,_Светлана_Борисовна|Светлана Борисовна Безродная]] (1934) КСРО, Ресей * [[:ru:Мялкки,_Сусанна|Сусанна Мялкки]] (1969) Финляндия * [[:ru:Янг,_Симона|Симона Маргарет Янг]] (1961) Австралия * [[:ru:София_Шарлотта_Ганноверская|София Шарлотта Ганноверская]] (1668-1705) Германия * [[:en:Sian_Edwards#:~:text=Sian%20Edwards%20(born%2027%20August,National%20Opera%20in%20the%201990s|Сиан (Шарн) Эдвардс]] (1959) Британия * [https://suzannapavlovsky.com/ Сузанна Павловски] (Колумбия) * [https://www.stephanierhodesrussell.com/ Стефани Роудс Рассел] (АҚШ) * [https://azertag.az/ru/xeber/sevil_gadzhieva_vazhnoi_sostavlyayushchei_dlya_lyubogo_muzykalnogo_rukovoditelya_yavlyaetsya_sluzhenie_isklyuchitelno_tvorcheskim_interesam_kollektiva____intervyu-3653007 Севиль Иншалла кызы Гаджиева] (1975) Әзербайжан '''Т''' * [[:ru:Коломийцева,_Татьяна_Михайловна|Татьяна Михайловна Коломийцева]] (1914-1994) КСРО, Ресей * [https://lamaestra-paris.com/tatiana-perez-hernandez/?lang=en Татьяна Перес Эрнандес] (Колумбия) * [https://vrnency.ru/vol-2/ve-2-sh/b-00127-sh Татьяна Александровна Шипулина] (1950-2021) КСРО, Татарстан * [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FTomomi_Nishimoto Томоми Нисимото] (1970) Жапония '''Ф''' * [[:ru:Белинфанте,_Фрида|Фрида Белинфанте]] (1904-1995) Нидерланды * [http://de.wikipedia.org/wiki/Fiona%20Monbet Фиона Монбет] (1989) Франция, Ирландия * [https://www.discogs.com/ru/artist/3341265-Florica-Dimitriu Флорика Димитриу] (1915-1993) Румыния * [http://en.wikipedia.org/wiki/Frédérique%20Petrides Фредерика Петридис] (1903-1983) Бельгия, АҚШ * [[:ru:Мендельсон,_Фанни|Фанни Мендельсон Бартольди (Гензель)]] (1805-1847) Германия * [https://tomskfil.ru/kollektivi_i_solisti/fauziya-tazhina/ Фаузия Тажина] (1990) Қазақстан '''Х''' * [[:ru:Чан_Хан_На|Хан На-Чанг]] (1982) Оңтүстік Корея * [[:en:Hildegard_Werner|Хильдегарда Шарлотта Аврора Вернер]] (1834-1911) Швеция * [[:ru:Хильдегарда_Бингенская|Хильдегарда Бингенская]] (1098-1179) (шіркеудің хор маэстрасы) Рим империясы * [http://en.wikipedia.org/wiki/Helen%20Quach Хелен Куач] (1940-2013) Вьетнам '''Ч''' * [[:ru:Чжэн_Сяоин|Чжэн Сяоин]] (1929) Қытай * [https://koreaisone.wordpress.com/2021/04/23/first-woman-conductor/ Чонним Чо] (1940) КХДР '''Ш''' * [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FChiquinha_Gonzaga Шикинья Гонзага Франсиска Эдвижес Невес] (1847-1935) Бразилия '''Э''' * [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FElim_Chan Элим Чан] (1986) Британдық Гонконг * [[:en:Elisabeth_Kuyper|Элизабет Йоханна Ламина Кëйпер]] (1877-1953) Нидерланды * [[:en:Ethel_Leginska|Этель Легинска]] (1886-1970) Британия * [[:ru:Браун,_Элизабет_Айона|Элизабет Айона Браун]] (1941-2004) Британия * [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FElfrida_Andr%25C3%25A9e Эльфрида Андре] (1841-1929) Швеция * [https://www.esinaydingoz.com/ Эсин Айдингоз] (1993) Түркия == Әдебиет == # ''Д.Орлов «Женщины-дирижеры в оркестрах стран мира» М. : КнигИздат, 2023. – 274 с. Тираж 116. <ref>https://kino.rambler.ru/movies/52871699-zhenschina-tozhe-dirizher-kniga-dmitriya-orlova-zhenschiny-dirizhery-v-orkestrah-stran-mira/</ref>'' # ''Т.Н.Бабич «Женщины-дирижеры симфонических и театральных оркестров: Феномен музыкально исполнительского искуства» 2010 г.''<ref>http://repository.buk.by/bitstream/handle/123456789/2089/ZHENSHHINYI-DIRIZHERYI%20SIMFONICHESKIH%20I%20TEATRAL'NYIH%20ORKESTRO.pdf?sequence=1</ref> # ''L.Hamer «Women on the Podium - Issues and Strategies of Women Conductors» , Article Version .pdf <ref>https://oro.open.ac.uk/72365/1/Women%20on%20the%20Podium%20-%20Issues%20and%20Strategies%20of%20Women%20Conductors%2C%20Article%20Version%20%28L%20Hamer%29%20.pdf</ref>'' # ''KAY LAWSON «Women Conductors: Credibility in a Male-Dominated Profession» 1991<ref>https://womeninmusic.voices.wooster.edu/wp-content/uploads/sites/123/2017/12/Lawson-Women-Conductors.pdf</ref>'' # ''Jing Zhang «Female Orchestral Conductors: Negotiating Gender And Leadership In The Classical Music World» 2018 <ref>https://thesis.eur.nl/pub/44685/Zhang-450143.pdf</ref>'' == Сілтемелер == # ''Antonia Brico | American Female Conductor & Musician | Britannica https://www.britannica.com/biography/Antonia-Brico'' # ''Алевтина Иоффе - Персоны - Санкт-Петербургская академическая филармония имени Д.Д. Шостаковича https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/47585/'' # ''Единственные и неповторимые: эстонцы, которых знают все | Политическая жизнь | Baltnews - новостной портал на русском языке в Эстонии, Прибалтика, сводки событий, мнения, комментарии. https://ee.baltnews.com/Estonia_politika_novosti/20200106/1018172273/Edinstvennye-i-nepovtorimye-estontsy-kotorykh-znayut-vse.html'' # ''Alondra de la Parra - Mexican Conductor https://alondradelaparra.com/en/'' # ''МУЗЫКА ВЕЛИКОЙ ПОБЕДЫ | Липецкая государственная филармония (Унион) https://unionzal.ru/node/952'' # ''Anna Skryleva - Conductor/Composer - Home https://www.annaskryleva.com/'' # ''Министерство культуры Республики Татарстан.Художественному руководителю и дирижеру оркестра Анне Гулишамбаровой присвоили звание "Народный артист Республики Татарстан"https://mincult.tatarstan.ru/index.htm/news/2028795.htm'' # ''Anna Rakitina | conductor https://www.annarakitina.com/'' # ''Кульбаба Алла Анатоліївна — Енциклопедія Сучасної України https://esu.com.ua/article-51417'' # ''Calendar – Alena Hron https://alenahron.cz/en/calendar/'' # ''Agnieszka Duczmal - Biography | Artist | Culture.pl https://culture.pl/en/artist/agnieszka-duczmal'' # ''Amandine Beyer / Baroque violin https://amandinebeyer.com/en/home.html'' # ''Home https://alicefarnham.com/'' # ''Aliya Temirbekova - Видео | Архив, выступления, билеты и видео | Operabase https://www.operabase.com/aliya-temirbekova-a37714/videos/ru'' # ''Официальный сайт - КазНТОБ имени Абая https://abaykazntob.kz/'' # ''Бывший главный хормейстер ГАТОБ через суд доказала, что её незаконно уволили - informburo.kz https://informburo.kz/novosti/byvshiy-glavnyy-hormeyster-gatob-cherez-sud-dokazala-chto-eyo-nezakonno-uvolili.html'' # ''Barbara Hannigan https://www.barbarahannigan.com/'' # ''Bar Avni–Pallentin | Malko Competition https://www.malkocompetition.dk/conductor/2021/bar-avni-pallentin'' # ''Filarmoniia ūjymynyŋ erekşe bastamasy  | “Adyrna” ūlttyq portaly https://adyrna.kz/lt/post/145606'' # ''Classical music has survived war, the pandemic and a lot more: Barbara Poplawska - The Hindu https://www.thehindu.com/entertainment/music/classical-music-has-survived-war-the-pandemic-and-a-lot-more/article69015931.ece'' # ''Қазақ мемлекеттік филармониясы Халықаралық Жаңа есімдер жобасын бастайды | Aikyn.kz https://aikyn.kz/238866/kazak-memlekettik-filarmoniyasy-halykaralyk-zhana-esimder-zhobasyn-bastaydy'' # ''Вероника Дударова: женщина, продолжавшая дирижировать, даже упав с пульта - МК https://www.mk.ru/culture/2017/12/05/veronika-dudarova-zhenshhina-prodolzhavshaya-dirizhirovat-dazhe-upav-s-pulta.html'' # ''Виктория Добровольская - Персоны - Санкт-Петербургская академическая филармония имени Д.Д. Шостаковича https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/72691/'' # ''Филармоническое собрание | Симфонический оркестр https://philarmonia.wixsite.com/philarmonia-cher/orchestra'' # ''Рыбинская Валерия (дирижёр) | Белорусская государственная филармония https://philharmonic.by/ru/artists/rybinskaya-valeriya-dirizhyor'' # ''Витезслава Капралова | Radio Prague International https://ruski.radio.cz/vitezslava-kapralova-8685711'' # ''Биография Виттории Алеотти | Музыка эпохи Барокко https://baroquemusic.ru/encyclopedia/composers/aleotti-vittoria'' # ''Мырзабекова Гаухар Құрманбекқызы - www.conservatoire.kz https://conservatoire.edu.kz/kz/structure/faculties/Gauhar-M/'' # ''Ізденіс, шабыттану, шарықтау (Гауһар Мұрзабекова) https://musicnews.kz/izdenis-shabyttanu-sharyқtau-gauһar-mұrzabekova/'' # ''Омское музыкальное училище им. В.Я.Шебалина https://shebalina.ru/pages/krivoshapko-galina-mihajlovna'' # ''Women Conductors Who Broke Through the Glass Ceiling https://interlude.hk/women-conductors-breaking-through-the-glass-ceiling/'' # ''Composer Spotlight: Avril Coleridge-Taylor – Classics for Kids https://www.classicsforkids.com/composer-spotlight-avril-coleridge-taylor/'' # ''DIRIGENTIN | ramostriano.com https://www.ramostriano.com/?lang=en'' # ''WEBSITE OF WORKS BY GOLNOUSH KHALEGHI تارنمای آثار گلنوش خالقی - Home https://golnava.com/index.html'' # ''Московская консерватория - персоналии - Гофман Даяна Айдаровна https://www.mosconsv.ru/ru/person.aspx?id=148423'' # ''Поэтесса дирижерской палочки | UZA.uz https://uza.uz/ru/posts/poetessa-dirizherskoy-palochki-05-05-2020'' # ''JoAnn Falletta - Conductor https://joannfalletta.com/'' # ''Portrait of the artist: Julia Jones, conductor | Classical music | The Guardian https://www.theguardian.com/music/2010/feb/01/julia-jones-conductor'' # ''deniolakuraja.com | Deniola Kuraja Conductor,pianist, vocal coach https://deniolakuraja.com/'' # ''Динара Тілендиева - Qazaq radiosy | Қазақ Радиосы / Казрадио / Kazradio / Qazradio https://qazradio.fm/kz/person/10249/'' # ''Динара Тлендиева: Дирижировать оркестром – колоссальное удовольствие https://mir24.tv/news/16454385/R0lGODlhAQABAIAAAP/wAAACH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAICRAEAOw=='' # ''Dalia Atlas (born November 14, 1935), Israel conductor, pianist | World Biographical Encyclopedia https://prabook.com/web/dalia.atlas/3672402'' # ''Дана Муриева | Тольяттинская филармония https://filarman.ru/murievad/'' # ''HOME | jessicacottis https://www.jessicacottis.com/'' # ''Gipps, Ruth - Classical Music https://www.classical-music.com/features/composers/gipps-ruth'' # ''КУДРЯВЦЕВА, Елизавета Петровна (1914–2004) | Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова https://www.conservatory.ru/esweb/kudryavceva-elizaveta-petrovna-1914-2004'' # ''Yip Wing-sie (Chinese conductor) - sin80 https://sin80.com/en/artist/yip-wing-sie'' # ''В Казахстане живёт единственная в СНГ женщина-дирижёр военного оркестра - Первый канал Евразия https://1tv.kz/v-kazahstane-zhivyot-edinstvennaya-v-sng-zhenshhina-dirizhyor-voennogo-orkestra/'' # ''Единственная в СНГ женщина-дирижер руководит популярным военным оркестром в Казахстане https://almaty.tv/ru/news/obschestvo/1622-kazakstandagy-dgalgyz-askeri-diridger-ayel-30-dgyl-boyy-osy-kyzmettemin'' # ''Special Guest. Дирижер Елизавета Корнеева  «Любовь, Смерть, и.. https://aggrego.ru/2024/03/16/special-guest-dirizher-elizaveta-korneeva-lyubov-smert-i/'' # ''Elizaveta Korneyeva, Дирижер | Архив, выступления, билеты и видео | Operabase https://www.operabase.com/elizaveta-korneyeva-a2330679/ru'' # ''Yoko Matsuo - 松尾 葉子 - KAJIMOTO https://www.kajimotomusic.com/artists-projects/yoko-matsuo/'' # ''Jane Evrard, une femme à la baguette | France Musique https://www.radiofrance.fr/francemusique/podcasts/musicopolis/jane-evrard-une-femme-a-la-baguette-8096048'' # ''Gisele Ben-Dor Conductor – A champion of Latin American music https://giseleben-dor.com/'' # ''Joanídia Sodré https://www.earsense.org/chamber-music/composer/Joanidia-Sodre/'' # ''О Наде Буланже https://mus.academy/articles/o-nade-bulanzhe'' # ''Zoe Zeniodi - Opéra national de Paris https://www.operadeparis.fr/en/artists/zoe-zeniodi'' # ''Зиуани Зайя — Радио Орфей (Москва 99,2 FM) https://radio.orpheus.ru/persons/id/70023'' # ''Музыка – она во мне… | ГБУ РД «Редакция республиканского журнала «Женщина Дагестана»https://женщинадагестана.рф/node/3952'' # ''Iris Lemare, Composer – HerStoryYork https://www.herstoryyork.org.uk/iris-lemare-composer/'' # ''Joana Mallwitz - Conductor | Home https://www.joanamallwitz.com/'' # ''First Woman Conductor: Josephine Amann-Weinlich Story https://interlude.hk/josephine-weinlich-the-first-major-woman-conductor/'' # ''simfoniya_sudby_1ch.pdf https://www.oleg-yurganov.com/sites/default/files/statyi/simfoniya_sudby_1ch.pdf'' # ''Творческий репертуар дирижёра Камиллы Кольчинской https://golden-craft.by/26579.html'' # ''Karina Canellakis https://karinacanellakis.com/'' # ''Ксения Жарко. Официальный сайт. https://ksenia-zharko.ru/'' # ''Клэр Гибо https://alphapedia.ru/w/Claire_Gibault'' # ''Katharina Morin https://katharinamorin.de/'' # ''Kristiina Poska | Conductor https://www.kristiinaposka.com/'' # ''WOMAN WIELDS THE BATON.; Lina Coen Conducts a Performance of "Carmen" in Garden Theatre. - The New York Times https://www.nytimes.com/1917/02/08/archives/woman-wields-the-baton-lina-coen-conducts-a-performance-of-carmen.html'' # ''Lamar Elias - La Maestra Paris https://lamaestra-paris.com/lamar-elias/?lang=en'' # ''ПАВЛОВА-АРБЕНИНА, Людмила Александровна (1916–1996) | Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова https://www.conservatory.ru/esweb/pavlova-arbenina-lyudmila-aleksandrovna-1916-1996'' # ''Laëtitia Trouvé – Chef d'orchestre https://laetitiatrouve.fr/'' # ''Lidiya Yankovskaya https://lidiyayankovskaya.com/'' # ''Любовь Носова — Дирижер<nowiki/>https://liubov-nosova.com/ru'' # ''Marin Alsop https://www.marinalsop.com/'' # ''Mirė dirigentė Margarita Dvarionaitė - Delfi kultūra https://www.delfi.lt/kultura/naujienos/mire-dirigente-margarita-dvarionaite-16326799'' # ''ХЕЙФЕЦ, Маргарита Львовна (1921–1999) | Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова https://www.conservatory.ru/esweb/kheyfec-margarita-lvovna-1921-1999'' # ''«ВЕК САМОРУКОВОЙ» https://www.music-nn.ru/afisha/11032025'' # ''Третьякова Марина (дирижёр) | Белорусская государственная филармония https://philharmonic.by/ru/artists/tretyakova-marina-dirizhyor'' # ''MARIA BADSTUE https://www.mariabadstue.com/'' # ''Mirga Gražinytė-Tyla https://mirgagrazinytetyla.com/'' # ''Mary Wurm - Discography of American Historical Recordings https://adp.library.ucsb.edu/index.php/mastertalent/detail/112595/Wurm_Mary'' # ''Armande de Polignac Facts for Kids https://kids.kiddle.co/Armande_de_Polignac'' # ''Московская консерватория - персоналии - Курочкина Мария Константиновна https://www.mosconsv.ru/ru/person/148420'' # ''Martha Remmert https://www.fembio.org/biographie.php/frau/biographie/martha-remmert/'' # ''Martha Linz https://www.schott-music.com/en/person/marta-linz'' # ''Magdeleine Boucherit Le Faure Facts for Kids https://kids.kiddle.co/Magdeleine_Boucherit_Le_Faure'' # ''Mihaela Silvia Rosca, Conductor | Archive, Performances, Tickets & Video | Operabase https://www.operabase.com/mihaela-silvia-rosca-a23399/en'' # ''Мырзакулова Маралжан Казбековна - KazTheatre https://kaztheatre.kz/ru/priests/мырзакулова-маралжан-казбековна/'' # ''Мәдениет саласының үздігі, қазақстандық дирижер өмірден өтті https://kaz.nur.kz/society/2234114-madeniet-salasynyng-uzdigi-qazaqstandyq-dirizher-omirden-otti/'' # ''Маралжан Мырзакулова https://meloman.ru/performer/maralzhan-myrzakulova/'' # ''Margaret Hillis, 76, Conductor; Led Chicago Symphony Chorus - The New York Times https://www.nytimes.com/1998/02/06/arts/margaret-hillis-76-conductor-led-chicago-symphony-chorus.html'' # ''Heo Moon-young (conductor) - NamuWiki https://en.namu.wiki/w/허문영(지휘자)'' # ''NILVENDITTI https://www.nilvenditti.com/'' # ''Orchestra-of-St-Johns-Afghan-Womens-Orchestra-project.pdf https://www.osj.org.uk/2019/wp-content/uploads/2019/02/Orchestra-of-St-Johns-Afghan-Womens-Orchestra-project.pdf'' # ''Taliban Anti Music First Afghan Woman Conductor https://www.refinery29.com/en-us/2017/03/143521/taliban-afghanistan-overthrow-first-female-conductor'' # ''Алматинский Музыкальный Колледж имени П.Чайковского https://music-college.kz/news/46/single/82'' # ''Баян тарихы XVIII. ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ БАЯН ӨНЕРІНІҢ ҚАЙРАТКЕРЛЕРІ МЕН ХАЛЫҚАРАЛЫҚ КОНКУРСТАРДЫҢ ЛАУРЕАТТАРЫ (өмірбаяндық мәліметтер) https://textbook.tou.edu.kz/books/065/31.html'' # ''Наталья Базалева — Сайт Базалевой Натальи https://bazaleva.filarmony.ru/'' # ''Nathalie Stutzmann, conductor and contralto https://nathaliestutzmann.com/'' # ''Nisan Ak | Conductor - Home https://nisanak.com/'' # ''Kad umetnost ima ime i prezime: Zašto je važno pomoći Nini Rakić - Ozon Media https://www.ozon.rs/vesti/2025/kad-umetnost-ima-ime-i-prezime-zasto-je-vazno-pomoci-nini-rakic/'' # ''İran’da ilk kez bir kadın orkestra yönetti - Anadolu Ajansı https://www.aa.com.tr/tr/pg/foto-galeri/iran-da-ilk-kez-bir-kadin-orkestra-yonetti'' # ''İran’da tabuları yıkan orkestra şefi: Nezhat Amiri - Umut Gazetesi https://umutgazetesi45.org/arsivler/3080'' # ''Nazanin AGHAKHANI Conductor*Composer https://www.nazaninaghakhani.com/'' # ''ВОЛЬФ, Ольга Евгеньевна (1907–1992) | Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова https://www.conservatory.ru/esweb/volf-olga-evgenevna-1907-1992'' # ''БЕРГ, Ольга Максимилиановна (1907–1991) | Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова https://www.conservatory.ru/esweb/berg-olga-maksimilianovna-1907-1991'' # ''Ольга Власова ▪ Новая Опера / Балет Москва https://novayaopera.ru/theatre-people/dirizhery/olga-vlasova/'' # ''Oksana Lyniv https://oksanalyniv.com/en'' # ''Oksana Krotyk - La Maestra Paris https://lamaestra-paris.com/oksana-krotyk/?lang=en'' # ''Pioneering conductor mixes opera with South African dance music https://www.thesouthafrican.com/culture/music/pioneering-black-conductor-ofentse-pitse-mixes-opera-with-south-african-dance-music-proudly-sa/'' # ''Polina Lebedieva - La Maestra Paris https://lamaestra-paris.com/polina-lebedieva/'' # ''#SHOWBIZ: Paniz Faryoussefi is Iran's first woman philharmonic conductor https://www.nst.com.my/lifestyle/groove/2025/11/1317100/showbiz-paniz-faryoussefi-irans-first-woman-philharmonic-conductor?source=widget'' # ''Раиса Садыкова https://qazaqculture.com/ru/cultural-objects/246ef525-7a73-4d2e-93d6-45fca37b5dd0'' # ''Театр имени Абая отметил 80-летие со дня рождения первой женщины-дирижера РК Раисы Садыковой | Новое Поколение https://np.kz/news/kultura/teatr/osvobozhdennaya-muzykoj'' # ''Первая казашка, ставшая профессиональным дирижером: скончалась Раиса Садыкова https://www.nur.kz/society/1858884-pervaa-kazaska-stavsaa-professionalnym-dirizerom-skoncalas-raisa-sadykova/'' # ''Rebecca Tong https://www.rebeccatong.com/'' # ''«Қазақ оркестрінің қарлығашы» - Атырау газеті https://atr.kz/zhanalyqtar/aza-orkestrini-arlyi-ashyi/'' # ''Дирижер https://dina-orkestr.kz/orkestr-khuramy/dyryzher'' # ''Атыраулық Д.Нұрпейісова атындағы Академиялық қазақ халық аспаптар оркестрі Сарыарқа төрінде өнер көрсетті | Новости https://www.inatyrau.kz/news/3679598/atyraulyk-dnrpejisova-atyndagy-akademialyk-kazak-halyk-aspaptar-orkestri-saryarka-trinde-ner-krsetti'' # ''Персоны https://100philharmonia.spb.ru/persons/18681/'' # ''Сабрие Бекирова - дирижер https://sabrie-bekirova.ru/'' # ''Персоны https://100philharmonia.spb.ru/persons/56054/'' # ''Sylvia Caduff (born January 7, 1938), Swiss orchestra conductor | World Biographical Encyclopedia<nowiki/>https://prabook.com/web/sylvia.caduff/484561'' # ''Conductor Shiyeon Sung Trailblazes In Classical Music Industry — CLASSICAL POST https://classicalpost.com/read/2019/1/24/conductor-shiyeon-sung-conductor-seattle-symphony'' # ''Celia Torrá Facts for Kids https://kids.kiddle.co/Celia_Torrá'' # ''Исполнилось 90 лет народной артистке России Светлане Безродной - Родина https://rodina-history.ru/2024/02/12/hudruk-vivaldi-orkestra-svetlana-bezrodnaia-otmechaet-iubilej.html?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F'' # ''Susanna Mälkki https://susannamalkki.com/'' # ''Simone Young » https://www.simoneyoung.com/'' # ''Знаменитые женщины. София Шарлотта Ганноверская описание фото https://www.lgroutes.com/Famous/famous_women/sohie_charlotte.html'' # ''Sian Edwards | Conductor | English National Opera https://www.eno.org/people/sian-edwards/'' # ''meet the maestra https://suzannapavlovsky.com/'' # ''Conductor | Stephanie Rhodes Russell https://www.stephanierhodesrussell.com/'' # ''Почему Татьяна Коломийцева осталась единственной женщиной‑дирижёром в БССР https://smartpress.by/news/pervaya-i-poslednyaya-istoriya-tatyany-kolomiytsevoy-edinstvennoy-zhenshchiny-dirizhyera-bssr/'' # ''Tatiana Pérez-Hernández - La Maestra Paris https://lamaestra-paris.com/tatiana-perez-hernandez/?lang=en'' # ''Tomomi Nishimoto Official Website https://www.tomomi-n.com/'' # ''Шипулина Татьяна Александровна https://vrnency.ru/vol-2/ve-2-sh/b-00127-sh'' # ''Frieda Belinfante | Stadsarchief Amsterdam https://www.amsterdam.nl/stadsarchief/stukken/beroemd/frieda-belinfante/'' # ''- Fiona Monbet https://fionamonbet.com/'' # ''Florica Dimitriu Discography: Vinyl, CDs, & More | Discogs https://www.discogs.com/ru/artist/3341265-Florica-Dimitriu'' # ''Мадам дирижер: как Фредерика Петридес помогала женщинам добиваться успеха в музыке | Forbes Woman https://www.forbes.ru/forbes-woman/486990-madam-dirizer-kak-frederika-petrides-pomogala-zensinam-dobivat-sa-uspeha-v-muzyke'' # ''Фанни Гензель (Мендельсон) : биография и концерты Фанни Гензель (Мендельсон) в Москве и Санкт-Петербурге, афиша 2026-2027, билеты https://www.belcantofund.com/people/genzel-mendelson-f/'' # ''Фаузия ТАЖИНА — Томская Областная Государственная Филармония https://tomskfil.ru/kollektivi_i_solisti/fauziya-tazhina/'' # ''Чжэн Сяоин -- первая женщина-дирижёр в Китае | Культура | Селдон Новости https://myseldon.com/ru/news/index/211996691'' # ''First Woman Conductor – Paektu Solidarity Alliance https://koreaisone.wordpress.com/2021/04/23/first-woman-conductor/'' # ''Chiquinha Gonzaga: Brazilian First Conductor and First Choro Composer https://interlude.hk/brazilian-first-conductor-and-first-choro-composer-chiquinha-gonzaga-1847-1935/'' # ''Conductor - Elim Chan - Conductor https://www.elimchan.nl/'' # ''Kuyper, Elisabeth | Encyclopedia.com<nowiki/>https://www.encyclopedia.com/arts/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/kuyper-elisabeth'' # ''Ethel Leginska | Encyclopedia.com https://www.encyclopedia.com/history/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/ethel-leginska'' # ''Elizabeth Iona Brown biography. British violinist and conductor https://biographs.org/elizabeth-iona-brown'' # ''Elfrida Andrée: Sweden's First Woman Organist & Conductor https://interlude.hk/elfrida-andree-the-rebellious-first-female-conductor-in-sweden/'' # ''Esin Aydingoz | Home https://www.esinaydingoz.com/'' # ''Juhi Bansal – Composer, Conductor, Teacher https://juhibansal.com/'' # ''Кем были первые женщины-дирижёры и почему их не пускали в профессию - Горящая изба<nowiki/> https://burninghut.ru/zhenshhiny-dirizhery/'' # ''На страницах мировой прессы [https://uza.uz/ru/posts/na-stranicax-mirovoy-pressy_493600 https://uza.uz/ru/posts/na-stranicax-mirovoy-pressy_49]<nowiki/>[https://uza.uz/ru/posts/na-stranicax-mirovoy-pressy_493600 3600]'' # ''Conductor Anna-Maria Helsing https://www.annamariahelsing.com/'' # ''Интернет штурмуе<nowiki/>м с музыкой https://kazpravda.kz/n/internet-shturmuem-s-muzykoy/'' # ''Inma Shara I Dir<nowiki/>ector and composer https://inmashara.com/en/home/'' # ''Аксенова Лидия В<nowiki/>алерьяновна https://mus.academy/authors/aksenova-lidiya'' # ''Lisa-Xa<nowiki/>nthopoulou.pdf [https://thessaloniki.gr/wp-content/uploads/2019/01/Lisa-Xanthopoulou.pdf https://thessaloniki.gr/wp-content/uploads/2019/01/Lisa-Xant]<nowiki/>[https://thessaloniki.gr/wp-content/uploads/2019/01/Lisa-Xanthopoulou.pdf hopoulou.pdf]'' # ''Nicolette Fraillon https://www.nicolettefraillon.com/'' # ''Наргиза Курманова » Союз <nowiki/>Композиторов Кыргызской Республики [http://kompozitor.kg/composers/68-nargiza-kurmanova.html http://kompozitor.kg/c]<nowiki/>[http://kompozitor.kg/composers/68-nargiza-kurmanova.html omposers/68-nargiza-kurmanova.html]'' # ''Севиль Гаджиева: Важной составляющей для любого музыкального руководителя является<nowiki/> служение исключительно творческим интересам коллектива - ИНТЕРВЬЮ - АЗЕРТАДЖ https://azertag.az/ru/xeber/sevil_gadzhieva_vazhnoi_sostavlyayushchei_dlya_lyubogo_muzykalnogo_rukovoditelya_yavlyaetsya_sluzhenie_isklyuchitelno_tvorcheskim_interesam_kollektiva____intervyu-3653007'' # ''Почина Красимира Костова : Черноморски фар - новини от Бургас и региона'' [https://www.faragency.bg/news/16631400888191/pochina-krasimira-kostova ''https://ww'']''<nowiki/>[https://www.faragency.bg/news/16631400888191/pochina-krasimira-kostova w.faragency.bg/news/16631400888191/pochina-krasimira-kostova]'' # ''Браво, Муборак! - Kultura.uz'' ''https://kultura.uz/view_6_r_13941.html'' # ''Абдуллаева Аида Кенгесбаевна » Бердақ атындағы Қарақалпақ мəмлекетлик академиялық музыкалы театры https://berdax-teatr.uz/522-abdullaeva-aida-kengesbaevna.html'' <references /> [[Санат:Әйел дирижёрлер]] qci2d3hxijqds4v5pnuj1wqvp00buc8 3576387 3576386 2026-04-03T22:21:32Z Tuttiorchestra687 173049 3576387 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} ''Бұл мақалада әртүрлі тарихи кезеңдерде қызмет еткен әйел дирижёрлердің тізімі берілген. Олардың қатарында опералық, симфониялық, халық аспаптары, хор, камералық, үрмелі, әскери және эстрадалық музыкалық ұжымдармен жұмыс жасаған тұлғалар қамтылған. Сонымен қатар, ерте кезеңдерде жетекшілік қызмет атқарған әйелдер де енгізілген.'' '''А''' * [[:en:Antonia_Brico|Антония Луиза Брик]]о (1902–1989) АҚШ * [[:ru:Иоффе,_Алевтина_Николаевна|Алевтина Николаевна Иоффе]] (Ресей) * [[:ru:Тали,_Ану|Ану Тали]] (1972) Эстония * [[:en:Alondra_de_la_Parra|Алондра де ла Парра]] (1980) Мексика * [https://unionzal.ru/node/952 Анастасия Вельт] (Ресей) * [[:ru:Скрылёва,_Анна|Анна Скрылëва]] (1975) КСРО, Ресей, Германия * [https://mincult.tatarstan.ru/index.htm/news/2028795.htm Анна Закирова-Гулишамбарова] (Татарстан) * [https://www.annarakitina.com/ Анна Ракитина] (Ресей) * [https://www.annamariahelsing.com/ Анна-Мария Хельсинг] (1971) Швеция, Финляндия * [[:ru:Кульбаба,_Алла_Анатольевна|Алла Анатольевна Кульбаба]] (1968) КСРО, Украина * [https://alenahron.cz/en/calendar/ Алëна Грон] (1992) Чехия * [[:en:Agnieszka_Duczmal|Агнешка Дучмаль]] (1946) Польша * [[:fr:Amandine_Beyer|Амандин Бейер]] (1974) Франция * [[:en:Alice_Farnham|Алиса Фарнем]] (1970) Британия * [https://berdax-teatr.uz/522-abdullaeva-aida-kengesbaevna.html Аида Кеңесбаевна Абдуллаева] (Қарақалпақстан) '''Ә''' * [https://www.operabase.com/aliya-temirbekova-a37714/ru Әлия Темірбекова] (Қазақстан) '''Б''' * [[:ru:Ханниган,_Барбара|Барбара Ханниган]] (1971) Канада * [https://www.thehindu.com/entertainment/music/classical-music-has-survived-war-the-pandemic-and-a-lot-more/article69015931.ece Барбара Поплавска] (Қазақстан) * [[:de:Bar_Avni|Бар Авни-Палентин]] (1989) Израиль '''В''' * [[:ru:Дударова,_Вероника_Борисовна|Вероника Борисовна Дударова]] (1916-2009) КСРО, Ресей * [[:ru:Добровольская,_Виктория_Леонидовна|Виктория Леонидовна Добровольская]] (1986) Ресей * [https://philarmonia.wixsite.com/philarmonia-cher/orchestra Валентина Викторовна Голубева] (Ресей) * [https://philharmonic.by/ru/artists/rybinskaya-valeriya-dirizhyor Валерия Александровна Рыбинская] (Беларусь) * [[:ru:Капралова,_Витезслава|Витезслава Капралова]] (1915-1940) Чехия * [[:ru:Алеотти,_Виттория|Виттория Алеотти (Раффаэлла)]] (1575-*1646) (маэстра хора) Италия '''Г''' * [[Гауһар Құрманбекқызы Мырзабекова]] (1956) (Қазақстан) * [[:ru:Кривошапко,_Галина_Михайловна|Галина Михайловна Кривошапко]] (1916-2013) КСРО, Ресей * [[:en:Avril_Coleridge-Taylor|Гвендолен Эйврил Кольридж-Тейлор]] (1903-1998) Англия * [[:ru:Рамос,_Глория_Исабель|Глория Исабель Рамос Триано]] (1964) Испания * [[:en:Golnoush_Khaleghi|Голнуш Халеги]] (1941-2021) Иран, АҚШ '''Д''' * [https://www.mosconsv.ru/ru/person.aspx?id=148423 Даяна Айдаровна Гофман] (1991) Ресей * [[:ru:Абдурахманова,_Дильбар_Гулямовна|Дильбар Гулямовна Абдурахманова]] (1936-2018) КСРО, Өзбекстан * [[:en:JoAnn_Falletta|ДжоАнн Фаллетта]] (1954) АҚШ * [[:en:Julia_Jones_(conductor)|Джулия Джонс]] (1961) Британия * [[:en:Deniola_Kuraja|Дениола Кураджа]] (Албания) * [[:ru:Тлендиева,_Динара_Нургисовна|Дінзуһра (Динара) Нұрғисақызы Тілендиева]] (1985) Қазақстан * [https://prabook.com/web/dalia.atlas/3672402 Далия Атлас] (1933) Израиль, АҚШ * [https://juhibansal.com/ Джухи Бансал] (Үндістан, Гонконг) * [https://filarman.ru/murievad/ Дана Муриева] (2000) Ресей * [http://en.wikipedia.org/wiki/Jessica%20Cottis Джессика Коттис] (1979) Австралия, Британия * [[:en:Ruth_Gipps|Джипсс Рут]] (1921-1999) Британия * [https://uza.uz/ru/posts/na-stranicax-mirovoy-pressy_493600 Джаннат Музаффаровна Хусейнзода] (*2006) Тәжікстан '''Е''' * [[:ru:Кудрявцева,_Елизавета_Петровна|Елизавета Петровна Кудрявцева-Мурина]] (1914-2004) КСРО, Ресей * [[:en:Yip_Wing-sie|Еп Вин Си]] (1960) Қытай * [https://1tv.kz/v-kazahstane-zhivyot-edinstvennaya-v-sng-zhenshhina-dirizhyor-voennogo-orkestra/ Елена Евстратенко] (Қазақстан) * [https://aggrego.ru/2024/03/16/special-guest-dirizher-elizaveta-korneeva-lyubov-smert-i/ Елизавета Сергеевна Корнеева] (Ресей) '''Ë''' * [https://www.kajimotomusic.com/artists-projects/yoko-matsuo/ Ëко Мацуо] (1953) Жапония '''Ж''' * [[:ru:Эврар,_Жанна|Жанна (Шевалье) Эврар]] (1893-1984) Франция * [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FGis%25C3%25A8le_Ben-Dor Жизель Бен-Дор] (1955) Уругвай, Израиль, АҚШ * [[:ru:Содре,_Жоанидия|Жоанидия Нуньес Содре]] (1903-1975) Бразилия * [[:ru:Буланже,_Надя|Жюльетт Надя Буланже]] (1887-1979) Франция '''З''' * [http://en.wikipedia.org/wiki/Zoe%20Zeniodi Зои Зениоди] (1976) Грекия * [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FZahia_Ziouani Захия-Дихия Зиуани] (1978) Франция * [http://женщинадагестана.рф/node/3952 Зарифа Ахмедовна Абдуллаева] (1952) Дағыстан * [https://kazpravda.kz/n/internet-shturmuem-s-muzykoy/ Зиада Нагиевна Накибаева] (Қазақстан) '''И''' * [[:en:Iris_Lemare|Ирис Маргарет Элси Лемар]] (1902-1997) Британия * [https://inmashara.com/en/home/ Инма Шара] (1972) Испания '''Й''' * [[:ru:Мальвиц,_Йоана|Йоана Мальвиц]] (1986) Германия * [[:en:Josephine_Amann-Weinlich|Йозефина Аманн Вайнлих]] (1848-1887) Австрия '''К''' * [[:ru:Кольчинская,_Камилла_Александровна|Камилла Александровна Кольчинская]] (1937-2016) КСРО, Ресей, АҚШ * [https://katharinamorin.de/ Катарина Морин] (1994) Германия * [[:ru:Жарко,_Ксения_Геннадиевна|Ксения Геннадиевна Жарко]] (КСРО, Ресей) * [[:ru:Жибо,_Клер|Клер Жибо]] (1945) Франция * [[:en:Karina_Canellakis|Карина Канеллакис]] (1981) АҚШ * [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FKristiina_Poska Кристиина Поска] (1978) Эстония * [http://en.wikipedia.org/wiki/Lina%20Coen Каролин Мари (Лина) Коэн] (1878-1952) Франция, АҚШ * [https://www.faragency.bg/news/16631400888191/pochina-krasimira-kostova Красимира Александрова Костова] (1948-2022) КСРО, Болгария '''Л''' * [https://lamaestra-paris.com/lamar-elias/?lang=en Ламар Элиас] (Палестина) * [https://www.conservatory.ru/esweb/pavlova-arbenina-lyudmila-aleksandrovna-1916-1996 Людмила Александровна, Павлова-Арбенина] (1916-1996) КСРО, Ресей * [[:fr:Laëtitia_Trouvé|Летиция Труве]] (Франция) * [[:en:Lidiya_Yankovskaya|Лидия Янковская]] (1986) Ресей, АҚШ * [https://mus.academy/authors/aksenova-lidiya Лидия Валерьяновна Аксëнова] (1923-2019) КСРО, Молдова * [https://liubov-nosova.com/ru Любовь Носова] (Ресей) * [https://lisaxanthopoulou.wixsite.com/maestrox/copy-of-biography-1 Лиса Ксантопулу] (1968) Грекия '''М''' * [[:ru:Олсоп,_Марин|Марин Олсоп]] (1956) АҚШ * [[:ru:Дварёнайте,_Маргарита|Маргарита Дварëнайте]] (1928-2008) Латвия * [https://www.conservatory.ru/esweb/kheyfec-margarita-lvovna-1921-1999 Маргарита Львовна Хейфец] (1921-1999) КСРО, Ресей * [[:ru:Саморукова,_Маргарита_Александровна|Маргарита Александровна Саморукова]] (1925-2002) КСРО, Ресей * [https://bgam.by/struktura-akademii/fakultety-i-kafedry/vokalno-horovoj-fakultet/kafedra-opernoj-podgotovki-i-horeografii/tretyakova-marina-nikolaevna/ Марина Николаевна Третьякова] (Беларусь) * [[:ru:Гражините-Тила,_Мирга|Мирга Гражините-Тила]] (1986) Литва * [[:en:Maria_Badstue|Мария Бадстуэ]] (1982) Дания * [[:ru:Вурм,_Мэри|Мария Йозефина Агнес Вюрм (Мэри Вурм)]] (1860-1938) Британия, Германия * [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-kk&url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FArmande_de_Polignac Мария Арманда Матильда де Полиньяк] (1876-1962) Франция * [https://www.mosconsv.ru/ru/person/148420 Мария Константиновна Курочкина] (1989) Ресей * [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-kk&url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FMartha_Remmert Марта Реммерт] (1853-1941) Германия * [http://de.wikipedia.org/wiki/Marta%20Linz Марта Линц фон Кригнер] (1898-1982) Австро-Венгрия * [[:en:Magdeleine_Boucherit_Le_Faure|Мадлен Тереза Бушери Ле-Фор]] (1879-1960) Франция * [https://www.operabase.com/mihaela-silvia-rosca-a23399/ru Михаэла Сильвия Рошка] (Румыния) * [https://kaztheatre.kz/priests/мырзақұлова-маралжан-қазбекқызы/ Маралжан Қазбекқызы Мырзақұлова] (1974-2025) Қазақстан * [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-kk&url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FMargaret_Hillis Маргарет Хилис] (1921-1998) АҚШ * [https://en.namu.wiki/w/허문영(지휘자) Мун-ëн Хо] (1960) КХДР (Корей Халық Демократиялық Республикасы) * [https://kultura.uz/view_6_r_13941.html Муборак Бахруллаевна Лутфуллаева] (1976) Өзбекстан '''Н''' * [http://de.wikipedia.org/wiki/Nil%20Venditti Нил Вендитти] (Түркия, Италия) * [[:en:Negin_Khpalwak|Негин Хпалвак]] (1997) Ауғанстан * [https://music-college.kz/news/46/single/82 Нина Дмитриевна Кравченко] (1952) КСРО, Қазақстан * [https://www.ozon.rs/vesti/2025/kad-umetnost-ima-ime-i-prezime-zasto-je-vazno-pomoci-nini-rakic/ Нина Ракич] (Сербия) * [[:ru:Базалева,_Наталья_Владимировна|Наталья Владимировна Базалева]] (1958) КСРО, Ресей * [[:ru:Штуцман,_Натали|Натали Штуцман]] (1965) Франция * [https://nisanak.com/ Нисан Ак] (Түркия) * [https://umutgazetesi45.org/arsivler/3080 Нежат Амири] (Иран) * [[:en:Nazanin_Aghakhani|Назанин Агахани]] (1980) Австрия * [https://www.nicolettefraillon.com/ Николетт Элла Фрайон] (1960) Австралия * [http://kompozitor.kg/composers/68-nargiza-kurmanova.html Наргиза Курманова] (Қырғызстан) '''О''' * [https://www.conservatory.ru/esweb/volf-olga-evgenevna-1907-1992 Ольга Евгеньевна Вольф] (1907-1992) КСРО, Ресей * [https://www.conservatory.ru/esweb/berg-olga-maksimilianovna-1907-1991 Ольга Максимилиановна Берг] (1907-1991) КСРО, Ресей * [https://novayaopera.ru/theatre-people/dirizhery/olga-vlasova/ Ольга Власова] (Ресей) * [[:ru:Лынив,_Оксана_Ярославовна|Оксана Ярославовна Лынив]] (1978) Украина * [https://lamaestra-paris.com/oksana-krotyk/?lang=en Оксана Кротик] (Украина) * [[:en:Ofentse_Pitse#:~:text=Ofentse%20Pitse%20(born%201%20July,an%20all-black%20orchestra%2C%20Anchored%20Sound|Офенце Дикеледи Кеорапетсе Пице]] (1992) Оңтүстік Африка Республикасы '''П''' * [https://lamaestra-paris.com/polina-lebedieva/ Полина Лебедева] (Украина) * [https://muzlifemagazine.ru/paniz-faryusefi-stala-pervoy-zhenshhino/ Паниз Фарьюсефи] (Иран) '''Р''' * [[Райса Құдайбергенқызы Садықова|Раиса Құдайбергенқызы Садықова]] (1944-2020) Қазақстан * [https://www.rebeccatong.com/ Ребекка Тонг] (1985) Индонезия * [https://dina-orkestr.kz/orkestr-khuramy/dyryzher Рахила Орынқызы Ерғалиева (Құлсариева)] Қазақстан * [[:bg:Радосвета_Бояджиева|Радосвета Бояджиева]] (1923-2018) Болгария '''С''' * [[:ru:Бекирова,_Сабрие_Искандеровна|Сабрие Искандеровна Бекирова]] (1965) КСРО, Ресей * [[:ru:Колдуэлл,_Сара|Сара Колдуэлл]] (1924-2006) АҚШ * [http://ru.wikipedia.org/wiki/Кадуфф,%20Сильвия Сильвия Кадуфф] (1937) Швейцария * [https://en.namu.wiki/w/성시연 Сиëн Сон] (1975) Оңтүстік Корея * [http://en.wikipedia.org/wiki/Celia%20Torrá Селия Томаса Торра] (1884-1962) Аргентина * [[:ru:Безродная,_Светлана_Борисовна|Светлана Борисовна Безродная]] (1934) КСРО, Ресей * [[:ru:Мялкки,_Сусанна|Сусанна Мялкки]] (1969) Финляндия * [[:ru:Янг,_Симона|Симона Маргарет Янг]] (1961) Австралия * [[:ru:София_Шарлотта_Ганноверская|София Шарлотта Ганноверская]] (1668-1705) Германия * [[:en:Sian_Edwards#:~:text=Sian%20Edwards%20(born%2027%20August,National%20Opera%20in%20the%201990s|Сиан (Шарн) Эдвардс]] (1959) Британия * [https://suzannapavlovsky.com/ Сузанна Павловски] (Колумбия) * [https://www.stephanierhodesrussell.com/ Стефани Роудс Рассел] (АҚШ) * [https://azertag.az/ru/xeber/sevil_gadzhieva_vazhnoi_sostavlyayushchei_dlya_lyubogo_muzykalnogo_rukovoditelya_yavlyaetsya_sluzhenie_isklyuchitelno_tvorcheskim_interesam_kollektiva____intervyu-3653007 Севиль Иншалла кызы Гаджиева] (1975) Әзербайжан '''Т''' * [[:ru:Коломийцева,_Татьяна_Михайловна|Татьяна Михайловна Коломийцева]] (1914-1994) КСРО, Ресей * [https://lamaestra-paris.com/tatiana-perez-hernandez/?lang=en Татьяна Перес Эрнандес] (Колумбия) * [https://vrnency.ru/vol-2/ve-2-sh/b-00127-sh Татьяна Александровна Шипулина] (1950-2021) КСРО, Татарстан * [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FTomomi_Nishimoto Томоми Нисимото] (1970) Жапония '''Ф''' * [[:ru:Белинфанте,_Фрида|Фрида Белинфанте]] (1904-1995) Нидерланды * [http://de.wikipedia.org/wiki/Fiona%20Monbet Фиона Монбет] (1989) Франция, Ирландия * [https://www.discogs.com/ru/artist/3341265-Florica-Dimitriu Флорика Димитриу] (1915-1993) Румыния * [http://en.wikipedia.org/wiki/Frédérique%20Petrides Фредерика Петридис] (1903-1983) Бельгия, АҚШ * [[:ru:Мендельсон,_Фанни|Фанни Мендельсон Бартольди (Гензель)]] (1805-1847) Германия * [https://tomskfil.ru/kollektivi_i_solisti/fauziya-tazhina/ Фаузия Тажина] (1990) Қазақстан '''Х''' * [[:ru:Чан_Хан_На|Хан На-Чанг]] (1982) Оңтүстік Корея * [[:en:Hildegard_Werner|Хильдегарда Шарлотта Аврора Вернер]] (1834-1911) Швеция * [[:ru:Хильдегарда_Бингенская|Хильдегарда Бингенская]] (1098-1179) (шіркеудің хор маэстрасы) Рим империясы * [http://en.wikipedia.org/wiki/Helen%20Quach Хелен Куач] (1940-2013) Вьетнам '''Ч''' * [[:ru:Чжэн_Сяоин|Чжэн Сяоин]] (1929) Қытай * [https://koreaisone.wordpress.com/2021/04/23/first-woman-conductor/ Чонним Чо] (1940) КХДР '''Ш''' * [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FChiquinha_Gonzaga Шикинья Гонзага Франсиска Эдвижес Невес] (1847-1935) Бразилия '''Э''' * [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FElim_Chan Элим Чан] (1986) Британдық Гонконг * [[:en:Elisabeth_Kuyper|Элизабет Йоханна Ламина Кëйпер]] (1877-1953) Нидерланды * [[:en:Ethel_Leginska|Этель Легинска]] (1886-1970) Британия * [[:ru:Браун,_Элизабет_Айона|Элизабет Айона Браун]] (1941-2004) Британия * [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FElfrida_Andr%25C3%25A9e Эльфрида Андре] (1841-1929) Швеция * [https://www.esinaydingoz.com/ Эсин Айдингоз] (1993) Түркия == Әдебиет == # ''Д.Орлов «Женщины-дирижеры в оркестрах стран мира» М. : КнигИздат, 2023. – 274 с. Тираж 116. <ref>https://kino.rambler.ru/movies/52871699-zhenschina-tozhe-dirizher-kniga-dmitriya-orlova-zhenschiny-dirizhery-v-orkestrah-stran-mira/</ref>'' # ''Т.Н.Бабич «Женщины-дирижеры симфонических и театральных оркестров: Феномен музыкально исполнительского искуства» 2010 г.''<ref>http://repository.buk.by/bitstream/handle/123456789/2089/ZHENSHHINYI-DIRIZHERYI%20SIMFONICHESKIH%20I%20TEATRAL'NYIH%20ORKESTRO.pdf?sequence=1</ref> # ''L.Hamer «Women on the Podium - Issues and Strategies of Women Conductors» , Article Version .pdf <ref>https://oro.open.ac.uk/72365/1/Women%20on%20the%20Podium%20-%20Issues%20and%20Strategies%20of%20Women%20Conductors%2C%20Article%20Version%20%28L%20Hamer%29%20.pdf</ref>'' # ''KAY LAWSON «Women Conductors: Credibility in a Male-Dominated Profession» 1991<ref>https://womeninmusic.voices.wooster.edu/wp-content/uploads/sites/123/2017/12/Lawson-Women-Conductors.pdf</ref>'' # ''Jing Zhang «Female Orchestral Conductors: Negotiating Gender And Leadership In The Classical Music World» 2018 <ref>https://thesis.eur.nl/pub/44685/Zhang-450143.pdf</ref>'' == Сілтемелер == # ''Antonia Brico | American Female Conductor & Musician | Britannica https://www.britannica.com/biography/Antonia-Brico'' # ''Алевтина Иоффе - Персоны - Санкт-Петербургская академическая филармония имени Д.Д. Шостаковича https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/47585/'' # ''Единственные и неповторимые: эстонцы, которых знают все | Политическая жизнь | Baltnews - новостной портал на русском языке в Эстонии, Прибалтика, сводки событий, мнения, комментарии. https://ee.baltnews.com/Estonia_politika_novosti/20200106/1018172273/Edinstvennye-i-nepovtorimye-estontsy-kotorykh-znayut-vse.html'' # ''Alondra de la Parra - Mexican Conductor https://alondradelaparra.com/en/'' # ''МУЗЫКА ВЕЛИКОЙ ПОБЕДЫ | Липецкая государственная филармония (Унион) https://unionzal.ru/node/952'' # ''Anna Skryleva - Conductor/Composer - Home https://www.annaskryleva.com/'' # ''Министерство культуры Республики Татарстан.Художественному руководителю и дирижеру оркестра Анне Гулишамбаровой присвоили звание "Народный артист Республики Татарстан"https://mincult.tatarstan.ru/index.htm/news/2028795.htm'' # ''Anna Rakitina | conductor https://www.annarakitina.com/'' # ''Кульбаба Алла Анатоліївна — Енциклопедія Сучасної України https://esu.com.ua/article-51417'' # ''Calendar – Alena Hron https://alenahron.cz/en/calendar/'' # ''Agnieszka Duczmal - Biography | Artist | Culture.pl https://culture.pl/en/artist/agnieszka-duczmal'' # ''Amandine Beyer / Baroque violin https://amandinebeyer.com/en/home.html'' # ''Home https://alicefarnham.com/'' # ''Aliya Temirbekova - Видео | Архив, выступления, билеты и видео | Operabase https://www.operabase.com/aliya-temirbekova-a37714/videos/ru'' # ''Официальный сайт - КазНТОБ имени Абая https://abaykazntob.kz/'' # ''Бывший главный хормейстер ГАТОБ через суд доказала, что её незаконно уволили - informburo.kz https://informburo.kz/novosti/byvshiy-glavnyy-hormeyster-gatob-cherez-sud-dokazala-chto-eyo-nezakonno-uvolili.html'' # ''Barbara Hannigan https://www.barbarahannigan.com/'' # ''Bar Avni–Pallentin | Malko Competition https://www.malkocompetition.dk/conductor/2021/bar-avni-pallentin'' # ''Filarmoniia ūjymynyŋ erekşe bastamasy  | “Adyrna” ūlttyq portaly https://adyrna.kz/lt/post/145606'' # ''Classical music has survived war, the pandemic and a lot more: Barbara Poplawska - The Hindu https://www.thehindu.com/entertainment/music/classical-music-has-survived-war-the-pandemic-and-a-lot-more/article69015931.ece'' # ''Қазақ мемлекеттік филармониясы Халықаралық Жаңа есімдер жобасын бастайды | Aikyn.kz https://aikyn.kz/238866/kazak-memlekettik-filarmoniyasy-halykaralyk-zhana-esimder-zhobasyn-bastaydy'' # ''Вероника Дударова: женщина, продолжавшая дирижировать, даже упав с пульта - МК https://www.mk.ru/culture/2017/12/05/veronika-dudarova-zhenshhina-prodolzhavshaya-dirizhirovat-dazhe-upav-s-pulta.html'' # ''Виктория Добровольская - Персоны - Санкт-Петербургская академическая филармония имени Д.Д. Шостаковича https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/72691/'' # ''Филармоническое собрание | Симфонический оркестр https://philarmonia.wixsite.com/philarmonia-cher/orchestra'' # ''Рыбинская Валерия (дирижёр) | Белорусская государственная филармония https://philharmonic.by/ru/artists/rybinskaya-valeriya-dirizhyor'' # ''Витезслава Капралова | Radio Prague International https://ruski.radio.cz/vitezslava-kapralova-8685711'' # ''Биография Виттории Алеотти | Музыка эпохи Барокко https://baroquemusic.ru/encyclopedia/composers/aleotti-vittoria'' # ''Мырзабекова Гаухар Құрманбекқызы - www.conservatoire.kz https://conservatoire.edu.kz/kz/structure/faculties/Gauhar-M/'' # ''Ізденіс, шабыттану, шарықтау (Гауһар Мұрзабекова) https://musicnews.kz/izdenis-shabyttanu-sharyқtau-gauһar-mұrzabekova/'' # ''Омское музыкальное училище им. В.Я.Шебалина https://shebalina.ru/pages/krivoshapko-galina-mihajlovna'' # ''Women Conductors Who Broke Through the Glass Ceiling https://interlude.hk/women-conductors-breaking-through-the-glass-ceiling/'' # ''Composer Spotlight: Avril Coleridge-Taylor – Classics for Kids https://www.classicsforkids.com/composer-spotlight-avril-coleridge-taylor/'' # ''DIRIGENTIN | ramostriano.com https://www.ramostriano.com/?lang=en'' # ''WEBSITE OF WORKS BY GOLNOUSH KHALEGHI تارنمای آثار گلنوش خالقی - Home https://golnava.com/index.html'' # ''Московская консерватория - персоналии - Гофман Даяна Айдаровна https://www.mosconsv.ru/ru/person.aspx?id=148423'' # ''Поэтесса дирижерской палочки | UZA.uz https://uza.uz/ru/posts/poetessa-dirizherskoy-palochki-05-05-2020'' # ''JoAnn Falletta - Conductor https://joannfalletta.com/'' # ''Portrait of the artist: Julia Jones, conductor | Classical music | The Guardian https://www.theguardian.com/music/2010/feb/01/julia-jones-conductor'' # ''deniolakuraja.com | Deniola Kuraja Conductor,pianist, vocal coach https://deniolakuraja.com/'' # ''Динара Тілендиева - Qazaq radiosy | Қазақ Радиосы / Казрадио / Kazradio / Qazradio https://qazradio.fm/kz/person/10249/'' # ''Динара Тлендиева: Дирижировать оркестром – колоссальное удовольствие https://mir24.tv/news/16454385/R0lGODlhAQABAIAAAP/wAAACH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAICRAEAOw=='' # ''Dalia Atlas (born November 14, 1935), Israel conductor, pianist | World Biographical Encyclopedia https://prabook.com/web/dalia.atlas/3672402'' # ''Дана Муриева | Тольяттинская филармония https://filarman.ru/murievad/'' # ''HOME | jessicacottis https://www.jessicacottis.com/'' # ''Gipps, Ruth - Classical Music https://www.classical-music.com/features/composers/gipps-ruth'' # ''КУДРЯВЦЕВА, Елизавета Петровна (1914–2004) | Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова https://www.conservatory.ru/esweb/kudryavceva-elizaveta-petrovna-1914-2004'' # ''Yip Wing-sie (Chinese conductor) - sin80 https://sin80.com/en/artist/yip-wing-sie'' # ''В Казахстане живёт единственная в СНГ женщина-дирижёр военного оркестра - Первый канал Евразия https://1tv.kz/v-kazahstane-zhivyot-edinstvennaya-v-sng-zhenshhina-dirizhyor-voennogo-orkestra/'' # ''Единственная в СНГ женщина-дирижер руководит популярным военным оркестром в Казахстане https://almaty.tv/ru/news/obschestvo/1622-kazakstandagy-dgalgyz-askeri-diridger-ayel-30-dgyl-boyy-osy-kyzmettemin'' # ''Special Guest. Дирижер Елизавета Корнеева  «Любовь, Смерть, и.. https://aggrego.ru/2024/03/16/special-guest-dirizher-elizaveta-korneeva-lyubov-smert-i/'' # ''Elizaveta Korneyeva, Дирижер | Архив, выступления, билеты и видео | Operabase https://www.operabase.com/elizaveta-korneyeva-a2330679/ru'' # ''Yoko Matsuo - 松尾 葉子 - KAJIMOTO https://www.kajimotomusic.com/artists-projects/yoko-matsuo/'' # ''Jane Evrard, une femme à la baguette | France Musique https://www.radiofrance.fr/francemusique/podcasts/musicopolis/jane-evrard-une-femme-a-la-baguette-8096048'' # ''Gisele Ben-Dor Conductor – A champion of Latin American music https://giseleben-dor.com/'' # ''Joanídia Sodré https://www.earsense.org/chamber-music/composer/Joanidia-Sodre/'' # ''О Наде Буланже https://mus.academy/articles/o-nade-bulanzhe'' # ''Zoe Zeniodi - Opéra national de Paris https://www.operadeparis.fr/en/artists/zoe-zeniodi'' # ''Зиуани Зайя — Радио Орфей (Москва 99,2 FM) https://radio.orpheus.ru/persons/id/70023'' # ''Музыка – она во мне… | ГБУ РД «Редакция республиканского журнала «Женщина Дагестана»https://женщинадагестана.рф/node/3952'' # ''Iris Lemare, Composer – HerStoryYork https://www.herstoryyork.org.uk/iris-lemare-composer/'' # ''Joana Mallwitz - Conductor | Home https://www.joanamallwitz.com/'' # ''First Woman Conductor: Josephine Amann-Weinlich Story https://interlude.hk/josephine-weinlich-the-first-major-woman-conductor/'' # ''simfoniya_sudby_1ch.pdf https://www.oleg-yurganov.com/sites/default/files/statyi/simfoniya_sudby_1ch.pdf'' # ''Творческий репертуар дирижёра Камиллы Кольчинской https://golden-craft.by/26579.html'' # ''Karina Canellakis https://karinacanellakis.com/'' # ''Ксения Жарко. Официальный сайт. https://ksenia-zharko.ru/'' # ''Клэр Гибо https://alphapedia.ru/w/Claire_Gibault'' # ''Katharina Morin https://katharinamorin.de/'' # ''Kristiina Poska | Conductor https://www.kristiinaposka.com/'' # ''WOMAN WIELDS THE BATON.; Lina Coen Conducts a Performance of "Carmen" in Garden Theatre. - The New York Times https://www.nytimes.com/1917/02/08/archives/woman-wields-the-baton-lina-coen-conducts-a-performance-of-carmen.html'' # ''Lamar Elias - La Maestra Paris https://lamaestra-paris.com/lamar-elias/?lang=en'' # ''ПАВЛОВА-АРБЕНИНА, Людмила Александровна (1916–1996) | Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова https://www.conservatory.ru/esweb/pavlova-arbenina-lyudmila-aleksandrovna-1916-1996'' # ''Laëtitia Trouvé – Chef d'orchestre https://laetitiatrouve.fr/'' # ''Lidiya Yankovskaya https://lidiyayankovskaya.com/'' # ''Любовь Носова — Дирижер<nowiki/>https://liubov-nosova.com/ru'' # ''Marin Alsop https://www.marinalsop.com/'' # ''Mirė dirigentė Margarita Dvarionaitė - Delfi kultūra https://www.delfi.lt/kultura/naujienos/mire-dirigente-margarita-dvarionaite-16326799'' # ''ХЕЙФЕЦ, Маргарита Львовна (1921–1999) | Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова https://www.conservatory.ru/esweb/kheyfec-margarita-lvovna-1921-1999'' # ''«ВЕК САМОРУКОВОЙ» https://www.music-nn.ru/afisha/11032025'' # ''Третьякова Марина (дирижёр) | Белорусская государственная филармония https://philharmonic.by/ru/artists/tretyakova-marina-dirizhyor'' # ''MARIA BADSTUE https://www.mariabadstue.com/'' # ''Mirga Gražinytė-Tyla https://mirgagrazinytetyla.com/'' # ''Mary Wurm - Discography of American Historical Recordings https://adp.library.ucsb.edu/index.php/mastertalent/detail/112595/Wurm_Mary'' # ''Armande de Polignac Facts for Kids https://kids.kiddle.co/Armande_de_Polignac'' # ''Московская консерватория - персоналии - Курочкина Мария Константиновна https://www.mosconsv.ru/ru/person/148420'' # ''Martha Remmert https://www.fembio.org/biographie.php/frau/biographie/martha-remmert/'' # ''Martha Linz https://www.schott-music.com/en/person/marta-linz'' # ''Magdeleine Boucherit Le Faure Facts for Kids https://kids.kiddle.co/Magdeleine_Boucherit_Le_Faure'' # ''Mihaela Silvia Rosca, Conductor | Archive, Performances, Tickets & Video | Operabase https://www.operabase.com/mihaela-silvia-rosca-a23399/en'' # ''Мырзакулова Маралжан Казбековна - KazTheatre https://kaztheatre.kz/ru/priests/мырзакулова-маралжан-казбековна/'' # ''Мәдениет саласының үздігі, қазақстандық дирижер өмірден өтті https://kaz.nur.kz/society/2234114-madeniet-salasynyng-uzdigi-qazaqstandyq-dirizher-omirden-otti/'' # ''Маралжан Мырзакулова https://meloman.ru/performer/maralzhan-myrzakulova/'' # ''Margaret Hillis, 76, Conductor; Led Chicago Symphony Chorus - The New York Times https://www.nytimes.com/1998/02/06/arts/margaret-hillis-76-conductor-led-chicago-symphony-chorus.html'' # ''Heo Moon-young (conductor) - NamuWiki https://en.namu.wiki/w/허문영(지휘자)'' # ''NILVENDITTI https://www.nilvenditti.com/'' # ''Orchestra-of-St-Johns-Afghan-Womens-Orchestra-project.pdf https://www.osj.org.uk/2019/wp-content/uploads/2019/02/Orchestra-of-St-Johns-Afghan-Womens-Orchestra-project.pdf'' # ''Taliban Anti Music First Afghan Woman Conductor https://www.refinery29.com/en-us/2017/03/143521/taliban-afghanistan-overthrow-first-female-conductor'' # ''Алматинский Музыкальный Колледж имени П.Чайковского https://music-college.kz/news/46/single/82'' # ''Баян тарихы XVIII. ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ БАЯН ӨНЕРІНІҢ ҚАЙРАТКЕРЛЕРІ МЕН ХАЛЫҚАРАЛЫҚ КОНКУРСТАРДЫҢ ЛАУРЕАТТАРЫ (өмірбаяндық мәліметтер) https://textbook.tou.edu.kz/books/065/31.html'' # ''Наталья Базалева — Сайт Базалевой Натальи https://bazaleva.filarmony.ru/'' # ''Nathalie Stutzmann, conductor and contralto https://nathaliestutzmann.com/'' # ''Nisan Ak | Conductor - Home https://nisanak.com/'' # ''Kad umetnost ima ime i prezime: Zašto je važno pomoći Nini Rakić - Ozon Media https://www.ozon.rs/vesti/2025/kad-umetnost-ima-ime-i-prezime-zasto-je-vazno-pomoci-nini-rakic/'' # ''İran’da ilk kez bir kadın orkestra yönetti - Anadolu Ajansı https://www.aa.com.tr/tr/pg/foto-galeri/iran-da-ilk-kez-bir-kadin-orkestra-yonetti'' # ''İran’da tabuları yıkan orkestra şefi: Nezhat Amiri - Umut Gazetesi https://umutgazetesi45.org/arsivler/3080'' # ''Nazanin AGHAKHANI Conductor*Composer https://www.nazaninaghakhani.com/'' # ''ВОЛЬФ, Ольга Евгеньевна (1907–1992) | Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова https://www.conservatory.ru/esweb/volf-olga-evgenevna-1907-1992'' # ''БЕРГ, Ольга Максимилиановна (1907–1991) | Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова https://www.conservatory.ru/esweb/berg-olga-maksimilianovna-1907-1991'' # ''Ольга Власова ▪ Новая Опера / Балет Москва https://novayaopera.ru/theatre-people/dirizhery/olga-vlasova/'' # ''Oksana Lyniv https://oksanalyniv.com/en'' # ''Oksana Krotyk - La Maestra Paris https://lamaestra-paris.com/oksana-krotyk/?lang=en'' # ''Pioneering conductor mixes opera with South African dance music https://www.thesouthafrican.com/culture/music/pioneering-black-conductor-ofentse-pitse-mixes-opera-with-south-african-dance-music-proudly-sa/'' # ''Polina Lebedieva - La Maestra Paris https://lamaestra-paris.com/polina-lebedieva/'' # ''#SHOWBIZ: Paniz Faryoussefi is Iran's first woman philharmonic conductor https://www.nst.com.my/lifestyle/groove/2025/11/1317100/showbiz-paniz-faryoussefi-irans-first-woman-philharmonic-conductor?source=widget'' # ''Раиса Садыкова https://qazaqculture.com/ru/cultural-objects/246ef525-7a73-4d2e-93d6-45fca37b5dd0'' # ''Театр имени Абая отметил 80-летие со дня рождения первой женщины-дирижера РК Раисы Садыковой | Новое Поколение https://np.kz/news/kultura/teatr/osvobozhdennaya-muzykoj'' # ''Первая казашка, ставшая профессиональным дирижером: скончалась Раиса Садыкова https://www.nur.kz/society/1858884-pervaa-kazaska-stavsaa-professionalnym-dirizerom-skoncalas-raisa-sadykova/'' # ''Rebecca Tong https://www.rebeccatong.com/'' # ''«Қазақ оркестрінің қарлығашы» - Атырау газеті https://atr.kz/zhanalyqtar/aza-orkestrini-arlyi-ashyi/'' # ''Дирижер https://dina-orkestr.kz/orkestr-khuramy/dyryzher'' # ''Атыраулық Д.Нұрпейісова атындағы Академиялық қазақ халық аспаптар оркестрі Сарыарқа төрінде өнер көрсетті | Новости https://www.inatyrau.kz/news/3679598/atyraulyk-dnrpejisova-atyndagy-akademialyk-kazak-halyk-aspaptar-orkestri-saryarka-trinde-ner-krsetti'' # ''Персоны https://100philharmonia.spb.ru/persons/18681/'' # ''Сабрие Бекирова - дирижер https://sabrie-bekirova.ru/'' # ''Персоны https://100philharmonia.spb.ru/persons/56054/'' # ''Sylvia Caduff (born January 7, 1938), Swiss orchestra conductor | World Biographical Encyclopedia<nowiki/>https://prabook.com/web/sylvia.caduff/484561'' # ''Conductor Shiyeon Sung Trailblazes In Classical Music Industry — CLASSICAL POST https://classicalpost.com/read/2019/1/24/conductor-shiyeon-sung-conductor-seattle-symphony'' # ''Celia Torrá Facts for Kids https://kids.kiddle.co/Celia_Torrá'' # ''Исполнилось 90 лет народной артистке России Светлане Безродной - Родина https://rodina-history.ru/2024/02/12/hudruk-vivaldi-orkestra-svetlana-bezrodnaia-otmechaet-iubilej.html?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F'' # ''Susanna Mälkki https://susannamalkki.com/'' # ''Simone Young » https://www.simoneyoung.com/'' # ''Знаменитые женщины. София Шарлотта Ганноверская описание фото https://www.lgroutes.com/Famous/famous_women/sohie_charlotte.html'' # ''Sian Edwards | Conductor | English National Opera https://www.eno.org/people/sian-edwards/'' # ''meet the maestra https://suzannapavlovsky.com/'' # ''Conductor | Stephanie Rhodes Russell https://www.stephanierhodesrussell.com/'' # ''Почему Татьяна Коломийцева осталась единственной женщиной‑дирижёром в БССР https://smartpress.by/news/pervaya-i-poslednyaya-istoriya-tatyany-kolomiytsevoy-edinstvennoy-zhenshchiny-dirizhyera-bssr/'' # ''Tatiana Pérez-Hernández - La Maestra Paris https://lamaestra-paris.com/tatiana-perez-hernandez/?lang=en'' # ''Tomomi Nishimoto Official Website https://www.tomomi-n.com/'' # ''Шипулина Татьяна Александровна https://vrnency.ru/vol-2/ve-2-sh/b-00127-sh'' # ''Frieda Belinfante | Stadsarchief Amsterdam https://www.amsterdam.nl/stadsarchief/stukken/beroemd/frieda-belinfante/'' # ''- Fiona Monbet https://fionamonbet.com/'' # ''Florica Dimitriu Discography: Vinyl, CDs, & More | Discogs https://www.discogs.com/ru/artist/3341265-Florica-Dimitriu'' # ''Мадам дирижер: как Фредерика Петридес помогала женщинам добиваться успеха в музыке | Forbes Woman https://www.forbes.ru/forbes-woman/486990-madam-dirizer-kak-frederika-petrides-pomogala-zensinam-dobivat-sa-uspeha-v-muzyke'' # ''Фанни Гензель (Мендельсон) : биография и концерты Фанни Гензель (Мендельсон) в Москве и Санкт-Петербурге, афиша 2026-2027, билеты https://www.belcantofund.com/people/genzel-mendelson-f/'' # ''Фаузия ТАЖИНА — Томская Областная Государственная Филармония https://tomskfil.ru/kollektivi_i_solisti/fauziya-tazhina/'' # ''Чжэн Сяоин -- первая женщина-дирижёр в Китае | Культура | Селдон Новости https://myseldon.com/ru/news/index/211996691'' # ''First Woman Conductor – Paektu Solidarity Alliance https://koreaisone.wordpress.com/2021/04/23/first-woman-conductor/'' # ''Chiquinha Gonzaga: Brazilian First Conductor and First Choro Composer https://interlude.hk/brazilian-first-conductor-and-first-choro-composer-chiquinha-gonzaga-1847-1935/'' # ''Conductor - Elim Chan - Conductor https://www.elimchan.nl/'' # ''Kuyper, Elisabeth | Encyclopedia.com<nowiki/>https://www.encyclopedia.com/arts/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/kuyper-elisabeth'' # ''Ethel Leginska | Encyclopedia.com https://www.encyclopedia.com/history/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/ethel-leginska'' # ''Elizabeth Iona Brown biography. British violinist and conductor https://biographs.org/elizabeth-iona-brown'' # ''Elfrida Andrée: Sweden's First Woman Organist & Conductor https://interlude.hk/elfrida-andree-the-rebellious-first-female-conductor-in-sweden/'' # ''Esin Aydingoz | Home https://www.esinaydingoz.com/'' # ''Juhi Bansal – Composer, Conductor, Teacher https://juhibansal.com/'' # ''Кем были первые женщины-дирижёры и почему их не пускали в профессию - Горящая изба<nowiki/> https://burninghut.ru/zhenshhiny-dirizhery/'' # ''На страницах мировой прессы [https://uza.uz/ru/posts/na-stranicax-mirovoy-pressy_493600 https://uza.uz/ru/posts/na-stranicax-mirovoy-pressy_49]<nowiki/>[https://uza.uz/ru/posts/na-stranicax-mirovoy-pressy_493600 3600]'' # ''Conductor Anna-Maria Helsing https://www.annamariahelsing.com/'' # ''Интернет штурмуе<nowiki/>м с музыкой https://kazpravda.kz/n/internet-shturmuem-s-muzykoy/'' # ''Inma Shara I Dir<nowiki/>ector and composer https://inmashara.com/en/home/'' # ''Аксенова Лидия В<nowiki/>алерьяновна https://mus.academy/authors/aksenova-lidiya'' # ''Lisa-Xa<nowiki/>nthopoulou.pdf [https://thessaloniki.gr/wp-content/uploads/2019/01/Lisa-Xanthopoulou.pdf https://thessaloniki.gr/wp-content/uploads/2019/01/Lisa-Xant]<nowiki/>[https://thessaloniki.gr/wp-content/uploads/2019/01/Lisa-Xanthopoulou.pdf hopoulou.pdf]'' # ''Nicolette Fraillon https://www.nicolettefraillon.com/'' # ''Наргиза Курманова » Союз <nowiki/>Композиторов Кыргызской Республики [http://kompozitor.kg/composers/68-nargiza-kurmanova.html http://kompozitor.kg/c]<nowiki/>[http://kompozitor.kg/composers/68-nargiza-kurmanova.html omposers/68-nargiza-kurmanova.html]'' # ''Севиль Гаджиева: Важной составляющей для любого музыкального руководителя является<nowiki/> служение исключительно творческим интересам коллектива - ИНТЕРВЬЮ - АЗЕРТАДЖ https://azertag.az/ru/xeber/sevil_gadzhieva_vazhnoi_sostavlyayushchei_dlya_lyubogo_muzykalnogo_rukovoditelya_yavlyaetsya_sluzhenie_isklyuchitelno_tvorcheskim_interesam_kollektiva____intervyu-3653007'' # ''Почина Красимира Костова : Черноморски фар - новини от Бургас и региона'' [https://www.faragency.bg/news/16631400888191/pochina-krasimira-kostova ''https://ww'']''<nowiki/>[https://www.faragency.bg/news/16631400888191/pochina-krasimira-kostova w.faragency.bg/news/16631400888191/pochina-krasimira-kostova]'' # ''Браво, Муборак! - Kultura.uz'' ''https://kultura.uz/view_6_r_13941.html'' # ''Абдуллаева Аида Кенгесбаевна » Бердақ атындағы Қарақалпақ мəмлекетлик академиялық музыкалы театры https://berdax-teatr.uz/522-abdullaeva-aida-kengesbaevna.html'' <references /> [[Санат:Әйел дирижёрлер]] 62q3mjpt1kl8cwn6lzz3am9vail81wm Үлгі:Витебск облысы 10 777897 3576227 3575850 2026-04-03T18:27:54Z Мағыпар 100137 үлгі 3576227 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте |аты = Витебск облысы |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |тақырып = [[Витебск облысы]] |сурет = |үсті = |бөлім1 = Қалалары |тізім1 = [[Барань]]{{•}} [[Браслав]]{{•}} [[Верхнедвинск]]{{•}} [[Витебск]]{{•}} [[Глубокое (қала)|Глубокое]]{{•}} [[Городок (қала, Беларусь)|Городок]] }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Витебск облысы|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Навигациялық үлгілер:Беларусь әкімшілік бөлінісі|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 7t12niok6y5i120q8okd0stlph3thns 3576467 3576227 2026-04-04T06:44:47Z Мағыпар 100137 үлгі 3576467 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте |аты = Витебск облысы |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |тақырып = [[Витебск облысы]] |сурет = |үсті = |бөлім1 = Қалалары |тізім1 = [[Барань]]{{•}} [[Браслав]]{{•}} [[Верхнедвинск]]{{•}} [[Витебск]]{{•}} [[Глубокое (қала)|Глубокое]]{{•}} [[Городок (қала, Беларусь)|Городок]]{{•}} [[{{•}}|Дисна]] }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Витебск облысы|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Навигациялық үлгілер:Беларусь әкімшілік бөлінісі|{{PAGENAME}}]] </noinclude> pzj0av43m46o5ociiykal43eqzdcaea 3576469 3576467 2026-04-04T06:45:53Z Мағыпар 100137 үлгі 3576469 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте |аты = Витебск облысы |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |тақырып = [[Витебск облысы]] |сурет = |үсті = |бөлім1 = Қалалары |тізім1 = [[Барань]]{{•}} [[Браслав]]{{•}} [[Верхнедвинск]]{{•}} [[Витебск]]{{•}} [[Глубокое (қала)|Глубокое]]{{•}} [[Городок (қала, Беларусь)|Городок]]{{•}} [[Дисна (қала)|Дисна]] }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Витебск облысы|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Навигациялық үлгілер:Беларусь әкімшілік бөлінісі|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 9olulgz1sgvoztcuth9bulf3hzh7eat Жоба:Уики-көктем 2026 102 777916 3576505 3574929 2026-04-04T07:33:04Z MuratbekErkebulan 162992 /* Қатысушылар */ 3576505 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {{WAM |header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Уики-көктем — 2026]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:CEE Spring Logo CEE-t2.svg|500px]]</div> |subheader = «'''Уики-көктем — 2026'''» — 2026 жылдың 1 сәуірі мен 31 мамыры аралығында өтетін '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' Уикипедияға мақала жазу халықаралық жобасының қазақстандық бөлігі. Жобаның мақсаты мен міндеті — Орталық және Шығыс Еуропа және Орталық Азия Уикипедияларының әртүрлі тілдік бөлімдері арасындағы ынтымақтастықты жақсарту, көршілес елдер туралы өз білімдерін арттыру және басқа тілдердегі Уикипедия мазмұнын Қазақстан туралы біліммен толықтыру. |body = == Ережелері == * Байқауға кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес). * Байқауда келесі талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады: ** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылдың 1 сәуірі мен 31 мамыры аралығында жазылуы тиіс. ** Мақала тақырыбы төменде келтірілген мақалалар тізімінен алынуы тиіс (өзге тақырыптағы мақалалар қатыстырылмайды). ** Мақала авторы өзіңіз болуыңыз керек. ** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет. ** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздермен]] расталуы қажет. ** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс. ** Мақалада айтарлықтай кемшіліктер туралы үлгілер болмауы керек (мысалы, {{tl|Unreferenced}}, {{tl|Бейтараптық}}, {{tl|Wikify}} және т.б.). ** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі. == Не туралы жазуға болады? == Төменде көрсетілген елдер туралы кез келген мақала жаза аласыз, бастысы Уикипедия ережелеріне сай келуі қажет. Сонымен қатар, мақала жазуға тақырыпты төмендегі тізімдерден алсаңыз болады. == Мақалалар тізімі == <small>''{{y}} белгісі тізімде көрсетілген мақалалардың қазақ тілді бөлімде бар екендігін білдіреді''</small> </big>'''</center> {{div col|3}} [[Сурет:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania| Албания — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Аустрия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Әзербайжан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башқұртстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Беларусь — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Грекия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Мажарстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Қазақстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kyrgyzstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kyrgyzstan|Қырғызстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Қырым татарлары — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Macedonia|Солтүстік Македония — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Uzbekistan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Uzbekistan|Өзбекстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Russia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Russian Federation|Ресей — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Romania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of the Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republika Srpska|Серб Республикасы — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Tajikistan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tajikistan|Тәжікстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatarstan|Татарстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Түркия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperantujo|Эсперантия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Жазуға арналған мақалалар]] {{div col end}} Қосалқы байқаулар: # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|CEE Women]] — аймақтағы әйелдер туралы мақалалар жазу жобасы. # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Youth|CEE Youth]] — аймақтағы жастар туралы мақалалар жазу жобасы. # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE for Human Rights|CEE for Human Rights]] — аймақтағы адам құқықтары туралы мақалалар жазу жобасы. </center> <noinclude> </noinclude> == Жүлделі сыйлықтар == Жалпы жүлде қоры ? еуро. |footer = }} == Қатысушылар == {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Қатысушы ! Мақала ! Мақала саны ! Ұпай |- ||[[Қатысушы:|?]] |{{ту|}} [[]], |? |? |- |- ||[[Қатысушы: MuratbekErkebulan]] |{{ту|Ресей}} [[Байкөл (қала)]], |1 |0 |} == Әділқазылар алқасы == # {{u|Batyrbek.kz}} # {{u|Nurtenge}} # {{u|Nurken}} # {{u|1nter pares}} == Қорытынды== * [[Санат:Жоба:Уики-көктем|2026]] 8rjyrjdecj4gwpzm662srko6ib20il1 3576510 3576505 2026-04-04T07:35:39Z Nurtenge 93712 3576510 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {{WAM |header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Уики-көктем — 2026]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:CEE Spring Logo CEE-t2.svg|500px]]</div> |subheader = «'''Уики-көктем — 2026'''» — 2026 жылдың 4 сәуірі мен 31 мамыры аралығында өтетін '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' Уикипедияға мақала жазу халықаралық жобасының қазақстандық бөлігі. Жобаның мақсаты мен міндеті — Орталық және Шығыс Еуропа және Орталық Азия Уикипедияларының әртүрлі тілдік бөлімдері арасындағы ынтымақтастықты жақсарту, көршілес елдер туралы өз білімдерін арттыру және басқа тілдердегі Уикипедия мазмұнын Қазақстан туралы біліммен толықтыру. |body = == Ережелері == * Байқауға кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес). * Байқауда келесі талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады: ** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылдың 4 сәуірі мен 31 мамыры аралығында жазылуы тиіс. ** Мақала тақырыбы төменде келтірілген мақалалар тізімінен алынуы тиіс (өзге тақырыптағы мақалалар қатыстырылмайды). ** Мақала авторы өзіңіз болуыңыз керек. ** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет. ** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздермен]] расталуы қажет. ** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс. ** Мақалада айтарлықтай кемшіліктер туралы үлгілер болмауы керек (мысалы, {{tl|Unreferenced}}, {{tl|Бейтараптық}}, {{tl|Wikify}} және т.б.). ** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі. == Не туралы жазуға болады? == Төменде көрсетілген елдер туралы кез келген мақала жаза аласыз, бастысы Уикипедия ережелеріне сай келуі қажет. Сонымен қатар, мақала жазуға тақырыпты төмендегі тізімдерден алсаңыз болады. == Мақалалар тізімі == <small>''{{y}} белгісі тізімде көрсетілген мақалалардың қазақ тілді бөлімде бар екендігін білдіреді''</small> </big>'''</center> {{div col|3}} [[Сурет:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania| Албания — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Аустрия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Әзербайжан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башқұртстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Беларусь — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Грекия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Мажарстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Қазақстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kyrgyzstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kyrgyzstan|Қырғызстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Қырым татарлары — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Macedonia|Солтүстік Македония — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Uzbekistan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Uzbekistan|Өзбекстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Russia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Russian Federation|Ресей — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Romania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of the Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republika Srpska|Серб Республикасы — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Tajikistan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tajikistan|Тәжікстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatarstan|Татарстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Түркия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperantujo|Эсперантия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Жазуға арналған мақалалар]] {{div col end}} Қосалқы байқаулар: # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|CEE Women]] — аймақтағы әйелдер туралы мақалалар жазу жобасы. # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Youth|CEE Youth]] — аймақтағы жастар туралы мақалалар жазу жобасы. # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE for Human Rights|CEE for Human Rights]] — аймақтағы адам құқықтары туралы мақалалар жазу жобасы. </center> <noinclude> </noinclude> == Жүлделі сыйлықтар == Жалпы жүлде қоры ? еуро. |footer = }} == Қатысушылар == {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Қатысушы ! Мақала ! Мақала саны ! Ұпай |- ||[[Қатысушы: MuratbekErkebulan]] |{{ту|Ресей}} [[Байкөл (қала)]], |1 |0 |} == Әділқазылар алқасы == # {{u|Batyrbek.kz}} # {{u|Nurtenge}} # {{u|Nurken}} # {{u|1nter pares}} == Қорытынды== * [[Санат:Жоба:Уики-көктем|2026]] nmwjipkhlpc311hyufom1vsnrccy12f 3576511 3576510 2026-04-04T07:35:54Z Nurtenge 93712 /* Қатысушылар */ 3576511 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {{WAM |header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Уики-көктем — 2026]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:CEE Spring Logo CEE-t2.svg|500px]]</div> |subheader = «'''Уики-көктем — 2026'''» — 2026 жылдың 4 сәуірі мен 31 мамыры аралығында өтетін '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' Уикипедияға мақала жазу халықаралық жобасының қазақстандық бөлігі. Жобаның мақсаты мен міндеті — Орталық және Шығыс Еуропа және Орталық Азия Уикипедияларының әртүрлі тілдік бөлімдері арасындағы ынтымақтастықты жақсарту, көршілес елдер туралы өз білімдерін арттыру және басқа тілдердегі Уикипедия мазмұнын Қазақстан туралы біліммен толықтыру. |body = == Ережелері == * Байқауға кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес). * Байқауда келесі талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады: ** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылдың 4 сәуірі мен 31 мамыры аралығында жазылуы тиіс. ** Мақала тақырыбы төменде келтірілген мақалалар тізімінен алынуы тиіс (өзге тақырыптағы мақалалар қатыстырылмайды). ** Мақала авторы өзіңіз болуыңыз керек. ** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет. ** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздермен]] расталуы қажет. ** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс. ** Мақалада айтарлықтай кемшіліктер туралы үлгілер болмауы керек (мысалы, {{tl|Unreferenced}}, {{tl|Бейтараптық}}, {{tl|Wikify}} және т.б.). ** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі. == Не туралы жазуға болады? == Төменде көрсетілген елдер туралы кез келген мақала жаза аласыз, бастысы Уикипедия ережелеріне сай келуі қажет. Сонымен қатар, мақала жазуға тақырыпты төмендегі тізімдерден алсаңыз болады. == Мақалалар тізімі == <small>''{{y}} белгісі тізімде көрсетілген мақалалардың қазақ тілді бөлімде бар екендігін білдіреді''</small> </big>'''</center> {{div col|3}} [[Сурет:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania| Албания — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Аустрия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Әзербайжан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башқұртстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Беларусь — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Грекия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Мажарстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Қазақстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kyrgyzstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kyrgyzstan|Қырғызстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Қырым татарлары — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Macedonia|Солтүстік Македония — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Uzbekistan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Uzbekistan|Өзбекстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Russia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Russian Federation|Ресей — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Romania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of the Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republika Srpska|Серб Республикасы — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Tajikistan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tajikistan|Тәжікстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatarstan|Татарстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Түркия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperantujo|Эсперантия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Жазуға арналған мақалалар]] {{div col end}} Қосалқы байқаулар: # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|CEE Women]] — аймақтағы әйелдер туралы мақалалар жазу жобасы. # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Youth|CEE Youth]] — аймақтағы жастар туралы мақалалар жазу жобасы. # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE for Human Rights|CEE for Human Rights]] — аймақтағы адам құқықтары туралы мақалалар жазу жобасы. </center> <noinclude> </noinclude> == Жүлделі сыйлықтар == Жалпы жүлде қоры ? еуро. |footer = }} == Қатысушылар == {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Қатысушы ! Мақала ! Мақала саны ! Ұпай |- ||[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] |{{ту|Ресей}} [[Байкөл (қала)]], |1 |0 |} == Әділқазылар алқасы == # {{u|Batyrbek.kz}} # {{u|Nurtenge}} # {{u|Nurken}} # {{u|1nter pares}} == Қорытынды== * [[Санат:Жоба:Уики-көктем|2026]] 57boqlimeti8ua458of7waeutr1466i Арета Луиза Франклин 0 777957 3576362 3575628 2026-04-03T20:51:37Z Kasymov 10777 3576362 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Кинематограф|есімі=Арета Луиза Франклин|туған күні=25.03.1942|қайтыс болған күні=16.08.2018|Туған жері=|Қайтыс болған жері={{қайтысболғанжері|Детройт|Детройтда}}|Мамандығы=Әнші|Азаматтығы={{байрақ|АҚШ}}|сурет=Aretha Franklin 1968.jpg|қолтаңбасы=Aretha Franklin signature.svg}} '''Арета Луиза Франклин''' ({{Lang-en|Aretha Louise Franklin}}; [[25 наурыз]] [[1942]], Мемфис, Теннесси, АҚШ – [[16 тамыз]] [[2018]], [[Детройт]], [[Мичиган]], [[АҚШ]]) – америкалық соул, ритм- энд-блюз әншісі, әндердің авторы, пианиношы. Халық арасында «Соул патшайымы» (ағылш. Queen of Soul) деген атпен танымал. == Өмірбаяны == Арета баптист дінбасысы Клэренс Лавон Франклиннің қызы ретінде дүниеге келді. Анасы Барбара Сигнел Франклин де әйгілі госпел әншісі болған. Арета Детройтта өсіп, әпкелерімен бірге шіркеу хорында ән салды. 14 жасында алғашқы вокалдық жазбаларын жасады. == Музыкалық карьерасы == 1960 жылдардың екінші жартысы мен 1970 жылдардың басында ең үлкен табыстарға жетті. «Respect», «Think», <<(You Make Me Feel Like) A Natural Woman», «Chain of Fools» әндері хит болды. Оның күшті әрі икемді вокалы арқылы ол «Соул патшайымы» атанды.<ref>[https://www.forbes.ru/forbes-&#x20;woman/534636-velicajsaa-ispolnitel-&#x20;nica-ameriki-kak-areta-franklin-stala-&#x20;&#x20;golosom-ravnopravia Величайшая исполнительница Америки]</ref> == Фильмография == * 1972 — «Қара Родео» (Black Rodeo) Өзі (документалды фильм) * 1980 — «Блюз бауырлары» (The Blues Brothers) — Әділет сотының кезегі (комедия) * 1990 — «Тыңдаңыз: Куинси Джонстың өмірі» (Listen Up: The Lives of Quincy Jones) — Өзі (документалды фильм) * 1998 — «Блюз бауырлары 2000» (Blues Brothers 2000) — Әділет сотының кезегі (комедия) * 2003 — «Том Дауд және музыка тілі» (Tom Dowd & the Language of Music) Өзі (документалды фильм) * 2012 — «Беннетттің дзені» (The Zen of Bennett) — Өзі (документалды фильм) * 2013- «Мускл Шоулс» (Muscle Shoals) — Өзі (документалды фильм)<ref>[https://cyclowiki.org/wiki/ Арета Франклин]</ref> == Марапаттары мен жетістіктері == 18 рет Грэмми сыйлығының иегері барлығы 44 рет номинацияға атсалысты. 1987 жылы Рок-н-ролл Залына енген алғашқы әйел — бұл тарихи жетістік оның музыка индустриясындағы орнын мәңгілікке бекітті. Rolling Stone журналының 2023 жылғы рейтингінде «Тарихтағы ең ұлы әнші» деп танылды бұл атақ оны құрметтейтін монументалды мойындау. 2019 жылы өлімінен кейін Пулитцер сыйлығының арнайы жүлдесін алды бұл оның музыкалық мұрасының маңыздылығын көрсетеді. Оның «Respect» әні феминизм және азаматтық құқықтар қозғалысының гимніне айналды. Оның әндері шамамен 50 жыл бойы йчарттың алғашқы жолдарында болды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 1qvd385gj3un4eernq8mq255f5sd80b Кэтрин Найт (суретші) 0 777959 3576333 3575619 2026-04-03T20:35:58Z Kasymov 10777 3576333 wikitext text/x-wiki {{шатастырмаңыз|text=[[Кэтрин Найт (қылмыскер)|Аустралиялық Кэтрин Найт қылмыскерімен]]}} {{Тұлға|Есімі=Кэтрин Найт|Шынайы есімі={{lang-en|Katherine Knight}}|Туған күні=1955|Туған жері={{туғанжері|Оттава|Оттавада}}, [[Канада]]|Азаматтығы={{байрақ|Канада}}|Не үшін белгілі=«Site Media inc.» құрушысы|Мамандығы=Суретші, режиссер}} '''Кэтрин Найт''' ({{Lang-en|Katherine Knight}}; [[1955 жыл]]ы [[Оттава|Оттавада]] туған) — канадалық суретші және деректі фильмдер режиссёры.<ref name=":1">[https://m.imdb.com/name/nm1908078/ КЭТРИН НАЙТ - IMDB]</ref> Оның шығармашылығы табиғат, уақыт және адамның жеке тәжірибесі арасындағы байланысты зерттеуге бағытталған. Сонымен қатар ол Жорық университетінің бейнелеу өнері бөлімінде сабақ берген.<ref name=":0">[https://www.sitemedia.ca/about.pebble.html#1 Кэтрин Найт]</ref> == Өмірбаяны == Кэтрин Найт [[Канада]]ның [[Оттава]] қаласында дүниеге келген.<ref name=":0" /> [[1980 жыл|1980 жылы]] Жаңа Сақыт колледжісінде бейнелеу өнері бойынша бакалавр дәрежесін алды.<ref name=":1" /> Кейін [[1984 жыл|1984 жылы]] Виктория университетінде магистр дәрежесін қорғады.<ref name=":0" /> == Шығармашылығы == [[2006 жыл|2006 жылы]] Кэтрин Найт және [[Дэвид Крейг]] «Site Media Inc» компаниясын құрды. Бұл компания канадалық танымал суретшілер туралы деректі фильмдер түсірумен айналысады.<ref name=":0" /> Олардың жобаларына: * Анна Патығақова туралы фильмдер; * Ванда Құп жайлы «KOOP: The Art of Wanda Kooр»; * Спринг Херлбурт және Арнауд Мағыс туралы «Spring & Arnaud»; * Колетт Ұрбан туралы «Pretend Not to See Me»,– жатады.<ref name=":1" /> [[2021 жыл]]ы ол «Still Max» деректі фильмін шығарды. Бұл фильм суретші Макс Дэн туралы және Hot Docs Canadian International Documentary Festival фестивалінде көрермендер жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0" /> == Мұрасы == Кэтрин Найттың суреттері Канаданың ірі жинақтарында сақталған<ref name=":0" />, соның ішінде: * Канаданың ұлттық мұражайы * Контэмпо атындағы суреттер Канадалық мұражайы * Баныфф сурет және креативтілік мұражайы * Канадалық консулдық бөлімі == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Канада актрисалары]] d106ts3r2lknu0yklh4u0r9idb61off Дэвид Гросс 0 777974 3576337 3574980 2026-04-03T20:38:47Z Kasymov 10777 /* Сілтемелер */ 3576337 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Дейвид Гросс |Шынайы есімі = {{lang-en|David Jonathan Gross}} |Суреті = David Gross LANL.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 19.02.1925 |Туған жері = {{Туғанжері|Вашингтон|Вашингтонда}}, [[АҚШ]] |Ғылыми аясы = [[физика]], [[ішектер теориясы]] |Жұмыс орны = | Альма-матер = |Атақты шәкірттері = [[Фрэнк Вильчек]]<br />[[Эдвард Виттен]], [[Никита Александрович Некрасов|Никита Некрасов]]<ref>{{Cite web |url=https://www.genealogy.math.ndsu.nodak.edu/id.php?id=80901 |title=David Jonathan Gross |access-date=2017-09-30 |archive-date=2018-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180713154142/https://www.genealogy.math.ndsu.nodak.edu/id.php?id=80901 |deadlink=no }}</ref> |Несімен белгілі = [[асимптотикалық еркіндік]]ті ашушы, [[гетеротикалық тізбек]]ті зерттеушісі |Марапаттары = }} '''Дэйвид''' ('''Дэвид''') '''Джонатан Гросс''' ({{Lang-en|David Jonathan Gross}}; [[19 ақпан]] [[1941 жыл|1941]], [[Вашингтон]]) — [[Америка Құрама Штаттары|американдық]] [[Физика|физик]], ол [[2004 жыл|2004 жылы]] Фрэнк Вилчек және Дэйвид Политцермен бірге «[[Күшті әсерлесу|күшті өзара әрекеттесу]] теориясындағы асимптотикалық еркіндікті ашқаны үшін» [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығын]] алды. [[Калифорния университеті, Санта-Барбара|Санта-Барбарадағы Калифорния университетінің]] Кавли атындағы теориялық физика институтының профессоры және оның бұрынғы директоры (1997–2012), [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|АҚШ Ұлттық ғылым академиясының]] (1986) және Америка философиялық қоғамының (2007) мүшесі. == Өмірбаян == [[Еврейлер|Еврей]] отбасында дүниеге келген. Әкесі, саясаттанушы Бертрам Меер Гросс (1912—1997), [[Закарпатье облысы|Закарпатиядан]] ([[Мажарстан|Венгрия]], сол кездегі [[Чехословакия]]) эмигранттар отбасынан шыққан; анасы Нора Файн [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Кеңестік Украинадан]] Америка Құрама Штаттарына қоныс аударған<ref>{{Cite web|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2004/gross-bio.html|title=Автобиография на сайте Нобелевского комитета|accessdate=2014-07-10|archivedate=2017-12-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171204054523/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2004/gross-bio.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ancestry.com/1940-census/usa/Virginia/Nora-Gross_l8z37|title=Перепись населения США 1940 года|accessdate=2014-07-10|archivedate=2016-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160407070657/http://www.ancestry.com/1940-census/usa/Virginia/Nora-Gross_l8z37}}</ref>. Гросс Иерусалимдегі Еврей университетінде ([[Израиль]]) оқып, 1962 жылы [[магистр]] дәрежесін алды. 1966 жылы [[Калифорния университеті, Беркли|Калифорния университетінде, Берклиде]] физика бойынша PhD дәрежесін алды. Содан кейін [[Гарвард университеті|Гарвард университетінде]] кіші ғылыми қызметкер (junior fellow) болды. 1969 жылдан бастап [[Принстон университеті|Принстон университетінде]], ал 1972 жылдан 1997 жылға дейін профессор. Қазіргі уақытта ол [[Калифорния университеті, Санта-Барбара|Санта-Барбарадағы Калифорния университетінде]] Кавли атындағы теориялық физика институтында теориялық физика бойынша Фредерика Глюка профессоры. 1973 жылы ол өзінің алғашқы аспиранты Фрэнк Вилчекпен бірге асимптотикалық еркіндікті ашты, оған сәйкес [[Кварктер|кварктар]] арасындағы [[Күшті әсерлесу|күшті өзара әрекеттесу]] олардың арасындағы қашықтық азайған сайын әлсірейтінін анықтады. Кварктар өте жақын болған кезде, олар бос бөлшектер сияқты әрекет етеді. Бұл теория (оны Дэйвид Политцер де тәуелсіз ашқан) [[Кванттық хромодинамика|кванттық хромодинамиканың]] дамуындағы маңызды қадам болды. Сонымен қатар, Гросс Джеффри Харви, Эмиль Мартинек және Райан Роммен ("Принстон ішекті аспаптар квартеті") бірге гетеротикалық ішекті аспаптар теориясын жасады. Америкалық физикалық қоғамның, Америка өнер және ғылым академиясының, Дамушы елдер ғылым академиясының мүшесі (TWAS, 2007)<ref>{{Cite web|url=http://twas.org/member/gross-david|title=Gross David {{!}} TWAS|accessdate=2015-12-01|archivedate=2015-12-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208062354/http://twas.org/member/gross-david}}</ref>, Үндістан ұлттық ғылым академиясының (INSA, 2008), [[Қытай ғылым академиясы|Қытай ғылым академиясының]] (2011), [[Ресей Ғылым академиясы|Ресей ғылым академиясының]] (2016) шетелдік мүшесі. 2016 жылы ол [[Greenpeace|Greenpeace ұйымын]], [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|Біріккен Ұлттар Ұйымын]] және бүкіл әлемдегі үкіметтерді генетикалық түрлендірілген ағзаларға ([[Гендік модификацияланған ағза|ГМА]]) қарсы күресті тоқтатуға шақыратын хатқа қол қойды<ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/|title=107 Nobel laureates sign letter blasting Greenpeace over GMOs|accessdate=2016-06-30|archivedate=2016-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160629203642/https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html|title=Laureates Letter Supporting Precision Agriculture (GMOs)|accessdate=2016-06-30|archivedate=2016-07-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160707040151/http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html|title=Список нобелевских лауреатов, подписавших письмо|accessdate=2016-06-30|archivedate=2017-09-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170902012810/http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html}}</ref>.<gallery widths="250px" heights="200px"> Сурет:David_Gross_and_Jacquelyn_Savani_in_Santa_Barbara.jpg|link=Файл:David_Gross_and_Jacquelyn_Savani_in_Santa_Barbara.jpg|alt=Гросс с женой в Санта-Барбаре| Гросс және оның әйелі Санта-Барбарада </gallery> == Марапаттар мен құрметтер == * Слоун шәкіртақысы (1970—1974) * Американдық физикалық қоғамның Сакурай сыйлығы (1986) * Макартур стипендиясы (1987)<ref>{{Cite web|url=https://www.macfound.org/fellows/298/|title=David Gross, MacArthur Foundation|accessdate=2015-09-07|archivedate=2015-09-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150912093917/https://www.macfound.org/fellows/298/}}</ref> * Дирак медалі (1988) * Вейцман мемориалдық дәрістері (1994) * Харви сыйлығы (2000) * Оскар Клейн медалі (2000) * Бөлшектер және жоғары энергия физикасы сыйлығы (2003) * Француз ғылым академиясының Үлкен медалі (2004) * [[Физика саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі|Физика бойынша Нобель сыйлығы]] (2004; Фрэнк Вилчек және Дэйвид Политцермен бірге) * Алтын табақ сыйлығы, Жетістіктер академиясы (2005) * Сан-Карлос Боромеро сыйлығы, Сан-Карлос университеті, Филиппиндер (2008) * Камбоджа университетінің құрметті ғылым докторы (2010) * Ричард Э. Пранж сыйлығы, Мэриленд университеті (2013) * Құрмет медалі, Ядролық зерттеулердің бірлескен институты, Ресей (2016) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://nobelprize.org/physics/laureates/2004 Нобель комитетінің веб-сайтынан ақпарат] * ''Д. Дж. Гросс,'' [http://ufn.ru/ru/articles/2005/12/e/ «Асимптотикалық еркіндіктің ашылуы және QCD пайда болуы». Нобель дәрісі], Физикалық ғылымдардағы жетістіктер, 175-том, 12-шығарылым, 2005 жылғы желтоқсан * [http://arxiv.org/find/hep-th/1/au:+Gross_D/0/1/0/all/0/1 ArXiv сайтында жұмыс істейді] * [http://www.ifmo.ru/news/1482/2009_09_21.htm Дэйвид Гросс 2009 жылдың 24 қыркүйегінде Санкт-Петербург мемлекеттік ақпараттық технологиялар, механика және оптика университетіне барды.] * {{Cite web|url=http://elementy.ru/events/gross|title=Дэйвид Джонатан Гросс|work=Научный календарь|publisher=Элементы|accessdate=2016-04-15}} * [http://www.jinr.ru/posts/devid-gross-v-dubne/ Дэйвид Гросс Дубнада] * [http://www.jinr.ru/posts/ceminar-nobelevskogo-laureata-po-fizike-devida-grossa-v-dubne/ Дубнадағы физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты Дэйвид Гросстың семинары] [[Санат:Философия докторлары]] [[Санат:Ресей ғылым академиясының шетелдік мүшелері]] [[Санат:Қытай ғылым академиясының шетелдік мүшелері]] [[Санат:Үндістан Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]] [[Санат:Америка өнер және ғылым академиясы мүшелері]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]] [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]] [[Санат:XX ғасыр физиктері]] [[Санат:Гарвард университеті түлектері]] [[Санат:Физиктер]] [[Санат:АҚШ физиктері]] 3jf0bpwm5ltx5voblnkrez3zz0lg8s1 3576490 3576337 2026-04-04T07:15:49Z Nurkhan 13652 3576490 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Дейвид Гросс |Шынайы есімі = {{lang-en|David Jonathan Gross}} |Суреті = David Gross LANL.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 19.02.1925 |Туған жері = {{Туғанжері|Вашингтон|Вашингтонда}}, [[АҚШ]] |Ғылыми аясы = [[физика]], [[ішектер теориясы]] |Жұмыс орны = | Альма-матер = |Атақты шәкірттері = [[Фрэнк Вильчек]]<br />[[Эдвард Виттен]], [[Никита Александрович Некрасов|Никита Некрасов]]<ref>{{Cite web |url=https://www.genealogy.math.ndsu.nodak.edu/id.php?id=80901 |title=David Jonathan Gross |access-date=2017-09-30 |archive-date=2018-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180713154142/https://www.genealogy.math.ndsu.nodak.edu/id.php?id=80901 |deadlink=no }}</ref> |Несімен белгілі = [[асимптотикалық еркіндік]]ті ашушы, [[гетеротикалық тізбек]]ті зерттеушісі |Марапаттары = }} '''Дэйвид''' ('''Дэвид''') '''Джонатан Гросс''' ({{Lang-en|David Jonathan Gross}}; [[19 ақпан]] [[1941 жыл|1941]], [[Вашингтон]]) — [[Америка Құрама Штаттары|американдық]] [[Физика|физик]], ол [[2004 жыл|2004 жылы]] [[Фрэнк Вильчек]] және Дэйвид Политцермен бірге «[[Күшті әсерлесу|күшті өзара әрекеттесу]] теориясындағы асимптотикалық еркіндікті ашқаны үшін» [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығын]] алды. [[Калифорния университеті, Санта-Барбара|Санта-Барбарадағы Калифорния университетінің]] Кавли атындағы теориялық физика институтының профессоры және оның бұрынғы директоры (1997–2012), [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|АҚШ Ұлттық ғылым академиясының]] (1986) және Америка философиялық қоғамының (2007) мүшесі. == Өмірбаян == [[Еврейлер|Еврей]] отбасында дүниеге келген. Әкесі, саясаттанушы Бертрам Меер Гросс (1912—1997), [[Закарпатье облысы|Закарпатиядан]] ([[Мажарстан|Венгрия]], сол кездегі [[Чехословакия]]) эмигранттар отбасынан шыққан; анасы Нора Файн [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Кеңестік Украинадан]] Америка Құрама Штаттарына қоныс аударған<ref>{{Cite web|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2004/gross-bio.html|title=Автобиография на сайте Нобелевского комитета|accessdate=2014-07-10|archivedate=2017-12-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171204054523/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2004/gross-bio.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ancestry.com/1940-census/usa/Virginia/Nora-Gross_l8z37|title=Перепись населения США 1940 года|accessdate=2014-07-10|archivedate=2016-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160407070657/http://www.ancestry.com/1940-census/usa/Virginia/Nora-Gross_l8z37}}</ref>. Гросс Иерусалимдегі Еврей университетінде ([[Израиль]]) оқып, 1962 жылы [[магистр]] дәрежесін алды. 1966 жылы [[Калифорния университеті, Беркли|Калифорния университетінде, Берклиде]] физика бойынша PhD дәрежесін алды. Содан кейін [[Гарвард университеті|Гарвард университетінде]] кіші ғылыми қызметкер (junior fellow) болды. 1969 жылдан бастап [[Принстон университеті|Принстон университетінде]], ал 1972 жылдан 1997 жылға дейін профессор. Қазіргі уақытта ол [[Калифорния университеті, Санта-Барбара|Санта-Барбарадағы Калифорния университетінде]] Кавли атындағы теориялық физика институтында теориялық физика бойынша Фредерика Глюка профессоры. 1973 жылы ол өзінің алғашқы аспиранты [[Фрэнк Вильчек]]пен бірге асимптотикалық еркіндікті ашты, оған сәйкес [[Кварктер|кварктар]] арасындағы [[Күшті әсерлесу|күшті өзара әрекеттесу]] олардың арасындағы қашықтық азайған сайын әлсірейтінін анықтады. Кварктар өте жақын болған кезде, олар бос бөлшектер сияқты әрекет етеді. Бұл теория (оны Дэйвид Политцер де тәуелсіз ашқан) [[Кванттық хромодинамика|кванттық хромодинамиканың]] дамуындағы маңызды қадам болды. Сонымен қатар, Гросс Джеффри Харви, Эмиль Мартинек және Райан Роммен ("Принстон ішекті аспаптар квартеті") бірге гетеротикалық ішекті аспаптар теориясын жасады. Америкалық физикалық қоғамның, Америка өнер және ғылым академиясының, Дамушы елдер ғылым академиясының мүшесі (TWAS, 2007)<ref>{{Cite web|url=http://twas.org/member/gross-david|title=Gross David {{!}} TWAS|accessdate=2015-12-01|archivedate=2015-12-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208062354/http://twas.org/member/gross-david}}</ref>, Үндістан ұлттық ғылым академиясының (INSA, 2008), [[Қытай ғылым академиясы|Қытай ғылым академиясының]] (2011), [[Ресей Ғылым академиясы|Ресей ғылым академиясының]] (2016) шетелдік мүшесі. 2016 жылы ол [[Greenpeace|Greenpeace ұйымын]], [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|Біріккен Ұлттар Ұйымын]] және бүкіл әлемдегі үкіметтерді генетикалық түрлендірілген ағзаларға ([[Гендік модификацияланған ағза|ГМА]]) қарсы күресті тоқтатуға шақыратын хатқа қол қойды<ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/|title=107 Nobel laureates sign letter blasting Greenpeace over GMOs|accessdate=2016-06-30|archivedate=2016-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160629203642/https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html|title=Laureates Letter Supporting Precision Agriculture (GMOs)|accessdate=2016-06-30|archivedate=2016-07-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160707040151/http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html|title=Список нобелевских лауреатов, подписавших письмо|accessdate=2016-06-30|archivedate=2017-09-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170902012810/http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html}}</ref>.<gallery widths="250px" heights="200px"> Сурет:David_Gross_and_Jacquelyn_Savani_in_Santa_Barbara.jpg|link=Файл:David_Gross_and_Jacquelyn_Savani_in_Santa_Barbara.jpg|alt=Гросс с женой в Санта-Барбаре| Гросс және оның әйелі Санта-Барбарада </gallery> == Марапаттар мен құрметтер == * Слоун шәкіртақысы (1970—1974) * Американдық физикалық қоғамның Сакурай сыйлығы (1986) * Макартур стипендиясы (1987)<ref>{{Cite web|url=https://www.macfound.org/fellows/298/|title=David Gross, MacArthur Foundation|accessdate=2015-09-07|archivedate=2015-09-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150912093917/https://www.macfound.org/fellows/298/}}</ref> * Дирак медалі (1988) * Вейцман мемориалдық дәрістері (1994) * Харви сыйлығы (2000) * Оскар Клейн медалі (2000) * Бөлшектер және жоғары энергия физикасы сыйлығы (2003) * Француз ғылым академиясының Үлкен медалі (2004) * [[Физика саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі|Физика бойынша Нобель сыйлығы]] (2004; Фрэнк Вильчек және Дэйвид Политцермен бірге) * Алтын табақ сыйлығы, Жетістіктер академиясы (2005) * Сан-Карлос Боромеро сыйлығы, Сан-Карлос университеті, Филиппиндер (2008) * Камбоджа университетінің құрметті ғылым докторы (2010) * Ричард Э. Пранж сыйлығы, Мэриленд университеті (2013) * Құрмет медалі, Ядролық зерттеулердің бірлескен институты, Ресей (2016) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://nobelprize.org/physics/laureates/2004 Нобель комитетінің веб-сайтынан ақпарат] * ''Д. Дж. Гросс,'' [http://ufn.ru/ru/articles/2005/12/e/ «Асимптотикалық еркіндіктің ашылуы және QCD пайда болуы». Нобель дәрісі], Физикалық ғылымдардағы жетістіктер, 175-том, 12-шығарылым, 2005 жылғы желтоқсан * [http://arxiv.org/find/hep-th/1/au:+Gross_D/0/1/0/all/0/1 ArXiv сайтында жұмыс істейді] * [http://www.ifmo.ru/news/1482/2009_09_21.htm Дэйвид Гросс 2009 жылдың 24 қыркүйегінде Санкт-Петербург мемлекеттік ақпараттық технологиялар, механика және оптика университетіне барды.] * {{Cite web|url=http://elementy.ru/events/gross|title=Дэйвид Джонатан Гросс|work=Научный календарь|publisher=Элементы|accessdate=2016-04-15}} * [http://www.jinr.ru/posts/devid-gross-v-dubne/ Дэйвид Гросс Дубнада] * [http://www.jinr.ru/posts/ceminar-nobelevskogo-laureata-po-fizike-devida-grossa-v-dubne/ Дубнадағы физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты Дэйвид Гросстың семинары] [[Санат:Философия докторлары]] [[Санат:Ресей ғылым академиясының шетелдік мүшелері]] [[Санат:Қытай ғылым академиясының шетелдік мүшелері]] [[Санат:Үндістан Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]] [[Санат:Америка өнер және ғылым академиясы мүшелері]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]] [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]] [[Санат:XX ғасыр физиктері]] [[Санат:Гарвард университеті түлектері]] [[Санат:Физиктер]] [[Санат:АҚШ физиктері]] 2thlr0xkv71amqraplk9uw7owldm3ua Boeing 767 0 778018 3576340 3575514 2026-04-03T20:40:17Z Kasymov 10777 3576340 wikitext text/x-wiki {{Ұшу аппараты |атауы = Boeing 767 |типі = Кең фюзеляжды реактивті жолаушылар ұшағы |өндірушісі = [[Boeing]] |мемлекеті = {{USA}} |суреті =EI-KEA of Air Astana 2023-09-13.jpg |қолтаңба = [[Air Astana]] әуе компаниясының Boeing 767 ұшағы (2023) |жобалаушысы = [[Boeing]] |бас конструкторы = |алғашқы ұшуы = 1981 жылы 26 қыркүйек |эксплуатация басталуы = 1982 жылы 8 қыркүйек |эксплуатация аяқталуы = |статусы = қолданыста |негізгі эксплуатанты = [[Air China]]<br />[[Air Astana]]<br />[[DHL]]<br />[[KLM]] |басқа эксплуатанттары = |өндіріс жылдары = 1981—қазіргі уақыт |шығарылған бірліктері = 1316 (2025 жылғы ақпан)<ref name="B767">{{cite web |url = https://simpleflying.com/boeing-5-reasons-build-767/ |title = Boeing компаниясының 767 ұшағын құрастыру туралы шешім қабылдауының 5 себебі |website = simpleflying.com |access-date = 8.02.2025 }}</ref> |жобалау құны = |бірлігінің құны = |базалық моделі = Boeing 767-200 |бөлек мақалалары бар нұсқалар = [[Boeing 767-300]]<br />[[Boeing 767-300ER]]<br />[[Boeing 767-400ER]]<br />[[Boeing 767F]] |ортаққордағы санаты = Boeing 767 }} '''Boeing 767''' — бұл [[АҚШ]]-тағы [[Boeing]] компаниясы шығарған орта және ұзақ қашықтыққа арналған кең денелі жолаушылар ұшағы. Ол [[1978 жыл]]ы алғашқы рет ұшырылып, нарыққа [[1982 жыл]]ы шыққан. Boeing 767 – бұл компанияның [[1970 жыл|1970-ші жыл]]дардағы дамып келе жатқан авиация нарығына арналған ірі жобасы болды. Оның басты мақсаты – экономикалық тиімді, орта және ұзақ қашықтыққа ұшуға арналған ұшақты жасау еді. == Тарихы == Boeing 767 ұшағы ұшақ жасаушы тарихында маңызды ұшақ болды. 40 жыл бұрын пайдалануға берілген ол екі қозғалтқышты реактивті ұшақтарға трансатлантикалық бағыттарды ашты - сол кездегі маңызды жаңалық. Бұл Boeing компаниясының ең көп сатылатын кең фюзеляжды ұшағы болмауы мүмкін (бұл атаққа [[Boeing 777]] ие), бірақ ол өндіріс желісінде ұзақ уақыт бойы қолданылып келді және бірнеше нұсқаларын көрді. Тиімдірек қос жолақты ұшақтар қазір мұраны иеленіп, жалғастыруда, бірақ Boeing 767 өндірісте қалады және әлі де жүк және логистика саласында танымал таңдау болып табылады.<ref name="RAOB767">{{cite web |url = https://simpleflying.com/the-rise-and-fall-of-the-boeing-767/ |title = Boeing 767 ұшағының дамуы мен құлдырауы |website = simpleflying.com |access-date = 25.8.2022 }}</ref> [[Сурет:Emirates SkyCargo (Atlas Air) Boeing 747-47UF-SCD N408MC (22227643671).jpg|нобай|276px|[[Emirates SkyCargo]] әуе компаниясының [[Boeing 747|Boeing 747-47UF]] ұшағы]] [[Boeing]] компаниясы [[Boeing 747]] ұшағын [[1970 жыл]]ы (Pan Am компаниясымен бірге пайдалануға берілген кезде) ұшырды, бұл әуе компанияларының [[Boeing 707]] ұшағынан екі есе үлкен ұшаққа деген ұмтылысынан туындады. [[Boeing 747]] ұшу экономикасын бірнеше жолмен өзгертті. Сондай-ақ, ол кең фюзеляжды - екі жолаушылар өтетін орынға жететіндей кең ұшақ тұжырымдамасын енгізді.<ref name="RAOB767">{{cite web |url = https://simpleflying.com/the-rise-and-fall-of-the-boeing-767/ |title = Boeing 767 ұшағының дамуы мен құлдырауы |website = simpleflying.com |access-date = 25.8.2022 }}</ref> Кең фюзеляжды ұшақ концепциясы танымал болды, және [[Boeing]] көп ұзамай оны кішірек сыйымдылықтағы ұшақта қайталауды ойластырды. Бастапқыда 7X7 деп аталған бұл жоба алдымен қысқа қашықтыққа ұшу және қонуға арналған екі жолақты ұшақты және екі немесе үш қозғалтқышты қарастырды.<ref name="RAOB767">{{cite web |url = https://simpleflying.com/the-rise-and-fall-of-the-boeing-767/ |title = Boeing 767 ұшағының дамуы мен құлдырауы |website = simpleflying.com |access-date = 25.8.2022 }}</ref> Дегенмен, бұл тұжырымдама әуе компаниялары арасында онша танымал болмады. [[1976 жыл]]ға қарай Boeing дизайнын ұзынырақ, трансконтиненттік қашықтықтағы кең фюзеляжды қос фюзеляжды ұшаққа ауыстырды. Бұған Airbus және [[Airbus A300|A300]] әсер еткен болуы мүмкін. Жаңа еуропалық өндіруші өзінің алғашқы ұшағын [[1972 жыл]]ы шығарды (1974 жылы [[Air France]]-пен бірге қызметке кірді). Бұл алғашқы қос қозғалтқышты кең фюзеляжды ұшақ болды, сондықтан Boeing сол нарықта бәсекелесуге мәжбүр болды.<ref name="RAOB767">{{cite web |url = https://simpleflying.com/the-rise-and-fall-of-the-boeing-767/ |title = Boeing 767 ұшағының дамуы мен құлдырауы |website = simpleflying.com |access-date = 25.8.2022 }}</ref> Boeing 767 жобасы ресми түрде [[1978 жыл]]ы United Airlines компаниясынан 30 ұшаққа тапсырыс алумен іске қосылды. Көп ұзамай American Airlines және Delta Air Lines компанияларынан тапсырыстар түсті. Эверетттегі Boeing зауыты өндірісті басқару үшін кеңейтілді.<ref name="RAOB767">{{cite web |url = https://simpleflying.com/the-rise-and-fall-of-the-boeing-767/ |title = Boeing 767 ұшағының дамуы мен құлдырауы |website = simpleflying.com |access-date = 25.8.2022 }}</ref> Boeing компаниясы [[Boeing 757]] ұшағын жобалау мен өндіруді Boeing 767 ұшағынан кейін көп ұзамай бастады, нәтижесінде екі жобаның ортақ жақтары көп болды. Екі ұшақтың ішкі дизайнының, кабинасының және авионикасының көп бөлігі ұқсас болды. Бұл авиакомпанияларға да ортақтық табуға көмектесті. [[Boeing 757]] де сол қанат дизайнын мұра етті, сәл кішірек. Кейінірек [[Airbus]] компаниясы да [[Airbus A330]] және [[Airbus A340]] ұшақтарымен солай істеді (және одан әрі дамыды).<ref name="RAOB767">{{cite web |url = https://simpleflying.com/the-rise-and-fall-of-the-boeing-767/ |title = Boeing 767 ұшағының дамуы мен құлдырауы |website = simpleflying.com |access-date = 25.8.2022 }}</ref> [[Сурет:Boeing 767 Everett, Washington production view.jpg|нобай|276px|Boeing 767 ұшағының құрылысы]] [[Boeing 757]] және [[Boeing 767]] екеуі де отын тиімділігін ескере отырып жасалған. Бұл бүгінде айқын көрінуі мүмкін, себебі тиімділікті арттыру жаңа ұшақ конструкцияларында жетекші мотиватор болып табылады. Бірақ бұл жаңа егіздерді сол кездегі бәсекелестерден ерекшелендірді. Бұған дейін сыйымдылық пен реактивтік өнімділік маңыздырақ болды. Boeing 767 алдыңғы ұшақтармен салыстырғанда пайдалану шығындарын 20%-дан 30%-ға дейін үнемдеуді мақсат етті.<ref name="RAOB767">{{cite web |url = https://simpleflying.com/the-rise-and-fall-of-the-boeing-767/ |title = Boeing 767 ұшағының дамуы мен құлдырауы |website = simpleflying.com |access-date = 25.8.2022 }}</ref> Алты ұшақпен он айлық сынақ бағдарламасынан кейін алғашқы Boeing 767 ұшағы [[1982 жыл]]дың [[қыркүйек|қыркүйегінде]] United Airlines әуе компаниясымен бірге пайдалануға берілді. Boeing 767 бастапқыда үш түрлі нұсқамен ұсынылды. Кішірек Boeing 767-100 құрылысқа дейін алынып тасталды, [[Boeing 757]] ұқсас қуаттылықты ұсынды. Ал үш қозғалтқышты нұсқа, Boeing 767MR/LR, қос қозғалтқыштың жұмысына көбірек назар аудару үшін алынып тасталды. Сондықтан [[Boeing 767-200]] ұшыру кезінде ұсынылған жалғыз нұсқа болды.<ref name="RAOB767">{{cite web |url = https://simpleflying.com/the-rise-and-fall-of-the-boeing-767/ |title = Boeing 767 ұшағының дамуы мен құлдырауы |website = simpleflying.com |access-date = 25.8.2022 }}</ref> [[Boeing 767-200]]-ші жылдардың басындағы ұшақтардың кабинасында тағы бір айырмашылық болды. [[Boeing 757]] және [[Boeing 767]] ұшақтары Boeing компаниясының екі адамдық кабинамен жасалған алғашқы кең фюзеляжды ұшақтары болды. [[Airbus A300]] (алғашқы кең фюзеляжды егіз ұшақ ретінде) да үш адамдық кабинаға ие болды. Бұл әуе компанияларының бірнеше алаңдаушылығын тудырды, экипаж үш немесе одан да көп адамға үйреніп қалған. United Airlines бастапқыда үш адамдық кабинасы бар Boeing 767 нұсқасын сұрады, бірақ [[АҚШ]]-та қауіпсіз деп танылғаннан кейін екі нұсқаны қабылдады. Алайда, Ansett Australia үш адамдық кабинаға арналған сұранысты қанағаттандырды (негізінен ұшқыштар одағының талаптарына байланысты) және осылайша конфигурацияланған алғашқы Boeing 767 ұшақтарын алған жалғыз әуе компаниясы болды.<ref name="RAOB767">{{cite web |url = https://simpleflying.com/the-rise-and-fall-of-the-boeing-767/ |title = Boeing 767 ұшағының дамуы мен құлдырауы |website = simpleflying.com |access-date = 25.8.2022 }}</ref> [[1970 жыл|1970]] және [[1980 жыл]]дар қос қозғалтқышты пайдаланудың әлі де алғашқы кезеңі болды. Талқыланғандай, бұл Boeing компаниясының алғашқы қос қозғалтқышты кең фюзеляжды ұшағы болды. Әзірлеу кезінде күмәндар туындады, сол кезде қос шектеулерді айналып өту үшін [[Boeing 767MR]] үш қозғалтқышты балама ретінде ұсынылды. [[Airbus]] әуе компанияларына көбірек мүмкіндіктер беру үшін бірлескен [[Airbus A330]]/[[Airbus A340]] қос және квадроциклді нұсқаларын жасады. Іске қосылған кезде Boeing 767 ұшағының бағытын өзгерту әуежайынан 90 минуттан аспайтын қашықтықта ұшумен шектелді. Бұл егіз ұшақтардың Атлант мұхиты арқылы (және, әрине, басқа жерлерде де) коммерциялық бағыттарды пайдалануына кедергі келтірді. ETOPS ережелері мұны [[1980 жыл]]дардың ортасынан бастап өзгертті.<ref name="RAOB767">{{cite web |url = https://simpleflying.com/the-rise-and-fall-of-the-boeing-767/ |title = Boeing 767 ұшағының дамуы мен құлдырауы |website = simpleflying.com |access-date = 25.8.2022 }}</ref> Бірнеше нұсқаны қарастырғаннан кейін, Boeing 767 ұшағы бүгінгі күнге дейін жолаушылар мен жүк тасымалдайтын конфигурацияларда өндірісте. Түпнұсқа [[Boeing 767-200]] ұшағы алғаш рет бірінші жылы [[Boeing 767-200ER]] кеңейтілген ұшу қашықтығы нұсқасымен жаңартылды. Бұл фюзеляждың сол қалпында қалды, бірақ пайдалы жүктемені және қосымша отын сыйымдылығын арттырды. Оның ұшу қашықтығы [[Boeing 767-200]] ұшақтарындағы 3900 теңіз милінен (7200 шақырым) 6385 теңіз миліне (11 825 шақырым) дейін ұлғайтылды. [[Boeing 767-200ER]] [[АҚШ]] әуе компанияларында ғана емес, сонымен қатар халықаралық деңгейде де танымал болды. Ethiopian Airlines алғашқы тапсырысты [[1982 жыл]]ы берді, ал бұл түрі [[1984 жыл]]ы El Al әуе компаниясымен қызмет көрсетуге кірісті.<ref name="RAOB767">{{cite web |url = https://simpleflying.com/the-rise-and-fall-of-the-boeing-767/ |title = Boeing 767 ұшағының дамуы мен құлдырауы |website = simpleflying.com |access-date = 25.8.2022 }}</ref> [[1986 жыл]]ы [[Japan Airlines]] созылған [[Boeing 767-300]] ұшағының алғашқы тұтынушысы болды. Бұл фюзеляжды алты метрден сәл астамға ұзартты және сыйымдылығын 245-тен 290-ға дейін арттырды (дегенмен, екі класты әдеттегі сыйымдылық 214-ке қарсы 261 болды). [[Сурет:Commandes et livraisons du Boeing 767 depuis 1978.svg|нобай|276px|Жыл сайынғы Boeing 767 ұшағына тапсырыс берген сандар]] Boeing сонымен қатар [[1988 жыл]]ы American Airlines-пен бірге қызмет көрсете бастаған [[Boeing 767-300ER]] ұшағын ұсынды. Кеңейтілген ETOPS енді орнатылды, ал созылған [[Boeing 767-300]] [[АҚШ]] және халықаралық әуе компанияларында танымал болды, ең көп сатылатын нұсқаға айналды. [[Boeing 767-300]] [[1995 жыл]]ы UPS-пен бірге қызмет көрсете бастаған типтің алғашқы жүк нұсқасының негізін қалады. [[Boeing 767-300F]] жүкке кіру есігін қосты және шасси мен қанат құрылымын нығайтты. Көптеген ұшақтар жолаушыларға қызмет көрсеткеннен кейін жүк тасымалдауға ауыстырылды. [[Сурет:AA landing (11346776566).jpg|нобай|276px|[[American Airlines]] әуе компаниясының [[Boeing 767-300ER]] ұшағы]] American Airlines [[2020 жыл]]ы зейнетке шыққанға дейін [[Boeing 767-300ER]] ұшағын пайдаланды. [[Сурет:Jet airliner's tire arrangement(6models).PNG|нобай|276px|Boeing 767 ұшағының басқа ұшақтардан ұзындығы]] Соңғы Boeing 767 нұсқасы [[Boeing 767-400ER]]-ге одан әрі кеңейту болды. Бұл негізінен Delta Air Lines компаниясының [[Lockheed L-1011 TriStar]] ұшағын ауыстыруға деген ұмтылысын қанағаттандыру үшін жасалды. Continental Airlines сонымен қатар оның [[McDonnell Douglas DC-10]] ұшақтарын ауыстыруға қызығушылық танытты және [[2000 жыл]]дың [[қыркүйек|қыркүйегінде]] бастапқы тұтынушы болды. [[Boeing 767-400ER]] ұшағымен жолаушылар сыйымдылығы 296-ға дейін арттырылды (әдеттегі екі класты сыйымдылық ретінде, максималды шығу шегі ретінде 375 орын болуы мүмкін). Дегенмен, ұшу қашықтығы [[Boeing 767-200ER]] және [[Boeing 767-300ER]] ұшақтарынан сәл төмен болды, бірақ сыйымдылығы жоғарырақ болды.<ref name="RAOB767">{{cite web |url = https://simpleflying.com/the-rise-and-fall-of-the-boeing-767/ |title = Boeing 767 ұшағының дамуы мен құлдырауы |website = simpleflying.com |access-date = 25.8.2022 }}</ref> == Нұсқалары == === Boeing 767-200 === [[Сурет:Boeing 767-222, Kam Air AN1355824.jpg|нобай|276px|[[Kam Air]] әуе компаниясының [[Boeing 767-200|Boeing 767-222 ұшағы]]]] [[Boeing 767-200]] бастапқы үлгі болды және [[1982 жыл]]ы United Airlines компаниясымен қызметке кірді. Бұл типті негізінен [[АҚШ]]-тың негізгі тасымалдаушылары Лос-Анджелес пен Вашингтон сияқты ірі хаб орталықтары арасындағы ішкі бағыттар үшін пайдаланды. [[Boeing 767-200]] трансатлантикалық ETOPS рейстерінде пайдаланылған алғашқы ұшақ болды, ол [[1985 жыл]]дың [[1 ақпан]]ында TWA-дан бастап 90 минуттық бұрылу ережелері бойынша қолданылды. Бұл нұсқаның жеткізілімдері барлығы 128 ұшақ болды. [[2015 жыл]]дың [[шілде]]сіндегі жағдай бойынша модельдің 49 жолаушылар мен жүк тасымалдаушылары коммерциялық қызметте болды. Бұл типтің бәсекелестерінің қатарында [[Airbus A300]] және [[Airbus A310]] болды. [[Boeing 767-200]] [[1980 жыл]]дардың соңында кеңейтілген қашықтықтағы [[Boeing 767-200ER]] ұшақтарымен ауыстырылғандықтан өндірісті тоқтатты. Кейбір [[Boeing 767-200]] ұшақтары кейіннен кеңейтілген қашықтықтағы спецификацияға жаңартылды. [[1998 жыл]]ы Boeing жүк тасымалдауға арналған [[Boeing 767-200]] ұшақтарын [[Boeing 767-200SF]] (Арнайы жүк тасымалдаушы) сипаттамасына сәйкес түрлендіруді ұсына бастады, ал Israel Aerospace Industries компаниясы [[2005 жыл]]дан бастап жүк тасымалдауға арналған түрлендірулерді жүзеге асыруға лицензия алған. Түрлендіру процесі бүйірлік жүк есігін орнатуды, негізгі палубаның еденін нығайтуды және жүк тасымалын бақылау және қауіпсіздік жабдықтарын қосуды қамтиды. [[Boring 767-200SF]] Douglas DC-8 жүк тасымалдаушыларын ауыстыру ретінде орналастырылған.<ref name="B767SR">{{cite web |url = https://www.skytamer.com/Boeing_767-200.html |title = Boeing 767 сериясына шолу |website = skyteamer.com |access-date = 2011 }}</ref> {| class="wikitable" |- !Экипаж саны!!Жолаушылар саны!!Ұзындығы!!Қанат құлашы!!Максималды ұшу қашықтығы |- | 2 || 216 || 48,5 м || 47,6 м || 5 990 км |- |} === Boeing 767-200ER === [[Сурет:Air China Boeing 767-2J6ER; B-2555@HKG, November 1996 AVW (5553199638).jpg|нобай|276px|[[Air China]] әуе компаниясының [[Boeing 767-200ER]] ұшағы]] [[Boeing 767-200ER]] – [[Boeing 767-200]] базалық моделінің кеңейтілген қашықтыққа арналған нұсқасы болып табылады. Ол [[1984 жыл]]ы алғаш рет ұшып, коммерциялық қызметке [[1984 жыл]]дың соңында [[United Airlines]] компаниясында кірді. Бұл нұсқа [[АҚШ]] ішіндегі ұзақ қашықтықтағы рейстер мен халықаралық трансатлантикалық бағыттар үшін жасалды. [[Boeing 767-200ER]] ETOPS стандартын қолдайтын алғашқы Boeing ұшақтарының бірі болды. Алғашқы ETOPS рейсі [[1985 жыл]]дың [[1 ақпан]]ында [[TWA]] компаниясы арқылы орындалды, бұл кезде 90 минуттық бұрылу ережесі бойынша ұшақ қауіпсіздік талаптарына сай болды. [[Boeing 767-200ER]] ұшағы [[Boeing 767-200]] базалық моделінен отын сыйымдылығы мен қосымша жүйелері арқылы ерекшеленеді. Оның максималды ұшу қашықтығы шамамен 7 400 км, жолаушы сыйымдылығы – стандартты екі класты конфигурацияда 216 адам. Ұшақ екі қозғалтқышпен жабдықталған және негізгі қозғалтқыштар ретінде [[Pratt & Whitney]], [[General Electric]] немесе [[Rolls-Royce]] компанияларының турбовентиляторлық қозғалтқыштары қолданылады. [[Boeing 767-200ER]] жеткізілімдері бойынша барлығы 69 ұшақ өндірілді. [[2015 жыл]]дың [[шілде]] айындағы жағдай бойынша, кейбір жолаушылар мен жүк тасымалдаушылары коммерциялық рейстерде әлі де қызмет атқарды. [[Boeing 767-200ER]] бәсекелестері қатарында [[Airbus A300]] және [[Airbus A310]] болды. Ұшақтың өндірісі [[1980 жыл]]дардың соңында кейінірек шыққан [[Boeing 767-300ER]] нұсқаларына ауыстырылды. Кейбір [[Boeing 767-200ER]] ұшақтары кейіннен жүк тасымалдауға бейімделіп, [[Boeing 767-200SF]] (Special Freighter – Арнайы жүк тасымалдаушы) ретінде қайта түрлендірілді. Жүкқа арналған түрлендіру процесі [[1998 жыл]]дан бастап ұсынылып, [[Israel Aerospace Industries]] компаниясы [[2005 жыл]]дан бастап лицензиялық түрлендіру жұмыстарын жүзеге асырды. Бұл түрлендіруде бүйірлік жүк есігін орнату, негізгі палубаның еденін нығайту және жүк тасымалын бақылау мен қауіпсіздік жабдықтарын қосу қарастырылды. [[Boeing 767-200SF]] Douglas DC-8 сияқты ескі жүк ұшақтарын алмастыру үшін қолданылды. Қорытындылай келе, [[Boeing 767-200ER]] – ұзақ қашықтықтағы рейстерге арналған сенімді, экономикалық тиімді және ETOPS стандартына сай келетін маңызды ұшақ болды. Ол әлі күнге дейін кейбір авиакомпанияларда жолаушылар мен жүк тасымалдау үшін пайдаланылады.<ref>Boeing 767-200ER туралы ақпарат</ref> {| class="wikitable" |- !Экипаж саны!!Жолаушылар саны!!Ұзындығы!!Қанат құлашы!!Максималды ұшу қашықтығы |- | 2 || 216 || 48,5 м || 47,6 м || 5 990 км |- |} === Boeing 767-200F === [[Сурет:Tampa Cargo Boeing 767-200; N769QT@UIO;24.06.2008 516ax (4320724638).jpg|нобай|276px|[[Tampa Cargo]] әуе компаниясының [[Boeing 767-200F]] ұшағы]] [[Boeing 767-200F]] – [[Boeing 767-200]] базалық моделінің жүк тасымалдауға арналған нұсқасы. Ол [[1995 жыл]]ы алғаш рет ұшып, коммерциялық қызметке [[1995 жыл]]дан бастап [[FedEx]] және басқа логистикалық компанияларда кірді. Бұл ұшақ негізгі палубаны жүкпен толтыруға арналған және бүйірлік жүк есігімен жабдықталған. [[Boeing 767-200F]] ұшағы [[Boeing 767-200]] моделінен негізгі жүйелерін сақтай отырып, жүк тасымалы үшін модификацияланған. Жүк сыйымдылығы шамамен 18,2 тонна, ұшу қашықтығы – 6 025 км. Ұшақ екі қозғалтқышпен жабдықталған, қозғалтқыштар ретінде [[Pratt & Whitney]], [[General Electric]] немесе [[Rolls-Royce]] турбовентиляторлық қозғалтқыштары қолданылады. [[Boeing 767-200F]] жеткізілімдері бойынша барлығы 72 ұшақ өндірілді және ол әлі күнге дейін көптеген логистикалық және пошта тасымалдау компанияларының флотында пайдаланылады. Бұл ұшақ Douglas DC-8 және Boeing 707 сияқты ескі жүк тасымалдаушыларын алмастыру үшін жобаланған. {| class="wikitable" |- !Экипаж саны!!Жүк сыйымдылығы!!Ұзындығы!!Қанат құлашы!!Максималды ұшу қашықтығы |- | 2 || 18,2 тонна || 48,5 м || 47,6 м || 6 025 км |- |} <ref>Boeing 767-200F туралы ақпарат</ref> === Boeing 767-300 === [[Сурет:HONG KONG KAI TAK FEB 1998 AIR CHINA BOEING 767 B-2560 (8672077057).jpg|нобай|276px|[[Air China]] әуе компаниясының [[Boeing 767-300]] ұшағы]] [[Boeing 767-300]] – [[Boeing 767-200]] базалық моделінің ұзын денелі нұсқасы болып табылады. Ол [[1986 жыл]]ы алғаш рет ұшып, коммерциялық қызметке [[1986 жыл]]дың соңында [[United Airlines]] компаниясында кірді. Бұл нұсқа [[АҚШ]] ішіндегі орта және ұзақ қашықтықтағы рейстерге арналған, сондай-ақ халықаралық бағыттарда да кеңінен пайдаланылды. [[Boeing 767-300]] ұшағы [[Boeing 767-200]] базалық моделінен ұзындығы бойынша ұзартылған және жолаушылар сыйымдылығы арттырылған. Стандартты екі класты конфигурацияда жолаушылар саны 269 адамды құрайды. Ұшақ екі қозғалтқышпен жабдықталған және негізгі қозғалтқыштар ретінде [[Pratt & Whitney]], [[General Electric]] немесе [[Rolls-Royce]] компанияларының турбовентиляторлық қозғалтқыштары қолданылады. [[Boeing 767-300]] коммерциялық жеткізілімдері бойынша барлығы 104 ұшақ өндірілді. Бұл нұсқа әлі күнге дейін кейбір авиакомпаниялардың флотында қызмет атқаруда, әсіресе қысқа және орта қашықтықтағы халықаралық рейстерде. [[Boeing 767-300]] бәсекелестері қатарында [[Airbus A310]] және [[McDonnell Douglas DC-10]] болды. Ұшақтың дизайны мен аэродинамикасы оны сенімді және экономикалық тиімді етіп жасады. {| class="wikitable" |- !Экипаж саны!!Жолаушылар саны!!Ұзындығы!!Қанат құлашы!!Максималды ұшу қашықтығы |- | 2 || 269 || 54,9 м || 47,6 м || 6 030 км |- |} <ref>Boeing 767-300 туралы ақпарат</ref> === Boeing 767-300F === [[Сурет:JAL B767-300F(JA631J) (3758087188).jpg|нобай|276px|[[JAL Cargo]] әуе компаниясының [[Boeing 767-300F]] ұшағы]] [[Boeing 767-300F]] – [[Boeing 767-300]] базалық моделінің жүк тасымалдауға арналған нұсқасы. Ол [[1995 жыл]]ы алғаш рет ұшып, коммерциялық қызметке [[1995 жыл]]дан бастап [[UPS]] және [[FedEx]] сияқты логистикалық компанияларда енгізілді. Ұшақ негізгі палубаны толық жүкке арналған, бүйірлік жүк есігімен жабдықталған. [[Boeing 767-300F]] ұшағы [[Boeing 767-300]] моделінен отын сыйымдылығы мен жүйелерін сақтай отырып, жүк тасымалы үшін модификацияланған. Жүк сыйымдылығы шамамен 58,9 тонна, максималды ұшу қашықтығы – 6 025 км. Ұшақ екі қозғалтқышпен жабдықталған, қозғалтқыштар ретінде [[Pratt & Whitney]], [[General Electric]] немесе [[Rolls-Royce]] турбовентиляторлық қозғалтқыштары қолданылады. [[Boeing 767-300F]] коммерциялық жеткізілімдері бойынша 198 ұшақ өндірілді және әлі күнге дейін логистикалық және пошта тасымалдау компанияларының флотында белсенді пайдаланылады. Бұл ұшақ [[Boeing 707]] және Douglas DC-8 сияқты ескі жүк тасымалдаушыларын алмастыру үшін жобаланған. {| class="wikitable" |- !Экипаж саны!!Жүк сыйымдылығы!!Ұзындығы!!Қанат құлашы!!Максималды ұшу қашықтығы |- | 2 || 58,9 тонна || 54,9 м || 47,6 м || 6 025 км |- |} <ref>Boeing 767-300F туралы ақпарат RES-1</ref> === Boeing 767-200BDSF === [[Сурет:Star Air OY-SRI.jpg|нобай|276px|[[Star Air]] әуе компаниясының [[Boeing 767-200BDSF]] жүк ұшағы]] [[Boeing 767-200BDSF]] – [[Boeing 767-200]] базалық моделінің жолаушылар ұшағын арнайы жүк тасымалдауға түрлендірген нұсқасы. BDSF (BeDek Special Freighter) түрлендіру бағдарламасы негізінен ескі жолаушылар ұшақтарын жүкке бейімдеуді көздейді. Түрлендіру жұмыстары [[Israel Aerospace Industries]] (IAI) компаниясы арқылы жүзеге асырылады. [[Boeing 767-200BDSF]] ұшағы бүйірлік үлкен жүк есігін орнатуды, негізгі палубаның еденін нығайту, жүк тасымалын бақылау және қауіпсіздік жабдықтарын қосуды қамтиды. Жүк сыйымдылығы шамамен 18,2 тонна, максималды ұшу қашықтығы – 6 025 км. Ұшақ екі қозғалтқышпен жабдықталған, қозғалтқыштар ретінде [[Pratt & Whitney]], [[General Electric]] немесе [[Rolls-Royce]] турбовентиляторлық қозғалтқыштары қолданылады. [[Boeing 767-200BDSF]] коммерциялық жеткізілімдері бойынша көптеген авиакомпаниялар флотында белсенді қызмет атқарады. Бұл нұсқа Boeing 767-200SF моделін жаңартылған түрі ретінде қарастыруға болады. {| class="wikitable" |- !Экипаж саны!!Жүк сыйымдылығы!!Ұзындығы!!Қанат құлашы!!Максималды ұшу қашықтығы |- | 2 || 18,2 тонна || 48,5 м || 47,6 м || 6 025 км |- |} <ref>[https://www.awstrans.com.cn/airline/m6.html 美国国际喷气机航空]</ref> === Boeing 767-400ER === [[Сурет:Continental Airlines Boeing 767-424ER, N66056@ZRH,22.08.2008-527cb - Flickr - Aero Icarus.jpg|нобай|276px|[[Continental Airlines]] әуе компаниясының [[Boeing 767-400ER]] ұшағы]] [[Boeing 767-400ER]] – [[Boeing 767]] сериясының ең ұзын және кеңейтілген қашықтыққа арналған нұсқасы. Ол [[1999 жыл]]ы алғаш рет ұшып, коммерциялық қызметке [[2000 жыл]]дан бастап [[Delta Air Lines]] және [[Continental Airlines]] сияқты авиакомпанияларда кірді. Бұл нұсқа ұзақ қашықтықтағы халықаралық рейстерге және ETOPS стандартын қолдайтын бағыттарға арналған. [[Boeing 767-400ER]] ұшағы [[Boeing 767-300ER]] моделінен ұзағырақ фюзеляжға және артқы стейбилизаторға ие. Стандартты үш класты конфигурацияда жолаушылар саны шамамен 245–304 адамды құрайды. Ұшақ екі қозғалтқышпен жабдықталған және қозғалтқыш ретінде [[General Electric CF6]], [[Pratt & Whitney PW4000]] немесе [[Rolls-Royce RB211]] турбовентиляторлық қозғалтқыштары қолданылады. [[Boeing 767-400ER]] жеткізілімдері бойынша барлығы 38 ұшақ өндірілді. Бұл ұшақ қазіргі кезде бірнеше авиакомпанияларда белсенді пайдаланылады, әсіресе ұзақ халықаралық рейстерде. {| class="wikitable" |- !Экипаж саны!!Жолаушылар саны!!Ұзындығы!!Қанат құлашы!!Максималды ұшу қашықтығы |- | 2 || 245–304 || 61,4 м || 51,9 м || 9 395 км |- |} <ref>[https://baike.baidu.com/item/%E6%B3%A2%E9%9F%B3767-400ER/5934789 波音767-400ER]</ref> == Апаттар == {| class="wikitable" ! Уақыты ! Борт нөмірі / Рейс ! Апат орны ! Құрбандар ! Қысқаша сипаттама |- | 23.07.1983 | Air Canada Flight 143 (C‑GAUN) | {{Байрақ|Канада}} [[Гимли]] маңында | 0/69 | Отын таусылып, пилоттар «Гимли глайдері» деп аталатын апатты қону жасады; ешкім қаза таппады. |- | 26.05.1991 | Lauda Air Flight 004 | {{Байрақ|Тайланд}} [[Фу Тоэй ұлттық саябағы]]нда | 223/223 | Сол жақ қозғалтқыштың реверсі ауада ашылып, ұшақ құлады. |- | 23.11.1996 | Ethiopian Airlines Flight 961 (ET‑AIZ) | {{Байрақ|Коморлар}} аралдарында | 125/175 | Ұшақты ұрлап, жанармай таусылып суға қонды; 50 адам аман қалды. |- | 11.09.2001 | American Airlines Flight 11 (767‑223ER) | {{Байрақ|АҚШ}} Нью‑Йорк, WTC | 92/92 | Террористік әрекетпен сол башняға соғылды. |- | 11.09.2001 | United Airlines Flight 175 (767‑222) | {{Байрақ|АҚШ}} Нью‑Йорк, WTC | 65/65 | Террористік әрекетпен оң башняға соғылды. |- | 15.04.2002 | Air China Flight 129 | {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} [[Пусан]] | 129/166 | Қону кезінде қателік; жолаушылар көп қаза тапты. |- | 31.10.1999 | EgyptAir Flight 990 (SU‑GAP) | {{Байрақ|АҚШ}} ‹Нантакет› маңы | 217/217 | Ұшақ суға құлап кетті; пилоттың әрекеті себеп болды делінеді. |- | 01.11.2011 | LOT Polish Airlines Flight 16 | {{Байрақ|Польша}} [[Варшава]] | 0/231 | Шассиды шығармастан қауіпсіз түрде қонды. |- | 23.09.2019 | Atlas Air Flight 3591 (N1217A) | {{Байрақ|АҚШ}} [[Техас]] | 3/3 | Жүк рейсі; ұшақ құлады, экипаж қаза тапты. |- | 14.07.2011 | N185DN | {{Байрақ|АҚШ}} [[Бостон]] | 0/214 | Рулежде басқа ұшақпен соқтығысу; ауыр зақым. |- | 20.06.2012 | JA610A | {{Байрақ|Жапония}} [[Токио]] | 0/193 | Қону кезінде шасси зақымданды. |- | 16.04.2013 | XA‑TOJ | {{Байрақ|Испания}} [[Мадрид]] | 0/163 | Қате есеппен ұшу; ұшақ салон герметикалығын жоғалтты. |- | 29.10.2015 | N251MY | {{Байрақ|АҚШ}} [[Форт‑Лодердейл]] | 0/101 | Қозғалтқыш өртенді рулежде. |- | 28.10.2016 | N345AN | {{Байрақ|АҚШ}} [[Чикаго]] | 0/161 | Қозғалтқыш жанып кетті; құрылғы істен шықты. |- | 21.12.2016 | VQ‑BSY | {{Байрақ|Ресей}} [[Екатеринбург]] | 0/345 | Ұшу тоқтатылған, айтарлықтай зақым. |- | 25.09.2019 | VP‑BUV | {{Байрақ|Ресей}} [[Барнаул]] | 0/344 | Шасси зақымдалды қонуда. |- | 28.08.2020 | N423AX | {{Байрақ|Румыния}} [[Бухарест]] | 0/— | Сол жақ шассиде ақау; қону. |- | 17.06.2021 | VP‑BMC | {{Байрақ|Ресей}} [[Симферополь]] | 0/284 | Рулежде шассиден шығып кетті. |- | 08.05.2024 | (Жүк) | {{Байрақ|Түркия}} [[Стамбул]] | 0/— | Қону кезінде шассисі үспа, жабдықтармен ауыр инцидент. |- | 27.08.2025 | Air Astana KC641 | {{Байрақ|Қазақстан}} [[Алматы]] | 0/205 | Техникалық ақау, қайта базаға оралды. |- |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} d9iy3zw11tosag31s3cfufw1y2edw7a 3576342 3576340 2026-04-03T20:40:45Z Kasymov 10777 «[[Санат:Boeing ұшақтары|Boeing ұшақтары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3576342 wikitext text/x-wiki {{Ұшу аппараты |атауы = Boeing 767 |типі = Кең фюзеляжды реактивті жолаушылар ұшағы |өндірушісі = [[Boeing]] |мемлекеті = {{USA}} |суреті =EI-KEA of Air Astana 2023-09-13.jpg |қолтаңба = [[Air Astana]] әуе компаниясының Boeing 767 ұшағы (2023) |жобалаушысы = [[Boeing]] |бас конструкторы = |алғашқы ұшуы = 1981 жылы 26 қыркүйек |эксплуатация басталуы = 1982 жылы 8 қыркүйек |эксплуатация аяқталуы = |статусы = қолданыста |негізгі эксплуатанты = [[Air China]]<br />[[Air Astana]]<br />[[DHL]]<br />[[KLM]] |басқа эксплуатанттары = |өндіріс жылдары = 1981—қазіргі уақыт |шығарылған бірліктері = 1316 (2025 жылғы ақпан)<ref name="B767">{{cite web |url = https://simpleflying.com/boeing-5-reasons-build-767/ |title = Boeing компаниясының 767 ұшағын құрастыру туралы шешім қабылдауының 5 себебі |website = simpleflying.com |access-date = 8.02.2025 }}</ref> |жобалау құны = |бірлігінің құны = |базалық моделі = Boeing 767-200 |бөлек мақалалары бар нұсқалар = [[Boeing 767-300]]<br />[[Boeing 767-300ER]]<br />[[Boeing 767-400ER]]<br />[[Boeing 767F]] |ортаққордағы санаты = Boeing 767 }} '''Boeing 767''' — бұл [[АҚШ]]-тағы [[Boeing]] компаниясы шығарған орта және ұзақ қашықтыққа арналған кең денелі жолаушылар ұшағы. Ол [[1978 жыл]]ы алғашқы рет ұшырылып, нарыққа [[1982 жыл]]ы шыққан. Boeing 767 – бұл компанияның [[1970 жыл|1970-ші жыл]]дардағы дамып келе жатқан авиация нарығына арналған ірі жобасы болды. Оның басты мақсаты – экономикалық тиімді, орта және ұзақ қашықтыққа ұшуға арналған ұшақты жасау еді. == Тарихы == Boeing 767 ұшағы ұшақ жасаушы тарихында маңызды ұшақ болды. 40 жыл бұрын пайдалануға берілген ол екі қозғалтқышты реактивті ұшақтарға трансатлантикалық бағыттарды ашты - сол кездегі маңызды жаңалық. Бұл Boeing компаниясының ең көп сатылатын кең фюзеляжды ұшағы болмауы мүмкін (бұл атаққа [[Boeing 777]] ие), бірақ ол өндіріс желісінде ұзақ уақыт бойы қолданылып келді және бірнеше нұсқаларын көрді. Тиімдірек қос жолақты ұшақтар қазір мұраны иеленіп, жалғастыруда, бірақ Boeing 767 өндірісте қалады және әлі де жүк және логистика саласында танымал таңдау болып табылады.<ref name="RAOB767">{{cite web |url = https://simpleflying.com/the-rise-and-fall-of-the-boeing-767/ |title = Boeing 767 ұшағының дамуы мен құлдырауы |website = simpleflying.com |access-date = 25.8.2022 }}</ref> [[Сурет:Emirates SkyCargo (Atlas Air) Boeing 747-47UF-SCD N408MC (22227643671).jpg|нобай|276px|[[Emirates SkyCargo]] әуе компаниясының [[Boeing 747|Boeing 747-47UF]] ұшағы]] [[Boeing]] компаниясы [[Boeing 747]] ұшағын [[1970 жыл]]ы (Pan Am компаниясымен бірге пайдалануға берілген кезде) ұшырды, бұл әуе компанияларының [[Boeing 707]] ұшағынан екі есе үлкен ұшаққа деген ұмтылысынан туындады. [[Boeing 747]] ұшу экономикасын бірнеше жолмен өзгертті. Сондай-ақ, ол кең фюзеляжды - екі жолаушылар өтетін орынға жететіндей кең ұшақ тұжырымдамасын енгізді.<ref name="RAOB767">{{cite web |url = https://simpleflying.com/the-rise-and-fall-of-the-boeing-767/ |title = Boeing 767 ұшағының дамуы мен құлдырауы |website = simpleflying.com |access-date = 25.8.2022 }}</ref> Кең фюзеляжды ұшақ концепциясы танымал болды, және [[Boeing]] көп ұзамай оны кішірек сыйымдылықтағы ұшақта қайталауды ойластырды. Бастапқыда 7X7 деп аталған бұл жоба алдымен қысқа қашықтыққа ұшу және қонуға арналған екі жолақты ұшақты және екі немесе үш қозғалтқышты қарастырды.<ref name="RAOB767">{{cite web |url = https://simpleflying.com/the-rise-and-fall-of-the-boeing-767/ |title = Boeing 767 ұшағының дамуы мен құлдырауы |website = simpleflying.com |access-date = 25.8.2022 }}</ref> Дегенмен, бұл тұжырымдама әуе компаниялары арасында онша танымал болмады. [[1976 жыл]]ға қарай Boeing дизайнын ұзынырақ, трансконтиненттік қашықтықтағы кең фюзеляжды қос фюзеляжды ұшаққа ауыстырды. Бұған Airbus және [[Airbus A300|A300]] әсер еткен болуы мүмкін. Жаңа еуропалық өндіруші өзінің алғашқы ұшағын [[1972 жыл]]ы шығарды (1974 жылы [[Air France]]-пен бірге қызметке кірді). Бұл алғашқы қос қозғалтқышты кең фюзеляжды ұшақ болды, сондықтан Boeing сол нарықта бәсекелесуге мәжбүр болды.<ref name="RAOB767">{{cite web |url = https://simpleflying.com/the-rise-and-fall-of-the-boeing-767/ |title = Boeing 767 ұшағының дамуы мен құлдырауы |website = simpleflying.com |access-date = 25.8.2022 }}</ref> Boeing 767 жобасы ресми түрде [[1978 жыл]]ы United Airlines компаниясынан 30 ұшаққа тапсырыс алумен іске қосылды. Көп ұзамай American Airlines және Delta Air Lines компанияларынан тапсырыстар түсті. Эверетттегі Boeing зауыты өндірісті басқару үшін кеңейтілді.<ref name="RAOB767">{{cite web |url = https://simpleflying.com/the-rise-and-fall-of-the-boeing-767/ |title = Boeing 767 ұшағының дамуы мен құлдырауы |website = simpleflying.com |access-date = 25.8.2022 }}</ref> Boeing компаниясы [[Boeing 757]] ұшағын жобалау мен өндіруді Boeing 767 ұшағынан кейін көп ұзамай бастады, нәтижесінде екі жобаның ортақ жақтары көп болды. Екі ұшақтың ішкі дизайнының, кабинасының және авионикасының көп бөлігі ұқсас болды. Бұл авиакомпанияларға да ортақтық табуға көмектесті. [[Boeing 757]] де сол қанат дизайнын мұра етті, сәл кішірек. Кейінірек [[Airbus]] компаниясы да [[Airbus A330]] және [[Airbus A340]] ұшақтарымен солай істеді (және одан әрі дамыды).<ref name="RAOB767">{{cite web |url = https://simpleflying.com/the-rise-and-fall-of-the-boeing-767/ |title = Boeing 767 ұшағының дамуы мен құлдырауы |website = simpleflying.com |access-date = 25.8.2022 }}</ref> [[Сурет:Boeing 767 Everett, Washington production view.jpg|нобай|276px|Boeing 767 ұшағының құрылысы]] [[Boeing 757]] және [[Boeing 767]] екеуі де отын тиімділігін ескере отырып жасалған. Бұл бүгінде айқын көрінуі мүмкін, себебі тиімділікті арттыру жаңа ұшақ конструкцияларында жетекші мотиватор болып табылады. Бірақ бұл жаңа егіздерді сол кездегі бәсекелестерден ерекшелендірді. Бұған дейін сыйымдылық пен реактивтік өнімділік маңыздырақ болды. Boeing 767 алдыңғы ұшақтармен салыстырғанда пайдалану шығындарын 20%-дан 30%-ға дейін үнемдеуді мақсат етті.<ref name="RAOB767">{{cite web |url = https://simpleflying.com/the-rise-and-fall-of-the-boeing-767/ |title = Boeing 767 ұшағының дамуы мен құлдырауы |website = simpleflying.com |access-date = 25.8.2022 }}</ref> Алты ұшақпен он айлық сынақ бағдарламасынан кейін алғашқы Boeing 767 ұшағы [[1982 жыл]]дың [[қыркүйек|қыркүйегінде]] United Airlines әуе компаниясымен бірге пайдалануға берілді. Boeing 767 бастапқыда үш түрлі нұсқамен ұсынылды. Кішірек Boeing 767-100 құрылысқа дейін алынып тасталды, [[Boeing 757]] ұқсас қуаттылықты ұсынды. Ал үш қозғалтқышты нұсқа, Boeing 767MR/LR, қос қозғалтқыштың жұмысына көбірек назар аудару үшін алынып тасталды. Сондықтан [[Boeing 767-200]] ұшыру кезінде ұсынылған жалғыз нұсқа болды.<ref name="RAOB767">{{cite web |url = https://simpleflying.com/the-rise-and-fall-of-the-boeing-767/ |title = Boeing 767 ұшағының дамуы мен құлдырауы |website = simpleflying.com |access-date = 25.8.2022 }}</ref> [[Boeing 767-200]]-ші жылдардың басындағы ұшақтардың кабинасында тағы бір айырмашылық болды. [[Boeing 757]] және [[Boeing 767]] ұшақтары Boeing компаниясының екі адамдық кабинамен жасалған алғашқы кең фюзеляжды ұшақтары болды. [[Airbus A300]] (алғашқы кең фюзеляжды егіз ұшақ ретінде) да үш адамдық кабинаға ие болды. Бұл әуе компанияларының бірнеше алаңдаушылығын тудырды, экипаж үш немесе одан да көп адамға үйреніп қалған. United Airlines бастапқыда үш адамдық кабинасы бар Boeing 767 нұсқасын сұрады, бірақ [[АҚШ]]-та қауіпсіз деп танылғаннан кейін екі нұсқаны қабылдады. Алайда, Ansett Australia үш адамдық кабинаға арналған сұранысты қанағаттандырды (негізінен ұшқыштар одағының талаптарына байланысты) және осылайша конфигурацияланған алғашқы Boeing 767 ұшақтарын алған жалғыз әуе компаниясы болды.<ref name="RAOB767">{{cite web |url = https://simpleflying.com/the-rise-and-fall-of-the-boeing-767/ |title = Boeing 767 ұшағының дамуы мен құлдырауы |website = simpleflying.com |access-date = 25.8.2022 }}</ref> [[1970 жыл|1970]] және [[1980 жыл]]дар қос қозғалтқышты пайдаланудың әлі де алғашқы кезеңі болды. Талқыланғандай, бұл Boeing компаниясының алғашқы қос қозғалтқышты кең фюзеляжды ұшағы болды. Әзірлеу кезінде күмәндар туындады, сол кезде қос шектеулерді айналып өту үшін [[Boeing 767MR]] үш қозғалтқышты балама ретінде ұсынылды. [[Airbus]] әуе компанияларына көбірек мүмкіндіктер беру үшін бірлескен [[Airbus A330]]/[[Airbus A340]] қос және квадроциклді нұсқаларын жасады. Іске қосылған кезде Boeing 767 ұшағының бағытын өзгерту әуежайынан 90 минуттан аспайтын қашықтықта ұшумен шектелді. Бұл егіз ұшақтардың Атлант мұхиты арқылы (және, әрине, басқа жерлерде де) коммерциялық бағыттарды пайдалануына кедергі келтірді. ETOPS ережелері мұны [[1980 жыл]]дардың ортасынан бастап өзгертті.<ref name="RAOB767">{{cite web |url = https://simpleflying.com/the-rise-and-fall-of-the-boeing-767/ |title = Boeing 767 ұшағының дамуы мен құлдырауы |website = simpleflying.com |access-date = 25.8.2022 }}</ref> Бірнеше нұсқаны қарастырғаннан кейін, Boeing 767 ұшағы бүгінгі күнге дейін жолаушылар мен жүк тасымалдайтын конфигурацияларда өндірісте. Түпнұсқа [[Boeing 767-200]] ұшағы алғаш рет бірінші жылы [[Boeing 767-200ER]] кеңейтілген ұшу қашықтығы нұсқасымен жаңартылды. Бұл фюзеляждың сол қалпында қалды, бірақ пайдалы жүктемені және қосымша отын сыйымдылығын арттырды. Оның ұшу қашықтығы [[Boeing 767-200]] ұшақтарындағы 3900 теңіз милінен (7200 шақырым) 6385 теңіз миліне (11 825 шақырым) дейін ұлғайтылды. [[Boeing 767-200ER]] [[АҚШ]] әуе компанияларында ғана емес, сонымен қатар халықаралық деңгейде де танымал болды. Ethiopian Airlines алғашқы тапсырысты [[1982 жыл]]ы берді, ал бұл түрі [[1984 жыл]]ы El Al әуе компаниясымен қызмет көрсетуге кірісті.<ref name="RAOB767">{{cite web |url = https://simpleflying.com/the-rise-and-fall-of-the-boeing-767/ |title = Boeing 767 ұшағының дамуы мен құлдырауы |website = simpleflying.com |access-date = 25.8.2022 }}</ref> [[1986 жыл]]ы [[Japan Airlines]] созылған [[Boeing 767-300]] ұшағының алғашқы тұтынушысы болды. Бұл фюзеляжды алты метрден сәл астамға ұзартты және сыйымдылығын 245-тен 290-ға дейін арттырды (дегенмен, екі класты әдеттегі сыйымдылық 214-ке қарсы 261 болды). [[Сурет:Commandes et livraisons du Boeing 767 depuis 1978.svg|нобай|276px|Жыл сайынғы Boeing 767 ұшағына тапсырыс берген сандар]] Boeing сонымен қатар [[1988 жыл]]ы American Airlines-пен бірге қызмет көрсете бастаған [[Boeing 767-300ER]] ұшағын ұсынды. Кеңейтілген ETOPS енді орнатылды, ал созылған [[Boeing 767-300]] [[АҚШ]] және халықаралық әуе компанияларында танымал болды, ең көп сатылатын нұсқаға айналды. [[Boeing 767-300]] [[1995 жыл]]ы UPS-пен бірге қызмет көрсете бастаған типтің алғашқы жүк нұсқасының негізін қалады. [[Boeing 767-300F]] жүкке кіру есігін қосты және шасси мен қанат құрылымын нығайтты. Көптеген ұшақтар жолаушыларға қызмет көрсеткеннен кейін жүк тасымалдауға ауыстырылды. [[Сурет:AA landing (11346776566).jpg|нобай|276px|[[American Airlines]] әуе компаниясының [[Boeing 767-300ER]] ұшағы]] American Airlines [[2020 жыл]]ы зейнетке шыққанға дейін [[Boeing 767-300ER]] ұшағын пайдаланды. [[Сурет:Jet airliner's tire arrangement(6models).PNG|нобай|276px|Boeing 767 ұшағының басқа ұшақтардан ұзындығы]] Соңғы Boeing 767 нұсқасы [[Boeing 767-400ER]]-ге одан әрі кеңейту болды. Бұл негізінен Delta Air Lines компаниясының [[Lockheed L-1011 TriStar]] ұшағын ауыстыруға деген ұмтылысын қанағаттандыру үшін жасалды. Continental Airlines сонымен қатар оның [[McDonnell Douglas DC-10]] ұшақтарын ауыстыруға қызығушылық танытты және [[2000 жыл]]дың [[қыркүйек|қыркүйегінде]] бастапқы тұтынушы болды. [[Boeing 767-400ER]] ұшағымен жолаушылар сыйымдылығы 296-ға дейін арттырылды (әдеттегі екі класты сыйымдылық ретінде, максималды шығу шегі ретінде 375 орын болуы мүмкін). Дегенмен, ұшу қашықтығы [[Boeing 767-200ER]] және [[Boeing 767-300ER]] ұшақтарынан сәл төмен болды, бірақ сыйымдылығы жоғарырақ болды.<ref name="RAOB767">{{cite web |url = https://simpleflying.com/the-rise-and-fall-of-the-boeing-767/ |title = Boeing 767 ұшағының дамуы мен құлдырауы |website = simpleflying.com |access-date = 25.8.2022 }}</ref> == Нұсқалары == === Boeing 767-200 === [[Сурет:Boeing 767-222, Kam Air AN1355824.jpg|нобай|276px|[[Kam Air]] әуе компаниясының [[Boeing 767-200|Boeing 767-222 ұшағы]]]] [[Boeing 767-200]] бастапқы үлгі болды және [[1982 жыл]]ы United Airlines компаниясымен қызметке кірді. Бұл типті негізінен [[АҚШ]]-тың негізгі тасымалдаушылары Лос-Анджелес пен Вашингтон сияқты ірі хаб орталықтары арасындағы ішкі бағыттар үшін пайдаланды. [[Boeing 767-200]] трансатлантикалық ETOPS рейстерінде пайдаланылған алғашқы ұшақ болды, ол [[1985 жыл]]дың [[1 ақпан]]ында TWA-дан бастап 90 минуттық бұрылу ережелері бойынша қолданылды. Бұл нұсқаның жеткізілімдері барлығы 128 ұшақ болды. [[2015 жыл]]дың [[шілде]]сіндегі жағдай бойынша модельдің 49 жолаушылар мен жүк тасымалдаушылары коммерциялық қызметте болды. Бұл типтің бәсекелестерінің қатарында [[Airbus A300]] және [[Airbus A310]] болды. [[Boeing 767-200]] [[1980 жыл]]дардың соңында кеңейтілген қашықтықтағы [[Boeing 767-200ER]] ұшақтарымен ауыстырылғандықтан өндірісті тоқтатты. Кейбір [[Boeing 767-200]] ұшақтары кейіннен кеңейтілген қашықтықтағы спецификацияға жаңартылды. [[1998 жыл]]ы Boeing жүк тасымалдауға арналған [[Boeing 767-200]] ұшақтарын [[Boeing 767-200SF]] (Арнайы жүк тасымалдаушы) сипаттамасына сәйкес түрлендіруді ұсына бастады, ал Israel Aerospace Industries компаниясы [[2005 жыл]]дан бастап жүк тасымалдауға арналған түрлендірулерді жүзеге асыруға лицензия алған. Түрлендіру процесі бүйірлік жүк есігін орнатуды, негізгі палубаның еденін нығайтуды және жүк тасымалын бақылау және қауіпсіздік жабдықтарын қосуды қамтиды. [[Boring 767-200SF]] Douglas DC-8 жүк тасымалдаушыларын ауыстыру ретінде орналастырылған.<ref name="B767SR">{{cite web |url = https://www.skytamer.com/Boeing_767-200.html |title = Boeing 767 сериясына шолу |website = skyteamer.com |access-date = 2011 }}</ref> {| class="wikitable" |- !Экипаж саны!!Жолаушылар саны!!Ұзындығы!!Қанат құлашы!!Максималды ұшу қашықтығы |- | 2 || 216 || 48,5 м || 47,6 м || 5 990 км |- |} === Boeing 767-200ER === [[Сурет:Air China Boeing 767-2J6ER; B-2555@HKG, November 1996 AVW (5553199638).jpg|нобай|276px|[[Air China]] әуе компаниясының [[Boeing 767-200ER]] ұшағы]] [[Boeing 767-200ER]] – [[Boeing 767-200]] базалық моделінің кеңейтілген қашықтыққа арналған нұсқасы болып табылады. Ол [[1984 жыл]]ы алғаш рет ұшып, коммерциялық қызметке [[1984 жыл]]дың соңында [[United Airlines]] компаниясында кірді. Бұл нұсқа [[АҚШ]] ішіндегі ұзақ қашықтықтағы рейстер мен халықаралық трансатлантикалық бағыттар үшін жасалды. [[Boeing 767-200ER]] ETOPS стандартын қолдайтын алғашқы Boeing ұшақтарының бірі болды. Алғашқы ETOPS рейсі [[1985 жыл]]дың [[1 ақпан]]ында [[TWA]] компаниясы арқылы орындалды, бұл кезде 90 минуттық бұрылу ережесі бойынша ұшақ қауіпсіздік талаптарына сай болды. [[Boeing 767-200ER]] ұшағы [[Boeing 767-200]] базалық моделінен отын сыйымдылығы мен қосымша жүйелері арқылы ерекшеленеді. Оның максималды ұшу қашықтығы шамамен 7 400 км, жолаушы сыйымдылығы – стандартты екі класты конфигурацияда 216 адам. Ұшақ екі қозғалтқышпен жабдықталған және негізгі қозғалтқыштар ретінде [[Pratt & Whitney]], [[General Electric]] немесе [[Rolls-Royce]] компанияларының турбовентиляторлық қозғалтқыштары қолданылады. [[Boeing 767-200ER]] жеткізілімдері бойынша барлығы 69 ұшақ өндірілді. [[2015 жыл]]дың [[шілде]] айындағы жағдай бойынша, кейбір жолаушылар мен жүк тасымалдаушылары коммерциялық рейстерде әлі де қызмет атқарды. [[Boeing 767-200ER]] бәсекелестері қатарында [[Airbus A300]] және [[Airbus A310]] болды. Ұшақтың өндірісі [[1980 жыл]]дардың соңында кейінірек шыққан [[Boeing 767-300ER]] нұсқаларына ауыстырылды. Кейбір [[Boeing 767-200ER]] ұшақтары кейіннен жүк тасымалдауға бейімделіп, [[Boeing 767-200SF]] (Special Freighter – Арнайы жүк тасымалдаушы) ретінде қайта түрлендірілді. Жүкқа арналған түрлендіру процесі [[1998 жыл]]дан бастап ұсынылып, [[Israel Aerospace Industries]] компаниясы [[2005 жыл]]дан бастап лицензиялық түрлендіру жұмыстарын жүзеге асырды. Бұл түрлендіруде бүйірлік жүк есігін орнату, негізгі палубаның еденін нығайту және жүк тасымалын бақылау мен қауіпсіздік жабдықтарын қосу қарастырылды. [[Boeing 767-200SF]] Douglas DC-8 сияқты ескі жүк ұшақтарын алмастыру үшін қолданылды. Қорытындылай келе, [[Boeing 767-200ER]] – ұзақ қашықтықтағы рейстерге арналған сенімді, экономикалық тиімді және ETOPS стандартына сай келетін маңызды ұшақ болды. Ол әлі күнге дейін кейбір авиакомпанияларда жолаушылар мен жүк тасымалдау үшін пайдаланылады.<ref>Boeing 767-200ER туралы ақпарат</ref> {| class="wikitable" |- !Экипаж саны!!Жолаушылар саны!!Ұзындығы!!Қанат құлашы!!Максималды ұшу қашықтығы |- | 2 || 216 || 48,5 м || 47,6 м || 5 990 км |- |} === Boeing 767-200F === [[Сурет:Tampa Cargo Boeing 767-200; N769QT@UIO;24.06.2008 516ax (4320724638).jpg|нобай|276px|[[Tampa Cargo]] әуе компаниясының [[Boeing 767-200F]] ұшағы]] [[Boeing 767-200F]] – [[Boeing 767-200]] базалық моделінің жүк тасымалдауға арналған нұсқасы. Ол [[1995 жыл]]ы алғаш рет ұшып, коммерциялық қызметке [[1995 жыл]]дан бастап [[FedEx]] және басқа логистикалық компанияларда кірді. Бұл ұшақ негізгі палубаны жүкпен толтыруға арналған және бүйірлік жүк есігімен жабдықталған. [[Boeing 767-200F]] ұшағы [[Boeing 767-200]] моделінен негізгі жүйелерін сақтай отырып, жүк тасымалы үшін модификацияланған. Жүк сыйымдылығы шамамен 18,2 тонна, ұшу қашықтығы – 6 025 км. Ұшақ екі қозғалтқышпен жабдықталған, қозғалтқыштар ретінде [[Pratt & Whitney]], [[General Electric]] немесе [[Rolls-Royce]] турбовентиляторлық қозғалтқыштары қолданылады. [[Boeing 767-200F]] жеткізілімдері бойынша барлығы 72 ұшақ өндірілді және ол әлі күнге дейін көптеген логистикалық және пошта тасымалдау компанияларының флотында пайдаланылады. Бұл ұшақ Douglas DC-8 және Boeing 707 сияқты ескі жүк тасымалдаушыларын алмастыру үшін жобаланған. {| class="wikitable" |- !Экипаж саны!!Жүк сыйымдылығы!!Ұзындығы!!Қанат құлашы!!Максималды ұшу қашықтығы |- | 2 || 18,2 тонна || 48,5 м || 47,6 м || 6 025 км |- |} <ref>Boeing 767-200F туралы ақпарат</ref> === Boeing 767-300 === [[Сурет:HONG KONG KAI TAK FEB 1998 AIR CHINA BOEING 767 B-2560 (8672077057).jpg|нобай|276px|[[Air China]] әуе компаниясының [[Boeing 767-300]] ұшағы]] [[Boeing 767-300]] – [[Boeing 767-200]] базалық моделінің ұзын денелі нұсқасы болып табылады. Ол [[1986 жыл]]ы алғаш рет ұшып, коммерциялық қызметке [[1986 жыл]]дың соңында [[United Airlines]] компаниясында кірді. Бұл нұсқа [[АҚШ]] ішіндегі орта және ұзақ қашықтықтағы рейстерге арналған, сондай-ақ халықаралық бағыттарда да кеңінен пайдаланылды. [[Boeing 767-300]] ұшағы [[Boeing 767-200]] базалық моделінен ұзындығы бойынша ұзартылған және жолаушылар сыйымдылығы арттырылған. Стандартты екі класты конфигурацияда жолаушылар саны 269 адамды құрайды. Ұшақ екі қозғалтқышпен жабдықталған және негізгі қозғалтқыштар ретінде [[Pratt & Whitney]], [[General Electric]] немесе [[Rolls-Royce]] компанияларының турбовентиляторлық қозғалтқыштары қолданылады. [[Boeing 767-300]] коммерциялық жеткізілімдері бойынша барлығы 104 ұшақ өндірілді. Бұл нұсқа әлі күнге дейін кейбір авиакомпаниялардың флотында қызмет атқаруда, әсіресе қысқа және орта қашықтықтағы халықаралық рейстерде. [[Boeing 767-300]] бәсекелестері қатарында [[Airbus A310]] және [[McDonnell Douglas DC-10]] болды. Ұшақтың дизайны мен аэродинамикасы оны сенімді және экономикалық тиімді етіп жасады. {| class="wikitable" |- !Экипаж саны!!Жолаушылар саны!!Ұзындығы!!Қанат құлашы!!Максималды ұшу қашықтығы |- | 2 || 269 || 54,9 м || 47,6 м || 6 030 км |- |} <ref>Boeing 767-300 туралы ақпарат</ref> === Boeing 767-300F === [[Сурет:JAL B767-300F(JA631J) (3758087188).jpg|нобай|276px|[[JAL Cargo]] әуе компаниясының [[Boeing 767-300F]] ұшағы]] [[Boeing 767-300F]] – [[Boeing 767-300]] базалық моделінің жүк тасымалдауға арналған нұсқасы. Ол [[1995 жыл]]ы алғаш рет ұшып, коммерциялық қызметке [[1995 жыл]]дан бастап [[UPS]] және [[FedEx]] сияқты логистикалық компанияларда енгізілді. Ұшақ негізгі палубаны толық жүкке арналған, бүйірлік жүк есігімен жабдықталған. [[Boeing 767-300F]] ұшағы [[Boeing 767-300]] моделінен отын сыйымдылығы мен жүйелерін сақтай отырып, жүк тасымалы үшін модификацияланған. Жүк сыйымдылығы шамамен 58,9 тонна, максималды ұшу қашықтығы – 6 025 км. Ұшақ екі қозғалтқышпен жабдықталған, қозғалтқыштар ретінде [[Pratt & Whitney]], [[General Electric]] немесе [[Rolls-Royce]] турбовентиляторлық қозғалтқыштары қолданылады. [[Boeing 767-300F]] коммерциялық жеткізілімдері бойынша 198 ұшақ өндірілді және әлі күнге дейін логистикалық және пошта тасымалдау компанияларының флотында белсенді пайдаланылады. Бұл ұшақ [[Boeing 707]] және Douglas DC-8 сияқты ескі жүк тасымалдаушыларын алмастыру үшін жобаланған. {| class="wikitable" |- !Экипаж саны!!Жүк сыйымдылығы!!Ұзындығы!!Қанат құлашы!!Максималды ұшу қашықтығы |- | 2 || 58,9 тонна || 54,9 м || 47,6 м || 6 025 км |- |} <ref>Boeing 767-300F туралы ақпарат RES-1</ref> === Boeing 767-200BDSF === [[Сурет:Star Air OY-SRI.jpg|нобай|276px|[[Star Air]] әуе компаниясының [[Boeing 767-200BDSF]] жүк ұшағы]] [[Boeing 767-200BDSF]] – [[Boeing 767-200]] базалық моделінің жолаушылар ұшағын арнайы жүк тасымалдауға түрлендірген нұсқасы. BDSF (BeDek Special Freighter) түрлендіру бағдарламасы негізінен ескі жолаушылар ұшақтарын жүкке бейімдеуді көздейді. Түрлендіру жұмыстары [[Israel Aerospace Industries]] (IAI) компаниясы арқылы жүзеге асырылады. [[Boeing 767-200BDSF]] ұшағы бүйірлік үлкен жүк есігін орнатуды, негізгі палубаның еденін нығайту, жүк тасымалын бақылау және қауіпсіздік жабдықтарын қосуды қамтиды. Жүк сыйымдылығы шамамен 18,2 тонна, максималды ұшу қашықтығы – 6 025 км. Ұшақ екі қозғалтқышпен жабдықталған, қозғалтқыштар ретінде [[Pratt & Whitney]], [[General Electric]] немесе [[Rolls-Royce]] турбовентиляторлық қозғалтқыштары қолданылады. [[Boeing 767-200BDSF]] коммерциялық жеткізілімдері бойынша көптеген авиакомпаниялар флотында белсенді қызмет атқарады. Бұл нұсқа Boeing 767-200SF моделін жаңартылған түрі ретінде қарастыруға болады. {| class="wikitable" |- !Экипаж саны!!Жүк сыйымдылығы!!Ұзындығы!!Қанат құлашы!!Максималды ұшу қашықтығы |- | 2 || 18,2 тонна || 48,5 м || 47,6 м || 6 025 км |- |} <ref>[https://www.awstrans.com.cn/airline/m6.html 美国国际喷气机航空]</ref> === Boeing 767-400ER === [[Сурет:Continental Airlines Boeing 767-424ER, N66056@ZRH,22.08.2008-527cb - Flickr - Aero Icarus.jpg|нобай|276px|[[Continental Airlines]] әуе компаниясының [[Boeing 767-400ER]] ұшағы]] [[Boeing 767-400ER]] – [[Boeing 767]] сериясының ең ұзын және кеңейтілген қашықтыққа арналған нұсқасы. Ол [[1999 жыл]]ы алғаш рет ұшып, коммерциялық қызметке [[2000 жыл]]дан бастап [[Delta Air Lines]] және [[Continental Airlines]] сияқты авиакомпанияларда кірді. Бұл нұсқа ұзақ қашықтықтағы халықаралық рейстерге және ETOPS стандартын қолдайтын бағыттарға арналған. [[Boeing 767-400ER]] ұшағы [[Boeing 767-300ER]] моделінен ұзағырақ фюзеляжға және артқы стейбилизаторға ие. Стандартты үш класты конфигурацияда жолаушылар саны шамамен 245–304 адамды құрайды. Ұшақ екі қозғалтқышпен жабдықталған және қозғалтқыш ретінде [[General Electric CF6]], [[Pratt & Whitney PW4000]] немесе [[Rolls-Royce RB211]] турбовентиляторлық қозғалтқыштары қолданылады. [[Boeing 767-400ER]] жеткізілімдері бойынша барлығы 38 ұшақ өндірілді. Бұл ұшақ қазіргі кезде бірнеше авиакомпанияларда белсенді пайдаланылады, әсіресе ұзақ халықаралық рейстерде. {| class="wikitable" |- !Экипаж саны!!Жолаушылар саны!!Ұзындығы!!Қанат құлашы!!Максималды ұшу қашықтығы |- | 2 || 245–304 || 61,4 м || 51,9 м || 9 395 км |- |} <ref>[https://baike.baidu.com/item/%E6%B3%A2%E9%9F%B3767-400ER/5934789 波音767-400ER]</ref> == Апаттар == {| class="wikitable" ! Уақыты ! Борт нөмірі / Рейс ! Апат орны ! Құрбандар ! Қысқаша сипаттама |- | 23.07.1983 | Air Canada Flight 143 (C‑GAUN) | {{Байрақ|Канада}} [[Гимли]] маңында | 0/69 | Отын таусылып, пилоттар «Гимли глайдері» деп аталатын апатты қону жасады; ешкім қаза таппады. |- | 26.05.1991 | Lauda Air Flight 004 | {{Байрақ|Тайланд}} [[Фу Тоэй ұлттық саябағы]]нда | 223/223 | Сол жақ қозғалтқыштың реверсі ауада ашылып, ұшақ құлады. |- | 23.11.1996 | Ethiopian Airlines Flight 961 (ET‑AIZ) | {{Байрақ|Коморлар}} аралдарында | 125/175 | Ұшақты ұрлап, жанармай таусылып суға қонды; 50 адам аман қалды. |- | 11.09.2001 | American Airlines Flight 11 (767‑223ER) | {{Байрақ|АҚШ}} Нью‑Йорк, WTC | 92/92 | Террористік әрекетпен сол башняға соғылды. |- | 11.09.2001 | United Airlines Flight 175 (767‑222) | {{Байрақ|АҚШ}} Нью‑Йорк, WTC | 65/65 | Террористік әрекетпен оң башняға соғылды. |- | 15.04.2002 | Air China Flight 129 | {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} [[Пусан]] | 129/166 | Қону кезінде қателік; жолаушылар көп қаза тапты. |- | 31.10.1999 | EgyptAir Flight 990 (SU‑GAP) | {{Байрақ|АҚШ}} ‹Нантакет› маңы | 217/217 | Ұшақ суға құлап кетті; пилоттың әрекеті себеп болды делінеді. |- | 01.11.2011 | LOT Polish Airlines Flight 16 | {{Байрақ|Польша}} [[Варшава]] | 0/231 | Шассиды шығармастан қауіпсіз түрде қонды. |- | 23.09.2019 | Atlas Air Flight 3591 (N1217A) | {{Байрақ|АҚШ}} [[Техас]] | 3/3 | Жүк рейсі; ұшақ құлады, экипаж қаза тапты. |- | 14.07.2011 | N185DN | {{Байрақ|АҚШ}} [[Бостон]] | 0/214 | Рулежде басқа ұшақпен соқтығысу; ауыр зақым. |- | 20.06.2012 | JA610A | {{Байрақ|Жапония}} [[Токио]] | 0/193 | Қону кезінде шасси зақымданды. |- | 16.04.2013 | XA‑TOJ | {{Байрақ|Испания}} [[Мадрид]] | 0/163 | Қате есеппен ұшу; ұшақ салон герметикалығын жоғалтты. |- | 29.10.2015 | N251MY | {{Байрақ|АҚШ}} [[Форт‑Лодердейл]] | 0/101 | Қозғалтқыш өртенді рулежде. |- | 28.10.2016 | N345AN | {{Байрақ|АҚШ}} [[Чикаго]] | 0/161 | Қозғалтқыш жанып кетті; құрылғы істен шықты. |- | 21.12.2016 | VQ‑BSY | {{Байрақ|Ресей}} [[Екатеринбург]] | 0/345 | Ұшу тоқтатылған, айтарлықтай зақым. |- | 25.09.2019 | VP‑BUV | {{Байрақ|Ресей}} [[Барнаул]] | 0/344 | Шасси зақымдалды қонуда. |- | 28.08.2020 | N423AX | {{Байрақ|Румыния}} [[Бухарест]] | 0/— | Сол жақ шассиде ақау; қону. |- | 17.06.2021 | VP‑BMC | {{Байрақ|Ресей}} [[Симферополь]] | 0/284 | Рулежде шассиден шығып кетті. |- | 08.05.2024 | (Жүк) | {{Байрақ|Түркия}} [[Стамбул]] | 0/— | Қону кезінде шассисі үспа, жабдықтармен ауыр инцидент. |- | 27.08.2025 | Air Astana KC641 | {{Байрақ|Қазақстан}} [[Алматы]] | 0/205 | Техникалық ақау, қайта базаға оралды. |- |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Boeing ұшақтары]] 4jwvxeygish57qaatrik7w0oicpcjz5 3576344 3576342 2026-04-03T20:41:48Z Kasymov 10777 /* Тарихы */ 3576344 wikitext text/x-wiki {{Ұшу аппараты |атауы = Boeing 767 |типі = Кең фюзеляжды реактивті жолаушылар ұшағы |өндірушісі = [[Boeing]] |мемлекеті = {{USA}} |суреті =EI-KEA of Air Astana 2023-09-13.jpg |қолтаңба = [[Air Astana]] әуе компаниясының Boeing 767 ұшағы (2023) |жобалаушысы = [[Boeing]] |бас конструкторы = |алғашқы ұшуы = 1981 жылы 26 қыркүйек |эксплуатация басталуы = 1982 жылы 8 қыркүйек |эксплуатация аяқталуы = |статусы = қолданыста |негізгі эксплуатанты = [[Air China]]<br />[[Air Astana]]<br />[[DHL]]<br />[[KLM]] |басқа эксплуатанттары = |өндіріс жылдары = 1981—қазіргі уақыт |шығарылған бірліктері = 1316 (2025 жылғы ақпан)<ref name="B767">{{cite web |url = https://simpleflying.com/boeing-5-reasons-build-767/ |title = Boeing компаниясының 767 ұшағын құрастыру туралы шешім қабылдауының 5 себебі |website = simpleflying.com |access-date = 8.02.2025 }}</ref> |жобалау құны = |бірлігінің құны = |базалық моделі = Boeing 767-200 |бөлек мақалалары бар нұсқалар = [[Boeing 767-300]]<br />[[Boeing 767-300ER]]<br />[[Boeing 767-400ER]]<br />[[Boeing 767F]] |ортаққордағы санаты = Boeing 767 }} '''Boeing 767''' — бұл [[АҚШ]]-тағы [[Boeing]] компаниясы шығарған орта және ұзақ қашықтыққа арналған кең денелі жолаушылар ұшағы. Ол [[1978 жыл]]ы алғашқы рет ұшырылып, нарыққа [[1982 жыл]]ы шыққан. Boeing 767 – бұл компанияның [[1970 жыл|1970-ші жыл]]дардағы дамып келе жатқан авиация нарығына арналған ірі жобасы болды. Оның басты мақсаты – экономикалық тиімді, орта және ұзақ қашықтыққа ұшуға арналған ұшақты жасау еді. == Тарихы == Boeing 767 ұшағы ұшақ жасаушы тарихында маңызды ұшақ болды. 40 жыл бұрын пайдалануға берілген ол екі қозғалтқышты реактивті ұшақтарға трансатлантикалық бағыттарды ашты - сол кездегі маңызды жаңалық. Бұл Boeing компаниясының ең көп сатылатын кең фюзеляжды ұшағы болмауы мүмкін (бұл атаққа [[Boeing 777]] ие), бірақ ол өндіріс желісінде ұзақ уақыт бойы қолданылып келді және бірнеше нұсқаларын көрді. Тиімдірек қос жолақты ұшақтар қазір мұраны иеленіп, жалғастыруда, бірақ Boeing 767 өндірісте қалады және әлі де жүк және логистика саласында танымал таңдау болып табылады.<ref name="RAOB767">{{cite web |url = https://simpleflying.com/the-rise-and-fall-of-the-boeing-767/ |title = Boeing 767 ұшағының дамуы мен құлдырауы |website = simpleflying.com |access-date = 25.8.2022 }}</ref> [[Boeing]] компаниясы [[Boeing 747]] ұшағын [[1970 жыл]]ы (Pan Am компаниясымен бірге пайдалануға берілген кезде) ұшырды, бұл әуе компанияларының [[Boeing 707]] ұшағынан екі есе үлкен ұшаққа деген ұмтылысынан туындады. [[Boeing 747]] ұшу экономикасын бірнеше жолмен өзгертті. Сондай-ақ, ол кең фюзеляжды - екі жолаушылар өтетін орынға жететіндей кең ұшақ тұжырымдамасын енгізді.<ref name="RAOB767">{{cite web |url = https://simpleflying.com/the-rise-and-fall-of-the-boeing-767/ |title = Boeing 767 ұшағының дамуы мен құлдырауы |website = simpleflying.com |access-date = 25.8.2022 }}</ref> Кең фюзеляжды ұшақ концепциясы танымал болды, және [[Boeing]] көп ұзамай оны кішірек сыйымдылықтағы ұшақта қайталауды ойластырды. Бастапқыда 7X7 деп аталған бұл жоба алдымен қысқа қашықтыққа ұшу және қонуға арналған екі жолақты ұшақты және екі немесе үш қозғалтқышты қарастырды.<ref name="RAOB767">{{cite web |url = https://simpleflying.com/the-rise-and-fall-of-the-boeing-767/ |title = Boeing 767 ұшағының дамуы мен құлдырауы |website = simpleflying.com |access-date = 25.8.2022 }}</ref> Дегенмен, бұл тұжырымдама әуе компаниялары арасында онша танымал болмады. [[1976 жыл]]ға қарай Boeing дизайнын ұзынырақ, трансконтиненттік қашықтықтағы кең фюзеляжды қос фюзеляжды ұшаққа ауыстырды. Бұған Airbus және [[Airbus A300|A300]] әсер еткен болуы мүмкін. Жаңа еуропалық өндіруші өзінің алғашқы ұшағын [[1972 жыл]]ы шығарды (1974 жылы [[Air France]]-пен бірге қызметке кірді). Бұл алғашқы қос қозғалтқышты кең фюзеляжды ұшақ болды, сондықтан Boeing сол нарықта бәсекелесуге мәжбүр болды.<ref name="RAOB767">{{cite web |url = https://simpleflying.com/the-rise-and-fall-of-the-boeing-767/ |title = Boeing 767 ұшағының дамуы мен құлдырауы |website = simpleflying.com |access-date = 25.8.2022 }}</ref> Boeing 767 жобасы ресми түрде [[1978 жыл]]ы United Airlines компаниясынан 30 ұшаққа тапсырыс алумен іске қосылды. Көп ұзамай American Airlines және Delta Air Lines компанияларынан тапсырыстар түсті. Эверетттегі Boeing зауыты өндірісті басқару үшін кеңейтілді.<ref name="RAOB767">{{cite web |url = https://simpleflying.com/the-rise-and-fall-of-the-boeing-767/ |title = Boeing 767 ұшағының дамуы мен құлдырауы |website = simpleflying.com |access-date = 25.8.2022 }}</ref> Boeing компаниясы [[Boeing 757]] ұшағын жобалау мен өндіруді Boeing 767 ұшағынан кейін көп ұзамай бастады, нәтижесінде екі жобаның ортақ жақтары көп болды. Екі ұшақтың ішкі дизайнының, кабинасының және авионикасының көп бөлігі ұқсас болды. Бұл авиакомпанияларға да ортақтық табуға көмектесті. [[Boeing 757]] де сол қанат дизайнын мұра етті, сәл кішірек. Кейінірек [[Airbus]] компаниясы да [[Airbus A330]] және [[Airbus A340]] ұшақтарымен солай істеді (және одан әрі дамыды).<ref name="RAOB767">{{cite web |url = https://simpleflying.com/the-rise-and-fall-of-the-boeing-767/ |title = Boeing 767 ұшағының дамуы мен құлдырауы |website = simpleflying.com |access-date = 25.8.2022 }}</ref> [[Сурет:Boeing 767 Everett, Washington production view.jpg|нобай|276px|Boeing 767 ұшағының құрылысы]] [[Boeing 757]] және [[Boeing 767]] екеуі де отын тиімділігін ескере отырып жасалған. Бұл бүгінде айқын көрінуі мүмкін, себебі тиімділікті арттыру жаңа ұшақ конструкцияларында жетекші мотиватор болып табылады. Бірақ бұл жаңа егіздерді сол кездегі бәсекелестерден ерекшелендірді. Бұған дейін сыйымдылық пен реактивтік өнімділік маңыздырақ болды. Boeing 767 алдыңғы ұшақтармен салыстырғанда пайдалану шығындарын 20%-дан 30%-ға дейін үнемдеуді мақсат етті.<ref name="RAOB767">{{cite web |url = https://simpleflying.com/the-rise-and-fall-of-the-boeing-767/ |title = Boeing 767 ұшағының дамуы мен құлдырауы |website = simpleflying.com |access-date = 25.8.2022 }}</ref> Алты ұшақпен он айлық сынақ бағдарламасынан кейін алғашқы Boeing 767 ұшағы [[1982 жыл]]дың [[қыркүйек|қыркүйегінде]] United Airlines әуе компаниясымен бірге пайдалануға берілді. Boeing 767 бастапқыда үш түрлі нұсқамен ұсынылды. Кішірек Boeing 767-100 құрылысқа дейін алынып тасталды, [[Boeing 757]] ұқсас қуаттылықты ұсынды. Ал үш қозғалтқышты нұсқа, Boeing 767MR/LR, қос қозғалтқыштың жұмысына көбірек назар аудару үшін алынып тасталды. Сондықтан [[Boeing 767-200]] ұшыру кезінде ұсынылған жалғыз нұсқа болды.<ref name="RAOB767">{{cite web |url = https://simpleflying.com/the-rise-and-fall-of-the-boeing-767/ |title = Boeing 767 ұшағының дамуы мен құлдырауы |website = simpleflying.com |access-date = 25.8.2022 }}</ref> [[Boeing 767-200]]-ші жылдардың басындағы ұшақтардың кабинасында тағы бір айырмашылық болды. [[Boeing 757]] және [[Boeing 767]] ұшақтары Boeing компаниясының екі адамдық кабинамен жасалған алғашқы кең фюзеляжды ұшақтары болды. [[Airbus A300]] (алғашқы кең фюзеляжды егіз ұшақ ретінде) да үш адамдық кабинаға ие болды. Бұл әуе компанияларының бірнеше алаңдаушылығын тудырды, экипаж үш немесе одан да көп адамға үйреніп қалған. United Airlines бастапқыда үш адамдық кабинасы бар Boeing 767 нұсқасын сұрады, бірақ [[АҚШ]]-та қауіпсіз деп танылғаннан кейін екі нұсқаны қабылдады. Алайда, Ansett Australia үш адамдық кабинаға арналған сұранысты қанағаттандырды (негізінен ұшқыштар одағының талаптарына байланысты) және осылайша конфигурацияланған алғашқы Boeing 767 ұшақтарын алған жалғыз әуе компаниясы болды.<ref name="RAOB767">{{cite web |url = https://simpleflying.com/the-rise-and-fall-of-the-boeing-767/ |title = Boeing 767 ұшағының дамуы мен құлдырауы |website = simpleflying.com |access-date = 25.8.2022 }}</ref> [[1970 жыл|1970]] және [[1980 жыл]]дар қос қозғалтқышты пайдаланудың әлі де алғашқы кезеңі болды. Талқыланғандай, бұл Boeing компаниясының алғашқы қос қозғалтқышты кең фюзеляжды ұшағы болды. Әзірлеу кезінде күмәндар туындады, сол кезде қос шектеулерді айналып өту үшін [[Boeing 767MR]] үш қозғалтқышты балама ретінде ұсынылды. [[Airbus]] әуе компанияларына көбірек мүмкіндіктер беру үшін бірлескен [[Airbus A330]]/[[Airbus A340]] қос және квадроциклді нұсқаларын жасады. Іске қосылған кезде Boeing 767 ұшағының бағытын өзгерту әуежайынан 90 минуттан аспайтын қашықтықта ұшумен шектелді. Бұл егіз ұшақтардың Атлант мұхиты арқылы (және, әрине, басқа жерлерде де) коммерциялық бағыттарды пайдалануына кедергі келтірді. ETOPS ережелері мұны [[1980 жыл]]дардың ортасынан бастап өзгертті.<ref name="RAOB767">{{cite web |url = https://simpleflying.com/the-rise-and-fall-of-the-boeing-767/ |title = Boeing 767 ұшағының дамуы мен құлдырауы |website = simpleflying.com |access-date = 25.8.2022 }}</ref> Бірнеше нұсқаны қарастырғаннан кейін, Boeing 767 ұшағы бүгінгі күнге дейін жолаушылар мен жүк тасымалдайтын конфигурацияларда өндірісте. Түпнұсқа [[Boeing 767-200]] ұшағы алғаш рет бірінші жылы [[Boeing 767-200ER]] кеңейтілген ұшу қашықтығы нұсқасымен жаңартылды. Бұл фюзеляждың сол қалпында қалды, бірақ пайдалы жүктемені және қосымша отын сыйымдылығын арттырды. Оның ұшу қашықтығы [[Boeing 767-200]] ұшақтарындағы 3900 теңіз милінен (7200 шақырым) 6385 теңіз миліне (11 825 шақырым) дейін ұлғайтылды. [[Boeing 767-200ER]] [[АҚШ]] әуе компанияларында ғана емес, сонымен қатар халықаралық деңгейде де танымал болды. Ethiopian Airlines алғашқы тапсырысты [[1982 жыл]]ы берді, ал бұл түрі [[1984 жыл]]ы El Al әуе компаниясымен қызмет көрсетуге кірісті.<ref name="RAOB767">{{cite web |url = https://simpleflying.com/the-rise-and-fall-of-the-boeing-767/ |title = Boeing 767 ұшағының дамуы мен құлдырауы |website = simpleflying.com |access-date = 25.8.2022 }}</ref> [[1986 жыл]]ы [[Japan Airlines]] созылған [[Boeing 767-300]] ұшағының алғашқы тұтынушысы болды. Бұл фюзеляжды алты метрден сәл астамға ұзартты және сыйымдылығын 245-тен 290-ға дейін арттырды (дегенмен, екі класты әдеттегі сыйымдылық 214-ке қарсы 261 болды). [[Сурет:Commandes et livraisons du Boeing 767 depuis 1978.svg|нобай|276px|Жыл сайынғы Boeing 767 ұшағына тапсырыс берген сандар]] Boeing сонымен қатар [[1988 жыл]]ы American Airlines-пен бірге қызмет көрсете бастаған [[Boeing 767-300ER]] ұшағын ұсынды. Кеңейтілген ETOPS енді орнатылды, ал созылған [[Boeing 767-300]] [[АҚШ]] және халықаралық әуе компанияларында танымал болды, ең көп сатылатын нұсқаға айналды. [[Boeing 767-300]] [[1995 жыл]]ы UPS-пен бірге қызмет көрсете бастаған типтің алғашқы жүк нұсқасының негізін қалады. [[Boeing 767-300F]] жүкке кіру есігін қосты және шасси мен қанат құрылымын нығайтты. Көптеген ұшақтар жолаушыларға қызмет көрсеткеннен кейін жүк тасымалдауға ауыстырылды. [[Сурет:AA landing (11346776566).jpg|нобай|276px|[[American Airlines]] әуе компаниясының [[Boeing 767-300ER]] ұшағы]] American Airlines [[2020 жыл]]ы зейнетке шыққанға дейін [[Boeing 767-300ER]] ұшағын пайдаланды. [[Сурет:Jet airliner's tire arrangement(6models).PNG|нобай|276px|Boeing 767 ұшағының басқа ұшақтардан ұзындығы]] Соңғы Boeing 767 нұсқасы [[Boeing 767-400ER]]-ге одан әрі кеңейту болды. Бұл негізінен Delta Air Lines компаниясының [[Lockheed L-1011 TriStar]] ұшағын ауыстыруға деген ұмтылысын қанағаттандыру үшін жасалды. Continental Airlines сонымен қатар оның [[McDonnell Douglas DC-10]] ұшақтарын ауыстыруға қызығушылық танытты және [[2000 жыл]]дың [[қыркүйек|қыркүйегінде]] бастапқы тұтынушы болды. [[Boeing 767-400ER]] ұшағымен жолаушылар сыйымдылығы 296-ға дейін арттырылды (әдеттегі екі класты сыйымдылық ретінде, максималды шығу шегі ретінде 375 орын болуы мүмкін). Дегенмен, ұшу қашықтығы [[Boeing 767-200ER]] және [[Boeing 767-300ER]] ұшақтарынан сәл төмен болды, бірақ сыйымдылығы жоғарырақ болды.<ref name="RAOB767">{{cite web |url = https://simpleflying.com/the-rise-and-fall-of-the-boeing-767/ |title = Boeing 767 ұшағының дамуы мен құлдырауы |website = simpleflying.com |access-date = 25.8.2022 }}</ref> == Нұсқалары == === Boeing 767-200 === [[Сурет:Boeing 767-222, Kam Air AN1355824.jpg|нобай|276px|[[Kam Air]] әуе компаниясының [[Boeing 767-200|Boeing 767-222 ұшағы]]]] [[Boeing 767-200]] бастапқы үлгі болды және [[1982 жыл]]ы United Airlines компаниясымен қызметке кірді. Бұл типті негізінен [[АҚШ]]-тың негізгі тасымалдаушылары Лос-Анджелес пен Вашингтон сияқты ірі хаб орталықтары арасындағы ішкі бағыттар үшін пайдаланды. [[Boeing 767-200]] трансатлантикалық ETOPS рейстерінде пайдаланылған алғашқы ұшақ болды, ол [[1985 жыл]]дың [[1 ақпан]]ында TWA-дан бастап 90 минуттық бұрылу ережелері бойынша қолданылды. Бұл нұсқаның жеткізілімдері барлығы 128 ұшақ болды. [[2015 жыл]]дың [[шілде]]сіндегі жағдай бойынша модельдің 49 жолаушылар мен жүк тасымалдаушылары коммерциялық қызметте болды. Бұл типтің бәсекелестерінің қатарында [[Airbus A300]] және [[Airbus A310]] болды. [[Boeing 767-200]] [[1980 жыл]]дардың соңында кеңейтілген қашықтықтағы [[Boeing 767-200ER]] ұшақтарымен ауыстырылғандықтан өндірісті тоқтатты. Кейбір [[Boeing 767-200]] ұшақтары кейіннен кеңейтілген қашықтықтағы спецификацияға жаңартылды. [[1998 жыл]]ы Boeing жүк тасымалдауға арналған [[Boeing 767-200]] ұшақтарын [[Boeing 767-200SF]] (Арнайы жүк тасымалдаушы) сипаттамасына сәйкес түрлендіруді ұсына бастады, ал Israel Aerospace Industries компаниясы [[2005 жыл]]дан бастап жүк тасымалдауға арналған түрлендірулерді жүзеге асыруға лицензия алған. Түрлендіру процесі бүйірлік жүк есігін орнатуды, негізгі палубаның еденін нығайтуды және жүк тасымалын бақылау және қауіпсіздік жабдықтарын қосуды қамтиды. [[Boring 767-200SF]] Douglas DC-8 жүк тасымалдаушыларын ауыстыру ретінде орналастырылған.<ref name="B767SR">{{cite web |url = https://www.skytamer.com/Boeing_767-200.html |title = Boeing 767 сериясына шолу |website = skyteamer.com |access-date = 2011 }}</ref> {| class="wikitable" |- !Экипаж саны!!Жолаушылар саны!!Ұзындығы!!Қанат құлашы!!Максималды ұшу қашықтығы |- | 2 || 216 || 48,5 м || 47,6 м || 5 990 км |- |} === Boeing 767-200ER === [[Сурет:Air China Boeing 767-2J6ER; B-2555@HKG, November 1996 AVW (5553199638).jpg|нобай|276px|[[Air China]] әуе компаниясының [[Boeing 767-200ER]] ұшағы]] [[Boeing 767-200ER]] – [[Boeing 767-200]] базалық моделінің кеңейтілген қашықтыққа арналған нұсқасы болып табылады. Ол [[1984 жыл]]ы алғаш рет ұшып, коммерциялық қызметке [[1984 жыл]]дың соңында [[United Airlines]] компаниясында кірді. Бұл нұсқа [[АҚШ]] ішіндегі ұзақ қашықтықтағы рейстер мен халықаралық трансатлантикалық бағыттар үшін жасалды. [[Boeing 767-200ER]] ETOPS стандартын қолдайтын алғашқы Boeing ұшақтарының бірі болды. Алғашқы ETOPS рейсі [[1985 жыл]]дың [[1 ақпан]]ында [[TWA]] компаниясы арқылы орындалды, бұл кезде 90 минуттық бұрылу ережесі бойынша ұшақ қауіпсіздік талаптарына сай болды. [[Boeing 767-200ER]] ұшағы [[Boeing 767-200]] базалық моделінен отын сыйымдылығы мен қосымша жүйелері арқылы ерекшеленеді. Оның максималды ұшу қашықтығы шамамен 7 400 км, жолаушы сыйымдылығы – стандартты екі класты конфигурацияда 216 адам. Ұшақ екі қозғалтқышпен жабдықталған және негізгі қозғалтқыштар ретінде [[Pratt & Whitney]], [[General Electric]] немесе [[Rolls-Royce]] компанияларының турбовентиляторлық қозғалтқыштары қолданылады. [[Boeing 767-200ER]] жеткізілімдері бойынша барлығы 69 ұшақ өндірілді. [[2015 жыл]]дың [[шілде]] айындағы жағдай бойынша, кейбір жолаушылар мен жүк тасымалдаушылары коммерциялық рейстерде әлі де қызмет атқарды. [[Boeing 767-200ER]] бәсекелестері қатарында [[Airbus A300]] және [[Airbus A310]] болды. Ұшақтың өндірісі [[1980 жыл]]дардың соңында кейінірек шыққан [[Boeing 767-300ER]] нұсқаларына ауыстырылды. Кейбір [[Boeing 767-200ER]] ұшақтары кейіннен жүк тасымалдауға бейімделіп, [[Boeing 767-200SF]] (Special Freighter – Арнайы жүк тасымалдаушы) ретінде қайта түрлендірілді. Жүкқа арналған түрлендіру процесі [[1998 жыл]]дан бастап ұсынылып, [[Israel Aerospace Industries]] компаниясы [[2005 жыл]]дан бастап лицензиялық түрлендіру жұмыстарын жүзеге асырды. Бұл түрлендіруде бүйірлік жүк есігін орнату, негізгі палубаның еденін нығайту және жүк тасымалын бақылау мен қауіпсіздік жабдықтарын қосу қарастырылды. [[Boeing 767-200SF]] Douglas DC-8 сияқты ескі жүк ұшақтарын алмастыру үшін қолданылды. Қорытындылай келе, [[Boeing 767-200ER]] – ұзақ қашықтықтағы рейстерге арналған сенімді, экономикалық тиімді және ETOPS стандартына сай келетін маңызды ұшақ болды. Ол әлі күнге дейін кейбір авиакомпанияларда жолаушылар мен жүк тасымалдау үшін пайдаланылады.<ref>Boeing 767-200ER туралы ақпарат</ref> {| class="wikitable" |- !Экипаж саны!!Жолаушылар саны!!Ұзындығы!!Қанат құлашы!!Максималды ұшу қашықтығы |- | 2 || 216 || 48,5 м || 47,6 м || 5 990 км |- |} === Boeing 767-200F === [[Сурет:Tampa Cargo Boeing 767-200; N769QT@UIO;24.06.2008 516ax (4320724638).jpg|нобай|276px|[[Tampa Cargo]] әуе компаниясының [[Boeing 767-200F]] ұшағы]] [[Boeing 767-200F]] – [[Boeing 767-200]] базалық моделінің жүк тасымалдауға арналған нұсқасы. Ол [[1995 жыл]]ы алғаш рет ұшып, коммерциялық қызметке [[1995 жыл]]дан бастап [[FedEx]] және басқа логистикалық компанияларда кірді. Бұл ұшақ негізгі палубаны жүкпен толтыруға арналған және бүйірлік жүк есігімен жабдықталған. [[Boeing 767-200F]] ұшағы [[Boeing 767-200]] моделінен негізгі жүйелерін сақтай отырып, жүк тасымалы үшін модификацияланған. Жүк сыйымдылығы шамамен 18,2 тонна, ұшу қашықтығы – 6 025 км. Ұшақ екі қозғалтқышпен жабдықталған, қозғалтқыштар ретінде [[Pratt & Whitney]], [[General Electric]] немесе [[Rolls-Royce]] турбовентиляторлық қозғалтқыштары қолданылады. [[Boeing 767-200F]] жеткізілімдері бойынша барлығы 72 ұшақ өндірілді және ол әлі күнге дейін көптеген логистикалық және пошта тасымалдау компанияларының флотында пайдаланылады. Бұл ұшақ Douglas DC-8 және Boeing 707 сияқты ескі жүк тасымалдаушыларын алмастыру үшін жобаланған. {| class="wikitable" |- !Экипаж саны!!Жүк сыйымдылығы!!Ұзындығы!!Қанат құлашы!!Максималды ұшу қашықтығы |- | 2 || 18,2 тонна || 48,5 м || 47,6 м || 6 025 км |- |} <ref>Boeing 767-200F туралы ақпарат</ref> === Boeing 767-300 === [[Сурет:HONG KONG KAI TAK FEB 1998 AIR CHINA BOEING 767 B-2560 (8672077057).jpg|нобай|276px|[[Air China]] әуе компаниясының [[Boeing 767-300]] ұшағы]] [[Boeing 767-300]] – [[Boeing 767-200]] базалық моделінің ұзын денелі нұсқасы болып табылады. Ол [[1986 жыл]]ы алғаш рет ұшып, коммерциялық қызметке [[1986 жыл]]дың соңында [[United Airlines]] компаниясында кірді. Бұл нұсқа [[АҚШ]] ішіндегі орта және ұзақ қашықтықтағы рейстерге арналған, сондай-ақ халықаралық бағыттарда да кеңінен пайдаланылды. [[Boeing 767-300]] ұшағы [[Boeing 767-200]] базалық моделінен ұзындығы бойынша ұзартылған және жолаушылар сыйымдылығы арттырылған. Стандартты екі класты конфигурацияда жолаушылар саны 269 адамды құрайды. Ұшақ екі қозғалтқышпен жабдықталған және негізгі қозғалтқыштар ретінде [[Pratt & Whitney]], [[General Electric]] немесе [[Rolls-Royce]] компанияларының турбовентиляторлық қозғалтқыштары қолданылады. [[Boeing 767-300]] коммерциялық жеткізілімдері бойынша барлығы 104 ұшақ өндірілді. Бұл нұсқа әлі күнге дейін кейбір авиакомпаниялардың флотында қызмет атқаруда, әсіресе қысқа және орта қашықтықтағы халықаралық рейстерде. [[Boeing 767-300]] бәсекелестері қатарында [[Airbus A310]] және [[McDonnell Douglas DC-10]] болды. Ұшақтың дизайны мен аэродинамикасы оны сенімді және экономикалық тиімді етіп жасады. {| class="wikitable" |- !Экипаж саны!!Жолаушылар саны!!Ұзындығы!!Қанат құлашы!!Максималды ұшу қашықтығы |- | 2 || 269 || 54,9 м || 47,6 м || 6 030 км |- |} <ref>Boeing 767-300 туралы ақпарат</ref> === Boeing 767-300F === [[Сурет:JAL B767-300F(JA631J) (3758087188).jpg|нобай|276px|[[JAL Cargo]] әуе компаниясының [[Boeing 767-300F]] ұшағы]] [[Boeing 767-300F]] – [[Boeing 767-300]] базалық моделінің жүк тасымалдауға арналған нұсқасы. Ол [[1995 жыл]]ы алғаш рет ұшып, коммерциялық қызметке [[1995 жыл]]дан бастап [[UPS]] және [[FedEx]] сияқты логистикалық компанияларда енгізілді. Ұшақ негізгі палубаны толық жүкке арналған, бүйірлік жүк есігімен жабдықталған. [[Boeing 767-300F]] ұшағы [[Boeing 767-300]] моделінен отын сыйымдылығы мен жүйелерін сақтай отырып, жүк тасымалы үшін модификацияланған. Жүк сыйымдылығы шамамен 58,9 тонна, максималды ұшу қашықтығы – 6 025 км. Ұшақ екі қозғалтқышпен жабдықталған, қозғалтқыштар ретінде [[Pratt & Whitney]], [[General Electric]] немесе [[Rolls-Royce]] турбовентиляторлық қозғалтқыштары қолданылады. [[Boeing 767-300F]] коммерциялық жеткізілімдері бойынша 198 ұшақ өндірілді және әлі күнге дейін логистикалық және пошта тасымалдау компанияларының флотында белсенді пайдаланылады. Бұл ұшақ [[Boeing 707]] және Douglas DC-8 сияқты ескі жүк тасымалдаушыларын алмастыру үшін жобаланған. {| class="wikitable" |- !Экипаж саны!!Жүк сыйымдылығы!!Ұзындығы!!Қанат құлашы!!Максималды ұшу қашықтығы |- | 2 || 58,9 тонна || 54,9 м || 47,6 м || 6 025 км |- |} <ref>Boeing 767-300F туралы ақпарат RES-1</ref> === Boeing 767-200BDSF === [[Сурет:Star Air OY-SRI.jpg|нобай|276px|[[Star Air]] әуе компаниясының [[Boeing 767-200BDSF]] жүк ұшағы]] [[Boeing 767-200BDSF]] – [[Boeing 767-200]] базалық моделінің жолаушылар ұшағын арнайы жүк тасымалдауға түрлендірген нұсқасы. BDSF (BeDek Special Freighter) түрлендіру бағдарламасы негізінен ескі жолаушылар ұшақтарын жүкке бейімдеуді көздейді. Түрлендіру жұмыстары [[Israel Aerospace Industries]] (IAI) компаниясы арқылы жүзеге асырылады. [[Boeing 767-200BDSF]] ұшағы бүйірлік үлкен жүк есігін орнатуды, негізгі палубаның еденін нығайту, жүк тасымалын бақылау және қауіпсіздік жабдықтарын қосуды қамтиды. Жүк сыйымдылығы шамамен 18,2 тонна, максималды ұшу қашықтығы – 6 025 км. Ұшақ екі қозғалтқышпен жабдықталған, қозғалтқыштар ретінде [[Pratt & Whitney]], [[General Electric]] немесе [[Rolls-Royce]] турбовентиляторлық қозғалтқыштары қолданылады. [[Boeing 767-200BDSF]] коммерциялық жеткізілімдері бойынша көптеген авиакомпаниялар флотында белсенді қызмет атқарады. Бұл нұсқа Boeing 767-200SF моделін жаңартылған түрі ретінде қарастыруға болады. {| class="wikitable" |- !Экипаж саны!!Жүк сыйымдылығы!!Ұзындығы!!Қанат құлашы!!Максималды ұшу қашықтығы |- | 2 || 18,2 тонна || 48,5 м || 47,6 м || 6 025 км |- |} <ref>[https://www.awstrans.com.cn/airline/m6.html 美国国际喷气机航空]</ref> === Boeing 767-400ER === [[Сурет:Continental Airlines Boeing 767-424ER, N66056@ZRH,22.08.2008-527cb - Flickr - Aero Icarus.jpg|нобай|276px|[[Continental Airlines]] әуе компаниясының [[Boeing 767-400ER]] ұшағы]] [[Boeing 767-400ER]] – [[Boeing 767]] сериясының ең ұзын және кеңейтілген қашықтыққа арналған нұсқасы. Ол [[1999 жыл]]ы алғаш рет ұшып, коммерциялық қызметке [[2000 жыл]]дан бастап [[Delta Air Lines]] және [[Continental Airlines]] сияқты авиакомпанияларда кірді. Бұл нұсқа ұзақ қашықтықтағы халықаралық рейстерге және ETOPS стандартын қолдайтын бағыттарға арналған. [[Boeing 767-400ER]] ұшағы [[Boeing 767-300ER]] моделінен ұзағырақ фюзеляжға және артқы стейбилизаторға ие. Стандартты үш класты конфигурацияда жолаушылар саны шамамен 245–304 адамды құрайды. Ұшақ екі қозғалтқышпен жабдықталған және қозғалтқыш ретінде [[General Electric CF6]], [[Pratt & Whitney PW4000]] немесе [[Rolls-Royce RB211]] турбовентиляторлық қозғалтқыштары қолданылады. [[Boeing 767-400ER]] жеткізілімдері бойынша барлығы 38 ұшақ өндірілді. Бұл ұшақ қазіргі кезде бірнеше авиакомпанияларда белсенді пайдаланылады, әсіресе ұзақ халықаралық рейстерде. {| class="wikitable" |- !Экипаж саны!!Жолаушылар саны!!Ұзындығы!!Қанат құлашы!!Максималды ұшу қашықтығы |- | 2 || 245–304 || 61,4 м || 51,9 м || 9 395 км |- |} <ref>[https://baike.baidu.com/item/%E6%B3%A2%E9%9F%B3767-400ER/5934789 波音767-400ER]</ref> == Апаттар == {| class="wikitable" ! Уақыты ! Борт нөмірі / Рейс ! Апат орны ! Құрбандар ! Қысқаша сипаттама |- | 23.07.1983 | Air Canada Flight 143 (C‑GAUN) | {{Байрақ|Канада}} [[Гимли]] маңында | 0/69 | Отын таусылып, пилоттар «Гимли глайдері» деп аталатын апатты қону жасады; ешкім қаза таппады. |- | 26.05.1991 | Lauda Air Flight 004 | {{Байрақ|Тайланд}} [[Фу Тоэй ұлттық саябағы]]нда | 223/223 | Сол жақ қозғалтқыштың реверсі ауада ашылып, ұшақ құлады. |- | 23.11.1996 | Ethiopian Airlines Flight 961 (ET‑AIZ) | {{Байрақ|Коморлар}} аралдарында | 125/175 | Ұшақты ұрлап, жанармай таусылып суға қонды; 50 адам аман қалды. |- | 11.09.2001 | American Airlines Flight 11 (767‑223ER) | {{Байрақ|АҚШ}} Нью‑Йорк, WTC | 92/92 | Террористік әрекетпен сол башняға соғылды. |- | 11.09.2001 | United Airlines Flight 175 (767‑222) | {{Байрақ|АҚШ}} Нью‑Йорк, WTC | 65/65 | Террористік әрекетпен оң башняға соғылды. |- | 15.04.2002 | Air China Flight 129 | {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} [[Пусан]] | 129/166 | Қону кезінде қателік; жолаушылар көп қаза тапты. |- | 31.10.1999 | EgyptAir Flight 990 (SU‑GAP) | {{Байрақ|АҚШ}} ‹Нантакет› маңы | 217/217 | Ұшақ суға құлап кетті; пилоттың әрекеті себеп болды делінеді. |- | 01.11.2011 | LOT Polish Airlines Flight 16 | {{Байрақ|Польша}} [[Варшава]] | 0/231 | Шассиды шығармастан қауіпсіз түрде қонды. |- | 23.09.2019 | Atlas Air Flight 3591 (N1217A) | {{Байрақ|АҚШ}} [[Техас]] | 3/3 | Жүк рейсі; ұшақ құлады, экипаж қаза тапты. |- | 14.07.2011 | N185DN | {{Байрақ|АҚШ}} [[Бостон]] | 0/214 | Рулежде басқа ұшақпен соқтығысу; ауыр зақым. |- | 20.06.2012 | JA610A | {{Байрақ|Жапония}} [[Токио]] | 0/193 | Қону кезінде шасси зақымданды. |- | 16.04.2013 | XA‑TOJ | {{Байрақ|Испания}} [[Мадрид]] | 0/163 | Қате есеппен ұшу; ұшақ салон герметикалығын жоғалтты. |- | 29.10.2015 | N251MY | {{Байрақ|АҚШ}} [[Форт‑Лодердейл]] | 0/101 | Қозғалтқыш өртенді рулежде. |- | 28.10.2016 | N345AN | {{Байрақ|АҚШ}} [[Чикаго]] | 0/161 | Қозғалтқыш жанып кетті; құрылғы істен шықты. |- | 21.12.2016 | VQ‑BSY | {{Байрақ|Ресей}} [[Екатеринбург]] | 0/345 | Ұшу тоқтатылған, айтарлықтай зақым. |- | 25.09.2019 | VP‑BUV | {{Байрақ|Ресей}} [[Барнаул]] | 0/344 | Шасси зақымдалды қонуда. |- | 28.08.2020 | N423AX | {{Байрақ|Румыния}} [[Бухарест]] | 0/— | Сол жақ шассиде ақау; қону. |- | 17.06.2021 | VP‑BMC | {{Байрақ|Ресей}} [[Симферополь]] | 0/284 | Рулежде шассиден шығып кетті. |- | 08.05.2024 | (Жүк) | {{Байрақ|Түркия}} [[Стамбул]] | 0/— | Қону кезінде шассисі үспа, жабдықтармен ауыр инцидент. |- | 27.08.2025 | Air Astana KC641 | {{Байрақ|Қазақстан}} [[Алматы]] | 0/205 | Техникалық ақау, қайта базаға оралды. |- |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Boeing ұшақтары]] bfvs0vqxqu2xtd158ss44ov3cp1tnkj Жауқашқан 0 778055 3576364 3575641 2026-04-03T20:52:18Z Kasymov 10777 3576364 wikitext text/x-wiki {{Жедел жойылсын|02-04-2026}} {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Тоқсан Тоғыз Тоқты (Жауқашқан)''' — Қазақстанның оңтүстік өңірінде, Қазығұрт тауының етегінде орналасқан табиғи-тарихи ескерткіш. Нысан ірі тас үйінділерінен тұрады және сыртқы келбеті жағынан табиғи қамалға ұқсайды. <nowiki>== Географиялық орналасуы ==</nowiki> [[Сурет:Жауқашқан.jpg|нобай]] Тоқсан Тоғыз Тоқты Қазығұрт тауының маңында орналасқан. Бұл аймақ табиғи ландшафтының ерекшелігімен және тарихи-мәдени нысандарымен танымал. <nowiki>== Сипаттамасы ==</nowiki> Ескерткіш бір-біріне шоғырланған ірі тастардан құралған. Тас құрылымдары белгілі бір тәртіппен орналасқандай әсер қалдырады. Ғылыми тұрғыдан бұл нысан табиғи геологиялық үдерістер нәтижесінде пайда болған деп есептеледі. <nowiki>== Аңыздар ==</nowiki> Жергілікті халық арасында Тоқсан Тоғыз Тоқтыға қатысты бірнеше аңыз таралған. Соның бірінде бұл өңірде жау шапқыншылығы кезінде елін қорғаған батырлардың рухы тасқа айналғаны айтылады. Әрбір «тоқты» сол батырлардың символы ретінде қабылданады. Тағы бір аңыз бойынша, тастар түнде жарқырап, қауіп төнген кезде белгі береді. Бұл жарықтар арқылы халық жау келерін алдын ала біліп отырған деген сенім бар. <nowiki>== Мәдени маңызы ==</nowiki> Көне дәуірде бұл орын киелі саналып, жергілікті тұрғындар мұнда түрлі дәстүрлік рәсімдер өткізген. Қазіргі уақытта нысан тарихи және рухани мұра ретінде бағаланады. <nowiki>== Қазіргі жағдайы ==</nowiki> Тоқсан Тоғыз Тоқты туристер мен зерттеушілердің қызығушылығын тудыратын нысандардың бірі болып табылады. Геологтар үшін ол табиғи құрылымдардың үлгісі ретінде маңызды, ал жергілікті халық үшін тарихи жадтың символы болып саналады. jvyp0l58q15kuco9xqe2vsyzul8ssv9 Дженнифер Лоуренс 0 778057 3576351 3575943 2026-04-03T20:45:20Z Kasymov 10777 Kasymov [[Дженнифер Шрейдер Лоуренс]] бетін [[Дженнифер Лоуренс]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады) 3575943 wikitext text/x-wiki '''<span lang="ru" dir="ltr">Дженнифер</span> Шрейдер Лоуренс''' (англ. Jennifer Shrader Lawrence; 15 тамыз 1990 жыл, [[Индиан Хиллс (Невада)|Индиан Хиллс]], [[Кентукки]], [[АҚШ]]) америкалық кино және теледидар актрисасы және продюсер. Франшизалық экшн-фильмдер мен тәуелсіз драмалардағы рөлдерімен әлемге әйгілі. {{Кинематограф|есімі=Дженнифер Шрейдер Лоуренс|сурет=Jennifer Lawrence in 2016.jpg|туған күні=15.08.1990|Азаматтығы=[[File:Flag of the United States (Pantone).svg|22px|border]] [[АҚШ]]|Мамандығы=Актриса|қолтаңбасы=Jenniferlawrencesignature.svg}} == Маңсабы == Лоуренстің мансабындағы бетбұрыс 2010 жылы болды, ол тәуелсіз драма «Зимняя кость» (ағыл. Winter's Bone) фильмінде ни 契约 подросток Ри Дэлли рөлін ойнады. Бұл рөл оған 20 жасында ең жақсы әйел рөлі үшін Оскар номинациясын әкелді және сол уақытта бұл санаттағы ең жас екінші номинант болды.<ref>[https://www.wikiwand.com/ru/articles/ Wikiwand — толық нұсқасы]</ref> 2012 жылы «Голодные игры» (ағыл. The Hunger Games) фильмінде Кэтнис Эвердин рөлін ойнаған соң, ол әлемдік деңгейдегі жұлдызға айналды. Фильм 690 миллион доллардан астам жинап, басты рөлде әйел болған ең кассалық фильм болды.<ref>[https://cyclowiki.org/wiki/ Марапаттар мен биография]</ref> 2013 жылы Лоуренс «Майлз аптан алды» (ағыл. Silver Linings Playbook) фильмі үшін Оскар сыйлығын (ең жақсы әйел рөлі) жеңіп алды. == Марапаттары == {| class="wikitable" |+ !Марапат !Жылдар !Санат |- |Оскар |2013 |Ең жақсы әйел рөлі («Майлз аптан алды») |- |Золотой глобус |2013,2014,2016 |3 марапат |- |BAFTA |2014 |Ең жақсы әйел рөлі |- |Гильдия киноактёров США |2013,2014 |2 марапат |- |Сатурн |2013 |Ең жақсы әйел рөлі |- |Независимый дух |2013 | |} 2015 жылы Forbes журналының мәліметі бойынша, ол жылына $52 миллион тауып, әлемдегі ең жоғары төленетін актриса болды. 2015 жылы ол «Джой» фильмі үшін қаржылық сәттілікке қол жеткізіп, Золотой глобус сыйлығын иеленді. == Жеке өмірі == Лоуренс 2019 жылы кулинар Кук Мароунимен үйленді. Ол қарапайым мінез-құлқы және ашық сөйлеуімен танымал, сарапшылар оны «идеалды киноактриса» деп атайды. == Дереккөздер == <references /> jce61e3p0sshia0a3wu944b8xgx75c1 3576353 3576351 2026-04-03T20:45:38Z Kasymov 10777 3576353 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''<span lang="ru" dir="ltr">Дженнифер</span> Шрейдер Лоуренс''' (англ. Jennifer Shrader Lawrence; 15 тамыз 1990 жыл, [[Индиан Хиллс (Невада)|Индиан Хиллс]], [[Кентукки]], [[АҚШ]]) америкалық кино және теледидар актрисасы және продюсер. Франшизалық экшн-фильмдер мен тәуелсіз драмалардағы рөлдерімен әлемге әйгілі. {{Кинематограф|есімі=Дженнифер Шрейдер Лоуренс|сурет=Jennifer Lawrence in 2016.jpg|туған күні=15.08.1990|Азаматтығы=[[File:Flag of the United States (Pantone).svg|22px|border]] [[АҚШ]]|Мамандығы=Актриса|қолтаңбасы=Jenniferlawrencesignature.svg}} == Маңсабы == Лоуренстің мансабындағы бетбұрыс 2010 жылы болды, ол тәуелсіз драма «Зимняя кость» (ағыл. Winter's Bone) фильмінде ни 契约 подросток Ри Дэлли рөлін ойнады. Бұл рөл оған 20 жасында ең жақсы әйел рөлі үшін Оскар номинациясын әкелді және сол уақытта бұл санаттағы ең жас екінші номинант болды.<ref>[https://www.wikiwand.com/ru/articles/ Wikiwand — толық нұсқасы]</ref> 2012 жылы «Голодные игры» (ағыл. The Hunger Games) фильмінде Кэтнис Эвердин рөлін ойнаған соң, ол әлемдік деңгейдегі жұлдызға айналды. Фильм 690 миллион доллардан астам жинап, басты рөлде әйел болған ең кассалық фильм болды.<ref>[https://cyclowiki.org/wiki/ Марапаттар мен биография]</ref> 2013 жылы Лоуренс «Майлз аптан алды» (ағыл. Silver Linings Playbook) фильмі үшін Оскар сыйлығын (ең жақсы әйел рөлі) жеңіп алды. == Марапаттары == {| class="wikitable" |+ !Марапат !Жылдар !Санат |- |Оскар |2013 |Ең жақсы әйел рөлі («Майлз аптан алды») |- |Золотой глобус |2013,2014,2016 |3 марапат |- |BAFTA |2014 |Ең жақсы әйел рөлі |- |Гильдия киноактёров США |2013,2014 |2 марапат |- |Сатурн |2013 |Ең жақсы әйел рөлі |- |Независимый дух |2013 | |} 2015 жылы Forbes журналының мәліметі бойынша, ол жылына $52 миллион тауып, әлемдегі ең жоғары төленетін актриса болды. 2015 жылы ол «Джой» фильмі үшін қаржылық сәттілікке қол жеткізіп, Золотой глобус сыйлығын иеленді. == Жеке өмірі == Лоуренс 2019 жылы кулинар Кук Мароунимен үйленді. Ол қарапайым мінез-құлқы және ашық сөйлеуімен танымал, сарапшылар оны «идеалды киноактриса» деп атайды. == Дереккөздер == <references /> 9kxbuv91lcvv9t1yucjpj30b9u3tlgo 3576479 3576353 2026-04-04T07:01:50Z RaiymbekZh 170385 ашалеть 3576479 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''<span lang="ru" dir="ltr">Дженнифер</span> Шрейдер Лоуренс''' (англ. Jennifer Shrader Lawrence; 15 тамыз 1990 жыл, [[Индиан Хиллс (Невада)|Индиан Хиллс]], [[Кентукки]], [[АҚШ]]) америкалық кино және теледидар актрисасы және продюсер. Франшизалық экшн-фильмдер мен тәуелсіз драмалардағы рөлдерімен әлемге әйгілі. {{Кинематограф|есімі=Дженнифер Шрейдер Лоуренс|сурет=Jennifer Lawrence in 2016.jpg|туған күні=15.08.1990|Азаматтығы=[[File:Flag of the United States (Pantone).svg|22px|border]] [[АҚШ]]|Мамандығы=Актриса|қолтаңбасы=Jenniferlawrencesignature.svg}} == Маңсабы == Лоуренстің мансабындағы бетбұрыс 2010 жылы болды, ол тәуелсіз драма «Зимняя кость» (ағыл. Winter's Bone) фильмінде ни 契约 подросток Ри Дэлли рөлін ойнады. Бұл рөл оған 20 жасында ең жақсы әйел рөлі үшін Оскар номинациясын әкелді және сол уақытта бұл санаттағы ең жас екінші номинант болды.<ref>[https://www.wikiwand.com/ru/articles/ Wikiwand — толық нұсқасы]</ref> 2012 жылы «Голодные игры» (ағыл. The Hunger Games) фильмінде Кэтнис Эвердин рөлін ойнаған соң, ол әлемдік деңгейдегі жұлдызға айналды. Фильм 690 миллион доллардан астам жинап, басты рөлде әйел болған ең кассалық фильм болды.<ref>[https://cyclowiki.org/wiki/ Марапаттар мен биография]</ref> 2013 жылы Лоуренс «Майлз аптан алды» (ағыл. Silver Linings Playbook) фильмі үшін Оскар сыйлығын (ең жақсы әйел рөлі) жеңіп алды. == Марапаттары == {| class="wikitable" |+ !Марапат !Жылдар !Санат |- |Оскар |2013 |Ең жақсы әйел рөлі («Майлз аптан алды») |- |Золотой глобус |2013,2014,2016 |3 марапат |- |BAFTA |2014 |Ең жақсы әйел рөлі |- |Гильдия киноактёров США |2013,2014 |2 марапат |- |Сатурн |2013 |Ең жақсы әйел рөлі |- |Независимый дух |2013 | |} 2015 жылы Forbes журналының мәліметі бойынша, ол жылына $52 миллион тауып, әлемдегі ең жоғары төленетін актриса болды. 2015 жылы ол «Джой» фильмі үшін қаржылық сәттілікке қол жеткізіп, Золотой глобус сыйлығын иеленді. == Жеке өмірі == Лоуренс 2019 жылы кулинар Кук Мароунимен үйленді. Ол қарапайым мінез-құлқы және ашық сөйлеуімен танымал, сарапшылар оны «идеалды киноактриса» деп атайды. == Дереккөздер == <references /> 56oi2p1zyiheohzb9rmgvix9mjg9pzr 3576485 3576479 2026-04-04T07:10:46Z 1nter pares 146705 3576485 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Дженнифер Шрейдер Лоуренс''' ({{lang-en|Jennifer Shrader Lawrence}}; 15 тамыз 1990 жыл, [[Индиан Хиллс (Невада)|Индиан Хиллс]], [[Кентукки]], [[АҚШ]]) америкалық кино және теледидар актрисасы және продюсер. Франшизалық экшн-фильмдер мен тәуелсіз драмалардағы рөлдерімен әлемге әйгілі. {{Кинематограф|есімі=Дженнифер Шрейдер Лоуренс|сурет=Jennifer Lawrence in 2016.jpg|туған күні=15.08.1990|Азаматтығы=[[File:Flag of the United States (Pantone).svg|22px|border]] [[АҚШ]]|Мамандығы=Актриса|қолтаңбасы=Jenniferlawrencesignature.svg}} == Маңсабы == Лоуренстің мансабындағы бетбұрыс 2010 жылы болды, ол тәуелсіз драма «Зимняя кость» (ағыл. Winter's Bone) фильмінде ни 契约 подросток Ри Дэлли рөлін ойнады. Бұл рөл оған 20 жасында ең жақсы әйел рөлі үшін Оскар номинациясын әкелді және сол уақытта бұл санаттағы ең жас екінші номинант болды.<ref>[https://www.wikiwand.com/ru/articles/ Wikiwand — толық нұсқасы]</ref> 2012 жылы «Голодные игры» (ағыл. The Hunger Games) фильмінде Кэтнис Эвердин рөлін ойнаған соң, ол әлемдік деңгейдегі жұлдызға айналды. Фильм 690 миллион доллардан астам жинап, басты рөлде әйел болған ең кассалық фильм болды.<ref>[https://cyclowiki.org/wiki/ Марапаттар мен биография]</ref> 2013 жылы Лоуренс «Майлз аптан алды» (ағыл. Silver Linings Playbook) фильмі үшін Оскар сыйлығын (ең жақсы әйел рөлі) жеңіп алды. == Марапаттары == {| class="wikitable" |+ !Марапат !Жылдар !Санат |- |Оскар |2013 |Ең жақсы әйел рөлі («Майлз аптан алды») |- |Золотой глобус |2013,2014,2016 |3 марапат |- |BAFTA |2014 |Ең жақсы әйел рөлі |- |Гильдия киноактёров США |2013,2014 |2 марапат |- |Сатурн |2013 |Ең жақсы әйел рөлі |- |Независимый дух |2013 | |} 2015 жылы Forbes журналының мәліметі бойынша, ол жылына $52 миллион тауып, әлемдегі ең жоғары төленетін актриса болды. 2015 жылы ол «Джой» фильмі үшін қаржылық сәттілікке қол жеткізіп, Золотой глобус сыйлығын иеленді. == Жеке өмірі == Лоуренс 2019 жылы кулинар Кук Мароунимен үйленді. Ол қарапайым мінез-құлқы және ашық сөйлеуімен танымал, сарапшылар оны «идеалды киноактриса» деп атайды. == Дереккөздер == <references /> hmb6qutmrfdniip7on6clytr82mh73z Санат:Моңғолия әуежайлары 14 778068 3576270 3575800 2026-04-03T19:29:34Z Kasymov 10777 «[[Санат:Моңғолия авиациясы|Моңғолия авиациясы]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3576270 wikitext text/x-wiki [[Санат:Елдер бойынша әуежайлар]] [[Санат:Моңғолия авиациясы]] fpyqfdah37oi8kucdc6ywi42ly1ma5j Хью Дэвид Политцер 0 778075 3576355 3575830 2026-04-03T20:46:33Z Kasymov 10777 «[[Санат:Нью-Йоркте туғандар|Нью-Йоркте туғандар]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3576355 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Хью Дейвид Политцер |Шынайы есімі = {{lang-en|Hugh David Politzer}} |Суреті = H.D._Politzer.jpg |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 31.08.1949 |Туған жері = {{Туғанжері| Нью-Йорк|Нью-Йоркте}}, [[АҚШ]] |Ғылыми аясы = [[физика]] |Ғылыми жетекші = [[Сидни Коулман]] |Марапаттары = [[Сакурай сыйлығы]] (1986) <br> [[Бөлшектер физикасы және жоғары энергиялар физикасы бойынша сыйлық]] (2003) <br> {{Нобельдік медаль}} [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2004 жыл ғылымда|2004]]) }} '''Хью Дэвид Политцер''' ({{Lang-en|Hugh David Politzer}}: [[31 тамыз]] [[1949 жыл|1949,]][[Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — американдық теориялық физик және 2004 жылғы "күшті өзара әрекеттесулер теориясындағы асимптотикалық еркіндікті ашқаны үшін" [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығының]] лауреаты ([[Дэвид Гросс]] және Фрэнк Вилчекпен бірге). == Өмірбаян == Ол [[Еврейлер|еврей]] дәрігерлер отбасында дүниеге келген; оның ата-анасы — хирург Алан Политцер (1910—2002) және Валери Тамар Политцер (1916—2009), [[Екінші дүниежүзілік соғыс|Екінші дүниежүзілік соғыстан]] кейін Америка Құрама Штаттарына көшіп келген.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2002/11/10/classified/paid-notice-deaths-politzer-dr-alan-a.html|title=Алан Политцер: некролог|accessdate=2017-09-30|archivedate=2017-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171212032103/http://www.nytimes.com/2002/11/10/classified/paid-notice-deaths-politzer-dr-alan-a.html}}</ref> Ол 1966 жылы Бронкс мектебін бітірген. Ал 1969 жылы Мичиган университетінде [[Бакалавр дәрежесі|бакалавр]] дәрежесін алған. 1974 жылы [[Гарвард университеті|Гарвард университетінде]] [[PhD-доктор|докторлық дәрежесін]] алған, онда оның жетекшісі Сидни Коулман болған. 1973 жылы жарияланған алғашқы мақаласында Политцер асимптотикалық еркіндік құбылысын сипаттаған: [[кварктер]] бір-біріне жақындаған кезде, олардың арасындағы [[Күшті әсерлесу|күшті өзара әрекеттесу]] әлсірейді. Кварктер бір-біріне өте жақын болған кезде, олардың арасындағы өзара әрекеттесу күштері соншалықты әлсірейді, олар еркін бөлшектер сияқты әрекет етеді. [[Принстон университеті|Принстон университетінде]] Гросс пен Вилчек тәуелсіз түрде ашқан бұл құбылыс [[Кванттық хромодинамика|кванттық хромодинамиканың]], күшті өзара әрекеттесу теориясының дамуында маңызды рөл атқарды. Дэвид Политцер мен Томас Аппелквист (неміс) шармонийдің, яғни шарм кваркынан және оның [[Антибөлшектер|антибөлшегінен]] тұратын — элементар бөлшектің бар екенін болжауда маңызды рөл атқарды. Тәжірибе жасаушылар бұл бөлшекті J/ψ мезон деп атады. 1974 жылдан 1977 жылға дейін Политцер Гарвард қоғамының стипендиясының иегері болды. Содан кейін [[Калифорния Технология Институты|Калифорния технологиялық университетіне]] ауысып, теориялық физика профессоры болып жұмыс істейді. 1989 жылы ол «Семіз адам және сәби» фильмінде физик Роберт Сербердің ([[Манхэттен жобасы|Манхэттен жобасына]] қатысушы) рөлін сомдады. Сол фильмде Пол Ньюман генерал Лесли Гроувздың рөлін ойнады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * ''Х. Д. Политцер.'' [http://ufn.ru/ru/articles/2005/12/f/ "Атрибуцияның күрделі мәселесі." Нобель дәрісі.] {{Wayback|url=http://ufn.ru/ru/articles/2005/12/f/|date=20111123133240}} . Успехи Физических Ғылымы (Физикалық ғылымдардағы жетістіктер), 175-том, 12-шығарылым, 2005 жылғы желтоқсан. * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2004/ Нобель комитетінің веб-сайтынан алынған ақпарат.] {{Wayback|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2004/|date=20180629211948}} {{In lang|en}} * [https://archive.today/20121211155551/http://www.slac.stanford.edu/spires/find/hep/www?rawcmd=ea+Politzer,+H+David Басылымдар тізімі] {{In lang|en}} * [http://theory.caltech.edu/people/politzer/ Дэвид Политцердің Caltech веб-сайтындағы парақшасы] {{Wayback|url=http://theory.caltech.edu/people/politzer/|date=20190827115849}} {{In lang|en}} {{Clear}} [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]] [[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]] [[Санат:Гарвард университеті түлектері]] [[Санат:Физиктер]] [[Санат:АҚШ физиктері]] mjqibfuok4wiswcz5xq4gpft8hpwpd6 3576356 3576355 2026-04-03T20:46:56Z Kasymov 10777 3576356 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Хью Дейвид Политцер |Шынайы есімі = {{lang-en|Hugh David Politzer}} |Суреті = H.D._Politzer.jpg |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 31.08.1949 |Туған жері = {{Туғанжері| Нью-Йорк|Нью-Йоркте}}, [[АҚШ]] |Ғылыми аясы = [[физика]] |Ғылыми жетекші = [[Сидни Коулман]] |Марапаттары = [[Сакурай сыйлығы]] (1986) <br> [[Бөлшектер физикасы және жоғары энергиялар физикасы бойынша сыйлық]] (2003) <br> {{Нобельдік медаль}} [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2004 жыл ғылымда|2004]]) }} '''Хью Дэвид Политцер''' ({{Lang-en|Hugh David Politzer}}: [[31 тамыз]] [[1949 жыл|1949]] [[Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — американдық теориялық физик және 2004 жылғы "күшті өзара әрекеттесулер теориясындағы асимптотикалық еркіндікті ашқаны үшін" [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығының]] лауреаты ([[Дэвид Гросс]] және Фрэнк Вилчекпен бірге). == Өмірбаян == Ол [[Еврейлер|еврей]] дәрігерлер отбасында дүниеге келген; оның ата-анасы — хирург Алан Политцер (1910—2002) және Валери Тамар Политцер (1916—2009), [[Екінші дүниежүзілік соғыс|Екінші дүниежүзілік соғыстан]] кейін Америка Құрама Штаттарына көшіп келген.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2002/11/10/classified/paid-notice-deaths-politzer-dr-alan-a.html|title=Алан Политцер: некролог|accessdate=2017-09-30|archivedate=2017-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171212032103/http://www.nytimes.com/2002/11/10/classified/paid-notice-deaths-politzer-dr-alan-a.html}}</ref> Ол 1966 жылы Бронкс мектебін бітірген. Ал 1969 жылы Мичиган университетінде [[Бакалавр дәрежесі|бакалавр]] дәрежесін алған. 1974 жылы [[Гарвард университеті|Гарвард университетінде]] [[PhD-доктор|докторлық дәрежесін]] алған, онда оның жетекшісі Сидни Коулман болған. 1973 жылы жарияланған алғашқы мақаласында Политцер асимптотикалық еркіндік құбылысын сипаттаған: [[кварктер]] бір-біріне жақындаған кезде, олардың арасындағы [[Күшті әсерлесу|күшті өзара әрекеттесу]] әлсірейді. Кварктер бір-біріне өте жақын болған кезде, олардың арасындағы өзара әрекеттесу күштері соншалықты әлсірейді, олар еркін бөлшектер сияқты әрекет етеді. [[Принстон университеті|Принстон университетінде]] Гросс пен Вилчек тәуелсіз түрде ашқан бұл құбылыс [[Кванттық хромодинамика|кванттық хромодинамиканың]], күшті өзара әрекеттесу теориясының дамуында маңызды рөл атқарды. Дэвид Политцер мен Томас Аппелквист (неміс) шармонийдің, яғни шарм кваркынан және оның [[Антибөлшектер|антибөлшегінен]] тұратын — элементар бөлшектің бар екенін болжауда маңызды рөл атқарды. Тәжірибе жасаушылар бұл бөлшекті J/ψ мезон деп атады. 1974 жылдан 1977 жылға дейін Политцер Гарвард қоғамының стипендиясының иегері болды. Содан кейін [[Калифорния Технология Институты|Калифорния технологиялық университетіне]] ауысып, теориялық физика профессоры болып жұмыс істейді. 1989 жылы ол «Семіз адам және сәби» фильмінде физик Роберт Сербердің ([[Манхэттен жобасы|Манхэттен жобасына]] қатысушы) рөлін сомдады. Сол фильмде Пол Ньюман генерал Лесли Гроувздың рөлін ойнады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * ''Х. Д. Политцер.'' [http://ufn.ru/ru/articles/2005/12/f/ "Атрибуцияның күрделі мәселесі." Нобель дәрісі.] {{Wayback|url=http://ufn.ru/ru/articles/2005/12/f/|date=20111123133240}} . Успехи Физических Ғылымы (Физикалық ғылымдардағы жетістіктер), 175-том, 12-шығарылым, 2005 жылғы желтоқсан. * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2004/ Нобель комитетінің веб-сайтынан алынған ақпарат.] {{Wayback|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2004/|date=20180629211948}} {{In lang|en}} * [https://archive.today/20121211155551/http://www.slac.stanford.edu/spires/find/hep/www?rawcmd=ea+Politzer,+H+David Басылымдар тізімі] {{In lang|en}} * [http://theory.caltech.edu/people/politzer/ Дэвид Политцердің Caltech веб-сайтындағы парақшасы] {{Wayback|url=http://theory.caltech.edu/people/politzer/|date=20190827115849}} {{In lang|en}} [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]] [[Санат:Гарвард университеті түлектері]] [[Санат:Физиктер]] [[Санат:АҚШ физиктері]] h8rlbtny9r6pchikxwx9lo5dgp2i35p 3576491 3576356 2026-04-04T07:16:46Z Nurkhan 13652 3576491 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Хью Дейвид Политцер |Шынайы есімі = {{lang-en|Hugh David Politzer}} |Суреті = H.D._Politzer.jpg |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 31.08.1949 |Туған жері = {{Туғанжері| Нью-Йорк|Нью-Йоркте}}, [[АҚШ]] |Ғылыми аясы = [[физика]] |Ғылыми жетекші = [[Сидни Коулман]] |Марапаттары = [[Сакурай сыйлығы]] (1986) <br> [[Бөлшектер физикасы және жоғары энергиялар физикасы бойынша сыйлық]] (2003) <br> {{Нобельдік медаль}} [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2004 жыл ғылымда|2004]]) }} '''Хью Дэвид Политцер''' ({{Lang-en|Hugh David Politzer}}: [[31 тамыз]] [[1949 жыл|1949]], [[Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — американдық теориялық физик және 2004 жылғы "күшті өзара әрекеттесулер теориясындағы асимптотикалық еркіндікті ашқаны үшін" [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығының]] лауреаты ([[Дэвид Гросс]] және [[Фрэнк Вильчек]]пен бірге). == Өмірбаян == Ол [[Еврейлер|еврей]] дәрігерлер отбасында дүниеге келген; оның ата-анасы — хирург Алан Политцер (1910—2002) және Валери Тамар Политцер (1916—2009), [[Екінші дүниежүзілік соғыс|Екінші дүниежүзілік соғыстан]] кейін Америка Құрама Штаттарына көшіп келген.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2002/11/10/classified/paid-notice-deaths-politzer-dr-alan-a.html|title=Алан Политцер: некролог|accessdate=2017-09-30|archivedate=2017-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171212032103/http://www.nytimes.com/2002/11/10/classified/paid-notice-deaths-politzer-dr-alan-a.html}}</ref> Ол 1966 жылы Бронкс мектебін бітірген. Ал 1969 жылы Мичиган университетінде [[Бакалавр дәрежесі|бакалавр]] дәрежесін алған. 1974 жылы [[Гарвард университеті|Гарвард университетінде]] [[PhD-доктор|докторлық дәрежесін]] алған, онда оның жетекшісі Сидни Коулман болған. 1973 жылы жарияланған алғашқы мақаласында Политцер асимптотикалық еркіндік құбылысын сипаттаған: [[кварктер]] бір-біріне жақындаған кезде, олардың арасындағы [[Күшті әсерлесу|күшті өзара әрекеттесу]] әлсірейді. Кварктер бір-біріне өте жақын болған кезде, олардың арасындағы өзара әрекеттесу күштері соншалықты әлсірейді, олар еркін бөлшектер сияқты әрекет етеді. [[Принстон университеті|Принстон университетінде]] Гросс пен Вильчек тәуелсіз түрде ашқан бұл құбылыс [[Кванттық хромодинамика|кванттық хромодинамиканың]], күшті өзара әрекеттесу теориясының дамуында маңызды рөл атқарды. Дэвид Политцер мен Томас Аппелквист (неміс) шармонийдің, яғни шарм кваркынан және оның [[Антибөлшектер|антибөлшегінен]] тұратын — элементар бөлшектің бар екенін болжауда маңызды рөл атқарды. Тәжірибе жасаушылар бұл бөлшекті J/ψ мезон деп атады. 1974 жылдан 1977 жылға дейін Политцер Гарвард қоғамының стипендиясының иегері болды. Содан кейін [[Калифорния Технология Институты|Калифорния технологиялық университетіне]] ауысып, теориялық физика профессоры болып жұмыс істейді. 1989 жылы ол «Семіз адам және сәби» фильмінде физик Роберт Сербердің ([[Манхэттен жобасы|Манхэттен жобасына]] қатысушы) рөлін сомдады. Сол фильмде Пол Ньюман генерал Лесли Гроувздың рөлін ойнады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * ''Х. Д. Политцер.'' [http://ufn.ru/ru/articles/2005/12/f/ "Атрибуцияның күрделі мәселесі." Нобель дәрісі.] {{Wayback|url=http://ufn.ru/ru/articles/2005/12/f/|date=20111123133240}} . Успехи Физических Ғылымы (Физикалық ғылымдардағы жетістіктер), 175-том, 12-шығарылым, 2005 жылғы желтоқсан. * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2004/ Нобель комитетінің веб-сайтынан алынған ақпарат.] {{Wayback|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2004/|date=20180629211948}} {{In lang|en}} * [https://archive.today/20121211155551/http://www.slac.stanford.edu/spires/find/hep/www?rawcmd=ea+Politzer,+H+David Басылымдар тізімі] {{In lang|en}} * [http://theory.caltech.edu/people/politzer/ Дэвид Политцердің Caltech веб-сайтындағы парақшасы] {{Wayback|url=http://theory.caltech.edu/people/politzer/|date=20190827115849}} {{In lang|en}} [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]] [[Санат:Гарвард университеті түлектері]] [[Санат:Физиктер]] [[Санат:АҚШ физиктері]] 8e6xhw6kvx1anrelzoozj0joc6rbwdi Байкөл (қала) 0 778106 3576507 3576073 2026-04-04T07:34:02Z MuratbekErkebulan 162992 3576507 wikitext text/x-wiki {{coord|51|31|02|N|104|09|22|E|display=title}} {{Елді мекен-Ресей |статусы = Қала |қазақша атауы = Байкөл |шынайы атауы = {{lang-ru|Байкальск}} |сурет = Прибрежный район.jpg |сурет атауы = |елтаңба = Baykalsk COA (2011).gif |ту = Flag of Baykalskoe (Irkutsk oblast).svg |елтаңба сипаттамасы = Елтаңба |ту сипаттамасы = Байрақ |елтаңба ені = 97 |ту ені = 137 |lat_dir = N |lat_deg = 51 |lat_min = 31 |lat_sec = 02 |lon_dir = E |lon_deg = 104 |lon_min = 08 |lon_sec = 22 |CoordAddon = type:city(13000)_region:RU |CoordScale = 300 |ел картасы = Ресей |аймақ картасы = Иркутск облысы |ел картасының өлшемi = 300 |аймағы = Иркутск облысы |аудан түрі = аудан |ауданы = Слюдян ауданы |мекен түрі = Қала |мекені = Байкөл |басшының түрi = Мэр |басшысы = |құрылған уақыты = [[1961 жыл|1961]] |статус алуы = [[1966 жыл|1966]] |жер аумағы = 52 |орталығының биіктігі = 460 м |климаты = Қоңыржай континенттік |ресми тілі = орыс тілі |тұрғыны = 13 201<ref name="BAIKALSK RESMI SAITY KHALYQ SANY">{{cite web |url = https://gorod-baikalsk.ru/page/c116222955ad416a835305b4ebb8d883 |title = Қала |website = gorod-bailalsk.ru |access-date = 2026 }}</ref> |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 227,6 |телефон коды = +7 39542 |пошта индексі = 665930 |автомобиль коды = 38 |ортаққордағы санаты = Baykalsk |сайты = http://www.gorod-baikalsk.ru |сайт тілі = ru }} '''Байкөл ({{lang-ru|Байкальск}})''' — [[Ресей|Ресей Федерациясы]] [[Иркутск облысы]]ндағы қала, [[Байкөл қалалық әкімдігі]] орталығы. [[Байкөл]] көлінің оңтүстік жағалауында орналасады. Халқы — 13 419 адам. ([[2024 жыл|2024]])<ref name="BAIKALSK RESMI SAITY">{{cite web |url = https://gorod-baikalsk.ru/page/c116222955ad416a835305b4ebb8d883 |title = Байкал қаласының паспорты |website = gorod-bailalsk.ru |access-date = }}</ref> == Тарихы == [[Иркутск облысы]]ның Слюдянск ауданындағы Байкөл [[1961 жыл]]ы целлюлоза-қағаз фабрикасының құрылысына байланысты қалалық типтегі елді мекен ретінде құрылған; ол [[1966 жыл]]ы қалаға айналды. [[Байкөл]] көлінің оңтүстік жағалауында [[Иркутск облысы]]ндағы ең жас қала - Байкөл орналасқан. Оның шығу тегі [[Байкөл]] теңізінің жағасында даулы целлюлоза-қағаз фабрикасының құрылысымен байланысты. [[1959 жыл]]ы құрылысшылар Сользан өзенінің жайылмасындағы аумақты игере бастады, ол екі жыл ішінде елді мекенге айналды. Небәрі жеті жыл ішінде ол қала көлеміне дейін өсті, ал [[1966 жыл]]ы оған қала мәртебесі берілді. Сол уақытқа дейін Байкөл жылу электр станциясы мен целлюлоза зауыты салынып қойған болатын. Инфрақұрылым және тұрғын үй кварталдары салынып жатқан болатын. Жер сілкінісі қаупіне байланысты ғимараттар әдетте бес қабаттан биік емес. Байкал төрт ауданнан тұрады. Тегіс үстіртте екі жүз мыңнан астам халқы бар өнеркәсіптік қала салу жоспарланған болатын. Алғашқы он-он бес жыл ішінде мамандардың келуіне байланысты халық саны өсті. [[1980 жыл]]ға қарай қалада шамамен он алты мың тұрғын болды. Қаланың өмір сүру кезеңінде оның бүкіл тарихы мен дамуы целлюлоза-қағаз фабрикасымен байланысты болды. Қаланың өмір сүру кезеңінде оның бүкіл тарихы мен дамуы целлюлоза-қағаз фабрикасымен байланысты болды. Байкал көлі мен оның айналасындағы ландшафттың айналасындағы экологиялық және қауіпсіздік мәселелері үнемі өзгеріп отыратындықтан, бірегей ағынды суларды тазарту жүйесі орнатылды. Ағынды сулар арнайы тоғандарда көп сатылы химиялық тазартудан және биологиялық тазартудан кейін тазартудан өтті. Ағынды суларды тазартудың бүкіл жүйесі әлемдегі ең үздік болды. [[КСРО]] ыдырағаннан кейін қаланың негізгі өніміне сұраныс азайды. [[1992 жыл]]ы зауытты қайта пайдалану мәселесі туындады. [[1995 жыл]]ы қалада әлі де он жеті мың тұрғын болды, бірақ халық санының өсуі төмендеп жатты. Өңірдегі өндірісті пайдалану мен қоршаған орта мәселелері арасындағы үздіксіз қақтығыстар зауыттың [[2008 жыл]]дан [[2010 жыл]]ға дейін екі жылға жабылуына әкелді. Ал [[2013 жыл]]дың [[25 желтоқсан]]ында оның өндірістік қызметі тоқтатылды. Халық саны он үш мыңнан сәл ғана асты. [[1990 жыл]]дары өнеркәсіптің дамуымен қатар, қалада туризм үшін тамаша мүмкіндіктер болды. Қаланың сыртындағы көркем таулы жер бедері мұны мүмкін етті. Хамар-Дабан тау жотасының баурайында, тау бөктерінде шаңғы курорты салынды. [[1994 жыл]]ы түрлі-түсті «Bounty» деп аталатын алғашқы соқпақ ашылды. Қар тазалағыштар сатып алынды. [[1995 жыл]]ы соқпақ жарықтандырылды. [[1996 жыл]]дан [[1999 жыл]]ға дейін жаңа беткейлер мен соқпақтар жасалды (шығыс беткейі, могул және жаттығу беткейі және «Крест» беткейі). Сонымен қатар, кафе мен бар, сондай-ақ жалға беру дүкені бар «Негізгі» ғимарат салынды. [[2000 жыл]]дан [[2006 жыл]]ға дейін шаңғы курорты электронды қолжетімділік жүйесін енгізді, әкімшілік ғимарат, сноуборд саябағы салды және жасанды қар тазалауға арналған жабдықтармен қамтамасыз етті. [[2009 жыл]]дан бастап Гранд Байкөл ірі инвестициялық бағдарламаны жүзеге асырып келеді. Үш орындық орындықтары бар заманауи фуникулер ашылды. Жасанды жарықтандыру және қар тазалау мүмкіндігі бар жаңа беткейлер жасалуда. Бүгінгі таңда Соболина тау шаңғы курорты Шығыс Сібірдегі ең ірі орталық болып табылады. Құлпынай өсіру қала тарихында және дамуында ерекше орын алады. [[1970 жыл]]ы қалада алғаш рет «Виктория» құлпынай сорты отырғызылған кезде, ол мол өнім берді.<ref name="BAIKÖL TARIKHY">{{cite web |url = https://m.101hotels.com/recreation/russia/baikalsk/history?ysclid=lupuf7093j993393120 |title = Байкөл қаласының тарихы |website = m.101hotels.com |access-date = }}</ref> Қала [[Байкөл]] көлінің оңтүстік жағалауында, Солзан және Харлахта өзендерінің сағасында, аудан орталығы [[Слюдянка (қала)|Слюдянкадан]] оңтүстік-шығысқа қарай 40 км, облыс орталығы [[Иркутск]]тен оңтүстік-шығысқа қарай 140 км, М55 федералды тас жолы мен Транссібір темір жолының бойында ([[Мәскеу]]ден 5346 км) орналасқан.<ref name="BAIKALSK RESMI SAITY rs2">{{cite web |url = https://gorod-baikalsk.ru/page/c116222955ad416a835305b4ebb8d883 |title = Байкөл қаласы |website = gorod-bailalsk.ru |access-date = }}</ref> == Өнеркәсіп == Байкөл қаласының өнеркәсібі [[XX ғасыр]]дың екінші жартысында қалыптасты және оның дамуы [[Кеңес Одағы]] кезеңіндегі индустрияландыру саясатымен тығыз байланысты болды. Қала [[1960 жыл|1960-жылдары]] ірі өндірістік орталық ретінде жоспарланып, негізгі мақсат ретінде Байкөл көлінің жағалауында целлюлоза-қағаз өнеркәсібін дамыту көзделді. Қаланың басты кәсіпорны – Байкөл целлюлоза-қағаз комбинаты болды. Бұл кәсіпорын [[1966 жыл]]ы іске қосылып, ұзақ уақыт бойы қала экономикасының негізгі тірегі қызметін атқарды<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/place/Baykalsk |title=Байкөл қаласы туралы мәлімет |publisher=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-04-03}}</ref>. Комбинат ағаш шикізатын өңдеп, целлюлоза мен қағаз өнімдерін өндірді және оның өнімдері Кеңес Одағының түрлі аймақтарына таратылды. Алайда өндірістің экологиялық әсері елеулі мәселелер туғызды. [[Байкөл]] көлі – әлемдегі ең терең және ең таза тұщы су қоймаларының бірі болғандықтан, оның экожүйесіне келтірілген зиян халықаралық деңгейде алаңдаушылық тудырды<ref>{{Cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/754 |title=Байкөл көлі туралы ақпарат |publisher=UNESCO |access-date=2026-04-03}}</ref>. Экологиялық қысым мен экономикалық қиындықтардың нәтижесінде комбинаттың қызметі кезең-кезеңімен қысқартылып, [[2013 жыл]]ы толық тоқтатылды<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/article/russia-baikal-idUSL5N0B91U520130228 |title=Байкөл қағаз комбинатының жабылуы |publisher=Reuters |access-date=2026-04-03}}</ref>. Қазіргі уақытта Байкөл қаласының өнеркәсібі әртараптандыру кезеңін бастан өткеруде. Ірі өндірістің орнына шағын және орта кәсіпорындар дамып келеді. Ағаш өңдеу, құрылыс материалдарын шығару және тамақ өнеркәсібі салалары біртіндеп қалыптасуда. Сонымен қатар, туризмнің дамуы да жергілікті өндірістердің дамуына ықпал етуде. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат: Ресей қалалары]] rkwu1tbncg8z079toxdtdwsp5bhu2wk 3576576 3576507 2026-04-04T10:09:02Z 1nter pares 146705 [[Арнайы:Үлесі/MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылауы]]) істеген нөмір 3576507 нұсқасын [[Уикипедия:Жоққа шығару|жоққа шығарды]] 3576576 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{coord|51|31|02|N|104|09|22|E|display=title}} {{Елді мекен-Ресей |статусы = Қала |қазақша атауы = Байкөл |шынайы атауы = {{lang-ru|Байкальск}} |сурет = Прибрежный район.jpg |сурет атауы = |елтаңба = Baykalsk COA (2011).gif |ту = Flag of Baykalskoe (Irkutsk oblast).svg |елтаңба сипаттамасы = Елтаңба |ту сипаттамасы = Байрақ |елтаңба ені = 97 |ту ені = 137 |lat_dir = N |lat_deg = 51 |lat_min = 31 |lat_sec = 02 |lon_dir = E |lon_deg = 104 |lon_min = 08 |lon_sec = 22 |CoordAddon = type:city(13000)_region:RU |CoordScale = 300 |ел картасы = Ресей |аймақ картасы = Иркутск облысы |ел картасының өлшемi = 300 |аймағы = Иркутск облысы |аудан түрі = аудан |ауданы = Слюдян ауданы |мекен түрі = Қала |мекені = Байкөл |басшының түрi = Мэр |басшысы = |құрылған уақыты = [[1961 жыл|1961]] |статус алуы = [[1966 жыл|1966]] |жер аумағы = 52 |орталығының биіктігі = 460 м |климаты = Қоңыржай континенттік |ресми тілі = орыс тілі |тұрғыны = 13 201<ref name="BAIKALSK RESMI SAITY KHALYQ SANY">{{cite web |url = https://gorod-baikalsk.ru/page/c116222955ad416a835305b4ebb8d883 |title = Қала |website = gorod-bailalsk.ru |access-date = 2026 }}</ref> |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 227,6 |телефон коды = +7 39542 |пошта индексі = 665930 |автомобиль коды = 38 |ортаққордағы санаты = Baykalsk |сайты = http://www.gorod-baikalsk.ru |сайт тілі = ru }} '''Байкөл ({{lang-ru|Байкальск}})''' — [[Ресей|Ресей Федерациясы]] [[Иркутск облысы]]ндағы қала, [[Байкөл қалалық әкімдігі]] орталығы. [[Байкөл]] көлінің оңтүстік жағалауында орналасады. Халқы — 13 419 адам. ([[2024 жыл|2024]])<ref name="BAIKALSK RESMI SAITY">{{cite web |url = https://gorod-baikalsk.ru/page/c116222955ad416a835305b4ebb8d883 |title = Байкал қаласының паспорты |website = gorod-bailalsk.ru |access-date = }}</ref> == Тарихы == [[Иркутск облысы]]ның Слюдянск ауданындағы Байкөл [[1961 жыл]]ы целлюлоза-қағаз фабрикасының құрылысына байланысты қалалық типтегі елді мекен ретінде құрылған; ол [[1966 жыл]]ы қалаға айналды. [[Байкөл]] көлінің оңтүстік жағалауында [[Иркутск облысы]]ндағы ең жас қала - Байкөл орналасқан. Оның шығу тегі [[Байкөл]] теңізінің жағасында даулы целлюлоза-қағаз фабрикасының құрылысымен байланысты. [[1959 жыл]]ы құрылысшылар Сользан өзенінің жайылмасындағы аумақты игере бастады, ол екі жыл ішінде елді мекенге айналды. Небәрі жеті жыл ішінде ол қала көлеміне дейін өсті, ал [[1966 жыл]]ы оған қала мәртебесі берілді. Сол уақытқа дейін Байкөл жылу электр станциясы мен целлюлоза зауыты салынып қойған болатын. Инфрақұрылым және тұрғын үй кварталдары салынып жатқан болатын. Жер сілкінісі қаупіне байланысты ғимараттар әдетте бес қабаттан биік емес. Байкал төрт ауданнан тұрады. Тегіс үстіртте екі жүз мыңнан астам халқы бар өнеркәсіптік қала салу жоспарланған болатын. Алғашқы он-он бес жыл ішінде мамандардың келуіне байланысты халық саны өсті. [[1980 жыл]]ға қарай қалада шамамен он алты мың тұрғын болды. Қаланың өмір сүру кезеңінде оның бүкіл тарихы мен дамуы целлюлоза-қағаз фабрикасымен байланысты болды. Қаланың өмір сүру кезеңінде оның бүкіл тарихы мен дамуы целлюлоза-қағаз фабрикасымен байланысты болды. Байкал көлі мен оның айналасындағы ландшафттың айналасындағы экологиялық және қауіпсіздік мәселелері үнемі өзгеріп отыратындықтан, бірегей ағынды суларды тазарту жүйесі орнатылды. Ағынды сулар арнайы тоғандарда көп сатылы химиялық тазартудан және биологиялық тазартудан кейін тазартудан өтті. Ағынды суларды тазартудың бүкіл жүйесі әлемдегі ең үздік болды. [[КСРО]] ыдырағаннан кейін қаланың негізгі өніміне сұраныс азайды. [[1992 жыл]]ы зауытты қайта пайдалану мәселесі туындады. [[1995 жыл]]ы қалада әлі де он жеті мың тұрғын болды, бірақ халық санының өсуі төмендеп жатты. Өңірдегі өндірісті пайдалану мен қоршаған орта мәселелері арасындағы үздіксіз қақтығыстар зауыттың [[2008 жыл]]дан [[2010 жыл]]ға дейін екі жылға жабылуына әкелді. Ал [[2013 жыл]]дың [[25 желтоқсан]]ында оның өндірістік қызметі тоқтатылды. Халық саны он үш мыңнан сәл ғана асты. [[1990 жыл]]дары өнеркәсіптің дамуымен қатар, қалада туризм үшін тамаша мүмкіндіктер болды. Қаланың сыртындағы көркем таулы жер бедері мұны мүмкін етті. Хамар-Дабан тау жотасының баурайында, тау бөктерінде шаңғы курорты салынды. [[1994 жыл]]ы түрлі-түсті «Bounty» деп аталатын алғашқы соқпақ ашылды. Қар тазалағыштар сатып алынды. [[1995 жыл]]ы соқпақ жарықтандырылды. [[1996 жыл]]дан [[1999 жыл]]ға дейін жаңа беткейлер мен соқпақтар жасалды (шығыс беткейі, могул және жаттығу беткейі және «Крест» беткейі). Сонымен қатар, кафе мен бар, сондай-ақ жалға беру дүкені бар «Негізгі» ғимарат салынды. [[2000 жыл]]дан [[2006 жыл]]ға дейін шаңғы курорты электронды қолжетімділік жүйесін енгізді, әкімшілік ғимарат, сноуборд саябағы салды және жасанды қар тазалауға арналған жабдықтармен қамтамасыз етті. [[2009 жыл]]дан бастап Гранд Байкөл ірі инвестициялық бағдарламаны жүзеге асырып келеді. Үш орындық орындықтары бар заманауи фуникулер ашылды. Жасанды жарықтандыру және қар тазалау мүмкіндігі бар жаңа беткейлер жасалуда. Бүгінгі таңда Соболина тау шаңғы курорты Шығыс Сібірдегі ең ірі орталық болып табылады. Құлпынай өсіру қала тарихында және дамуында ерекше орын алады. [[1970 жыл]]ы қалада алғаш рет «Виктория» құлпынай сорты отырғызылған кезде, ол мол өнім берді.<ref name="BAIKÖL TARIKHY">{{cite web |url = https://m.101hotels.com/recreation/russia/baikalsk/history?ysclid=lupuf7093j993393120 |title = Байкөл қаласының тарихы |website = m.101hotels.com |access-date = }}</ref> Қала [[Байкөл]] көлінің оңтүстік жағалауында, Солзан және Харлахта өзендерінің сағасында, аудан орталығы [[Слюдянка (қала)|Слюдянкадан]] оңтүстік-шығысқа қарай 40 км, облыс орталығы [[Иркутск]]тен оңтүстік-шығысқа қарай 140 км, М55 федералды тас жолы мен Транссібір темір жолының бойында ([[Мәскеу]]ден 5346 км) орналасқан.<ref name="BAIKALSK RESMI SAITY rs2">{{cite web |url = https://gorod-baikalsk.ru/page/c116222955ad416a835305b4ebb8d883 |title = Байкөл қаласы |website = gorod-bailalsk.ru |access-date = }}</ref> == Өнеркәсіп == Байкөл қаласының өнеркәсібі [[XX ғасыр]]дың екінші жартысында қалыптасты және оның дамуы [[Кеңес Одағы]] кезеңіндегі индустрияландыру саясатымен тығыз байланысты болды. Қала [[1960 жыл|1960-жылдары]] ірі өндірістік орталық ретінде жоспарланып, негізгі мақсат ретінде Байкөл көлінің жағалауында целлюлоза-қағаз өнеркәсібін дамыту көзделді. Қаланың басты кәсіпорны – Байкөл целлюлоза-қағаз комбинаты болды. Бұл кәсіпорын [[1966 жыл]]ы іске қосылып, ұзақ уақыт бойы қала экономикасының негізгі тірегі қызметін атқарды<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/place/Baykalsk |title=Байкөл қаласы туралы мәлімет |publisher=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-04-03}}</ref>. Комбинат ағаш шикізатын өңдеп, целлюлоза мен қағаз өнімдерін өндірді және оның өнімдері Кеңес Одағының түрлі аймақтарына таратылды. Алайда өндірістің экологиялық әсері елеулі мәселелер туғызды. [[Байкөл]] көлі – әлемдегі ең терең және ең таза тұщы су қоймаларының бірі болғандықтан, оның экожүйесіне келтірілген зиян халықаралық деңгейде алаңдаушылық тудырды<ref>{{Cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/754 |title=Байкөл көлі туралы ақпарат |publisher=UNESCO |access-date=2026-04-03}}</ref>. Экологиялық қысым мен экономикалық қиындықтардың нәтижесінде комбинаттың қызметі кезең-кезеңімен қысқартылып, [[2013 жыл]]ы толық тоқтатылды<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/article/russia-baikal-idUSL5N0B91U520130228 |title=Байкөл қағаз комбинатының жабылуы |publisher=Reuters |access-date=2026-04-03}}</ref>. Қазіргі уақытта Байкөл қаласының өнеркәсібі әртараптандыру кезеңін бастан өткеруде. Ірі өндірістің орнына шағын және орта кәсіпорындар дамып келеді. Ағаш өңдеу, құрылыс материалдарын шығару және тамақ өнеркәсібі салалары біртіндеп қалыптасуда. Сонымен қатар, туризмнің дамуы да жергілікті өндірістердің дамуына ықпал етуде. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат: Ресей қалалары]] bhquzbfgnt456uz7zkwesb7fgrwjnl1 Қатысушы талқылауы:Beisenbek Nurislam 3 778114 3576085 2026-04-03T12:05:05Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3576085 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Beisenbek Nurislam}} -- ''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:05, 2026 ж. сәуірдің 3 (+05) ipz9gy6vivfvxe35mjjzhh1flbceyoj Роза Үшкемпірова 0 778115 3576092 2026-04-03T12:31:16Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Роза Үшкемпірова''' ([[15 тамыз]] [[1943]] ж., Қаракөл, [[Ыстықкөл облысы]] – [[26 шілде]] [[2024]] ж., [[Бішкек]]) — [[Қырғыз Республикасы]]ның еңбек сіңірген экономисі, экономика ғылымдарының кандидаты. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 3576092 wikitext text/x-wiki '''Роза Үшкемпірова''' ([[15 тамыз]] [[1943]] ж., Қаракөл, [[Ыстықкөл облысы]] – [[26 шілде]] [[2024]] ж., [[Бішкек]]) — [[Қырғыз Республикасы]]ның еңбек сіңірген экономисі, экономика ғылымдарының кандидаты. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} sf0dm77y13g9qrclrc2mmqhjgfox013 3576099 3576092 2026-04-03T12:43:56Z Мағыпар 100137 толықтыру 3576099 wikitext text/x-wiki '''Роза Үшкемпірова''' ([[15 тамыз]] [[1943]] ж., Қаракөл, [[Ыстықкөл облысы]] – [[26 шілде]] [[2024]] ж., [[Бішкек]]) — [[Қырғызстан]]ның еңбек сіңірген экономисі, экономика ғылымдарының кандидаты. == Өмірі және шығармашылығы == Роза Мәулетқызы Үшкемпірова 1943 жылы 15 тамызда қазіргі Қырғызстанның Ыстықкөл облысы, Қаракөл қаласында дүниеге келген. Ол орта білімін Рыбачьеде (қазіргі Балықшы) бітіріп, күміс медальмен марапатталған. Ұлты қазақ. Бастапқыда ол Мәскеу авиация институтына оқуға түсті, бірақ төртінші курста әкесінің ауруына байланысты [[Қырғыз мемлекеттік университетінің|И.Арабаев атындағы Қырғыз мемлекеттік университеті]] экономика факультетіне ауысып, 1965 жылы өнеркәсіп экономикасы мамандығы бойынша бітіріп шықты. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 4ucad0xcc0om4xfq10qrv6bexjrxkj6 3576103 3576099 2026-04-03T12:46:01Z Мағыпар 100137 /* Өмірі және шығармашылығы */ толықтыру 3576103 wikitext text/x-wiki '''Роза Үшкемпірова''' ([[15 тамыз]] [[1943]] ж., Қаракөл, [[Ыстықкөл облысы]] – [[26 шілде]] [[2024]] ж., [[Бішкек]]) — [[Қырғызстан]]ның еңбек сіңірген экономисі, экономика ғылымдарының кандидаты. == Өмірі және шығармашылығы == Роза Мәулетқызы Үшкемпірова 1943 жылы 15 тамызда қазіргі Қырғызстанның Ыстықкөл облысы, Қаракөл қаласында дүниеге келген. Ол орта білімін Рыбачьеде (қазіргі Балықшы) бітіріп, күміс медальмен марапатталған. Ұлты қазақ. Бастапқыда ол Мәскеу авиация институтына оқуға түсті, бірақ төртінші курста әкесінің ауруына байланысты Қырғыз мемлекеттік университетінің экономика факультетіне ауысып, 1965 жылы өнеркәсіп экономикасы мамандығы бойынша бітіріп шықты. 1965 жылдың тамыз айынан бастап Бішкектегі (Фрунзе) №1 такси компаниясының еңбек инженері, жоспарлау бөлімінің бастығы, содан кейін Қара-Балта қант зауытының қаржы бөлімінің бастығы болып жұмыс істеді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} s5tlba90djdqkyhjcp018kkxqkdend2 3576107 3576103 2026-04-03T12:59:40Z Мағыпар 100137 /* Өмірі және шығармашылығы */ толықтыру 3576107 wikitext text/x-wiki '''Роза Үшкемпірова''' ([[15 тамыз]] [[1943]] ж., Қаракөл, [[Ыстықкөл облысы]] – [[26 шілде]] [[2024]] ж., [[Бішкек]]) — [[Қырғызстан]]ның еңбек сіңірген экономисі, экономика ғылымдарының кандидаты. == Өмірі және шығармашылығы == Роза Мәулетқызы Үшкемпірова 1943 жылы 15 тамызда қазіргі Қырғызстанның Ыстықкөл облысы, Қаракөл қаласында дүниеге келген. Ол орта білімін Рыбачьеде (қазіргі Балықшы) бітіріп, күміс медальмен марапатталған. Ұлты қазақ. Бастапқыда ол Мәскеу авиация институтына оқуға түсті, бірақ төртінші курста әкесінің ауруына байланысты Қырғыз мемлекеттік университетінің экономика факультетіне ауысып, 1965 жылы өнеркәсіп экономикасы мамандығы бойынша бітіріп шықты. 1965 жылдың тамыз айынан бастап Бішкектегі (Фрунзе) №1 такси компаниясының еңбек инженері, жоспарлау бөлімінің бастығы, содан кейін Қара-Балта қант зауытының қаржы бөлімінің бастығы болып жұмыс істеді. 1970 жылы Үшкемпірова Қырғыз КСР Ғылым академиясының Экономика институтында аспирантурада оқуын жалғастырды. 1974 жылы диссертациясын қорғап, экономика ғылымдарының кандидаты атанды. 1978 жылдан бастап - Қырғыз КСР Мемлекеттік жоспарлау комитетінің Өнеркәсіпті дамытуды және орналастыруды оңтайландыру бөлімінің бастығы.<br /> 1992 жылдан бастап - Қырғыз Республикасы Экономика және қаржы министрлігінің бірлескен бөлімінің бастығы.<br /> 1993 жылдың желтоқсанынан бастап - Қырғыз Республикасы Әлеуметтік қорының бас директоры.<br /> 1994 жылдан 1998 жылдың соңына дейін Қырғыз Республикасы Үкіметі жанындағы Әлеуметтік қордың төрайымы болды.<br /> 1998 жылдың 29 желтоқсанынан 1999 жылдың ақпанына дейін әлеуметтік қордың төрағасы. Сол жерде ол білім беру, зейнетақы және денсаулық сақтау салаларына қатысты көптеген жобаларда жұмыс істеді.<br /> 2001 жылы Үшкемпірова Socium Consult Ltd компаниясының бас директоры болды және 2011 жылдан 2014 жылға дейін денсаулық сақтау министрлігінің Бақылау кеңесінің төрағасы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} tevlzgkagsyl4o2lx0rh7rx1yu7f7pq 3576108 3576107 2026-04-03T13:01:54Z Мағыпар 100137 толықтыру 3576108 wikitext text/x-wiki '''Роза Үшкемпірова''' ([[15 тамыз]] [[1943]] ж., Қаракөл, [[Ыстықкөл облысы]] – [[26 шілде]] [[2024]] ж., [[Бішкек]]) — [[Қырғызстан]]ның еңбек сіңірген экономисі, экономика ғылымдарының кандидаты. == Өмірі және шығармашылығы == Роза Мәулетқызы Үшкемпірова 1943 жылы 15 тамызда қазіргі Қырғызстанның Ыстықкөл облысы, Қаракөл қаласында дүниеге келген. Ол орта білімін Рыбачьеде (қазіргі Балықшы) бітіріп, күміс медальмен марапатталған. Ұлты қазақ. Бастапқыда ол Мәскеу авиация институтына оқуға түсті, бірақ төртінші курста әкесінің ауруына байланысты Қырғыз мемлекеттік университетінің экономика факультетіне ауысып, 1965 жылы өнеркәсіп экономикасы мамандығы бойынша бітіріп шықты. 1965 жылдың тамыз айынан бастап Бішкектегі (Фрунзе) №1 такси компаниясының еңбек инженері, жоспарлау бөлімінің бастығы, содан кейін Қара-Балта қант зауытының қаржы бөлімінің бастығы болып жұмыс істеді. 1970 жылы Үшкемпірова Қырғыз КСР Ғылым академиясының Экономика институтында аспирантурада оқуын жалғастырды. 1974 жылы диссертациясын қорғап, экономика ғылымдарының кандидаты атанды. 1978 жылдан бастап - Қырғыз КСР Мемлекеттік жоспарлау комитетінің Өнеркәсіпті дамытуды және орналастыруды оңтайландыру бөлімінің бастығы.<br /> 1992 жылдан бастап - Қырғыз Республикасы Экономика және қаржы министрлігінің бірлескен бөлімінің бастығы.<br /> 1993 жылдың желтоқсанынан бастап - Қырғыз Республикасы Әлеуметтік қорының бас директоры.<br /> 1994 жылдан 1998 жылдың соңына дейін Қырғыз Республикасы Үкіметі жанындағы Әлеуметтік қордың төрайымы болды.<br /> 1998 жылдың 29 желтоқсанынан 1999 жылдың ақпанына дейін әлеуметтік қордың төрағасы. Сол жерде ол білім беру, зейнетақы және денсаулық сақтау салаларына қатысты көптеген жобаларда жұмыс істеді.<br /> 2001 жылы Үшкемпірова Socium Consult Ltd компаниясының бас директоры болды және 2011 жылдан 2014 жылға дейін денсаулық сақтау министрлігінің Бақылау кеңесінің төрағасы. == Марапаттары == Қырғыз Республикасы Президентінің Құрмет грамотасы «Даңқ» медалі «Еңбек ардагері» 3-дәрежелі «Манас» ордені «Қырғыз Республикасының еңбек сіңірген экономисі». == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 9cx1r42bw8zt610w4pcguwnramawtk2 3576109 3576108 2026-04-03T13:02:12Z Мағыпар 100137 /* Марапаттары */ 3576109 wikitext text/x-wiki '''Роза Үшкемпірова''' ([[15 тамыз]] [[1943]] ж., Қаракөл, [[Ыстықкөл облысы]] – [[26 шілде]] [[2024]] ж., [[Бішкек]]) — [[Қырғызстан]]ның еңбек сіңірген экономисі, экономика ғылымдарының кандидаты. == Өмірі және шығармашылығы == Роза Мәулетқызы Үшкемпірова 1943 жылы 15 тамызда қазіргі Қырғызстанның Ыстықкөл облысы, Қаракөл қаласында дүниеге келген. Ол орта білімін Рыбачьеде (қазіргі Балықшы) бітіріп, күміс медальмен марапатталған. Ұлты қазақ. Бастапқыда ол Мәскеу авиация институтына оқуға түсті, бірақ төртінші курста әкесінің ауруына байланысты Қырғыз мемлекеттік университетінің экономика факультетіне ауысып, 1965 жылы өнеркәсіп экономикасы мамандығы бойынша бітіріп шықты. 1965 жылдың тамыз айынан бастап Бішкектегі (Фрунзе) №1 такси компаниясының еңбек инженері, жоспарлау бөлімінің бастығы, содан кейін Қара-Балта қант зауытының қаржы бөлімінің бастығы болып жұмыс істеді. 1970 жылы Үшкемпірова Қырғыз КСР Ғылым академиясының Экономика институтында аспирантурада оқуын жалғастырды. 1974 жылы диссертациясын қорғап, экономика ғылымдарының кандидаты атанды. 1978 жылдан бастап - Қырғыз КСР Мемлекеттік жоспарлау комитетінің Өнеркәсіпті дамытуды және орналастыруды оңтайландыру бөлімінің бастығы.<br /> 1992 жылдан бастап - Қырғыз Республикасы Экономика және қаржы министрлігінің бірлескен бөлімінің бастығы.<br /> 1993 жылдың желтоқсанынан бастап - Қырғыз Республикасы Әлеуметтік қорының бас директоры.<br /> 1994 жылдан 1998 жылдың соңына дейін Қырғыз Республикасы Үкіметі жанындағы Әлеуметтік қордың төрайымы болды.<br /> 1998 жылдың 29 желтоқсанынан 1999 жылдың ақпанына дейін әлеуметтік қордың төрағасы. Сол жерде ол білім беру, зейнетақы және денсаулық сақтау салаларына қатысты көптеген жобаларда жұмыс істеді.<br /> 2001 жылы Үшкемпірова Socium Consult Ltd компаниясының бас директоры болды және 2011 жылдан 2014 жылға дейін денсаулық сақтау министрлігінің Бақылау кеңесінің төрағасы. == Марапаттары == *Қырғыз Республикасы Президентінің Құрмет грамотасы *«Даңқ» медалі *«Еңбек ардагері» *3-дәрежелі «Манас» ордені *«Қырғыз Республикасының еңбек сіңірген экономисі». == Дереккөздер == {{дереккөздер}} qclvx75p07lzf2bmt0h0izogcbrk6s1 3576120 3576109 2026-04-03T13:25:40Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3576120 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Роза Үшкемпірова | Шынайы есімі = Роза Мавлетовна Учкемпирова | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = | Ізбасары = | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 15.08.1943 | Туған жері = {{туғанжері|Қаракөл|Қаракөлде}} | Қайтыс болған күні = 26.07.2024 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Бішкек|Бішкекте}}, [[Қырғызстан]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = Үшкемпіров Мавлет | Анасы = Кәрібжанова Төлен | Жұбайы = | Балалары = Ескендір Тағлықов, Жұлдыз Тағлықова | Партиясы = | Білімі = Қырғыз мемлекеттік университеті | Мамандығы = өнеркәсіп экономикасы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Роза Үшкемпірова''' ([[15 тамыз]] [[1943]] ж., Қаракөл, [[Ыстықкөл облысы]] – [[26 шілде]] [[2024]] ж., [[Бішкек]]) — [[Қырғызстан]]ның еңбек сіңірген экономисі, экономика ғылымдарының кандидаты. == Өмірі және шығармашылығы == Роза Мәулетқызы Үшкемпірова 1943 жылы 15 тамызда қазіргі Қырғызстанның Ыстықкөл облысы, Қаракөл қаласында дүниеге келген. Ол орта білімін Рыбачьеде (қазіргі Балықшы) бітіріп, күміс медальмен марапатталған. Ұлты қазақ. Бастапқыда ол Мәскеу авиация институтына оқуға түсті, бірақ төртінші курста әкесінің ауруына байланысты Қырғыз мемлекеттік университетінің экономика факультетіне ауысып, 1965 жылы өнеркәсіп экономикасы мамандығы бойынша бітіріп шықты. 1965 жылдың тамыз айынан бастап Бішкектегі (Фрунзе) №1 такси компаниясының еңбек инженері, жоспарлау бөлімінің бастығы, содан кейін Қара-Балта қант зауытының қаржы бөлімінің бастығы болып жұмыс істеді. 1970 жылы Үшкемпірова Қырғыз КСР Ғылым академиясының Экономика институтында аспирантурада оқуын жалғастырды. 1974 жылы диссертациясын қорғап, экономика ғылымдарының кандидаты атанды. 1978 жылдан бастап - Қырғыз КСР Мемлекеттік жоспарлау комитетінің Өнеркәсіпті дамытуды және орналастыруды оңтайландыру бөлімінің бастығы.<br /> 1992 жылдан бастап - Қырғыз Республикасы Экономика және қаржы министрлігінің бірлескен бөлімінің бастығы.<br /> 1993 жылдың желтоқсанынан бастап - Қырғыз Республикасы Әлеуметтік қорының бас директоры.<br /> 1994 жылдан 1998 жылдың соңына дейін Қырғыз Республикасы Үкіметі жанындағы Әлеуметтік қордың төрайымы болды.<br /> 1998 жылдың 29 желтоқсанынан 1999 жылдың ақпанына дейін әлеуметтік қордың төрағасы. Сол жерде ол білім беру, зейнетақы және денсаулық сақтау салаларына қатысты көптеген жобаларда жұмыс істеді.<br /> 2001 жылы Үшкемпірова Socium Consult Ltd компаниясының бас директоры болды және 2011 жылдан 2014 жылға дейін денсаулық сақтау министрлігінің Бақылау кеңесінің төрағасы. == Марапаттары == *Қырғыз Республикасы Президентінің Құрмет грамотасы *«Даңқ» медалі *«Еңбек ардагері» *3-дәрежелі «Манас» ордені *«Қырғыз Республикасының еңбек сіңірген экономисі». == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 7yqcvhodgqx0baksswrhrijgmzeb5g6 3576125 3576120 2026-04-03T13:29:21Z Мағыпар 100137 3576125 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Роза Үшкемпірова | Шынайы есімі = Роза Мавлетовна Учкемпирова | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = | Ізбасары = | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 15.08.1943 | Туған жері = {{туғанжері|Қарақол|Қарақолда}} | Қайтыс болған күні = 26.07.2024 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Бішкек|Бішкекте}}, [[Қырғызстан]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = Үшкемпіров Мавлет | Анасы = Кәрібжанова Төлен | Жұбайы = | Балалары = Ескендір Тағлықов, Жұлдыз Тағлықова | Партиясы = | Білімі = Қырғыз мемлекеттік университеті | Мамандығы = өнеркәсіп экономикасы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Роза Үшкемпірова''' ([[15 тамыз]] [[1943]] ж., Қаракөл, [[Ыстықкөл облысы]] – [[26 шілде]] [[2024]] ж., [[Бішкек]]) — [[Қырғызстан]]ның еңбек сіңірген экономисі, экономика ғылымдарының кандидаты. == Өмірі және шығармашылығы == Роза Мәулетқызы Үшкемпірова 1943 жылы 15 тамызда қазіргі Қырғызстанның Ыстықкөл облысы, Қаракөл қаласында дүниеге келген. Ол орта білімін Рыбачьеде (қазіргі Балықшы) бітіріп, күміс медальмен марапатталған. Ұлты қазақ. Бастапқыда ол Мәскеу авиация институтына оқуға түсті, бірақ төртінші курста әкесінің ауруына байланысты Қырғыз мемлекеттік университетінің экономика факультетіне ауысып, 1965 жылы өнеркәсіп экономикасы мамандығы бойынша бітіріп шықты. 1965 жылдың тамыз айынан бастап Бішкектегі (Фрунзе) №1 такси компаниясының еңбек инженері, жоспарлау бөлімінің бастығы, содан кейін Қара-Балта қант зауытының қаржы бөлімінің бастығы болып жұмыс істеді. 1970 жылы Үшкемпірова Қырғыз КСР Ғылым академиясының Экономика институтында аспирантурада оқуын жалғастырды. 1974 жылы диссертациясын қорғап, экономика ғылымдарының кандидаты атанды. 1978 жылдан бастап - Қырғыз КСР Мемлекеттік жоспарлау комитетінің Өнеркәсіпті дамытуды және орналастыруды оңтайландыру бөлімінің бастығы.<br /> 1992 жылдан бастап - Қырғыз Республикасы Экономика және қаржы министрлігінің бірлескен бөлімінің бастығы.<br /> 1993 жылдың желтоқсанынан бастап - Қырғыз Республикасы Әлеуметтік қорының бас директоры.<br /> 1994 жылдан 1998 жылдың соңына дейін Қырғыз Республикасы Үкіметі жанындағы Әлеуметтік қордың төрайымы болды.<br /> 1998 жылдың 29 желтоқсанынан 1999 жылдың ақпанына дейін әлеуметтік қордың төрағасы. Сол жерде ол білім беру, зейнетақы және денсаулық сақтау салаларына қатысты көптеген жобаларда жұмыс істеді.<br /> 2001 жылы Үшкемпірова Socium Consult Ltd компаниясының бас директоры болды және 2011 жылдан 2014 жылға дейін денсаулық сақтау министрлігінің Бақылау кеңесінің төрағасы. == Марапаттары == *Қырғыз Республикасы Президентінің Құрмет грамотасы *«Даңқ» медалі *«Еңбек ардагері» *3-дәрежелі «Манас» ордені *«Қырғыз Республикасының еңбек сіңірген экономисі». == Дереккөздер == {{дереккөздер}} b5tw2lgrhjpy7hcriom7ok7m3uyorn4 3576127 3576125 2026-04-03T13:31:35Z Мағыпар 100137 «[[Санат:Қырғызстан экономистері|Қырғызстан экономистері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3576127 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Роза Үшкемпірова | Шынайы есімі = Роза Мавлетовна Учкемпирова | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = | Ізбасары = | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 15.08.1943 | Туған жері = {{туғанжері|Қарақол|Қарақолда}} | Қайтыс болған күні = 26.07.2024 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Бішкек|Бішкекте}}, [[Қырғызстан]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = Үшкемпіров Мавлет | Анасы = Кәрібжанова Төлен | Жұбайы = | Балалары = Ескендір Тағлықов, Жұлдыз Тағлықова | Партиясы = | Білімі = Қырғыз мемлекеттік университеті | Мамандығы = өнеркәсіп экономикасы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Роза Үшкемпірова''' ([[15 тамыз]] [[1943]] ж., Қаракөл, [[Ыстықкөл облысы]] – [[26 шілде]] [[2024]] ж., [[Бішкек]]) — [[Қырғызстан]]ның еңбек сіңірген экономисі, экономика ғылымдарының кандидаты. == Өмірі және шығармашылығы == Роза Мәулетқызы Үшкемпірова 1943 жылы 15 тамызда қазіргі Қырғызстанның Ыстықкөл облысы, Қаракөл қаласында дүниеге келген. Ол орта білімін Рыбачьеде (қазіргі Балықшы) бітіріп, күміс медальмен марапатталған. Ұлты қазақ. Бастапқыда ол Мәскеу авиация институтына оқуға түсті, бірақ төртінші курста әкесінің ауруына байланысты Қырғыз мемлекеттік университетінің экономика факультетіне ауысып, 1965 жылы өнеркәсіп экономикасы мамандығы бойынша бітіріп шықты. 1965 жылдың тамыз айынан бастап Бішкектегі (Фрунзе) №1 такси компаниясының еңбек инженері, жоспарлау бөлімінің бастығы, содан кейін Қара-Балта қант зауытының қаржы бөлімінің бастығы болып жұмыс істеді. 1970 жылы Үшкемпірова Қырғыз КСР Ғылым академиясының Экономика институтында аспирантурада оқуын жалғастырды. 1974 жылы диссертациясын қорғап, экономика ғылымдарының кандидаты атанды. 1978 жылдан бастап - Қырғыз КСР Мемлекеттік жоспарлау комитетінің Өнеркәсіпті дамытуды және орналастыруды оңтайландыру бөлімінің бастығы.<br /> 1992 жылдан бастап - Қырғыз Республикасы Экономика және қаржы министрлігінің бірлескен бөлімінің бастығы.<br /> 1993 жылдың желтоқсанынан бастап - Қырғыз Республикасы Әлеуметтік қорының бас директоры.<br /> 1994 жылдан 1998 жылдың соңына дейін Қырғыз Республикасы Үкіметі жанындағы Әлеуметтік қордың төрайымы болды.<br /> 1998 жылдың 29 желтоқсанынан 1999 жылдың ақпанына дейін әлеуметтік қордың төрағасы. Сол жерде ол білім беру, зейнетақы және денсаулық сақтау салаларына қатысты көптеген жобаларда жұмыс істеді.<br /> 2001 жылы Үшкемпірова Socium Consult Ltd компаниясының бас директоры болды және 2011 жылдан 2014 жылға дейін денсаулық сақтау министрлігінің Бақылау кеңесінің төрағасы. == Марапаттары == *Қырғыз Республикасы Президентінің Құрмет грамотасы *«Даңқ» медалі *«Еңбек ардагері» *3-дәрежелі «Манас» ордені *«Қырғыз Республикасының еңбек сіңірген экономисі». == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қырғызстан экономистері]] 5a8ixyspqxbtd2qu3d7yc25xr1wkx2s 3576130 3576127 2026-04-03T13:33:40Z Мағыпар 100137 /* Өмірі және шығармашылығы */ дереккөз 3576130 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Роза Үшкемпірова | Шынайы есімі = Роза Мавлетовна Учкемпирова | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = | Ізбасары = | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 15.08.1943 | Туған жері = {{туғанжері|Қарақол|Қарақолда}} | Қайтыс болған күні = 26.07.2024 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Бішкек|Бішкекте}}, [[Қырғызстан]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = Үшкемпіров Мавлет | Анасы = Кәрібжанова Төлен | Жұбайы = | Балалары = Ескендір Тағлықов, Жұлдыз Тағлықова | Партиясы = | Білімі = Қырғыз мемлекеттік университеті | Мамандығы = өнеркәсіп экономикасы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Роза Үшкемпірова''' ([[15 тамыз]] [[1943]] ж., Қаракөл, [[Ыстықкөл облысы]] – [[26 шілде]] [[2024]] ж., [[Бішкек]]) — [[Қырғызстан]]ның еңбек сіңірген экономисі, экономика ғылымдарының кандидаты. == Өмірі және шығармашылығы == Роза Мәулетқызы Үшкемпірова 1943 жылы 15 тамызда қазіргі Қырғызстанның Ыстықкөл облысы, Қаракөл қаласында дүниеге келген. Ол орта білімін Рыбачьеде (қазіргі Балықшы) бітіріп, күміс медальмен марапатталған. Ұлты қазақ. Бастапқыда ол Мәскеу авиация институтына оқуға түсті, бірақ төртінші курста әкесінің ауруына байланысты Қырғыз мемлекеттік университетінің экономика факультетіне ауысып, 1965 жылы өнеркәсіп экономикасы мамандығы бойынша бітіріп шықты. 1965 жылдың тамыз айынан бастап Бішкектегі (Фрунзе) №1 такси компаниясының еңбек инженері, жоспарлау бөлімінің бастығы, содан кейін Қара-Балта қант зауытының қаржы бөлімінің бастығы болып жұмыс істеді. 1970 жылы Үшкемпірова Қырғыз КСР Ғылым академиясының Экономика институтында аспирантурада оқуын жалғастырды. 1974 жылы диссертациясын қорғап, экономика ғылымдарының кандидаты атанды. 1978 жылдан бастап - Қырғыз КСР Мемлекеттік жоспарлау комитетінің Өнеркәсіпті дамытуды және орналастыруды оңтайландыру бөлімінің бастығы.<br /> 1992 жылдан бастап - Қырғыз Республикасы Экономика және қаржы министрлігінің бірлескен бөлімінің бастығы.<br /> 1993 жылдың желтоқсанынан бастап - Қырғыз Республикасы Әлеуметтік қорының бас директоры.<br /> 1994 жылдан 1998 жылдың соңына дейін Қырғыз Республикасы Үкіметі жанындағы Әлеуметтік қордың төрайымы болды.<br /> 1998 жылдың 29 желтоқсанынан 1999 жылдың ақпанына дейін әлеуметтік қордың төрағасы. Сол жерде ол білім беру, зейнетақы және денсаулық сақтау салаларына қатысты көптеген жобаларда жұмыс істеді.<br /> 2001 жылы Үшкемпірова Socium Consult Ltd компаниясының бас директоры болды және 2011 жылдан 2014 жылға дейін денсаулық сақтау министрлігінің Бақылау кеңесінің төрағасы.<ref>{{citeweb|url=https://grokipedia.com/page/roza_uchkempirova#personal-life|title=Роза Учкемпирова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-3|lang=}}</ref> == Марапаттары == *Қырғыз Республикасы Президентінің Құрмет грамотасы *«Даңқ» медалі *«Еңбек ардагері» *3-дәрежелі «Манас» ордені *«Қырғыз Республикасының еңбек сіңірген экономисі». == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қырғызстан экономистері]] 0q14f99o1ffppel5bg3nl4shdxr1tna 3576131 3576130 2026-04-03T13:34:51Z Мағыпар 100137 дереккөз 3576131 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Роза Үшкемпірова | Шынайы есімі = Роза Мавлетовна Учкемпирова | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = | Ізбасары = | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 15.08.1943 | Туған жері = {{туғанжері|Қарақол|Қарақолда}} | Қайтыс болған күні = 26.07.2024 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Бішкек|Бішкекте}}, [[Қырғызстан]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = Үшкемпіров Мавлет | Анасы = Кәрібжанова Төлен | Жұбайы = | Балалары = Ескендір Тағлықов, Жұлдыз Тағлықова | Партиясы = | Білімі = Қырғыз мемлекеттік университеті | Мамандығы = өнеркәсіп экономикасы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Роза Үшкемпірова''' ([[15 тамыз]] [[1943]] ж., Қаракөл, [[Ыстықкөл облысы]] – [[26 шілде]] [[2024]] ж., [[Бішкек]]) — [[Қырғызстан]]ның еңбек сіңірген экономисі, экономика ғылымдарының кандидаты. == Өмірі және шығармашылығы == Роза Мәулетқызы Үшкемпірова 1943 жылы 15 тамызда қазіргі Қырғызстанның Ыстықкөл облысы, Қаракөл қаласында дүниеге келген. Ол орта білімін Рыбачьеде (қазіргі Балықшы) бітіріп, күміс медальмен марапатталған. Ұлты қазақ. Бастапқыда ол Мәскеу авиация институтына оқуға түсті, бірақ төртінші курста әкесінің ауруына байланысты Қырғыз мемлекеттік университетінің экономика факультетіне ауысып, 1965 жылы өнеркәсіп экономикасы мамандығы бойынша бітіріп шықты. 1965 жылдың тамыз айынан бастап Бішкектегі (Фрунзе) №1 такси компаниясының еңбек инженері, жоспарлау бөлімінің бастығы, содан кейін Қара-Балта қант зауытының қаржы бөлімінің бастығы болып жұмыс істеді. 1970 жылы Үшкемпірова Қырғыз КСР Ғылым академиясының Экономика институтында аспирантурада оқуын жалғастырды. 1974 жылы диссертациясын қорғап, экономика ғылымдарының кандидаты атанды. 1978 жылдан бастап - Қырғыз КСР Мемлекеттік жоспарлау комитетінің Өнеркәсіпті дамытуды және орналастыруды оңтайландыру бөлімінің бастығы.<br /> 1992 жылдан бастап - Қырғыз Республикасы Экономика және қаржы министрлігінің бірлескен бөлімінің бастығы.<br /> 1993 жылдың желтоқсанынан бастап - Қырғыз Республикасы Әлеуметтік қорының бас директоры.<br /> 1994 жылдан 1998 жылдың соңына дейін Қырғыз Республикасы Үкіметі жанындағы Әлеуметтік қордың төрайымы болды.<br /> 1998 жылдың 29 желтоқсанынан 1999 жылдың ақпанына дейін әлеуметтік қордың төрағасы. Сол жерде ол білім беру, зейнетақы және денсаулық сақтау салаларына қатысты көптеген жобаларда жұмыс істеді.<br /> 2001 жылы Үшкемпірова Socium Consult Ltd компаниясының бас директоры болды және 2011 жылдан 2014 жылға дейін денсаулық сақтау министрлігінің Бақылау кеңесінің төрағасы.<ref>{{citeweb|url=https://grokipedia.com/page/roza_uchkempirova#personal-life|title=Роза Учкемпирова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-3|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://centrasia.org/person2.php?st=1039553832&ysclid=mnivd3l9ci540807694#gsc.tab=0|title=УЧКЕМПИРОВА Роза Мавлетовна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-3|lang=}}</ref> == Марапаттары == *Қырғыз Республикасы Президентінің Құрмет грамотасы *«Даңқ» медалі *«Еңбек ардагері» *3-дәрежелі «Манас» ордені *«Қырғыз Республикасының еңбек сіңірген экономисі». == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қырғызстан экономистері]] gbhw0qyjiyiy130blbicx0nzo0whh7q Қатысушы:Galymzhan94 2 778116 3576098 2026-04-03T12:42:13Z Galymzhan94 179362 Жана макала 3576098 wikitext text/x-wiki {{Басқа мағыналары|Реакциялық құбыр}} '''Реакциялық құбырлар''' — мұнай-химия және мұнай өңдеу өнеркәсібінде қолданылатын жоғары температураға төзімді құбырлар. Олар риформинг пештерінде, пиролиз қондырғыларында және көмірсутектерді өңдеу процестерінде пайдаланылады. == Кіріспе == Реакциялық құбырлар жоғары температура (1000–1100 °C), ішкі қысым және агрессивті газ ортасында жұмыс істейді. Сондықтан олардың материалдары ерекше қасиеттерге ие болуы тиіс. == Қолданылу саласы == Реакциялық құбырлар келесі салаларда қолданылады: * мұнай өңдеу * мұнай-химия өндірісі * газ-химия саласы * синтез-газ өндіру == Материалдары == Бұл құбырларды дайындауда негізінен аустениттік ыстыққа төзімді қорытпалар қолданылады. Олар темір–хром–никель жүйесіне негізделген. == Жұмыс шарттары == Реакциялық құбырлар: * жоғары температурада * агрессивті газ ортасында * ұзақ уақыт бойы жұмыс істейді. == Құрылымы мен қасиеттері == Аустениттік қорытпаларда: * интерметаллидтік фазалар * карбидтік бөлшектер қалыптасады, бұл олардың беріктігін арттырады. == Өндіру технологиясы == Реакциялық құбырлар көбінесе: * орталықтан тепкіш құю * жоғары температуралық өңдеу арқылы дайындалады. == Қорытпа түрлері == Мысалы: * ХН33БС қорытпасы * Fe–Cr–Ni негізіндегі қорытпалар == Дереккөздер == <references /> == Әдебиеттер == * Мұнай-химия және мұнай өңдеуге арналған реакциялық құбырлар. Нефть и газ, 2026, №1. fmpsbo6yfe7rhntncthzpnxmk5xxztj 3576104 3576098 2026-04-03T12:46:42Z Galymzhan94 179362 жана макала 3576104 wikitext text/x-wiki {{Басқа мағыналары|Реакциялық құбыр}} '''Реакциялық құбырлар''' — мұнай-химия және мұнай өңдеу өнеркәсібінде қолданылатын жоғары температураға төзімді құбырлар. Олар риформинг пештерінде, пиролиз қондырғыларында және көмірсутектерді өңдеу процестерінде пайдаланылады. == Кіріспе == Реакциялық құбырлар жоғары температура (1000–1100 °C), ішкі қысым және агрессивті газ ортасында жұмыс істейді. Сондықтан олардың материалдары ерекше қасиеттерге ие болуы тиіс. == Қолданылу саласы == Реакциялық құбырлар келесі салаларда қолданылады: * мұнай өңдеу * мұнай-химия өндірісі * газ-химия саласы * синтез-газ өндіру == Материалдары == Бұл құбырларды дайындауда негізінен аустениттік ыстыққа төзімді қорытпалар қолданылады. Олар темір–хром–никель жүйесіне негізделген. == Жұмыс шарттары == Реакциялық құбырлар: * жоғары температурада * агрессивті газ ортасында * ұзақ уақыт бойы жұмыс істейді. == Құрылымы мен қасиеттері == Аустениттік қорытпаларда: * интерметаллидтік фазалар * карбидтік бөлшектер қалыптасады, бұл олардың беріктігін арттырады. == Өндіру технологиясы == Реакциялық құбырлар көбінесе: * орталықтан тепкіш құю * жоғары температуралық өңдеу арқылы дайындалады. == Қорытпа түрлері == Мысалы: * ХН33БС қорытпасы * Fe–Cr–Ni негізіндегі қорытпалар == Дереккөздер == <references group="Бабаш С.Е., Мухина Т.Н. Возможные направления развития технологии и конструк- тивного оформления процесса пиролиза углеводородного сырья //Химическая про- мышленность.- 1998. № 11. С. 665–668. [ Babash S.E.. Mukhina T.N. Vozmozhnyye napravleniya razvitiya tekhnologii i konstruktivnogo oformleniya protsessa piroliza uglevodorodnogo syria //Khimicheskaya promyshlennost.- 1998. № 11. S. 665–668. ] " /> == Әдебиеттер == * Мұнай-химия және мұнай өңдеуге арналған реакциялық құбырлар. Нефть и газ, 2026, №1. drfhjyxutlbb0wxxvp8h8yvk8swifvm 3576134 3576104 2026-04-03T13:39:34Z 1nter pares 146705 Беттің барлық мағлұматын алып тастады 3576134 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов 0 778117 3576111 2026-04-03T13:10:33Z Ashina 7704 Жаңа бетте: '''Тұрсынғали Тұрумұлы Алагөзов''' (17 қыркүйек 1969 жыл, [[Алматы]]) — қазақстандық кәсіпкер, меценат, «[[GALANZ bottlers]]<nowiki/>» АҚ негізін қалаушы және Директорлар кеңесінің төрағасы. [[Forbes Kazakhstan]] нұсқасы бойынша «Қазақстанның ең бай 75 кәсіпкері» тізіміне кіреді (2025 жылы... 3576111 wikitext text/x-wiki '''Тұрсынғали Тұрумұлы Алагөзов''' (17 қыркүйек 1969 жыл, [[Алматы]]) — қазақстандық кәсіпкер, меценат, «[[GALANZ bottlers]]<nowiki/>» АҚ негізін қалаушы және Директорлар кеңесінің төрағасы. [[Forbes Kazakhstan]] нұсқасы бойынша «Қазақстанның ең бай 75 кәсіпкері» тізіміне кіреді (2025 жылы 61-орын, дәулеті — 130 млн доллар). == Өмірбаяны == Тұрсынғали Алагөзов 1969 жылы 17 қыркүйекте Алматы қаласында дүниеге келген. Әкесі — [[Тұрум Алагөзов]], белгілі қазақстандық композитор және дирижер. Анасы — Клара Алагөзова, балалар үйінде тәрбиеленген, кәсіпкердің қайырымдылықпен айналысуына анасының тағдыры үлкен әсер еткен. === Білімі === * 1987–1989 жылдары Қиыр Шығыста (Благовещенск қ.) танк әскерінде борышын өтеген. * 1993 жылы Ауыл шаруашылығы институтын «ауыл шаруашылығын механизациялау» мамандығы бойынша бітірген. * Қытайдың Сиань қаласындағы Солтүстік-батыс университетінде білім алған. == Кәсіпкерлік жолы == 1998 жылы GALANZ bottlers компаниясының негізі қаланды. Бастапқыда «Хрустальная» суын шығарумен айналысса, 2004 жылы нарыққа «[[Maxi Чай]]<nowiki/>» брендін алып келді. 2023 жылы мамыр айында кәсіпкер Қазақстандағы ең көне [[Шымкент сыра зауыты|Шымкент сыра зауытын]] сыра зауыттарының бірін 8 млрд теңгеге сатып алды. Зауытты жаңғыртуға 40 млн доллардан астам инвестиция салды. 2025 жылдың басында 11 млрд теңгеге ұн және макарон өнімдерін шығаратын JFood Kazakhstan (Цесна-Астық''')''' ірі кәсіпорынды сатып алды. 2025 жылы кәсіпкер барлық активтерін біріктіретін «Baiuly Capital Holding'''»''' холдингін құратынын мәлімдеді. === Активтері мен лауазымдары === {| class="wikitable" !Кәсіпорын / Ұйым !Лауазымы / Үлесі !Қызметі |- |'''«GALANZ bottlers» АҚ''' |Директорлар кеңесінің төрағасы |Сусындар өндірісі (Maxi Чай, Garden, Sevens) |- |'''«Шымкент сыра зауыты» ЖШС''' |Меншік иесі |Алкогольді және алкогольсіз сусындар |- |'''«JFood Kazakhstan» ЖШС''' |Меншік иесі |Ұн, макарон өнімдері («Цесна», «Салем») |- |'''«Baiuly Capital Holding»''' |Негізін қалаушы |Инвестициялық холдинг |- |'''«Mercury.kz» ЖШС''' |Тең құрылтайшы (Баян Алагөзовамен бірге) |Көтерме сауда |- |'''«Северное сияние ЛТД» ЖШС''' |Меншік иесі | |} == Қайырымдылық қызметі == * «Аналар үйі» (Дом мамы) жобасының белсенді меценаттарының бірі. * 2025 жылы өз компаниясының 65 жастан асқан ата-аналары бар қызметкерлеріне ай сайын 50 000 теңге көлемінде «корпоративтік зейнетақы» төлеу туралы шешім қабылдады. * Компанияның 100 қызметкеріне пәтер сыйлап, қайырымдылық акциясын өткізген. == Жеке өмірі == Кәсіпкер екі рет некеде болған: * '''Бірінші''' '''некесі:''' Ляйсара Марат. 30 жылға жуық некеде болған. Бұл некеден Амина (1990 ж.т.) есімді қызы және Арсен (1996 ж.т.) есімді ұлы бар. * '''Екінші''' '''некесі:''' Баян Мақсатқызы, белгілі продюсер. Олар 2017 жылы ресми некеге тұрды. 05ykufsgbhrqpvqbr7dsk6eqddkkg6d 3576114 3576111 2026-04-03T13:15:20Z Ashina 7704 3576114 wikitext text/x-wiki {{Кәсіпкер |Есімі = Тұрсынғали Алагөзов |Шынайы есімі = Тұрсынғали Тұрумұлы Алагөзов |Сурет = |Ені = |Сурет тақырыбы = |Туған кездегі есімі = Тұрсынғали Тұрумұлы Алагөзов |Туған күні = 17.09.1969 |Туған жері = [[Алматы]], [[Қазақ КСР]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{Байрақ|Қазақстан}} |Компания 1 = [[GALANZ bottlers]] |Лауазымы 1 = Негізін қалаушы, Директорлар кеңесінің төрағасы |Компания 2 = [[Шымкент сыра зауыты]] |Лауазымы 2 = Иесі |Компания 3 = [[Цесна]] |Лауазымы 3 = Иесі |Компания 4 = Baiuly Capital Holding |Лауазымы 4 = Құрылтайшы |Білімі = [[Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылығы институты]]; <br> [[Солтүстік-батыс университеті]] ([[Сиань]], [[Қытай]]) |Марапаттары = |Commons = }} '''Тұрсынғали Тұрумұлы Алагөзов''' (17 қыркүйек 1969 жыл, [[Алматы]]) — қазақстандық кәсіпкер, меценат, «[[GALANZ bottlers]]<nowiki/>» АҚ негізін қалаушы және Директорлар кеңесінің төрағасы. [[Forbes Kazakhstan]] нұсқасы бойынша «Қазақстанның ең бай 75 кәсіпкері» тізіміне кіреді (2025 жылы 61-орын, дәулеті — 130 млн доллар). == Өмірбаяны == Тұрсынғали Алагөзов 1969 жылы 17 қыркүйекте Алматы қаласында дүниеге келген. Әкесі — [[Тұрум Алагөзов]], белгілі қазақстандық композитор және дирижер. Анасы — Клара Алагөзова, балалар үйінде тәрбиеленген, кәсіпкердің қайырымдылықпен айналысуына анасының тағдыры үлкен әсер еткен. === Білімі === * 1987–1989 жылдары Қиыр Шығыста (Благовещенск қ.) танк әскерінде борышын өтеген. * 1993 жылы Ауыл шаруашылығы институтын «ауыл шаруашылығын механизациялау» мамандығы бойынша бітірген. * Қытайдың Сиань қаласындағы Солтүстік-батыс университетінде білім алған. == Кәсіпкерлік жолы == 1998 жылы GALANZ bottlers компаниясының негізі қаланды. Бастапқыда «Хрустальная» суын шығарумен айналысса, 2004 жылы нарыққа «[[Maxi Чай]]<nowiki/>» брендін алып келді. 2023 жылы мамыр айында кәсіпкер Қазақстандағы ең көне [[Шымкент сыра зауыты|Шымкент сыра зауытын]] сыра зауыттарының бірін 8 млрд теңгеге сатып алды. Зауытты жаңғыртуға 40 млн доллардан астам инвестиция салды. 2025 жылдың басында 11 млрд теңгеге ұн және макарон өнімдерін шығаратын JFood Kazakhstan (Цесна-Астық''')''' ірі кәсіпорынды сатып алды. 2025 жылы кәсіпкер барлық активтерін біріктіретін «Baiuly Capital Holding'''»''' холдингін құратынын мәлімдеді. === Активтері мен лауазымдары === {| class="wikitable" !Кәсіпорын / Ұйым !Лауазымы / Үлесі !Қызметі |- |'''«GALANZ bottlers» АҚ''' |Директорлар кеңесінің төрағасы |Сусындар өндірісі (Maxi Чай, Garden, Sevens) |- |'''«Шымкент сыра зауыты» ЖШС''' |Меншік иесі |Алкогольді және алкогольсіз сусындар |- |'''«JFood Kazakhstan» ЖШС''' |Меншік иесі |Ұн, макарон өнімдері («Цесна», «Салем») |- |'''«Baiuly Capital Holding»''' |Негізін қалаушы |Инвестициялық холдинг |- |'''«Mercury.kz» ЖШС''' |Тең құрылтайшы (Баян Алагөзовамен бірге) |Көтерме сауда |- |'''«Северное сияние ЛТД» ЖШС''' |Меншік иесі | |} == Қайырымдылық қызметі == * «Аналар үйі» (Дом мамы) жобасының белсенді меценаттарының бірі. * 2025 жылы өз компаниясының 65 жастан асқан ата-аналары бар қызметкерлеріне ай сайын 50 000 теңге көлемінде «корпоративтік зейнетақы» төлеу туралы шешім қабылдады. * Компанияның 100 қызметкеріне пәтер сыйлап, қайырымдылық акциясын өткізген. == Жеке өмірі == Кәсіпкер екі рет некеде болған: * '''Бірінші''' '''некесі:''' Ляйсара Марат. 30 жылға жуық некеде болған. Бұл некеден Амина (1990 ж.т.) есімді қызы және Арсен (1996 ж.т.) есімді ұлы бар. * '''Екінші''' '''некесі:''' Баян Мақсатқызы, белгілі продюсер. Олар 2017 жылы ресми некеге тұрды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} aljvtg89pgtm6qq0cmfatyke53du4bk 3576117 3576114 2026-04-03T13:24:22Z Ashina 7704 3576117 wikitext text/x-wiki {{Кәсіпкер |Есімі = Тұрсынғали Алагөзов |Шынайы есімі = Тұрсынғали Тұрумұлы Алагөзов |Сурет = |Ені = |Сурет тақырыбы = |Туған кездегі есімі = Тұрсынғали Тұрумұлы Алагөзов |Туған күні = 17.09.1969 |Туған жері = [[Алматы]], [[Қазақ КСР]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{Байрақ|Қазақстан}} |Компания 1 = [[GALANZ bottlers]] |Лауазымы 1 = Негізін қалаушы, Директорлар кеңесінің төрағасы |Компания 2 = [[Шымкент сыра зауыты]] |Лауазымы 2 = Иесі |Компания 3 = [[Цесна]] |Лауазымы 3 = Иесі |Компания 4 = Baiuly Capital Holding |Лауазымы 4 = Құрылтайшы |Білімі = [[Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылығы институты]]; <br> [[Солтүстік-батыс университеті]] ([[Сиань]], [[Қытай]]) |Марапаттары = |Commons = }} '''Тұрсынғали Тұрумұлы Алагөзов''' (17 қыркүйек 1969 жыл, [[Алматы]]) — қазақстандық кәсіпкер, меценат, «[[GALANZ bottlers]]<nowiki/>» АҚ негізін қалаушы және Директорлар кеңесінің төрағасы. [[Forbes Kazakhstan]] нұсқасы бойынша «Қазақстанның ең бай 75 кәсіпкері» тізіміне кіреді (2025 жылы 61-орын, дәулеті — 130 млн доллар)<ref>{{Cite web|title=Турсенгали Алагузов. Рейтинг. 61 место — 75 богатейших бизнесменов Казахстана — 2025|url=https://forbes.kz/ranking/object/tursengali-alaguzov}}</ref><ref>{{Cite web|title=75 богатейших бизнесменов Казахстана — 2025|url=https://forbes.kz/ranking/75-bogateyshih-biznesmenov-kazahstana-2025-401358|date=15 мамыр 2025 жыл}}</ref>. == Өмірбаяны == Тұрсынғали Алагөзов 1969 жылы 17 қыркүйекте Алматы қаласында дүниеге келген. Әкесі — [[Тұрум Алагөзов]], белгілі қазақстандық композитор және дирижер. Анасы — Клара Алагөзова, балалар үйінде тәрбиеленген, кәсіпкердің қайырымдылықпен айналысуына анасының тағдыры үлкен әсер еткен. === Білімі === * 1987–1989 жылдары Қиыр Шығыста (Благовещенск қ.) танк әскерінде борышын өтеген. * 1993 жылы Ауыл шаруашылығы институтын «ауыл шаруашылығын механизациялау» мамандығы бойынша бітірген. * Қытайдың Сиань қаласындағы Солтүстік-батыс университетінде білім алған. == Кәсіпкерлік жолы == 1998 жылы GALANZ bottlers компаниясының негізі қаланды. Бастапқыда «Хрустальная» суын шығарумен айналысса, 2004 жылы нарыққа «[[Maxi Чай]]<nowiki/>» брендін алып келді. 2023 жылы мамыр айында кәсіпкер Қазақстандағы ең көне [[Шымкент сыра зауыты|Шымкент сыра зауытын]] сыра зауыттарының бірін 8 млрд теңгеге сатып алды. Зауытты жаңғыртуға 40 млн доллардан астам инвестиция салды<ref>{{Cite web|title=Алагузов раскрыл детали покупки Шымкентского пивзавода — эксклюзив. Бизнесмен дал интервью YouTube-каналу Forbes Kazakhstan|url=https://forbes.kz/articles/alaguzov-raskryl-detali-pokupki-shymkentskogo-pivzavoda-eksklyuziv|date=8 маусым 2024 жыл}}</ref>. 2025 жылдың басында 11 млрд теңгеге ұн және макарон өнімдерін шығаратын JFood Kazakhstan (Цесна-Астық''')''' ірі кәсіпорынды сатып алды<ref>{{Cite web|title=Алагузов стал владельцем компании из бизнес-структур Есенова|url=https://forbes.kz/articles/alaguzov-stal-vladeltsem-kompanii-iz-biznes-struktur-esenova-fed068|date=14 наурыз 2025}}</ref><ref>{{Cite web|title=За сколько Турсенгали Алагузов купил JFood Kazakhstan|url=https://forbes.kz/articles/za-skolko-tursengali-alaguzov-kupil-jfood-kazakhstan-8e716f}}</ref>. 2025 жылы кәсіпкер барлық активтерін біріктіретін «Baiuly Capital Holding'''»''' холдингін құратынын мәлімдеді<ref>{{Cite web|title=Основатель бренда «Maxi чай» Турсенгали Алагузов создает холдинг|url=https://forbes.kz/articles/osnovatel-brenda-maxi-chay-tursengali-alaguzov-sozdaet-holding}}</ref>. === Активтері мен лауазымдары === {| class="wikitable" !Кәсіпорын / Ұйым !Лауазымы / Үлесі !Қызметі |- |'''«GALANZ bottlers» АҚ''' |Директорлар кеңесінің төрағасы |Сусындар өндірісі (Maxi Чай, Garden, Sevens) |- |'''«Шымкент сыра зауыты» ЖШС''' |Меншік иесі |Алкогольді және алкогольсіз сусындар |- |'''«JFood Kazakhstan» ЖШС''' |Меншік иесі |Ұн, макарон өнімдері («Цесна», «Салем») |- |'''«Baiuly Capital Holding»''' |Негізін қалаушы |Инвестициялық холдинг |- |'''«Mercury.kz» ЖШС''' |Тең құрылтайшы (Баян Алагөзовамен бірге) |Көтерме сауда |- |'''«Северное сияние ЛТД» ЖШС''' |Меншік иесі | |} == Қайырымдылық қызметі == * «Аналар үйі» (Дом мамы) жобасының белсенді меценаттарының бірі. * 2025 жылы өз компаниясының 65 жастан асқан ата-аналары бар қызметкерлеріне ай сайын 50 000 теңге көлемінде «корпоративтік зейнетақы» төлеу туралы шешім қабылдады. * Компанияның 100 қызметкеріне пәтер сыйлап, қайырымдылық акциясын өткізген. == Жеке өмірі == Кәсіпкер екі рет некеде болған: * '''Бірінші''' '''некесі:''' Ляйсара Марат. 30 жылға жуық некеде болған. Бұл некеден Амина (1990 ж.т.) есімді қызы және Арсен (1996 ж.т.) есімді ұлы бар. * '''Екінші''' '''некесі:''' Баян Мақсатқызы, белгілі продюсер. Олар 2017 жылы ресми некеге тұрды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ldc81va8rmkasmb4mk6s0lks0fa4obn 3576126 3576117 2026-04-03T13:30:19Z Ashina 7704 /* Жеке өмірі */ 3576126 wikitext text/x-wiki {{Кәсіпкер |Есімі = Тұрсынғали Алагөзов |Шынайы есімі = Тұрсынғали Тұрумұлы Алагөзов |Сурет = |Ені = |Сурет тақырыбы = |Туған кездегі есімі = Тұрсынғали Тұрумұлы Алагөзов |Туған күні = 17.09.1969 |Туған жері = [[Алматы]], [[Қазақ КСР]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{Байрақ|Қазақстан}} |Компания 1 = [[GALANZ bottlers]] |Лауазымы 1 = Негізін қалаушы, Директорлар кеңесінің төрағасы |Компания 2 = [[Шымкент сыра зауыты]] |Лауазымы 2 = Иесі |Компания 3 = [[Цесна]] |Лауазымы 3 = Иесі |Компания 4 = Baiuly Capital Holding |Лауазымы 4 = Құрылтайшы |Білімі = [[Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылығы институты]]; <br> [[Солтүстік-батыс университеті]] ([[Сиань]], [[Қытай]]) |Марапаттары = |Commons = }} '''Тұрсынғали Тұрумұлы Алагөзов''' (17 қыркүйек 1969 жыл, [[Алматы]]) — қазақстандық кәсіпкер, меценат, «[[GALANZ bottlers]]<nowiki/>» АҚ негізін қалаушы және Директорлар кеңесінің төрағасы. [[Forbes Kazakhstan]] нұсқасы бойынша «Қазақстанның ең бай 75 кәсіпкері» тізіміне кіреді (2025 жылы 61-орын, дәулеті — 130 млн доллар)<ref>{{Cite web|title=Турсенгали Алагузов. Рейтинг. 61 место — 75 богатейших бизнесменов Казахстана — 2025|url=https://forbes.kz/ranking/object/tursengali-alaguzov}}</ref><ref>{{Cite web|title=75 богатейших бизнесменов Казахстана — 2025|url=https://forbes.kz/ranking/75-bogateyshih-biznesmenov-kazahstana-2025-401358|date=15 мамыр 2025 жыл}}</ref>. == Өмірбаяны == Тұрсынғали Алагөзов 1969 жылы 17 қыркүйекте Алматы қаласында дүниеге келген. Әкесі — [[Тұрум Алагөзов]], белгілі қазақстандық композитор және дирижер. Анасы — Клара Алагөзова, балалар үйінде тәрбиеленген, кәсіпкердің қайырымдылықпен айналысуына анасының тағдыры үлкен әсер еткен. === Білімі === * 1987–1989 жылдары Қиыр Шығыста (Благовещенск қ.) танк әскерінде борышын өтеген. * 1993 жылы Ауыл шаруашылығы институтын «ауыл шаруашылығын механизациялау» мамандығы бойынша бітірген. * Қытайдың Сиань қаласындағы Солтүстік-батыс университетінде білім алған. == Кәсіпкерлік жолы == 1998 жылы GALANZ bottlers компаниясының негізі қаланды. Бастапқыда «Хрустальная» суын шығарумен айналысса, 2004 жылы нарыққа «[[Maxi Чай]]<nowiki/>» брендін алып келді. 2023 жылы мамыр айында кәсіпкер Қазақстандағы ең көне [[Шымкент сыра зауыты|Шымкент сыра зауытын]] сыра зауыттарының бірін 8 млрд теңгеге сатып алды. Зауытты жаңғыртуға 40 млн доллардан астам инвестиция салды<ref>{{Cite web|title=Алагузов раскрыл детали покупки Шымкентского пивзавода — эксклюзив. Бизнесмен дал интервью YouTube-каналу Forbes Kazakhstan|url=https://forbes.kz/articles/alaguzov-raskryl-detali-pokupki-shymkentskogo-pivzavoda-eksklyuziv|date=8 маусым 2024 жыл}}</ref>. 2025 жылдың басында 11 млрд теңгеге ұн және макарон өнімдерін шығаратын JFood Kazakhstan (Цесна-Астық''')''' ірі кәсіпорынды сатып алды<ref>{{Cite web|title=Алагузов стал владельцем компании из бизнес-структур Есенова|url=https://forbes.kz/articles/alaguzov-stal-vladeltsem-kompanii-iz-biznes-struktur-esenova-fed068|date=14 наурыз 2025}}</ref><ref>{{Cite web|title=За сколько Турсенгали Алагузов купил JFood Kazakhstan|url=https://forbes.kz/articles/za-skolko-tursengali-alaguzov-kupil-jfood-kazakhstan-8e716f}}</ref>. 2025 жылы кәсіпкер барлық активтерін біріктіретін «Baiuly Capital Holding'''»''' холдингін құратынын мәлімдеді<ref>{{Cite web|title=Основатель бренда «Maxi чай» Турсенгали Алагузов создает холдинг|url=https://forbes.kz/articles/osnovatel-brenda-maxi-chay-tursengali-alaguzov-sozdaet-holding}}</ref>. === Активтері мен лауазымдары === {| class="wikitable" !Кәсіпорын / Ұйым !Лауазымы / Үлесі !Қызметі |- |'''«GALANZ bottlers» АҚ''' |Директорлар кеңесінің төрағасы |Сусындар өндірісі (Maxi Чай, Garden, Sevens) |- |'''«Шымкент сыра зауыты» ЖШС''' |Меншік иесі |Алкогольді және алкогольсіз сусындар |- |'''«JFood Kazakhstan» ЖШС''' |Меншік иесі |Ұн, макарон өнімдері («Цесна», «Салем») |- |'''«Baiuly Capital Holding»''' |Негізін қалаушы |Инвестициялық холдинг |- |'''«Mercury.kz» ЖШС''' |Тең құрылтайшы (Баян Алагөзовамен бірге) |Көтерме сауда |- |'''«Северное сияние ЛТД» ЖШС''' |Меншік иесі | |} == Қайырымдылық қызметі == * «Аналар үйі» (Дом мамы) жобасының белсенді меценаттарының бірі. * 2025 жылы өз компаниясының 65 жастан асқан ата-аналары бар қызметкерлеріне ай сайын 50 000 теңге көлемінде «корпоративтік зейнетақы» төлеу туралы шешім қабылдады. * Компанияның 100 қызметкеріне пәтер сыйлап, қайырымдылық акциясын өткізген. Бұл некеде екі қыз бала дүниеге келді: Алиса және Алма. == Жеке өмірі == Кәсіпкер екі рет некеде болған: * '''Бірінші''' '''некесі:''' [[Ляйсара Марат]]. 30 жылға жуық некеде болған. Бұл некеден Амина (1990 ж.т.) есімді қызы және Арсен (1996 ж.т.) есімді ұлы бар. * '''Екінші''' '''некесі:''' [[Баян Мақсатқызы Алагөзова|Баян Мақсатқызы]], белгілі продюсер. Олар 2017 жылы ресми некеге тұрды. Бұл некеде 2024 жылы Алиса және Алма атты екі қыз бала дүниеге келді<ref>{{Cite web|title=Баян Алагузова вернулась домой из роддома с четвертым ребенком|url=https://tengrinews.kz/curious/bayan-alaguzova-vernulas-domoy-roddoma-chetvertyim-rebenkom-545384/}}</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} mzpheqtakn26970fh3a40tydxld57o1 3576128 3576126 2026-04-03T13:32:01Z Ashina 7704 «[[Санат:Кәсіпкерлер|Кәсіпкерлер]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3576128 wikitext text/x-wiki {{Кәсіпкер |Есімі = Тұрсынғали Алагөзов |Шынайы есімі = Тұрсынғали Тұрумұлы Алагөзов |Сурет = |Ені = |Сурет тақырыбы = |Туған кездегі есімі = Тұрсынғали Тұрумұлы Алагөзов |Туған күні = 17.09.1969 |Туған жері = [[Алматы]], [[Қазақ КСР]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{Байрақ|Қазақстан}} |Компания 1 = [[GALANZ bottlers]] |Лауазымы 1 = Негізін қалаушы, Директорлар кеңесінің төрағасы |Компания 2 = [[Шымкент сыра зауыты]] |Лауазымы 2 = Иесі |Компания 3 = [[Цесна]] |Лауазымы 3 = Иесі |Компания 4 = Baiuly Capital Holding |Лауазымы 4 = Құрылтайшы |Білімі = [[Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылығы институты]]; <br> [[Солтүстік-батыс университеті]] ([[Сиань]], [[Қытай]]) |Марапаттары = |Commons = }} '''Тұрсынғали Тұрумұлы Алагөзов''' (17 қыркүйек 1969 жыл, [[Алматы]]) — қазақстандық кәсіпкер, меценат, «[[GALANZ bottlers]]<nowiki/>» АҚ негізін қалаушы және Директорлар кеңесінің төрағасы. [[Forbes Kazakhstan]] нұсқасы бойынша «Қазақстанның ең бай 75 кәсіпкері» тізіміне кіреді (2025 жылы 61-орын, дәулеті — 130 млн доллар)<ref>{{Cite web|title=Турсенгали Алагузов. Рейтинг. 61 место — 75 богатейших бизнесменов Казахстана — 2025|url=https://forbes.kz/ranking/object/tursengali-alaguzov}}</ref><ref>{{Cite web|title=75 богатейших бизнесменов Казахстана — 2025|url=https://forbes.kz/ranking/75-bogateyshih-biznesmenov-kazahstana-2025-401358|date=15 мамыр 2025 жыл}}</ref>. == Өмірбаяны == Тұрсынғали Алагөзов 1969 жылы 17 қыркүйекте Алматы қаласында дүниеге келген. Әкесі — [[Тұрум Алагөзов]], белгілі қазақстандық композитор және дирижер. Анасы — Клара Алагөзова, балалар үйінде тәрбиеленген, кәсіпкердің қайырымдылықпен айналысуына анасының тағдыры үлкен әсер еткен. === Білімі === * 1987–1989 жылдары Қиыр Шығыста (Благовещенск қ.) танк әскерінде борышын өтеген. * 1993 жылы Ауыл шаруашылығы институтын «ауыл шаруашылығын механизациялау» мамандығы бойынша бітірген. * Қытайдың Сиань қаласындағы Солтүстік-батыс университетінде білім алған. == Кәсіпкерлік жолы == 1998 жылы GALANZ bottlers компаниясының негізі қаланды. Бастапқыда «Хрустальная» суын шығарумен айналысса, 2004 жылы нарыққа «[[Maxi Чай]]<nowiki/>» брендін алып келді. 2023 жылы мамыр айында кәсіпкер Қазақстандағы ең көне [[Шымкент сыра зауыты|Шымкент сыра зауытын]] сыра зауыттарының бірін 8 млрд теңгеге сатып алды. Зауытты жаңғыртуға 40 млн доллардан астам инвестиция салды<ref>{{Cite web|title=Алагузов раскрыл детали покупки Шымкентского пивзавода — эксклюзив. Бизнесмен дал интервью YouTube-каналу Forbes Kazakhstan|url=https://forbes.kz/articles/alaguzov-raskryl-detali-pokupki-shymkentskogo-pivzavoda-eksklyuziv|date=8 маусым 2024 жыл}}</ref>. 2025 жылдың басында 11 млрд теңгеге ұн және макарон өнімдерін шығаратын JFood Kazakhstan (Цесна-Астық''')''' ірі кәсіпорынды сатып алды<ref>{{Cite web|title=Алагузов стал владельцем компании из бизнес-структур Есенова|url=https://forbes.kz/articles/alaguzov-stal-vladeltsem-kompanii-iz-biznes-struktur-esenova-fed068|date=14 наурыз 2025}}</ref><ref>{{Cite web|title=За сколько Турсенгали Алагузов купил JFood Kazakhstan|url=https://forbes.kz/articles/za-skolko-tursengali-alaguzov-kupil-jfood-kazakhstan-8e716f}}</ref>. 2025 жылы кәсіпкер барлық активтерін біріктіретін «Baiuly Capital Holding'''»''' холдингін құратынын мәлімдеді<ref>{{Cite web|title=Основатель бренда «Maxi чай» Турсенгали Алагузов создает холдинг|url=https://forbes.kz/articles/osnovatel-brenda-maxi-chay-tursengali-alaguzov-sozdaet-holding}}</ref>. === Активтері мен лауазымдары === {| class="wikitable" !Кәсіпорын / Ұйым !Лауазымы / Үлесі !Қызметі |- |'''«GALANZ bottlers» АҚ''' |Директорлар кеңесінің төрағасы |Сусындар өндірісі (Maxi Чай, Garden, Sevens) |- |'''«Шымкент сыра зауыты» ЖШС''' |Меншік иесі |Алкогольді және алкогольсіз сусындар |- |'''«JFood Kazakhstan» ЖШС''' |Меншік иесі |Ұн, макарон өнімдері («Цесна», «Салем») |- |'''«Baiuly Capital Holding»''' |Негізін қалаушы |Инвестициялық холдинг |- |'''«Mercury.kz» ЖШС''' |Тең құрылтайшы (Баян Алагөзовамен бірге) |Көтерме сауда |- |'''«Северное сияние ЛТД» ЖШС''' |Меншік иесі | |} == Қайырымдылық қызметі == * «Аналар үйі» (Дом мамы) жобасының белсенді меценаттарының бірі. * 2025 жылы өз компаниясының 65 жастан асқан ата-аналары бар қызметкерлеріне ай сайын 50 000 теңге көлемінде «корпоративтік зейнетақы» төлеу туралы шешім қабылдады. * Компанияның 100 қызметкеріне пәтер сыйлап, қайырымдылық акциясын өткізген. Бұл некеде екі қыз бала дүниеге келді: Алиса және Алма. == Жеке өмірі == Кәсіпкер екі рет некеде болған: * '''Бірінші''' '''некесі:''' [[Ляйсара Марат]]. 30 жылға жуық некеде болған. Бұл некеден Амина (1990 ж.т.) есімді қызы және Арсен (1996 ж.т.) есімді ұлы бар. * '''Екінші''' '''некесі:''' [[Баян Мақсатқызы Алагөзова|Баян Мақсатқызы]], белгілі продюсер. Олар 2017 жылы ресми некеге тұрды. Бұл некеде 2024 жылы Алиса және Алма атты екі қыз бала дүниеге келді<ref>{{Cite web|title=Баян Алагузова вернулась домой из роддома с четвертым ребенком|url=https://tengrinews.kz/curious/bayan-alaguzova-vernulas-domoy-roddoma-chetvertyim-rebenkom-545384/}}</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Кәсіпкерлер]] eeiyxp5aki5z8ahcvz5egspy7vsyhqq 3576133 3576128 2026-04-03T13:37:52Z Ashina 7704 3576133 wikitext text/x-wiki {{Кәсіпкер |Есімі = Тұрсынғали Алагөзов |Шынайы есімі = Тұрсынғали Тұрумұлы Алагөзов |Сурет = |Ені = |Сурет тақырыбы = |Туған кездегі есімі = Тұрсынғали Тұрумұлы Алагөзов |Туған күні = 17.09.1969 |Туған жері = [[Алматы]], [[Қазақ КСР]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{Байрақ|Қазақстан}} |Компания 1 = [[GALANZ bottlers]] |Лауазымы 1 = Негізін қалаушы, Директорлар кеңесінің төрағасы |Компания 2 = [[Шымкент сыра зауыты]] |Лауазымы 2 = Иесі |Компания 3 = [[Цесна]] |Лауазымы 3 = Иесі |Компания 4 = Baiuly Capital Holding |Лауазымы 4 = Құрылтайшы |Білімі = [[Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылығы институты]]; <br> [[Солтүстік-батыс университеті]] ([[Сиань]], [[Қытай]]) |Марапаттары = |Commons = }} '''Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов''' (17 қыркүйек 1969 жыл, [[Алматы]]) — қазақстандық кәсіпкер, меценат, «[[GALANZ bottlers]]<nowiki/>» АҚ негізін қалаушы және Директорлар кеңесінің төрағасы. [[Forbes Kazakhstan]] нұсқасы бойынша «Қазақстанның ең бай 75 кәсіпкері» тізіміне кіреді (2025 жылы 61-орын, дәулеті — 130 млн доллар)<ref>{{Cite web|title=Турсенгали Алагузов. Рейтинг. 61 место — 75 богатейших бизнесменов Казахстана — 2025|url=https://forbes.kz/ranking/object/tursengali-alaguzov}}</ref><ref>{{Cite web|title=75 богатейших бизнесменов Казахстана — 2025|url=https://forbes.kz/ranking/75-bogateyshih-biznesmenov-kazahstana-2025-401358|date=15 мамыр 2025 жыл}}</ref>. == Өмірбаяны == Тұрсынғали Алагөзов 1969 жылы 17 қыркүйекте Алматы қаласында дүниеге келген. Әкесі — [[Тұрум Алагөзов]], белгілі қазақстандық композитор және дирижер. Анасы — Клара Алагөзова, балалар үйінде тәрбиеленген, кәсіпкердің қайырымдылықпен айналысуына анасының тағдыры үлкен әсер еткен. === Білімі === * 1987–1989 жылдары Қиыр Шығыста (Благовещенск қ.) танк әскерінде борышын өтеген. * 1993 жылы Ауыл шаруашылығы институтын «ауыл шаруашылығын механизациялау» мамандығы бойынша бітірген. * Қытайдың Сиань қаласындағы Солтүстік-батыс университетінде білім алған. == Кәсіпкерлік жолы == 1998 жылы GALANZ bottlers компаниясының негізі қаланды. Бастапқыда «Хрустальная» суын шығарумен айналысса, 2004 жылы нарыққа «[[Maxi Чай]]<nowiki/>» брендін алып келді. 2023 жылы мамыр айында кәсіпкер Қазақстандағы ең көне [[Шымкент сыра зауыты|Шымкент сыра зауытын]] сыра зауыттарының бірін 8 млрд теңгеге сатып алды. Зауытты жаңғыртуға 40 млн доллардан астам инвестиция салды<ref>{{Cite web|title=Алагузов раскрыл детали покупки Шымкентского пивзавода — эксклюзив. Бизнесмен дал интервью YouTube-каналу Forbes Kazakhstan|url=https://forbes.kz/articles/alaguzov-raskryl-detali-pokupki-shymkentskogo-pivzavoda-eksklyuziv|date=8 маусым 2024 жыл}}</ref>. 2025 жылдың басында 11 млрд теңгеге ұн және макарон өнімдерін шығаратын JFood Kazakhstan (Цесна-Астық''')''' ірі кәсіпорынды сатып алды<ref>{{Cite web|title=Алагузов стал владельцем компании из бизнес-структур Есенова|url=https://forbes.kz/articles/alaguzov-stal-vladeltsem-kompanii-iz-biznes-struktur-esenova-fed068|date=14 наурыз 2025}}</ref><ref>{{Cite web|title=За сколько Турсенгали Алагузов купил JFood Kazakhstan|url=https://forbes.kz/articles/za-skolko-tursengali-alaguzov-kupil-jfood-kazakhstan-8e716f}}</ref>. 2025 жылы кәсіпкер барлық активтерін біріктіретін «Baiuly Capital Holding'''»''' холдингін құратынын мәлімдеді<ref>{{Cite web|title=Основатель бренда «Maxi чай» Турсенгали Алагузов создает холдинг|url=https://forbes.kz/articles/osnovatel-brenda-maxi-chay-tursengali-alaguzov-sozdaet-holding}}</ref>. === Активтері мен лауазымдары === {| class="wikitable" !Кәсіпорын / Ұйым !Лауазымы / Үлесі !Қызметі |- |'''«GALANZ bottlers» АҚ''' |Директорлар кеңесінің төрағасы |Сусындар өндірісі (Maxi Чай, Garden, Sevens) |- |'''«Шымкент сыра зауыты» ЖШС''' |Меншік иесі |Алкогольді және алкогольсіз сусындар |- |'''«JFood Kazakhstan» ЖШС''' |Меншік иесі |Ұн, макарон өнімдері («Цесна», «Салем») |- |'''«Baiuly Capital Holding»''' |Негізін қалаушы |Инвестициялық холдинг |- |'''«Mercury.kz» ЖШС''' |Тең құрылтайшы (Баян Алагөзовамен бірге) |Көтерме сауда |- |'''«Северное сияние ЛТД» ЖШС''' |Меншік иесі | |} == Қайырымдылық қызметі == * «Аналар үйі» (Дом мамы) жобасының белсенді меценаттарының бірі. * 2025 жылы өз компаниясының 65 жастан асқан ата-аналары бар қызметкерлеріне ай сайын 50 000 теңге көлемінде «корпоративтік зейнетақы» төлеу туралы шешім қабылдады. * Компанияның 100 қызметкеріне пәтер сыйлап, қайырымдылық акциясын өткізген. Бұл некеде екі қыз бала дүниеге келді: Алиса және Алма. == Жеке өмірі == Кәсіпкер екі рет некеде болған: * '''Бірінші''' '''некесі:''' [[Ляйсара Марат]]. 30 жылға жуық некеде болған. Бұл некеден Амина (1990 ж.т.) есімді қызы және Арсен (1996 ж.т.) есімді ұлы бар. * '''Екінші''' '''некесі:''' [[Баян Мақсатқызы Алагөзова|Баян Мақсатқызы]], белгілі продюсер. Олар 2017 жылы ресми некеге тұрды. Бұл некеде 2024 жылы Алиса және Алма атты екі қыз бала дүниеге келді<ref>{{Cite web|title=Баян Алагузова вернулась домой из роддома с четвертым ребенком|url=https://tengrinews.kz/curious/bayan-alaguzova-vernulas-domoy-roddoma-chetvertyim-rebenkom-545384/}}</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Кәсіпкерлер]] n7wiu3ilj5n3xm99ce8tagebcwav7ch 3576143 3576133 2026-04-03T13:49:04Z Ashina 7704 3576143 wikitext text/x-wiki {{Кәсіпкер |Есімі = Тұрсынғали Алагөзов |Шынайы есімі = Тұрсынғали Тұрумұлы Алагөзов |Сурет = |Ені = |Сурет тақырыбы = |Туған кездегі есімі = Тұрсынғали Тұрумұлы Алагөзов |Туған күні = 17.09.1969 |Туған жері = [[Алматы]], [[Қазақ КСР]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{Байрақ|Қазақстан}} |Компания 1 = [[GALANZ bottlers]] |Лауазымы 1 = Негізін қалаушы, Директорлар кеңесінің төрағасы |Компания 2 = [[Шымкент сыра зауыты]] |Лауазымы 2 = Иесі |Компания 3 = [[Цесна]] |Лауазымы 3 = Иесі |Компания 4 = Baiuly Capital Holding |Лауазымы 4 = Құрылтайшы |Білімі = [[Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылығы институты]]; <br> [[Солтүстік-батыс университеті]] ([[Сиань]], [[Қытай]]) |Марапаттары = |Commons = }} '''Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов''' (17 қыркүйек 1969 жыл, [[Алматы]]) — қазақстандық кәсіпкер, меценат, «[[GALANZ bottlers]]<nowiki/>» АҚ негізін қалаушы және Директорлар кеңесінің төрағасы. [[Forbes Kazakhstan]] нұсқасы бойынша «Қазақстанның ең бай 75 кәсіпкері» тізіміне кіреді (2025 жылы 61-орын, дәулеті — 130 млн доллар)<ref>{{Cite web|title=Турсенгали Алагузов. Рейтинг. 61 место — 75 богатейших бизнесменов Казахстана — 2025|url=https://forbes.kz/ranking/object/tursengali-alaguzov}}</ref><ref>{{Cite web|title=75 богатейших бизнесменов Казахстана — 2025|url=https://forbes.kz/ranking/75-bogateyshih-biznesmenov-kazahstana-2025-401358|date=15 мамыр 2025 жыл}}</ref>. == Өмірбаяны == Тұрсынғали Алагөзов 1969 жылы 17 қыркүйекте Алматы қаласында дүниеге келген. Әкесі — [[Тұрум Алагөзов]], белгілі қазақстандық композитор және дирижер. Анасы — Клара Алагөзова, балалар үйінде тәрбиеленген, кәсіпкердің қайырымдылықпен айналысуына анасының тағдыры үлкен әсер еткен. === Білімі === * 1987–1989 жылдары Қиыр Шығыста (Благовещенск қ.) танк әскерінде борышын өтеген. * 1993 жылы Ауыл шаруашылығы институтын «ауыл шаруашылығын механизациялау» мамандығы бойынша бітірген. * Қытайдың Сиань қаласындағы Солтүстік-батыс университетінде білім алған. == Кәсіпкерлік жолы == 1998 жылы GALANZ bottlers компаниясының негізі қаланды. Бастапқыда «Хрустальная» суын шығарумен айналысса, 2004 жылы нарыққа «[[Maxi Чай]]<nowiki/>» брендін алып келді. 2023 жылы мамыр айында кәсіпкер Қазақстандағы ең көне [[Шымкент сыра зауыты|Шымкент сыра зауытын]] сыра зауыттарының бірін 8 млрд теңгеге сатып алды. Зауытты жаңғыртуға 40 млн доллардан астам инвестиция салды<ref>{{Cite web|title=Алагузов раскрыл детали покупки Шымкентского пивзавода — эксклюзив. Бизнесмен дал интервью YouTube-каналу Forbes Kazakhstan|url=https://forbes.kz/articles/alaguzov-raskryl-detali-pokupki-shymkentskogo-pivzavoda-eksklyuziv|date=8 маусым 2024 жыл}}</ref>. 2025 жылдың басында 11 млрд теңгеге ұн және макарон өнімдерін шығаратын JFood Kazakhstan (Цесна-Астық''')''' ірі кәсіпорынды сатып алды<ref>{{Cite web|title=Алагузов стал владельцем компании из бизнес-структур Есенова|url=https://forbes.kz/articles/alaguzov-stal-vladeltsem-kompanii-iz-biznes-struktur-esenova-fed068|date=14 наурыз 2025}}</ref><ref>{{Cite web|title=За сколько Турсенгали Алагузов купил JFood Kazakhstan|url=https://forbes.kz/articles/za-skolko-tursengali-alaguzov-kupil-jfood-kazakhstan-8e716f}}</ref>. 2025 жылы кәсіпкер барлық активтерін біріктіретін «Baiuly Capital Holding'''»''' холдингін құратынын мәлімдеді<ref>{{Cite web|title=Основатель бренда «Maxi чай» Турсенгали Алагузов создает холдинг|url=https://forbes.kz/articles/osnovatel-brenda-maxi-chay-tursengali-alaguzov-sozdaet-holding}}</ref>. === Активтері мен лауазымдары === {| class="wikitable" !Кәсіпорын / Ұйым !Лауазымы / Үлесі !Қызметі |- |'''«GALANZ bottlers» АҚ''' |Директорлар кеңесінің төрағасы |Сусындар өндірісі (Maxi Чай, Garden, Sevens) |- |'''«Шымкент сыра зауыты» ЖШС''' |Меншік иесі |Алкогольді және алкогольсіз сусындар |- |'''«JFood Kazakhstan» ЖШС''' |Меншік иесі |Ұн, макарон өнімдері («Цесна», «Салем») |- |'''«Baiuly Capital Holding»''' |Негізін қалаушы |Инвестициялық холдинг |- |'''«Mercury.kz» ЖШС''' |Тең құрылтайшы (Баян Алагөзовамен бірге) |Көтерме сауда |- |'''«Северное сияние ЛТД» ЖШС''' |Меншік иесі | |} == Қайырымдылық қызметі == * «Аналар үйі» (Дом мамы) жобасының белсенді меценаттарының бірі. * 2025 жылы өз компаниясының 65 жастан асқан ата-аналары бар қызметкерлеріне ай сайын 50 000 теңге көлемінде «корпоративтік зейнетақы» төлеу туралы шешім қабылдады. * Компанияның 100 қызметкеріне пәтер сыйлап, қайырымдылық акциясын өткізген. Бұл некеде екі қыз бала дүниеге келді: Алиса және Алма. == Марапаттары == * [[Құрмет ордені|«Құрмет» ордені]] (2025) == Жеке өмірі == * '''Бірінші''' '''некесі:''' [[Ляйсара Марат]]. 30 жылға жуық некеде болған. Бұл некеден Амина (1990 ж.т.) есімді қызы және Арсен (1996 ж.т.) есімді ұлы бар. * '''Екінші''' '''некесі:''' [[Баян Мақсатқызы Алагөзова|Баян Мақсатқызы]], белгілі продюсер. Олар 2017 жылы ресми некеге тұрды. Бұл некеде 2024 жылы Алиса және Алма атты екі қыз бала дүниеге келді<ref>{{Cite web|title=Баян Алагузова вернулась домой из роддома с четвертым ребенком|url=https://tengrinews.kz/curious/bayan-alaguzova-vernulas-domoy-roddoma-chetvertyim-rebenkom-545384/}}</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Кәсіпкерлер]] 8cim0moygzyh2nehcg9v1l6rw9i5mu2 3576360 3576143 2026-04-03T20:49:03Z Kasymov 10777 «[[Санат:Кәсіпкерлер|Кәсіпкерлер]]» деген санатты аластады; «[[Санат:Қазақстан кәсіпкерлері|Қазақстан кәсіпкерлері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3576360 wikitext text/x-wiki {{Кәсіпкер |Есімі = Тұрсынғали Алагөзов |Шынайы есімі = Тұрсынғали Тұрумұлы Алагөзов |Сурет = |Ені = |Сурет тақырыбы = |Туған кездегі есімі = Тұрсынғали Тұрумұлы Алагөзов |Туған күні = 17.09.1969 |Туған жері = [[Алматы]], [[Қазақ КСР]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{Байрақ|Қазақстан}} |Компания 1 = [[GALANZ bottlers]] |Лауазымы 1 = Негізін қалаушы, Директорлар кеңесінің төрағасы |Компания 2 = [[Шымкент сыра зауыты]] |Лауазымы 2 = Иесі |Компания 3 = [[Цесна]] |Лауазымы 3 = Иесі |Компания 4 = Baiuly Capital Holding |Лауазымы 4 = Құрылтайшы |Білімі = [[Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылығы институты]]; <br> [[Солтүстік-батыс университеті]] ([[Сиань]], [[Қытай]]) |Марапаттары = |Commons = }} '''Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов''' (17 қыркүйек 1969 жыл, [[Алматы]]) — қазақстандық кәсіпкер, меценат, «[[GALANZ bottlers]]<nowiki/>» АҚ негізін қалаушы және Директорлар кеңесінің төрағасы. [[Forbes Kazakhstan]] нұсқасы бойынша «Қазақстанның ең бай 75 кәсіпкері» тізіміне кіреді (2025 жылы 61-орын, дәулеті — 130 млн доллар)<ref>{{Cite web|title=Турсенгали Алагузов. Рейтинг. 61 место — 75 богатейших бизнесменов Казахстана — 2025|url=https://forbes.kz/ranking/object/tursengali-alaguzov}}</ref><ref>{{Cite web|title=75 богатейших бизнесменов Казахстана — 2025|url=https://forbes.kz/ranking/75-bogateyshih-biznesmenov-kazahstana-2025-401358|date=15 мамыр 2025 жыл}}</ref>. == Өмірбаяны == Тұрсынғали Алагөзов 1969 жылы 17 қыркүйекте Алматы қаласында дүниеге келген. Әкесі — [[Тұрум Алагөзов]], белгілі қазақстандық композитор және дирижер. Анасы — Клара Алагөзова, балалар үйінде тәрбиеленген, кәсіпкердің қайырымдылықпен айналысуына анасының тағдыры үлкен әсер еткен. === Білімі === * 1987–1989 жылдары Қиыр Шығыста (Благовещенск қ.) танк әскерінде борышын өтеген. * 1993 жылы Ауыл шаруашылығы институтын «ауыл шаруашылығын механизациялау» мамандығы бойынша бітірген. * Қытайдың Сиань қаласындағы Солтүстік-батыс университетінде білім алған. == Кәсіпкерлік жолы == 1998 жылы GALANZ bottlers компаниясының негізі қаланды. Бастапқыда «Хрустальная» суын шығарумен айналысса, 2004 жылы нарыққа «[[Maxi Чай]]<nowiki/>» брендін алып келді. 2023 жылы мамыр айында кәсіпкер Қазақстандағы ең көне [[Шымкент сыра зауыты|Шымкент сыра зауытын]] сыра зауыттарының бірін 8 млрд теңгеге сатып алды. Зауытты жаңғыртуға 40 млн доллардан астам инвестиция салды<ref>{{Cite web|title=Алагузов раскрыл детали покупки Шымкентского пивзавода — эксклюзив. Бизнесмен дал интервью YouTube-каналу Forbes Kazakhstan|url=https://forbes.kz/articles/alaguzov-raskryl-detali-pokupki-shymkentskogo-pivzavoda-eksklyuziv|date=8 маусым 2024 жыл}}</ref>. 2025 жылдың басында 11 млрд теңгеге ұн және макарон өнімдерін шығаратын JFood Kazakhstan (Цесна-Астық''')''' ірі кәсіпорынды сатып алды<ref>{{Cite web|title=Алагузов стал владельцем компании из бизнес-структур Есенова|url=https://forbes.kz/articles/alaguzov-stal-vladeltsem-kompanii-iz-biznes-struktur-esenova-fed068|date=14 наурыз 2025}}</ref><ref>{{Cite web|title=За сколько Турсенгали Алагузов купил JFood Kazakhstan|url=https://forbes.kz/articles/za-skolko-tursengali-alaguzov-kupil-jfood-kazakhstan-8e716f}}</ref>. 2025 жылы кәсіпкер барлық активтерін біріктіретін «Baiuly Capital Holding'''»''' холдингін құратынын мәлімдеді<ref>{{Cite web|title=Основатель бренда «Maxi чай» Турсенгали Алагузов создает холдинг|url=https://forbes.kz/articles/osnovatel-brenda-maxi-chay-tursengali-alaguzov-sozdaet-holding}}</ref>. === Активтері мен лауазымдары === {| class="wikitable" !Кәсіпорын / Ұйым !Лауазымы / Үлесі !Қызметі |- |'''«GALANZ bottlers» АҚ''' |Директорлар кеңесінің төрағасы |Сусындар өндірісі (Maxi Чай, Garden, Sevens) |- |'''«Шымкент сыра зауыты» ЖШС''' |Меншік иесі |Алкогольді және алкогольсіз сусындар |- |'''«JFood Kazakhstan» ЖШС''' |Меншік иесі |Ұн, макарон өнімдері («Цесна», «Салем») |- |'''«Baiuly Capital Holding»''' |Негізін қалаушы |Инвестициялық холдинг |- |'''«Mercury.kz» ЖШС''' |Тең құрылтайшы (Баян Алагөзовамен бірге) |Көтерме сауда |- |'''«Северное сияние ЛТД» ЖШС''' |Меншік иесі | |} == Қайырымдылық қызметі == * «Аналар үйі» (Дом мамы) жобасының белсенді меценаттарының бірі. * 2025 жылы өз компаниясының 65 жастан асқан ата-аналары бар қызметкерлеріне ай сайын 50 000 теңге көлемінде «корпоративтік зейнетақы» төлеу туралы шешім қабылдады. * Компанияның 100 қызметкеріне пәтер сыйлап, қайырымдылық акциясын өткізген. Бұл некеде екі қыз бала дүниеге келді: Алиса және Алма. == Марапаттары == * [[Құрмет ордені|«Құрмет» ордені]] (2025) == Жеке өмірі == * '''Бірінші''' '''некесі:''' [[Ляйсара Марат]]. 30 жылға жуық некеде болған. Бұл некеден Амина (1990 ж.т.) есімді қызы және Арсен (1996 ж.т.) есімді ұлы бар. * '''Екінші''' '''некесі:''' [[Баян Мақсатқызы Алагөзова|Баян Мақсатқызы]], белгілі продюсер. Олар 2017 жылы ресми некеге тұрды. Бұл некеде 2024 жылы Алиса және Алма атты екі қыз бала дүниеге келді<ref>{{Cite web|title=Баян Алагузова вернулась домой из роддома с четвертым ребенком|url=https://tengrinews.kz/curious/bayan-alaguzova-vernulas-domoy-roddoma-chetvertyim-rebenkom-545384/}}</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан кәсіпкерлері]] fkumxzrxbiwbzr5k4jp5610fpsg11uw 3576361 3576360 2026-04-03T20:49:27Z Kasymov 10777 3576361 wikitext text/x-wiki {{Кәсіпкер |Есімі = Тұрсынғали Алагөзов |Шынайы есімі = Тұрсынғали Тұрумұлы Алагөзов |Сурет = |Ені = |Сурет тақырыбы = |Туған кездегі есімі = Тұрсынғали Тұрумұлы Алагөзов |Туған күні = 17.09.1969 |Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ КСР]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{Байрақ|Қазақстан}} |Компания 1 = [[GALANZ bottlers]] |Лауазымы 1 = Негізін қалаушы, Директорлар кеңесінің төрағасы |Компания 2 = [[Шымкент сыра зауыты]] |Лауазымы 2 = Иесі |Компания 3 = [[Цесна]] |Лауазымы 3 = Иесі |Компания 4 = Baiuly Capital Holding |Лауазымы 4 = Құрылтайшы |Білімі = [[Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылығы институты]]; <br> [[Солтүстік-батыс университеті]] ([[Сиань]], [[Қытай]]) |Марапаттары = |Commons = }} '''Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов''' (17 қыркүйек 1969 жыл, [[Алматы]]) — қазақстандық кәсіпкер, меценат, «[[GALANZ bottlers]]<nowiki/>» АҚ негізін қалаушы және Директорлар кеңесінің төрағасы. [[Forbes Kazakhstan]] нұсқасы бойынша «Қазақстанның ең бай 75 кәсіпкері» тізіміне кіреді (2025 жылы 61-орын, дәулеті — 130 млн доллар)<ref>{{Cite web|title=Турсенгали Алагузов. Рейтинг. 61 место — 75 богатейших бизнесменов Казахстана — 2025|url=https://forbes.kz/ranking/object/tursengali-alaguzov}}</ref><ref>{{Cite web|title=75 богатейших бизнесменов Казахстана — 2025|url=https://forbes.kz/ranking/75-bogateyshih-biznesmenov-kazahstana-2025-401358|date=15 мамыр 2025 жыл}}</ref>. == Өмірбаяны == Тұрсынғали Алагөзов 1969 жылы 17 қыркүйекте Алматы қаласында дүниеге келген. Әкесі — [[Тұрум Алагөзов]], белгілі қазақстандық композитор және дирижер. Анасы — Клара Алагөзова, балалар үйінде тәрбиеленген, кәсіпкердің қайырымдылықпен айналысуына анасының тағдыры үлкен әсер еткен. === Білімі === * 1987–1989 жылдары Қиыр Шығыста (Благовещенск қ.) танк әскерінде борышын өтеген. * 1993 жылы Ауыл шаруашылығы институтын «ауыл шаруашылығын механизациялау» мамандығы бойынша бітірген. * Қытайдың Сиань қаласындағы Солтүстік-батыс университетінде білім алған. == Кәсіпкерлік жолы == 1998 жылы GALANZ bottlers компаниясының негізі қаланды. Бастапқыда «Хрустальная» суын шығарумен айналысса, 2004 жылы нарыққа «[[Maxi Чай]]<nowiki/>» брендін алып келді. 2023 жылы мамыр айында кәсіпкер Қазақстандағы ең көне [[Шымкент сыра зауыты|Шымкент сыра зауытын]] сыра зауыттарының бірін 8 млрд теңгеге сатып алды. Зауытты жаңғыртуға 40 млн доллардан астам инвестиция салды<ref>{{Cite web|title=Алагузов раскрыл детали покупки Шымкентского пивзавода — эксклюзив. Бизнесмен дал интервью YouTube-каналу Forbes Kazakhstan|url=https://forbes.kz/articles/alaguzov-raskryl-detali-pokupki-shymkentskogo-pivzavoda-eksklyuziv|date=8 маусым 2024 жыл}}</ref>. 2025 жылдың басында 11 млрд теңгеге ұн және макарон өнімдерін шығаратын JFood Kazakhstan (Цесна-Астық''')''' ірі кәсіпорынды сатып алды<ref>{{Cite web|title=Алагузов стал владельцем компании из бизнес-структур Есенова|url=https://forbes.kz/articles/alaguzov-stal-vladeltsem-kompanii-iz-biznes-struktur-esenova-fed068|date=14 наурыз 2025}}</ref><ref>{{Cite web|title=За сколько Турсенгали Алагузов купил JFood Kazakhstan|url=https://forbes.kz/articles/za-skolko-tursengali-alaguzov-kupil-jfood-kazakhstan-8e716f}}</ref>. 2025 жылы кәсіпкер барлық активтерін біріктіретін «Baiuly Capital Holding'''»''' холдингін құратынын мәлімдеді<ref>{{Cite web|title=Основатель бренда «Maxi чай» Турсенгали Алагузов создает холдинг|url=https://forbes.kz/articles/osnovatel-brenda-maxi-chay-tursengali-alaguzov-sozdaet-holding}}</ref>. === Активтері мен лауазымдары === {| class="wikitable" !Кәсіпорын / Ұйым !Лауазымы / Үлесі !Қызметі |- |'''«GALANZ bottlers» АҚ''' |Директорлар кеңесінің төрағасы |Сусындар өндірісі (Maxi Чай, Garden, Sevens) |- |'''«Шымкент сыра зауыты» ЖШС''' |Меншік иесі |Алкогольді және алкогольсіз сусындар |- |'''«JFood Kazakhstan» ЖШС''' |Меншік иесі |Ұн, макарон өнімдері («Цесна», «Салем») |- |'''«Baiuly Capital Holding»''' |Негізін қалаушы |Инвестициялық холдинг |- |'''«Mercury.kz» ЖШС''' |Тең құрылтайшы (Баян Алагөзовамен бірге) |Көтерме сауда |- |'''«Северное сияние ЛТД» ЖШС''' |Меншік иесі | |} == Қайырымдылық қызметі == * «Аналар үйі» (Дом мамы) жобасының белсенді меценаттарының бірі. * 2025 жылы өз компаниясының 65 жастан асқан ата-аналары бар қызметкерлеріне ай сайын 50 000 теңге көлемінде «корпоративтік зейнетақы» төлеу туралы шешім қабылдады. * Компанияның 100 қызметкеріне пәтер сыйлап, қайырымдылық акциясын өткізген. Бұл некеде екі қыз бала дүниеге келді: Алиса және Алма. == Марапаттары == * [[Құрмет ордені|«Құрмет» ордені]] (2025) == Жеке өмірі == * '''Бірінші''' '''некесі:''' [[Ляйсара Марат]]. 30 жылға жуық некеде болған. Бұл некеден Амина (1990 ж.т.) есімді қызы және Арсен (1996 ж.т.) есімді ұлы бар. * '''Екінші''' '''некесі:''' [[Баян Мақсатқызы Алагөзова|Баян Мақсатқызы]], белгілі продюсер. Олар 2017 жылы ресми некеге тұрды. Бұл некеде 2024 жылы Алиса және Алма атты екі қыз бала дүниеге келді<ref>{{Cite web|title=Баян Алагузова вернулась домой из роддома с четвертым ребенком|url=https://tengrinews.kz/curious/bayan-alaguzova-vernulas-domoy-roddoma-chetvertyim-rebenkom-545384/}}</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан кәсіпкерлері]] rmn8hq7rta0gfoda5uoersv110yu13e Қатысушы талқылауы:Koshal765 3 778118 3576112 2026-04-03T13:12:18Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3576112 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Koshal765}} -- [[Қатысушы:GanS NIS|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 3px;"><font face="AR Cena" color="black"><b>Fани</b></font></span>]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 18:12, 2026 ж. сәуірдің 3 (+05) aobfg6xqududl10jmpqq1b7r2ii9owy Қатысушы талқылауы:Руслан Айзере Жасұланқызы 3 778119 3576113 2026-04-03T13:12:28Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3576113 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Руслан Айзере Жасұланқызы}} -- [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 18:12, 2026 ж. сәуірдің 3 (+05) pbtz8gumprxwdh4w2k1wrw5kjspo4kk Қатысушы талқылауы:Sauletmaga1234 3 778120 3576115 2026-04-03T13:22:35Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3576115 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Sauletmaga1234}} -- [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 18:22, 2026 ж. сәуірдің 3 (+05) 8rluocjkyujcak73dnp8hws3hrw74h9 Қатысушы талқылауы:Novaskosia 3 778121 3576118 2026-04-03T13:24:26Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3576118 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Novaskosia}} -- [[Қатысушы:Sibom|Sibom]] ([[Қатысушы талқылауы:Sibom|талқылауы]]) 18:24, 2026 ж. сәуірдің 3 (+05) p9paime7y9hl97dqbmr2t5is915ls7d Қатысушы талқылауы:Sauletmagzumsauletik1245 3 778122 3576119 2026-04-03T13:25:12Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3576119 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Sauletmagzumsauletik1245}} -- [[Қатысушы:Erboldilyara|Сариев Ербол]] ([[Қатысушы талқылауы:Erboldilyara|талқылауы]] 18:25, 2026 ж. сәуірдің 3 (+05) jt6vpzn2tzrz1vmb459i9r324f4l41s Қатысушы талқылауы:*Diwodh₃rós 3 778123 3576123 2026-04-03T13:28:17Z Cabayi 54188 Cabayi [[Қатысушы талқылауы:*Diwodh₃rós]] бетін [[Қатысушы талқылауы:HyacinthF]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/*Diwodh₃rós|*Diwodh₃rós]]" to "[[Special:CentralAuth/HyacinthF|HyacinthF]]" 3576123 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:HyacinthF]] e58dbttbapgyptukxyiwozijh0xokxb Бен-Гур (фильм, 1959) 0 778124 3576138 2026-04-03T13:42:25Z TalgatSnow 143530 Жаңа бетте: {{Кино |Қазақша атауы = Бен-Гур |Шынайы атауы = {{lang-en|Ben-Hur}} |Суреті = Ben hur 1959 poster.jpg |Сурет ені = 250 |Сурет атауы = Фильм постері |Жанры = [[пеплум (жанр)|пеплум]]<br>[[тарихи фильм]] |Режиссёрі = [[Уильям Уайлер]] |Продюсері = Сэм Цимба... 3576138 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Бен-Гур |Шынайы атауы = {{lang-en|Ben-Hur}} |Суреті = Ben hur 1959 poster.jpg |Сурет ені = 250 |Сурет атауы = Фильм постері |Жанры = [[пеплум (жанр)|пеплум]]<br>[[тарихи фильм]] |Режиссёрі = [[Уильям Уайлер]] |Продюсері = [[Сэм Цимбалист]] |Сценарист = [[Карл Танберг]]<br>[[Максвелл Андерсон]]<br>[[Гор Видал]]<br>[[Кристофер Фрай]] |Актерлер = [[Чарлтон Хестон]]<br>[[Джек Хоукинс]]<br>[[Хайя Харарит]]<br>[[Стивен Бойд]]<br>[[Хью Гриффит]] |Операторы = [[Роберт Сёртис]] |Композиторы = [[Миклош Рожа]] |Компания = [[Metro-Goldwyn-Mayer]] |Дистрибьютор = Metro-Goldwyn-Mayer |Ұзақтығы = 212 мин. |Бюджеті = 15.2 млн [[АҚШ доллары|$]] |Түсім = 146.9 млн [[АҚШ доллары|$]] |Мемлекет = {{Байрақ|АҚШ}} |Тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |Жыл = 1959 |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = |imdb_id = 0052618 |Сайты = }} '''«Бен-Гур»''' ({{lang-en|Ben-Hur}}) — 1959 жылы режиссер [[Уильям Уайлер]] түсірген америкалық діни-эпикалық фильм. Сэм Цимбалист продюсерлік еткен бұл туынды — [[Лью Уоллес]]тің 1880 жылғы «Бен-Гур: Мәсіх туралы хикая» атты романының желісімен түсірілген 1925 жылғы мылқау фильмнің ремейкі. Басты рөлдерде — [[Чарлтон Хестон]], [[Джек Хоукинс]], [[Хайя Харарит]] және [[Стивен Бойд]]. «Бен-Гур» — сол кезеңдегі киноиндустрия тарихындағы ең қомақты бюджетке (15,175 млн доллар) және ең ауқымды декорацияларға ие болған бірегей туынды. 14,7 миллион долларлық маркетингтік науқаннан кейін «Бен-Гур» фильмінің тұсаукесері 1959 жылғы 18 қарашада Нью-Йорк қаласындағы «Loew's State Theatre» кинотеатрында өтті. Ол 1959 жылдың ең табысты фильмі атанып, кассалық жиынтығы бойынша сол уақыттағы «[[Жел өтіндегі тағдырлар (фильм)|Жел өтіндегі тағдырлар]]» туындысынан кейінгі тарихтағы екінші орынды иеленді. Фильм рекордтық 11 «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығын жеңіп алды, соның ішінде «[[Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік фильм]]», «[[Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы|Үздік режиссер]]» (Уайлер), «[[Үздік актер үшін Оскар сыйлығы|Үздік актер]]» (Хестон), «[[Үздік көмекші актер үшін Оскар сыйлығы|Үздік көмекші актер]]» (Гриффит) және «[[Үздік операторлық жұмыс үшін Оскар сыйлығы|Үздік операторлық жұмыс]]» (Сёртис) номинациялары бар. Бүгінгі таңда «Бен-Гурдың» «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығындағы табысын тек екі фильм ғана қайталай алды: араға қырық жылға жуық уақыт салып режиссер [[Джеймс Кэмерон]]ның «[[Титаник (фильм, 1997)|Титаник]]» (1997) туындысы, кейінірек 2003 жылы режиссер [[Питер Джексон]]ның «[[Сақиналар әміршісі: Патшаның оралуы]]» фильмі ғана осындай жетістікке жетіп, 11 мүсіншені иеленді. «Оскардан» бөлек, Уильям Уайлердің бұл туындысы 4 «[[Алтын глобус]]» сыйлығын («Үздік фильм», «Үздік режиссер», «Үздік көмекші актер» және күймелер жарысы сахнасын қойғаны үшін [[Эндрю Мартон]]ға берілген арнайы сыйлық) және «Үздік фильм» номинациясы бойынша «[[BAFTA]]» сыйлығын иеленді. Фильм «Ultra Panavision 70» кең форматты киножүйесімен түсірілген алғашқы туынды болды, ал түсірілім кезінде бір миллион метрден астам «Eastman Color Negative» түрлі-түсті кинотаспасы жұмсалды. 1998 жылы [[Америка кино институты]] (AFI) бұл туындыны ең үздік америкалық фильмдер тізімінде 72-орынға, ал ең үздік эпикалық фильмдер тізімінде екінші орынға қойды. 2004 жылы «Бен-Гур» өзінің «мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңыздылығына» байланысты АҚШ [[Конгресс кітапханасы]]ның [[Ұлттық фильмдер тізілімі]]не енгізілді.<ref>{{Cite web|title=Librarian of Congress Adds 25 Films to National Film Registry|url=https://www.loc.gov/item/prn-04-215/films-added-to-national-film-registry-for-2004/2004-12-28/|website=Library of Congress|access-date=2020-05-19|archive-date=April 7, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407183706/https://www.loc.gov/item/prn-04-215/films-added-to-national-film-registry-for-2004/2004-12-28/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Complete National Film Registry Listing|url=https://www.loc.gov/programs/national-film-preservation-board/film-registry/complete-national-film-registry-listing/|website=Library of Congress|access-date=2020-05-19|archive-date=October 19, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141019091952/http://www.loc.gov/film/titles.html|url-status=live}}</ref> == Сюжеті == Біздің заманымыздың 26-жылы [[Рим империясы]] жаңа жерлерді бағындырып, өз иеліктерін кеңейте түседі. [[Иса Мәсіхтің туғаны|Құдай Ұлының дүниеге келгені]] туралы хабар тараған [[Иудея]] да Римге бағынады. Осы өлкенің ауқатты әрі сыйлы азаматы Иуда Бен-Гур бала кездегі досы, қазіргі римдік трибун Мессаламен кездеседі. Бір кездері жаны жақын болған достар идеологиялық қайшылықтарға байланысты араздасып қалады. Мессала Иуданы прокуратор Валерий Граттың өміріне қастандық жасады деп айыптайды. Нәтижесінде Бен-Гур галераға құлдыққа айдалады, ал оның анасы Мириам мен қарындасы Тирза түрмеге жабылады. Жағалауға бара жатқан жолда Бен-Гур [[Иса Мәсіх]]ті кезіктіреді. Иса оған су береді, бұл көрініс күзетшілер мен Иуданы таңғалдырады. Қарақшылармен болған теңіз шайқасы кезінде Бен-Гур қолбасшы, консул Квинт Аррийді ажалдан құтқарып қалады. Аррий салтанатты шеру кезінде император [[Тиберий]]ден Иудаға кешірім беруді сұрайды. Рұқсат алған соң, ол Иуданы асырап алып, бүкіл байлығын мұраға қалдырады. Енді Рим азаматы ретінде Бен-Гур Иудеяға оралып, қаңырап қалған үйін және екі бұрынғы құлын (өзі жақсы көретін, құлдықтан босатқан Эсфирь мен оның әкесін) табады. Мессаламен алғашқы кездесуінде Иуда оған анасы мен қарындасын бір тәулік ішінде босатуды талап етеді. Алайда Мессала және түрме күзетшілері Мириам мен Тирзаның [[алапес |алапес ауруы]]на шалдыққанын анықтап, оларды «алапестер жазығына» жібереді. Жолда олар Эсфирьді кезіктіріп, Иуданың есінде сау кезіндегі бейнелері қалсын деген ниетпен, аурулары туралы айтпауды өтінеді. Эсфирь Бен-Гурға анасы мен қарындасы қайтыс болды деп өтірік айтады. Кек алу отына жанған Бен-Гур жыл сайын өтетін және төрт жыл қатарынан Мессала жеңіске жетіп жүрген күймелер жарысына қатысуға бел байлайды. Жарыс кезінде Мессала өзінің грек күймесімен басқа қатысушылардың арбаларын қиратады. Бірақ Иудамен болған шиеленісті айқаста оның күймесі сынып, өзі өзге күйменің астында қалып, ауыр жарақат алады. Өлім аузында жатқан Мессала Иудаға анасы мен қарындасының шын мәнінде алапестер жазығында екенін айтып кетеді. Ол жерге барған Бен-Гурға Эсфирь жақындарының жүрегін жараламас үшін оларға көрінбеуге кеңес береді. Иуда тек алыстан ғана өз туыстарын көре алады. Прокуратор [[Понтий Пилат|Пилат]]пен кездесуде Бен-Гур Рим азаматтығынан және мүлкінен бас тартады. Ол анасы мен қарындасын Исаға көрсету үшін колониядан алып шығады. Дәл осы уақытта Пилаттың соты өтіп, Мәсіх Голгофа тауында айқышқа шегеленеді. Иуда қалың жұрттың арасында тұрып, Исаға су бермек болады, бірақ күзетшілер оны итеріп жібереді. Түнде тауда нөсер жауын басталып, содан кейін Мириам мен Тирза ғажайып түрде дерттен айығып, Бен-Гурмен қайта қауышады. == Рөлдерде == {{div col|colwidth=22em}} * [[Чарлтон Хестон]] — Иуда Бен-Гур * [[Джек Хоукинс]] — Квинт Аррий * [[Хайя Харарит]] — Эсфирь * [[Стивен Бойд]] — Мессала * [[Хью Гриффит]] — Шейх Илдерим * [[Марта Скотт]] — Мириам * [[Кэти О’Доннелл]] — Тирза * [[Сэм Джаффе]] — Симонид * [[Финлей Карри]] — Бальтазар * [[Фрэнк Тринг]] — [[Понтий Пилат]] * [[Теренс Лонгдон]] — Друз * [[Джордж Релф]] — [[Тиберий]] * [[Андре Морелл]] — Секст * [[Лоренс Пейн]] — [[Әулие Жүсіп|Жүсіп]] * [[Марина Берти]] — Флавия * [[Ричард Хейл]] — Гаспар * [[Клод Хитер]] — [[Иса Мәсіх]] * [[Хосе Гречи]] — [[Мәриям]] {{div col end}} == Марапаттары мен номинациялары == {| class="wikitable" style="font-size: 95%; width: 100%;" border="2" cellpadding="3" |- align="center" ! style="background: #CCCCCC;" | Марапат ! style="background: #CCCCCC;" | Санат ! style="background: #CCCCCC;" | Номинант ! style="background: #CCCCCC;" | Нәтиже |- ! scope="row" rowspan="12" | [[Оскар (1960)|Оскар]] | [[Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік фильм]] | Сэм Цимбалист | {{Жеңіс}} |- | [[Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы|Үздік режиссёр]] | Уильям Уайлер | {{Жеңіс}} |- | [[Үздік актер үшін Оскар сыйлығы|Үздік актер]] | Чарлтон Хестон | {{Жеңіс}} |- | [[Үздік көмекші актер үшін Оскар сыйлығы|Үздік көмекші актер]] | Хью Гриффит | {{Жеңіс}} |- | [[Үздік бейімделген сценарий үшін Оскар сыйлығы|Үздік бейімделген сценарий]] | Карл Танберг (Лью Уоллестың романы негізінде) | {{Номинация}} |- | [[Үздік қоюшы суретші жұмысы үшін Оскар сыйлығы|Үздік қоюшы суретші жұмысы (түрлі-түсті фильм)]] | Эдвард С. Карфаньо, Уильям А. Хорнинг, Хью Хант | {{Жеңіс}} |- | [[Үздік операторлық жұмыс үшін Оскар сыйлығы|Үздік операторлық жұмыс (түрлі-түсті фильм)]] | Роберт Л. Сёртис | {{Жеңіс}} |- | [[Үздік костюм дизайны үшін Оскар сыйлығы|Үздік костюм дизайны (түрлі-түсті фильм)]] | Элизабет Хаффенден | {{Жеңіс}} |- | [[Үздік монтаж үшін Оскар сыйлығы|Үздік монтаж]] | Джон Д. Даннинг, Ральф Э. Уинтерс | {{Жеңіс}} |- | [[Үздік дыбыс үшін Оскар сыйлығы|Үздік дыбыс]] | Франклин Милтон | {{Жеңіс}} |- | [[Үздік фильм музыкасы үшін Оскар сыйлығы|Үздік музыка (драма немесе комедияда)]] | Миклош Рожа | {{Жеңіс}} |- | [[Үздік визуалды әсерлер үшін Оскар сыйлығы|Үздік арнайы әсерлер]] | А. Арнольд Гиллеспи, Роберт Макдональд, Майло Лори | {{Жеңіс}} |} == Сыртқы сілтемелер == * {{IMDb title|0052618}} {{рейтинг-10|8.1}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} {{Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы}} {{Үздік визуалды әсерлер үшін Оскар сыйлығы}} [[Санат:1959 жылғы АҚШ фильмдері]] [[Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер]] [[Санат:Уильям Уайлер фильмдері]] [[Санат:Metro-Goldwyn-Mayer фильмдері]] [[Санат:АҚШ тарихи фильмдері]] [[Санат:Ежелгі Рим туралы фильмдер]] [[Санат:Үздік фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (фильмдер)]] [[Санат:АҚШ ұлттық фильмдер тізілімі]] [[Санат:Үздік визуалды әсерлер үшін Оскар сыйлығының иегерлері (фильмдер)]] jsaggm7sp3qz3bl0tbt4jb388me80zd Санат:Metro-Goldwyn-Mayer фильмдері 14 778125 3576144 2026-04-03T13:56:30Z TalgatSnow 143530 Жаңа бетте: [[Санат:Metro-Goldwyn-Mayer]] [[Санат:АҚШ студиялары бойынша фильмдер]] 3576144 wikitext text/x-wiki [[Санат:Metro-Goldwyn-Mayer]] [[Санат:АҚШ студиялары бойынша фильмдер]] 34xr64wxoppjndvep5ira9gkfg1fioo Санат:Ежелгі Рим туралы фильмдер 14 778126 3576148 2026-04-03T14:07:56Z TalgatSnow 143530 Жаңа бетте: [[Санат:Антикалық дәуір туралы фильмдер]] [[Санат:Мәдениет пен өнердегі Ежелгі Рим]] 3576148 wikitext text/x-wiki [[Санат:Антикалық дәуір туралы фильмдер]] [[Санат:Мәдениет пен өнердегі Ежелгі Рим]] mbgv1il5hqlbl30hr86j0nu2crhf00b Санат:1959 жылғы фильмдер 14 778127 3576150 2026-04-03T14:10:42Z TalgatSnow 143530 Жаңа бетте: {{Жылдар бойынша фильмдер|1959}} {{Commonscat|1959 films}} 3576150 wikitext text/x-wiki {{Жылдар бойынша фильмдер|1959}} {{Commonscat|1959 films}} gcd5nmrs0lpsh4u4zvhxp7tiofyqjmw Санат:Уильям Уайлер фильмдері 14 778128 3576151 2026-04-03T14:13:30Z TalgatSnow 143530 Жаңа бетте: {{Commonscat|Films by William Wyler}} {{catmain|Уильям Уайлер}} [[Санат:АҚШ режиссёрлерінің фильмдері]] 3576151 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Films by William Wyler}} {{catmain|Уильям Уайлер}} [[Санат:АҚШ режиссёрлерінің фильмдері]] 5n0o6a2apu301g9vuz4m4qe6lxxhwyl Қатысушы талқылауы:Sasy15 3 778129 3576155 2026-04-03T15:54:04Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3576155 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Sasy15}} -- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]]) 20:54, 2026 ж. сәуірдің 3 (+05) dhnd2s5mhpr2tguxdc24y51gklzbocn Қатысушы талқылауы:Ggotua 3 778130 3576156 2026-04-03T15:56:10Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3576156 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ggotua}} -- [[Қатысушы:Erboldilyara|Сариев Ербол]] ([[Қатысушы талқылауы:Erboldilyara|талқылауы]] 20:56, 2026 ж. сәуірдің 3 (+05) 7ee3f9jbdza7n592je7hmzh6gkycwki Қазақстан Республикасы Құрлық әскерлері 0 778131 3576163 2026-04-03T16:51:04Z Орел Карл 81620 Жаңа бетте: {{Жауынгерлік құралым | Атауы = Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Құрлық әскерлері | Шынайы атауы = | Сурет = Нарукавный шеврон Сухопутных войск ВС РК - 1.jpg | Сурет ені = | Сурет атауы = ҚР ҚК Құрлық әскерлерінің жеңге тағатын... 3576163 wikitext text/x-wiki {{Жауынгерлік құралым | Атауы = Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Құрлық әскерлері | Шынайы атауы = | Сурет = Нарукавный шеврон Сухопутных войск ВС РК - 1.jpg | Сурет ені = | Сурет атауы = ҚР ҚК Құрлық әскерлерінің жеңге тағатын белгісі | Күндер = 1993 ж. 9 сәуірден бастап | Таратылды = | Елі = {{Байрақ|Қазақстан}} | Бағынышты = Қазақстан Қорғаныс министрлігі | Кіреді = [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қазақстан Қарулы Күштері]] | Түрі = [[Құрлық әскерлері]] | Тармағы = | Рөлі = Мемлекетті қорғау | Көлемі = 20 000–25 000 (2024 ж.) – 47 000 | Штаб-пәтері = [[Астана]] қаласы, [[Жеңіс даңғылы (Астана)|Жеңіс даңғылы]], 44, Құрлық әскерлерінің Бас қолбасшысы басқармасы | Штаб-пәтерінің түрі = | Лақап аты = | Сәруары = | Ұраны = | Реңкі = | Маршы = | Бойтұмары = | Жабдығы = | Жабдық түрі = | Шайқастары = | Шайқас түрі = | Ізашары = | Ізбасары = | Марапаттары = | Сайты = | ортаққордағы санаты = <!-- Басшылығы --> | Командирі1 = генерал-майор Мереке Көшекбаев | Командир атағы1 = | Командирі2 = | Командир атағы2 = | Командирі3 = | Командир атағы3 = | Командирі4 = | Командир атағы4 = | Командирі5 = | Командир атағы5 = | Командирі6 = | Командир атағы6 = | Командирі7 = | Командир атағы7 = | Командирі8 = | Командир атағы8 = | Командирі9 = | Командир атағы9 = <!-- Айрықшалау белгісі --> | Айқындау белгісінің түрі = ҚР ҚК Құрлық әскерлерінің туы | Айқындау белгісі = [[Сурет:Flag of Kazakhstan Army.svg|150px]] | Айқындау белгісінің түрі_2 = | Айқындау белгісі_2 = | Айқындау белгісінің түрі_3 = | Айқындау белгісі_3 = | Айқындау белгісінің түрі_4 = | Айқындау белгісі_4 = | Айқындау белгісінің түрі_5 = | Айқындау белгісі_5 = | Айқындау белгісінің түрі_6 = | Айқындау белгісі_6 = }} '''Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Құрлық әскерлері''' — Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің бір түрі. Олар 1993 жылы 9 сәуірде құрылды. == Кеңес мұрасы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} gf01y9ro2dwacnctidw8vn33sey6k4z 3576202 3576163 2026-04-03T18:02:34Z Орел Карл 81620 /* Кеңес мұрасы */ 3576202 wikitext text/x-wiki {{Жауынгерлік құралым | Атауы = Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Құрлық әскерлері | Шынайы атауы = | Сурет = Нарукавный шеврон Сухопутных войск ВС РК - 1.jpg | Сурет ені = | Сурет атауы = ҚР ҚК Құрлық әскерлерінің жеңге тағатын белгісі | Күндер = 1993 ж. 9 сәуірден бастап | Таратылды = | Елі = {{Байрақ|Қазақстан}} | Бағынышты = Қазақстан Қорғаныс министрлігі | Кіреді = [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қазақстан Қарулы Күштері]] | Түрі = [[Құрлық әскерлері]] | Тармағы = | Рөлі = Мемлекетті қорғау | Көлемі = 20 000–25 000 (2024 ж.) – 47 000 | Штаб-пәтері = [[Астана]] қаласы, [[Жеңіс даңғылы (Астана)|Жеңіс даңғылы]], 44, Құрлық әскерлерінің Бас қолбасшысы басқармасы | Штаб-пәтерінің түрі = | Лақап аты = | Сәруары = | Ұраны = | Реңкі = | Маршы = | Бойтұмары = | Жабдығы = | Жабдық түрі = | Шайқастары = | Шайқас түрі = | Ізашары = | Ізбасары = | Марапаттары = | Сайты = | ортаққордағы санаты = <!-- Басшылығы --> | Командирі1 = генерал-майор Мереке Көшекбаев | Командир атағы1 = | Командирі2 = | Командир атағы2 = | Командирі3 = | Командир атағы3 = | Командирі4 = | Командир атағы4 = | Командирі5 = | Командир атағы5 = | Командирі6 = | Командир атағы6 = | Командирі7 = | Командир атағы7 = | Командирі8 = | Командир атағы8 = | Командирі9 = | Командир атағы9 = <!-- Айрықшалау белгісі --> | Айқындау белгісінің түрі = ҚР ҚК Құрлық әскерлерінің туы | Айқындау белгісі = [[Сурет:Flag of Kazakhstan Army.svg|150px]] | Айқындау белгісінің түрі_2 = | Айқындау белгісі_2 = | Айқындау белгісінің түрі_3 = | Айқындау белгісі_3 = | Айқындау белгісінің түрі_4 = | Айқындау белгісі_4 = | Айқындау белгісінің түрі_5 = | Айқындау белгісі_5 = | Айқындау белгісінің түрі_6 = | Айқындау белгісі_6 = }} '''Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Құрлық әскерлері''' — Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің бір түрі. Олар 1993 жылы 9 сәуірде құрылды. == Кеңес мұрасы == 1969 жылға дейін [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] аумағы әскери басқарма жоспарында [[Түркістан әскери округі|Түркістан әскери округіне]] (бұдан әрі — ТүрӘО) кірді. Республикада салыстырмалы түрде аз әскер орналастырылды. Қиыр Шығыстағы Даман аралындағы және Қазақ КСР [[Талдықорған облысы|Талдықорған облысындағы]] [[Жалаңашкөл көлінің маңындағы шекаралық қақтығыс|Жалаңашкөл көліндегі]] шекаралық қақтығыстардан кейін КОКП ОК Саяси бюросы 1929-1945 жылдар аралығында болған, жауапкершілік аймағы ТүрӘО-не берілген [[Орта Азия әскери округі|Орта Азия әскери округін]] (ОӘО) қайта құру туралы шешім қабылдады. 1969 жылы 24 маусымда Қазақ КСР, Қырғыз КСР және Тәжік КСР аумақтарын қамтитын ОӘО құрылғаны жарияланды. Сол күннен бастап жаңадан құрылған округте округтік жиынтықта құрамалар мен әскери бөлімшелер құрыла бастады. Қытай мен Кеңес Одағының жікке бөлінуі әскери басшылықты 1968 жылдың өзінде құрамалар мен бөлімшелерді [[Қытай|Қытай Халық Республикасымен]] шекараға ауыстыруға мәжбүр етті. Орта Азия әскери округінің құрлық күштерін 32-жалпыәскери армия және 17-армия корпусы құрды. 32-жалпыәскери армия 1968 жылы ТүрӘО 1-армия корпусының негізінде құрылып, Түрікмен КСР-інен Шығыс Қазақстанға қайта орналастырылды. Сондай-ақ 1968 жылы Солтүстік Кавказ әскери округінің құрамына кірген 68-мотоатқыштар дивизиясы Волгоград облысының Урюпинскі қаласынан Талдықорғанға ауыстырылды. 17-армия корпусының басқармасы Өзбек КСР-нің Самарқан қаласынан Қырғыз КСР-нің Фрунзе қаласына ауыстырылды. Орналасқан жерін ауыстыру кезінде корпустың құрамында Тәжік КСР-нің Душанбе қаласына ауыстырмаған 201-мотоатқыштар дивизиясы, Самарқандтан Қазақ КСР Жамбыл облысындағы Отар кентіне ауыстырылған 80-гвардиялық оқу мотоатқыштар дивизиясы және Қырғыз КСР-нің Ош қаласындағы 860-жеке мотоатқыштар полкі (орналасқан жерін өзгертпеді) қалды. Орта Азия әскери округі құрылмас бұрын, 17-армия корпусының құрамына Қарағандыда орналасқан 203-мотоатқыштар дивизиясы да кірді, ол округ құрылғаннан кейін 32-жалпыәскери армияның қол астына өтті. Тікелей Қазақ КСР-ның аумағында 374-мотоатқыштар полкінің негізінде 78-танк дивизиясының құрамынан 155-мотоатқыштар дивизиясы құрылды. Округ өскен сайын оның ішінде округтік жиынтықта жаңа әскери бөлімшелер, соның ішінде 1976 жылы 22-жеке арнайы мақсаттағы бригада және 1979 жылы 57-жеке десанттық-шабуыл бригадасы құрылып, екеуі де Қазақ КСР-інде орналасты. Жалпы алғанда, 1980 жылдардың соңына қарай Қазақ КСР аумағында ОАӘО құрлық әскерлерінің келесі құрамалары мен әскери бөлімшелері орналастырылды (жауынгерлік және тылдық қолдау бөлімшелерін қоспағанда): * [[4-жеке механикаландырылған бригадасы|155-мотоатқыштар дивизиясы]]<ref>1989 жылы қысқартылып, 5203-әскери техниканы сақтау базасына біріктірілді</ref> — Жаңа Ахмер кенті, Шығыс Қазақстан облысы; * [[11-танк бригадасы|78-танк дивизиясы]] — Аягөз кенті, Семей облысы; * [[9-жеке механикаландырылған бригадасы|68-мотоатқыштар дивизиясы]] — Сарыөзек кенті, Талдықорған облысы; * [[7-жеке механикаландырылған бригадасы|203-мотоатқыштар дивизиясы]]<ref>1989 жылы қысқартылып, 5204-әскери техниканы сақтау базасына біріктірілді</ref> — Қарағынды қ.; * [[80-гвардиялық оқу мотоатқыштар дивизиясы]]<ref>1987 жылы 80-гвардиялық оқу мотоатқыштар дивизиясы құрлық әскерлерінің 210-гвардиялық округтік оқу орталығы болып қайта құрылды, бірақ ұйымдастырушылық құрылымы бойынша полктерден тұратын дивизия болып қалды.</ref> — Отар кенті, Жамбыл облысы; * 57-жеке десанттық-шабуыл бригадасы — Ақтоғай кенті, Семей облысы<ref>1990 жылдың тамыз айына дейін барлық десанттық-шабуыл бригадалары Құрлық әскерлерінің құрамында болды</ref>; * 272-зениттік-зымыран бригадасы — Аягөз кенті, Семей облысы; * 56-радиотехникалық бригада — Шымкент қ.; * 44-зымыран бригадасы (тактикалық зымырандар) — Семей; * 645-артиллериялық полк — Семей; * 962-бірдүркін атқыш реактивті артиллерия полкі — Семей. 1989 жылы ОАӘО таратылып, оған кірген барлық әскерлер ТүрӘО құрамына енгізілді. Осыған байланысты, сондай-ақ КСРО-ның қарулы күштерін қысқарту саясатына байланысты Қазақ КСР-індегі екі мотоатқыштар дивизиясы (155-ші және 203-ші) қысқартылып, әскери техниканы сақтау базаларына (ӘТСБ) айналдырылды. Сондай-ақ, округтердің бірігуімен Қазақ КСР-нің [[Ақтоғай (Абай облысы)|Ақтоғай]] кентінде орналасқан 57-жеке десанттық-шабуылдау бригадасы Түрік КСР-нің Иолотан қаласында 56-жеке гвардиялық десанттық-шабуылдау бригадасының болуына байланысты ТүрӘО округтік жиынтығына артық болғандықтан таратылды. Округтердің бірігуімен 32-жалпыәскери армиясы өзінің сериялық нөмірін өзгертіп, 40-жалпыәскери армиясы болып аталды. Бұл нөмір бұрын Ауғанстаннан шығарылғаннан кейін таратылған 40-жалпыәскери армияға тиесілі болды. 1991 жылдың мамыр айында КСРО ыдырағанға дейін көп ұзамай 35-жеке гвардиялық десанттық-шабуылдау бригадасы Германиядағы Кеңес әскерлері тобынан Қазақ КСР-іне ауыстырылды, мақсаты 1979 жылы таратылған дивизия штабы Өзбек КСР-нің Ферғана қаласында орналасқан 105-гвардиялық әуе-шабуылдау дивизиясын қайта құру. Осы кезеңде бригада десанттық-шабуылдау бригадасынан әуе-шабуылдау бригадасына өзгертілді. Осылайша, КСРО ыдыраған кезде Қазақ КСР аумағында құрлық әскерлерінен 4 мотоатқыштар дивизиясы (оның 2-уі кадрлық), 1 танк дивизиясы, 1 әуе-десант бригадасы, 1 зымыран бригадасы, 1 зениттік-зымыран бригадасы және 2 артиллериялық полк орналастырылды. == Қазақстан Республикасы Құрлық әскерлерінің тарихы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 1i28lc4kkzavgidvcp0pbnbannxsl2c 3576203 3576202 2026-04-03T18:03:28Z Орел Карл 81620 «[[Санат:Қазақстан Құрлық әскерлері|Қазақстан Құрлық әскерлері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3576203 wikitext text/x-wiki {{Жауынгерлік құралым | Атауы = Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Құрлық әскерлері | Шынайы атауы = | Сурет = Нарукавный шеврон Сухопутных войск ВС РК - 1.jpg | Сурет ені = | Сурет атауы = ҚР ҚК Құрлық әскерлерінің жеңге тағатын белгісі | Күндер = 1993 ж. 9 сәуірден бастап | Таратылды = | Елі = {{Байрақ|Қазақстан}} | Бағынышты = Қазақстан Қорғаныс министрлігі | Кіреді = [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қазақстан Қарулы Күштері]] | Түрі = [[Құрлық әскерлері]] | Тармағы = | Рөлі = Мемлекетті қорғау | Көлемі = 20 000–25 000 (2024 ж.) – 47 000 | Штаб-пәтері = [[Астана]] қаласы, [[Жеңіс даңғылы (Астана)|Жеңіс даңғылы]], 44, Құрлық әскерлерінің Бас қолбасшысы басқармасы | Штаб-пәтерінің түрі = | Лақап аты = | Сәруары = | Ұраны = | Реңкі = | Маршы = | Бойтұмары = | Жабдығы = | Жабдық түрі = | Шайқастары = | Шайқас түрі = | Ізашары = | Ізбасары = | Марапаттары = | Сайты = | ортаққордағы санаты = <!-- Басшылығы --> | Командирі1 = генерал-майор Мереке Көшекбаев | Командир атағы1 = | Командирі2 = | Командир атағы2 = | Командирі3 = | Командир атағы3 = | Командирі4 = | Командир атағы4 = | Командирі5 = | Командир атағы5 = | Командирі6 = | Командир атағы6 = | Командирі7 = | Командир атағы7 = | Командирі8 = | Командир атағы8 = | Командирі9 = | Командир атағы9 = <!-- Айрықшалау белгісі --> | Айқындау белгісінің түрі = ҚР ҚК Құрлық әскерлерінің туы | Айқындау белгісі = [[Сурет:Flag of Kazakhstan Army.svg|150px]] | Айқындау белгісінің түрі_2 = | Айқындау белгісі_2 = | Айқындау белгісінің түрі_3 = | Айқындау белгісі_3 = | Айқындау белгісінің түрі_4 = | Айқындау белгісі_4 = | Айқындау белгісінің түрі_5 = | Айқындау белгісі_5 = | Айқындау белгісінің түрі_6 = | Айқындау белгісі_6 = }} '''Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Құрлық әскерлері''' — Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің бір түрі. Олар 1993 жылы 9 сәуірде құрылды. == Кеңес мұрасы == 1969 жылға дейін [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] аумағы әскери басқарма жоспарында [[Түркістан әскери округі|Түркістан әскери округіне]] (бұдан әрі — ТүрӘО) кірді. Республикада салыстырмалы түрде аз әскер орналастырылды. Қиыр Шығыстағы Даман аралындағы және Қазақ КСР [[Талдықорған облысы|Талдықорған облысындағы]] [[Жалаңашкөл көлінің маңындағы шекаралық қақтығыс|Жалаңашкөл көліндегі]] шекаралық қақтығыстардан кейін КОКП ОК Саяси бюросы 1929-1945 жылдар аралығында болған, жауапкершілік аймағы ТүрӘО-не берілген [[Орта Азия әскери округі|Орта Азия әскери округін]] (ОӘО) қайта құру туралы шешім қабылдады. 1969 жылы 24 маусымда Қазақ КСР, Қырғыз КСР және Тәжік КСР аумақтарын қамтитын ОӘО құрылғаны жарияланды. Сол күннен бастап жаңадан құрылған округте округтік жиынтықта құрамалар мен әскери бөлімшелер құрыла бастады. Қытай мен Кеңес Одағының жікке бөлінуі әскери басшылықты 1968 жылдың өзінде құрамалар мен бөлімшелерді [[Қытай|Қытай Халық Республикасымен]] шекараға ауыстыруға мәжбүр етті. Орта Азия әскери округінің құрлық күштерін 32-жалпыәскери армия және 17-армия корпусы құрды. 32-жалпыәскери армия 1968 жылы ТүрӘО 1-армия корпусының негізінде құрылып, Түрікмен КСР-інен Шығыс Қазақстанға қайта орналастырылды. Сондай-ақ 1968 жылы Солтүстік Кавказ әскери округінің құрамына кірген 68-мотоатқыштар дивизиясы Волгоград облысының Урюпинскі қаласынан Талдықорғанға ауыстырылды. 17-армия корпусының басқармасы Өзбек КСР-нің Самарқан қаласынан Қырғыз КСР-нің Фрунзе қаласына ауыстырылды. Орналасқан жерін ауыстыру кезінде корпустың құрамында Тәжік КСР-нің Душанбе қаласына ауыстырмаған 201-мотоатқыштар дивизиясы, Самарқандтан Қазақ КСР Жамбыл облысындағы Отар кентіне ауыстырылған 80-гвардиялық оқу мотоатқыштар дивизиясы және Қырғыз КСР-нің Ош қаласындағы 860-жеке мотоатқыштар полкі (орналасқан жерін өзгертпеді) қалды. Орта Азия әскери округі құрылмас бұрын, 17-армия корпусының құрамына Қарағандыда орналасқан 203-мотоатқыштар дивизиясы да кірді, ол округ құрылғаннан кейін 32-жалпыәскери армияның қол астына өтті. Тікелей Қазақ КСР-ның аумағында 374-мотоатқыштар полкінің негізінде 78-танк дивизиясының құрамынан 155-мотоатқыштар дивизиясы құрылды. Округ өскен сайын оның ішінде округтік жиынтықта жаңа әскери бөлімшелер, соның ішінде 1976 жылы 22-жеке арнайы мақсаттағы бригада және 1979 жылы 57-жеке десанттық-шабуыл бригадасы құрылып, екеуі де Қазақ КСР-інде орналасты. Жалпы алғанда, 1980 жылдардың соңына қарай Қазақ КСР аумағында ОАӘО құрлық әскерлерінің келесі құрамалары мен әскери бөлімшелері орналастырылды (жауынгерлік және тылдық қолдау бөлімшелерін қоспағанда): * [[4-жеке механикаландырылған бригадасы|155-мотоатқыштар дивизиясы]]<ref>1989 жылы қысқартылып, 5203-әскери техниканы сақтау базасына біріктірілді</ref> — Жаңа Ахмер кенті, Шығыс Қазақстан облысы; * [[11-танк бригадасы|78-танк дивизиясы]] — Аягөз кенті, Семей облысы; * [[9-жеке механикаландырылған бригадасы|68-мотоатқыштар дивизиясы]] — Сарыөзек кенті, Талдықорған облысы; * [[7-жеке механикаландырылған бригадасы|203-мотоатқыштар дивизиясы]]<ref>1989 жылы қысқартылып, 5204-әскери техниканы сақтау базасына біріктірілді</ref> — Қарағынды қ.; * [[80-гвардиялық оқу мотоатқыштар дивизиясы]]<ref>1987 жылы 80-гвардиялық оқу мотоатқыштар дивизиясы құрлық әскерлерінің 210-гвардиялық округтік оқу орталығы болып қайта құрылды, бірақ ұйымдастырушылық құрылымы бойынша полктерден тұратын дивизия болып қалды.</ref> — Отар кенті, Жамбыл облысы; * 57-жеке десанттық-шабуыл бригадасы — Ақтоғай кенті, Семей облысы<ref>1990 жылдың тамыз айына дейін барлық десанттық-шабуыл бригадалары Құрлық әскерлерінің құрамында болды</ref>; * 272-зениттік-зымыран бригадасы — Аягөз кенті, Семей облысы; * 56-радиотехникалық бригада — Шымкент қ.; * 44-зымыран бригадасы (тактикалық зымырандар) — Семей; * 645-артиллериялық полк — Семей; * 962-бірдүркін атқыш реактивті артиллерия полкі — Семей. 1989 жылы ОАӘО таратылып, оған кірген барлық әскерлер ТүрӘО құрамына енгізілді. Осыған байланысты, сондай-ақ КСРО-ның қарулы күштерін қысқарту саясатына байланысты Қазақ КСР-індегі екі мотоатқыштар дивизиясы (155-ші және 203-ші) қысқартылып, әскери техниканы сақтау базаларына (ӘТСБ) айналдырылды. Сондай-ақ, округтердің бірігуімен Қазақ КСР-нің [[Ақтоғай (Абай облысы)|Ақтоғай]] кентінде орналасқан 57-жеке десанттық-шабуылдау бригадасы Түрік КСР-нің Иолотан қаласында 56-жеке гвардиялық десанттық-шабуылдау бригадасының болуына байланысты ТүрӘО округтік жиынтығына артық болғандықтан таратылды. Округтердің бірігуімен 32-жалпыәскери армиясы өзінің сериялық нөмірін өзгертіп, 40-жалпыәскери армиясы болып аталды. Бұл нөмір бұрын Ауғанстаннан шығарылғаннан кейін таратылған 40-жалпыәскери армияға тиесілі болды. 1991 жылдың мамыр айында КСРО ыдырағанға дейін көп ұзамай 35-жеке гвардиялық десанттық-шабуылдау бригадасы Германиядағы Кеңес әскерлері тобынан Қазақ КСР-іне ауыстырылды, мақсаты 1979 жылы таратылған дивизия штабы Өзбек КСР-нің Ферғана қаласында орналасқан 105-гвардиялық әуе-шабуылдау дивизиясын қайта құру. Осы кезеңде бригада десанттық-шабуылдау бригадасынан әуе-шабуылдау бригадасына өзгертілді. Осылайша, КСРО ыдыраған кезде Қазақ КСР аумағында құрлық әскерлерінен 4 мотоатқыштар дивизиясы (оның 2-уі кадрлық), 1 танк дивизиясы, 1 әуе-десант бригадасы, 1 зымыран бригадасы, 1 зениттік-зымыран бригадасы және 2 артиллериялық полк орналастырылды. == Қазақстан Республикасы Құрлық әскерлерінің тарихы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Құрлық әскерлері]] 5064qf8bwpyd604nwgtd15ly1iygtmy 3576205 3576203 2026-04-03T18:04:49Z Орел Карл 81620 /* Қазақстан Республикасы Құрлық әскерлерінің тарихы */ 3576205 wikitext text/x-wiki {{Жауынгерлік құралым | Атауы = Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Құрлық әскерлері | Шынайы атауы = | Сурет = Нарукавный шеврон Сухопутных войск ВС РК - 1.jpg | Сурет ені = | Сурет атауы = ҚР ҚК Құрлық әскерлерінің жеңге тағатын белгісі | Күндер = 1993 ж. 9 сәуірден бастап | Таратылды = | Елі = {{Байрақ|Қазақстан}} | Бағынышты = Қазақстан Қорғаныс министрлігі | Кіреді = [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қазақстан Қарулы Күштері]] | Түрі = [[Құрлық әскерлері]] | Тармағы = | Рөлі = Мемлекетті қорғау | Көлемі = 20 000–25 000 (2024 ж.) – 47 000 | Штаб-пәтері = [[Астана]] қаласы, [[Жеңіс даңғылы (Астана)|Жеңіс даңғылы]], 44, Құрлық әскерлерінің Бас қолбасшысы басқармасы | Штаб-пәтерінің түрі = | Лақап аты = | Сәруары = | Ұраны = | Реңкі = | Маршы = | Бойтұмары = | Жабдығы = | Жабдық түрі = | Шайқастары = | Шайқас түрі = | Ізашары = | Ізбасары = | Марапаттары = | Сайты = | ортаққордағы санаты = <!-- Басшылығы --> | Командирі1 = генерал-майор Мереке Көшекбаев | Командир атағы1 = | Командирі2 = | Командир атағы2 = | Командирі3 = | Командир атағы3 = | Командирі4 = | Командир атағы4 = | Командирі5 = | Командир атағы5 = | Командирі6 = | Командир атағы6 = | Командирі7 = | Командир атағы7 = | Командирі8 = | Командир атағы8 = | Командирі9 = | Командир атағы9 = <!-- Айрықшалау белгісі --> | Айқындау белгісінің түрі = ҚР ҚК Құрлық әскерлерінің туы | Айқындау белгісі = [[Сурет:Flag of Kazakhstan Army.svg|150px]] | Айқындау белгісінің түрі_2 = | Айқындау белгісі_2 = | Айқындау белгісінің түрі_3 = | Айқындау белгісі_3 = | Айқындау белгісінің түрі_4 = | Айқындау белгісі_4 = | Айқындау белгісінің түрі_5 = | Айқындау белгісі_5 = | Айқындау белгісінің түрі_6 = | Айқындау белгісі_6 = }} '''Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Құрлық әскерлері''' — Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің бір түрі. Олар 1993 жылы 9 сәуірде құрылды. == Кеңес мұрасы == 1969 жылға дейін [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] аумағы әскери басқарма жоспарында [[Түркістан әскери округі|Түркістан әскери округіне]] (бұдан әрі — ТүрӘО) кірді. Республикада салыстырмалы түрде аз әскер орналастырылды. Қиыр Шығыстағы Даман аралындағы және Қазақ КСР [[Талдықорған облысы|Талдықорған облысындағы]] [[Жалаңашкөл көлінің маңындағы шекаралық қақтығыс|Жалаңашкөл көліндегі]] шекаралық қақтығыстардан кейін КОКП ОК Саяси бюросы 1929-1945 жылдар аралығында болған, жауапкершілік аймағы ТүрӘО-не берілген [[Орта Азия әскери округі|Орта Азия әскери округін]] (ОӘО) қайта құру туралы шешім қабылдады. 1969 жылы 24 маусымда Қазақ КСР, Қырғыз КСР және Тәжік КСР аумақтарын қамтитын ОӘО құрылғаны жарияланды. Сол күннен бастап жаңадан құрылған округте округтік жиынтықта құрамалар мен әскери бөлімшелер құрыла бастады. Қытай мен Кеңес Одағының жікке бөлінуі әскери басшылықты 1968 жылдың өзінде құрамалар мен бөлімшелерді [[Қытай|Қытай Халық Республикасымен]] шекараға ауыстыруға мәжбүр етті. Орта Азия әскери округінің құрлық күштерін 32-жалпыәскери армия және 17-армия корпусы құрды. 32-жалпыәскери армия 1968 жылы ТүрӘО 1-армия корпусының негізінде құрылып, Түрікмен КСР-інен Шығыс Қазақстанға қайта орналастырылды. Сондай-ақ 1968 жылы Солтүстік Кавказ әскери округінің құрамына кірген 68-мотоатқыштар дивизиясы Волгоград облысының Урюпинскі қаласынан Талдықорғанға ауыстырылды. 17-армия корпусының басқармасы Өзбек КСР-нің Самарқан қаласынан Қырғыз КСР-нің Фрунзе қаласына ауыстырылды. Орналасқан жерін ауыстыру кезінде корпустың құрамында Тәжік КСР-нің Душанбе қаласына ауыстырмаған 201-мотоатқыштар дивизиясы, Самарқандтан Қазақ КСР Жамбыл облысындағы Отар кентіне ауыстырылған 80-гвардиялық оқу мотоатқыштар дивизиясы және Қырғыз КСР-нің Ош қаласындағы 860-жеке мотоатқыштар полкі (орналасқан жерін өзгертпеді) қалды. Орта Азия әскери округі құрылмас бұрын, 17-армия корпусының құрамына Қарағандыда орналасқан 203-мотоатқыштар дивизиясы да кірді, ол округ құрылғаннан кейін 32-жалпыәскери армияның қол астына өтті. Тікелей Қазақ КСР-ның аумағында 374-мотоатқыштар полкінің негізінде 78-танк дивизиясының құрамынан 155-мотоатқыштар дивизиясы құрылды. Округ өскен сайын оның ішінде округтік жиынтықта жаңа әскери бөлімшелер, соның ішінде 1976 жылы 22-жеке арнайы мақсаттағы бригада және 1979 жылы 57-жеке десанттық-шабуыл бригадасы құрылып, екеуі де Қазақ КСР-інде орналасты. Жалпы алғанда, 1980 жылдардың соңына қарай Қазақ КСР аумағында ОАӘО құрлық әскерлерінің келесі құрамалары мен әскери бөлімшелері орналастырылды (жауынгерлік және тылдық қолдау бөлімшелерін қоспағанда): * [[4-жеке механикаландырылған бригадасы|155-мотоатқыштар дивизиясы]]<ref>1989 жылы қысқартылып, 5203-әскери техниканы сақтау базасына біріктірілді</ref> — Жаңа Ахмер кенті, Шығыс Қазақстан облысы; * [[11-танк бригадасы|78-танк дивизиясы]] — Аягөз кенті, Семей облысы; * [[9-жеке механикаландырылған бригадасы|68-мотоатқыштар дивизиясы]] — Сарыөзек кенті, Талдықорған облысы; * [[7-жеке механикаландырылған бригадасы|203-мотоатқыштар дивизиясы]]<ref>1989 жылы қысқартылып, 5204-әскери техниканы сақтау базасына біріктірілді</ref> — Қарағынды қ.; * [[80-гвардиялық оқу мотоатқыштар дивизиясы]]<ref>1987 жылы 80-гвардиялық оқу мотоатқыштар дивизиясы құрлық әскерлерінің 210-гвардиялық округтік оқу орталығы болып қайта құрылды, бірақ ұйымдастырушылық құрылымы бойынша полктерден тұратын дивизия болып қалды.</ref> — Отар кенті, Жамбыл облысы; * 57-жеке десанттық-шабуыл бригадасы — Ақтоғай кенті, Семей облысы<ref>1990 жылдың тамыз айына дейін барлық десанттық-шабуыл бригадалары Құрлық әскерлерінің құрамында болды</ref>; * 272-зениттік-зымыран бригадасы — Аягөз кенті, Семей облысы; * 56-радиотехникалық бригада — Шымкент қ.; * 44-зымыран бригадасы (тактикалық зымырандар) — Семей; * 645-артиллериялық полк — Семей; * 962-бірдүркін атқыш реактивті артиллерия полкі — Семей. 1989 жылы ОАӘО таратылып, оған кірген барлық әскерлер ТүрӘО құрамына енгізілді. Осыған байланысты, сондай-ақ КСРО-ның қарулы күштерін қысқарту саясатына байланысты Қазақ КСР-індегі екі мотоатқыштар дивизиясы (155-ші және 203-ші) қысқартылып, әскери техниканы сақтау базаларына (ӘТСБ) айналдырылды. Сондай-ақ, округтердің бірігуімен Қазақ КСР-нің [[Ақтоғай (Абай облысы)|Ақтоғай]] кентінде орналасқан 57-жеке десанттық-шабуылдау бригадасы Түрік КСР-нің Иолотан қаласында 56-жеке гвардиялық десанттық-шабуылдау бригадасының болуына байланысты ТүрӘО округтік жиынтығына артық болғандықтан таратылды. Округтердің бірігуімен 32-жалпыәскери армиясы өзінің сериялық нөмірін өзгертіп, 40-жалпыәскери армиясы болып аталды. Бұл нөмір бұрын Ауғанстаннан шығарылғаннан кейін таратылған 40-жалпыәскери армияға тиесілі болды. 1991 жылдың мамыр айында КСРО ыдырағанға дейін көп ұзамай 35-жеке гвардиялық десанттық-шабуылдау бригадасы Германиядағы Кеңес әскерлері тобынан Қазақ КСР-іне ауыстырылды, мақсаты 1979 жылы таратылған дивизия штабы Өзбек КСР-нің Ферғана қаласында орналасқан 105-гвардиялық әуе-шабуылдау дивизиясын қайта құру. Осы кезеңде бригада десанттық-шабуылдау бригадасынан әуе-шабуылдау бригадасына өзгертілді. Осылайша, КСРО ыдыраған кезде Қазақ КСР аумағында құрлық әскерлерінен 4 мотоатқыштар дивизиясы (оның 2-уі кадрлық), 1 танк дивизиясы, 1 әуе-десант бригадасы, 1 зымыран бригадасы, 1 зениттік-зымыран бригадасы және 2 артиллериялық полк орналастырылды. == Қазақстан Республикасы Құрлық әскерлерінің тарихы == === Құрлық әскерлерін құру === == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Құрлық әскерлері]] pufpr4r012jwlyl6fvmcd5gar4e1mlm 3576206 3576205 2026-04-03T18:06:36Z Орел Карл 81620 /* Кеңес мұрасы */ 3576206 wikitext text/x-wiki {{Жауынгерлік құралым | Атауы = Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Құрлық әскерлері | Шынайы атауы = | Сурет = Нарукавный шеврон Сухопутных войск ВС РК - 1.jpg | Сурет ені = | Сурет атауы = ҚР ҚК Құрлық әскерлерінің жеңге тағатын белгісі | Күндер = 1993 ж. 9 сәуірден бастап | Таратылды = | Елі = {{Байрақ|Қазақстан}} | Бағынышты = Қазақстан Қорғаныс министрлігі | Кіреді = [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қазақстан Қарулы Күштері]] | Түрі = [[Құрлық әскерлері]] | Тармағы = | Рөлі = Мемлекетті қорғау | Көлемі = 20 000–25 000 (2024 ж.) – 47 000 | Штаб-пәтері = [[Астана]] қаласы, [[Жеңіс даңғылы (Астана)|Жеңіс даңғылы]], 44, Құрлық әскерлерінің Бас қолбасшысы басқармасы | Штаб-пәтерінің түрі = | Лақап аты = | Сәруары = | Ұраны = | Реңкі = | Маршы = | Бойтұмары = | Жабдығы = | Жабдық түрі = | Шайқастары = | Шайқас түрі = | Ізашары = | Ізбасары = | Марапаттары = | Сайты = | ортаққордағы санаты = <!-- Басшылығы --> | Командирі1 = генерал-майор Мереке Көшекбаев | Командир атағы1 = | Командирі2 = | Командир атағы2 = | Командирі3 = | Командир атағы3 = | Командирі4 = | Командир атағы4 = | Командирі5 = | Командир атағы5 = | Командирі6 = | Командир атағы6 = | Командирі7 = | Командир атағы7 = | Командирі8 = | Командир атағы8 = | Командирі9 = | Командир атағы9 = <!-- Айрықшалау белгісі --> | Айқындау белгісінің түрі = ҚР ҚК Құрлық әскерлерінің туы | Айқындау белгісі = [[Сурет:Flag of Kazakhstan Army.svg|150px]] | Айқындау белгісінің түрі_2 = | Айқындау белгісі_2 = | Айқындау белгісінің түрі_3 = | Айқындау белгісі_3 = | Айқындау белгісінің түрі_4 = | Айқындау белгісі_4 = | Айқындау белгісінің түрі_5 = | Айқындау белгісі_5 = | Айқындау белгісінің түрі_6 = | Айқындау белгісі_6 = }} '''Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Құрлық әскерлері''' — Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің бір түрі. Олар 1993 жылы 9 сәуірде құрылды. == Кеңес мұрасы == 1969 жылға дейін [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] аумағы әскери басқарма жоспарында [[Түркістан әскери округі|Түркістан әскери округіне]] (бұдан әрі — ТүрӘО) кірді. Республикада салыстырмалы түрде аз әскер орналастырылды. Қиыр Шығыстағы Даман аралындағы және Қазақ КСР [[Талдықорған облысы|Талдықорған облысындағы]] [[Жалаңашкөл көлінің маңындағы шекаралық қақтығыс|Жалаңашкөл көліндегі]] шекаралық қақтығыстардан кейін КОКП ОК Саяси бюросы 1929-1945 жылдар аралығында болған, жауапкершілік аймағы ТүрӘО-не берілген [[Орта Азия әскери округі|Орта Азия әскери округін]] (ОӘО) қайта құру туралы шешім қабылдады. 1969 жылы 24 маусымда Қазақ КСР, Қырғыз КСР және Тәжік КСР аумақтарын қамтитын ОӘО құрылғаны жарияланды. Сол күннен бастап жаңадан құрылған округте округтік жиынтықта құрамалар мен әскери бөлімшелер құрыла бастады. Қытай мен Кеңес Одағының жікке бөлінуі әскери басшылықты 1968 жылдың өзінде құрамалар мен бөлімшелерді [[Қытай|Қытай Халық Республикасымен]] шекараға ауыстыруға мәжбүр етті. Орта Азия әскери округінің құрлық күштерін 32-жалпыәскери армия және 17-армия корпусы құрды. 32-жалпыәскери армия 1968 жылы ТүрӘО 1-армия корпусының негізінде құрылып, Түрікмен КСР-інен Шығыс Қазақстанға қайта орналастырылды. Сондай-ақ 1968 жылы Солтүстік Кавказ әскери округінің құрамына кірген 68-мотоатқыштар дивизиясы Волгоград облысының Урюпинскі қаласынан Талдықорғанға ауыстырылды. 17-армия корпусының басқармасы Өзбек КСР-нің Самарқан қаласынан Қырғыз КСР-нің Фрунзе қаласына ауыстырылды. Орналасқан жерін ауыстыру кезінде корпустың құрамында Тәжік КСР-нің Душанбе қаласына ауыстырмаған 201-мотоатқыштар дивизиясы, Самарқандтан Қазақ КСР Жамбыл облысындағы Отар кентіне ауыстырылған 80-гвардиялық оқу мотоатқыштар дивизиясы және Қырғыз КСР-нің Ош қаласындағы 860-жеке мотоатқыштар полкі (орналасқан жерін өзгертпеді) қалды. Орта Азия әскери округі құрылмас бұрын, 17-армия корпусының құрамына Қарағандыда орналасқан 203-мотоатқыштар дивизиясы да кірді, ол округ құрылғаннан кейін 32-жалпыәскери армияның қол астына өтті. Тікелей Қазақ КСР-ның аумағында 374-мотоатқыштар полкінің негізінде 78-танк дивизиясының құрамынан 155-мотоатқыштар дивизиясы құрылды. Округ өскен сайын оның ішінде округтік жиынтықта жаңа әскери бөлімшелер, соның ішінде 1976 жылы 22-жеке арнайы мақсаттағы бригада және 1979 жылы 57-жеке десанттық-шабуыл бригадасы құрылып, екеуі де Қазақ КСР-інде орналасты. Жалпы алғанда, 1980 жылдардың соңына қарай Қазақ КСР аумағында ОАӘО құрлық әскерлерінің келесі құрамалары мен әскери бөлімшелері орналастырылды (жауынгерлік және тылдық қолдау бөлімшелерін қоспағанда): * [[4-жеке механикаландырылған бригадасы|155-мотоатқыштар дивизиясы]]<ref>1989 жылы қысқартылып, 5203-әскери техниканы сақтау базасына біріктірілді</ref> — Жаңа Ахмер кенті, Шығыс Қазақстан облысы; * [[11-танк бригадасы|78-танк дивизиясы]] — Аягөз кенті, Семей облысы; * [[9-жеке механикаландырылған бригадасы|68-мотоатқыштар дивизиясы]] — Сарыөзек кенті, Талдықорған облысы; * [[7-жеке механикаландырылған бригадасы|203-мотоатқыштар дивизиясы]]<ref>1989 жылы қысқартылып, 5204-әскери техниканы сақтау базасына біріктірілді</ref> — Қарағынды қ.; * [[80-гвардиялық оқу мотоатқыштар дивизиясы]]<ref>1987 жылы 80-гвардиялық оқу мотоатқыштар дивизиясы құрлық әскерлерінің 210-гвардиялық округтік оқу орталығы болып қайта құрылды, бірақ ұйымдастырушылық құрылымы бойынша полктерден тұратын дивизия болып қалды.</ref> — Отар кенті, Жамбыл облысы; * 57-жеке десанттық-шабуыл бригадасы — Ақтоғай кенті, Семей облысы<ref>1990 жылдың тамыз айына дейін барлық десанттық-шабуыл бригадалары Құрлық әскерлерінің құрамында болды</ref>; * 272-зениттік-зымыран бригадасы — Аягөз кенті, Семей облысы; * 56-радиотехникалық бригада — Шымкент қ.; * 44-зымыран бригадасы (тактикалық зымырандар) — Семей; * 645-артиллериялық полк — Семей; * 962-бірдүркін атқыш реактивті артиллерия полкі — Семей. 1989 жылы ОАӘО таратылып, оған кірген барлық әскерлер ТүрӘО құрамына енгізілді. Осыған байланысты, сондай-ақ КСРО-ның қарулы күштерін қысқарту саясатына байланысты Қазақ КСР-індегі екі мотоатқыштар дивизиясы (155-ші және 203-ші) қысқартылып, әскери техниканы сақтау базаларына (ӘТСБ) айналдырылды. Сондай-ақ, округтердің бірігуімен Қазақ КСР-нің [[Ақтоғай (Абай облысы)|Ақтоғай]] кентінде орналасқан 57-жеке десанттық-шабуылдау бригадасы Түрік КСР-нің Иолотан қаласында 56-жеке гвардиялық десанттық-шабуылдау бригадасының болуына байланысты ТүрӘО округтік жиынтығына артық болғандықтан таратылды. Округтердің бірігуімен 32-жалпыәскери армиясы өзінің сериялық нөмірін өзгертіп, 40-жалпыәскери армиясы болып аталды. Бұл нөмір бұрын Ауғанстаннан шығарылғаннан кейін таратылған 40-жалпыәскери армияға тиесілі болды. 1991 жылдың мамыр айында КСРО ыдырағанға дейін көп ұзамай [[35-гвардиялық десанттық-шабуылдау бригадасы|35-жеке гвардиялық десанттық-шабуылдау бригадасы]] Германиядағы Кеңес әскерлері тобынан Қазақ КСР-іне ауыстырылды, мақсаты 1979 жылы таратылған дивизия штабы Өзбек КСР-нің Ферғана қаласында орналасқан 105-гвардиялық әуе-шабуылдау дивизиясын қайта құру. Осы кезеңде бригада десанттық-шабуылдау бригадасынан әуе-шабуылдау бригадасына өзгертілді. Осылайша, КСРО ыдыраған кезде Қазақ КСР аумағында құрлық әскерлерінен 4 мотоатқыштар дивизиясы (оның 2-уі кадрлық), 1 танк дивизиясы, 1 әуе-десант бригадасы, 1 зымыран бригадасы, 1 зениттік-зымыран бригадасы және 2 артиллериялық полк орналастырылды. == Қазақстан Республикасы Құрлық әскерлерінің тарихы == === Құрлық әскерлерін құру === == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Құрлық әскерлері]] a5kozv39ump4lq729hmi0ra2zrjgqmr 3576213 3576206 2026-04-03T18:16:15Z Орел Карл 81620 /* Құрлық әскерлерін құру */ 3576213 wikitext text/x-wiki {{Жауынгерлік құралым | Атауы = Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Құрлық әскерлері | Шынайы атауы = | Сурет = Нарукавный шеврон Сухопутных войск ВС РК - 1.jpg | Сурет ені = | Сурет атауы = ҚР ҚК Құрлық әскерлерінің жеңге тағатын белгісі | Күндер = 1993 ж. 9 сәуірден бастап | Таратылды = | Елі = {{Байрақ|Қазақстан}} | Бағынышты = Қазақстан Қорғаныс министрлігі | Кіреді = [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қазақстан Қарулы Күштері]] | Түрі = [[Құрлық әскерлері]] | Тармағы = | Рөлі = Мемлекетті қорғау | Көлемі = 20 000–25 000 (2024 ж.) – 47 000 | Штаб-пәтері = [[Астана]] қаласы, [[Жеңіс даңғылы (Астана)|Жеңіс даңғылы]], 44, Құрлық әскерлерінің Бас қолбасшысы басқармасы | Штаб-пәтерінің түрі = | Лақап аты = | Сәруары = | Ұраны = | Реңкі = | Маршы = | Бойтұмары = | Жабдығы = | Жабдық түрі = | Шайқастары = | Шайқас түрі = | Ізашары = | Ізбасары = | Марапаттары = | Сайты = | ортаққордағы санаты = <!-- Басшылығы --> | Командирі1 = генерал-майор Мереке Көшекбаев | Командир атағы1 = | Командирі2 = | Командир атағы2 = | Командирі3 = | Командир атағы3 = | Командирі4 = | Командир атағы4 = | Командирі5 = | Командир атағы5 = | Командирі6 = | Командир атағы6 = | Командирі7 = | Командир атағы7 = | Командирі8 = | Командир атағы8 = | Командирі9 = | Командир атағы9 = <!-- Айрықшалау белгісі --> | Айқындау белгісінің түрі = ҚР ҚК Құрлық әскерлерінің туы | Айқындау белгісі = [[Сурет:Flag of Kazakhstan Army.svg|150px]] | Айқындау белгісінің түрі_2 = | Айқындау белгісі_2 = | Айқындау белгісінің түрі_3 = | Айқындау белгісі_3 = | Айқындау белгісінің түрі_4 = | Айқындау белгісі_4 = | Айқындау белгісінің түрі_5 = | Айқындау белгісі_5 = | Айқындау белгісінің түрі_6 = | Айқындау белгісі_6 = }} '''Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Құрлық әскерлері''' — Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің бір түрі. Олар 1993 жылы 9 сәуірде құрылды. == Кеңес мұрасы == 1969 жылға дейін [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] аумағы әскери басқарма жоспарында [[Түркістан әскери округі|Түркістан әскери округіне]] (бұдан әрі — ТүрӘО) кірді. Республикада салыстырмалы түрде аз әскер орналастырылды. Қиыр Шығыстағы Даман аралындағы және Қазақ КСР [[Талдықорған облысы|Талдықорған облысындағы]] [[Жалаңашкөл көлінің маңындағы шекаралық қақтығыс|Жалаңашкөл көліндегі]] шекаралық қақтығыстардан кейін КОКП ОК Саяси бюросы 1929-1945 жылдар аралығында болған, жауапкершілік аймағы ТүрӘО-не берілген [[Орта Азия әскери округі|Орта Азия әскери округін]] (ОӘО) қайта құру туралы шешім қабылдады. 1969 жылы 24 маусымда Қазақ КСР, Қырғыз КСР және Тәжік КСР аумақтарын қамтитын ОӘО құрылғаны жарияланды. Сол күннен бастап жаңадан құрылған округте округтік жиынтықта құрамалар мен әскери бөлімшелер құрыла бастады. Қытай мен Кеңес Одағының жікке бөлінуі әскери басшылықты 1968 жылдың өзінде құрамалар мен бөлімшелерді [[Қытай|Қытай Халық Республикасымен]] шекараға ауыстыруға мәжбүр етті. Орта Азия әскери округінің құрлық күштерін 32-жалпыәскери армия және 17-армия корпусы құрды. 32-жалпыәскери армия 1968 жылы ТүрӘО 1-армия корпусының негізінде құрылып, Түрікмен КСР-інен Шығыс Қазақстанға қайта орналастырылды. Сондай-ақ 1968 жылы Солтүстік Кавказ әскери округінің құрамына кірген 68-мотоатқыштар дивизиясы Волгоград облысының Урюпинскі қаласынан Талдықорғанға ауыстырылды. 17-армия корпусының басқармасы Өзбек КСР-нің Самарқан қаласынан Қырғыз КСР-нің Фрунзе қаласына ауыстырылды. Орналасқан жерін ауыстыру кезінде корпустың құрамында Тәжік КСР-нің Душанбе қаласына ауыстырмаған 201-мотоатқыштар дивизиясы, Самарқандтан Қазақ КСР Жамбыл облысындағы Отар кентіне ауыстырылған 80-гвардиялық оқу мотоатқыштар дивизиясы және Қырғыз КСР-нің Ош қаласындағы 860-жеке мотоатқыштар полкі (орналасқан жерін өзгертпеді) қалды. Орта Азия әскери округі құрылмас бұрын, 17-армия корпусының құрамына Қарағандыда орналасқан 203-мотоатқыштар дивизиясы да кірді, ол округ құрылғаннан кейін 32-жалпыәскери армияның қол астына өтті. Тікелей Қазақ КСР-ның аумағында 374-мотоатқыштар полкінің негізінде 78-танк дивизиясының құрамынан 155-мотоатқыштар дивизиясы құрылды. Округ өскен сайын оның ішінде округтік жиынтықта жаңа әскери бөлімшелер, соның ішінде 1976 жылы 22-жеке арнайы мақсаттағы бригада және 1979 жылы 57-жеке десанттық-шабуыл бригадасы құрылып, екеуі де Қазақ КСР-інде орналасты. Жалпы алғанда, 1980 жылдардың соңына қарай Қазақ КСР аумағында ОАӘО құрлық әскерлерінің келесі құрамалары мен әскери бөлімшелері орналастырылды (жауынгерлік және тылдық қолдау бөлімшелерін қоспағанда): * [[4-жеке механикаландырылған бригадасы|155-мотоатқыштар дивизиясы]]<ref>1989 жылы қысқартылып, 5203-әскери техниканы сақтау базасына біріктірілді</ref> — Жаңа Ахмер кенті, Шығыс Қазақстан облысы; * [[11-танк бригадасы|78-танк дивизиясы]] — Аягөз кенті, Семей облысы; * [[9-жеке механикаландырылған бригадасы|68-мотоатқыштар дивизиясы]] — Сарыөзек кенті, Талдықорған облысы; * [[7-жеке механикаландырылған бригадасы|203-мотоатқыштар дивизиясы]]<ref>1989 жылы қысқартылып, 5204-әскери техниканы сақтау базасына біріктірілді</ref> — Қарағынды қ.; * [[80-гвардиялық оқу мотоатқыштар дивизиясы]]<ref>1987 жылы 80-гвардиялық оқу мотоатқыштар дивизиясы құрлық әскерлерінің 210-гвардиялық округтік оқу орталығы болып қайта құрылды, бірақ ұйымдастырушылық құрылымы бойынша полктерден тұратын дивизия болып қалды.</ref> — Отар кенті, Жамбыл облысы; * 57-жеке десанттық-шабуыл бригадасы — Ақтоғай кенті, Семей облысы<ref>1990 жылдың тамыз айына дейін барлық десанттық-шабуыл бригадалары Құрлық әскерлерінің құрамында болды</ref>; * 272-зениттік-зымыран бригадасы — Аягөз кенті, Семей облысы; * 56-радиотехникалық бригада — Шымкент қ.; * 44-зымыран бригадасы (тактикалық зымырандар) — Семей; * 645-артиллериялық полк — Семей; * 962-бірдүркін атқыш реактивті артиллерия полкі — Семей. 1989 жылы ОАӘО таратылып, оған кірген барлық әскерлер ТүрӘО құрамына енгізілді. Осыған байланысты, сондай-ақ КСРО-ның қарулы күштерін қысқарту саясатына байланысты Қазақ КСР-індегі екі мотоатқыштар дивизиясы (155-ші және 203-ші) қысқартылып, әскери техниканы сақтау базаларына (ӘТСБ) айналдырылды. Сондай-ақ, округтердің бірігуімен Қазақ КСР-нің [[Ақтоғай (Абай облысы)|Ақтоғай]] кентінде орналасқан 57-жеке десанттық-шабуылдау бригадасы Түрік КСР-нің Иолотан қаласында 56-жеке гвардиялық десанттық-шабуылдау бригадасының болуына байланысты ТүрӘО округтік жиынтығына артық болғандықтан таратылды. Округтердің бірігуімен 32-жалпыәскери армиясы өзінің сериялық нөмірін өзгертіп, 40-жалпыәскери армиясы болып аталды. Бұл нөмір бұрын Ауғанстаннан шығарылғаннан кейін таратылған 40-жалпыәскери армияға тиесілі болды. 1991 жылдың мамыр айында КСРО ыдырағанға дейін көп ұзамай [[35-гвардиялық десанттық-шабуылдау бригадасы|35-жеке гвардиялық десанттық-шабуылдау бригадасы]] Германиядағы Кеңес әскерлері тобынан Қазақ КСР-іне ауыстырылды, мақсаты 1979 жылы таратылған дивизия штабы Өзбек КСР-нің Ферғана қаласында орналасқан 105-гвардиялық әуе-шабуылдау дивизиясын қайта құру. Осы кезеңде бригада десанттық-шабуылдау бригадасынан әуе-шабуылдау бригадасына өзгертілді. Осылайша, КСРО ыдыраған кезде Қазақ КСР аумағында құрлық әскерлерінен 4 мотоатқыштар дивизиясы (оның 2-уі кадрлық), 1 танк дивизиясы, 1 әуе-десант бригадасы, 1 зымыран бригадасы, 1 зениттік-зымыран бригадасы және 2 артиллериялық полк орналастырылды. == Қазақстан Республикасы Құрлық әскерлерінің тарихы == === Құрлық әскерлерін құру === 1992 жылы 7 мамырда Қазақстан Республикасының Қарулы Күштері құрылды. Оларға бұрынғы Кеңес армиясының республика аумағында орналасқан барлық құрлық әскерлері де кірді. 1992 жылдың 1 қарашасында штаб-пәтері Семейде орналасқан 1-армия корпусы, сондай-ақ Шығыс Қазақстан, Семей, Қарағанды және Талдықорған облыстарында орналасқан 17 бөлімше мен құрамалар құрылды, олардың ішіндегі ең ірілері 78-танк дивизиясы мен 68-мотоатқыштар дивизиясы болды. Генерал-лейтенант [[Фёдор Иванович Щербаков|Федор Щербаков]] корпус қолбасшысы болып тағайындалды<ref>{{Cite web|author =|access-date =2019-01-14|title =РгК "Восток" - четверть века боевой готовности|url =https://sarbaz.kz/ru/history/rgk-vostok---chetvert-veka-boevoy-gotovnosti-172991659/?sphrase_id=615089|publisher =www.sarbaz.kz|archive-url =https://web.archive.org/web/20190115023538/https://sarbaz.kz/ru/history/rgk-vostok---chetvert-veka-boevoy-gotovnosti-172991659/?sphrase_id=615089|archive-date =2019-01-15|url-status =dead}}</ref>. 1993 жылы 9 сәуірде Қазақстан Республикасының Президенті «Қазақстан Республикасы қорғанысы және Қарулы Күштері туралы» № 2108-XII Жарлыққа қол қойды. Осы жарлыққа сәйкес, Құрлық әскерлері 40-жалпыәскери армиясының негізінде құрылды<ref>{{Cite web|author =|access-date =2019-01-14|title =Закон Республики Казахстан от 9 апреля 1993 года № 2108-XII «Об обороне и Вооруженных Силах Республики Казахстан» (первая версия)|url =http://online.zakon.kz/Document/?doc_id=3001890&doc_id2=1001891#pos=5;-296&pos2=1;-353|publisher =www.online.zakon.kz|archive-date =2019-01-15|archive-url =https://web.archive.org/web/20190115075710/http://online.zakon.kz/Document/?doc_id=3001890&doc_id2=1001891#pos=5;-296&pos2=1;-353|url-status =live}}</ref><ref>{{Cite web|author =|access-date =2019-01-14|title =История становления Вооруженных Сил Республики Казахстан|url =http://sarbaz.kz/ru/armed-forces-25-years.php?ELEMENT_ID=4770|publisher =www.sarbaz.kz|archive-date =2019-01-15|archive-url =https://web.archive.org/web/20190115023423/http://sarbaz.kz/ru/armed-forces-25-years.php?ELEMENT_ID=4770|url-status =live}}</ref>. === Құрлық әскерлерін реформалау === == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Құрлық әскерлері]] 2qfzfu0bm83e11ljwhmlqy9rd3fqqrg 3576216 3576213 2026-04-03T18:19:17Z Орел Карл 81620 /* Кеңес мұрасы */ 3576216 wikitext text/x-wiki {{Жауынгерлік құралым | Атауы = Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Құрлық әскерлері | Шынайы атауы = | Сурет = Нарукавный шеврон Сухопутных войск ВС РК - 1.jpg | Сурет ені = | Сурет атауы = ҚР ҚК Құрлық әскерлерінің жеңге тағатын белгісі | Күндер = 1993 ж. 9 сәуірден бастап | Таратылды = | Елі = {{Байрақ|Қазақстан}} | Бағынышты = Қазақстан Қорғаныс министрлігі | Кіреді = [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қазақстан Қарулы Күштері]] | Түрі = [[Құрлық әскерлері]] | Тармағы = | Рөлі = Мемлекетті қорғау | Көлемі = 20 000–25 000 (2024 ж.) – 47 000 | Штаб-пәтері = [[Астана]] қаласы, [[Жеңіс даңғылы (Астана)|Жеңіс даңғылы]], 44, Құрлық әскерлерінің Бас қолбасшысы басқармасы | Штаб-пәтерінің түрі = | Лақап аты = | Сәруары = | Ұраны = | Реңкі = | Маршы = | Бойтұмары = | Жабдығы = | Жабдық түрі = | Шайқастары = | Шайқас түрі = | Ізашары = | Ізбасары = | Марапаттары = | Сайты = | ортаққордағы санаты = <!-- Басшылығы --> | Командирі1 = генерал-майор Мереке Көшекбаев | Командир атағы1 = | Командирі2 = | Командир атағы2 = | Командирі3 = | Командир атағы3 = | Командирі4 = | Командир атағы4 = | Командирі5 = | Командир атағы5 = | Командирі6 = | Командир атағы6 = | Командирі7 = | Командир атағы7 = | Командирі8 = | Командир атағы8 = | Командирі9 = | Командир атағы9 = <!-- Айрықшалау белгісі --> | Айқындау белгісінің түрі = ҚР ҚК Құрлық әскерлерінің туы | Айқындау белгісі = [[Сурет:Flag of Kazakhstan Army.svg|150px]] | Айқындау белгісінің түрі_2 = | Айқындау белгісі_2 = | Айқындау белгісінің түрі_3 = | Айқындау белгісі_3 = | Айқындау белгісінің түрі_4 = | Айқындау белгісі_4 = | Айқындау белгісінің түрі_5 = | Айқындау белгісі_5 = | Айқындау белгісінің түрі_6 = | Айқындау белгісі_6 = }} '''Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Құрлық әскерлері''' — Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің бір түрі. Олар 1993 жылы 9 сәуірде құрылды. == Кеңес мұрасы == [[Сурет:Знамя ГК СВ ВС РК.jpg|thumb|right|200px|Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері Құрлық әскерлері Бас қолбасшысының жауынгерлік туы. Астана. 2025 жылғы 7 мамыр]] 1969 жылға дейін [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] аумағы әскери басқарма жоспарында [[Түркістан әскери округі|Түркістан әскери округіне]] (бұдан әрі — ТүрӘО) кірді. Республикада салыстырмалы түрде аз әскер орналастырылды. Қиыр Шығыстағы Даман аралындағы және Қазақ КСР [[Талдықорған облысы|Талдықорған облысындағы]] [[Жалаңашкөл көлінің маңындағы шекаралық қақтығыс|Жалаңашкөл көліндегі]] шекаралық қақтығыстардан кейін КОКП ОК Саяси бюросы 1929-1945 жылдар аралығында болған, жауапкершілік аймағы ТүрӘО-не берілген [[Орта Азия әскери округі|Орта Азия әскери округін]] (ОӘО) қайта құру туралы шешім қабылдады. 1969 жылы 24 маусымда Қазақ КСР, Қырғыз КСР және Тәжік КСР аумақтарын қамтитын ОӘО құрылғаны жарияланды. Сол күннен бастап жаңадан құрылған округте округтік жиынтықта құрамалар мен әскери бөлімшелер құрыла бастады. Қытай мен Кеңес Одағының жікке бөлінуі әскери басшылықты 1968 жылдың өзінде құрамалар мен бөлімшелерді [[Қытай|Қытай Халық Республикасымен]] шекараға ауыстыруға мәжбүр етті. Орта Азия әскери округінің құрлық күштерін 32-жалпыәскери армия және 17-армия корпусы құрды. 32-жалпыәскери армия 1968 жылы ТүрӘО 1-армия корпусының негізінде құрылып, Түрікмен КСР-інен Шығыс Қазақстанға қайта орналастырылды. Сондай-ақ 1968 жылы Солтүстік Кавказ әскери округінің құрамына кірген 68-мотоатқыштар дивизиясы Волгоград облысының Урюпинскі қаласынан Талдықорғанға ауыстырылды. 17-армия корпусының басқармасы Өзбек КСР-нің Самарқан қаласынан Қырғыз КСР-нің Фрунзе қаласына ауыстырылды. Орналасқан жерін ауыстыру кезінде корпустың құрамында Тәжік КСР-нің Душанбе қаласына ауыстырмаған 201-мотоатқыштар дивизиясы, Самарқандтан Қазақ КСР Жамбыл облысындағы Отар кентіне ауыстырылған 80-гвардиялық оқу мотоатқыштар дивизиясы және Қырғыз КСР-нің Ош қаласындағы 860-жеке мотоатқыштар полкі (орналасқан жерін өзгертпеді) қалды. Орта Азия әскери округі құрылмас бұрын, 17-армия корпусының құрамына Қарағандыда орналасқан 203-мотоатқыштар дивизиясы да кірді, ол округ құрылғаннан кейін 32-жалпыәскери армияның қол астына өтті. Тікелей Қазақ КСР-ның аумағында 374-мотоатқыштар полкінің негізінде 78-танк дивизиясының құрамынан 155-мотоатқыштар дивизиясы құрылды. Округ өскен сайын оның ішінде округтік жиынтықта жаңа әскери бөлімшелер, соның ішінде 1976 жылы 22-жеке арнайы мақсаттағы бригада және 1979 жылы 57-жеке десанттық-шабуыл бригадасы құрылып, екеуі де Қазақ КСР-інде орналасты. Жалпы алғанда, 1980 жылдардың соңына қарай Қазақ КСР аумағында ОАӘО құрлық әскерлерінің келесі құрамалары мен әскери бөлімшелері орналастырылды (жауынгерлік және тылдық қолдау бөлімшелерін қоспағанда): * [[4-жеке механикаландырылған бригадасы|155-мотоатқыштар дивизиясы]]<ref>1989 жылы қысқартылып, 5203-әскери техниканы сақтау базасына біріктірілді</ref> — Жаңа Ахмер кенті, Шығыс Қазақстан облысы; * [[11-танк бригадасы|78-танк дивизиясы]] — Аягөз кенті, Семей облысы; * [[9-жеке механикаландырылған бригадасы|68-мотоатқыштар дивизиясы]] — Сарыөзек кенті, Талдықорған облысы; * [[7-жеке механикаландырылған бригадасы|203-мотоатқыштар дивизиясы]]<ref>1989 жылы қысқартылып, 5204-әскери техниканы сақтау базасына біріктірілді</ref> — Қарағынды қ.; * [[80-гвардиялық оқу мотоатқыштар дивизиясы]]<ref>1987 жылы 80-гвардиялық оқу мотоатқыштар дивизиясы құрлық әскерлерінің 210-гвардиялық округтік оқу орталығы болып қайта құрылды, бірақ ұйымдастырушылық құрылымы бойынша полктерден тұратын дивизия болып қалды.</ref> — Отар кенті, Жамбыл облысы; * 57-жеке десанттық-шабуыл бригадасы — Ақтоғай кенті, Семей облысы<ref>1990 жылдың тамыз айына дейін барлық десанттық-шабуыл бригадалары Құрлық әскерлерінің құрамында болды</ref>; * 272-зениттік-зымыран бригадасы — Аягөз кенті, Семей облысы; * 56-радиотехникалық бригада — Шымкент қ.; * 44-зымыран бригадасы (тактикалық зымырандар) — Семей; * 645-артиллериялық полк — Семей; * 962-бірдүркін атқыш реактивті артиллерия полкі — Семей. 1989 жылы ОАӘО таратылып, оған кірген барлық әскерлер ТүрӘО құрамына енгізілді. Осыған байланысты, сондай-ақ КСРО-ның қарулы күштерін қысқарту саясатына байланысты Қазақ КСР-індегі екі мотоатқыштар дивизиясы (155-ші және 203-ші) қысқартылып, әскери техниканы сақтау базаларына (ӘТСБ) айналдырылды. Сондай-ақ, округтердің бірігуімен Қазақ КСР-нің [[Ақтоғай (Абай облысы)|Ақтоғай]] кентінде орналасқан 57-жеке десанттық-шабуылдау бригадасы Түрік КСР-нің Иолотан қаласында 56-жеке гвардиялық десанттық-шабуылдау бригадасының болуына байланысты ТүрӘО округтік жиынтығына артық болғандықтан таратылды. Округтердің бірігуімен 32-жалпыәскери армиясы өзінің сериялық нөмірін өзгертіп, 40-жалпыәскери армиясы болып аталды. Бұл нөмір бұрын Ауғанстаннан шығарылғаннан кейін таратылған 40-жалпыәскери армияға тиесілі болды. 1991 жылдың мамыр айында КСРО ыдырағанға дейін көп ұзамай [[35-гвардиялық десанттық-шабуылдау бригадасы|35-жеке гвардиялық десанттық-шабуылдау бригадасы]] Германиядағы Кеңес әскерлері тобынан Қазақ КСР-іне ауыстырылды, мақсаты 1979 жылы таратылған дивизия штабы Өзбек КСР-нің Ферғана қаласында орналасқан 105-гвардиялық әуе-шабуылдау дивизиясын қайта құру. Осы кезеңде бригада десанттық-шабуылдау бригадасынан әуе-шабуылдау бригадасына өзгертілді. Осылайша, КСРО ыдыраған кезде Қазақ КСР аумағында құрлық әскерлерінен 4 мотоатқыштар дивизиясы (оның 2-уі кадрлық), 1 танк дивизиясы, 1 әуе-десант бригадасы, 1 зымыран бригадасы, 1 зениттік-зымыран бригадасы және 2 артиллериялық полк орналастырылды. == Қазақстан Республикасы Құрлық әскерлерінің тарихы == === Құрлық әскерлерін құру === 1992 жылы 7 мамырда Қазақстан Республикасының Қарулы Күштері құрылды. Оларға бұрынғы Кеңес армиясының республика аумағында орналасқан барлық құрлық әскерлері де кірді. 1992 жылдың 1 қарашасында штаб-пәтері Семейде орналасқан 1-армия корпусы, сондай-ақ Шығыс Қазақстан, Семей, Қарағанды және Талдықорған облыстарында орналасқан 17 бөлімше мен құрамалар құрылды, олардың ішіндегі ең ірілері 78-танк дивизиясы мен 68-мотоатқыштар дивизиясы болды. Генерал-лейтенант [[Фёдор Иванович Щербаков|Федор Щербаков]] корпус қолбасшысы болып тағайындалды<ref>{{Cite web|author =|access-date =2019-01-14|title =РгК "Восток" - четверть века боевой готовности|url =https://sarbaz.kz/ru/history/rgk-vostok---chetvert-veka-boevoy-gotovnosti-172991659/?sphrase_id=615089|publisher =www.sarbaz.kz|archive-url =https://web.archive.org/web/20190115023538/https://sarbaz.kz/ru/history/rgk-vostok---chetvert-veka-boevoy-gotovnosti-172991659/?sphrase_id=615089|archive-date =2019-01-15|url-status =dead}}</ref>. 1993 жылы 9 сәуірде Қазақстан Республикасының Президенті «Қазақстан Республикасы қорғанысы және Қарулы Күштері туралы» № 2108-XII Жарлыққа қол қойды. Осы жарлыққа сәйкес, Құрлық әскерлері 40-жалпыәскери армиясының негізінде құрылды<ref>{{Cite web|author =|access-date =2019-01-14|title =Закон Республики Казахстан от 9 апреля 1993 года № 2108-XII «Об обороне и Вооруженных Силах Республики Казахстан» (первая версия)|url =http://online.zakon.kz/Document/?doc_id=3001890&doc_id2=1001891#pos=5;-296&pos2=1;-353|publisher =www.online.zakon.kz|archive-date =2019-01-15|archive-url =https://web.archive.org/web/20190115075710/http://online.zakon.kz/Document/?doc_id=3001890&doc_id2=1001891#pos=5;-296&pos2=1;-353|url-status =live}}</ref><ref>{{Cite web|author =|access-date =2019-01-14|title =История становления Вооруженных Сил Республики Казахстан|url =http://sarbaz.kz/ru/armed-forces-25-years.php?ELEMENT_ID=4770|publisher =www.sarbaz.kz|archive-date =2019-01-15|archive-url =https://web.archive.org/web/20190115023423/http://sarbaz.kz/ru/armed-forces-25-years.php?ELEMENT_ID=4770|url-status =live}}</ref>. === Құрлық әскерлерін реформалау === == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Құрлық әскерлері]] 1nm55ga2rwlmh7pxv3w2lyw1knl7l8c 3576217 3576216 2026-04-03T18:19:31Z Орел Карл 81620 /* Кеңес мұрасы */ 3576217 wikitext text/x-wiki {{Жауынгерлік құралым | Атауы = Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Құрлық әскерлері | Шынайы атауы = | Сурет = Нарукавный шеврон Сухопутных войск ВС РК - 1.jpg | Сурет ені = | Сурет атауы = ҚР ҚК Құрлық әскерлерінің жеңге тағатын белгісі | Күндер = 1993 ж. 9 сәуірден бастап | Таратылды = | Елі = {{Байрақ|Қазақстан}} | Бағынышты = Қазақстан Қорғаныс министрлігі | Кіреді = [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қазақстан Қарулы Күштері]] | Түрі = [[Құрлық әскерлері]] | Тармағы = | Рөлі = Мемлекетті қорғау | Көлемі = 20 000–25 000 (2024 ж.) – 47 000 | Штаб-пәтері = [[Астана]] қаласы, [[Жеңіс даңғылы (Астана)|Жеңіс даңғылы]], 44, Құрлық әскерлерінің Бас қолбасшысы басқармасы | Штаб-пәтерінің түрі = | Лақап аты = | Сәруары = | Ұраны = | Реңкі = | Маршы = | Бойтұмары = | Жабдығы = | Жабдық түрі = | Шайқастары = | Шайқас түрі = | Ізашары = | Ізбасары = | Марапаттары = | Сайты = | ортаққордағы санаты = <!-- Басшылығы --> | Командирі1 = генерал-майор Мереке Көшекбаев | Командир атағы1 = | Командирі2 = | Командир атағы2 = | Командирі3 = | Командир атағы3 = | Командирі4 = | Командир атағы4 = | Командирі5 = | Командир атағы5 = | Командирі6 = | Командир атағы6 = | Командирі7 = | Командир атағы7 = | Командирі8 = | Командир атағы8 = | Командирі9 = | Командир атағы9 = <!-- Айрықшалау белгісі --> | Айқындау белгісінің түрі = ҚР ҚК Құрлық әскерлерінің туы | Айқындау белгісі = [[Сурет:Flag of Kazakhstan Army.svg|150px]] | Айқындау белгісінің түрі_2 = | Айқындау белгісі_2 = | Айқындау белгісінің түрі_3 = | Айқындау белгісі_3 = | Айқындау белгісінің түрі_4 = | Айқындау белгісі_4 = | Айқындау белгісінің түрі_5 = | Айқындау белгісі_5 = | Айқындау белгісінің түрі_6 = | Айқындау белгісі_6 = }} '''Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Құрлық әскерлері''' — Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің бір түрі. Олар 1993 жылы 9 сәуірде құрылды. == Кеңес мұрасы == [[Сурет:Знамя ГК СВ ВС РК.jpg|thumb|right|300px|Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері Құрлық әскерлері Бас қолбасшысының жауынгерлік туы. Астана. 2025 жылғы 7 мамыр]] 1969 жылға дейін [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] аумағы әскери басқарма жоспарында [[Түркістан әскери округі|Түркістан әскери округіне]] (бұдан әрі — ТүрӘО) кірді. Республикада салыстырмалы түрде аз әскер орналастырылды. Қиыр Шығыстағы Даман аралындағы және Қазақ КСР [[Талдықорған облысы|Талдықорған облысындағы]] [[Жалаңашкөл көлінің маңындағы шекаралық қақтығыс|Жалаңашкөл көліндегі]] шекаралық қақтығыстардан кейін КОКП ОК Саяси бюросы 1929-1945 жылдар аралығында болған, жауапкершілік аймағы ТүрӘО-не берілген [[Орта Азия әскери округі|Орта Азия әскери округін]] (ОӘО) қайта құру туралы шешім қабылдады. 1969 жылы 24 маусымда Қазақ КСР, Қырғыз КСР және Тәжік КСР аумақтарын қамтитын ОӘО құрылғаны жарияланды. Сол күннен бастап жаңадан құрылған округте округтік жиынтықта құрамалар мен әскери бөлімшелер құрыла бастады. Қытай мен Кеңес Одағының жікке бөлінуі әскери басшылықты 1968 жылдың өзінде құрамалар мен бөлімшелерді [[Қытай|Қытай Халық Республикасымен]] шекараға ауыстыруға мәжбүр етті. Орта Азия әскери округінің құрлық күштерін 32-жалпыәскери армия және 17-армия корпусы құрды. 32-жалпыәскери армия 1968 жылы ТүрӘО 1-армия корпусының негізінде құрылып, Түрікмен КСР-інен Шығыс Қазақстанға қайта орналастырылды. Сондай-ақ 1968 жылы Солтүстік Кавказ әскери округінің құрамына кірген 68-мотоатқыштар дивизиясы Волгоград облысының Урюпинскі қаласынан Талдықорғанға ауыстырылды. 17-армия корпусының басқармасы Өзбек КСР-нің Самарқан қаласынан Қырғыз КСР-нің Фрунзе қаласына ауыстырылды. Орналасқан жерін ауыстыру кезінде корпустың құрамында Тәжік КСР-нің Душанбе қаласына ауыстырмаған 201-мотоатқыштар дивизиясы, Самарқандтан Қазақ КСР Жамбыл облысындағы Отар кентіне ауыстырылған 80-гвардиялық оқу мотоатқыштар дивизиясы және Қырғыз КСР-нің Ош қаласындағы 860-жеке мотоатқыштар полкі (орналасқан жерін өзгертпеді) қалды. Орта Азия әскери округі құрылмас бұрын, 17-армия корпусының құрамына Қарағандыда орналасқан 203-мотоатқыштар дивизиясы да кірді, ол округ құрылғаннан кейін 32-жалпыәскери армияның қол астына өтті. Тікелей Қазақ КСР-ның аумағында 374-мотоатқыштар полкінің негізінде 78-танк дивизиясының құрамынан 155-мотоатқыштар дивизиясы құрылды. Округ өскен сайын оның ішінде округтік жиынтықта жаңа әскери бөлімшелер, соның ішінде 1976 жылы 22-жеке арнайы мақсаттағы бригада және 1979 жылы 57-жеке десанттық-шабуыл бригадасы құрылып, екеуі де Қазақ КСР-інде орналасты. Жалпы алғанда, 1980 жылдардың соңына қарай Қазақ КСР аумағында ОАӘО құрлық әскерлерінің келесі құрамалары мен әскери бөлімшелері орналастырылды (жауынгерлік және тылдық қолдау бөлімшелерін қоспағанда): * [[4-жеке механикаландырылған бригадасы|155-мотоатқыштар дивизиясы]]<ref>1989 жылы қысқартылып, 5203-әскери техниканы сақтау базасына біріктірілді</ref> — Жаңа Ахмер кенті, Шығыс Қазақстан облысы; * [[11-танк бригадасы|78-танк дивизиясы]] — Аягөз кенті, Семей облысы; * [[9-жеке механикаландырылған бригадасы|68-мотоатқыштар дивизиясы]] — Сарыөзек кенті, Талдықорған облысы; * [[7-жеке механикаландырылған бригадасы|203-мотоатқыштар дивизиясы]]<ref>1989 жылы қысқартылып, 5204-әскери техниканы сақтау базасына біріктірілді</ref> — Қарағынды қ.; * [[80-гвардиялық оқу мотоатқыштар дивизиясы]]<ref>1987 жылы 80-гвардиялық оқу мотоатқыштар дивизиясы құрлық әскерлерінің 210-гвардиялық округтік оқу орталығы болып қайта құрылды, бірақ ұйымдастырушылық құрылымы бойынша полктерден тұратын дивизия болып қалды.</ref> — Отар кенті, Жамбыл облысы; * 57-жеке десанттық-шабуыл бригадасы — Ақтоғай кенті, Семей облысы<ref>1990 жылдың тамыз айына дейін барлық десанттық-шабуыл бригадалары Құрлық әскерлерінің құрамында болды</ref>; * 272-зениттік-зымыран бригадасы — Аягөз кенті, Семей облысы; * 56-радиотехникалық бригада — Шымкент қ.; * 44-зымыран бригадасы (тактикалық зымырандар) — Семей; * 645-артиллериялық полк — Семей; * 962-бірдүркін атқыш реактивті артиллерия полкі — Семей. 1989 жылы ОАӘО таратылып, оған кірген барлық әскерлер ТүрӘО құрамына енгізілді. Осыған байланысты, сондай-ақ КСРО-ның қарулы күштерін қысқарту саясатына байланысты Қазақ КСР-індегі екі мотоатқыштар дивизиясы (155-ші және 203-ші) қысқартылып, әскери техниканы сақтау базаларына (ӘТСБ) айналдырылды. Сондай-ақ, округтердің бірігуімен Қазақ КСР-нің [[Ақтоғай (Абай облысы)|Ақтоғай]] кентінде орналасқан 57-жеке десанттық-шабуылдау бригадасы Түрік КСР-нің Иолотан қаласында 56-жеке гвардиялық десанттық-шабуылдау бригадасының болуына байланысты ТүрӘО округтік жиынтығына артық болғандықтан таратылды. Округтердің бірігуімен 32-жалпыәскери армиясы өзінің сериялық нөмірін өзгертіп, 40-жалпыәскери армиясы болып аталды. Бұл нөмір бұрын Ауғанстаннан шығарылғаннан кейін таратылған 40-жалпыәскери армияға тиесілі болды. 1991 жылдың мамыр айында КСРО ыдырағанға дейін көп ұзамай [[35-гвардиялық десанттық-шабуылдау бригадасы|35-жеке гвардиялық десанттық-шабуылдау бригадасы]] Германиядағы Кеңес әскерлері тобынан Қазақ КСР-іне ауыстырылды, мақсаты 1979 жылы таратылған дивизия штабы Өзбек КСР-нің Ферғана қаласында орналасқан 105-гвардиялық әуе-шабуылдау дивизиясын қайта құру. Осы кезеңде бригада десанттық-шабуылдау бригадасынан әуе-шабуылдау бригадасына өзгертілді. Осылайша, КСРО ыдыраған кезде Қазақ КСР аумағында құрлық әскерлерінен 4 мотоатқыштар дивизиясы (оның 2-уі кадрлық), 1 танк дивизиясы, 1 әуе-десант бригадасы, 1 зымыран бригадасы, 1 зениттік-зымыран бригадасы және 2 артиллериялық полк орналастырылды. == Қазақстан Республикасы Құрлық әскерлерінің тарихы == === Құрлық әскерлерін құру === 1992 жылы 7 мамырда Қазақстан Республикасының Қарулы Күштері құрылды. Оларға бұрынғы Кеңес армиясының республика аумағында орналасқан барлық құрлық әскерлері де кірді. 1992 жылдың 1 қарашасында штаб-пәтері Семейде орналасқан 1-армия корпусы, сондай-ақ Шығыс Қазақстан, Семей, Қарағанды және Талдықорған облыстарында орналасқан 17 бөлімше мен құрамалар құрылды, олардың ішіндегі ең ірілері 78-танк дивизиясы мен 68-мотоатқыштар дивизиясы болды. Генерал-лейтенант [[Фёдор Иванович Щербаков|Федор Щербаков]] корпус қолбасшысы болып тағайындалды<ref>{{Cite web|author =|access-date =2019-01-14|title =РгК "Восток" - четверть века боевой готовности|url =https://sarbaz.kz/ru/history/rgk-vostok---chetvert-veka-boevoy-gotovnosti-172991659/?sphrase_id=615089|publisher =www.sarbaz.kz|archive-url =https://web.archive.org/web/20190115023538/https://sarbaz.kz/ru/history/rgk-vostok---chetvert-veka-boevoy-gotovnosti-172991659/?sphrase_id=615089|archive-date =2019-01-15|url-status =dead}}</ref>. 1993 жылы 9 сәуірде Қазақстан Республикасының Президенті «Қазақстан Республикасы қорғанысы және Қарулы Күштері туралы» № 2108-XII Жарлыққа қол қойды. Осы жарлыққа сәйкес, Құрлық әскерлері 40-жалпыәскери армиясының негізінде құрылды<ref>{{Cite web|author =|access-date =2019-01-14|title =Закон Республики Казахстан от 9 апреля 1993 года № 2108-XII «Об обороне и Вооруженных Силах Республики Казахстан» (первая версия)|url =http://online.zakon.kz/Document/?doc_id=3001890&doc_id2=1001891#pos=5;-296&pos2=1;-353|publisher =www.online.zakon.kz|archive-date =2019-01-15|archive-url =https://web.archive.org/web/20190115075710/http://online.zakon.kz/Document/?doc_id=3001890&doc_id2=1001891#pos=5;-296&pos2=1;-353|url-status =live}}</ref><ref>{{Cite web|author =|access-date =2019-01-14|title =История становления Вооруженных Сил Республики Казахстан|url =http://sarbaz.kz/ru/armed-forces-25-years.php?ELEMENT_ID=4770|publisher =www.sarbaz.kz|archive-date =2019-01-15|archive-url =https://web.archive.org/web/20190115023423/http://sarbaz.kz/ru/armed-forces-25-years.php?ELEMENT_ID=4770|url-status =live}}</ref>. === Құрлық әскерлерін реформалау === == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Құрлық әскерлері]] j0bqlczlcfyrw50a8igxzwuaz49pz2j 3576248 3576217 2026-04-03T19:02:33Z Орел Карл 81620 /* Құрлық әскерлерін реформалау */ 3576248 wikitext text/x-wiki {{Жауынгерлік құралым | Атауы = Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Құрлық әскерлері | Шынайы атауы = | Сурет = Нарукавный шеврон Сухопутных войск ВС РК - 1.jpg | Сурет ені = | Сурет атауы = ҚР ҚК Құрлық әскерлерінің жеңге тағатын белгісі | Күндер = 1993 ж. 9 сәуірден бастап | Таратылды = | Елі = {{Байрақ|Қазақстан}} | Бағынышты = Қазақстан Қорғаныс министрлігі | Кіреді = [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қазақстан Қарулы Күштері]] | Түрі = [[Құрлық әскерлері]] | Тармағы = | Рөлі = Мемлекетті қорғау | Көлемі = 20 000–25 000 (2024 ж.) – 47 000 | Штаб-пәтері = [[Астана]] қаласы, [[Жеңіс даңғылы (Астана)|Жеңіс даңғылы]], 44, Құрлық әскерлерінің Бас қолбасшысы басқармасы | Штаб-пәтерінің түрі = | Лақап аты = | Сәруары = | Ұраны = | Реңкі = | Маршы = | Бойтұмары = | Жабдығы = | Жабдық түрі = | Шайқастары = | Шайқас түрі = | Ізашары = | Ізбасары = | Марапаттары = | Сайты = | ортаққордағы санаты = <!-- Басшылығы --> | Командирі1 = генерал-майор Мереке Көшекбаев | Командир атағы1 = | Командирі2 = | Командир атағы2 = | Командирі3 = | Командир атағы3 = | Командирі4 = | Командир атағы4 = | Командирі5 = | Командир атағы5 = | Командирі6 = | Командир атағы6 = | Командирі7 = | Командир атағы7 = | Командирі8 = | Командир атағы8 = | Командирі9 = | Командир атағы9 = <!-- Айрықшалау белгісі --> | Айқындау белгісінің түрі = ҚР ҚК Құрлық әскерлерінің туы | Айқындау белгісі = [[Сурет:Flag of Kazakhstan Army.svg|150px]] | Айқындау белгісінің түрі_2 = | Айқындау белгісі_2 = | Айқындау белгісінің түрі_3 = | Айқындау белгісі_3 = | Айқындау белгісінің түрі_4 = | Айқындау белгісі_4 = | Айқындау белгісінің түрі_5 = | Айқындау белгісі_5 = | Айқындау белгісінің түрі_6 = | Айқындау белгісі_6 = }} '''Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Құрлық әскерлері''' — Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің бір түрі. Олар 1993 жылы 9 сәуірде құрылды. == Кеңес мұрасы == [[Сурет:Знамя ГК СВ ВС РК.jpg|thumb|right|300px|Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері Құрлық әскерлері Бас қолбасшысының жауынгерлік туы. Астана. 2025 жылғы 7 мамыр]] 1969 жылға дейін [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] аумағы әскери басқарма жоспарында [[Түркістан әскери округі|Түркістан әскери округіне]] (бұдан әрі — ТүрӘО) кірді. Республикада салыстырмалы түрде аз әскер орналастырылды. Қиыр Шығыстағы Даман аралындағы және Қазақ КСР [[Талдықорған облысы|Талдықорған облысындағы]] [[Жалаңашкөл көлінің маңындағы шекаралық қақтығыс|Жалаңашкөл көліндегі]] шекаралық қақтығыстардан кейін КОКП ОК Саяси бюросы 1929-1945 жылдар аралығында болған, жауапкершілік аймағы ТүрӘО-не берілген [[Орта Азия әскери округі|Орта Азия әскери округін]] (ОӘО) қайта құру туралы шешім қабылдады. 1969 жылы 24 маусымда Қазақ КСР, Қырғыз КСР және Тәжік КСР аумақтарын қамтитын ОӘО құрылғаны жарияланды. Сол күннен бастап жаңадан құрылған округте округтік жиынтықта құрамалар мен әскери бөлімшелер құрыла бастады. Қытай мен Кеңес Одағының жікке бөлінуі әскери басшылықты 1968 жылдың өзінде құрамалар мен бөлімшелерді [[Қытай|Қытай Халық Республикасымен]] шекараға ауыстыруға мәжбүр етті. Орта Азия әскери округінің құрлық күштерін 32-жалпыәскери армия және 17-армия корпусы құрды. 32-жалпыәскери армия 1968 жылы ТүрӘО 1-армия корпусының негізінде құрылып, Түрікмен КСР-інен Шығыс Қазақстанға қайта орналастырылды. Сондай-ақ 1968 жылы Солтүстік Кавказ әскери округінің құрамына кірген 68-мотоатқыштар дивизиясы Волгоград облысының Урюпинскі қаласынан Талдықорғанға ауыстырылды. 17-армия корпусының басқармасы Өзбек КСР-нің Самарқан қаласынан Қырғыз КСР-нің Фрунзе қаласына ауыстырылды. Орналасқан жерін ауыстыру кезінде корпустың құрамында Тәжік КСР-нің Душанбе қаласына ауыстырмаған 201-мотоатқыштар дивизиясы, Самарқандтан Қазақ КСР Жамбыл облысындағы Отар кентіне ауыстырылған 80-гвардиялық оқу мотоатқыштар дивизиясы және Қырғыз КСР-нің Ош қаласындағы 860-жеке мотоатқыштар полкі (орналасқан жерін өзгертпеді) қалды. Орта Азия әскери округі құрылмас бұрын, 17-армия корпусының құрамына Қарағандыда орналасқан 203-мотоатқыштар дивизиясы да кірді, ол округ құрылғаннан кейін 32-жалпыәскери армияның қол астына өтті. Тікелей Қазақ КСР-ның аумағында 374-мотоатқыштар полкінің негізінде 78-танк дивизиясының құрамынан 155-мотоатқыштар дивизиясы құрылды. Округ өскен сайын оның ішінде округтік жиынтықта жаңа әскери бөлімшелер, соның ішінде 1976 жылы 22-жеке арнайы мақсаттағы бригада және 1979 жылы 57-жеке десанттық-шабуыл бригадасы құрылып, екеуі де Қазақ КСР-інде орналасты. Жалпы алғанда, 1980 жылдардың соңына қарай Қазақ КСР аумағында ОАӘО құрлық әскерлерінің келесі құрамалары мен әскери бөлімшелері орналастырылды (жауынгерлік және тылдық қолдау бөлімшелерін қоспағанда): * [[4-жеке механикаландырылған бригадасы|155-мотоатқыштар дивизиясы]]<ref>1989 жылы қысқартылып, 5203-әскери техниканы сақтау базасына біріктірілді</ref> — Жаңа Ахмер кенті, Шығыс Қазақстан облысы; * [[11-танк бригадасы|78-танк дивизиясы]] — Аягөз кенті, Семей облысы; * [[9-жеке механикаландырылған бригадасы|68-мотоатқыштар дивизиясы]] — Сарыөзек кенті, Талдықорған облысы; * [[7-жеке механикаландырылған бригадасы|203-мотоатқыштар дивизиясы]]<ref>1989 жылы қысқартылып, 5204-әскери техниканы сақтау базасына біріктірілді</ref> — Қарағынды қ.; * [[80-гвардиялық оқу мотоатқыштар дивизиясы]]<ref>1987 жылы 80-гвардиялық оқу мотоатқыштар дивизиясы құрлық әскерлерінің 210-гвардиялық округтік оқу орталығы болып қайта құрылды, бірақ ұйымдастырушылық құрылымы бойынша полктерден тұратын дивизия болып қалды.</ref> — Отар кенті, Жамбыл облысы; * 57-жеке десанттық-шабуыл бригадасы — Ақтоғай кенті, Семей облысы<ref>1990 жылдың тамыз айына дейін барлық десанттық-шабуыл бригадалары Құрлық әскерлерінің құрамында болды</ref>; * 272-зениттік-зымыран бригадасы — Аягөз кенті, Семей облысы; * 56-радиотехникалық бригада — Шымкент қ.; * 44-зымыран бригадасы (тактикалық зымырандар) — Семей; * 645-артиллериялық полк — Семей; * 962-бірдүркін атқыш реактивті артиллерия полкі — Семей. 1989 жылы ОАӘО таратылып, оған кірген барлық әскерлер ТүрӘО құрамына енгізілді. Осыған байланысты, сондай-ақ КСРО-ның қарулы күштерін қысқарту саясатына байланысты Қазақ КСР-індегі екі мотоатқыштар дивизиясы (155-ші және 203-ші) қысқартылып, әскери техниканы сақтау базаларына (ӘТСБ) айналдырылды. Сондай-ақ, округтердің бірігуімен Қазақ КСР-нің [[Ақтоғай (Абай облысы)|Ақтоғай]] кентінде орналасқан 57-жеке десанттық-шабуылдау бригадасы Түрік КСР-нің Иолотан қаласында 56-жеке гвардиялық десанттық-шабуылдау бригадасының болуына байланысты ТүрӘО округтік жиынтығына артық болғандықтан таратылды. Округтердің бірігуімен 32-жалпыәскери армиясы өзінің сериялық нөмірін өзгертіп, 40-жалпыәскери армиясы болып аталды. Бұл нөмір бұрын Ауғанстаннан шығарылғаннан кейін таратылған 40-жалпыәскери армияға тиесілі болды. 1991 жылдың мамыр айында КСРО ыдырағанға дейін көп ұзамай [[35-гвардиялық десанттық-шабуылдау бригадасы|35-жеке гвардиялық десанттық-шабуылдау бригадасы]] Германиядағы Кеңес әскерлері тобынан Қазақ КСР-іне ауыстырылды, мақсаты 1979 жылы таратылған дивизия штабы Өзбек КСР-нің Ферғана қаласында орналасқан 105-гвардиялық әуе-шабуылдау дивизиясын қайта құру. Осы кезеңде бригада десанттық-шабуылдау бригадасынан әуе-шабуылдау бригадасына өзгертілді. Осылайша, КСРО ыдыраған кезде Қазақ КСР аумағында құрлық әскерлерінен 4 мотоатқыштар дивизиясы (оның 2-уі кадрлық), 1 танк дивизиясы, 1 әуе-десант бригадасы, 1 зымыран бригадасы, 1 зениттік-зымыран бригадасы және 2 артиллериялық полк орналастырылды. == Қазақстан Республикасы Құрлық әскерлерінің тарихы == === Құрлық әскерлерін құру === 1992 жылы 7 мамырда Қазақстан Республикасының Қарулы Күштері құрылды. Оларға бұрынғы Кеңес армиясының республика аумағында орналасқан барлық құрлық әскерлері де кірді. 1992 жылдың 1 қарашасында штаб-пәтері Семейде орналасқан 1-армия корпусы, сондай-ақ Шығыс Қазақстан, Семей, Қарағанды және Талдықорған облыстарында орналасқан 17 бөлімше мен құрамалар құрылды, олардың ішіндегі ең ірілері 78-танк дивизиясы мен 68-мотоатқыштар дивизиясы болды. Генерал-лейтенант [[Фёдор Иванович Щербаков|Федор Щербаков]] корпус қолбасшысы болып тағайындалды<ref>{{Cite web|author =|access-date =2019-01-14|title =РгК "Восток" - четверть века боевой готовности|url =https://sarbaz.kz/ru/history/rgk-vostok---chetvert-veka-boevoy-gotovnosti-172991659/?sphrase_id=615089|publisher =www.sarbaz.kz|archive-url =https://web.archive.org/web/20190115023538/https://sarbaz.kz/ru/history/rgk-vostok---chetvert-veka-boevoy-gotovnosti-172991659/?sphrase_id=615089|archive-date =2019-01-15|url-status =dead}}</ref>. 1993 жылы 9 сәуірде Қазақстан Республикасының Президенті «Қазақстан Республикасы қорғанысы және Қарулы Күштері туралы» № 2108-XII Жарлыққа қол қойды. Осы жарлыққа сәйкес, Құрлық әскерлері 40-жалпыәскери армиясының негізінде құрылды<ref>{{Cite web|author =|access-date =2019-01-14|title =Закон Республики Казахстан от 9 апреля 1993 года № 2108-XII «Об обороне и Вооруженных Силах Республики Казахстан» (первая версия)|url =http://online.zakon.kz/Document/?doc_id=3001890&doc_id2=1001891#pos=5;-296&pos2=1;-353|publisher =www.online.zakon.kz|archive-date =2019-01-15|archive-url =https://web.archive.org/web/20190115075710/http://online.zakon.kz/Document/?doc_id=3001890&doc_id2=1001891#pos=5;-296&pos2=1;-353|url-status =live}}</ref><ref>{{Cite web|author =|access-date =2019-01-14|title =История становления Вооруженных Сил Республики Казахстан|url =http://sarbaz.kz/ru/armed-forces-25-years.php?ELEMENT_ID=4770|publisher =www.sarbaz.kz|archive-date =2019-01-15|archive-url =https://web.archive.org/web/20190115023423/http://sarbaz.kz/ru/armed-forces-25-years.php?ELEMENT_ID=4770|url-status =live}}</ref>. === Құрлық әскерлерін реформалау === 1990-жылдары құрлық әскерлерінің алғашқы кезеңінде әскерлердің негізін дивизиялар құраған бұрынғы кеңестік құрылым сақталды. 1993 жылдың сәуірінде 5203-әскери техниканы сақтау базасының (бұрынғы 155-мотоатқыштар дивизиясы) негізінде 511-мотоатқыштар полкі қайта құрылып, [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей облысындағы]] [[Қалбатау|Георгиевка]] ауылында орналасты. 1996 жылы сол кезде елдің астанасы [[Алматы|Алматыда]] орналасқан 68-мотоатқыштар дивизиясының 385-мотоатқыштар полкі негізінде 46-мотоатқыштар бригадасы құрылды. Бұл жалпыәскери құрама Қазақстанның құрлық әскерлері тарихында құрылған алғашқы және келісімшарт бойынша әскери қызметшілермен жаппай жасақталған алғашқы бригада болды, бұл БАҚ-тың оны жиі 1-мотоатқыштар бригадасы деп атауына себеп болды. 1997 жылы штаб-пәтері Алматыда орналасқан 2-армия корпусы құрылды, оның басқаруына Алматы, Жамбыл және Оңтүстік Қазақстан облыстарындағы барлық бөлімшелер мен құрамалар берілді. 1997 жылдың 17 қарашасында 1997 жылдың 17 қарашасындағы № 3761 «ҚР Қарулы Күштерін реформалау жөніндегі одан әрі шаралар туралы» жарлығына сәйкес, Құрлық әскерлерін қамтитын Жалпы мақсаттағы Күштер құрылды. 1998 жылдың соңында 511-мотоатқыштар полкі 4-жеке мотоатқыштар бригадасы болып қайта құрылды. Кейіннен 4-механикаландырылған бригада болып өзгертіліп, 2004 жылы Өскемен маңындағы [[Жаңа Ахмер]] ауылына қайта орналастырылды. 1999 жылы кейбір дивизиялар мен полктар кеңестік сериялық нөмірлерін (азаюға қарай) өзгертіп, жаңа жауынгерлік тулар алды. Осылайша, 78-Невел танк дивизиясы атауы өзгертіліп, 3-Невел механикаландырылған дивизиясы болып қайта құрылды. Оның 181-танк полкі 31-танк полкі болып қалды. 2000 жылы [[Тараз|Таразда]] 210-гвардиялық оқу орталығының әскери бөлімшелері негізінде 5-мотоатқыштар бригадасы құрылып, кейінірек 5-механикаландырылған бригада болып өзгертілді. Бригаданың кейбір батальондары облыста орналасты: [[Меркі]] елді мекенінде — мотоатқыштар батальоны; [[Луговой]] елді мекенінде — мотоатқыш, танк және барлау батальондары. 2000 жылы 35-гвардиялық десанттық-шабуылдау бригадасының негізінде ҚР ҚК Ұтқыр күштері құрылып, 2003 жылы Құрлық әскерлерінің құрамындағы Аэроұтқыр әскерлер болып өзгертілді. Аэроұтқыр әскерлерінің санын ұлғайту үшін бірнеше мотоатқыш бөлімшелер десанттық-шабуылдау бригадаларына қайта құрылды. Осылайша, бұрын 68-мотоатқыштар дивизиясының құрамына кірген 517-мотоатқыштар полкі және 46-мотоатқыштар бригадасы (бұрынғы 385-мотоатқыштар полкі) тиісінше 37-ші және 38-десанттық-шабуылдау бригадаларына айналды. 2017 жылы Аэроұтқыр әскерлері Десанттық-шабуылдау күштері болып өзгертілді. 2002 жылдан бастап құрлық әскерлері бригадалық құрылымға көшті. Бұл дивизиялардың таратылуына және полктерге негізделген бригадалардың құрылуына әкелді. 2-жеке гвардиялық мотоатқыштар бригадасы (бұрынғы 80-гвардиялық мотоатқыштар дивизиясының 55-гвардиялық оқу мотоатқыштар полкі) құрылып, сол жылы Жамбыл облысындағы Отар елді мекенінен елдің батыстағы [[Атырау]] қаласына ауыстырылды. Сол жылы 2-жеке мотоатқыштар бригадасы (бұрынғы 203-мотоатқыштар дивизиясының бөлімшелері негізінде) құрылып, Астананың шетіне ауыстырылды. Ал келесі 2003 жылы, Аэроұтқыр әскерлеріне беріліп, 36-жеке десанттық-шабуылдау бригадасы болып қайта құрылды. Сондай-ақ, 2002 жылы құрылымдық жағынан мотоатқыштар дивизиясы (бұрынғы 80-гвардиялық оқу дивизиясы) болып қалған 210-гвардиялық оқу орталығы таратылды. Гвардейское елді мекенінде орналасқан оқу орталығының полктері мен кадрлық құрамдары негізінде 3 бригада құрылды: 12-механикаландырылған бригада (бұрынғы 269-кадрлық мотоатқыштар дивизиясы), 54-гвардиялық артиллериялық бригада (бұрынғы 171-гвардиялық оқу артиллериялық полкі) және 23-инженерлі-саперлік бригада (бұрынғы округтік бағынысты инженерлік полк (ОАӘО штабы)). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Құрлық әскерлері]] q363hlrzqas4spwtxi28njhjcohtq3c 3576253 3576248 2026-04-03T19:05:23Z Орел Карл 81620 /* Құрлық әскерлерін құру */ 3576253 wikitext text/x-wiki {{Жауынгерлік құралым | Атауы = Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Құрлық әскерлері | Шынайы атауы = | Сурет = Нарукавный шеврон Сухопутных войск ВС РК - 1.jpg | Сурет ені = | Сурет атауы = ҚР ҚК Құрлық әскерлерінің жеңге тағатын белгісі | Күндер = 1993 ж. 9 сәуірден бастап | Таратылды = | Елі = {{Байрақ|Қазақстан}} | Бағынышты = Қазақстан Қорғаныс министрлігі | Кіреді = [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қазақстан Қарулы Күштері]] | Түрі = [[Құрлық әскерлері]] | Тармағы = | Рөлі = Мемлекетті қорғау | Көлемі = 20 000–25 000 (2024 ж.) – 47 000 | Штаб-пәтері = [[Астана]] қаласы, [[Жеңіс даңғылы (Астана)|Жеңіс даңғылы]], 44, Құрлық әскерлерінің Бас қолбасшысы басқармасы | Штаб-пәтерінің түрі = | Лақап аты = | Сәруары = | Ұраны = | Реңкі = | Маршы = | Бойтұмары = | Жабдығы = | Жабдық түрі = | Шайқастары = | Шайқас түрі = | Ізашары = | Ізбасары = | Марапаттары = | Сайты = | ортаққордағы санаты = <!-- Басшылығы --> | Командирі1 = генерал-майор Мереке Көшекбаев | Командир атағы1 = | Командирі2 = | Командир атағы2 = | Командирі3 = | Командир атағы3 = | Командирі4 = | Командир атағы4 = | Командирі5 = | Командир атағы5 = | Командирі6 = | Командир атағы6 = | Командирі7 = | Командир атағы7 = | Командирі8 = | Командир атағы8 = | Командирі9 = | Командир атағы9 = <!-- Айрықшалау белгісі --> | Айқындау белгісінің түрі = ҚР ҚК Құрлық әскерлерінің туы | Айқындау белгісі = [[Сурет:Flag of Kazakhstan Army.svg|150px]] | Айқындау белгісінің түрі_2 = | Айқындау белгісі_2 = | Айқындау белгісінің түрі_3 = | Айқындау белгісі_3 = | Айқындау белгісінің түрі_4 = | Айқындау белгісі_4 = | Айқындау белгісінің түрі_5 = | Айқындау белгісі_5 = | Айқындау белгісінің түрі_6 = | Айқындау белгісі_6 = }} '''Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Құрлық әскерлері''' — Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің бір түрі. Олар 1993 жылы 9 сәуірде құрылды. == Кеңес мұрасы == [[Сурет:Знамя ГК СВ ВС РК.jpg|thumb|right|300px|Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері Құрлық әскерлері Бас қолбасшысының жауынгерлік туы. Астана. 2025 жылғы 7 мамыр]] 1969 жылға дейін [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] аумағы әскери басқарма жоспарында [[Түркістан әскери округі|Түркістан әскери округіне]] (бұдан әрі — ТүрӘО) кірді. Республикада салыстырмалы түрде аз әскер орналастырылды. Қиыр Шығыстағы Даман аралындағы және Қазақ КСР [[Талдықорған облысы|Талдықорған облысындағы]] [[Жалаңашкөл көлінің маңындағы шекаралық қақтығыс|Жалаңашкөл көліндегі]] шекаралық қақтығыстардан кейін КОКП ОК Саяси бюросы 1929-1945 жылдар аралығында болған, жауапкершілік аймағы ТүрӘО-не берілген [[Орта Азия әскери округі|Орта Азия әскери округін]] (ОӘО) қайта құру туралы шешім қабылдады. 1969 жылы 24 маусымда Қазақ КСР, Қырғыз КСР және Тәжік КСР аумақтарын қамтитын ОӘО құрылғаны жарияланды. Сол күннен бастап жаңадан құрылған округте округтік жиынтықта құрамалар мен әскери бөлімшелер құрыла бастады. Қытай мен Кеңес Одағының жікке бөлінуі әскери басшылықты 1968 жылдың өзінде құрамалар мен бөлімшелерді [[Қытай|Қытай Халық Республикасымен]] шекараға ауыстыруға мәжбүр етті. Орта Азия әскери округінің құрлық күштерін 32-жалпыәскери армия және 17-армия корпусы құрды. 32-жалпыәскери армия 1968 жылы ТүрӘО 1-армия корпусының негізінде құрылып, Түрікмен КСР-інен Шығыс Қазақстанға қайта орналастырылды. Сондай-ақ 1968 жылы Солтүстік Кавказ әскери округінің құрамына кірген 68-мотоатқыштар дивизиясы Волгоград облысының Урюпинскі қаласынан Талдықорғанға ауыстырылды. 17-армия корпусының басқармасы Өзбек КСР-нің Самарқан қаласынан Қырғыз КСР-нің Фрунзе қаласына ауыстырылды. Орналасқан жерін ауыстыру кезінде корпустың құрамында Тәжік КСР-нің Душанбе қаласына ауыстырмаған 201-мотоатқыштар дивизиясы, Самарқандтан Қазақ КСР Жамбыл облысындағы Отар кентіне ауыстырылған 80-гвардиялық оқу мотоатқыштар дивизиясы және Қырғыз КСР-нің Ош қаласындағы 860-жеке мотоатқыштар полкі (орналасқан жерін өзгертпеді) қалды. Орта Азия әскери округі құрылмас бұрын, 17-армия корпусының құрамына Қарағандыда орналасқан 203-мотоатқыштар дивизиясы да кірді, ол округ құрылғаннан кейін 32-жалпыәскери армияның қол астына өтті. Тікелей Қазақ КСР-ның аумағында 374-мотоатқыштар полкінің негізінде 78-танк дивизиясының құрамынан 155-мотоатқыштар дивизиясы құрылды. Округ өскен сайын оның ішінде округтік жиынтықта жаңа әскери бөлімшелер, соның ішінде 1976 жылы 22-жеке арнайы мақсаттағы бригада және 1979 жылы 57-жеке десанттық-шабуыл бригадасы құрылып, екеуі де Қазақ КСР-інде орналасты. Жалпы алғанда, 1980 жылдардың соңына қарай Қазақ КСР аумағында ОАӘО құрлық әскерлерінің келесі құрамалары мен әскери бөлімшелері орналастырылды (жауынгерлік және тылдық қолдау бөлімшелерін қоспағанда): * [[4-жеке механикаландырылған бригадасы|155-мотоатқыштар дивизиясы]]<ref>1989 жылы қысқартылып, 5203-әскери техниканы сақтау базасына біріктірілді</ref> — Жаңа Ахмер кенті, Шығыс Қазақстан облысы; * [[11-танк бригадасы|78-танк дивизиясы]] — Аягөз кенті, Семей облысы; * [[9-жеке механикаландырылған бригадасы|68-мотоатқыштар дивизиясы]] — Сарыөзек кенті, Талдықорған облысы; * [[7-жеке механикаландырылған бригадасы|203-мотоатқыштар дивизиясы]]<ref>1989 жылы қысқартылып, 5204-әскери техниканы сақтау базасына біріктірілді</ref> — Қарағынды қ.; * [[80-гвардиялық оқу мотоатқыштар дивизиясы]]<ref>1987 жылы 80-гвардиялық оқу мотоатқыштар дивизиясы құрлық әскерлерінің 210-гвардиялық округтік оқу орталығы болып қайта құрылды, бірақ ұйымдастырушылық құрылымы бойынша полктерден тұратын дивизия болып қалды.</ref> — Отар кенті, Жамбыл облысы; * 57-жеке десанттық-шабуыл бригадасы — Ақтоғай кенті, Семей облысы<ref>1990 жылдың тамыз айына дейін барлық десанттық-шабуыл бригадалары Құрлық әскерлерінің құрамында болды</ref>; * 272-зениттік-зымыран бригадасы — Аягөз кенті, Семей облысы; * 56-радиотехникалық бригада — Шымкент қ.; * 44-зымыран бригадасы (тактикалық зымырандар) — Семей; * 645-артиллериялық полк — Семей; * 962-бірдүркін атқыш реактивті артиллерия полкі — Семей. 1989 жылы ОАӘО таратылып, оған кірген барлық әскерлер ТүрӘО құрамына енгізілді. Осыған байланысты, сондай-ақ КСРО-ның қарулы күштерін қысқарту саясатына байланысты Қазақ КСР-індегі екі мотоатқыштар дивизиясы (155-ші және 203-ші) қысқартылып, әскери техниканы сақтау базаларына (ӘТСБ) айналдырылды. Сондай-ақ, округтердің бірігуімен Қазақ КСР-нің [[Ақтоғай (Абай облысы)|Ақтоғай]] кентінде орналасқан 57-жеке десанттық-шабуылдау бригадасы Түрік КСР-нің Иолотан қаласында 56-жеке гвардиялық десанттық-шабуылдау бригадасының болуына байланысты ТүрӘО округтік жиынтығына артық болғандықтан таратылды. Округтердің бірігуімен 32-жалпыәскери армиясы өзінің сериялық нөмірін өзгертіп, 40-жалпыәскери армиясы болып аталды. Бұл нөмір бұрын Ауғанстаннан шығарылғаннан кейін таратылған 40-жалпыәскери армияға тиесілі болды. 1991 жылдың мамыр айында КСРО ыдырағанға дейін көп ұзамай [[35-гвардиялық десанттық-шабуылдау бригадасы|35-жеке гвардиялық десанттық-шабуылдау бригадасы]] Германиядағы Кеңес әскерлері тобынан Қазақ КСР-іне ауыстырылды, мақсаты 1979 жылы таратылған дивизия штабы Өзбек КСР-нің Ферғана қаласында орналасқан 105-гвардиялық әуе-шабуылдау дивизиясын қайта құру. Осы кезеңде бригада десанттық-шабуылдау бригадасынан әуе-шабуылдау бригадасына өзгертілді. Осылайша, КСРО ыдыраған кезде Қазақ КСР аумағында құрлық әскерлерінен 4 мотоатқыштар дивизиясы (оның 2-уі кадрлық), 1 танк дивизиясы, 1 әуе-десант бригадасы, 1 зымыран бригадасы, 1 зениттік-зымыран бригадасы және 2 артиллериялық полк орналастырылды. == Қазақстан Республикасы Құрлық әскерлерінің тарихы == === Құрлық әскерлерін құру === [[Сурет:Нарукавный шеврон Сухопутных войск ВС РК - 2.jpg|thumb|left|250px|ҚР ҚК Құрлық әскерлерінің түздік киімге арналған жең шевроны.]] [[Сурет:Нарукавный шеврон Ракетных войск и Артиллерии Казахстана.jpg|thumb|left|250px|Қазақстан Құрлық әскерлері Зымыран әскерлері мен артиллериясының жең шевроны]] 1992 жылы 7 мамырда Қазақстан Республикасының Қарулы Күштері құрылды. Оларға бұрынғы Кеңес армиясының республика аумағында орналасқан барлық құрлық әскерлері де кірді. 1992 жылдың 1 қарашасында штаб-пәтері Семейде орналасқан 1-армия корпусы, сондай-ақ Шығыс Қазақстан, Семей, Қарағанды және Талдықорған облыстарында орналасқан 17 бөлімше мен құрамалар құрылды, олардың ішіндегі ең ірілері 78-танк дивизиясы мен 68-мотоатқыштар дивизиясы болды. Генерал-лейтенант [[Фёдор Иванович Щербаков|Федор Щербаков]] корпус қолбасшысы болып тағайындалды<ref>{{Cite web|author =|access-date =2019-01-14|title =РгК "Восток" - четверть века боевой готовности|url =https://sarbaz.kz/ru/history/rgk-vostok---chetvert-veka-boevoy-gotovnosti-172991659/?sphrase_id=615089|publisher =www.sarbaz.kz|archive-url =https://web.archive.org/web/20190115023538/https://sarbaz.kz/ru/history/rgk-vostok---chetvert-veka-boevoy-gotovnosti-172991659/?sphrase_id=615089|archive-date =2019-01-15|url-status =dead}}</ref>. 1993 жылы 9 сәуірде Қазақстан Республикасының Президенті «Қазақстан Республикасы қорғанысы және Қарулы Күштері туралы» № 2108-XII Жарлыққа қол қойды. Осы жарлыққа сәйкес, Құрлық әскерлері 40-жалпыәскери армиясының негізінде құрылды<ref>{{Cite web|author =|access-date =2019-01-14|title =Закон Республики Казахстан от 9 апреля 1993 года № 2108-XII «Об обороне и Вооруженных Силах Республики Казахстан» (первая версия)|url =http://online.zakon.kz/Document/?doc_id=3001890&doc_id2=1001891#pos=5;-296&pos2=1;-353|publisher =www.online.zakon.kz|archive-date =2019-01-15|archive-url =https://web.archive.org/web/20190115075710/http://online.zakon.kz/Document/?doc_id=3001890&doc_id2=1001891#pos=5;-296&pos2=1;-353|url-status =live}}</ref><ref>{{Cite web|author =|access-date =2019-01-14|title =История становления Вооруженных Сил Республики Казахстан|url =http://sarbaz.kz/ru/armed-forces-25-years.php?ELEMENT_ID=4770|publisher =www.sarbaz.kz|archive-date =2019-01-15|archive-url =https://web.archive.org/web/20190115023423/http://sarbaz.kz/ru/armed-forces-25-years.php?ELEMENT_ID=4770|url-status =live}}</ref>. === Құрлық әскерлерін реформалау === 1990-жылдары құрлық әскерлерінің алғашқы кезеңінде әскерлердің негізін дивизиялар құраған бұрынғы кеңестік құрылым сақталды. 1993 жылдың сәуірінде 5203-әскери техниканы сақтау базасының (бұрынғы 155-мотоатқыштар дивизиясы) негізінде 511-мотоатқыштар полкі қайта құрылып, [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей облысындағы]] [[Қалбатау|Георгиевка]] ауылында орналасты. 1996 жылы сол кезде елдің астанасы [[Алматы|Алматыда]] орналасқан 68-мотоатқыштар дивизиясының 385-мотоатқыштар полкі негізінде 46-мотоатқыштар бригадасы құрылды. Бұл жалпыәскери құрама Қазақстанның құрлық әскерлері тарихында құрылған алғашқы және келісімшарт бойынша әскери қызметшілермен жаппай жасақталған алғашқы бригада болды, бұл БАҚ-тың оны жиі 1-мотоатқыштар бригадасы деп атауына себеп болды. 1997 жылы штаб-пәтері Алматыда орналасқан 2-армия корпусы құрылды, оның басқаруына Алматы, Жамбыл және Оңтүстік Қазақстан облыстарындағы барлық бөлімшелер мен құрамалар берілді. 1997 жылдың 17 қарашасында 1997 жылдың 17 қарашасындағы № 3761 «ҚР Қарулы Күштерін реформалау жөніндегі одан әрі шаралар туралы» жарлығына сәйкес, Құрлық әскерлерін қамтитын Жалпы мақсаттағы Күштер құрылды. 1998 жылдың соңында 511-мотоатқыштар полкі 4-жеке мотоатқыштар бригадасы болып қайта құрылды. Кейіннен 4-механикаландырылған бригада болып өзгертіліп, 2004 жылы Өскемен маңындағы [[Жаңа Ахмер]] ауылына қайта орналастырылды. 1999 жылы кейбір дивизиялар мен полктар кеңестік сериялық нөмірлерін (азаюға қарай) өзгертіп, жаңа жауынгерлік тулар алды. Осылайша, 78-Невел танк дивизиясы атауы өзгертіліп, 3-Невел механикаландырылған дивизиясы болып қайта құрылды. Оның 181-танк полкі 31-танк полкі болып қалды. 2000 жылы [[Тараз|Таразда]] 210-гвардиялық оқу орталығының әскери бөлімшелері негізінде 5-мотоатқыштар бригадасы құрылып, кейінірек 5-механикаландырылған бригада болып өзгертілді. Бригаданың кейбір батальондары облыста орналасты: [[Меркі]] елді мекенінде — мотоатқыштар батальоны; [[Луговой]] елді мекенінде — мотоатқыш, танк және барлау батальондары. 2000 жылы 35-гвардиялық десанттық-шабуылдау бригадасының негізінде ҚР ҚК Ұтқыр күштері құрылып, 2003 жылы Құрлық әскерлерінің құрамындағы Аэроұтқыр әскерлер болып өзгертілді. Аэроұтқыр әскерлерінің санын ұлғайту үшін бірнеше мотоатқыш бөлімшелер десанттық-шабуылдау бригадаларына қайта құрылды. Осылайша, бұрын 68-мотоатқыштар дивизиясының құрамына кірген 517-мотоатқыштар полкі және 46-мотоатқыштар бригадасы (бұрынғы 385-мотоатқыштар полкі) тиісінше 37-ші және 38-десанттық-шабуылдау бригадаларына айналды. 2017 жылы Аэроұтқыр әскерлері Десанттық-шабуылдау күштері болып өзгертілді. 2002 жылдан бастап құрлық әскерлері бригадалық құрылымға көшті. Бұл дивизиялардың таратылуына және полктерге негізделген бригадалардың құрылуына әкелді. 2-жеке гвардиялық мотоатқыштар бригадасы (бұрынғы 80-гвардиялық мотоатқыштар дивизиясының 55-гвардиялық оқу мотоатқыштар полкі) құрылып, сол жылы Жамбыл облысындағы Отар елді мекенінен елдің батыстағы [[Атырау]] қаласына ауыстырылды. Сол жылы 2-жеке мотоатқыштар бригадасы (бұрынғы 203-мотоатқыштар дивизиясының бөлімшелері негізінде) құрылып, Астананың шетіне ауыстырылды. Ал келесі 2003 жылы, Аэроұтқыр әскерлеріне беріліп, 36-жеке десанттық-шабуылдау бригадасы болып қайта құрылды. Сондай-ақ, 2002 жылы құрылымдық жағынан мотоатқыштар дивизиясы (бұрынғы 80-гвардиялық оқу дивизиясы) болып қалған 210-гвардиялық оқу орталығы таратылды. Гвардейское елді мекенінде орналасқан оқу орталығының полктері мен кадрлық құрамдары негізінде 3 бригада құрылды: 12-механикаландырылған бригада (бұрынғы 269-кадрлық мотоатқыштар дивизиясы), 54-гвардиялық артиллериялық бригада (бұрынғы 171-гвардиялық оқу артиллериялық полкі) және 23-инженерлі-саперлік бригада (бұрынғы округтік бағынысты инженерлік полк (ОАӘО штабы)). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Құрлық әскерлері]] 326hc6ocqxl60udrh94aamtcnu97p6f Қатысушы талқылауы:Null194791 3 778132 3576165 2026-04-03T17:02:32Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3576165 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Null194791}} -- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]]) 22:02, 2026 ж. сәуірдің 3 (+05) 997xzua8xg9ehedr73x2psmja1uhqcn Қатысушы талқылауы:Afdjptwzya129 3 778133 3576168 2026-04-03T17:05:50Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3576168 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Afdjptwzya129}} -- [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]] 22:05, 2026 ж. сәуірдің 3 (+05) gxi6nuu3tlktf433lmlbtfs84qzba8r Т. Жүргенов атындағы Қазақ мемлекеттік театр және кино институты 0 778134 3576184 2026-04-03T17:36:31Z Nurken 111493 «[[Қазақ ұлттық өнер академиясы]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3576184 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Қазақ ұлттық өнер академиясы]] 9myzriw760nh5isy49ur6c0o2ncz3pw М. Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық театры 0 778135 3576191 2026-04-03T17:40:20Z Nurken 111493 «[[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театры]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3576191 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театры]] khzjy4h617nfq4wcxd74atfi8vd7gul Хумули 0 778136 3576198 2026-04-03T17:52:03Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: {{Ғалым |Есімі = Хумули |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 1776 |Туған жері = {{туғанжері|Ұрғыт|Ұрғытта}} |Қайтыс болған күні = 1849 |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Самарқан|Самарқанда}}... 3576198 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Хумули |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 1776 |Туған жері = {{туғанжері|Ұрғыт|Ұрғытта}} |Қайтыс болған күні = 1849 |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Самарқан|Самарқанда}} |Азаматтығы = |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = [[тарих]] |Жұмыс орны = |Ғылыми дәрежесі = |Ғылыми атағы = |Альма-матер = Тіллә-қара медресесі |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Мұхаммед Нұғай Жұмақұлы ат-Түркі ас-Самарқанди аш-Шаудари әл-Ұрғұти''' ({{lang-uz|Muhammad Nugʻoy at-Turkiy as-Samarqandiy ash-Shaudariy al-Urgutiy}}; 1776–1849) — [[Бұхара әмірлігі]] дәуірінің өзбек<ref>Анке фон Кюгельген, Легитимизация среднеазиатской династии мангитов в произведениях их историков (XVIII–XIX вв.). Алматы: Дайк пресс, 2004, с.158</ref> [[тарихшы]]сы және [[ақын]]ы. c7fkmu4xjqjqnee2hzndjwb2m2fax1o 3576199 3576198 2026-04-03T17:52:29Z 1nter pares 146705 3576199 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Хумули |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 1776 |Туған жері = {{туғанжері|Ұрғыт|Ұрғытта}} |Қайтыс болған күні = 1849 |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Самарқан|Самарқанда}} |Азаматтығы = |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = [[тарих]] |Жұмыс орны = |Ғылыми дәрежесі = |Ғылыми атағы = |Альма-матер = Тіллә-қара медресесі |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Мұхаммед Нұғай Жұмақұлы ат-Түркі ас-Самарқанди аш-Шаудари әл-Ұрғұти''' ({{lang-uz|Muhammad Nugʻoy at-Turkiy as-Samarqandiy ash-Shaudariy al-Urgutiy}}; 1776–1849) — [[Бұхара әмірлігі]] дәуірінің өзбек<ref>Анке фон Кюгельген, Легитимизация среднеазиатской династии мангитов в произведениях их историков (XVIII–XIX вв.). Алматы: Дайк пресс, 2004, с.158</ref> [[тарихшы]]сы және [[ақын]]ы. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} epu0t0m4as79m8vprv2j1n07ca2mlxo 3576204 3576199 2026-04-03T18:04:09Z 1nter pares 146705 3576204 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Хумули |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 1776 |Туған жері = {{туғанжері|Ұрғыт|Ұрғытта}} |Қайтыс болған күні = 1849 |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Самарқан|Самарқанда}} |Азаматтығы = |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = [[тарих]] |Жұмыс орны = |Ғылыми дәрежесі = |Ғылыми атағы = |Альма-матер = Тіллә-қара медресесі |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Мұхаммед Нұғай Жұмақұлы ат-Түркі ас-Самарқанди аш-Шаудари әл-Ұрғұти''' ({{lang-uz|Muhammad Nugʻoy at-Turkiy as-Samarqandiy ash-Shaudariy al-Urgutiy}}; 1776–1849) — [[Бұхара әмірлігі]] дәуірінің өзбек<ref>Анке фон Кюгельген, Легитимизация среднеазиатской династии мангитов в произведениях их историков (XVIII–XIX вв.). Алматы: Дайк пресс, 2004, с.158</ref> [[тарихшы]]сы және [[ақын]]ы. == Өмірбаяны == Мұхаммед Нұғай ат-Түркі ас-Самарқанди аш-Шаудари әл-Ұрғұти 1776 жылы Самарқандтың оңтүстік-батысында орналасқан Ұрғұт ауданының Шеп (Чеп) елді мекенінде дүниеге келген. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ayydcxvmzzth4i5zb2hhmik4tp60ay0 3576210 3576204 2026-04-03T18:09:01Z 1nter pares 146705 /* Өмірбаяны */ 3576210 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Хумули |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 1776 |Туған жері = {{туғанжері|Ұрғыт|Ұрғытта}} |Қайтыс болған күні = 1849 |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Самарқан|Самарқанда}} |Азаматтығы = |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = [[тарих]] |Жұмыс орны = |Ғылыми дәрежесі = |Ғылыми атағы = |Альма-матер = Тіллә-қара медресесі |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Мұхаммед Нұғай Жұмақұлы ат-Түркі ас-Самарқанди аш-Шаудари әл-Ұрғұти''' ({{lang-uz|Muhammad Nugʻoy at-Turkiy as-Samarqandiy ash-Shaudariy al-Urgutiy}}; 1776–1849) — [[Бұхара әмірлігі]] дәуірінің өзбек<ref>Анке фон Кюгельген, Легитимизация среднеазиатской династии мангитов в произведениях их историков (XVIII–XIX вв.). Алматы: Дайк пресс, 2004, с.158</ref> [[тарихшы]]сы және [[ақын]]ы. == Өмірбаяны == Мұхаммед Нұғай ат-Түркі ас-Самарқанди аш-Шаудари әл-Ұрғұти 1776 жылы Самарқандтың оңтүстік-батысында орналасқан Ұрғұт ауданының Шеп елді мекенінде дүниеге келген. Мырза Садық бастауыш білімін [[Шахрисабз]]да алып, кейін [[Самарқан]]да оқуын жалғастырған. Ол әмір Хайдар мен әмір Насрулланың тұсында судья болып қызмет еткен. ​Ол өз шығармаларын Хумули бүркеншік есімімен жазған. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 690p2ezts4uc6z4jc9o7vujw4xhkolb 3576211 3576210 2026-04-03T18:09:41Z 1nter pares 146705 3576211 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Хумули |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 1776 |Туған жері = {{туғанжері|Ұрғыт|Ұрғытта}} |Қайтыс болған күні = 1849 |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Самарқан|Самарқанда}} |Азаматтығы = |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = [[тарих]] |Жұмыс орны = |Ғылыми дәрежесі = |Ғылыми атағы = |Альма-матер = Тіллә-қара медресесі |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Мұхаммед Нұғай Жұмақұлы ат-Түркі ас-Самарқанди аш-Шаудари әл-Ұрғұти''' ({{lang-uz|Muhammad Nugʻoy at-Turkiy as-Samarqandiy ash-Shaudariy al-Urgutiy}}; 1776–1849) — [[Бұхара әмірлігі]] дәуірінің өзбек<ref>Анке фон Кюгельген, Легитимизация среднеазиатской династии мангитов в произведениях их историков (XVIII–XIX вв.). Алматы: Дайк пресс, 2004, с.158</ref> [[тарихшы]]сы және [[ақын]]ы. == Өмірбаяны == Мұхаммед Нұғай ат-Түркі ас-Самарқанди аш-Шаудари әл-Ұрғұти 1776 жылы Самарқандтың оңтүстік-батысында орналасқан Ұрғұт ауданының Шеп елді мекенінде дүниеге келген. Мырза Садық бастауыш білімін [[Шахрисабз]]да алып, кейін [[Самарқан]]да оқуын жалғастырған. Ол әмір Хайдар мен әмір Насрулланың тұсында судья болып қызмет еткен. ​Ол өз шығармаларын Хумули бүркеншік есімімен жазған. ​«Тарих-и Хумули» және «Тарих-и манзум» еңбектерінен бөлек, Хумулидің «Манзумати тарихи» атты тағы бір тарихи шығармасы бар. ​Хумули шамамен [[1849 жыл]]ы қайтыс болған. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 3k2cczhqr8agbzrerrbxymnnx07y8or 3576212 3576211 2026-04-03T18:10:37Z 1nter pares 146705 + [[Санат:Өзбекстан тарихы]],[[Санат:Орталық Азия тарихы]],[[Санат:XIX ғасыр ақындары]],[[Санат:XIX ғасыр тарихшылары]],[[Санат:Өзбек хандықтарының мәдениет және өнер қайраткерлері]] ([[Уикипедия:Гаджеттер/Санат импорттау|Санат импорттау]]) 3576212 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Хумули |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 1776 |Туған жері = {{туғанжері|Ұрғыт|Ұрғытта}} |Қайтыс болған күні = 1849 |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Самарқан|Самарқанда}} |Азаматтығы = |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = [[тарих]] |Жұмыс орны = |Ғылыми дәрежесі = |Ғылыми атағы = |Альма-матер = Тіллә-қара медресесі |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Мұхаммед Нұғай Жұмақұлы ат-Түркі ас-Самарқанди аш-Шаудари әл-Ұрғұти''' ({{lang-uz|Muhammad Nugʻoy at-Turkiy as-Samarqandiy ash-Shaudariy al-Urgutiy}}; 1776–1849) — [[Бұхара әмірлігі]] дәуірінің өзбек<ref>Анке фон Кюгельген, Легитимизация среднеазиатской династии мангитов в произведениях их историков (XVIII–XIX вв.). Алматы: Дайк пресс, 2004, с.158</ref> [[тарихшы]]сы және [[ақын]]ы. == Өмірбаяны == Мұхаммед Нұғай ат-Түркі ас-Самарқанди аш-Шаудари әл-Ұрғұти 1776 жылы Самарқандтың оңтүстік-батысында орналасқан Ұрғұт ауданының Шеп елді мекенінде дүниеге келген. Мырза Садық бастауыш білімін [[Шахрисабз]]да алып, кейін [[Самарқан]]да оқуын жалғастырған. Ол әмір Хайдар мен әмір Насрулланың тұсында судья болып қызмет еткен. ​Ол өз шығармаларын Хумули бүркеншік есімімен жазған. ​«Тарих-и Хумули» және «Тарих-и манзум» еңбектерінен бөлек, Хумулидің «Манзумати тарихи» атты тағы бір тарихи шығармасы бар. ​Хумули шамамен [[1849 жыл]]ы қайтыс болған. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Өзбекстан тарихы]] [[Санат:Орталық Азия тарихы]] [[Санат:XIX ғасыр ақындары]] [[Санат:XIX ғасыр тарихшылары]] [[Санат:Өзбек хандықтарының мәдениет және өнер қайраткерлері]] qyisjmul7qt0pwlzytqsg89qb7b9c3y Үлгі:Potd/2026-04-04 10 778137 3576201 2026-04-03T18:00:49Z ArystanbekBot 33174 [[commons:Template:Potd/2026-04-04|POTD 2026-04-04]]: filename only 3576201 wikitext text/x-wiki PhuSangWTF 01.jpg<noinclude>[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]</noinclude> 84vozlwp5dyus0sn51rsbk44fsxwo84 Үлгі:ПозКарта Мумбаи 10 778138 3576207 2026-04-03T18:08:26Z MuratbekErkebulan 162992 Жаңа бетте: {{#switch:{{{1}}} |name = Мумбай | top = 19.3274 | bottom = 18.8894 | left = 72.7692 | right = 73.1165 |image = {{#switch:{{{2|}}} |physical = |#default = ҮНДІСТАН МУМБАЙ ҚАЛАСЫ КАРТА.png }} }}<noinclude>{{ПозКарта/Инфо|Үндістан}} [[Санат:Үлгілер:Позициялық карталар:Үндістан]] </noinclude> 3576207 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{1}}} |name = Мумбай | top = 19.3274 | bottom = 18.8894 | left = 72.7692 | right = 73.1165 |image = {{#switch:{{{2|}}} |physical = |#default = ҮНДІСТАН МУМБАЙ ҚАЛАСЫ КАРТА.png }} }}<noinclude>{{ПозКарта/Инфо|Үндістан}} [[Санат:Үлгілер:Позициялық карталар:Үндістан]] </noinclude> o4mh9nhyix4kbs68oy5g03im2qtkpgq 3576208 3576207 2026-04-03T18:08:58Z MuratbekErkebulan 162992 MuratbekErkebulan [[Үлгі:ПозКарта Үндістан Мумбай]] бетін [[Үлгі:ПозКарта Үндістан Мумбаи]] бетіне жылжытты 3576207 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{1}}} |name = Мумбай | top = 19.3274 | bottom = 18.8894 | left = 72.7692 | right = 73.1165 |image = {{#switch:{{{2|}}} |physical = |#default = ҮНДІСТАН МУМБАЙ ҚАЛАСЫ КАРТА.png }} }}<noinclude>{{ПозКарта/Инфо|Үндістан}} [[Санат:Үлгілер:Позициялық карталар:Үндістан]] </noinclude> o4mh9nhyix4kbs68oy5g03im2qtkpgq 3576219 3576208 2026-04-03T18:20:41Z MuratbekErkebulan 162992 3576219 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{1}}} |name = Мумбаи | top = 19.3274 | bottom = 18.8894 | left = 72.7692 | right = 73.1165 |image = {{#switch:{{{2|}}} |physical = |#default = ҮНДІСТАН МУМБАЙ ҚАЛАСЫ КАРТА.png }} }}<noinclude>{{ПозКарта/Инфо|Үндістан}} [[Санат:Үлгілер:Позициялық карталар:Үндістан]] </noinclude> aja0n54hjeui1ysy6htunib7l9x8suv Қатысушы талқылауы:Nezorka1 3 778140 3576214 2026-04-03T18:17:51Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3576214 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Nezorka1}} -- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 23:17, 2026 ж. сәуірдің 3 (+05) cpbu5qa7ht9t79q4m9s61bi5sx1goos Қатысушы талқылауы:Djentzo 3 778141 3576220 2026-04-03T18:23:01Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3576220 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Djentzo}} -- [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 23:23, 2026 ж. сәуірдің 3 (+05) 2m5w7u0z91krkaq153jh93sl09rddt1 Үлгі:ПозКарта Үндістан Махараштра 10 778142 3576221 2026-04-03T18:23:46Z MuratbekErkebulan 162992 Жаңа бетте: {{#switch:{{{1}}} |name = Махараштра | top = 22.1167 | bottom = 15.5500 | left = 72.3500 | right = 81.3333 |image = {{#switch: {{{2|}}} |physical=India Maharashtra relief map.svg |#default=India Maharashtra location map.svg }} }}<noinclude>{{ПозКарта/Инфо|Үндістан}} [[Санат:Үлгілер:Позициялық карталар:Үндістан]] </noinclude> 3576221 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{1}}} |name = Махараштра | top = 22.1167 | bottom = 15.5500 | left = 72.3500 | right = 81.3333 |image = {{#switch: {{{2|}}} |physical=India Maharashtra relief map.svg |#default=India Maharashtra location map.svg }} }}<noinclude>{{ПозКарта/Инфо|Үндістан}} [[Санат:Үлгілер:Позициялық карталар:Үндістан]] </noinclude> hp99nyb3vktz334sjmec1cjw7laegyv Мехрибан Ариф қызы Әлиева 0 778143 3576222 2026-04-03T18:24:16Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: '''Мехрибан Ариф қызы Алиева''' ({{Lang-az|Mehriban Arif qızı Əliyeva}}; тұрмысқа дейін — '''Пашаева''';<ref>{{Cite web|url=http://kremlin.ru/events/president/news/62103|title=Встреча с Первым вице-президентом Азербайджана Мехрибан Алиевой|publisher=Президент России|lang=ru|accessdate=2019-11-25|archivedate=2019-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/w... 3576222 wikitext text/x-wiki '''Мехрибан Ариф қызы Алиева''' ({{Lang-az|Mehriban Arif qızı Əliyeva}}; тұрмысқа дейін — '''Пашаева''';<ref>{{Cite web|url=http://kremlin.ru/events/president/news/62103|title=Встреча с Первым вице-президентом Азербайджана Мехрибан Алиевой|publisher=Президент России|lang=ru|accessdate=2019-11-25|archivedate=2019-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191125215425/http://kremlin.ru/events/president/news/62103|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://council.gov.ru/events/news/110298/|title=В. Матвиенко: Открытие павильона Азербайджана на ВДНХ – символ укрепления дружбы между нашими странами|publisher=Совет Федерации Федерального Собрания Российской Федерации|lang=ru|accessdate=2019-11-25|archivedate=2019-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191125233004/http://council.gov.ru/events/news/110298/|url-status=live}}</ref> [[26 тамыз]] [[1964 жыл|1964]], [[Баку]]) — әзербайжандық мемлекет, саяси және қоғам қайраткері, Мехрибан Әлиева — [[Әзербайжан вице-президенті]] (2017 жылдан), Хейдар Әлиев қоры президенті. 2005–2017 жылдары Әзербайжан Милли Мәжілісінің III, IV және V шақырылымдарының депутаты болды;<ref name="l4">{{кітап |автор = |тақырыбы= Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi. Beşinci çağırış |орны= Bakı |баспасы=Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin nəşri |жыл = 2016 |беттері= 25 |isbn = }}</ref> «Жаңа Әзербайжан» билеуші партиясының саяси кеңесінің мүшесі және төрағаның бірінші орынбасары. Әзербайжан гимнастика федерациясының президенті, әзербайжан-француз парламентаралық байланыстар жөніндегі жұмыс тобының жетекшісі және Әзербайжан мәдениеті достары қорының басшысы; ИСЕСКО (2006), [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] және [[Ислам ынтымақтастық ұйымы|ИЫҰ]]-ның ізгі ниет елшісі. Әзербайжан Президенті [[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]тің жұбайы және бұрынғы президент [[Хейдар Әлирзаұлы Әлиев|Хейдар Әлиев]]тің келіні. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} i3kfretlopd9r5aty1wl9jhzsfra3gy 3576236 3576222 2026-04-03T18:45:30Z TheNomadEditor 120280 3576236 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер|Шынайы есімі={{lang-az|Mehriban Əliyeva}}|Қазақша есімі=Мехрибан Әлиева|Суреті=Mehriban Aliyeva03.JPG|Титулы=[[Әзербайжан вице-президенті|Әзірбайжан бірінші вице-президенті]]|Ту=Emblem of Azerbaijan.svg|Ту2=Flag of Azerbaijan.svg|Басқара бастады=[[2017 жыл]] [[21 ақпан]]|Президент=[[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]|Титулы_2=Әзірбайжан бірінші ханымы|Ізашары_2=Халима Әлиева|Басқара бастады_2=[[2003 жыл]] [[31 қазан]]|Титулы_3=Әзірбайжан Милли Мәжілісі депутаты|Басқара бастады_3=[[2005 жыл]] [[6 қараша]]|Басқаруын аяқтады_3=[[2017 жыл]] [[21 ақпан]]|Туған күні=26.08.1964|Туған жері=[[Баку]], [[Әзербайжан Кеңестік Социалистік Республикасы|Әзербайжан КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]|Әкесі=Ариф Мир-Жалал ұлы Пашаев|Анасы=Аида Насир қызы Имангулиева|Жұбайы=[[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]|Балалары=Хейдар, Лейла, Арзу|Партиясы=Жаңа Әзербайжан|Білімі=Әзербайжан медицина университеті<br />Сеченов университеті|Ғылыми дәрежесі=профессор|Діні=[[ислам]] [[Сунниттер|суннит]]|Династия=Пашаевтар, Алиевтар|Қолтаңбасы=Signature of Mehriban Aliyeva.png|Марапаттары={{Польша Республикасына сіңірген еңбегі үшін ордені}}|Сайты=[http://www.mehriban-aliyeva.org/ mehriban-aliyeva.org]|Commons=Mehriban Aliyeva|Азаматтығы={{AZE}}}} '''Мехрибан Ариф қызы Алиева''' ({{Lang-az|Mehriban Arif qızı Əliyeva}}; тұрмысқа дейін — '''Пашаева''';<ref>{{Cite web|url=http://kremlin.ru/events/president/news/62103|title=Встреча с Первым вице-президентом Азербайджана Мехрибан Алиевой|publisher=Президент России|lang=ru|accessdate=2019-11-25|archivedate=2019-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191125215425/http://kremlin.ru/events/president/news/62103|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://council.gov.ru/events/news/110298/|title=В. Матвиенко: Открытие павильона Азербайджана на ВДНХ – символ укрепления дружбы между нашими странами|publisher=Совет Федерации Федерального Собрания Российской Федерации|lang=ru|accessdate=2019-11-25|archivedate=2019-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191125233004/http://council.gov.ru/events/news/110298/|url-status=live}}</ref> [[26 тамыз]] [[1964 жыл|1964]], [[Баку]]) — әзербайжандық мемлекет, саяси және қоғам қайраткері, Мехрибан Әлиева — [[Әзербайжан вице-президенті]] (2017 жылдан), Хейдар Әлиев қоры президенті. 2005–2017 жылдары Әзербайжан Милли Мәжілісінің III, IV және V шақырылымдарының депутаты болды;<ref name="l4">{{кітап |автор = |тақырыбы= Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi. Beşinci çağırış |орны= Bakı |баспасы=Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin nəşri |жыл = 2016 |беттері= 25 |isbn = }}</ref> «Жаңа Әзербайжан» билеуші партиясының саяси кеңесінің мүшесі және төрағаның бірінші орынбасары. Әзербайжан гимнастика федерациясының президенті, әзербайжан-француз парламентаралық байланыстар жөніндегі жұмыс тобының жетекшісі және Әзербайжан мәдениеті достары қорының басшысы; ИСЕСКО (2006), [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] және [[Ислам ынтымақтастық ұйымы|ИЫҰ]]-ның ізгі ниет елшісі. Әзербайжан Президенті [[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]тің жұбайы және бұрынғы президент [[Хейдар Әлирзаұлы Әлиев|Хейдар Әлиев]]тің келіні. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ee5o6nc6vz2a2xehbze76ee0eppaj5n 3576241 3576236 2026-04-03T18:56:22Z TheNomadEditor 120280 3576241 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер|Шынайы есімі={{lang-az|Mehriban Əliyeva}}|Қазақша есімі=Мехрибан Әлиева|Суреті=Mehriban Aliyeva03.JPG|Титулы=[[Әзербайжан вице-президенті|Әзірбайжан бірінші вице-президенті]]|Ту=Emblem of Azerbaijan.svg|Ту2=Flag of Azerbaijan.svg|Басқара бастады=[[2017 жыл]] [[21 ақпан]]|Президент=[[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]|Титулы_2=Әзірбайжан бірінші ханымы|Ізашары_2=Халима Әлиева|Басқара бастады_2=[[2003 жыл]] [[31 қазан]]|Титулы_3=Әзірбайжан Милли Мәжілісі депутаты|Басқара бастады_3=[[2005 жыл]] [[6 қараша]]|Басқаруын аяқтады_3=[[2017 жыл]] [[21 ақпан]]|Туған күні=26.08.1964|Туған жері=[[Баку]], [[Әзербайжан Кеңестік Социалистік Республикасы|Әзербайжан КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]|Әкесі=Ариф Мир-Жалал ұлы Пашаев|Анасы=Аида Насир қызы Имангулиева|Жұбайы=[[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]|Балалары=Хейдар, Лейла, Арзу|Партиясы=Жаңа Әзербайжан|Білімі=Әзербайжан медицина университеті<br />Сеченов университеті|Ғылыми дәрежесі=профессор|Діні=[[ислам]] [[Сунниттер|суннит]]|Династия=Пашаевтар, Алиевтар|Қолтаңбасы=Signature of Mehriban Aliyeva.png|Марапаттары={{Польша Республикасына сіңірген еңбегі үшін ордені}}|Сайты=[http://www.mehriban-aliyeva.org/ mehriban-aliyeva.org]|Commons=Mehriban Aliyeva|Азаматтығы={{AZE}}}} '''Мехрибан Ариф қызы Алиева''' ({{Lang-az|Mehriban Arif qızı Əliyeva}}; тұрмысқа дейін — '''Пашаева''';<ref>{{Cite web|url=http://kremlin.ru/events/president/news/62103|title=Встреча с Первым вице-президентом Азербайджана Мехрибан Алиевой|publisher=Президент России|lang=ru|accessdate=2019-11-25|archivedate=2019-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191125215425/http://kremlin.ru/events/president/news/62103|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://council.gov.ru/events/news/110298/|title=В. Матвиенко: Открытие павильона Азербайджана на ВДНХ – символ укрепления дружбы между нашими странами|publisher=Совет Федерации Федерального Собрания Российской Федерации|lang=ru|accessdate=2019-11-25|archivedate=2019-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191125233004/http://council.gov.ru/events/news/110298/|url-status=live}}</ref> [[26 тамыз]] [[1964 жыл|1964]], [[Баку]]) — әзербайжандық мемлекет, саяси және қоғам қайраткері, Мехрибан Әлиева — [[Әзербайжан вице-президенті]] (2017 жылдан), Хейдар Әлиев қоры президенті. 2005–2017 жылдары Әзербайжан Милли Мәжілісінің III, IV және V шақырылымдарының депутаты болды;<ref name="l4">{{кітап |автор = |тақырыбы= Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi. Beşinci çağırış |орны= Bakı |баспасы=Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin nəşri |жыл = 2016 |беттері= 25 |isbn = }}</ref> «Жаңа Әзербайжан» билеуші партиясының саяси кеңесінің мүшесі және төрағаның бірінші орынбасары. Әзербайжан гимнастика федерациясының президенті, әзербайжан-француз парламентаралық байланыстар жөніндегі жұмыс тобының жетекшісі және Әзербайжан мәдениеті достары қорының басшысы; ИСЕСКО (2006), [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] және [[Ислам ынтымақтастық ұйымы|ИЫҰ]]-ның ізгі ниет елшісі. Әзербайжан Президенті [[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]тің жұбайы және бұрынғы президент [[Хейдар Әлирзаұлы Әлиев|Хейдар Әлиев]]тің келіні. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Бакуда туғандар]] [[Санат:Философия ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Хейдар Әлиев орденінің иегерлері]] [[Санат:Құрмет легионы орденінің офицерлері]] [[Санат:Италия Республикасы алдындағы қызметі үшін ордені үлкен крестінің иегерлері]] [[Санат:Хилал-е-Пакистан орденінің иегерлері]] [[Санат:Достық орденінің (Ресей) иегерлері]] [[Санат:Жайнау орденінің иегерлері]] [[Санат:Әлиевтар (Әзербайжан)]] [[Санат:Әзербайжан вице-президенттері]] [[Санат:Әзербайжан бірінші ханымдары]] [[Санат:Жаңа Әзербайжан мүшелері]] [[Санат:Саясаттағы Әзербайжан әйелдері]] [[Санат:Әзербайжан офтальмологтары]] [[Санат:Әзербайжан медицина университеті түлектері]] [[Санат:Сеченов университеті түлектері]] [[Санат:Хейдар Әлиев қоры]] mhqszuaod8vuio6g4yi7tgd3stldvep 3576247 3576241 2026-04-03T19:02:02Z TheNomadEditor 120280 /* Дереккөздер */ 3576247 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер|Шынайы есімі={{lang-az|Mehriban Əliyeva}}|Қазақша есімі=Мехрибан Әлиева|Суреті=Mehriban Aliyeva03.JPG|Титулы=[[Әзербайжан вице-президенті|Әзірбайжан бірінші вице-президенті]]|Ту=Emblem of Azerbaijan.svg|Ту2=Flag of Azerbaijan.svg|Басқара бастады=[[2017 жыл]] [[21 ақпан]]|Президент=[[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]|Титулы_2=Әзірбайжан бірінші ханымы|Ізашары_2=Халима Әлиева|Басқара бастады_2=[[2003 жыл]] [[31 қазан]]|Титулы_3=Әзірбайжан Милли Мәжілісі депутаты|Басқара бастады_3=[[2005 жыл]] [[6 қараша]]|Басқаруын аяқтады_3=[[2017 жыл]] [[21 ақпан]]|Туған күні=26.08.1964|Туған жері=[[Баку]], [[Әзербайжан Кеңестік Социалистік Республикасы|Әзербайжан КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]|Әкесі=Ариф Мир-Жалал ұлы Пашаев|Анасы=Аида Насир қызы Имангулиева|Жұбайы=[[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]|Балалары=Хейдар, Лейла, Арзу|Партиясы=Жаңа Әзербайжан|Білімі=Әзербайжан медицина университеті<br />Сеченов университеті|Ғылыми дәрежесі=профессор|Діні=[[ислам]] [[Сунниттер|суннит]]|Династия=Пашаевтар, Алиевтар|Қолтаңбасы=Signature of Mehriban Aliyeva.png|Марапаттары={{Польша Республикасына сіңірген еңбегі үшін ордені}}|Сайты=[http://www.mehriban-aliyeva.org/ mehriban-aliyeva.org]|Commons=Mehriban Aliyeva|Азаматтығы={{AZE}}}} '''Мехрибан Ариф қызы Алиева''' ({{Lang-az|Mehriban Arif qızı Əliyeva}}; тұрмысқа дейін — '''Пашаева''';<ref>{{Cite web|url=http://kremlin.ru/events/president/news/62103|title=Встреча с Первым вице-президентом Азербайджана Мехрибан Алиевой|publisher=Президент России|lang=ru|accessdate=2019-11-25|archivedate=2019-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191125215425/http://kremlin.ru/events/president/news/62103|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://council.gov.ru/events/news/110298/|title=В. Матвиенко: Открытие павильона Азербайджана на ВДНХ – символ укрепления дружбы между нашими странами|publisher=Совет Федерации Федерального Собрания Российской Федерации|lang=ru|accessdate=2019-11-25|archivedate=2019-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191125233004/http://council.gov.ru/events/news/110298/|url-status=live}}</ref> [[26 тамыз]] [[1964 жыл|1964]], [[Баку]]) — әзербайжандық мемлекет, саяси және қоғам қайраткері, Мехрибан Әлиева — [[Әзербайжан вице-президенті]] (2017 жылдан), Хейдар Әлиев қоры президенті. 2005–2017 жылдары Әзербайжан Милли Мәжілісінің III, IV және V шақырылымдарының депутаты болды;<ref name="l4">{{кітап |автор = |тақырыбы= Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi. Beşinci çağırış |орны= Bakı |баспасы=Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin nəşri |жыл = 2016 |беттері= 25 |isbn = }}</ref> «Жаңа Әзербайжан» билеуші партиясының саяси кеңесінің мүшесі және төрағаның бірінші орынбасары. Әзербайжан гимнастика федерациясының президенті, әзербайжан-француз парламентаралық байланыстар жөніндегі жұмыс тобының жетекшісі және Әзербайжан мәдениеті достары қорының басшысы; ИСЕСКО (2006), [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] және [[Ислам ынтымақтастық ұйымы|ИЫҰ]]-ның ізгі ниет елшісі. Әзербайжан Президенті [[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]тің жұбайы және бұрынғы президент [[Хейдар Әлирзаұлы Әлиев|Хейдар Әлиев]]тің келіні. == Шығу тегі == Пашаевтар әулетіне жатады. Мехрибан Пашаева 1964 жылғы 26 тамызда Баку қаласында зиялы отбасында туған. === Әке жақтан === Әкесі жағынан атасы — әзербайжан жазушысы әрі әдебиеттанушы Мир Жалал Пашаев. Ол Иран Әзербайжанындағы Андабиль ауылынан шыққан, бала кезінде әкесімен бірге Гянджаға келген. Кейін Мир Жалал филология ғылымдарының докторы (1947), профессор (1948) атанып, 1969 жылы Әзербайжан КСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері атағына ие болды. Мехрибан Әлиеваның әкесі — Ариф Пашаев, кеңес дәуірінде Әзербайжан КСР Ғылым академиясының Физика институтының қызметкері болған, физика-математика ғылымдарының докторы. Кейін [[Әзербайжан Ұлттық ғылым академиясы|Әзербайжан Ұлттық ғылым академиясының]] толық мүшесі (академигі) және Ұлттық авиация академиясының ректоры болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Бакуда туғандар]] [[Санат:Философия ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Хейдар Әлиев орденінің иегерлері]] [[Санат:Құрмет легионы орденінің офицерлері]] [[Санат:Италия Республикасы алдындағы қызметі үшін ордені үлкен крестінің иегерлері]] [[Санат:Хилал-е-Пакистан орденінің иегерлері]] [[Санат:Достық орденінің (Ресей) иегерлері]] [[Санат:Жайнау орденінің иегерлері]] [[Санат:Әлиевтар (Әзербайжан)]] [[Санат:Әзербайжан вице-президенттері]] [[Санат:Әзербайжан бірінші ханымдары]] [[Санат:Жаңа Әзербайжан мүшелері]] [[Санат:Саясаттағы Әзербайжан әйелдері]] [[Санат:Әзербайжан офтальмологтары]] [[Санат:Әзербайжан медицина университеті түлектері]] [[Санат:Сеченов университеті түлектері]] [[Санат:Хейдар Әлиев қоры]] fmqtb51euxam9xwc5t9jcj83sf42jsb 3576254 3576247 2026-04-03T19:05:42Z TheNomadEditor 120280 /* Шығу тегі */ 3576254 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер|Шынайы есімі={{lang-az|Mehriban Əliyeva}}|Қазақша есімі=Мехрибан Әлиева|Суреті=Mehriban Aliyeva03.JPG|Титулы=[[Әзербайжан вице-президенті|Әзірбайжан бірінші вице-президенті]]|Ту=Emblem of Azerbaijan.svg|Ту2=Flag of Azerbaijan.svg|Басқара бастады=[[2017 жыл]] [[21 ақпан]]|Президент=[[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]|Титулы_2=Әзірбайжан бірінші ханымы|Ізашары_2=Халима Әлиева|Басқара бастады_2=[[2003 жыл]] [[31 қазан]]|Титулы_3=Әзірбайжан Милли Мәжілісі депутаты|Басқара бастады_3=[[2005 жыл]] [[6 қараша]]|Басқаруын аяқтады_3=[[2017 жыл]] [[21 ақпан]]|Туған күні=26.08.1964|Туған жері=[[Баку]], [[Әзербайжан Кеңестік Социалистік Республикасы|Әзербайжан КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]|Әкесі=Ариф Мир-Жалал ұлы Пашаев|Анасы=Аида Насир қызы Имангулиева|Жұбайы=[[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]|Балалары=Хейдар, Лейла, Арзу|Партиясы=Жаңа Әзербайжан|Білімі=Әзербайжан медицина университеті<br />Сеченов университеті|Ғылыми дәрежесі=профессор|Діні=[[ислам]] [[Сунниттер|суннит]]|Династия=Пашаевтар, Алиевтар|Қолтаңбасы=Signature of Mehriban Aliyeva.png|Марапаттары={{Польша Республикасына сіңірген еңбегі үшін ордені}}|Сайты=[http://www.mehriban-aliyeva.org/ mehriban-aliyeva.org]|Commons=Mehriban Aliyeva|Азаматтығы={{AZE}}}} '''Мехрибан Ариф қызы Алиева''' ({{Lang-az|Mehriban Arif qızı Əliyeva}}; тұрмысқа дейін — '''Пашаева''';<ref>{{Cite web|url=http://kremlin.ru/events/president/news/62103|title=Встреча с Первым вице-президентом Азербайджана Мехрибан Алиевой|publisher=Президент России|lang=ru|accessdate=2019-11-25|archivedate=2019-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191125215425/http://kremlin.ru/events/president/news/62103|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://council.gov.ru/events/news/110298/|title=В. Матвиенко: Открытие павильона Азербайджана на ВДНХ – символ укрепления дружбы между нашими странами|publisher=Совет Федерации Федерального Собрания Российской Федерации|lang=ru|accessdate=2019-11-25|archivedate=2019-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191125233004/http://council.gov.ru/events/news/110298/|url-status=live}}</ref> [[26 тамыз]] [[1964 жыл|1964]], [[Баку]]) — әзербайжандық мемлекет, саяси және қоғам қайраткері, Мехрибан Әлиева — [[Әзербайжан вице-президенті]] (2017 жылдан), Хейдар Әлиев қоры президенті. 2005–2017 жылдары Әзербайжан Милли Мәжілісінің III, IV және V шақырылымдарының депутаты болды;<ref name="l4">{{кітап |автор = |тақырыбы= Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi. Beşinci çağırış |орны= Bakı |баспасы=Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin nəşri |жыл = 2016 |беттері= 25 |isbn = }}</ref> «Жаңа Әзербайжан» билеуші партиясының саяси кеңесінің мүшесі және төрағаның бірінші орынбасары. Әзербайжан гимнастика федерациясының президенті, әзербайжан-француз парламентаралық байланыстар жөніндегі жұмыс тобының жетекшісі және Әзербайжан мәдениеті достары қорының басшысы; ИСЕСКО (2006), [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] және [[Ислам ынтымақтастық ұйымы|ИЫҰ]]-ның ізгі ниет елшісі. Әзербайжан Президенті [[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]тің жұбайы және бұрынғы президент [[Хейдар Әлирзаұлы Әлиев|Хейдар Әлиев]]тің келіні. == Шығу тегі == Пашаевтар әулетіне жатады. Мехрибан Пашаева 1964 жылғы 26 тамызда Баку қаласында зиялы отбасында туған.<ref name=":0" /><ref name="sputgeo"/> === Әке жақтан === Әкесі жағынан атасы — әзербайжан жазушысы әрі әдебиеттанушы Мир Жалал Пашаев.<ref>{{кітап |авторы = Paşayeva N. |тақырыбы =Mir Cəlal (müəsirlərinin xatirələrində və yaradıcılığından örnəklər) |место Bakı |баспасы = «Azərbaycan Ensiklopediyası» NPB |жыл = 1998 |беттері = 5 |isbn = }}</ref> Иран Әзербайжанындағы Андабиль ауылынан шыққан, бала кезінде әкесімен бірге Гянджаға келген.<ref>{{кітап |автор = |тақырыбы = Очерк истории азербайджанской советской литературы |баспасы =Изд-во АН СССР |орны = М. |жыл = 1963 |беттері = 424 |isbn = }}</ref> Кейін Мир Жалал филология ғылымдарының докторы (1947), профессор (1948) атанып, 1969 жылы Әзербайжан КСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері атағына ие болды.<ref>{{кітап |автор = |тақырыбы= Энциклопедия азербайджанского мугама |баспасы=Фонд Гейдара Алиева, Союз композиторов Азербайджана, Научный центр «Азербайджанская национальная энциклопедия» |орны = Баку |жыл = 2012 |беттері = 192 |isbn = }}</ref> Мехрибан Әлиеваның әкесі — Ариф Пашаев, кеңес дәуірінде Әзербайжан КСР Ғылым академиясының Физика институтының қызметкері болған, физика-математика ғылымдарының докторы. Кейін [[Әзербайжан Ұлттық ғылым академиясы]]ның толық мүшесі (академигі) және Ұлттық авиация академиясының ректоры болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Бакуда туғандар]] [[Санат:Философия ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Хейдар Әлиев орденінің иегерлері]] [[Санат:Құрмет легионы орденінің офицерлері]] [[Санат:Италия Республикасы алдындағы қызметі үшін ордені үлкен крестінің иегерлері]] [[Санат:Хилал-е-Пакистан орденінің иегерлері]] [[Санат:Достық орденінің (Ресей) иегерлері]] [[Санат:Жайнау орденінің иегерлері]] [[Санат:Әлиевтар (Әзербайжан)]] [[Санат:Әзербайжан вице-президенттері]] [[Санат:Әзербайжан бірінші ханымдары]] [[Санат:Жаңа Әзербайжан мүшелері]] [[Санат:Саясаттағы Әзербайжан әйелдері]] [[Санат:Әзербайжан офтальмологтары]] [[Санат:Әзербайжан медицина университеті түлектері]] [[Санат:Сеченов университеті түлектері]] [[Санат:Хейдар Әлиев қоры]] 5dzvdwdmfujwlnwp53yhavvl07nxcl5 3576257 3576254 2026-04-03T19:09:02Z TheNomadEditor 120280 3576257 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер|Шынайы есімі={{lang-az|Mehriban Əliyeva}}|Қазақша есімі=Мехрибан Әлиева|Суреті=Mehriban Aliyeva03.JPG|Титулы=[[Әзербайжан вице-президенті|Әзірбайжан бірінші вице-президенті]]|Ту=Emblem of Azerbaijan.svg|Ту2=Flag of Azerbaijan.svg|Басқара бастады=[[2017 жыл]] [[21 ақпан]]|Президент=[[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]|Титулы_2=Әзірбайжан бірінші ханымы|Ізашары_2=Халима Әлиева|Басқара бастады_2=[[2003 жыл]] [[31 қазан]]|Титулы_3=Әзірбайжан Милли Мәжілісі депутаты|Басқара бастады_3=[[2005 жыл]] [[6 қараша]]|Басқаруын аяқтады_3=[[2017 жыл]] [[21 ақпан]]|Туған күні=26.08.1964|Туған жері=[[Баку]], [[Әзербайжан Кеңестік Социалистік Республикасы|Әзербайжан КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]|Әкесі=Ариф Мир-Жалал ұлы Пашаев|Анасы=Аида Насир қызы Имангулиева|Жұбайы=[[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]|Балалары=Хейдар, Лейла, Арзу|Партиясы=Жаңа Әзербайжан|Білімі=Әзербайжан медицина университеті<br />Сеченов университеті|Ғылыми дәрежесі=профессор|Діні=[[ислам]] [[Сунниттер|суннит]]|Династия=Пашаевтар, Алиевтар|Қолтаңбасы=Signature of Mehriban Aliyeva.png|Марапаттары={{Польша Республикасына сіңірген еңбегі үшін ордені}}|Сайты=[http://www.mehriban-aliyeva.org/ mehriban-aliyeva.org]|Commons=Mehriban Aliyeva|Азаматтығы={{AZE}}}} '''Мехрибан Ариф қызы Алиева''' ({{Lang-az|Mehriban Arif qızı Əliyeva}}; тұрмысқа дейін — '''Пашаева''';<ref>{{Cite web|url=http://kremlin.ru/events/president/news/62103|title=Встреча с Первым вице-президентом Азербайджана Мехрибан Алиевой|publisher=Президент России|lang=ru|accessdate=2019-11-25|archivedate=2019-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191125215425/http://kremlin.ru/events/president/news/62103|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://council.gov.ru/events/news/110298/|title=В. Матвиенко: Открытие павильона Азербайджана на ВДНХ – символ укрепления дружбы между нашими странами|publisher=Совет Федерации Федерального Собрания Российской Федерации|lang=ru|accessdate=2019-11-25|archivedate=2019-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191125233004/http://council.gov.ru/events/news/110298/|url-status=live}}</ref> [[26 тамыз]] [[1964 жыл|1964]], [[Баку]]) — әзербайжандық мемлекет, саяси және қоғам қайраткері, Мехрибан Әлиева — [[Әзербайжан вице-президенті]] (2017 жылдан), Хейдар Әлиев қоры президенті.<ref>{{cite web|url=https://www.azattyq.org/a/azerbaijan_mehriban_alieva/28322212.html|title=Ильхам Әлиев әйелін өзінің орынбасары етіп тағайындады|author=|date=2017-02-21|work=|publisher=azattyq.org|accessdate=2026-04-03|lang=kk}}</ref> 2005–2017 жылдары Әзербайжан Милли Мәжілісінің III, IV және V шақырылымдарының депутаты болды;<ref name="l4">{{кітап |автор = |тақырыбы= Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi. Beşinci çağırış |орны= Bakı |баспасы=Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin nəşri |жыл = 2016 |беттері= 25 |isbn = }}</ref> «Жаңа Әзербайжан» билеуші партиясының саяси кеңесінің мүшесі және төрағаның бірінші орынбасары. Әзербайжан гимнастика федерациясының президенті, әзербайжан-француз парламентаралық байланыстар жөніндегі жұмыс тобының жетекшісі және Әзербайжан мәдениеті достары қорының басшысы; ИСЕСКО (2006), [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] және [[Ислам ынтымақтастық ұйымы|ИЫҰ]]-ның ізгі ниет елшісі. Әзербайжан Президенті [[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]тің жұбайы және бұрынғы президент [[Хейдар Әлирзаұлы Әлиев|Хейдар Әлиев]]тің келіні. == Шығу тегі == Пашаевтар әулетіне жатады. Мехрибан Пашаева 1964 жылғы 26 тамызда Баку қаласында зиялы отбасында туған. === Әке жақтан === Әкесі жағынан атасы — әзербайжан жазушысы әрі әдебиеттанушы Мир Жалал Пашаев.<ref>{{кітап |авторы = Paşayeva N. |тақырыбы =Mir Cəlal (müəsirlərinin xatirələrində və yaradıcılığından örnəklər) |место Bakı |баспасы = «Azərbaycan Ensiklopediyası» NPB |жыл = 1998 |беттері = 5 |isbn = }}</ref> Иран Әзербайжанындағы Андабиль ауылынан шыққан, бала кезінде әкесімен бірге Гянджаға келген.<ref>{{кітап |автор = |тақырыбы = Очерк истории азербайджанской советской литературы |баспасы =Изд-во АН СССР |орны = М. |жыл = 1963 |беттері = 424 |isbn = }}</ref> Кейін Мир Жалал филология ғылымдарының докторы (1947), профессор (1948) атанып, 1969 жылы Әзербайжан КСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері атағына ие болды.<ref>{{кітап |автор = |тақырыбы= Энциклопедия азербайджанского мугама |баспасы=Фонд Гейдара Алиева, Союз композиторов Азербайджана, Научный центр «Азербайджанская национальная энциклопедия» |орны = Баку |жыл = 2012 |беттері = 192 |isbn = }}</ref> Мехрибан Әлиеваның әкесі — Ариф Пашаев, кеңес дәуірінде Әзербайжан КСР Ғылым академиясының Физика институтының қызметкері болған, физика-математика ғылымдарының докторы. Кейін [[Әзербайжан Ұлттық ғылым академиясы]]ның толық мүшесі (академигі) және Ұлттық авиация академиясының ректоры болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Бакуда туғандар]] [[Санат:Философия ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Хейдар Әлиев орденінің иегерлері]] [[Санат:Құрмет легионы орденінің офицерлері]] [[Санат:Италия Республикасы алдындағы қызметі үшін ордені үлкен крестінің иегерлері]] [[Санат:Хилал-е-Пакистан орденінің иегерлері]] [[Санат:Достық орденінің (Ресей) иегерлері]] [[Санат:Жайнау орденінің иегерлері]] [[Санат:Әлиевтар (Әзербайжан)]] [[Санат:Әзербайжан вице-президенттері]] [[Санат:Әзербайжан бірінші ханымдары]] [[Санат:Жаңа Әзербайжан мүшелері]] [[Санат:Саясаттағы Әзербайжан әйелдері]] [[Санат:Әзербайжан офтальмологтары]] [[Санат:Әзербайжан медицина университеті түлектері]] [[Санат:Сеченов университеті түлектері]] [[Санат:Хейдар Әлиев қоры]] cxpr2wbedkrwfae92ml2i9ta9kcq88b 3576258 3576257 2026-04-03T19:09:26Z TheNomadEditor 120280 «[[Санат:Хейдар Әлиев орденінің иегерлері|Хейдар Әлиев орденінің иегерлері]]» деген санатты аластады; «[[Санат:Хейдар Әлиев ордені иегерлері|Хейдар Әлиев ордені иегерлері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3576258 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер|Шынайы есімі={{lang-az|Mehriban Əliyeva}}|Қазақша есімі=Мехрибан Әлиева|Суреті=Mehriban Aliyeva03.JPG|Титулы=[[Әзербайжан вице-президенті|Әзірбайжан бірінші вице-президенті]]|Ту=Emblem of Azerbaijan.svg|Ту2=Flag of Azerbaijan.svg|Басқара бастады=[[2017 жыл]] [[21 ақпан]]|Президент=[[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]|Титулы_2=Әзірбайжан бірінші ханымы|Ізашары_2=Халима Әлиева|Басқара бастады_2=[[2003 жыл]] [[31 қазан]]|Титулы_3=Әзірбайжан Милли Мәжілісі депутаты|Басқара бастады_3=[[2005 жыл]] [[6 қараша]]|Басқаруын аяқтады_3=[[2017 жыл]] [[21 ақпан]]|Туған күні=26.08.1964|Туған жері=[[Баку]], [[Әзербайжан Кеңестік Социалистік Республикасы|Әзербайжан КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]|Әкесі=Ариф Мир-Жалал ұлы Пашаев|Анасы=Аида Насир қызы Имангулиева|Жұбайы=[[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]|Балалары=Хейдар, Лейла, Арзу|Партиясы=Жаңа Әзербайжан|Білімі=Әзербайжан медицина университеті<br />Сеченов университеті|Ғылыми дәрежесі=профессор|Діні=[[ислам]] [[Сунниттер|суннит]]|Династия=Пашаевтар, Алиевтар|Қолтаңбасы=Signature of Mehriban Aliyeva.png|Марапаттары={{Польша Республикасына сіңірген еңбегі үшін ордені}}|Сайты=[http://www.mehriban-aliyeva.org/ mehriban-aliyeva.org]|Commons=Mehriban Aliyeva|Азаматтығы={{AZE}}}} '''Мехрибан Ариф қызы Алиева''' ({{Lang-az|Mehriban Arif qızı Əliyeva}}; тұрмысқа дейін — '''Пашаева''';<ref>{{Cite web|url=http://kremlin.ru/events/president/news/62103|title=Встреча с Первым вице-президентом Азербайджана Мехрибан Алиевой|publisher=Президент России|lang=ru|accessdate=2019-11-25|archivedate=2019-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191125215425/http://kremlin.ru/events/president/news/62103|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://council.gov.ru/events/news/110298/|title=В. Матвиенко: Открытие павильона Азербайджана на ВДНХ – символ укрепления дружбы между нашими странами|publisher=Совет Федерации Федерального Собрания Российской Федерации|lang=ru|accessdate=2019-11-25|archivedate=2019-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191125233004/http://council.gov.ru/events/news/110298/|url-status=live}}</ref> [[26 тамыз]] [[1964 жыл|1964]], [[Баку]]) — әзербайжандық мемлекет, саяси және қоғам қайраткері, Мехрибан Әлиева — [[Әзербайжан вице-президенті]] (2017 жылдан), Хейдар Әлиев қоры президенті.<ref>{{cite web|url=https://www.azattyq.org/a/azerbaijan_mehriban_alieva/28322212.html|title=Ильхам Әлиев әйелін өзінің орынбасары етіп тағайындады|author=|date=2017-02-21|work=|publisher=azattyq.org|accessdate=2026-04-03|lang=kk}}</ref> 2005–2017 жылдары Әзербайжан Милли Мәжілісінің III, IV және V шақырылымдарының депутаты болды;<ref name="l4">{{кітап |автор = |тақырыбы= Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi. Beşinci çağırış |орны= Bakı |баспасы=Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin nəşri |жыл = 2016 |беттері= 25 |isbn = }}</ref> «Жаңа Әзербайжан» билеуші партиясының саяси кеңесінің мүшесі және төрағаның бірінші орынбасары. Әзербайжан гимнастика федерациясының президенті, әзербайжан-француз парламентаралық байланыстар жөніндегі жұмыс тобының жетекшісі және Әзербайжан мәдениеті достары қорының басшысы; ИСЕСКО (2006), [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] және [[Ислам ынтымақтастық ұйымы|ИЫҰ]]-ның ізгі ниет елшісі. Әзербайжан Президенті [[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]тің жұбайы және бұрынғы президент [[Хейдар Әлирзаұлы Әлиев|Хейдар Әлиев]]тің келіні. == Шығу тегі == Пашаевтар әулетіне жатады. Мехрибан Пашаева 1964 жылғы 26 тамызда Баку қаласында зиялы отбасында туған. === Әке жақтан === Әкесі жағынан атасы — әзербайжан жазушысы әрі әдебиеттанушы Мир Жалал Пашаев.<ref>{{кітап |авторы = Paşayeva N. |тақырыбы =Mir Cəlal (müəsirlərinin xatirələrində və yaradıcılığından örnəklər) |место Bakı |баспасы = «Azərbaycan Ensiklopediyası» NPB |жыл = 1998 |беттері = 5 |isbn = }}</ref> Иран Әзербайжанындағы Андабиль ауылынан шыққан, бала кезінде әкесімен бірге Гянджаға келген.<ref>{{кітап |автор = |тақырыбы = Очерк истории азербайджанской советской литературы |баспасы =Изд-во АН СССР |орны = М. |жыл = 1963 |беттері = 424 |isbn = }}</ref> Кейін Мир Жалал филология ғылымдарының докторы (1947), профессор (1948) атанып, 1969 жылы Әзербайжан КСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері атағына ие болды.<ref>{{кітап |автор = |тақырыбы= Энциклопедия азербайджанского мугама |баспасы=Фонд Гейдара Алиева, Союз композиторов Азербайджана, Научный центр «Азербайджанская национальная энциклопедия» |орны = Баку |жыл = 2012 |беттері = 192 |isbn = }}</ref> Мехрибан Әлиеваның әкесі — Ариф Пашаев, кеңес дәуірінде Әзербайжан КСР Ғылым академиясының Физика институтының қызметкері болған, физика-математика ғылымдарының докторы. Кейін [[Әзербайжан Ұлттық ғылым академиясы]]ның толық мүшесі (академигі) және Ұлттық авиация академиясының ректоры болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Бакуда туғандар]] [[Санат:Философия ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Хейдар Әлиев ордені иегерлері]] [[Санат:Құрмет легионы орденінің офицерлері]] [[Санат:Италия Республикасы алдындағы қызметі үшін ордені үлкен крестінің иегерлері]] [[Санат:Хилал-е-Пакистан орденінің иегерлері]] [[Санат:Достық орденінің (Ресей) иегерлері]] [[Санат:Жайнау орденінің иегерлері]] [[Санат:Әлиевтар (Әзербайжан)]] [[Санат:Әзербайжан вице-президенттері]] [[Санат:Әзербайжан бірінші ханымдары]] [[Санат:Жаңа Әзербайжан мүшелері]] [[Санат:Саясаттағы Әзербайжан әйелдері]] [[Санат:Әзербайжан офтальмологтары]] [[Санат:Әзербайжан медицина университеті түлектері]] [[Санат:Сеченов университеті түлектері]] [[Санат:Хейдар Әлиев қоры]] 1jmruhnz7qrjijhyogybt2ub9iwd800 3576261 3576258 2026-04-03T19:15:09Z TheNomadEditor 120280 «[[Санат:Бакуда туғандар|Бакуда туғандар]]» деген санатты аластады; «[[Санат:Бакуде туғандар|Бакуде туғандар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3576261 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер|Шынайы есімі={{lang-az|Mehriban Əliyeva}}|Қазақша есімі=Мехрибан Әлиева|Суреті=Mehriban Aliyeva03.JPG|Титулы=[[Әзербайжан вице-президенті|Әзірбайжан бірінші вице-президенті]]|Ту=Emblem of Azerbaijan.svg|Ту2=Flag of Azerbaijan.svg|Басқара бастады=[[2017 жыл]] [[21 ақпан]]|Президент=[[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]|Титулы_2=Әзірбайжан бірінші ханымы|Ізашары_2=Халима Әлиева|Басқара бастады_2=[[2003 жыл]] [[31 қазан]]|Титулы_3=Әзірбайжан Милли Мәжілісі депутаты|Басқара бастады_3=[[2005 жыл]] [[6 қараша]]|Басқаруын аяқтады_3=[[2017 жыл]] [[21 ақпан]]|Туған күні=26.08.1964|Туған жері=[[Баку]], [[Әзербайжан Кеңестік Социалистік Республикасы|Әзербайжан КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]|Әкесі=Ариф Мир-Жалал ұлы Пашаев|Анасы=Аида Насир қызы Имангулиева|Жұбайы=[[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]|Балалары=Хейдар, Лейла, Арзу|Партиясы=Жаңа Әзербайжан|Білімі=Әзербайжан медицина университеті<br />Сеченов университеті|Ғылыми дәрежесі=профессор|Діні=[[ислам]] [[Сунниттер|суннит]]|Династия=Пашаевтар, Алиевтар|Қолтаңбасы=Signature of Mehriban Aliyeva.png|Марапаттары={{Польша Республикасына сіңірген еңбегі үшін ордені}}|Сайты=[http://www.mehriban-aliyeva.org/ mehriban-aliyeva.org]|Commons=Mehriban Aliyeva|Азаматтығы={{AZE}}}} '''Мехрибан Ариф қызы Алиева''' ({{Lang-az|Mehriban Arif qızı Əliyeva}}; тұрмысқа дейін — '''Пашаева''';<ref>{{Cite web|url=http://kremlin.ru/events/president/news/62103|title=Встреча с Первым вице-президентом Азербайджана Мехрибан Алиевой|publisher=Президент России|lang=ru|accessdate=2019-11-25|archivedate=2019-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191125215425/http://kremlin.ru/events/president/news/62103|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://council.gov.ru/events/news/110298/|title=В. Матвиенко: Открытие павильона Азербайджана на ВДНХ – символ укрепления дружбы между нашими странами|publisher=Совет Федерации Федерального Собрания Российской Федерации|lang=ru|accessdate=2019-11-25|archivedate=2019-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191125233004/http://council.gov.ru/events/news/110298/|url-status=live}}</ref> [[26 тамыз]] [[1964 жыл|1964]], [[Баку]]) — әзербайжандық мемлекет, саяси және қоғам қайраткері, Мехрибан Әлиева — [[Әзербайжан вице-президенті]] (2017 жылдан), Хейдар Әлиев қоры президенті.<ref>{{cite web|url=https://www.azattyq.org/a/azerbaijan_mehriban_alieva/28322212.html|title=Ильхам Әлиев әйелін өзінің орынбасары етіп тағайындады|author=|date=2017-02-21|work=|publisher=azattyq.org|accessdate=2026-04-03|lang=kk}}</ref> 2005–2017 жылдары Әзербайжан Милли Мәжілісінің III, IV және V шақырылымдарының депутаты болды;<ref name="l4">{{кітап |автор = |тақырыбы= Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi. Beşinci çağırış |орны= Bakı |баспасы=Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin nəşri |жыл = 2016 |беттері= 25 |isbn = }}</ref> «Жаңа Әзербайжан» билеуші партиясының саяси кеңесінің мүшесі және төрағаның бірінші орынбасары. Әзербайжан гимнастика федерациясының президенті, әзербайжан-француз парламентаралық байланыстар жөніндегі жұмыс тобының жетекшісі және Әзербайжан мәдениеті достары қорының басшысы; ИСЕСКО (2006), [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] және [[Ислам ынтымақтастық ұйымы|ИЫҰ]]-ның ізгі ниет елшісі. Әзербайжан Президенті [[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]тің жұбайы және бұрынғы президент [[Хейдар Әлирзаұлы Әлиев|Хейдар Әлиев]]тің келіні. == Шығу тегі == Пашаевтар әулетіне жатады. Мехрибан Пашаева 1964 жылғы 26 тамызда Баку қаласында зиялы отбасында туған. === Әке жақтан === Әкесі жағынан атасы — әзербайжан жазушысы әрі әдебиеттанушы Мир Жалал Пашаев.<ref>{{кітап |авторы = Paşayeva N. |тақырыбы =Mir Cəlal (müəsirlərinin xatirələrində və yaradıcılığından örnəklər) |место Bakı |баспасы = «Azərbaycan Ensiklopediyası» NPB |жыл = 1998 |беттері = 5 |isbn = }}</ref> Иран Әзербайжанындағы Андабиль ауылынан шыққан, бала кезінде әкесімен бірге Гянджаға келген.<ref>{{кітап |автор = |тақырыбы = Очерк истории азербайджанской советской литературы |баспасы =Изд-во АН СССР |орны = М. |жыл = 1963 |беттері = 424 |isbn = }}</ref> Кейін Мир Жалал филология ғылымдарының докторы (1947), профессор (1948) атанып, 1969 жылы Әзербайжан КСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері атағына ие болды.<ref>{{кітап |автор = |тақырыбы= Энциклопедия азербайджанского мугама |баспасы=Фонд Гейдара Алиева, Союз композиторов Азербайджана, Научный центр «Азербайджанская национальная энциклопедия» |орны = Баку |жыл = 2012 |беттері = 192 |isbn = }}</ref> Мехрибан Әлиеваның әкесі — Ариф Пашаев, кеңес дәуірінде Әзербайжан КСР Ғылым академиясының Физика институтының қызметкері болған, физика-математика ғылымдарының докторы. Кейін [[Әзербайжан Ұлттық ғылым академиясы]]ның толық мүшесі (академигі) және Ұлттық авиация академиясының ректоры болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Бакуде туғандар]] [[Санат:Философия ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Хейдар Әлиев ордені иегерлері]] [[Санат:Құрмет легионы орденінің офицерлері]] [[Санат:Италия Республикасы алдындағы қызметі үшін ордені үлкен крестінің иегерлері]] [[Санат:Хилал-е-Пакистан орденінің иегерлері]] [[Санат:Достық орденінің (Ресей) иегерлері]] [[Санат:Жайнау орденінің иегерлері]] [[Санат:Әлиевтар (Әзербайжан)]] [[Санат:Әзербайжан вице-президенттері]] [[Санат:Әзербайжан бірінші ханымдары]] [[Санат:Жаңа Әзербайжан мүшелері]] [[Санат:Саясаттағы Әзербайжан әйелдері]] [[Санат:Әзербайжан офтальмологтары]] [[Санат:Әзербайжан медицина университеті түлектері]] [[Санат:Сеченов университеті түлектері]] [[Санат:Хейдар Әлиев қоры]] l71qcr7e3zjxx5xvd0xbz33evriu1ui 3576271 3576261 2026-04-03T19:30:09Z TheNomadEditor 120280 3576271 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер|Шынайы есімі={{lang-az|Mehriban Əliyeva}}|Қазақша есімі=Мехрибан Әлиева|Суреті=Mehriban Aliyeva03.JPG|Титулы=[[Әзербайжан вице-президенті|Әзірбайжан бірінші вице-президенті]]|Ту=Emblem of Azerbaijan.svg|Ту2=Flag of Azerbaijan.svg|Басқара бастады=[[2017 жыл]] [[21 ақпан]]|Президент=[[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]|Титулы_2=Әзірбайжан бірінші ханымы|Ізашары_2=Халима Әлиева|Басқара бастады_2=[[2003 жыл]] [[31 қазан]]|Титулы_3=Әзірбайжан Милли Мәжілісі депутаты|Басқара бастады_3=[[2005 жыл]] [[6 қараша]]|Басқаруын аяқтады_3=[[2017 жыл]] [[21 ақпан]]|Туған күні=26.08.1964|Туған жері=[[Баку]], [[Әзербайжан Кеңестік Социалистік Республикасы|Әзербайжан КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]|Әкесі=Ариф Мир-Жалал ұлы Пашаев|Анасы=Аида Насир қызы Имангулиева|Жұбайы=[[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]|Балалары=Хейдар, Лейла, Арзу|Партиясы=Жаңа Әзербайжан|Білімі=Әзербайжан медицина университеті<br />Сеченов университеті|Ғылыми дәрежесі=профессор|Діні=[[ислам]] [[Сунниттер|суннит]]|Династия=Пашаевтар, Алиевтар|Қолтаңбасы=Signature of Mehriban Aliyeva.png|Марапаттары={{Польша Республикасына сіңірген еңбегі үшін ордені}}|Сайты=[http://www.mehriban-aliyeva.org/ mehriban-aliyeva.org]|Commons=Mehriban Aliyeva|Азаматтығы={{AZE}}}} '''Мехрибан Ариф қызы Алиева''' ({{Lang-az|Mehriban Arif qızı Əliyeva}}; тұрмысқа дейін — '''Пашаева''';<ref>{{Cite web|url=http://kremlin.ru/events/president/news/62103|title=Встреча с Первым вице-президентом Азербайджана Мехрибан Алиевой|publisher=Президент России|lang=ru|accessdate=2019-11-25|archivedate=2019-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191125215425/http://kremlin.ru/events/president/news/62103|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://council.gov.ru/events/news/110298/|title=В. Матвиенко: Открытие павильона Азербайджана на ВДНХ – символ укрепления дружбы между нашими странами|publisher=Совет Федерации Федерального Собрания Российской Федерации|lang=ru|accessdate=2019-11-25|archivedate=2019-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191125233004/http://council.gov.ru/events/news/110298/|url-status=live}}</ref> [[26 тамыз]] [[1964 жыл|1964]], [[Баку]]) — әзербайжандық мемлекет, саяси және қоғам қайраткері, Мехрибан Әлиева — [[Әзербайжан вице-президенті]] (2017 жылдан), Хейдар Әлиев қоры президенті.<ref>{{cite web|url=https://www.azattyq.org/a/azerbaijan_mehriban_alieva/28322212.html|title=Ильхам Әлиев әйелін өзінің орынбасары етіп тағайындады|author=|date=2017-02-21|work=|publisher=azattyq.org|accessdate=2026-04-03|lang=kk}}</ref> 2005–2017 жылдары Әзербайжан Милли Мәжілісінің III, IV және V шақырылымдарының депутаты болды;<ref name="l4">{{кітап |автор = |тақырыбы= Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi. Beşinci çağırış |орны= Bakı |баспасы=Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin nəşri |жыл = 2016 |беттері= 25 |isbn = }}</ref> «Жаңа Әзербайжан» билеуші партиясының саяси кеңесінің мүшесі және төрағаның бірінші орынбасары. Әзербайжан гимнастика федерациясының президенті, әзербайжан-француз парламентаралық байланыстар жөніндегі жұмыс тобының жетекшісі және Әзербайжан мәдениеті достары қорының басшысы; ИСЕСКО (2006), [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] және [[Ислам ынтымақтастық ұйымы|ИЫҰ]]-ның ізгі ниет елшісі. Әзербайжан Президенті [[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]тің жұбайы және бұрынғы президент [[Хейдар Әлирзаұлы Әлиев|Хейдар Әлиев]]тің келіні. == Шығу тегі == Пашаевтар әулетіне жатады. Мехрибан Пашаева 1964 жылғы 26 тамызда Баку қаласында зиялы отбасында туған. === Әке жақтан === Әкесі жағынан атасы — әзербайжан жазушысы әрі әдебиеттанушы Мир Жалал Пашаев.<ref>{{кітап |авторы = Paşayeva N. |тақырыбы =Mir Cəlal (müəsirlərinin xatirələrində və yaradıcılığından örnəklər) |место Bakı |баспасы = «Azərbaycan Ensiklopediyası» NPB |жыл = 1998 |беттері = 5 |isbn = }}</ref> Иран Әзербайжанындағы Андабиль ауылынан шыққан, бала кезінде әкесімен бірге Гянджаға келген.<ref>{{кітап |автор = |тақырыбы = Очерк истории азербайджанской советской литературы |баспасы =Изд-во АН СССР |орны = М. |жыл = 1963 |беттері = 424 |isbn = }}</ref> Кейін Мир Жалал филология ғылымдарының докторы (1947), профессор (1948) атанып, 1969 жылы Әзербайжан КСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері атағына ие болды.<ref>{{кітап |автор = |тақырыбы= Энциклопедия азербайджанского мугама |баспасы=Фонд Гейдара Алиева, Союз композиторов Азербайджана, Научный центр «Азербайджанская национальная энциклопедия» |орны = Баку |жыл = 2012 |беттері = 192 |isbn = }}</ref> Мехрибан Әлиеваның әкесі — Ариф Пашаев, кеңес дәуірінде Әзербайжан КСР Ғылым академиясының Физика институтының қызметкері болған, физика-математика ғылымдарының докторы. Кейін [[Әзербайжан Ұлттық ғылым академиясы]]ның толық мүшесі және Ұлттық авиация академиясының ректоры болды. Әкесінің ағасы — Хафиз Пашаев. Кеңес дәуірінде Әзербайжан КСР Ғылым академиясының физика институтында қызмет етіп, физика-математика ғылымдарының докторы болған. Кейін 13 жыл бойы Әзербайжанның АҚШ-тағы елшісі қызметін атқарды; қазіргі уақытта Әзербайжан дипломатиялық академиясының ректоры. Оның ұлы Мир Жамал Пашаев Әзербайжан Ұлттық банкі жүйесінде және [[Еуропа қайта құру және даму банкі|Еуропа қайта құру және даму банкінде]] жұмыс істеген, кейін «PAŞA Bank» және «Kapital Bank» банктерінің [[Директорлар кеңесі|директорлар кеңесінің]] төрағасы болған. Әкесінің тағы бір ағасы — Агил Пашаев «Mariott Abşeron» қонақүйінің директоры болып жұмыс істеген және «Парни из Баку» командасының концерттерін ұйымдастырушылардың бірі болған. Оның ұлы Мир Жалал — «Paşa Həyat Sığorta» сақтандыру компаниясы директорлар кеңесінің төрағасы, «Pasha Holding» құрамына кіреді. Пашаевтерді Әзербайжанның ең ықпалды отбасы кландарының бірі деп атайды — олардың өкілдері үкімет пен академиялық қоғамда жоғары қызметтер атқарады, Әзербайжан экономикасының энергетика саласына жатпайтын секторында (құрылыс, жылжымайтын мүлік, байланыс, қаржы) ірі бизнеспен байланысы бар. === Ана жақтан === Ана жағынан атасы — Насир Имангулиев, Баку қаласында туған, әйгілі әзербайжан журналисті, «Баку» газеті негізін қалаушы және бас редакторы болды. Әйелі Гёвхар Султанзаде [[Шемаха]] қаласының аристократиялық отбасынан шыққан. Мехрибан Әлиеваның анасы — Аида Имангулиева әзербайжандық алғашқы әйел шығыстанушы ғылым докторы атанды. Әзербайжан Шығыстану институтының директоры болып қызмет атқарған, филология ғылымдарының докторы және профессор (1991) ғылыми дәрежелерін алған. Мехрибан Алиеваның туған әпкесі — [[Наргиз Ариф қызы Пашаева|Наргиз Пашаева]], филология ғылымдарының докторы, профессор, Әзербайжан Ұлттық ғылым академиясының толық мүшесі, академияның вице-президенті, Әзербайжан Жазушылар одағының мүшесі; М. В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің Баку филиалының ректоры болып табылады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Бакуде туғандар]] [[Санат:Философия ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Хейдар Әлиев ордені иегерлері]] [[Санат:Құрмет легионы орденінің офицерлері]] [[Санат:Италия Республикасы алдындағы қызметі үшін ордені үлкен крестінің иегерлері]] [[Санат:Хилал-е-Пакистан орденінің иегерлері]] [[Санат:Достық орденінің (Ресей) иегерлері]] [[Санат:Жайнау орденінің иегерлері]] [[Санат:Әлиевтар (Әзербайжан)]] [[Санат:Әзербайжан вице-президенттері]] [[Санат:Әзербайжан бірінші ханымдары]] [[Санат:Жаңа Әзербайжан мүшелері]] [[Санат:Саясаттағы Әзербайжан әйелдері]] [[Санат:Әзербайжан офтальмологтары]] [[Санат:Әзербайжан медицина университеті түлектері]] [[Санат:Сеченов университеті түлектері]] [[Санат:Хейдар Әлиев қоры]] 7fj23m8vsugwejx0p1krw2pw5sotxm5 3576275 3576271 2026-04-03T19:31:48Z TheNomadEditor 120280 /* Ана жақтан */ 3576275 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер|Шынайы есімі={{lang-az|Mehriban Əliyeva}}|Қазақша есімі=Мехрибан Әлиева|Суреті=Mehriban Aliyeva03.JPG|Титулы=[[Әзербайжан вице-президенті|Әзірбайжан бірінші вице-президенті]]|Ту=Emblem of Azerbaijan.svg|Ту2=Flag of Azerbaijan.svg|Басқара бастады=[[2017 жыл]] [[21 ақпан]]|Президент=[[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]|Титулы_2=Әзірбайжан бірінші ханымы|Ізашары_2=Халима Әлиева|Басқара бастады_2=[[2003 жыл]] [[31 қазан]]|Титулы_3=Әзірбайжан Милли Мәжілісі депутаты|Басқара бастады_3=[[2005 жыл]] [[6 қараша]]|Басқаруын аяқтады_3=[[2017 жыл]] [[21 ақпан]]|Туған күні=26.08.1964|Туған жері=[[Баку]], [[Әзербайжан Кеңестік Социалистік Республикасы|Әзербайжан КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]|Әкесі=Ариф Мир-Жалал ұлы Пашаев|Анасы=Аида Насир қызы Имангулиева|Жұбайы=[[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]|Балалары=Хейдар, Лейла, Арзу|Партиясы=Жаңа Әзербайжан|Білімі=Әзербайжан медицина университеті<br />Сеченов университеті|Ғылыми дәрежесі=профессор|Діні=[[ислам]] [[Сунниттер|суннит]]|Династия=Пашаевтар, Алиевтар|Қолтаңбасы=Signature of Mehriban Aliyeva.png|Марапаттары={{Польша Республикасына сіңірген еңбегі үшін ордені}}|Сайты=[http://www.mehriban-aliyeva.org/ mehriban-aliyeva.org]|Commons=Mehriban Aliyeva|Азаматтығы={{AZE}}}} '''Мехрибан Ариф қызы Алиева''' ({{Lang-az|Mehriban Arif qızı Əliyeva}}; тұрмысқа дейін — '''Пашаева''';<ref>{{Cite web|url=http://kremlin.ru/events/president/news/62103|title=Встреча с Первым вице-президентом Азербайджана Мехрибан Алиевой|publisher=Президент России|lang=ru|accessdate=2019-11-25|archivedate=2019-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191125215425/http://kremlin.ru/events/president/news/62103|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://council.gov.ru/events/news/110298/|title=В. Матвиенко: Открытие павильона Азербайджана на ВДНХ – символ укрепления дружбы между нашими странами|publisher=Совет Федерации Федерального Собрания Российской Федерации|lang=ru|accessdate=2019-11-25|archivedate=2019-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191125233004/http://council.gov.ru/events/news/110298/|url-status=live}}</ref> [[26 тамыз]] [[1964 жыл|1964]], [[Баку]]) — әзербайжандық мемлекет, саяси және қоғам қайраткері, Мехрибан Әлиева — [[Әзербайжан вице-президенті]] (2017 жылдан), Хейдар Әлиев қоры президенті.<ref>{{cite web|url=https://www.azattyq.org/a/azerbaijan_mehriban_alieva/28322212.html|title=Ильхам Әлиев әйелін өзінің орынбасары етіп тағайындады|author=|date=2017-02-21|work=|publisher=azattyq.org|accessdate=2026-04-03|lang=kk}}</ref> 2005–2017 жылдары Әзербайжан Милли Мәжілісінің III, IV және V шақырылымдарының депутаты болды;<ref name="l4">{{кітап |автор = |тақырыбы= Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi. Beşinci çağırış |орны= Bakı |баспасы=Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin nəşri |жыл = 2016 |беттері= 25 |isbn = }}</ref> «Жаңа Әзербайжан» билеуші партиясының саяси кеңесінің мүшесі және төрағаның бірінші орынбасары. Әзербайжан гимнастика федерациясының президенті, әзербайжан-француз парламентаралық байланыстар жөніндегі жұмыс тобының жетекшісі және Әзербайжан мәдениеті достары қорының басшысы; ИСЕСКО (2006), [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] және [[Ислам ынтымақтастық ұйымы|ИЫҰ]]-ның ізгі ниет елшісі. Әзербайжан Президенті [[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]тің жұбайы және бұрынғы президент [[Хейдар Әлирзаұлы Әлиев|Хейдар Әлиев]]тің келіні. == Шығу тегі == Пашаевтар әулетіне жатады. Мехрибан Пашаева 1964 жылғы 26 тамызда Баку қаласында зиялы отбасында туған. === Әке жақтан === Әкесі жағынан атасы — әзербайжан жазушысы әрі әдебиеттанушы Мир Жалал Пашаев.<ref>{{кітап |авторы = Paşayeva N. |тақырыбы =Mir Cəlal (müəsirlərinin xatirələrində və yaradıcılığından örnəklər) |место Bakı |баспасы = «Azərbaycan Ensiklopediyası» NPB |жыл = 1998 |беттері = 5 |isbn = }}</ref> Иран Әзербайжанындағы Андабиль ауылынан шыққан, бала кезінде әкесімен бірге Гянджаға келген.<ref>{{кітап |автор = |тақырыбы = Очерк истории азербайджанской советской литературы |баспасы =Изд-во АН СССР |орны = М. |жыл = 1963 |беттері = 424 |isbn = }}</ref> Кейін Мир Жалал филология ғылымдарының докторы (1947), профессор (1948) атанып, 1969 жылы Әзербайжан КСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері атағына ие болды.<ref>{{кітап |автор = |тақырыбы= Энциклопедия азербайджанского мугама |баспасы=Фонд Гейдара Алиева, Союз композиторов Азербайджана, Научный центр «Азербайджанская национальная энциклопедия» |орны = Баку |жыл = 2012 |беттері = 192 |isbn = }}</ref> Мехрибан Әлиеваның әкесі — Ариф Пашаев, кеңес дәуірінде Әзербайжан КСР Ғылым академиясының Физика институтының қызметкері болған, физика-математика ғылымдарының докторы. Кейін [[Әзербайжан Ұлттық ғылым академиясы]]ның толық мүшесі және Ұлттық авиация академиясының ректоры болды. Әкесінің ағасы — Хафиз Пашаев. Кеңес дәуірінде Әзербайжан КСР Ғылым академиясының физика институтында қызмет етіп, физика-математика ғылымдарының докторы болған. Кейін 13 жыл бойы Әзербайжанның АҚШ-тағы елшісі қызметін атқарды; қазіргі уақытта Әзербайжан дипломатиялық академиясының ректоры. Оның ұлы Мир Жамал Пашаев Әзербайжан Ұлттық банкі жүйесінде және [[Еуропа қайта құру және даму банкі|Еуропа қайта құру және даму банкінде]] жұмыс істеген, кейін «PAŞA Bank» және «Kapital Bank» банктерінің [[Директорлар кеңесі|директорлар кеңесінің]] төрағасы болған. Әкесінің тағы бір ағасы — Агил Пашаев «Mariott Abşeron» қонақүйінің директоры болып жұмыс істеген және «Парни из Баку» командасының концерттерін ұйымдастырушылардың бірі болған. Оның ұлы Мир Жалал — «Paşa Həyat Sığorta» сақтандыру компаниясы директорлар кеңесінің төрағасы, «Pasha Holding» құрамына кіреді. Пашаевтерді Әзербайжанның ең ықпалды отбасы кландарының бірі деп атайды — олардың өкілдері үкімет пен академиялық қоғамда жоғары қызметтер атқарады, Әзербайжан экономикасының энергетика саласына жатпайтын секторында (құрылыс, жылжымайтын мүлік, байланыс, қаржы) ірі бизнеспен байланысы бар. === Ана жақтан === Ана жағынан атасы — Насир Имангулиев, Баку қаласында туған, әйгілі әзербайжан журналисті, «Баку» газеті негізін қалаушы және бас редакторы болды. Әйелі Гёвхар Султанзаде [[Шемаха]] қаласының аристократиялық отбасынан шыққан.<ref name="trend">{{cite news| title=Сегодня - 76-я годовщина со дня рождения видного востоковеда, профессора Аиды Имангулиевой| publisher=Trend News Agency| author=| date=2015-10-10| url=http://www.trend.az/azerbaijan/society/2442274.html| accessdate=2017-04-02| archivedate=2019-04-01| archiveurl=https://web.archive.org/web/20190401083602/https://www.trend.az/azerbaijan/society/2442274.html}}</ref> Мехрибан Әлиеваның анасы — Аида Имангулиева әзербайжандық алғашқы әйел шығыстанушы ғылым докторы атанды. Әзербайжан Шығыстану институтының директоры болып қызмет атқарған, филология ғылымдарының докторы және профессор (1991) ғылыми дәрежелерін алған.<ref name="trend"/> Мехрибан Алиеваның туған әпкесі — [[Наргиз Ариф қызы Пашаева|Наргиз Пашаева]], филология ғылымдарының докторы,<ref>{{Cite web |url=http://science.gov.az/forms/deystvitelnyie-chlenyi |title=Пашаева Наргиз Ариф гызы |accessdate=2017-08-15 |archivedate=2019-04-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190401093521/http://science.gov.az/forms/deystvitelnyie-chlenyi |url-status=live }}</ref> профессор, Әзербайжан Ұлттық ғылым академиясының толық мүшесі,<ref>{{Cite web |url=http://science.gov.az/news/open/8188 |title=Академик Наргиз Пашаева избрана вице-президентом НАН Азербайджана |accessdate=2018-06-09 |archivedate=2019-04-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190401083552/http://science.gov.az/news/open/8188 |url-status=live }}</ref> академияның вице-президенті, Әзербайжан Жазушылар одағының мүшесі; М. В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің Баку филиалының ректоры болып табылады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Бакуде туғандар]] [[Санат:Философия ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Хейдар Әлиев ордені иегерлері]] [[Санат:Құрмет легионы орденінің офицерлері]] [[Санат:Италия Республикасы алдындағы қызметі үшін ордені үлкен крестінің иегерлері]] [[Санат:Хилал-е-Пакистан орденінің иегерлері]] [[Санат:Достық орденінің (Ресей) иегерлері]] [[Санат:Жайнау орденінің иегерлері]] [[Санат:Әлиевтар (Әзербайжан)]] [[Санат:Әзербайжан вице-президенттері]] [[Санат:Әзербайжан бірінші ханымдары]] [[Санат:Жаңа Әзербайжан мүшелері]] [[Санат:Саясаттағы Әзербайжан әйелдері]] [[Санат:Әзербайжан офтальмологтары]] [[Санат:Әзербайжан медицина университеті түлектері]] [[Санат:Сеченов университеті түлектері]] [[Санат:Хейдар Әлиев қоры]] g4suzb7q2iga53f4q87880pupdxm3gi 3576277 3576275 2026-04-03T19:34:37Z TheNomadEditor 120280 /* Әке жақтан */ 3576277 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер|Шынайы есімі={{lang-az|Mehriban Əliyeva}}|Қазақша есімі=Мехрибан Әлиева|Суреті=Mehriban Aliyeva03.JPG|Титулы=[[Әзербайжан вице-президенті|Әзірбайжан бірінші вице-президенті]]|Ту=Emblem of Azerbaijan.svg|Ту2=Flag of Azerbaijan.svg|Басқара бастады=[[2017 жыл]] [[21 ақпан]]|Президент=[[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]|Титулы_2=Әзірбайжан бірінші ханымы|Ізашары_2=Халима Әлиева|Басқара бастады_2=[[2003 жыл]] [[31 қазан]]|Титулы_3=Әзірбайжан Милли Мәжілісі депутаты|Басқара бастады_3=[[2005 жыл]] [[6 қараша]]|Басқаруын аяқтады_3=[[2017 жыл]] [[21 ақпан]]|Туған күні=26.08.1964|Туған жері=[[Баку]], [[Әзербайжан Кеңестік Социалистік Республикасы|Әзербайжан КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]|Әкесі=Ариф Мир-Жалал ұлы Пашаев|Анасы=Аида Насир қызы Имангулиева|Жұбайы=[[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]|Балалары=Хейдар, Лейла, Арзу|Партиясы=Жаңа Әзербайжан|Білімі=Әзербайжан медицина университеті<br />Сеченов университеті|Ғылыми дәрежесі=профессор|Діні=[[ислам]] [[Сунниттер|суннит]]|Династия=Пашаевтар, Алиевтар|Қолтаңбасы=Signature of Mehriban Aliyeva.png|Марапаттары={{Польша Республикасына сіңірген еңбегі үшін ордені}}|Сайты=[http://www.mehriban-aliyeva.org/ mehriban-aliyeva.org]|Commons=Mehriban Aliyeva|Азаматтығы={{AZE}}}} '''Мехрибан Ариф қызы Алиева''' ({{Lang-az|Mehriban Arif qızı Əliyeva}}; тұрмысқа дейін — '''Пашаева''';<ref>{{Cite web|url=http://kremlin.ru/events/president/news/62103|title=Встреча с Первым вице-президентом Азербайджана Мехрибан Алиевой|publisher=Президент России|lang=ru|accessdate=2019-11-25|archivedate=2019-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191125215425/http://kremlin.ru/events/president/news/62103|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://council.gov.ru/events/news/110298/|title=В. Матвиенко: Открытие павильона Азербайджана на ВДНХ – символ укрепления дружбы между нашими странами|publisher=Совет Федерации Федерального Собрания Российской Федерации|lang=ru|accessdate=2019-11-25|archivedate=2019-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191125233004/http://council.gov.ru/events/news/110298/|url-status=live}}</ref> [[26 тамыз]] [[1964 жыл|1964]], [[Баку]]) — әзербайжандық мемлекет, саяси және қоғам қайраткері, Мехрибан Әлиева — [[Әзербайжан вице-президенті]] (2017 жылдан), Хейдар Әлиев қоры президенті.<ref>{{cite web|url=https://www.azattyq.org/a/azerbaijan_mehriban_alieva/28322212.html|title=Ильхам Әлиев әйелін өзінің орынбасары етіп тағайындады|author=|date=2017-02-21|work=|publisher=azattyq.org|accessdate=2026-04-03|lang=kk}}</ref> 2005–2017 жылдары Әзербайжан Милли Мәжілісінің III, IV және V шақырылымдарының депутаты болды;<ref name="l4">{{кітап |автор = |тақырыбы= Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi. Beşinci çağırış |орны= Bakı |баспасы=Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin nəşri |жыл = 2016 |беттері= 25 |isbn = }}</ref> «Жаңа Әзербайжан» билеуші партиясының саяси кеңесінің мүшесі және төрағаның бірінші орынбасары. Әзербайжан гимнастика федерациясының президенті, әзербайжан-француз парламентаралық байланыстар жөніндегі жұмыс тобының жетекшісі және Әзербайжан мәдениеті достары қорының басшысы; ИСЕСКО (2006), [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] және [[Ислам ынтымақтастық ұйымы|ИЫҰ]]-ның ізгі ниет елшісі. Әзербайжан Президенті [[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]тің жұбайы және бұрынғы президент [[Хейдар Әлирзаұлы Әлиев|Хейдар Әлиев]]тің келіні. == Шығу тегі == Пашаевтар әулетіне жатады. Мехрибан Пашаева 1964 жылғы 26 тамызда Баку қаласында зиялы отбасында туған. === Әке жақтан === Әкесі жағынан атасы — әзербайжан жазушысы әрі әдебиеттанушы Мир Жалал Пашаев.<ref>{{кітап |авторы = Paşayeva N. |тақырыбы =Mir Cəlal (müəsirlərinin xatirələrində və yaradıcılığından örnəklər) |место Bakı |баспасы = «Azərbaycan Ensiklopediyası» NPB |жыл = 1998 |беттері = 5 |isbn = }}</ref> Иран Әзербайжанындағы Андабиль ауылынан шыққан, бала кезінде әкесімен бірге Гянджаға келген.<ref>{{кітап |автор = |тақырыбы = Очерк истории азербайджанской советской литературы |баспасы =Изд-во АН СССР |орны = М. |жыл = 1963 |беттері = 424 |isbn = }}</ref> Кейін Мир Жалал филология ғылымдарының докторы (1947), профессор (1948) атанып, 1969 жылы Әзербайжан КСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері атағына ие болды.<ref>{{кітап |автор = |тақырыбы= Энциклопедия азербайджанского мугама |баспасы=Фонд Гейдара Алиева, Союз композиторов Азербайджана, Научный центр «Азербайджанская национальная энциклопедия» |орны = Баку |жыл = 2012 |беттері = 192 |isbn = }}</ref> Мехрибан Әлиеваның әкесі — Ариф Пашаев, кеңес дәуірінде Әзербайжан КСР Ғылым академиясының Физика институтының қызметкері болған, физика-математика ғылымдарының докторы. Кейін [[Әзербайжан Ұлттық ғылым академиясы]]ның толық мүшесі және Ұлттық авиация академиясының ректоры болды. Әкесінің ағасы — Хафиз Пашаев. Кеңес дәуірінде Әзербайжан КСР Ғылым академиясының физика институтында қызмет етіп, физика-математика ғылымдарының докторы болған. Кейін 13 жыл бойы Әзербайжанның АҚШ-тағы елшісі қызметін атқарды; қазіргі уақытта Әзербайжан дипломатиялық академиясының ректоры.<ref name="oxu">{{cite news| title=Сын-финансист Хафиза Пашаева| publisher=Oxu.az| author=| date=| url=http://ru.oxu.az/society/59034| accessdate=2017-04-02| archivedate=2019-04-01| archiveurl=https://web.archive.org/web/20190401083600/https://ru.oxu.az/society/59034}}</ref> Оның ұлы Мир Жамал Пашаев Әзербайжан Ұлттық банкі жүйесінде және [[Еуропа қайта құру және даму банкі]]нде жұмыс істеген, кейін «PAŞA Bank» және «Kapital Bank» банктерінің [[директорлар кеңесі]]нің төрағасы болған.<ref name="oxu"/> Әкесінің тағы бір ағасы — Агил Пашаев «Mariott Abşeron» қонақүйінің директоры болып жұмыс істеген және «Парни из Баку» командасының концерттерін ұйымдастырушылардың бірі болған. Оның ұлы Мир Жалал — «Paşa Həyat Sığorta» сақтандыру компаниясы директорлар кеңесінің төрағасы, «Pasha Holding» құрамына кіреді.<ref>{{cite news| title=Состоялась свадьба Мир Джалала Пашаева – ФОТО| publisher=KAVKAZNEWS.AZ| author=| date=2015-03-16| url=http://kavkaznews.az/2015/03/sostoyalas-svad-ba-mir-dzhalala-pashaeva-foto/| accessdate=2018-02-23| archivedate=2019-04-01| archiveurl=https://web.archive.org/web/20190401085056/http://kavkaznews.az/2015/03/sostoyalas-svad-ba-mir-dzhalala-pashaeva-foto/}}</ref> Пашаевтерді Әзербайжанның ең ықпалды отбасы кландарының бірі деп атайды — олардың өкілдері үкімет пен академиялық қоғамда жоғары қызметтер атқарады, Әзербайжан экономикасының энергетика саласына жатпайтын секторында (құрылыс, жылжымайтын мүлік, байланыс, қаржы) ірі бизнеспен байланысы бар.<ref name=autogenerated2>{{Cite web |url=http://www.guardian.co.uk/world/us-embassy-cables-documents/245758 |title=«US Embassy cables: Who Owns What in Azerbaijan», The Guardian, 12 декабря 2010 |accessdate=2012-11-14 |archivedate=2013-06-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130627230613/http://www.guardian.co.uk/world/us-embassy-cables-documents/245758 |url-status=live }}</ref> === Ана жақтан === Ана жағынан атасы — Насир Имангулиев, Баку қаласында туған, әйгілі әзербайжан журналисті, «Баку» газеті негізін қалаушы және бас редакторы болды. Әйелі Гёвхар Султанзаде [[Шемаха]] қаласының аристократиялық отбасынан шыққан.<ref name="trend">{{cite news| title=Сегодня - 76-я годовщина со дня рождения видного востоковеда, профессора Аиды Имангулиевой| publisher=Trend News Agency| author=| date=2015-10-10| url=http://www.trend.az/azerbaijan/society/2442274.html| accessdate=2017-04-02| archivedate=2019-04-01| archiveurl=https://web.archive.org/web/20190401083602/https://www.trend.az/azerbaijan/society/2442274.html}}</ref> Мехрибан Әлиеваның анасы — Аида Имангулиева әзербайжандық алғашқы әйел шығыстанушы ғылым докторы атанды. Әзербайжан Шығыстану институтының директоры болып қызмет атқарған, филология ғылымдарының докторы және профессор (1991) ғылыми дәрежелерін алған.<ref name="trend"/> Мехрибан Алиеваның туған әпкесі — [[Наргиз Ариф қызы Пашаева|Наргиз Пашаева]], филология ғылымдарының докторы,<ref>{{Cite web |url=http://science.gov.az/forms/deystvitelnyie-chlenyi |title=Пашаева Наргиз Ариф гызы |accessdate=2017-08-15 |archivedate=2019-04-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190401093521/http://science.gov.az/forms/deystvitelnyie-chlenyi |url-status=live }}</ref> профессор, Әзербайжан Ұлттық ғылым академиясының толық мүшесі,<ref>{{Cite web |url=http://science.gov.az/news/open/8188 |title=Академик Наргиз Пашаева избрана вице-президентом НАН Азербайджана |accessdate=2018-06-09 |archivedate=2019-04-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190401083552/http://science.gov.az/news/open/8188 |url-status=live }}</ref> академияның вице-президенті, Әзербайжан Жазушылар одағының мүшесі; М. В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің Баку филиалының ректоры болып табылады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Бакуде туғандар]] [[Санат:Философия ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Хейдар Әлиев ордені иегерлері]] [[Санат:Құрмет легионы орденінің офицерлері]] [[Санат:Италия Республикасы алдындағы қызметі үшін ордені үлкен крестінің иегерлері]] [[Санат:Хилал-е-Пакистан орденінің иегерлері]] [[Санат:Достық орденінің (Ресей) иегерлері]] [[Санат:Жайнау орденінің иегерлері]] [[Санат:Әлиевтар (Әзербайжан)]] [[Санат:Әзербайжан вице-президенттері]] [[Санат:Әзербайжан бірінші ханымдары]] [[Санат:Жаңа Әзербайжан мүшелері]] [[Санат:Саясаттағы Әзербайжан әйелдері]] [[Санат:Әзербайжан офтальмологтары]] [[Санат:Әзербайжан медицина университеті түлектері]] [[Санат:Сеченов университеті түлектері]] [[Санат:Хейдар Әлиев қоры]] l4ec8tbsyimvz4qbfqtr9cm3ejnsabt 3576278 3576277 2026-04-03T19:35:32Z Tuttiorchestra687 173049 3576278 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер|Шынайы есімі={{lang-az|Mehriban Əliyeva}}|Қазақша есімі=Мехрибан Әлиева|Суреті=Mehriban Aliyeva03.JPG|Титулы=[[Әзербайжан вице-президенті|Әзірбайжан бірінші вице-президенті]]|Ту=Emblem of Azerbaijan.svg|Ту2=Flag of Azerbaijan.svg|Басқара бастады=[[2017 жыл]] [[21 ақпан]]|Президент=[[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]|Титулы_2=Әзірбайжан бірінші ханымы|Ізашары_2=Халима Әлиева|Басқара бастады_2=[[2003 жыл]] [[31 қазан]]|Титулы_3=Әзірбайжан Милли Мәжілісі депутаты|Басқара бастады_3=[[2005 жыл]] [[6 қараша]]|Басқаруын аяқтады_3=[[2017 жыл]] [[21 ақпан]]|Туған күні=26.08.1964|Туған жері=[[Баку]], [[Әзербайжан Кеңестік Социалистік Республикасы|Әзербайжан КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]|Әкесі=Ариф Мир-Жалал ұлы Пашаев|Анасы=Аида Насир қызы Имангулиева|Жұбайы=[[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]|Балалары=Хейдар, Лейла, Арзу|Партиясы=Жаңа Әзербайжан|Білімі=Әзербайжан медицина университеті<br />Сеченов университеті|Ғылыми дәрежесі=профессор|Діні=[[ислам]] [[Сунниттер|суннит]]|Династия=Пашаевтар, Алиевтар|Қолтаңбасы=Signature of Mehriban Aliyeva.png|Марапаттары={{Польша Республикасына сіңірген еңбегі үшін ордені}}|Сайты=[http://www.mehriban-aliyeva.org/ mehriban-aliyeva.org]|Commons=Mehriban Aliyeva|Азаматтығы={{AZE}}}} '''Мехрибан Ариф қызы Әлиева''' ({{Lang-az|Mehriban Arif qızı Əliyeva}}; тұрмысқа дейін — '''Пашаева''';<ref>{{Cite web|url=http://kremlin.ru/events/president/news/62103|title=Встреча с Первым вице-президентом Азербайджана Мехрибан Алиевой|publisher=Президент России|lang=ru|accessdate=2019-11-25|archivedate=2019-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191125215425/http://kremlin.ru/events/president/news/62103|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://council.gov.ru/events/news/110298/|title=В. Матвиенко: Открытие павильона Азербайджана на ВДНХ – символ укрепления дружбы между нашими странами|publisher=Совет Федерации Федерального Собрания Российской Федерации|lang=ru|accessdate=2019-11-25|archivedate=2019-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191125233004/http://council.gov.ru/events/news/110298/|url-status=live}}</ref> [[26 тамыз]] [[1964 жыл|1964]], [[Баку]]) — әзербайжандық мемлекет, саяси және қоғам қайраткері, Мехрибан Әлиева — [[Әзербайжан вице-президенті]] (2017 жылдан), Хейдар Әлиев қоры президенті.<ref>{{cite web|url=https://www.azattyq.org/a/azerbaijan_mehriban_alieva/28322212.html|title=Ильхам Әлиев әйелін өзінің орынбасары етіп тағайындады|author=|date=2017-02-21|work=|publisher=azattyq.org|accessdate=2026-04-03|lang=kk}}</ref> 2005–2017 жылдары Әзербайжан Милли Мәжілісінің III, IV және V шақырылымдарының депутаты болды;<ref name="l4">{{кітап |автор = |тақырыбы= Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi. Beşinci çağırış |орны= Bakı |баспасы=Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin nəşri |жыл = 2016 |беттері= 25 |isbn = }}</ref> «Жаңа Әзербайжан» билеуші партиясының саяси кеңесінің мүшесі және төрағаның бірінші орынбасары. Әзербайжан гимнастика федерациясының президенті, әзербайжан-француз парламентаралық байланыстар жөніндегі жұмыс тобының жетекшісі және Әзербайжан мәдениеті достары қорының басшысы; ИСЕСКО (2006), [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] және [[Ислам ынтымақтастық ұйымы|ИЫҰ]]-ның ізгі ниет елшісі. Әзербайжан Президенті [[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]тің жұбайы және бұрынғы президент [[Хейдар Әлирзаұлы Әлиев|Хейдар Әлиев]]тің келіні. == Шығу тегі == Пашаевтар әулетіне жатады. Мехрибан Пашаева 1964 жылғы 26 тамызда Баку қаласында зиялы отбасында туған. === Әке жақтан === Әкесі жағынан атасы — әзербайжан жазушысы әрі әдебиеттанушы Мир Жалал Пашаев.<ref>{{кітап |авторы = Paşayeva N. |тақырыбы =Mir Cəlal (müəsirlərinin xatirələrində və yaradıcılığından örnəklər) |место Bakı |баспасы = «Azərbaycan Ensiklopediyası» NPB |жыл = 1998 |беттері = 5 |isbn = }}</ref> Иран Әзербайжанындағы Андабиль ауылынан шыққан, бала кезінде әкесімен бірге Гянджаға келген.<ref>{{кітап |автор = |тақырыбы = Очерк истории азербайджанской советской литературы |баспасы =Изд-во АН СССР |орны = М. |жыл = 1963 |беттері = 424 |isbn = }}</ref> Кейін Мир Жалал филология ғылымдарының докторы (1947), профессор (1948) атанып, 1969 жылы Әзербайжан КСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері атағына ие болды.<ref>{{кітап |автор = |тақырыбы= Энциклопедия азербайджанского мугама |баспасы=Фонд Гейдара Алиева, Союз композиторов Азербайджана, Научный центр «Азербайджанская национальная энциклопедия» |орны = Баку |жыл = 2012 |беттері = 192 |isbn = }}</ref> Мехрибан Әлиеваның әкесі — Ариф Пашаев, кеңес дәуірінде Әзербайжан КСР Ғылым академиясының Физика институтының қызметкері болған, физика-математика ғылымдарының докторы. Кейін [[Әзербайжан Ұлттық ғылым академиясы]]ның толық мүшесі және Ұлттық авиация академиясының ректоры болды. Әкесінің ағасы — Хафиз Пашаев. Кеңес дәуірінде Әзербайжан КСР Ғылым академиясының физика институтында қызмет етіп, физика-математика ғылымдарының докторы болған. Кейін 13 жыл бойы Әзербайжанның АҚШ-тағы елшісі қызметін атқарды; қазіргі уақытта Әзербайжан дипломатиялық академиясының ректоры.<ref name="oxu">{{cite news| title=Сын-финансист Хафиза Пашаева| publisher=Oxu.az| author=| date=| url=http://ru.oxu.az/society/59034| accessdate=2017-04-02| archivedate=2019-04-01| archiveurl=https://web.archive.org/web/20190401083600/https://ru.oxu.az/society/59034}}</ref> Оның ұлы Мир Жамал Пашаев Әзербайжан Ұлттық банкі жүйесінде және [[Еуропа қайта құру және даму банкі]]нде жұмыс істеген, кейін «PAŞA Bank» және «Kapital Bank» банктерінің [[директорлар кеңесі]]нің төрағасы болған.<ref name="oxu"/> Әкесінің тағы бір ағасы — Агил Пашаев «Mariott Abşeron» қонақүйінің директоры болып жұмыс істеген және «Парни из Баку» командасының концерттерін ұйымдастырушылардың бірі болған. Оның ұлы Мир Жалал — «Paşa Həyat Sığorta» сақтандыру компаниясы директорлар кеңесінің төрағасы, «Pasha Holding» құрамына кіреді.<ref>{{cite news| title=Состоялась свадьба Мир Джалала Пашаева – ФОТО| publisher=KAVKAZNEWS.AZ| author=| date=2015-03-16| url=http://kavkaznews.az/2015/03/sostoyalas-svad-ba-mir-dzhalala-pashaeva-foto/| accessdate=2018-02-23| archivedate=2019-04-01| archiveurl=https://web.archive.org/web/20190401085056/http://kavkaznews.az/2015/03/sostoyalas-svad-ba-mir-dzhalala-pashaeva-foto/}}</ref> Пашаевтерді Әзербайжанның ең ықпалды отбасы кландарының бірі деп атайды — олардың өкілдері үкімет пен академиялық қоғамда жоғары қызметтер атқарады, Әзербайжан экономикасының энергетика саласына жатпайтын секторында (құрылыс, жылжымайтын мүлік, байланыс, қаржы) ірі бизнеспен байланысы бар.<ref name=autogenerated2>{{Cite web |url=http://www.guardian.co.uk/world/us-embassy-cables-documents/245758 |title=«US Embassy cables: Who Owns What in Azerbaijan», The Guardian, 12 декабря 2010 |accessdate=2012-11-14 |archivedate=2013-06-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130627230613/http://www.guardian.co.uk/world/us-embassy-cables-documents/245758 |url-status=live }}</ref> === Ана жақтан === Ана жағынан атасы — Насир Имангулиев, Баку қаласында туған, әйгілі әзербайжан журналисті, «Баку» газеті негізін қалаушы және бас редакторы болды. Әйелі Гёвхар Султанзаде [[Шемаха]] қаласының аристократиялық отбасынан шыққан.<ref name="trend">{{cite news| title=Сегодня - 76-я годовщина со дня рождения видного востоковеда, профессора Аиды Имангулиевой| publisher=Trend News Agency| author=| date=2015-10-10| url=http://www.trend.az/azerbaijan/society/2442274.html| accessdate=2017-04-02| archivedate=2019-04-01| archiveurl=https://web.archive.org/web/20190401083602/https://www.trend.az/azerbaijan/society/2442274.html}}</ref> Мехрибан Әлиеваның анасы — Аида Имангулиева әзербайжандық алғашқы әйел шығыстанушы ғылым докторы атанды. Әзербайжан Шығыстану институтының директоры болып қызмет атқарған, филология ғылымдарының докторы және профессор (1991) ғылыми дәрежелерін алған.<ref name="trend"/> Мехрибан Алиеваның туған әпкесі — [[Наргиз Ариф қызы Пашаева|Наргиз Пашаева]], филология ғылымдарының докторы,<ref>{{Cite web |url=http://science.gov.az/forms/deystvitelnyie-chlenyi |title=Пашаева Наргиз Ариф гызы |accessdate=2017-08-15 |archivedate=2019-04-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190401093521/http://science.gov.az/forms/deystvitelnyie-chlenyi |url-status=live }}</ref> профессор, Әзербайжан Ұлттық ғылым академиясының толық мүшесі,<ref>{{Cite web |url=http://science.gov.az/news/open/8188 |title=Академик Наргиз Пашаева избрана вице-президентом НАН Азербайджана |accessdate=2018-06-09 |archivedate=2019-04-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190401083552/http://science.gov.az/news/open/8188 |url-status=live }}</ref> академияның вице-президенті, Әзербайжан Жазушылар одағының мүшесі; М. В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің Баку филиалының ректоры болып табылады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Бакуде туғандар]] [[Санат:Философия ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Хейдар Әлиев ордені иегерлері]] [[Санат:Құрмет легионы орденінің офицерлері]] [[Санат:Италия Республикасы алдындағы қызметі үшін ордені үлкен крестінің иегерлері]] [[Санат:Хилал-е-Пакистан орденінің иегерлері]] [[Санат:Достық орденінің (Ресей) иегерлері]] [[Санат:Жайнау орденінің иегерлері]] [[Санат:Әлиевтар (Әзербайжан)]] [[Санат:Әзербайжан вице-президенттері]] [[Санат:Әзербайжан бірінші ханымдары]] [[Санат:Жаңа Әзербайжан мүшелері]] [[Санат:Саясаттағы Әзербайжан әйелдері]] [[Санат:Әзербайжан офтальмологтары]] [[Санат:Әзербайжан медицина университеті түлектері]] [[Санат:Сеченов университеті түлектері]] [[Санат:Хейдар Әлиев қоры]] fbkdnnh7t56gpj58p3r6p678kyjlw5a Городок (қала, Беларусь) 0 778144 3576225 2026-04-03T18:25:39Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Городок (қала, Беларусь)''' ({{lang-be|Гарадо́к}}) — [[Беларусь]]тің [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Городок ауданы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] 3576225 wikitext text/x-wiki '''Городок (қала, Беларусь)''' ({{lang-be|Гарадо́к}}) — [[Беларусь]]тің [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Городок ауданы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] qyekklv7ejj5u1b0ievcas9nc4gc0vl 3576226 3576225 2026-04-03T18:26:48Z Мағыпар 100137 үлгі 3576226 wikitext text/x-wiki '''Городок (қала, Беларусь)''' ({{lang-be|Гарадо́к}}) — [[Беларусь]]тің [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Городок ауданы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] bbg7obne4gwbel9z2hnt6pe8soi1cv1 3576419 3576226 2026-04-04T04:38:57Z Мағыпар 100137 толықтыру 3576419 wikitext text/x-wiki '''Городок (қала, Беларусь)''' ({{lang-be|Гарадо́к}}) — [[Беларусь]]тің [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Городок ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Городок халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 12 058 адамды құрады. Городок — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 66-шы орында. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] tn0zz2yghwomokizig67tliofqt6rfu 3576420 3576419 2026-04-04T04:40:39Z Мағыпар 100137 үлгі 3576420 wikitext text/x-wiki '''Городок (қала, Беларусь)''' ({{lang-be|Гарадо́к}}) — [[Беларусь]]тің [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Городок ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Городок халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 12 058 адамды құрады. Городок — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 66-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-town-9239.html|title=Население Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] rz69022ruu7da6do6t66ivoxvqqdnuh 3576421 3576420 2026-04-04T04:44:30Z Мағыпар 100137 толықтыру 3576421 wikitext text/x-wiki '''Городок (қала, Беларусь)''' ({{lang-be|Гарадо́к}}) — [[Беларусь]]тің [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Городок ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Городок халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 12 058 адамды құрады. Городок — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 66-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-town-9239.html|title=Население Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Горожанка өзені мен Луговое көлінің жағасында, [[Витебск]] қаласынан 29 км, [[Минск]]іден 266 км және [[Ресей]] Федерациясымен шекарадан 45 км қашықтықта орналасқан. Е95 халықаралық бағытының бөлігі болып табылатын Витебск-Невель темір жолы және М8 тас жолы (Ресей шекарасы-Витебск-Гомель-Украина шекарасы) Городок арқылы өтеді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] 3w78bdfs3hxoiwv2rmfdicvmualsqtj 3576422 3576421 2026-04-04T04:45:32Z Мағыпар 100137 /* Географиялық сипаттамасы */ толықтыру 3576422 wikitext text/x-wiki '''Городок (қала, Беларусь)''' ({{lang-be|Гарадо́к}}) — [[Беларусь]]тің [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Городок ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Городок халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 12 058 адамды құрады. Городок — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 66-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-town-9239.html|title=Население Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Горожанка өзені мен Луговое көлінің жағасында, [[Витебск]] қаласынан 29 км, [[Минск]]іден 266 км және [[Ресей]] Федерациясымен шекарадан 45 км қашықтықта орналасқан. Е95 халықаралық бағытының бөлігі болып табылатын Витебск-Невель темір жолы және М8 тас жолы (Ресей шекарасы-Витебск-Гомель-Украина шекарасы) Городок арқылы өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=64_Gorodok|title=Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] ry6fengkmp5ov4zuwhfe6efhr6xp2ni 3576424 3576422 2026-04-04T04:56:44Z Мағыпар 100137 толықтыру 3576424 wikitext text/x-wiki '''Городок (қала, Беларусь)''' ({{lang-be|Гарадо́к}}) — [[Беларусь]]тің [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Городок ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Городок халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 12 058 адамды құрады. Городок — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 66-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-town-9239.html|title=Население Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Горожанка өзені мен Луговое көлінің жағасында, [[Витебск]] қаласынан 29 км, [[Минск]]іден 266 км және [[Ресей]] Федерациясымен шекарадан 45 км қашықтықта орналасқан. Е95 халықаралық бағытының бөлігі болып табылатын Витебск-Невель темір жолы және М8 тас жолы (Ресей шекарасы-Витебск-Гомель-Украина шекарасы) Городок арқылы өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=64_Gorodok|title=Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Тарихы == XIII ғасырға жататын шежірелерде ол Полоцк маңындағы қоныс ретінде аталған. XVII ғасырда жаулардан қорғану үшін бес мұнарасы бар бастион қамалы салынып, айналасы қуатты топырақ қорғандармен қоршалған. 1772 жылы Польша-Литва Достастығының бірінші бөлінуінің нәтижесінде Городок Ресей империясының құрамына кірді. Бес жылдан кейін ол өзінің елтаңбасы мен қала мәртебесіне ие болған аттас ауданның орталығына айналды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] rkp91w3ebnym796kk6sdf64t1vv2oqk 3576425 3576424 2026-04-04T04:56:59Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3576425 wikitext text/x-wiki '''Городок (қала, Беларусь)''' ({{lang-be|Гарадо́к}}) — [[Беларусь]]тің [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Городок ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Городок халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 12 058 адамды құрады. Городок — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 66-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-town-9239.html|title=Население Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Горожанка өзені мен Луговое көлінің жағасында, [[Витебск]] қаласынан 29 км, [[Минск]]іден 266 км және [[Ресей]] Федерациясымен шекарадан 45 км қашықтықта орналасқан. Е95 халықаралық бағытының бөлігі болып табылатын Витебск-Невель темір жолы және М8 тас жолы (Ресей шекарасы-Витебск-Гомель-Украина шекарасы) Городок арқылы өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=64_Gorodok|title=Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Тарихы == XIII ғасырға жататын шежірелерде ол Полоцк маңындағы қоныс ретінде аталған. XVII ғасырда жаулардан қорғану үшін бес мұнарасы бар бастион қамалы салынып, айналасы қуатты топырақ қорғандармен қоршалған. 1772 жылы Польша-Литва Достастығының бірінші бөлінуінің нәтижесінде Городок Ресей империясының құрамына кірді. Бес жылдан кейін ол өзінің елтаңбасы мен қала мәртебесіне ие болған аттас ауданның орталығына айналды. 1919 жылғы төңкерістен кейін қала РСФСР құрамына кірді. Кейінірек ол Беларусь КСР-іне қосылды. 1924 жылы 17 шілдеде Городок Витебск облысының аудандық орталығы болды. Ұлы Отан соғысы кезінде неміс басқыншылары қала шекарасында өлім лагерін құрды, онда екі жарым мыңнан астам әскери тұтқындар мен бейбіт тұрғындар қаза тапты. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] ltodu7xlcgyysr23ouzsrrv3fdo7kve 3576426 3576425 2026-04-04T04:58:04Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ дереккөз 3576426 wikitext text/x-wiki '''Городок (қала, Беларусь)''' ({{lang-be|Гарадо́к}}) — [[Беларусь]]тің [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Городок ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Городок халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 12 058 адамды құрады. Городок — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 66-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-town-9239.html|title=Население Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Горожанка өзені мен Луговое көлінің жағасында, [[Витебск]] қаласынан 29 км, [[Минск]]іден 266 км және [[Ресей]] Федерациясымен шекарадан 45 км қашықтықта орналасқан. Е95 халықаралық бағытының бөлігі болып табылатын Витебск-Невель темір жолы және М8 тас жолы (Ресей шекарасы-Витебск-Гомель-Украина шекарасы) Городок арқылы өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=64_Gorodok|title=Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Тарихы == XIII ғасырға жататын шежірелерде ол Полоцк маңындағы қоныс ретінде аталған. XVII ғасырда жаулардан қорғану үшін бес мұнарасы бар бастион қамалы салынып, айналасы қуатты топырақ қорғандармен қоршалған. 1772 жылы Польша-Литва Достастығының бірінші бөлінуінің нәтижесінде Городок Ресей империясының құрамына кірді. Бес жылдан кейін ол өзінің елтаңбасы мен қала мәртебесіне ие болған аттас ауданның орталығына айналды. 1919 жылғы төңкерістен кейін қала РСФСР құрамына кірді. Кейінірек ол Беларусь КСР-іне қосылды. 1924 жылы 17 шілдеде Городок Витебск облысының аудандық орталығы болды. Ұлы Отан соғысы кезінде неміс басқыншылары қала шекарасында өлім лагерін құрды, онда екі жарым мыңнан астам әскери тұтқындар мен бейбіт тұрғындар қаза тапты.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-haradok|title=Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] 7nnk2u0izjtszzg32dqodrr5ixo7uzb 3576431 3576426 2026-04-04T05:07:39Z Мағыпар 100137 толықтыру 3576431 wikitext text/x-wiki '''Городок (қала, Беларусь)''' ({{lang-be|Гарадо́к}}) — [[Беларусь]]тің [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Городок ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Городок халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 12 058 адамды құрады. Городок — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 66-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-town-9239.html|title=Население Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Горожанка өзені мен Луговое көлінің жағасында, [[Витебск]] қаласынан 29 км, [[Минск]]іден 266 км және [[Ресей]] Федерациясымен шекарадан 45 км қашықтықта орналасқан. Е95 халықаралық бағытының бөлігі болып табылатын Витебск-Невель темір жолы және М8 тас жолы (Ресей шекарасы-Витебск-Гомель-Украина шекарасы) Городок арқылы өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=64_Gorodok|title=Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Тарихы == XIII ғасырға жататын шежірелерде ол Полоцк маңындағы қоныс ретінде аталған. XVII ғасырда жаулардан қорғану үшін бес мұнарасы бар бастион қамалы салынып, айналасы қуатты топырақ қорғандармен қоршалған. 1772 жылы Польша-Литва Достастығының бірінші бөлінуінің нәтижесінде Городок Ресей империясының құрамына кірді. Бес жылдан кейін ол өзінің елтаңбасы мен қала мәртебесіне ие болған аттас ауданның орталығына айналды. 1919 жылғы төңкерістен кейін қала РСФСР құрамына кірді. Кейінірек ол Беларусь КСР-іне қосылды. 1924 жылы 17 шілдеде Городок Витебск облысының аудандық орталығы болды. Ұлы Отан соғысы кезінде неміс басқыншылары қала шекарасында өлім лагерін құрды, онда екі жарым мыңнан астам әскери тұтқындар мен бейбіт тұрғындар қаза тапты.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-haradok|title=Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада зығыр талшығын, нан-тоқаш өнімдерін және ашытылған сүт өнімдерін шығаратын бірнеше өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан. Сондай-ақ құс фабрикасы мен орман шаруашылығы кәсіпорны бар. Городок арқылы бірнеше тас жолдар, соның ішінде аймақтық маңызы бар тас жолдар өтеді. "Триумф" кафесі мен "Спортивный Город" қонақ үйі келушілер мен жергілікті тұрғындар үшін жұмыс жасайды. Білім беру және мәдени мекемелерге екі мектеп, ауылшаруашылық-техникалық колледж, ауылшаруашылық колледжі, өлкетану мұражайы, қолөнер және фольклор үйі кіреді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] qwpi8t9nyfjqtsg5opn8hz7rlpdj9kz 3576432 3576431 2026-04-04T05:08:40Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ дереккөз 3576432 wikitext text/x-wiki '''Городок (қала, Беларусь)''' ({{lang-be|Гарадо́к}}) — [[Беларусь]]тің [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Городок ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Городок халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 12 058 адамды құрады. Городок — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 66-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-town-9239.html|title=Население Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Горожанка өзені мен Луговое көлінің жағасында, [[Витебск]] қаласынан 29 км, [[Минск]]іден 266 км және [[Ресей]] Федерациясымен шекарадан 45 км қашықтықта орналасқан. Е95 халықаралық бағытының бөлігі болып табылатын Витебск-Невель темір жолы және М8 тас жолы (Ресей шекарасы-Витебск-Гомель-Украина шекарасы) Городок арқылы өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=64_Gorodok|title=Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Тарихы == XIII ғасырға жататын шежірелерде ол Полоцк маңындағы қоныс ретінде аталған. XVII ғасырда жаулардан қорғану үшін бес мұнарасы бар бастион қамалы салынып, айналасы қуатты топырақ қорғандармен қоршалған. 1772 жылы Польша-Литва Достастығының бірінші бөлінуінің нәтижесінде Городок Ресей империясының құрамына кірді. Бес жылдан кейін ол өзінің елтаңбасы мен қала мәртебесіне ие болған аттас ауданның орталығына айналды. 1919 жылғы төңкерістен кейін қала РСФСР құрамына кірді. Кейінірек ол Беларусь КСР-іне қосылды. 1924 жылы 17 шілдеде Городок Витебск облысының аудандық орталығы болды. Ұлы Отан соғысы кезінде неміс басқыншылары қала шекарасында өлім лагерін құрды, онда екі жарым мыңнан астам әскери тұтқындар мен бейбіт тұрғындар қаза тапты.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-haradok|title=Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада зығыр талшығын, нан-тоқаш өнімдерін және ашытылған сүт өнімдерін шығаратын бірнеше өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан. Сондай-ақ құс фабрикасы мен орман шаруашылығы кәсіпорны бар. Городок арқылы бірнеше тас жолдар, соның ішінде аймақтық маңызы бар тас жолдар өтеді. "Триумф" кафесі мен "Спортивный Город" қонақ үйі келушілер мен жергілікті тұрғындар үшін жұмыс жасайды. Білім беру және мәдени мекемелерге екі мектеп, ауылшаруашылық-техникалық колледж, ауылшаруашылық колледжі, өлкетану мұражайы, қолөнер және фольклор үйі кіреді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9249-Gorodok.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Городокский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] 0hwepl6meci36b5uov85dq5cxcd1m80 3576437 3576432 2026-04-04T05:20:52Z Мағыпар 100137 толықтыру 3576437 wikitext text/x-wiki '''Городок (қала, Беларусь)''' ({{lang-be|Гарадо́к}}) — [[Беларусь]]тің [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Городок ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Городок халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 12 058 адамды құрады. Городок — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 66-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-town-9239.html|title=Население Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Горожанка өзені мен Луговое көлінің жағасында, [[Витебск]] қаласынан 29 км, [[Минск]]іден 266 км және [[Ресей]] Федерациясымен шекарадан 45 км қашықтықта орналасқан. Е95 халықаралық бағытының бөлігі болып табылатын Витебск-Невель темір жолы және М8 тас жолы (Ресей шекарасы-Витебск-Гомель-Украина шекарасы) Городок арқылы өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=64_Gorodok|title=Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Тарихы == XIII ғасырға жататын шежірелерде ол Полоцк маңындағы қоныс ретінде аталған. XVII ғасырда жаулардан қорғану үшін бес мұнарасы бар бастион қамалы салынып, айналасы қуатты топырақ қорғандармен қоршалған. 1772 жылы Польша-Литва Достастығының бірінші бөлінуінің нәтижесінде Городок Ресей империясының құрамына кірді. Бес жылдан кейін ол өзінің елтаңбасы мен қала мәртебесіне ие болған аттас ауданның орталығына айналды. 1919 жылғы төңкерістен кейін қала РСФСР құрамына кірді. Кейінірек ол Беларусь КСР-іне қосылды. 1924 жылы 17 шілдеде Городок Витебск облысының аудандық орталығы болды. Ұлы Отан соғысы кезінде неміс басқыншылары қала шекарасында өлім лагерін құрды, онда екі жарым мыңнан астам әскери тұтқындар мен бейбіт тұрғындар қаза тапты.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-haradok|title=Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада зығыр талшығын, нан-тоқаш өнімдерін және ашытылған сүт өнімдерін шығаратын бірнеше өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан. Сондай-ақ құс фабрикасы мен орман шаруашылығы кәсіпорны бар. Городок арқылы бірнеше тас жолдар, соның ішінде аймақтық маңызы бар тас жолдар өтеді. "Триумф" кафесі мен "Спортивный Город" қонақ үйі келушілер мен жергілікті тұрғындар үшін жұмыс жасайды. Білім беру және мәдени мекемелерге екі мектеп, ауылшаруашылық-техникалық колледж, ауылшаруашылық колледжі, өлкетану мұражайы, қолөнер және фольклор үйі кіреді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9249-Gorodok.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Городокский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Көрнекі орындары == Жергілікті тұрғындар үшін рухани орталық болып қызмет ететін классикалық сәулеті бар XIX ғасырдағы тас шіркеу — Қасиетті Троица шіркеуі. Городоктағы тағы бір шағын ескерткіш — XIX ғасырдың соңында салынған бұрынғы диірмен бар. Сондай-ақ, Городокта XVIII ғасырдың ортасында салынған пошта ғимараты, XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басындағы бірнеше тарихи ғимараттар бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] nk78y3fsuw3wr8s4d8ill56fjwybmh2 3576438 3576437 2026-04-04T05:22:37Z Мағыпар 100137 /* Көрнекі орындары */ дереккөз 3576438 wikitext text/x-wiki '''Городок (қала, Беларусь)''' ({{lang-be|Гарадо́к}}) — [[Беларусь]]тің [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Городок ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Городок халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 12 058 адамды құрады. Городок — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 66-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-town-9239.html|title=Население Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Горожанка өзені мен Луговое көлінің жағасында, [[Витебск]] қаласынан 29 км, [[Минск]]іден 266 км және [[Ресей]] Федерациясымен шекарадан 45 км қашықтықта орналасқан. Е95 халықаралық бағытының бөлігі болып табылатын Витебск-Невель темір жолы және М8 тас жолы (Ресей шекарасы-Витебск-Гомель-Украина шекарасы) Городок арқылы өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=64_Gorodok|title=Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Тарихы == XIII ғасырға жататын шежірелерде ол Полоцк маңындағы қоныс ретінде аталған. XVII ғасырда жаулардан қорғану үшін бес мұнарасы бар бастион қамалы салынып, айналасы қуатты топырақ қорғандармен қоршалған. 1772 жылы Польша-Литва Достастығының бірінші бөлінуінің нәтижесінде Городок Ресей империясының құрамына кірді. Бес жылдан кейін ол өзінің елтаңбасы мен қала мәртебесіне ие болған аттас ауданның орталығына айналды. 1919 жылғы төңкерістен кейін қала РСФСР құрамына кірді. Кейінірек ол Беларусь КСР-іне қосылды. 1924 жылы 17 шілдеде Городок Витебск облысының аудандық орталығы болды. Ұлы Отан соғысы кезінде неміс басқыншылары қала шекарасында өлім лагерін құрды, онда екі жарым мыңнан астам әскери тұтқындар мен бейбіт тұрғындар қаза тапты.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-haradok|title=Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада зығыр талшығын, нан-тоқаш өнімдерін және ашытылған сүт өнімдерін шығаратын бірнеше өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан. Сондай-ақ құс фабрикасы мен орман шаруашылығы кәсіпорны бар. Городок арқылы бірнеше тас жолдар, соның ішінде аймақтық маңызы бар тас жолдар өтеді. "Триумф" кафесі мен "Спортивный Город" қонақ үйі келушілер мен жергілікті тұрғындар үшін жұмыс жасайды. Білім беру және мәдени мекемелерге екі мектеп, ауылшаруашылық-техникалық колледж, ауылшаруашылық колледжі, өлкетану мұражайы, қолөнер және фольклор үйі кіреді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9249-Gorodok.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Городокский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Көрнекі орындары == Жергілікті тұрғындар үшін рухани орталық болып қызмет ететін классикалық сәулеті бар XIX ғасырдағы тас шіркеу — Қасиетті Троица шіркеуі. Городоктағы тағы бір шағын ескерткіш — XIX ғасырдың соңында салынған бұрынғы диірмен бар. Сондай-ақ, Городокта XVIII ғасырдың ортасында салынған пошта ғимараты, XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басындағы бірнеше тарихи ғимараттар бар.<ref>{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/vitebsk/garadok/gorodok|title= Витебская область Городокский район Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] 1coc0howys3xbjo5t5sjo6caw1cupgt 3576439 3576438 2026-04-04T05:24:20Z Мағыпар 100137 /* Көрнекі орындары */ дереккөз 3576439 wikitext text/x-wiki '''Городок (қала, Беларусь)''' ({{lang-be|Гарадо́к}}) — [[Беларусь]]тің [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Городок ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Городок халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 12 058 адамды құрады. Городок — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 66-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-town-9239.html|title=Население Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Горожанка өзені мен Луговое көлінің жағасында, [[Витебск]] қаласынан 29 км, [[Минск]]іден 266 км және [[Ресей]] Федерациясымен шекарадан 45 км қашықтықта орналасқан. Е95 халықаралық бағытының бөлігі болып табылатын Витебск-Невель темір жолы және М8 тас жолы (Ресей шекарасы-Витебск-Гомель-Украина шекарасы) Городок арқылы өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=64_Gorodok|title=Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Тарихы == XIII ғасырға жататын шежірелерде ол Полоцк маңындағы қоныс ретінде аталған. XVII ғасырда жаулардан қорғану үшін бес мұнарасы бар бастион қамалы салынып, айналасы қуатты топырақ қорғандармен қоршалған. 1772 жылы Польша-Литва Достастығының бірінші бөлінуінің нәтижесінде Городок Ресей империясының құрамына кірді. Бес жылдан кейін ол өзінің елтаңбасы мен қала мәртебесіне ие болған аттас ауданның орталығына айналды. 1919 жылғы төңкерістен кейін қала РСФСР құрамына кірді. Кейінірек ол Беларусь КСР-іне қосылды. 1924 жылы 17 шілдеде Городок Витебск облысының аудандық орталығы болды. Ұлы Отан соғысы кезінде неміс басқыншылары қала шекарасында өлім лагерін құрды, онда екі жарым мыңнан астам әскери тұтқындар мен бейбіт тұрғындар қаза тапты.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-haradok|title=Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада зығыр талшығын, нан-тоқаш өнімдерін және ашытылған сүт өнімдерін шығаратын бірнеше өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан. Сондай-ақ құс фабрикасы мен орман шаруашылығы кәсіпорны бар. Городок арқылы бірнеше тас жолдар, соның ішінде аймақтық маңызы бар тас жолдар өтеді. "Триумф" кафесі мен "Спортивный Город" қонақ үйі келушілер мен жергілікті тұрғындар үшін жұмыс жасайды. Білім беру және мәдени мекемелерге екі мектеп, ауылшаруашылық-техникалық колледж, ауылшаруашылық колледжі, өлкетану мұражайы, қолөнер және фольклор үйі кіреді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9249-Gorodok.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Городокский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Көрнекі орындары == Жергілікті тұрғындар үшін рухани орталық болып қызмет ететін классикалық сәулеті бар XIX ғасырдағы тас шіркеу — Қасиетті Троица шіркеуі. Городоктағы тағы бір шағын ескерткіш — XIX ғасырдың соңында салынған бұрынғы диірмен бар. Сондай-ақ, Городокта XVIII ғасырдың ортасында салынған пошта ғимараты, XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басындағы бірнеше тарихи ғимараттар бар.<ref>{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/vitebsk/garadok/gorodok|title= Витебская область Городокский район Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BA?ysclid=mnjv3ub8dl955151558|title=Городок: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] suq1nunxhxnsg6q1468qhe0fq5a858t 3576440 3576439 2026-04-04T05:25:31Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3576440 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Городок |шынайы атауы = {{lang-be|Гарадо́к}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Городок (қала, Беларусь)''' ({{lang-be|Гарадо́к}}) — [[Беларусь]]тің [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Городок ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Городок халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 12 058 адамды құрады. Городок — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 66-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-town-9239.html|title=Население Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Горожанка өзені мен Луговое көлінің жағасында, [[Витебск]] қаласынан 29 км, [[Минск]]іден 266 км және [[Ресей]] Федерациясымен шекарадан 45 км қашықтықта орналасқан. Е95 халықаралық бағытының бөлігі болып табылатын Витебск-Невель темір жолы және М8 тас жолы (Ресей шекарасы-Витебск-Гомель-Украина шекарасы) Городок арқылы өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=64_Gorodok|title=Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Тарихы == XIII ғасырға жататын шежірелерде ол Полоцк маңындағы қоныс ретінде аталған. XVII ғасырда жаулардан қорғану үшін бес мұнарасы бар бастион қамалы салынып, айналасы қуатты топырақ қорғандармен қоршалған. 1772 жылы Польша-Литва Достастығының бірінші бөлінуінің нәтижесінде Городок Ресей империясының құрамына кірді. Бес жылдан кейін ол өзінің елтаңбасы мен қала мәртебесіне ие болған аттас ауданның орталығына айналды. 1919 жылғы төңкерістен кейін қала РСФСР құрамына кірді. Кейінірек ол Беларусь КСР-іне қосылды. 1924 жылы 17 шілдеде Городок Витебск облысының аудандық орталығы болды. Ұлы Отан соғысы кезінде неміс басқыншылары қала шекарасында өлім лагерін құрды, онда екі жарым мыңнан астам әскери тұтқындар мен бейбіт тұрғындар қаза тапты.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-haradok|title=Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада зығыр талшығын, нан-тоқаш өнімдерін және ашытылған сүт өнімдерін шығаратын бірнеше өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан. Сондай-ақ құс фабрикасы мен орман шаруашылығы кәсіпорны бар. Городок арқылы бірнеше тас жолдар, соның ішінде аймақтық маңызы бар тас жолдар өтеді. "Триумф" кафесі мен "Спортивный Город" қонақ үйі келушілер мен жергілікті тұрғындар үшін жұмыс жасайды. Білім беру және мәдени мекемелерге екі мектеп, ауылшаруашылық-техникалық колледж, ауылшаруашылық колледжі, өлкетану мұражайы, қолөнер және фольклор үйі кіреді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9249-Gorodok.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Городокский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Көрнекі орындары == Жергілікті тұрғындар үшін рухани орталық болып қызмет ететін классикалық сәулеті бар XIX ғасырдағы тас шіркеу — Қасиетті Троица шіркеуі. Городоктағы тағы бір шағын ескерткіш — XIX ғасырдың соңында салынған бұрынғы диірмен бар. Сондай-ақ, Городокта XVIII ғасырдың ортасында салынған пошта ғимараты, XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басындағы бірнеше тарихи ғимараттар бар.<ref>{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/vitebsk/garadok/gorodok|title= Витебская область Городокский район Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BA?ysclid=mnjv3ub8dl955151558|title=Городок: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] copli7x13l04vg8o01babraus4o0lgl 3576441 3576440 2026-04-04T05:26:01Z Мағыпар 100137 үлгі, сурет қою 3576441 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Городок |шынайы атауы = {{lang-be|Гарадо́к}} |сурет = Городок, Городокский район, Витебская область, Беларусь 34.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Городок (қала, Беларусь)''' ({{lang-be|Гарадо́к}}) — [[Беларусь]]тің [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Городок ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Городок халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 12 058 адамды құрады. Городок — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 66-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-town-9239.html|title=Население Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Горожанка өзені мен Луговое көлінің жағасында, [[Витебск]] қаласынан 29 км, [[Минск]]іден 266 км және [[Ресей]] Федерациясымен шекарадан 45 км қашықтықта орналасқан. Е95 халықаралық бағытының бөлігі болып табылатын Витебск-Невель темір жолы және М8 тас жолы (Ресей шекарасы-Витебск-Гомель-Украина шекарасы) Городок арқылы өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=64_Gorodok|title=Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Тарихы == XIII ғасырға жататын шежірелерде ол Полоцк маңындағы қоныс ретінде аталған. XVII ғасырда жаулардан қорғану үшін бес мұнарасы бар бастион қамалы салынып, айналасы қуатты топырақ қорғандармен қоршалған. 1772 жылы Польша-Литва Достастығының бірінші бөлінуінің нәтижесінде Городок Ресей империясының құрамына кірді. Бес жылдан кейін ол өзінің елтаңбасы мен қала мәртебесіне ие болған аттас ауданның орталығына айналды. 1919 жылғы төңкерістен кейін қала РСФСР құрамына кірді. Кейінірек ол Беларусь КСР-іне қосылды. 1924 жылы 17 шілдеде Городок Витебск облысының аудандық орталығы болды. Ұлы Отан соғысы кезінде неміс басқыншылары қала шекарасында өлім лагерін құрды, онда екі жарым мыңнан астам әскери тұтқындар мен бейбіт тұрғындар қаза тапты.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-haradok|title=Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада зығыр талшығын, нан-тоқаш өнімдерін және ашытылған сүт өнімдерін шығаратын бірнеше өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан. Сондай-ақ құс фабрикасы мен орман шаруашылығы кәсіпорны бар. Городок арқылы бірнеше тас жолдар, соның ішінде аймақтық маңызы бар тас жолдар өтеді. "Триумф" кафесі мен "Спортивный Город" қонақ үйі келушілер мен жергілікті тұрғындар үшін жұмыс жасайды. Білім беру және мәдени мекемелерге екі мектеп, ауылшаруашылық-техникалық колледж, ауылшаруашылық колледжі, өлкетану мұражайы, қолөнер және фольклор үйі кіреді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9249-Gorodok.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Городокский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Көрнекі орындары == Жергілікті тұрғындар үшін рухани орталық болып қызмет ететін классикалық сәулеті бар XIX ғасырдағы тас шіркеу — Қасиетті Троица шіркеуі. Городоктағы тағы бір шағын ескерткіш — XIX ғасырдың соңында салынған бұрынғы диірмен бар. Сондай-ақ, Городокта XVIII ғасырдың ортасында салынған пошта ғимараты, XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басындағы бірнеше тарихи ғимараттар бар.<ref>{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/vitebsk/garadok/gorodok|title= Витебская область Городокский район Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BA?ysclid=mnjv3ub8dl955151558|title=Городок: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] r0rzy7c89cjxdxd48jiad5q2vf2t7t4 3576442 3576441 2026-04-04T05:27:00Z Мағыпар 100137 үлгі 3576442 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Городок |шынайы атауы = {{lang-be|Гарадо́к}} |сурет = Городок, Городокский район, Витебская область, Беларусь 34.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =28 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =59 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Городок (қала, Беларусь)''' ({{lang-be|Гарадо́к}}) — [[Беларусь]]тің [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Городок ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Городок халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 12 058 адамды құрады. Городок — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 66-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-town-9239.html|title=Население Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Горожанка өзені мен Луговое көлінің жағасында, [[Витебск]] қаласынан 29 км, [[Минск]]іден 266 км және [[Ресей]] Федерациясымен шекарадан 45 км қашықтықта орналасқан. Е95 халықаралық бағытының бөлігі болып табылатын Витебск-Невель темір жолы және М8 тас жолы (Ресей шекарасы-Витебск-Гомель-Украина шекарасы) Городок арқылы өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=64_Gorodok|title=Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Тарихы == XIII ғасырға жататын шежірелерде ол Полоцк маңындағы қоныс ретінде аталған. XVII ғасырда жаулардан қорғану үшін бес мұнарасы бар бастион қамалы салынып, айналасы қуатты топырақ қорғандармен қоршалған. 1772 жылы Польша-Литва Достастығының бірінші бөлінуінің нәтижесінде Городок Ресей империясының құрамына кірді. Бес жылдан кейін ол өзінің елтаңбасы мен қала мәртебесіне ие болған аттас ауданның орталығына айналды. 1919 жылғы төңкерістен кейін қала РСФСР құрамына кірді. Кейінірек ол Беларусь КСР-іне қосылды. 1924 жылы 17 шілдеде Городок Витебск облысының аудандық орталығы болды. Ұлы Отан соғысы кезінде неміс басқыншылары қала шекарасында өлім лагерін құрды, онда екі жарым мыңнан астам әскери тұтқындар мен бейбіт тұрғындар қаза тапты.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-haradok|title=Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада зығыр талшығын, нан-тоқаш өнімдерін және ашытылған сүт өнімдерін шығаратын бірнеше өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан. Сондай-ақ құс фабрикасы мен орман шаруашылығы кәсіпорны бар. Городок арқылы бірнеше тас жолдар, соның ішінде аймақтық маңызы бар тас жолдар өтеді. "Триумф" кафесі мен "Спортивный Город" қонақ үйі келушілер мен жергілікті тұрғындар үшін жұмыс жасайды. Білім беру және мәдени мекемелерге екі мектеп, ауылшаруашылық-техникалық колледж, ауылшаруашылық колледжі, өлкетану мұражайы, қолөнер және фольклор үйі кіреді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9249-Gorodok.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Городокский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Көрнекі орындары == Жергілікті тұрғындар үшін рухани орталық болып қызмет ететін классикалық сәулеті бар XIX ғасырдағы тас шіркеу — Қасиетті Троица шіркеуі. Городоктағы тағы бір шағын ескерткіш — XIX ғасырдың соңында салынған бұрынғы диірмен бар. Сондай-ақ, Городокта XVIII ғасырдың ортасында салынған пошта ғимараты, XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басындағы бірнеше тарихи ғимараттар бар.<ref>{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/vitebsk/garadok/gorodok|title= Витебская область Городокский район Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BA?ysclid=mnjv3ub8dl955151558|title=Городок: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] sx00vzg6o0pma2eqrj9k6511udvsu0a 3576443 3576442 2026-04-04T05:27:44Z Мағыпар 100137 үлгі, сурет қою 3576443 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Городок |шынайы атауы = {{lang-be|Гарадо́к}} |сурет = Городок, Городокский район, Витебская область, Беларусь 34.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = |ту = Flag of Haradok and Haradok Rajon.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =28 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =59 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Городок (қала, Беларусь)''' ({{lang-be|Гарадо́к}}) — [[Беларусь]]тің [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Городок ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Городок халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 12 058 адамды құрады. Городок — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 66-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-town-9239.html|title=Население Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Горожанка өзені мен Луговое көлінің жағасында, [[Витебск]] қаласынан 29 км, [[Минск]]іден 266 км және [[Ресей]] Федерациясымен шекарадан 45 км қашықтықта орналасқан. Е95 халықаралық бағытының бөлігі болып табылатын Витебск-Невель темір жолы және М8 тас жолы (Ресей шекарасы-Витебск-Гомель-Украина шекарасы) Городок арқылы өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=64_Gorodok|title=Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Тарихы == XIII ғасырға жататын шежірелерде ол Полоцк маңындағы қоныс ретінде аталған. XVII ғасырда жаулардан қорғану үшін бес мұнарасы бар бастион қамалы салынып, айналасы қуатты топырақ қорғандармен қоршалған. 1772 жылы Польша-Литва Достастығының бірінші бөлінуінің нәтижесінде Городок Ресей империясының құрамына кірді. Бес жылдан кейін ол өзінің елтаңбасы мен қала мәртебесіне ие болған аттас ауданның орталығына айналды. 1919 жылғы төңкерістен кейін қала РСФСР құрамына кірді. Кейінірек ол Беларусь КСР-іне қосылды. 1924 жылы 17 шілдеде Городок Витебск облысының аудандық орталығы болды. Ұлы Отан соғысы кезінде неміс басқыншылары қала шекарасында өлім лагерін құрды, онда екі жарым мыңнан астам әскери тұтқындар мен бейбіт тұрғындар қаза тапты.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-haradok|title=Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада зығыр талшығын, нан-тоқаш өнімдерін және ашытылған сүт өнімдерін шығаратын бірнеше өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан. Сондай-ақ құс фабрикасы мен орман шаруашылығы кәсіпорны бар. Городок арқылы бірнеше тас жолдар, соның ішінде аймақтық маңызы бар тас жолдар өтеді. "Триумф" кафесі мен "Спортивный Город" қонақ үйі келушілер мен жергілікті тұрғындар үшін жұмыс жасайды. Білім беру және мәдени мекемелерге екі мектеп, ауылшаруашылық-техникалық колледж, ауылшаруашылық колледжі, өлкетану мұражайы, қолөнер және фольклор үйі кіреді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9249-Gorodok.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Городокский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Көрнекі орындары == Жергілікті тұрғындар үшін рухани орталық болып қызмет ететін классикалық сәулеті бар XIX ғасырдағы тас шіркеу — Қасиетті Троица шіркеуі. Городоктағы тағы бір шағын ескерткіш — XIX ғасырдың соңында салынған бұрынғы диірмен бар. Сондай-ақ, Городокта XVIII ғасырдың ортасында салынған пошта ғимараты, XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басындағы бірнеше тарихи ғимараттар бар.<ref>{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/vitebsk/garadok/gorodok|title= Витебская область Городокский район Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BA?ysclid=mnjv3ub8dl955151558|title=Городок: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] ec8u1liv6s3kwakg3if9cewioqjv6ki 3576444 3576443 2026-04-04T05:28:15Z Мағыпар 100137 үлгі, сурет қою 3576444 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Городок |шынайы атауы = {{lang-be|Гарадо́к}} |сурет = Городок, Городокский район, Витебская область, Беларусь 34.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Haradok, Belarus.svg |ту = Flag of Haradok and Haradok Rajon.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =28 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =59 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Городок (қала, Беларусь)''' ({{lang-be|Гарадо́к}}) — [[Беларусь]]тің [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Городок ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Городок халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 12 058 адамды құрады. Городок — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 66-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-town-9239.html|title=Население Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Горожанка өзені мен Луговое көлінің жағасында, [[Витебск]] қаласынан 29 км, [[Минск]]іден 266 км және [[Ресей]] Федерациясымен шекарадан 45 км қашықтықта орналасқан. Е95 халықаралық бағытының бөлігі болып табылатын Витебск-Невель темір жолы және М8 тас жолы (Ресей шекарасы-Витебск-Гомель-Украина шекарасы) Городок арқылы өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=64_Gorodok|title=Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Тарихы == XIII ғасырға жататын шежірелерде ол Полоцк маңындағы қоныс ретінде аталған. XVII ғасырда жаулардан қорғану үшін бес мұнарасы бар бастион қамалы салынып, айналасы қуатты топырақ қорғандармен қоршалған. 1772 жылы Польша-Литва Достастығының бірінші бөлінуінің нәтижесінде Городок Ресей империясының құрамына кірді. Бес жылдан кейін ол өзінің елтаңбасы мен қала мәртебесіне ие болған аттас ауданның орталығына айналды. 1919 жылғы төңкерістен кейін қала РСФСР құрамына кірді. Кейінірек ол Беларусь КСР-іне қосылды. 1924 жылы 17 шілдеде Городок Витебск облысының аудандық орталығы болды. Ұлы Отан соғысы кезінде неміс басқыншылары қала шекарасында өлім лагерін құрды, онда екі жарым мыңнан астам әскери тұтқындар мен бейбіт тұрғындар қаза тапты.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-haradok|title=Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада зығыр талшығын, нан-тоқаш өнімдерін және ашытылған сүт өнімдерін шығаратын бірнеше өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан. Сондай-ақ құс фабрикасы мен орман шаруашылығы кәсіпорны бар. Городок арқылы бірнеше тас жолдар, соның ішінде аймақтық маңызы бар тас жолдар өтеді. "Триумф" кафесі мен "Спортивный Город" қонақ үйі келушілер мен жергілікті тұрғындар үшін жұмыс жасайды. Білім беру және мәдени мекемелерге екі мектеп, ауылшаруашылық-техникалық колледж, ауылшаруашылық колледжі, өлкетану мұражайы, қолөнер және фольклор үйі кіреді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9249-Gorodok.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Городокский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Көрнекі орындары == Жергілікті тұрғындар үшін рухани орталық болып қызмет ететін классикалық сәулеті бар XIX ғасырдағы тас шіркеу — Қасиетті Троица шіркеуі. Городоктағы тағы бір шағын ескерткіш — XIX ғасырдың соңында салынған бұрынғы диірмен бар. Сондай-ақ, Городокта XVIII ғасырдың ортасында салынған пошта ғимараты, XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басындағы бірнеше тарихи ғимараттар бар.<ref>{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/vitebsk/garadok/gorodok|title= Витебская область Городокский район Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BA?ysclid=mnjv3ub8dl955151558|title=Городок: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] 19bb479c3ag8cnm19gqteat95akqd6s 3576445 3576444 2026-04-04T05:29:12Z Мағыпар 100137 үлгі 3576445 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Городок |шынайы атауы = {{lang-be|Гарадо́к}} |сурет = Городок, Городокский район, Витебская область, Беларусь 34.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Haradok, Belarus.svg |ту = Flag of Haradok and Haradok Rajon.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =28 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =59 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Витебск облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Городок ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Городок (қала, Беларусь)''' ({{lang-be|Гарадо́к}}) — [[Беларусь]]тің [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Городок ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Городок халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 12 058 адамды құрады. Городок — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 66-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-town-9239.html|title=Население Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Горожанка өзені мен Луговое көлінің жағасында, [[Витебск]] қаласынан 29 км, [[Минск]]іден 266 км және [[Ресей]] Федерациясымен шекарадан 45 км қашықтықта орналасқан. Е95 халықаралық бағытының бөлігі болып табылатын Витебск-Невель темір жолы және М8 тас жолы (Ресей шекарасы-Витебск-Гомель-Украина шекарасы) Городок арқылы өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=64_Gorodok|title=Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Тарихы == XIII ғасырға жататын шежірелерде ол Полоцк маңындағы қоныс ретінде аталған. XVII ғасырда жаулардан қорғану үшін бес мұнарасы бар бастион қамалы салынып, айналасы қуатты топырақ қорғандармен қоршалған. 1772 жылы Польша-Литва Достастығының бірінші бөлінуінің нәтижесінде Городок Ресей империясының құрамына кірді. Бес жылдан кейін ол өзінің елтаңбасы мен қала мәртебесіне ие болған аттас ауданның орталығына айналды. 1919 жылғы төңкерістен кейін қала РСФСР құрамына кірді. Кейінірек ол Беларусь КСР-іне қосылды. 1924 жылы 17 шілдеде Городок Витебск облысының аудандық орталығы болды. Ұлы Отан соғысы кезінде неміс басқыншылары қала шекарасында өлім лагерін құрды, онда екі жарым мыңнан астам әскери тұтқындар мен бейбіт тұрғындар қаза тапты.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-haradok|title=Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада зығыр талшығын, нан-тоқаш өнімдерін және ашытылған сүт өнімдерін шығаратын бірнеше өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан. Сондай-ақ құс фабрикасы мен орман шаруашылығы кәсіпорны бар. Городок арқылы бірнеше тас жолдар, соның ішінде аймақтық маңызы бар тас жолдар өтеді. "Триумф" кафесі мен "Спортивный Город" қонақ үйі келушілер мен жергілікті тұрғындар үшін жұмыс жасайды. Білім беру және мәдени мекемелерге екі мектеп, ауылшаруашылық-техникалық колледж, ауылшаруашылық колледжі, өлкетану мұражайы, қолөнер және фольклор үйі кіреді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9249-Gorodok.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Городокский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Көрнекі орындары == Жергілікті тұрғындар үшін рухани орталық болып қызмет ететін классикалық сәулеті бар XIX ғасырдағы тас шіркеу — Қасиетті Троица шіркеуі. Городоктағы тағы бір шағын ескерткіш — XIX ғасырдың соңында салынған бұрынғы диірмен бар. Сондай-ақ, Городокта XVIII ғасырдың ортасында салынған пошта ғимараты, XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басындағы бірнеше тарихи ғимараттар бар.<ref>{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/vitebsk/garadok/gorodok|title= Витебская область Городокский район Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BA?ysclid=mnjv3ub8dl955151558|title=Городок: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] rd9u3zhombewbns63atr53bfcst2bmf 3576446 3576445 2026-04-04T05:29:48Z Мағыпар 100137 үлгі 3576446 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Городок |шынайы атауы = {{lang-be|Гарадо́к}} |сурет = Городок, Городокский район, Витебская область, Беларусь 34.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Haradok, Belarus.svg |ту = Flag of Haradok and Haradok Rajon.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =28 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =59 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Витебск облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Городок ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 12 058 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Городок (қала, Беларусь)''' ({{lang-be|Гарадо́к}}) — [[Беларусь]]тің [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Городок ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Городок халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 12 058 адамды құрады. Городок — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 66-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-town-9239.html|title=Население Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Горожанка өзені мен Луговое көлінің жағасында, [[Витебск]] қаласынан 29 км, [[Минск]]іден 266 км және [[Ресей]] Федерациясымен шекарадан 45 км қашықтықта орналасқан. Е95 халықаралық бағытының бөлігі болып табылатын Витебск-Невель темір жолы және М8 тас жолы (Ресей шекарасы-Витебск-Гомель-Украина шекарасы) Городок арқылы өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=64_Gorodok|title=Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Тарихы == XIII ғасырға жататын шежірелерде ол Полоцк маңындағы қоныс ретінде аталған. XVII ғасырда жаулардан қорғану үшін бес мұнарасы бар бастион қамалы салынып, айналасы қуатты топырақ қорғандармен қоршалған. 1772 жылы Польша-Литва Достастығының бірінші бөлінуінің нәтижесінде Городок Ресей империясының құрамына кірді. Бес жылдан кейін ол өзінің елтаңбасы мен қала мәртебесіне ие болған аттас ауданның орталығына айналды. 1919 жылғы төңкерістен кейін қала РСФСР құрамына кірді. Кейінірек ол Беларусь КСР-іне қосылды. 1924 жылы 17 шілдеде Городок Витебск облысының аудандық орталығы болды. Ұлы Отан соғысы кезінде неміс басқыншылары қала шекарасында өлім лагерін құрды, онда екі жарым мыңнан астам әскери тұтқындар мен бейбіт тұрғындар қаза тапты.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-haradok|title=Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада зығыр талшығын, нан-тоқаш өнімдерін және ашытылған сүт өнімдерін шығаратын бірнеше өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан. Сондай-ақ құс фабрикасы мен орман шаруашылығы кәсіпорны бар. Городок арқылы бірнеше тас жолдар, соның ішінде аймақтық маңызы бар тас жолдар өтеді. "Триумф" кафесі мен "Спортивный Город" қонақ үйі келушілер мен жергілікті тұрғындар үшін жұмыс жасайды. Білім беру және мәдени мекемелерге екі мектеп, ауылшаруашылық-техникалық колледж, ауылшаруашылық колледжі, өлкетану мұражайы, қолөнер және фольклор үйі кіреді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9249-Gorodok.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Городокский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Көрнекі орындары == Жергілікті тұрғындар үшін рухани орталық болып қызмет ететін классикалық сәулеті бар XIX ғасырдағы тас шіркеу — Қасиетті Троица шіркеуі. Городоктағы тағы бір шағын ескерткіш — XIX ғасырдың соңында салынған бұрынғы диірмен бар. Сондай-ақ, Городокта XVIII ғасырдың ортасында салынған пошта ғимараты, XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басындағы бірнеше тарихи ғимараттар бар.<ref>{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/vitebsk/garadok/gorodok|title= Витебская область Городокский район Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BA?ysclid=mnjv3ub8dl955151558|title=Городок: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] hgjjsgc6f6gtaqau8meb6ztkujb22on 3576447 3576446 2026-04-04T05:30:26Z Мағыпар 100137 үлгі 3576447 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Городок |шынайы атауы = {{lang-be|Гарадо́к}} |сурет = Городок, Городокский район, Витебская область, Беларусь 34.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Haradok, Belarus.svg |ту = Flag of Haradok and Haradok Rajon.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =28 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =59 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Витебск облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Городок ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 12 058 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = +375 2139 |пошта индексі = 211573 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Городок (қала, Беларусь)''' ({{lang-be|Гарадо́к}}) — [[Беларусь]]тің [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Городок ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Городок халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 12 058 адамды құрады. Городок — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 66-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-town-9239.html|title=Население Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Горожанка өзені мен Луговое көлінің жағасында, [[Витебск]] қаласынан 29 км, [[Минск]]іден 266 км және [[Ресей]] Федерациясымен шекарадан 45 км қашықтықта орналасқан. Е95 халықаралық бағытының бөлігі болып табылатын Витебск-Невель темір жолы және М8 тас жолы (Ресей шекарасы-Витебск-Гомель-Украина шекарасы) Городок арқылы өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=64_Gorodok|title=Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Тарихы == XIII ғасырға жататын шежірелерде ол Полоцк маңындағы қоныс ретінде аталған. XVII ғасырда жаулардан қорғану үшін бес мұнарасы бар бастион қамалы салынып, айналасы қуатты топырақ қорғандармен қоршалған. 1772 жылы Польша-Литва Достастығының бірінші бөлінуінің нәтижесінде Городок Ресей империясының құрамына кірді. Бес жылдан кейін ол өзінің елтаңбасы мен қала мәртебесіне ие болған аттас ауданның орталығына айналды. 1919 жылғы төңкерістен кейін қала РСФСР құрамына кірді. Кейінірек ол Беларусь КСР-іне қосылды. 1924 жылы 17 шілдеде Городок Витебск облысының аудандық орталығы болды. Ұлы Отан соғысы кезінде неміс басқыншылары қала шекарасында өлім лагерін құрды, онда екі жарым мыңнан астам әскери тұтқындар мен бейбіт тұрғындар қаза тапты.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-haradok|title=Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада зығыр талшығын, нан-тоқаш өнімдерін және ашытылған сүт өнімдерін шығаратын бірнеше өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан. Сондай-ақ құс фабрикасы мен орман шаруашылығы кәсіпорны бар. Городок арқылы бірнеше тас жолдар, соның ішінде аймақтық маңызы бар тас жолдар өтеді. "Триумф" кафесі мен "Спортивный Город" қонақ үйі келушілер мен жергілікті тұрғындар үшін жұмыс жасайды. Білім беру және мәдени мекемелерге екі мектеп, ауылшаруашылық-техникалық колледж, ауылшаруашылық колледжі, өлкетану мұражайы, қолөнер және фольклор үйі кіреді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9249-Gorodok.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Городокский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Көрнекі орындары == Жергілікті тұрғындар үшін рухани орталық болып қызмет ететін классикалық сәулеті бар XIX ғасырдағы тас шіркеу — Қасиетті Троица шіркеуі. Городоктағы тағы бір шағын ескерткіш — XIX ғасырдың соңында салынған бұрынғы диірмен бар. Сондай-ақ, Городокта XVIII ғасырдың ортасында салынған пошта ғимараты, XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басындағы бірнеше тарихи ғимараттар бар.<ref>{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/vitebsk/garadok/gorodok|title= Витебская область Городокский район Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BA?ysclid=mnjv3ub8dl955151558|title=Городок: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] 31qdmkptxgq6263cn3xls39egy1p1op 3576448 3576447 2026-04-04T05:32:08Z Мағыпар 100137 үлгі 3576448 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Городок |шынайы атауы = {{lang-be|Гарадо́к}} |сурет = Городок, Городокский район, Витебская область, Беларусь 34.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Haradok, Belarus.svg |ту = Flag of Haradok and Haradok Rajon.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =28 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =59 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Витебск облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Городок ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = III век |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1772 |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 190 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 12 058 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 2139 |пошта индексі = 211573 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Городок (қала, Беларусь)''' ({{lang-be|Гарадо́к}}) — [[Беларусь]]тің [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Городок ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Городок халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 12 058 адамды құрады. Городок — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 66-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-town-9239.html|title=Население Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Горожанка өзені мен Луговое көлінің жағасында, [[Витебск]] қаласынан 29 км, [[Минск]]іден 266 км және [[Ресей]] Федерациясымен шекарадан 45 км қашықтықта орналасқан. Е95 халықаралық бағытының бөлігі болып табылатын Витебск-Невель темір жолы және М8 тас жолы (Ресей шекарасы-Витебск-Гомель-Украина шекарасы) Городок арқылы өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=64_Gorodok|title=Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Тарихы == XIII ғасырға жататын шежірелерде ол Полоцк маңындағы қоныс ретінде аталған. XVII ғасырда жаулардан қорғану үшін бес мұнарасы бар бастион қамалы салынып, айналасы қуатты топырақ қорғандармен қоршалған. 1772 жылы Польша-Литва Достастығының бірінші бөлінуінің нәтижесінде Городок Ресей империясының құрамына кірді. Бес жылдан кейін ол өзінің елтаңбасы мен қала мәртебесіне ие болған аттас ауданның орталығына айналды. 1919 жылғы төңкерістен кейін қала РСФСР құрамына кірді. Кейінірек ол Беларусь КСР-іне қосылды. 1924 жылы 17 шілдеде Городок Витебск облысының аудандық орталығы болды. Ұлы Отан соғысы кезінде неміс басқыншылары қала шекарасында өлім лагерін құрды, онда екі жарым мыңнан астам әскери тұтқындар мен бейбіт тұрғындар қаза тапты.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-haradok|title=Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада зығыр талшығын, нан-тоқаш өнімдерін және ашытылған сүт өнімдерін шығаратын бірнеше өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан. Сондай-ақ құс фабрикасы мен орман шаруашылығы кәсіпорны бар. Городок арқылы бірнеше тас жолдар, соның ішінде аймақтық маңызы бар тас жолдар өтеді. "Триумф" кафесі мен "Спортивный Город" қонақ үйі келушілер мен жергілікті тұрғындар үшін жұмыс жасайды. Білім беру және мәдени мекемелерге екі мектеп, ауылшаруашылық-техникалық колледж, ауылшаруашылық колледжі, өлкетану мұражайы, қолөнер және фольклор үйі кіреді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9249-Gorodok.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Городокский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Көрнекі орындары == Жергілікті тұрғындар үшін рухани орталық болып қызмет ететін классикалық сәулеті бар XIX ғасырдағы тас шіркеу — Қасиетті Троица шіркеуі. Городоктағы тағы бір шағын ескерткіш — XIX ғасырдың соңында салынған бұрынғы диірмен бар. Сондай-ақ, Городокта XVIII ғасырдың ортасында салынған пошта ғимараты, XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басындағы бірнеше тарихи ғимараттар бар.<ref>{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/vitebsk/garadok/gorodok|title= Витебская область Городокский район Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BA?ysclid=mnjv3ub8dl955151558|title=Городок: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] 5tmev6us4bfxj3jvdxj7sgkpyn88g94 3576450 3576448 2026-04-04T05:35:37Z Мағыпар 100137 сурет қою 3576450 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Городок |шынайы атауы = {{lang-be|Гарадо́к}} |сурет = Городок, Городокский район, Витебская область, Беларусь 34.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Haradok, Belarus.svg |ту = Flag of Haradok and Haradok Rajon.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =28 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =59 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Витебск облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Городок ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = III век |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1772 |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 190 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 12 058 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 2139 |пошта индексі = 211573 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Городок (қала, Беларусь)''' ({{lang-be|Гарадо́к}}) — [[Беларусь]]тің [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Городок ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Городок халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 12 058 адамды құрады. Городок — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 66-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-town-9239.html|title=Население Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Горожанка өзені мен Луговое көлінің жағасында, [[Витебск]] қаласынан 29 км, [[Минск]]іден 266 км және [[Ресей]] Федерациясымен шекарадан 45 км қашықтықта орналасқан. Е95 халықаралық бағытының бөлігі болып табылатын Витебск-Невель темір жолы және М8 тас жолы (Ресей шекарасы-Витебск-Гомель-Украина шекарасы) Городок арқылы өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=64_Gorodok|title=Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Тарихы == XIII ғасырға жататын шежірелерде ол Полоцк маңындағы қоныс ретінде аталған. XVII ғасырда жаулардан қорғану үшін бес мұнарасы бар бастион қамалы салынып, айналасы қуатты топырақ қорғандармен қоршалған. 1772 жылы Польша-Литва Достастығының бірінші бөлінуінің нәтижесінде Городок Ресей империясының құрамына кірді. Бес жылдан кейін ол өзінің елтаңбасы мен қала мәртебесіне ие болған аттас ауданның орталығына айналды. 1919 жылғы төңкерістен кейін қала РСФСР құрамына кірді. Кейінірек ол Беларусь КСР-іне қосылды. 1924 жылы 17 шілдеде Городок Витебск облысының аудандық орталығы болды. Ұлы Отан соғысы кезінде неміс басқыншылары қала шекарасында өлім лагерін құрды, онда екі жарым мыңнан астам әскери тұтқындар мен бейбіт тұрғындар қаза тапты.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-haradok|title=Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада зығыр талшығын, нан-тоқаш өнімдерін және ашытылған сүт өнімдерін шығаратын бірнеше өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан. Сондай-ақ құс фабрикасы мен орман шаруашылығы кәсіпорны бар. Городок арқылы бірнеше тас жолдар, соның ішінде аймақтық маңызы бар тас жолдар өтеді. "Триумф" кафесі мен "Спортивный Город" қонақ үйі келушілер мен жергілікті тұрғындар үшін жұмыс жасайды. Білім беру және мәдени мекемелерге екі мектеп, ауылшаруашылық-техникалық колледж, ауылшаруашылық колледжі, өлкетану мұражайы, қолөнер және фольклор үйі кіреді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9249-Gorodok.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Городокский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Көрнекі орындары == Жергілікті тұрғындар үшін рухани орталық болып қызмет ететін классикалық сәулеті бар XIX ғасырдағы тас шіркеу — Қасиетті Троица шіркеуі. Городоктағы тағы бір шағын ескерткіш — XIX ғасырдың соңында салынған бұрынғы диірмен бар. Сондай-ақ, Городокта XVIII ғасырдың ортасында салынған пошта ғимараты, XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басындағы бірнеше тарихи ғимараттар бар.<ref>{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/vitebsk/garadok/gorodok|title= Витебская область Городокский район Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BA?ysclid=mnjv3ub8dl955151558|title=Городок: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="140"> Haradok-komsomol-st.JPG|Комсомол көшесі </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] msrdvuwcrkead2gkg9kc3yymx40naqi 3576452 3576450 2026-04-04T05:36:16Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ сурет қою 3576452 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Городок |шынайы атауы = {{lang-be|Гарадо́к}} |сурет = Городок, Городокский район, Витебская область, Беларусь 34.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Haradok, Belarus.svg |ту = Flag of Haradok and Haradok Rajon.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =28 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =59 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Витебск облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Городок ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = III век |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1772 |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 190 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 12 058 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 2139 |пошта индексі = 211573 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Городок (қала, Беларусь)''' ({{lang-be|Гарадо́к}}) — [[Беларусь]]тің [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Городок ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Городок халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 12 058 адамды құрады. Городок — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 66-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-town-9239.html|title=Население Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Горожанка өзені мен Луговое көлінің жағасында, [[Витебск]] қаласынан 29 км, [[Минск]]іден 266 км және [[Ресей]] Федерациясымен шекарадан 45 км қашықтықта орналасқан. Е95 халықаралық бағытының бөлігі болып табылатын Витебск-Невель темір жолы және М8 тас жолы (Ресей шекарасы-Витебск-Гомель-Украина шекарасы) Городок арқылы өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=64_Gorodok|title=Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Тарихы == XIII ғасырға жататын шежірелерде ол Полоцк маңындағы қоныс ретінде аталған. XVII ғасырда жаулардан қорғану үшін бес мұнарасы бар бастион қамалы салынып, айналасы қуатты топырақ қорғандармен қоршалған. 1772 жылы Польша-Литва Достастығының бірінші бөлінуінің нәтижесінде Городок Ресей империясының құрамына кірді. Бес жылдан кейін ол өзінің елтаңбасы мен қала мәртебесіне ие болған аттас ауданның орталығына айналды. 1919 жылғы төңкерістен кейін қала РСФСР құрамына кірді. Кейінірек ол Беларусь КСР-іне қосылды. 1924 жылы 17 шілдеде Городок Витебск облысының аудандық орталығы болды. Ұлы Отан соғысы кезінде неміс басқыншылары қала шекарасында өлім лагерін құрды, онда екі жарым мыңнан астам әскери тұтқындар мен бейбіт тұрғындар қаза тапты.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-haradok|title=Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада зығыр талшығын, нан-тоқаш өнімдерін және ашытылған сүт өнімдерін шығаратын бірнеше өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан. Сондай-ақ құс фабрикасы мен орман шаруашылығы кәсіпорны бар. Городок арқылы бірнеше тас жолдар, соның ішінде аймақтық маңызы бар тас жолдар өтеді. "Триумф" кафесі мен "Спортивный Город" қонақ үйі келушілер мен жергілікті тұрғындар үшін жұмыс жасайды. Білім беру және мәдени мекемелерге екі мектеп, ауылшаруашылық-техникалық колледж, ауылшаруашылық колледжі, өлкетану мұражайы, қолөнер және фольклор үйі кіреді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9249-Gorodok.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Городокский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Көрнекі орындары == Жергілікті тұрғындар үшін рухани орталық болып қызмет ететін классикалық сәулеті бар XIX ғасырдағы тас шіркеу — Қасиетті Троица шіркеуі. Городоктағы тағы бір шағын ескерткіш — XIX ғасырдың соңында салынған бұрынғы диірмен бар. Сондай-ақ, Городокта XVIII ғасырдың ортасында салынған пошта ғимараты, XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басындағы бірнеше тарихи ғимараттар бар.<ref>{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/vitebsk/garadok/gorodok|title= Витебская область Городокский район Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BA?ysclid=mnjv3ub8dl955151558|title=Городок: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="140"> Haradok-komsomol-st.JPG|Комсомол көшесі Гарадок-Вуліца Гагарына.jpg|Гагарин көшесі </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] bgql3o4doae1xwsozyei16pid4eecyz 3576455 3576452 2026-04-04T05:37:31Z Мағыпар 100137 сурет қою 3576455 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Городок |шынайы атауы = {{lang-be|Гарадо́к}} |сурет = Городок, Городокский район, Витебская область, Беларусь 34.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Haradok, Belarus.svg |ту = Flag of Haradok and Haradok Rajon.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =28 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =59 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Витебск облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Городок ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = III век |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1772 |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 190 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 12 058 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 2139 |пошта индексі = 211573 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Городок (қала, Беларусь)''' ({{lang-be|Гарадо́к}}) — [[Беларусь]]тің [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Городок ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Городок халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 12 058 адамды құрады. Городок — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 66-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-town-9239.html|title=Население Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Горожанка өзені мен Луговое көлінің жағасында, [[Витебск]] қаласынан 29 км, [[Минск]]іден 266 км және [[Ресей]] Федерациясымен шекарадан 45 км қашықтықта орналасқан. Е95 халықаралық бағытының бөлігі болып табылатын Витебск-Невель темір жолы және М8 тас жолы (Ресей шекарасы-Витебск-Гомель-Украина шекарасы) Городок арқылы өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=64_Gorodok|title=Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Тарихы == XIII ғасырға жататын шежірелерде ол Полоцк маңындағы қоныс ретінде аталған. XVII ғасырда жаулардан қорғану үшін бес мұнарасы бар бастион қамалы салынып, айналасы қуатты топырақ қорғандармен қоршалған. 1772 жылы Польша-Литва Достастығының бірінші бөлінуінің нәтижесінде Городок Ресей империясының құрамына кірді. Бес жылдан кейін ол өзінің елтаңбасы мен қала мәртебесіне ие болған аттас ауданның орталығына айналды. 1919 жылғы төңкерістен кейін қала РСФСР құрамына кірді. Кейінірек ол Беларусь КСР-іне қосылды. 1924 жылы 17 шілдеде Городок Витебск облысының аудандық орталығы болды. Ұлы Отан соғысы кезінде неміс басқыншылары қала шекарасында өлім лагерін құрды, онда екі жарым мыңнан астам әскери тұтқындар мен бейбіт тұрғындар қаза тапты.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-haradok|title=Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада зығыр талшығын, нан-тоқаш өнімдерін және ашытылған сүт өнімдерін шығаратын бірнеше өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан. Сондай-ақ құс фабрикасы мен орман шаруашылығы кәсіпорны бар. Городок арқылы бірнеше тас жолдар, соның ішінде аймақтық маңызы бар тас жолдар өтеді. "Триумф" кафесі мен "Спортивный Город" қонақ үйі келушілер мен жергілікті тұрғындар үшін жұмыс жасайды. Білім беру және мәдени мекемелерге екі мектеп, ауылшаруашылық-техникалық колледж, ауылшаруашылық колледжі, өлкетану мұражайы, қолөнер және фольклор үйі кіреді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9249-Gorodok.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Городокский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Көрнекі орындары == Жергілікті тұрғындар үшін рухани орталық болып қызмет ететін классикалық сәулеті бар XIX ғасырдағы тас шіркеу — Қасиетті Троица шіркеуі. Городоктағы тағы бір шағын ескерткіш — XIX ғасырдың соңында салынған бұрынғы диірмен бар. Сондай-ақ, Городокта XVIII ғасырдың ортасында салынған пошта ғимараты, XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басындағы бірнеше тарихи ғимараттар бар.<ref>{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/vitebsk/garadok/gorodok|title= Витебская область Городокский район Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BA?ysclid=mnjv3ub8dl955151558|title=Городок: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="140"> Haradok-komsomol-st.JPG|Комсомол көшесі Гарадок-Вуліца Гагарына.jpg|Гагарин көшесі Haradok. Гарадок (15.11.2009).jpg|Өлкетану мұражайы </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] 2bnrmu40q5hcbzlqkat61k3zme3d6et Насыр әд-дин ибн әмір Мұзаффар 0 778145 3576237 2026-04-03T18:51:31Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: {{Жазушы | Есімі = Насыр әд-дин ибн әмір Мұзаффар | Шынайы есімі = {{lang-fa|ناصرالدين بن امير مظفر}} | Суреті = | Ені = | Суреттің аты = | Туған кездегі есімі = | Лақап аты = | Туған күні = 1850 | Туған жері = {{туғанжері|Бұ... 3576237 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Насыр әд-дин ибн әмір Мұзаффар | Шынайы есімі = {{lang-fa|ناصرالدين بن امير مظفر}} | Суреті = | Ені = | Суреттің аты = | Туған кездегі есімі = | Лақап аты = | Туған күні = 1850 | Туған жері = {{туғанжері|Бұхара|Бұхарада}} | Қайтыс болған күні = 1922 | Қайтыс болған жері = {{туғанжері|Кабул|Кабулда}} | Азаматтығы = | Ұлты = | Білімі = | Мансабы = [[тарихшы]] | Шығармашылық жылдары = | Бағыты = | Жанры = | Шығармалардың тілі = [[парсы тілі]] | Дебюті = | Марапаттары = | Сыйлықтары = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = }} '''Насыр әд-дин ибн әмір Мұзаффар''' ({{lang-fa|ناصرالدين بن امير مظفر}}, сондай-ақ '''Насыр әд-дин әл-Ханафи әл-Хусейни әл-Бұхари'''​<ref>{{кітап|авторы=Өз КСР ҒА|тақырыбы=Известия. Серия общественных наук|сілтеме=https://books.google.kz/books?id=UGRbAAAAIAAJ|жыл=1959|беттері=71|мұрағат-күні=2022-01-01|мұрағат-сілтемесі=https://web.archive.org/web/20220101215419/https://books.google.kz/books?id=UGRbAAAAIAAJ}}</ref>​<ref>{{кітап|авторы=Байани М.|тақырыбы=Жизнь и творчество каллиграфов (Ахвал ва асар-и хушнависан)|сілтеме=https://books.google.kz/books?id=TqVHxyfo9bIC&q=%D8%AA%D8%AD%D9%81%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1%D9%8A%D9%86+%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86|баспасы=Тегеран университетінің баспасы|жыл=1966|мұрағат-күні=2022-01-01|мұрағат-сілтемесі=https://web.archive.org/web/20220101215419/https://books.google.kz/books?id=TqVHxyfo9bIC&q=%D8%AA%D8%AD%D9%81%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1%D9%8A%D9%86+%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86}}</ref> ({{lang-fa|ناصرالدين الحنفى الحسينى البخارى}}, 1850–1922) есімімен де белгілі — [[Бұхара әмірлігі]]нің өзбек<ref>Анке фон Кюгельген, Легитимация среднеазиатской династии мангитов в произведениях их историков (XVIII–XIX вв.). Алматы: Дайк-пресс, 2004, с.203</ref> [[тарихшы]]сы, тәжік тілінде жазылған бірнеше тарихи еңбектердің авторы. 982n3shsx0tanhhzkldl2ecvy4eb8hy 3576238 3576237 2026-04-03T18:52:02Z 1nter pares 146705 3576238 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Насыр әд-дин ибн әмір Мұзаффар | Шынайы есімі = {{lang-fa|ناصرالدين بن امير مظفر}} | Суреті = | Ені = | Суреттің аты = | Туған кездегі есімі = | Лақап аты = | Туған күні = 1850 | Туған жері = {{туғанжері|Бұхара|Бұхарада}} | Қайтыс болған күні = 1922 | Қайтыс болған жері = {{туғанжері|Кабул|Кабулда}} | Азаматтығы = | Ұлты = | Білімі = | Мансабы = [[тарихшы]] | Шығармашылық жылдары = | Бағыты = | Жанры = | Шығармалардың тілі = [[парсы тілі]] | Дебюті = | Марапаттары = | Сыйлықтары = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = }} '''Насыр әд-дин ибн әмір Мұзаффар''' ({{lang-fa|ناصرالدين بن امير مظفر}}), сондай-ақ '''Насыр әд-дин әл-Ханафи әл-Хусейни әл-Бұхари'''​<ref>{{кітап|авторы=Өз КСР ҒА|тақырыбы=Известия. Серия общественных наук|сілтеме=https://books.google.kz/books?id=UGRbAAAAIAAJ|жыл=1959|беттері=71|мұрағат-күні=2022-01-01|мұрағат-сілтемесі=https://web.archive.org/web/20220101215419/https://books.google.kz/books?id=UGRbAAAAIAAJ}}</ref>​<ref>{{кітап|авторы=Байани М.|тақырыбы=Жизнь и творчество каллиграфов (Ахвал ва асар-и хушнависан)|сілтеме=https://books.google.kz/books?id=TqVHxyfo9bIC&q=%D8%AA%D8%AD%D9%81%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1%D9%8A%D9%86+%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86|баспасы=Тегеран университетінің баспасы|жыл=1966|мұрағат-күні=2022-01-01|мұрағат-сілтемесі=https://web.archive.org/web/20220101215419/https://books.google.kz/books?id=TqVHxyfo9bIC&q=%D8%AA%D8%AD%D9%81%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1%D9%8A%D9%86+%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86}}</ref> ({{lang-fa|ناصرالدين الحنفى الحسينى البخارى}}, 1850–1922) есімімен де белгілі — [[Бұхара әмірлігі]]нің өзбек<ref>Анке фон Кюгельген, Легитимация среднеазиатской династии мангитов в произведениях их историков (XVIII–XIX вв.). Алматы: Дайк-пресс, 2004, с.203</ref> [[тарихшы]]сы, тәжік тілінде жазылған бірнеше тарихи еңбектердің авторы. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} f9i8m24a2rekppwfvnhey8qybd2joun 3576239 3576238 2026-04-03T18:54:25Z 1nter pares 146705 3576239 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Насыр әд-дин ибн әмір Мұзаффар | Шынайы есімі = {{lang-fa|ناصرالدين بن امير مظفر}} | Суреті = | Ені = | Суреттің аты = | Туған кездегі есімі = | Лақап аты = | Туған күні = 1850 | Туған жері = {{туғанжері|Бұхара|Бұхарада}} | Қайтыс болған күні = 1922 | Қайтыс болған жері = {{туғанжері|Кабул|Кабулда}} | Азаматтығы = | Ұлты = | Білімі = | Мансабы = [[тарихшы]] | Шығармашылық жылдары = | Бағыты = | Жанры = | Шығармалардың тілі = [[парсы тілі]] | Дебюті = | Марапаттары = | Сыйлықтары = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = }} '''Насыр әд-дин ибн әмір Мұзаффар''' ({{lang-fa|ناصرالدين بن امير مظفر}}), сондай-ақ '''Насыр әд-дин әл-Ханафи әл-Хусейни әл-Бұхари'''​<ref>{{кітап|авторы=Өз КСР ҒА|тақырыбы=Известия. Серия общественных наук|сілтеме=https://books.google.kz/books?id=UGRbAAAAIAAJ|жыл=1959|беттері=71|мұрағат-күні=2022-01-01|мұрағат-сілтемесі=https://web.archive.org/web/20220101215419/https://books.google.kz/books?id=UGRbAAAAIAAJ}}</ref>​<ref>{{кітап|авторы=Байани М.|тақырыбы=Жизнь и творчество каллиграфов (Ахвал ва асар-и хушнависан)|сілтеме=https://books.google.kz/books?id=TqVHxyfo9bIC&q=%D8%AA%D8%AD%D9%81%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1%D9%8A%D9%86+%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86|баспасы=Тегеран университетінің баспасы|жыл=1966|мұрағат-күні=2022-01-01|мұрағат-сілтемесі=https://web.archive.org/web/20220101215419/https://books.google.kz/books?id=TqVHxyfo9bIC&q=%D8%AA%D8%AD%D9%81%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1%D9%8A%D9%86+%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86}}</ref> ({{lang-fa|ناصرالدين الحنفى الحسينى البخارى}}, 1850–1922) есімімен де белгілі — [[Бұхара әмірлігі]]нің өзбек<ref>Анке фон Кюгельген, Легитимация среднеазиатской династии мангитов в произведениях их историков (XVIII–XIX вв.). Алматы: Дайк-пресс, 2004, с.203</ref> [[тарихшы]]сы, тәжік тілінде жазылған бірнеше тарихи еңбектердің авторы. == Өмірбаяны == [[Сурет:Ark Bukhara.jpg|thumb|Бұхара қамалы]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 5dp02bqmhxkzbbzf7wsjanafxa9uwq0 3576240 3576239 2026-04-03T18:55:24Z 1nter pares 146705 + [[Санат:Алфавит бойынша ғалымдар]],[[Санат:XX ғасыр тарихшылары]],[[Санат:XIX ғасыр тарихшылары]],[[Санат:Өзбек хандықтарының мәдениет және өнер қайраткерлері]] ([[Уикипедия:Гаджеттер/Санат импорттау|Санат импорттау]]) 3576240 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Насыр әд-дин ибн әмір Мұзаффар | Шынайы есімі = {{lang-fa|ناصرالدين بن امير مظفر}} | Суреті = | Ені = | Суреттің аты = | Туған кездегі есімі = | Лақап аты = | Туған күні = 1850 | Туған жері = {{туғанжері|Бұхара|Бұхарада}} | Қайтыс болған күні = 1922 | Қайтыс болған жері = {{туғанжері|Кабул|Кабулда}} | Азаматтығы = | Ұлты = | Білімі = | Мансабы = [[тарихшы]] | Шығармашылық жылдары = | Бағыты = | Жанры = | Шығармалардың тілі = [[парсы тілі]] | Дебюті = | Марапаттары = | Сыйлықтары = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = }} '''Насыр әд-дин ибн әмір Мұзаффар''' ({{lang-fa|ناصرالدين بن امير مظفر}}), сондай-ақ '''Насыр әд-дин әл-Ханафи әл-Хусейни әл-Бұхари'''​<ref>{{кітап|авторы=Өз КСР ҒА|тақырыбы=Известия. Серия общественных наук|сілтеме=https://books.google.kz/books?id=UGRbAAAAIAAJ|жыл=1959|беттері=71|мұрағат-күні=2022-01-01|мұрағат-сілтемесі=https://web.archive.org/web/20220101215419/https://books.google.kz/books?id=UGRbAAAAIAAJ}}</ref>​<ref>{{кітап|авторы=Байани М.|тақырыбы=Жизнь и творчество каллиграфов (Ахвал ва асар-и хушнависан)|сілтеме=https://books.google.kz/books?id=TqVHxyfo9bIC&q=%D8%AA%D8%AD%D9%81%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1%D9%8A%D9%86+%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86|баспасы=Тегеран университетінің баспасы|жыл=1966|мұрағат-күні=2022-01-01|мұрағат-сілтемесі=https://web.archive.org/web/20220101215419/https://books.google.kz/books?id=TqVHxyfo9bIC&q=%D8%AA%D8%AD%D9%81%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1%D9%8A%D9%86+%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86}}</ref> ({{lang-fa|ناصرالدين الحنفى الحسينى البخارى}}, 1850–1922) есімімен де белгілі — [[Бұхара әмірлігі]]нің өзбек<ref>Анке фон Кюгельген, Легитимация среднеазиатской династии мангитов в произведениях их историков (XVIII–XIX вв.). Алматы: Дайк-пресс, 2004, с.203</ref> [[тарихшы]]сы, тәжік тілінде жазылған бірнеше тарихи еңбектердің авторы. == Өмірбаяны == [[Сурет:Ark Bukhara.jpg|thumb|Бұхара қамалы]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Алфавит бойынша ғалымдар]] [[Санат:XX ғасыр тарихшылары]] [[Санат:XIX ғасыр тарихшылары]] [[Санат:Өзбек хандықтарының мәдениет және өнер қайраткерлері]] 0m357lfpb2rizgp42lb50mef7uqvhln 3576243 3576240 2026-04-03T18:57:19Z 1nter pares 146705 /* Өмірбаяны */ 3576243 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Насыр әд-дин ибн әмір Мұзаффар | Шынайы есімі = {{lang-fa|ناصرالدين بن امير مظفر}} | Суреті = | Ені = | Суреттің аты = | Туған кездегі есімі = | Лақап аты = | Туған күні = 1850 | Туған жері = {{туғанжері|Бұхара|Бұхарада}} | Қайтыс болған күні = 1922 | Қайтыс болған жері = {{туғанжері|Кабул|Кабулда}} | Азаматтығы = | Ұлты = | Білімі = | Мансабы = [[тарихшы]] | Шығармашылық жылдары = | Бағыты = | Жанры = | Шығармалардың тілі = [[парсы тілі]] | Дебюті = | Марапаттары = | Сыйлықтары = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = }} '''Насыр әд-дин ибн әмір Мұзаффар''' ({{lang-fa|ناصرالدين بن امير مظفر}}), сондай-ақ '''Насыр әд-дин әл-Ханафи әл-Хусейни әл-Бұхари'''​<ref>{{кітап|авторы=Өз КСР ҒА|тақырыбы=Известия. Серия общественных наук|сілтеме=https://books.google.kz/books?id=UGRbAAAAIAAJ|жыл=1959|беттері=71|мұрағат-күні=2022-01-01|мұрағат-сілтемесі=https://web.archive.org/web/20220101215419/https://books.google.kz/books?id=UGRbAAAAIAAJ}}</ref>​<ref>{{кітап|авторы=Байани М.|тақырыбы=Жизнь и творчество каллиграфов (Ахвал ва асар-и хушнависан)|сілтеме=https://books.google.kz/books?id=TqVHxyfo9bIC&q=%D8%AA%D8%AD%D9%81%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1%D9%8A%D9%86+%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86|баспасы=Тегеран университетінің баспасы|жыл=1966|мұрағат-күні=2022-01-01|мұрағат-сілтемесі=https://web.archive.org/web/20220101215419/https://books.google.kz/books?id=TqVHxyfo9bIC&q=%D8%AA%D8%AD%D9%81%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1%D9%8A%D9%86+%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86}}</ref> ({{lang-fa|ناصرالدين الحنفى الحسينى البخارى}}, 1850–1922) есімімен де белгілі — [[Бұхара әмірлігі]]нің өзбек<ref>Анке фон Кюгельген, Легитимация среднеазиатской династии мангитов в произведениях их историков (XVIII–XIX вв.). Алматы: Дайк-пресс, 2004, с.203</ref> [[тарихшы]]сы, тәжік тілінде жазылған бірнеше тарихи еңбектердің авторы. == Өмірбаяны == [[Сурет:Ark Bukhara.jpg|thumb|Бұхара қамалы]] Насыр әд-дин XIX ғасырдың ортасында Бұхара әмірі [[Мұзаффар әмірші|Мұзаффардың]] отбасында дүниеге келген. Ол оның оныншы ұлы болған.<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/M.Asien/XX/1900-1920/Mirza_Salimbek_2/frametext1.htm |title=Насыр әд-дин ибн әмір Мұзаффар |access-date=2018-07-12 |archive-date=2018-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180814093113/http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/M.Asien/XX/1900-1920/Mirza_Salimbek_2/frametext1.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://kh-davron.uz/yangiliklar/a-g-nedveckij-praviteli-buxary.html |title=А. Г. Недвецкий. Правители Бухары. |access-date=2018-07-12 |archive-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180913164130/http://kh-davron.uz/yangiliklar/a-g-nedveckij-praviteli-buxary.html |url-status=live }}</ref> Бұхара медреселерінде білім алған, 1921–1923 жылдары БНХР-ның (Бұхара Халық Кеңес Республикасы) Бұхара ғылыми қоғамының мүшесі болды.<ref name="узнэ" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Алфавит бойынша ғалымдар]] [[Санат:XX ғасыр тарихшылары]] [[Санат:XIX ғасыр тарихшылары]] [[Санат:Өзбек хандықтарының мәдениет және өнер қайраткерлері]] 4j9fjxasbe9dymhewbox2vweidm6f9u 3576245 3576243 2026-04-03T18:59:40Z 1nter pares 146705 /* Өмірбаяны */ 3576245 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Насыр әд-дин ибн әмір Мұзаффар | Шынайы есімі = {{lang-fa|ناصرالدين بن امير مظفر}} | Суреті = | Ені = | Суреттің аты = | Туған кездегі есімі = | Лақап аты = | Туған күні = 1850 | Туған жері = {{туғанжері|Бұхара|Бұхарада}} | Қайтыс болған күні = 1922 | Қайтыс болған жері = {{туғанжері|Кабул|Кабулда}} | Азаматтығы = | Ұлты = | Білімі = | Мансабы = [[тарихшы]] | Шығармашылық жылдары = | Бағыты = | Жанры = | Шығармалардың тілі = [[парсы тілі]] | Дебюті = | Марапаттары = | Сыйлықтары = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = }} '''Насыр әд-дин ибн әмір Мұзаффар''' ({{lang-fa|ناصرالدين بن امير مظفر}}), сондай-ақ '''Насыр әд-дин әл-Ханафи әл-Хусейни әл-Бұхари'''​<ref>{{кітап|авторы=Өз КСР ҒА|тақырыбы=Известия. Серия общественных наук|сілтеме=https://books.google.kz/books?id=UGRbAAAAIAAJ|жыл=1959|беттері=71|мұрағат-күні=2022-01-01|мұрағат-сілтемесі=https://web.archive.org/web/20220101215419/https://books.google.kz/books?id=UGRbAAAAIAAJ}}</ref>​<ref>{{кітап|авторы=Байани М.|тақырыбы=Жизнь и творчество каллиграфов (Ахвал ва асар-и хушнависан)|сілтеме=https://books.google.kz/books?id=TqVHxyfo9bIC&q=%D8%AA%D8%AD%D9%81%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1%D9%8A%D9%86+%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86|баспасы=Тегеран университетінің баспасы|жыл=1966|мұрағат-күні=2022-01-01|мұрағат-сілтемесі=https://web.archive.org/web/20220101215419/https://books.google.kz/books?id=TqVHxyfo9bIC&q=%D8%AA%D8%AD%D9%81%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1%D9%8A%D9%86+%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86}}</ref> ({{lang-fa|ناصرالدين الحنفى الحسينى البخارى}}, 1850–1922) есімімен де белгілі — [[Бұхара әмірлігі]]нің өзбек<ref>Анке фон Кюгельген, Легитимация среднеазиатской династии мангитов в произведениях их историков (XVIII–XIX вв.). Алматы: Дайк-пресс, 2004, с.203</ref> [[тарихшы]]сы, тәжік тілінде жазылған бірнеше тарихи еңбектердің авторы. == Өмірбаяны == [[Сурет:Ark Bukhara.jpg|thumb|Бұхара қамалы]] Насыр әд-дин XIX ғасырдың ортасында Бұхара әмірі [[Мұзаффар әмірші|Мұзаффардың]] отбасында дүниеге келген. Ол оның оныншы ұлы болған.<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/M.Asien/XX/1900-1920/Mirza_Salimbek_2/frametext1.htm |title=Насыр әд-дин ибн әмір Мұзаффар |access-date=2018-07-12 |archive-date=2018-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180814093113/http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/M.Asien/XX/1900-1920/Mirza_Salimbek_2/frametext1.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://kh-davron.uz/yangiliklar/a-g-nedveckij-praviteli-buxary.html |title=А. Г. Недвецкий. Правители Бухары. |access-date=2018-07-12 |archive-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180913164130/http://kh-davron.uz/yangiliklar/a-g-nedveckij-praviteli-buxary.html |url-status=live }}</ref> Бұхара медреселерінде білім алған, 1921–1923 жылдары БНХР-ның (Бұхара Халық Кеңес Республикасы) Бұхара ғылыми қоғамының мүшесі болды.<ref name="узнэ" /> 1923 жылдың шілдесінде соңғы Бұхара әмірі [[Сейіт-Әлімхан әмірші|Сейіт Әлім ханның]] талабымен әмірдің басқа да туыстарымен бірге [[Ауғанстан]]ға жіберілді. 1920-жылдары [[Кабул]]да қайтыс болған.​<ref name="узнэ">{{кітап|бөлімі=Н әрпі|тақырыбы=Өзбекстан ұлттық энциклопедиясы|сілтеме=https://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O%27zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20N%20harfi.pdf|орны=Ташкент|баспасы=Өзбекстан ұлттық энциклопедиясы|беттері=311|мұрағат-күні=2022-01-01|мұрағат-сілтемесі=https://web.archive.org/web/20220101222451/https://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O%27zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20N%20harfi.pdf}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Алфавит бойынша ғалымдар]] [[Санат:XX ғасыр тарихшылары]] [[Санат:XIX ғасыр тарихшылары]] [[Санат:Өзбек хандықтарының мәдениет және өнер қайраткерлері]] 1iu97kshackhnypcccvoyf42zyczbr5 3576250 3576245 2026-04-03T19:03:30Z 1nter pares 146705 /* Өмірбаяны */ 3576250 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Насыр әд-дин ибн әмір Мұзаффар | Шынайы есімі = {{lang-fa|ناصرالدين بن امير مظفر}} | Суреті = | Ені = | Суреттің аты = | Туған кездегі есімі = | Лақап аты = | Туған күні = 1850 | Туған жері = {{туғанжері|Бұхара|Бұхарада}} | Қайтыс болған күні = 1922 | Қайтыс болған жері = {{туғанжері|Кабул|Кабулда}} | Азаматтығы = | Ұлты = | Білімі = | Мансабы = [[тарихшы]] | Шығармашылық жылдары = | Бағыты = | Жанры = | Шығармалардың тілі = [[парсы тілі]] | Дебюті = | Марапаттары = | Сыйлықтары = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = }} '''Насыр әд-дин ибн әмір Мұзаффар''' ({{lang-fa|ناصرالدين بن امير مظفر}}), сондай-ақ '''Насыр әд-дин әл-Ханафи әл-Хусейни әл-Бұхари'''​<ref>{{кітап|авторы=Өз КСР ҒА|тақырыбы=Известия. Серия общественных наук|сілтеме=https://books.google.kz/books?id=UGRbAAAAIAAJ|жыл=1959|беттері=71|мұрағат-күні=2022-01-01|мұрағат-сілтемесі=https://web.archive.org/web/20220101215419/https://books.google.kz/books?id=UGRbAAAAIAAJ}}</ref>​<ref>{{кітап|авторы=Байани М.|тақырыбы=Жизнь и творчество каллиграфов (Ахвал ва асар-и хушнависан)|сілтеме=https://books.google.kz/books?id=TqVHxyfo9bIC&q=%D8%AA%D8%AD%D9%81%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1%D9%8A%D9%86+%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86|баспасы=Тегеран университетінің баспасы|жыл=1966|мұрағат-күні=2022-01-01|мұрағат-сілтемесі=https://web.archive.org/web/20220101215419/https://books.google.kz/books?id=TqVHxyfo9bIC&q=%D8%AA%D8%AD%D9%81%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1%D9%8A%D9%86+%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86}}</ref> ({{lang-fa|ناصرالدين الحنفى الحسينى البخارى}}, 1850–1922) есімімен де белгілі — [[Бұхара әмірлігі]]нің өзбек<ref>Анке фон Кюгельген, Легитимация среднеазиатской династии мангитов в произведениях их историков (XVIII–XIX вв.). Алматы: Дайк-пресс, 2004, с.203</ref> [[тарихшы]]сы, тәжік тілінде жазылған бірнеше тарихи еңбектердің авторы. == Өмірбаяны == [[Сурет:Ark Bukhara.jpg|thumb|Бұхара қамалы]] Насыр әд-дин XIX ғасырдың ортасында Бұхара әмірі [[Мұзаффар әмірші|Мұзаффардың]] отбасында дүниеге келген. Ол оның оныншы ұлы болған.<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/M.Asien/XX/1900-1920/Mirza_Salimbek_2/frametext1.htm |title=Насыр әд-дин ибн әмір Мұзаффар |access-date=2018-07-12 |archive-date=2018-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180814093113/http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/M.Asien/XX/1900-1920/Mirza_Salimbek_2/frametext1.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://kh-davron.uz/yangiliklar/a-g-nedveckij-praviteli-buxary.html |title=А. Г. Недвецкий. Правители Бухары. |access-date=2018-07-12 |archive-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180913164130/http://kh-davron.uz/yangiliklar/a-g-nedveckij-praviteli-buxary.html |url-status=live }}</ref> Бұхара медреселерінде білім алған, 1921–1923 жылдары БНХР-ның (Бұхара Халық Кеңес Республикасы) Бұхара ғылыми қоғамының мүшесі болды.<ref name="узнэ" /> 1923 жылдың шілдесінде соңғы Бұхара әмірі [[Сейіт-Әлімхан әмірші|Сейіт Әлім ханның]] талабымен әмірдің басқа да туыстарымен бірге [[Ауғанстан]]ға жіберілді. 1920-жылдары [[Кабул]]да қайтыс болған.​<ref name="узнэ">{{кітап|бөлімі=Н әрпі|тақырыбы=Өзбекстан ұлттық энциклопедиясы|сілтеме=https://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O%27zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20N%20harfi.pdf|орны=Ташкент|баспасы=Өзбекстан ұлттық энциклопедиясы|беттері=311|мұрағат-күні=2022-01-01|мұрағат-сілтемесі=https://web.archive.org/web/20220101222451/https://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O%27zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20N%20harfi.pdf}}</ref> == Шығармашылығы == Насыр әд-дин «Тухфат аз-заирин» ({{lang-fa|تحفة الزائرين}} — «Зияратшыларға сый») атты тарихи шығарманың авторы. Кітапты жазу жұмыстары 1906 жылы аяқталған.<ref>Захидова С. А., Рукопись «Тухфат-уз-заирин» Насираддина ибн амир Музаффара как источник по изучению городской культуры Бухары // Общественные науки в Узбекистане, № 3, 2001, с.57</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Алфавит бойынша ғалымдар]] [[Санат:XX ғасыр тарихшылары]] [[Санат:XIX ғасыр тарихшылары]] [[Санат:Өзбек хандықтарының мәдениет және өнер қайраткерлері]] ei8mnmhaf1dg1soejailnitxn6hrnnr 3576255 3576250 2026-04-03T19:07:56Z 1nter pares 146705 /* Шығармашылығы */ 3576255 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Насыр әд-дин ибн әмір Мұзаффар | Шынайы есімі = {{lang-fa|ناصرالدين بن امير مظفر}} | Суреті = | Ені = | Суреттің аты = | Туған кездегі есімі = | Лақап аты = | Туған күні = 1850 | Туған жері = {{туғанжері|Бұхара|Бұхарада}} | Қайтыс болған күні = 1922 | Қайтыс болған жері = {{туғанжері|Кабул|Кабулда}} | Азаматтығы = | Ұлты = | Білімі = | Мансабы = [[тарихшы]] | Шығармашылық жылдары = | Бағыты = | Жанры = | Шығармалардың тілі = [[парсы тілі]] | Дебюті = | Марапаттары = | Сыйлықтары = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = }} '''Насыр әд-дин ибн әмір Мұзаффар''' ({{lang-fa|ناصرالدين بن امير مظفر}}), сондай-ақ '''Насыр әд-дин әл-Ханафи әл-Хусейни әл-Бұхари'''​<ref>{{кітап|авторы=Өз КСР ҒА|тақырыбы=Известия. Серия общественных наук|сілтеме=https://books.google.kz/books?id=UGRbAAAAIAAJ|жыл=1959|беттері=71|мұрағат-күні=2022-01-01|мұрағат-сілтемесі=https://web.archive.org/web/20220101215419/https://books.google.kz/books?id=UGRbAAAAIAAJ}}</ref>​<ref>{{кітап|авторы=Байани М.|тақырыбы=Жизнь и творчество каллиграфов (Ахвал ва асар-и хушнависан)|сілтеме=https://books.google.kz/books?id=TqVHxyfo9bIC&q=%D8%AA%D8%AD%D9%81%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1%D9%8A%D9%86+%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86|баспасы=Тегеран университетінің баспасы|жыл=1966|мұрағат-күні=2022-01-01|мұрағат-сілтемесі=https://web.archive.org/web/20220101215419/https://books.google.kz/books?id=TqVHxyfo9bIC&q=%D8%AA%D8%AD%D9%81%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1%D9%8A%D9%86+%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86}}</ref> ({{lang-fa|ناصرالدين الحنفى الحسينى البخارى}}, 1850–1922) есімімен де белгілі — [[Бұхара әмірлігі]]нің өзбек<ref>Анке фон Кюгельген, Легитимация среднеазиатской династии мангитов в произведениях их историков (XVIII–XIX вв.). Алматы: Дайк-пресс, 2004, с.203</ref> [[тарихшы]]сы, тәжік тілінде жазылған бірнеше тарихи еңбектердің авторы. == Өмірбаяны == [[Сурет:Ark Bukhara.jpg|thumb|Бұхара қамалы]] Насыр әд-дин XIX ғасырдың ортасында Бұхара әмірі [[Мұзаффар әмірші|Мұзаффардың]] отбасында дүниеге келген. Ол оның оныншы ұлы болған.<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/M.Asien/XX/1900-1920/Mirza_Salimbek_2/frametext1.htm |title=Насыр әд-дин ибн әмір Мұзаффар |access-date=2018-07-12 |archive-date=2018-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180814093113/http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/M.Asien/XX/1900-1920/Mirza_Salimbek_2/frametext1.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://kh-davron.uz/yangiliklar/a-g-nedveckij-praviteli-buxary.html |title=А. Г. Недвецкий. Правители Бухары. |access-date=2018-07-12 |archive-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180913164130/http://kh-davron.uz/yangiliklar/a-g-nedveckij-praviteli-buxary.html |url-status=live }}</ref> Бұхара медреселерінде білім алған, 1921–1923 жылдары БНХР-ның (Бұхара Халық Кеңес Республикасы) Бұхара ғылыми қоғамының мүшесі болды.<ref name="узнэ" /> 1923 жылдың шілдесінде соңғы Бұхара әмірі [[Сейіт-Әлімхан әмірші|Сейіт Әлім ханның]] талабымен әмірдің басқа да туыстарымен бірге [[Ауғанстан]]ға жіберілді. 1920-жылдары [[Кабул]]да қайтыс болған.​<ref name="узнэ">{{кітап|бөлімі=Н әрпі|тақырыбы=Өзбекстан ұлттық энциклопедиясы|сілтеме=https://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O%27zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20N%20harfi.pdf|орны=Ташкент|баспасы=Өзбекстан ұлттық энциклопедиясы|беттері=311|мұрағат-күні=2022-01-01|мұрағат-сілтемесі=https://web.archive.org/web/20220101222451/https://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O%27zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20N%20harfi.pdf}}</ref> == Шығармашылығы == Насыр әд-дин «Тухфат аз-заирин» ({{lang-fa|تحفة الزائرين}} — «Зияратшыларға сый») атты тарихи шығарманың авторы. Кітапты жазу жұмыстары 1906 жылы аяқталған.<ref>Захидова С. А., Рукопись «Тухфат-уз-заирин» Насираддина ибн амир Музаффара как источник по изучению городской культуры Бухары // Общественные науки в Узбекистане, № 3, 2001, с.57</ref> Оның басқа да шығармаларының қатарында өзбектердің Шайбани, Аштархан және Маңғыт әулеттерінің тарихына арналған «Асар ус-салатин» ({{lang-fa|آثار السلاطين}} — «Билеушілер туралы есте қаларлық деректер», 1904), «Кунуз әл-атқия» ({{lang-fa|كنوز الاتقياء}} — «Тақуалар қазынасы»), сондай-ақ 1921–1922 жылдары жазылған «Тахқиқат-и арқ-и Бұхара» ({{lang-fa|تحقيقات ارگ بخارا}} — «Бұхара арқы туралы зерттеулер») атты еңбектері атап өтіледі. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Алфавит бойынша ғалымдар]] [[Санат:XX ғасыр тарихшылары]] [[Санат:XIX ғасыр тарихшылары]] [[Санат:Өзбек хандықтарының мәдениет және өнер қайраткерлері]] 02wexliv6g8cesuvm41yhr6prpu6vqg 3576256 3576255 2026-04-03T19:08:27Z 1nter pares 146705 3576256 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Насыр әд-дин ибн әмір Мұзаффар | Шынайы есімі = {{lang-fa|ناصرالدين بن امير مظفر}} | Суреті = | Ені = | Суреттің аты = | Туған кездегі есімі = | Лақап аты = | Туған күні = 1850 | Туған жері = {{туғанжері|Бұхара|Бұхарада}} | Қайтыс болған күні = 1922 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Кабул|Кабулда}} | Азаматтығы = | Ұлты = | Білімі = | Мансабы = [[тарихшы]] | Шығармашылық жылдары = | Бағыты = | Жанры = | Шығармалардың тілі = [[парсы тілі]] | Дебюті = | Марапаттары = | Сыйлықтары = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = }} '''Насыр әд-дин ибн әмір Мұзаффар''' ({{lang-fa|ناصرالدين بن امير مظفر}}), сондай-ақ '''Насыр әд-дин әл-Ханафи әл-Хусейни әл-Бұхари'''​<ref>{{кітап|авторы=Өз КСР ҒА|тақырыбы=Известия. Серия общественных наук|сілтеме=https://books.google.kz/books?id=UGRbAAAAIAAJ|жыл=1959|беттері=71|мұрағат-күні=2022-01-01|мұрағат-сілтемесі=https://web.archive.org/web/20220101215419/https://books.google.kz/books?id=UGRbAAAAIAAJ}}</ref>​<ref>{{кітап|авторы=Байани М.|тақырыбы=Жизнь и творчество каллиграфов (Ахвал ва асар-и хушнависан)|сілтеме=https://books.google.kz/books?id=TqVHxyfo9bIC&q=%D8%AA%D8%AD%D9%81%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1%D9%8A%D9%86+%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86|баспасы=Тегеран университетінің баспасы|жыл=1966|мұрағат-күні=2022-01-01|мұрағат-сілтемесі=https://web.archive.org/web/20220101215419/https://books.google.kz/books?id=TqVHxyfo9bIC&q=%D8%AA%D8%AD%D9%81%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1%D9%8A%D9%86+%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86}}</ref> ({{lang-fa|ناصرالدين الحنفى الحسينى البخارى}}, 1850–1922) есімімен де белгілі — [[Бұхара әмірлігі]]нің өзбек<ref>Анке фон Кюгельген, Легитимация среднеазиатской династии мангитов в произведениях их историков (XVIII–XIX вв.). Алматы: Дайк-пресс, 2004, с.203</ref> [[тарихшы]]сы, тәжік тілінде жазылған бірнеше тарихи еңбектердің авторы. == Өмірбаяны == [[Сурет:Ark Bukhara.jpg|thumb|Бұхара қамалы]] Насыр әд-дин XIX ғасырдың ортасында Бұхара әмірі [[Мұзаффар әмірші|Мұзаффардың]] отбасында дүниеге келген. Ол оның оныншы ұлы болған.<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/M.Asien/XX/1900-1920/Mirza_Salimbek_2/frametext1.htm |title=Насыр әд-дин ибн әмір Мұзаффар |access-date=2018-07-12 |archive-date=2018-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180814093113/http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/M.Asien/XX/1900-1920/Mirza_Salimbek_2/frametext1.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://kh-davron.uz/yangiliklar/a-g-nedveckij-praviteli-buxary.html |title=А. Г. Недвецкий. Правители Бухары. |access-date=2018-07-12 |archive-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180913164130/http://kh-davron.uz/yangiliklar/a-g-nedveckij-praviteli-buxary.html |url-status=live }}</ref> Бұхара медреселерінде білім алған, 1921–1923 жылдары БНХР-ның (Бұхара Халық Кеңес Республикасы) Бұхара ғылыми қоғамының мүшесі болды.<ref name="узнэ" /> 1923 жылдың шілдесінде соңғы Бұхара әмірі [[Сейіт-Әлімхан әмірші|Сейіт Әлім ханның]] талабымен әмірдің басқа да туыстарымен бірге [[Ауғанстан]]ға жіберілді. 1920-жылдары [[Кабул]]да қайтыс болған.​<ref name="узнэ">{{кітап|бөлімі=Н әрпі|тақырыбы=Өзбекстан ұлттық энциклопедиясы|сілтеме=https://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O%27zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20N%20harfi.pdf|орны=Ташкент|баспасы=Өзбекстан ұлттық энциклопедиясы|беттері=311|мұрағат-күні=2022-01-01|мұрағат-сілтемесі=https://web.archive.org/web/20220101222451/https://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O%27zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20N%20harfi.pdf}}</ref> == Шығармашылығы == Насыр әд-дин «Тухфат аз-заирин» ({{lang-fa|تحفة الزائرين}} — «Зияратшыларға сый») атты тарихи шығарманың авторы. Кітапты жазу жұмыстары 1906 жылы аяқталған.<ref>Захидова С. А., Рукопись «Тухфат-уз-заирин» Насираддина ибн амир Музаффара как источник по изучению городской культуры Бухары // Общественные науки в Узбекистане, № 3, 2001, с.57</ref> Оның басқа да шығармаларының қатарында өзбектердің Шайбани, Аштархан және Маңғыт әулеттерінің тарихына арналған «Асар ус-салатин» ({{lang-fa|آثار السلاطين}} — «Билеушілер туралы есте қаларлық деректер», 1904), «Кунуз әл-атқия» ({{lang-fa|كنوز الاتقياء}} — «Тақуалар қазынасы»), сондай-ақ 1921–1922 жылдары жазылған «Тахқиқат-и арқ-и Бұхара» ({{lang-fa|تحقيقات ارگ بخارا}} — «Бұхара арқы туралы зерттеулер») атты еңбектері атап өтіледі. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Алфавит бойынша ғалымдар]] [[Санат:XX ғасыр тарихшылары]] [[Санат:XIX ғасыр тарихшылары]] [[Санат:Өзбек хандықтарының мәдениет және өнер қайраткерлері]] g55xxbyxr844yuo7kiuzb0t4yf327wh 2026 жылы қайтыс болғандар тізімі 0 778146 3576252 2026-04-03T19:05:22Z Nurken 111493 Жаңа бетте: Төменде 2026 жылы қайтыс болған белгілі тұлғалар тізімі көрсетілген. Есімдер қайтыс болған күні бойынша жіктелген, әліпби ретімен. Тұлға жайлы ақпарат осылай берілсін: *Есімі, жасы, туғанындағы азаматтығы, кейінгі азаматтығы (бар болғанда), не үшін белгілі болғ... 3576252 wikitext text/x-wiki Төменде 2026 жылы қайтыс болған белгілі тұлғалар тізімі көрсетілген. Есімдер қайтыс болған күні бойынша жіктелген, әліпби ретімен. Тұлға жайлы ақпарат осылай берілсін: *Есімі, жасы, туғанындағы азаматтығы, кейінгі азаматтығы (бар болғанда), не үшін белгілі болғаны, қайтыс болған себебі (белгілі болса), дереккөз. == Наурыз == === 27 === *[[Раиса Сәлмағамбетқызы Күзденбаева]], 83, кеңестік және қазақстандық фармаколог.<ref>{{Cite web|url=https://turkystan.kz/article/278760-belgili-galym-raisa-kuzdenbaeva-qaitys-boldy |title=Белгілі ғалым Раиса Күзденбаева қайтыс болды |language=kk |work=turkystan.kz |last=Әлихан |first=Інжу |date=2026-03-27 |accessdate=2026-03-29}}</ref> === 20 === *[[Джон Майкл Бишоп]], 90, америкалық иммунолог пен микробиолог, пневмония.<ref>{{cite news |title=J. Michael Bishop, Nobel Prize Winner for Cancer Research, Dies at 90 |url=https://www.nytimes.com/2026/03/22/obituaries/j-michael-bishop-dead.html |accessdate=2026-03-22 |publisher=[[The New York Times]] |date=2026-03-22 |language=en}}</ref> *[[Филарет (Денисенко)]], 97, украиналық діни қайраткер, ақ өлім.<ref>{{cite news |title=Стала відома причина смерті патріарха Філарета |url=https://www.nta.ua/stala_vidoma_pricina_smerti_patriarxa_filareta_80435 |accessdate=2026-03-22 |work=nta.ua |date=2026-03-20 |language=uk}}</ref> === 19 === *[[Чак Норрис]], 86, америкалық актёр.<ref>{{Cite web|url=https://hollywoodlife.com/feature/chuck-norris-cause-of-death-5507549/ |title=How Did Chuck Norris Die? Updates on the Late Actor’s Cause of Death |accessdate=2026-04-03 |work=hollywoodlife.com |last=McGowan |first=Elisabeth |date=2026-03-28 |language=en}}</ref> === 14 === *[[Людмила Михайловна Аринина]], 99, кеңестік және ресейлік актриса, ақ өлім.<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20260314/arinina-2080700386.html |title=Умерла заслуженная артистка РСФСР Людмила Аринина |language=ru |publisher=[[РИА Новости]] |date=2026-03-14 |accessdate=2026-04-03}}</ref> *[[Юрген Хабермас]], 96, германиялық философ.<ref>{{Cite news |last=Moulson |first=Gier |date=2026-03-14 |title=Jürgen Habermas, influential German philosopher, dies at 96 |url=https://apnews.com/article/juergen-habermas-dead-germany-2b541721af6cb19abfaa923359d091b5 |accessdate=2026-03-14 |work=[[AP News]] |language=en}}</ref> === 8 === *[[Энтони Джеймс Леггетт]], 87, британдық және америкалық физик.<ref>{{cite web|title=Anthony J. Leggett Dies at 87; Won Nobel for Theories on Superfluids |url=https://www.nytimes.com/2026/03/11/science/anthony-james-leggett-dead.html |date=2026-03-11 |last=McClain |first=Dylan Loeb |accessdate=2026-03-11}}</ref> == Ақпан == === 28 === *[[Әли Хаменеи]], 86, ирандық [[аятолла]] мен саясаткер, [[Әли Хаменеидің өлтірілуі|әуеден соққы]].<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/ali-hamenei-kim-zhane-nesimen-este-qaldy/33691085.html |title=Әли Хаменеи кім және несімен есте қалды? |language=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-03-01 |accessdate=2026-04-03}}</ref> === 10 === *[[Есен Тасқынбаев]], 93, кеңестік және қазақстандық мұнайшы мен саясаткер.<ref>{{cite news |date=2026-02-10 |title=Белгілі мұнайшы Есен Тасқынбаев 94 жасында дүние салды |url=https://kaz.orda.kz/belgili-munajshy-esen-taskynbaev-94-zhasynda-dynie-saldy-137420/ |work=Orda.kz |language=kk |accessdate=2026-02-11}}</ref> === 3 === *[[Балтабай Сейітмамытұлы]], 75, кеңестік және қазақстандық актёр мен режиссёр.<ref>{{Cite web|url=https://baq.kz/akter-rezhisser-baltabay-seyitmamytuly-omirden-otti-200030727/ |title=Актер, режиссер Балтабай Сейітмамытұлы өмірден өтті |language=kk |work=baq.kz |last=Оразбаева |first=Шолпан |date=2026-02-03 |accessdate=2026-04-03}}</ref> == Қаңтар == === 19 === *[[Валентино Гаравани]], 93, италиялық дизайнер ([[Valentino]]), ақ өлім.<ref>{{cite news |title=Italian fashion designer Valentino dies aged 93 |url=https://www.bbc.com/news/articles/cdx4rpxxvg7o |last=Mackintosh |first=Thomas |accessdate=2026-04-03 |publisher=[[BBC News]] |date=2026-01-19}}</ref> === 8 === *[[Мұрат Болатұлы Бисенбин]], 53, қазақстандық актёр мен тележүргізуші, ұйқыбезі қатерлі ісігі.<ref>{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/reketir-filmnn-akter-murat-bisembin-omrden-ott-371000/ |title=“Рэкетир“ фильмінің актері Мұрат Бисембин өмірден өтті |language=kk |work=tengrinews.kz |date=2026-01-08 |accessdate=2026-04-03}}</ref> === 5 === *[[Марат Жалғасұлы Есмұратов]], 64, қазақстандық футболшы мен бапкер.<ref>{{Cite web|url=https://egemen.kz/article/403347-aty-anhyzgha-aynalghan-futbolshy-ari-bapker-marat-esmuratov-omirden-otti |title=Аты аңызға айналған футболшы әрі бапкер Марат Есмұратов өмірден өтті |language=kk |publisher=[[Егемен Қазақстан]] |date=2026-01-05 |accessdate=2026-04-03}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Жылдар бойынша қайтыс болғандар тізімдері|2026]] [[Санат:2026 жылы қайтыс болғандар| *]] 23qprmnqikjks2g6s17rx1st2ppexm6 3576473 3576252 2026-04-04T06:55:51Z Nurtenge 93712 /* 28 */ 3576473 wikitext text/x-wiki Төменде 2026 жылы қайтыс болған белгілі тұлғалар тізімі көрсетілген. Есімдер қайтыс болған күні бойынша жіктелген, әліпби ретімен. Тұлға жайлы ақпарат осылай берілсін: *Есімі, жасы, туғанындағы азаматтығы, кейінгі азаматтығы (бар болғанда), не үшін белгілі болғаны, қайтыс болған себебі (белгілі болса), дереккөз. == Наурыз == === 27 === *[[Раиса Сәлмағамбетқызы Күзденбаева]], 83, кеңестік және қазақстандық фармаколог.<ref>{{Cite web|url=https://turkystan.kz/article/278760-belgili-galym-raisa-kuzdenbaeva-qaitys-boldy |title=Белгілі ғалым Раиса Күзденбаева қайтыс болды |language=kk |work=turkystan.kz |last=Әлихан |first=Інжу |date=2026-03-27 |accessdate=2026-03-29}}</ref> === 20 === *[[Джон Майкл Бишоп]], 90, америкалық иммунолог пен микробиолог, пневмония.<ref>{{cite news |title=J. Michael Bishop, Nobel Prize Winner for Cancer Research, Dies at 90 |url=https://www.nytimes.com/2026/03/22/obituaries/j-michael-bishop-dead.html |accessdate=2026-03-22 |publisher=[[The New York Times]] |date=2026-03-22 |language=en}}</ref> *[[Филарет (Денисенко)]], 97, украиналық діни қайраткер, ақ өлім.<ref>{{cite news |title=Стала відома причина смерті патріарха Філарета |url=https://www.nta.ua/stala_vidoma_pricina_smerti_patriarxa_filareta_80435 |accessdate=2026-03-22 |work=nta.ua |date=2026-03-20 |language=uk}}</ref> === 19 === *[[Чак Норрис]], 86, америкалық актёр.<ref>{{Cite web|url=https://hollywoodlife.com/feature/chuck-norris-cause-of-death-5507549/ |title=How Did Chuck Norris Die? Updates on the Late Actor’s Cause of Death |accessdate=2026-04-03 |work=hollywoodlife.com |last=McGowan |first=Elisabeth |date=2026-03-28 |language=en}}</ref> === 14 === *[[Людмила Михайловна Аринина]], 99, кеңестік және ресейлік актриса, ақ өлім.<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20260314/arinina-2080700386.html |title=Умерла заслуженная артистка РСФСР Людмила Аринина |language=ru |publisher=[[РИА Новости]] |date=2026-03-14 |accessdate=2026-04-03}}</ref> *[[Юрген Хабермас]], 96, германиялық философ.<ref>{{Cite news |last=Moulson |first=Gier |date=2026-03-14 |title=Jürgen Habermas, influential German philosopher, dies at 96 |url=https://apnews.com/article/juergen-habermas-dead-germany-2b541721af6cb19abfaa923359d091b5 |accessdate=2026-03-14 |work=[[AP News]] |language=en}}</ref> === 8 === *[[Энтони Джеймс Леггетт]], 87, британдық және америкалық физик.<ref>{{cite web|title=Anthony J. Leggett Dies at 87; Won Nobel for Theories on Superfluids |url=https://www.nytimes.com/2026/03/11/science/anthony-james-leggett-dead.html |date=2026-03-11 |last=McClain |first=Dylan Loeb |accessdate=2026-03-11}}</ref> == Ақпан == === 28 === *[[Әли Хаменеи]], 86, ирандық [[аятолла]] мен саясаткер, [[Әли Хаменеи өлтірілуі|әуеден соққы]].<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/ali-hamenei-kim-zhane-nesimen-este-qaldy/33691085.html |title=Әли Хаменеи кім және несімен есте қалды? |language=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-03-01 |accessdate=2026-04-03}}</ref> === 10 === *[[Есен Тасқынбаев]], 93, кеңестік және қазақстандық мұнайшы мен саясаткер.<ref>{{cite news |date=2026-02-10 |title=Белгілі мұнайшы Есен Тасқынбаев 94 жасында дүние салды |url=https://kaz.orda.kz/belgili-munajshy-esen-taskynbaev-94-zhasynda-dynie-saldy-137420/ |work=Orda.kz |language=kk |accessdate=2026-02-11}}</ref> === 3 === *[[Балтабай Сейітмамытұлы]], 75, кеңестік және қазақстандық актёр мен режиссёр.<ref>{{Cite web|url=https://baq.kz/akter-rezhisser-baltabay-seyitmamytuly-omirden-otti-200030727/ |title=Актер, режиссер Балтабай Сейітмамытұлы өмірден өтті |language=kk |work=baq.kz |last=Оразбаева |first=Шолпан |date=2026-02-03 |accessdate=2026-04-03}}</ref> == Қаңтар == === 19 === *[[Валентино Гаравани]], 93, италиялық дизайнер ([[Valentino]]), ақ өлім.<ref>{{cite news |title=Italian fashion designer Valentino dies aged 93 |url=https://www.bbc.com/news/articles/cdx4rpxxvg7o |last=Mackintosh |first=Thomas |accessdate=2026-04-03 |publisher=[[BBC News]] |date=2026-01-19}}</ref> === 8 === *[[Мұрат Болатұлы Бисенбин]], 53, қазақстандық актёр мен тележүргізуші, ұйқыбезі қатерлі ісігі.<ref>{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/reketir-filmnn-akter-murat-bisembin-omrden-ott-371000/ |title=“Рэкетир“ фильмінің актері Мұрат Бисембин өмірден өтті |language=kk |work=tengrinews.kz |date=2026-01-08 |accessdate=2026-04-03}}</ref> === 5 === *[[Марат Жалғасұлы Есмұратов]], 64, қазақстандық футболшы мен бапкер.<ref>{{Cite web|url=https://egemen.kz/article/403347-aty-anhyzgha-aynalghan-futbolshy-ari-bapker-marat-esmuratov-omirden-otti |title=Аты аңызға айналған футболшы әрі бапкер Марат Есмұратов өмірден өтті |language=kk |publisher=[[Егемен Қазақстан]] |date=2026-01-05 |accessdate=2026-04-03}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Жылдар бойынша қайтыс болғандар тізімдері|2026]] [[Санат:2026 жылы қайтыс болғандар| *]] h5hwjljlbgz4yycfgbsmsoc6hxiqt3f Қатысушы талқылауы:Yazarcizer02 3 778147 3576260 2026-04-03T19:13:46Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3576260 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Yazarcizer02}} -- <font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылауы)</font></span>]] 00:13, 2026 ж. сәуірдің 4 (+05) d7td8vai2j4mtkslgzmxhhhkdte2aip Санат:Жаңа Әзербайжан мүшелері 14 778148 3576262 2026-04-03T19:18:10Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: {{Commonscat|New Azerbaijan Party politicians}} [[Санат:Әзербайжан партияларының мүшелері]] [[Санат:Әзербайжан ұлтшылдары]] 3576262 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|New Azerbaijan Party politicians}} [[Санат:Әзербайжан партияларының мүшелері]] [[Санат:Әзербайжан ұлтшылдары]] 8bcjpvck6nbfnkchvltqyxndye53qwk Санат:Әзербайжан ұлтшылдары 14 778149 3576263 2026-04-03T19:19:14Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: [[Санат:Әзербайжан ұлтшылдығы]] [[Санат:Елдер бойынша ұлтшылдар]] 3576263 wikitext text/x-wiki [[Санат:Әзербайжан ұлтшылдығы]] [[Санат:Елдер бойынша ұлтшылдар]] nvsd2r07z6bq1urzk0sut4k89rm782u Санат:Әзербайжан офтальмологтары 14 778150 3576279 2026-04-03T19:36:14Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: [[Санат:Елдер бойынша офтальмологтар]] [[Санат:Әзербайжан медиктері]] 3576279 wikitext text/x-wiki [[Санат:Елдер бойынша офтальмологтар]] [[Санат:Әзербайжан медиктері]] 3mnj6aq2bwc6p2jpw9unoucadsmj1ox Санат:Елдер бойынша офтальмологтар 14 778151 3576280 2026-04-03T19:37:14Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: [[Санат:Офтальмологтар]] [[Санат:Елдер бойынша мамандықтары бойынша медиктер]] 3576280 wikitext text/x-wiki [[Санат:Офтальмологтар]] [[Санат:Елдер бойынша мамандықтары бойынша медиктер]] c42dpjtbyu43sftfytxq0qt8ruvuby8 Санат:Офтальмологтар 14 778152 3576281 2026-04-03T19:38:47Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: {{Commonscat|Ophthalmologists}} [[Санат:Мамандықтары бойынша медиктер]] [[Санат:Офтальмология]] 3576281 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Ophthalmologists}} [[Санат:Мамандықтары бойынша медиктер]] [[Санат:Офтальмология]] hbrg9l5ot1db8t7yr1kunbykhbal6m4 Санат:Әзербайжан медиктері 14 778153 3576282 2026-04-03T19:42:01Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: {{Commonscat|Physicians from Azerbaijan}} [[Санат:Елдер бойынша медиктер]] [[Санат:Мамандықтары бойынша Әзербайжан тұлғалары]] 3576282 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Physicians from Azerbaijan}} [[Санат:Елдер бойынша медиктер]] [[Санат:Мамандықтары бойынша Әзербайжан тұлғалары]] tk1gxjgg0r1bovzorn86m86f213hnfg Санат:Мамандықтары бойынша Әзербайжан тұлғалары 14 778154 3576283 2026-04-03T19:43:09Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: [[Санат:Әзербайжан тұлғалары]] [[Санат:Елдер және кәсіп түрлері бойынша тұлғалар]] 3576283 wikitext text/x-wiki [[Санат:Әзербайжан тұлғалары]] [[Санат:Елдер және кәсіп түрлері бойынша тұлғалар]] olc7a98s8de6fu0jk9eirihkxe3y1kb Санат:Хейдар Әлиев қоры 14 778155 3576285 2026-04-03T19:45:49Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: [[Санат:Коммерциялық емес қорлар]] [[Санат:Әзербайжан мәдени ұйымдар]] 3576285 wikitext text/x-wiki [[Санат:Коммерциялық емес қорлар]] [[Санат:Әзербайжан мәдени ұйымдар]] dqaiezjwybstk326dbucncwvq3qm3lf Санат:Коммерциялық емес қорлар 14 778156 3576286 2026-04-03T19:47:59Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: [[Санат:Қорлар]] [[Санат:Коммерциялық емес ұйымдар]] 3576286 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қорлар]] [[Санат:Коммерциялық емес ұйымдар]] 7wzzftu91c6fgnkwn1iyjy9ekis1eth Санат:Коммерциялық емес ұйымдар 14 778157 3576288 2026-04-03T19:50:26Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: {{Басты мақала|Бейкоммерциялық ұйым}}{{Commonscat|Organizations}} [[Санат:Түрлер бойынша ұйымдар]] [[Санат:Әлеуметтік экономика]] [[Санат:Заңды мәртебесі бойынша ұйымдар]] 3576288 wikitext text/x-wiki {{Басты мақала|Бейкоммерциялық ұйым}}{{Commonscat|Organizations}} [[Санат:Түрлер бойынша ұйымдар]] [[Санат:Әлеуметтік экономика]] [[Санат:Заңды мәртебесі бойынша ұйымдар]] 5b0occelnf5afhc29c0i2b8olbavaa7 Санат:Заңды мәртебесі бойынша ұйымдар 14 778158 3576289 2026-04-03T19:51:24Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: [[Санат:Ұйымдар]] 3576289 wikitext text/x-wiki [[Санат:Ұйымдар]] kphu7gq1hqckswt4mzy8wm7f39alnq3 Санат:Әзербайжан мәдени ұйымдар 14 778159 3576291 2026-04-03T19:53:16Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: [[Санат:Бағыты бойынша Әзербайжан ұйымдары]] [[Санат:Елдер бойынша мәдени ұйымдар]] [[Санат:Әзербайжан мәдениеті]] 3576291 wikitext text/x-wiki [[Санат:Бағыты бойынша Әзербайжан ұйымдары]] [[Санат:Елдер бойынша мәдени ұйымдар]] [[Санат:Әзербайжан мәдениеті]] beg4mf17sfr2ca0mpaxqmm551b2cijc Санат:Бағыты бойынша Әзербайжан ұйымдары 14 778160 3576293 2026-04-03T19:55:16Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: {{Commonscat|Organizations of Azerbaijan by type}} [[Санат:Әзербайжан ұйымдары]] [[Санат:Елдер және бағыты бойынша ұйымдар]] [[Санат:Бағыты бойынша Еуропа елдері ұйымдары]] [[Санат:Бағыты бойынша Азия елдері ұйымдары]] 3576293 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Organizations of Azerbaijan by type}} [[Санат:Әзербайжан ұйымдары]] [[Санат:Елдер және бағыты бойынша ұйымдар]] [[Санат:Бағыты бойынша Еуропа елдері ұйымдары]] [[Санат:Бағыты бойынша Азия елдері ұйымдары]] 79xw34ez2wktdy9ryjelkv3ta6hbked Санат:Әзербайжан бірінші ханымдары 14 778161 3576294 2026-04-03T19:57:21Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: {{Commonscat|First Ladies of Azerbaijan}} [[Санат:Елдер бойынша президенттердің жұбайлары]] [[Санат:Әзербайжан тұлғалары]] 3576294 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|First Ladies of Azerbaijan}} [[Санат:Елдер бойынша президенттердің жұбайлары]] [[Санат:Әзербайжан тұлғалары]] g84svp4qf8pdz7d7dbxqry3gyr39r2v Санат:Саясаттағы Әзербайжан әйелдері 14 778162 3576295 2026-04-03T19:59:37Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: {{Commonscat|Female politicians of Azerbaijan}} [[Санат:Әзербайжан саясаткерлері]] [[Санат:Кәсіп түрлері бойынша Әзербайжан әйелдері]] [[Санат:Елдер бойынша саясаттағы әйелдер]] 3576295 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Female politicians of Azerbaijan}} [[Санат:Әзербайжан саясаткерлері]] [[Санат:Кәсіп түрлері бойынша Әзербайжан әйелдері]] [[Санат:Елдер бойынша саясаттағы әйелдер]] i41cgjhwf2enedbphq8l3mlrex2rang Санат:Кәсіп түрлері бойынша Әзербайжан әйелдері 14 778163 3576296 2026-04-03T20:01:38Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: {{Commonscat|Women of Azerbaijan by occupation}} [[Санат:Әзербайжан әйелдері]] [[Санат:Мамандықтары бойынша Әзербайжан тұлғалары]] [[Санат:Елдер және кәсіп түрлері бойынша әйелдер]] 3576296 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Women of Azerbaijan by occupation}} [[Санат:Әзербайжан әйелдері]] [[Санат:Мамандықтары бойынша Әзербайжан тұлғалары]] [[Санат:Елдер және кәсіп түрлері бойынша әйелдер]] pspnxaiiz76klaudv51rc6o9ekl14or Санат:Сеченов университеті түлектері 14 778164 3576297 2026-04-03T20:03:39Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: [[Санат:Мәскеу медициналық жоғары оқу орындары түлектері]] [[Санат:Сеченов университеті]] 3576297 wikitext text/x-wiki [[Санат:Мәскеу медициналық жоғары оқу орындары түлектері]] [[Санат:Сеченов университеті]] so8fyj74qee786s5vgkeqg3ykbchyif Санат:Мәскеу медициналық жоғары оқу орындары түлектері 14 778165 3576301 2026-04-03T20:05:10Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: [[Санат:Ресей медициналық жоғары оқу орындары түлектері]] [[Санат:Бағыты Мәскеу жоғары оқу орындары түлектері]] 3576301 wikitext text/x-wiki [[Санат:Ресей медициналық жоғары оқу орындары түлектері]] [[Санат:Бағыты Мәскеу жоғары оқу орындары түлектері]] ofzv154mnu2w9bn4naenfg6ekh5ygdv 3576463 3576301 2026-04-04T06:22:23Z TheNomadEditor 120280 «[[Санат:Бағыты Мәскеу жоғары оқу орындары түлектері|Бағыты Мәскеу жоғары оқу орындары түлектері]]» деген санатты аластады; «[[Санат:Бағыты бойынша Мәскеу жоғары оқу орындары түлектері|Бағыты бойынша Мәскеу жоғары оқу орындары түлектері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3576463 wikitext text/x-wiki [[Санат:Ресей медициналық жоғары оқу орындары түлектері]] [[Санат:Бағыты бойынша Мәскеу жоғары оқу орындары түлектері]] jve63z2g6qqyh6g5uerl5zkurarlhj5 Қатысушы талқылауы:Aytzhankyzy 3 778166 3576302 2026-04-03T20:06:44Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3576302 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Aytzhankyzy}} -- [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 01:06, 2026 ж. сәуірдің 4 (+05) 898ym1rfzbk5pxuu1nsuqvrc3jaeqhj Санат:Сеченов университеті 14 778167 3576303 2026-04-03T20:06:56Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: [[Санат:Мәскеу университеттері]] [[Санат:Ресей медициналық университеттері]] [[Санат:Мәскеу медициналық жоғары оқу орындары]] 3576303 wikitext text/x-wiki [[Санат:Мәскеу университеттері]] [[Санат:Ресей медициналық университеттері]] [[Санат:Мәскеу медициналық жоғары оқу орындары]] 6iew24x05x4z3907ffcd4ia31lr1ofz Санат:Ресей медициналық жоғары оқу орындары түлектері 14 778168 3576304 2026-04-03T20:09:19Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: [[Санат:Елдер бойынша медициналық жоғары оқу орындары түлектері]] [[Санат:Бағыты бойынша Ресей жоғарғы оқу орындары түлектері]] [[Санат:Ресей медициналық жоғары оқу орындары бойынша тұлғалар]] 3576304 wikitext text/x-wiki [[Санат:Елдер бойынша медициналық жоғары оқу орындары түлектері]] [[Санат:Бағыты бойынша Ресей жоғарғы оқу орындары түлектері]] [[Санат:Ресей медициналық жоғары оқу орындары бойынша тұлғалар]] 4ga04vrmwnyd2vcx4nb2squj38uzyen Санат:Елдер бойынша медициналық жоғары оқу орындары түлектері 14 778169 3576306 2026-04-03T20:11:08Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: [[Санат:Медициналық жоғарғы оқу орындары түлектері]] [[Санат:Бағыты және елдер бойынша жоғарғы оқу орындары түлектері]] [[Санат:Елдер бойынша медициналық жоғары оқу орындары бойынша тұлғалар]] 3576306 wikitext text/x-wiki [[Санат:Медициналық жоғарғы оқу орындары түлектері]] [[Санат:Бағыты және елдер бойынша жоғарғы оқу орындары түлектері]] [[Санат:Елдер бойынша медициналық жоғары оқу орындары бойынша тұлғалар]] o8uwxmdquniivt2kdh2q6d89q2b3vu7 Санат:Елдер бойынша медициналық жоғары оқу орындары бойынша тұлғалар 14 778170 3576308 2026-04-03T20:12:30Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: [[Санат:Елдер бойынша медициналық жоғары оқу орындары]] [[Санат:Бағыты және елдер бойынша жоғарғы оқу орындары бойынша тұлғалар]] [[Санат:Медициналық жоғары оқу орындары бойынша тұлғалар]] 3576308 wikitext text/x-wiki [[Санат:Елдер бойынша медициналық жоғары оқу орындары]] [[Санат:Бағыты және елдер бойынша жоғарғы оқу орындары бойынша тұлғалар]] [[Санат:Медициналық жоғары оқу орындары бойынша тұлғалар]] 0q9wy9a5abyys57u3q2ssrsaw9wdxj9 Санат:Елдер бойынша медициналық жоғары оқу орындары 14 778171 3576309 2026-04-03T20:13:53Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: [[Санат:Медициналық жоғары оқу орындары]] [[Санат:Елдер бойынша медициналық ұйымдар]] [[Санат:Бағыты және елдер бойынша жоғарғы оқу орындары]] 3576309 wikitext text/x-wiki [[Санат:Медициналық жоғары оқу орындары]] [[Санат:Елдер бойынша медициналық ұйымдар]] [[Санат:Бағыты және елдер бойынша жоғарғы оқу орындары]] 076p6u2b818c99ckzgnemfl7er9yjh8 Қатысушы талқылауы:Rutobebe 3 778172 3576310 2026-04-03T20:15:02Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3576310 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Rutobebe}} -- [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 01:15, 2026 ж. сәуірдің 4 (+05) 3qttqgf357jidewytmj55980pavqx5d Санат:Медициналық жоғары оқу орындары 14 778173 3576311 2026-04-03T20:15:02Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: [[Санат:Медициналық оқу орындары]] [[Санат:Бағыты бойынша жоғарғы оқу орындары]] 3576311 wikitext text/x-wiki [[Санат:Медициналық оқу орындары]] [[Санат:Бағыты бойынша жоғарғы оқу орындары]] 8q0mb0xq42u1sccea34qpoyq9aw0mib Бақи Мұхаммед 0 778174 3576312 2026-04-03T20:15:16Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Бақи Мұхаммед | Шынайы есімі = {{lang-uz|Boqi Muhammad}} | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Бұхара хандығы]]ның ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады... 3576312 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Бақи Мұхаммед | Шынайы есімі = {{lang-uz|Boqi Muhammad}} | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Бұхара хандығы]]ның ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1603 | Басқаруын аяқтады = 1605 | Президент = | Ізашары = [[Жәни Мұхаммед]] | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = 1579 | Туған жері = {{туғанжері|Бұхара|Бұхарада}} | Қайтыс болған күні = 1605 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Бұхара|Бұхарада}} | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Жәни Мұхаммед]] | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Бақи Мұхаммед''' ({{lang-uz|Boqi Muhammad}}; 1579–1605) — [[Бұхара хандығы]]ның өзбек<ref>Анке фон Кюгельген, Легитимация среднеазиатской династии мангитов в произведениях их историков (XVIII–XIX вв.). Алматы: Дайк-пресс, 2004, c.68–69</ref> [[Аштархан әулеті|Жәнилер (Аштархан)]] әулетінен шыққан ханы. h5da0cel65ueuiah7y6isptqzb1byt4 3576313 3576312 2026-04-03T20:15:23Z 1nter pares 146705 3576313 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Бақи Мұхаммед | Шынайы есімі = {{lang-uz|Boqi Muhammad}} | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Бұхара хандығы]]ның ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1603 | Басқаруын аяқтады = 1605 | Президент = | Ізашары = [[Жәни Мұхаммед]] | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = 1579 | Туған жері = {{туғанжері|Бұхара|Бұхарада}} | Қайтыс болған күні = 1605 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Бұхара|Бұхарада}} | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Жәни Мұхаммед]] | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Бақи Мұхаммед''' ({{lang-uz|Boqi Muhammad}}; 1579–1605) — [[Бұхара хандығы]]ның өзбек<ref>Анке фон Кюгельген, Легитимация среднеазиатской династии мангитов в произведениях их историков (XVIII–XIX вв.). Алматы: Дайк-пресс, 2004, c.68–69</ref> [[Аштархан әулеті|Жәнилер (Аштархан)]] әулетінен шыққан ханы. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} iclem79l739t3u5i6b6qxj5sfypc9qs 3576316 3576313 2026-04-03T20:17:48Z 1nter pares 146705 3576316 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Бақи Мұхаммед | Шынайы есімі = {{lang-uz|Boqi Muhammad}} | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Бұхара хандығы]]ның ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1603 | Басқаруын аяқтады = 1605 | Президент = | Ізашары = [[Жәни Мұхаммед]] | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = 1579 | Туған жері = {{туғанжері|Бұхара|Бұхарада}} | Қайтыс болған күні = 1605 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Бұхара|Бұхарада}} | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Жәни Мұхаммед]] | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Бақи Мұхаммед''' ({{lang-uz|Boqi Muhammad}}; 1579–1605) — [[Бұхара хандығы]]ның өзбек<ref>Анке фон Кюгельген, Легитимация среднеазиатской династии мангитов в произведениях их историков (XVIII–XIX вв.). Алматы: Дайк-пресс, 2004, c.68–69</ref> [[Аштархан әулеті|Жәнилер (Аштархан)]] әулетінен шыққан ханы. == Алғашқы деректер == Дереккөздерде сондай-ақ '''Бақи хан''' және '''Бақи сұлтан''' деген есімдермен де аталады.<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |title=Баки-Мухаммад-хан (также Баки-хан и Баки-султан) Аштарханид, сын Джанибек-султана |access-date=2015-04-22 |archive-date=2014-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709190451/http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |url-status=live }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 8an4mmer2bsg7gm7879xoh0jl5jcxgc 3576319 3576316 2026-04-03T20:24:03Z 1nter pares 146705 3576319 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Бақи Мұхаммед | Шынайы есімі = {{lang-uz|Boqi Muhammad}} | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Бұхара хандығы]]ның ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1603 | Басқаруын аяқтады = 1605 | Президент = | Ізашары = [[Жәни Мұхаммед]] | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = 1579 | Туған жері = {{туғанжері|Бұхара|Бұхарада}} | Қайтыс болған күні = 1605 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Бұхара|Бұхарада}} | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Жәни Мұхаммед]] | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Бақи Мұхаммед''' ({{lang-uz|Boqi Muhammad}}; 1579–1605) — [[Бұхара хандығы]]ның өзбек<ref>Анке фон Кюгельген, Легитимация среднеазиатской династии мангитов в произведениях их историков (XVIII–XIX вв.). Алматы: Дайк-пресс, 2004, c.68–69</ref> [[Аштархан әулеті|Жәнилер (Аштархан)]] әулетінен шыққан ханы. == Алғашқы деректер == Дереккөздерде сондай-ақ '''Бақи хан''' және '''Бақи сұлтан''' деген есімдермен де аталады.<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |title=Баки-Мухаммад-хан (также Баки-хан и Баки-султан) Аштарханид, сын Джанибек-султана |access-date=2015-04-22 |archive-date=2014-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709190451/http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |url-status=live }}</ref> == Өмірбаяны == 1556 жылы [[Иван Грозный]]дың әскері [[Астрахан]]ды алғанға дейін, [[Шыңғысхан]]ның ұлы [[Жошы]] мен немересі [[Тоқа Темір]]ден тараған ұрпағы — [[Маңғышлақ хан]] Мәуереннаһрдағы Шайбанилер билік құрған [[Бұхара хандығы]]нда болды. Оның немересі [[Жәни Мұхаммед|Жәни Мұхаммед хан]] ІІ Абдулла ханның қарындасына үйленді. Ол Бұхарадағы Жәнилер немесе Аштарханилер әулетінің негізін салушы болды. Тарихта ол сондай-ақ Жәнібек сұлтан деген есіммен де танымал, сондықтан әулеттің екінші атауы — Жәнилер әулеті деп те аталады. Зерттеулерде олардың арғы бабасы Шыңғыс ұрпағы Тоқа Темірдің есіміне байланысты Тоқатемірліктер деген үшінші атау да қолданылады. Шайбанилер әулетінің ерлер жағынан мұрагерлері түгелге жуық қаза тапқаннан кейін, шонжарлар Жәни Мұхаммед сұлтанға Бұхара тағына отыруды ұсынды. Әкесі қайтыс болғаннан кейін таққа Бақи Мұхаммед отырды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} cof5rmv50jxfoeqbq81m3ip11n5hf9l 3576324 3576319 2026-04-03T20:28:50Z 1nter pares 146705 3576324 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Бақи Мұхаммед | Шынайы есімі = {{lang-uz|Boqi Muhammad}} | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Бұхара хандығы]]ның ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1603 | Басқаруын аяқтады = 1605 | Президент = | Ізашары = [[Жәни Мұхаммед]] | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = 1579 | Туған жері = {{туғанжері|Бұхара|Бұхарада}} | Қайтыс болған күні = 1605 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Бұхара|Бұхарада}} | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Жәни Мұхаммед]]<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |title=Комментарии |access-date=2015-04-22 |archive-date=2014-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709190451/http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |url-status=live }}</ref> | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Бақи Мұхаммед''' ({{lang-uz|Boqi Muhammad}}; 1579–1605) — [[Бұхара хандығы]]ның өзбек<ref>Анке фон Кюгельген, Легитимация среднеазиатской династии мангитов в произведениях их историков (XVIII–XIX вв.). Алматы: Дайк-пресс, 2004, c.68–69</ref> [[Аштархан әулеті|Жәнилер (Аштархан)]] әулетінен шыққан ханы. == Алғашқы деректер == Дереккөздерде сондай-ақ '''Бақи хан''' және '''Бақи сұлтан''' деген есімдермен де аталады.<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |title=Баки-Мухаммад-хан (также Баки-хан и Баки-султан) Аштарханид, сын Джанибек-султана |access-date=2015-04-22 |archive-date=2014-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709190451/http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |url-status=live }}</ref> == Өмірбаяны == 1556 жылы [[Иван Грозный]]дың әскері [[Астрахан]]ды алғанға дейін, [[Шыңғысхан]]ның ұлы [[Жошы]] мен немересі [[Тоқа Темір]]ден тараған ұрпағы — [[Маңғышлақ хан]] Мәуереннаһрдағы Шайбанилер билік құрған [[Бұхара хандығы]]нда болды. Оның немересі [[Жәни Мұхаммед|Жәни Мұхаммед хан]] ІІ Абдулла ханның қарындасына үйленді. Ол Бұхарадағы Жәнилер немесе Аштарханилер әулетінің негізін салушы болды. Тарихта ол сондай-ақ Жәнібек сұлтан деген есіммен де танымал, сондықтан әулеттің екінші атауы — Жәнилер әулеті деп те аталады. Зерттеулерде олардың арғы бабасы Шыңғыс ұрпағы Тоқа Темірдің есіміне байланысты Тоқатемірліктер деген үшінші атау да қолданылады. Шайбанилер әулетінің ерлер жағынан мұрагерлері түгелге жуық қаза тапқаннан кейін, шонжарлар Жәни Мұхаммед сұлтанға Бұхара тағына отыруды ұсынды. Әкесі қайтыс болғаннан кейін таққа Бақи Мұхаммед отырды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} qfdimeo6zjph9htoifcy74imoa95ask 3576327 3576324 2026-04-03T20:31:48Z 1nter pares 146705 /* Өмірбаяны */ 3576327 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Бақи Мұхаммед | Шынайы есімі = {{lang-uz|Boqi Muhammad}} | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Бұхара хандығы]]ның ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1603 | Басқаруын аяқтады = 1605 | Президент = | Ізашары = [[Жәни Мұхаммед]] | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = 1579 | Туған жері = {{туғанжері|Бұхара|Бұхарада}} | Қайтыс болған күні = 1605 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Бұхара|Бұхарада}} | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Жәни Мұхаммед]]<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |title=Комментарии |access-date=2015-04-22 |archive-date=2014-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709190451/http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |url-status=live }}</ref> | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Бақи Мұхаммед''' ({{lang-uz|Boqi Muhammad}}; 1579–1605) — [[Бұхара хандығы]]ның өзбек<ref>Анке фон Кюгельген, Легитимация среднеазиатской династии мангитов в произведениях их историков (XVIII–XIX вв.). Алматы: Дайк-пресс, 2004, c.68–69</ref> [[Аштархан әулеті|Жәнилер (Аштархан)]] әулетінен шыққан ханы. == Алғашқы деректер == Дереккөздерде сондай-ақ '''Бақи хан''' және '''Бақи сұлтан''' деген есімдермен де аталады.<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |title=Баки-Мухаммад-хан (также Баки-хан и Баки-султан) Аштарханид, сын Джанибек-султана |access-date=2015-04-22 |archive-date=2014-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709190451/http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |url-status=live }}</ref> == Өмірбаяны == 1556 жылы [[Иван Грозный]]дың әскері [[Астрахан]]ды алғанға дейін, [[Шыңғысхан]]ның ұлы [[Жошы]] мен немересі [[Тоқа Темір]]ден тараған ұрпағы — [[Маңғышлақ хан]] Мәуереннаһрдағы Шайбанилер билік құрған [[Бұхара хандығы]]нда болды. Оның немересі [[Жәни Мұхаммед|Жәни Мұхаммед хан]] ІІ Абдулла ханның қарындасына үйленді. Ол Бұхарадағы Жәнилер немесе Аштарханилер әулетінің негізін салушы болды. Тарихта ол сондай-ақ Жәнібек сұлтан деген есіммен де танымал, сондықтан әулеттің екінші атауы — Жәнилер әулеті деп те аталады. Зерттеулерде олардың арғы бабасы Шыңғыс ұрпағы Тоқа Темірдің есіміне байланысты Тоқатемірліктер деген үшінші атау да қолданылады. Шайбанилер әулетінің ерлер жағынан мұрагерлері түгелге жуық қаза тапқаннан кейін, шонжарлар Жәни Мұхаммед сұлтанға Бұхара тағына отыруды ұсынды. Әкесі қайтыс болғаннан кейін таққа Бақи Мұхаммед отырды. == Саяси қызметі == Шайбанилік [[II Абдолла хан]] (1557–1598) қайтыс болғаннан кейінгі кезең Бұхара хандығындағы саяси тұрақсыздықпен сипатталады. Осы жағдайды пайдаланып, елге оңтүстіктен Ұлы І Аббас шах бастаған Сефевидтік Иран әскері басып кірді. Ал 1598 жылы солтүстік-шығыстан қазақ ханы [[Тәуекел хан]]ның әскері шабуыл жасады. Бұл шапқыншылық нәтижесінде қазақ сұлтандары [[Түркістан]], [[Сайрам]] және [[Ферғана]]ны қайтарып алып, [[Самарқан]]ды уақытша басып алды, сондай-ақ Тәуекел ханның әскері астана Бұхараны қоршауға алды. Осындай ауыр жағдайда Аштарханилер дәл сол 1598 жылы Бұхара қоршауын тойтарып, Самарқандты өздеріне қайтара алды. Ал Ташкентте өз атынан күміс және мыс тиындар шығарған шайбанилік Келді Мұхаммед (1598–1604) билік құрды.<ref>Бурнашева Р.З., Некоторые сведения о чеканке медных монет в Ташкенте в XVI–XIX вв. Известия Национальной академии наук Казахстана, № 1, 2007, с.153</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} qxly5nbc32e83rhwh4peq8ed4fcuxjc 3576329 3576327 2026-04-03T20:33:52Z 1nter pares 146705 /* Саяси қызметі */ 3576329 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Бақи Мұхаммед | Шынайы есімі = {{lang-uz|Boqi Muhammad}} | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Бұхара хандығы]]ның ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1603 | Басқаруын аяқтады = 1605 | Президент = | Ізашары = [[Жәни Мұхаммед]] | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = 1579 | Туған жері = {{туғанжері|Бұхара|Бұхарада}} | Қайтыс болған күні = 1605 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Бұхара|Бұхарада}} | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Жәни Мұхаммед]]<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |title=Комментарии |access-date=2015-04-22 |archive-date=2014-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709190451/http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |url-status=live }}</ref> | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Бақи Мұхаммед''' ({{lang-uz|Boqi Muhammad}}; 1579–1605) — [[Бұхара хандығы]]ның өзбек<ref>Анке фон Кюгельген, Легитимация среднеазиатской династии мангитов в произведениях их историков (XVIII–XIX вв.). Алматы: Дайк-пресс, 2004, c.68–69</ref> [[Аштархан әулеті|Жәнилер (Аштархан)]] әулетінен шыққан ханы. == Алғашқы деректер == Дереккөздерде сондай-ақ '''Бақи хан''' және '''Бақи сұлтан''' деген есімдермен де аталады.<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |title=Баки-Мухаммад-хан (также Баки-хан и Баки-султан) Аштарханид, сын Джанибек-султана |access-date=2015-04-22 |archive-date=2014-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709190451/http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |url-status=live }}</ref> == Өмірбаяны == 1556 жылы [[Иван Грозный]]дың әскері [[Астрахан]]ды алғанға дейін, [[Шыңғысхан]]ның ұлы [[Жошы]] мен немересі [[Тоқа Темір]]ден тараған ұрпағы — [[Маңғышлақ хан]] Мәуереннаһрдағы Шайбанилер билік құрған [[Бұхара хандығы]]нда болды. Оның немересі [[Жәни Мұхаммед|Жәни Мұхаммед хан]] ІІ Абдулла ханның қарындасына үйленді. Ол Бұхарадағы Жәнилер немесе Аштарханилер әулетінің негізін салушы болды. Тарихта ол сондай-ақ Жәнібек сұлтан деген есіммен де танымал, сондықтан әулеттің екінші атауы — Жәнилер әулеті деп те аталады. Зерттеулерде олардың арғы бабасы Шыңғыс ұрпағы Тоқа Темірдің есіміне байланысты Тоқатемірліктер деген үшінші атау да қолданылады. Шайбанилер әулетінің ерлер жағынан мұрагерлері түгелге жуық қаза тапқаннан кейін, шонжарлар Жәни Мұхаммед сұлтанға Бұхара тағына отыруды ұсынды. Әкесі қайтыс болғаннан кейін таққа Бақи Мұхаммед отырды. == Саяси қызметі == Шайбанилік [[II Абдолла хан]] (1557–1598) қайтыс болғаннан кейінгі кезең Бұхара хандығындағы саяси тұрақсыздықпен сипатталады. Осы жағдайды пайдаланып, елге оңтүстіктен Ұлы І Аббас шах бастаған Сефевидтік Иран әскері басып кірді. Ал 1598 жылы солтүстік-шығыстан қазақ ханы [[Тәуекел хан]]ның әскері шабуыл жасады. Бұл шапқыншылық нәтижесінде қазақ сұлтандары [[Түркістан]], [[Сайрам]] және [[Ферғана]]ны қайтарып алып, [[Самарқан]]ды уақытша басып алды, сондай-ақ Тәуекел ханның әскері астана Бұхараны қоршауға алды. Осындай ауыр жағдайда Аштарханилер дәл сол 1598 жылы Бұхара қоршауын тойтарып, Самарқандты өздеріне қайтара алды. Ал Ташкентте өз атынан күміс және мыс тиындар шығарған шайбанилік Келді Мұхаммед (1598–1604) билік құрды.<ref>Бурнашева Р.З., Некоторые сведения о чеканке медных монет в Ташкенте в XVI–XIX вв. Известия Национальной академии наук Казахстана, № 1, 2007, с.153</ref> 1598 жылы Бұхара хандығының билеушісі болып соңғы шайбанилік [[ІІ Пірмұхаммед хан]] (1598–1599) таққа отырды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} rdwritl3km33e1zit9ln5no54qrb6ov 3576332 3576329 2026-04-03T20:35:30Z 1nter pares 146705 /* Саяси қызметі */ 3576332 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Бақи Мұхаммед | Шынайы есімі = {{lang-uz|Boqi Muhammad}} | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Бұхара хандығы]]ның ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1603 | Басқаруын аяқтады = 1605 | Президент = | Ізашары = [[Жәни Мұхаммед]] | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = 1579 | Туған жері = {{туғанжері|Бұхара|Бұхарада}} | Қайтыс болған күні = 1605 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Бұхара|Бұхарада}} | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Жәни Мұхаммед]]<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |title=Комментарии |access-date=2015-04-22 |archive-date=2014-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709190451/http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |url-status=live }}</ref> | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Бақи Мұхаммед''' ({{lang-uz|Boqi Muhammad}}; 1579–1605) — [[Бұхара хандығы]]ның өзбек<ref>Анке фон Кюгельген, Легитимация среднеазиатской династии мангитов в произведениях их историков (XVIII–XIX вв.). Алматы: Дайк-пресс, 2004, c.68–69</ref> [[Аштархан әулеті|Жәнилер (Аштархан)]] әулетінен шыққан ханы. == Алғашқы деректер == Дереккөздерде сондай-ақ '''Бақи хан''' және '''Бақи сұлтан''' деген есімдермен де аталады.<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |title=Баки-Мухаммад-хан (также Баки-хан и Баки-султан) Аштарханид, сын Джанибек-султана |access-date=2015-04-22 |archive-date=2014-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709190451/http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |url-status=live }}</ref> == Өмірбаяны == 1556 жылы [[Иван Грозный]]дың әскері [[Астрахан]]ды алғанға дейін, [[Шыңғысхан]]ның ұлы [[Жошы]] мен немересі [[Тоқа Темір]]ден тараған ұрпағы — [[Маңғышлақ хан]] Мәуереннаһрдағы Шайбанилер билік құрған [[Бұхара хандығы]]нда болды. Оның немересі [[Жәни Мұхаммед|Жәни Мұхаммед хан]] ІІ Абдулла ханның қарындасына үйленді. Ол Бұхарадағы Жәнилер немесе Аштарханилер әулетінің негізін салушы болды. Тарихта ол сондай-ақ Жәнібек сұлтан деген есіммен де танымал, сондықтан әулеттің екінші атауы — Жәнилер әулеті деп те аталады. Зерттеулерде олардың арғы бабасы Шыңғыс ұрпағы Тоқа Темірдің есіміне байланысты Тоқатемірліктер деген үшінші атау да қолданылады. Шайбанилер әулетінің ерлер жағынан мұрагерлері түгелге жуық қаза тапқаннан кейін, шонжарлар Жәни Мұхаммед сұлтанға Бұхара тағына отыруды ұсынды. Әкесі қайтыс болғаннан кейін таққа Бақи Мұхаммед отырды. == Саяси қызметі == Шайбанилік [[II Абдолла хан]] (1557–1598) қайтыс болғаннан кейінгі кезең Бұхара хандығындағы саяси тұрақсыздықпен сипатталады. Осы жағдайды пайдаланып, елге оңтүстіктен Ұлы І Аббас шах бастаған Сефевидтік Иран әскері басып кірді. Ал 1598 жылы солтүстік-шығыстан қазақ ханы [[Тәуекел хан]]ның әскері шабуыл жасады. Бұл шапқыншылық нәтижесінде қазақ сұлтандары [[Түркістан]], [[Сайрам]] және [[Ферғана]]ны қайтарып алып, [[Самарқан]]ды уақытша басып алды, сондай-ақ Тәуекел ханның әскері астана Бұхараны қоршауға алды. Осындай ауыр жағдайда Аштарханилер дәл сол 1598 жылы Бұхара қоршауын тойтарып, Самарқандты өздеріне қайтара алды. Ал Ташкентте өз атынан күміс және мыс тиындар шығарған шайбанилік Келді Мұхаммед (1598–1604) билік құрды.<ref>Бурнашева Р.З., Некоторые сведения о чеканке медных монет в Ташкенте в XVI–XIX вв. Известия Национальной академии наук Казахстана, № 1, 2007, с.153</ref> 1598 жылы Бұхара хандығының билеушісі болып соңғы шайбанилік [[ІІ Пірмұхаммед хан]] (1598–1599) таққа отырды. Т. Сұлтановтың айтуынша, 1599 жылы Бақи Мұхаммед беделінен айырылған [[ІІ Пірмұхаммед хан]]ды тас-талқан етті.<ref>Султанов, Т.И. Чингиз-хан и Чингизиды. Судьба и власть М.: АСТ: АСТ МОСКВА, 2006, с.145</ref> Осылайша ол Бұхара хандығындағы жаңа [[Аштархан әулеті|Жәнилер]] немесе [[Аштархан әулеті|Аштарханилер]] әулетінің (1599–1756) негізін қалаушы болды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 51uqywadhe46llppt23mcj3zrtq6cr8 3576335 3576332 2026-04-03T20:38:20Z 1nter pares 146705 /* Саяси қызметі */ 3576335 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Бақи Мұхаммед | Шынайы есімі = {{lang-uz|Boqi Muhammad}} | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Бұхара хандығы]]ның ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1603 | Басқаруын аяқтады = 1605 | Президент = | Ізашары = [[Жәни Мұхаммед]] | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = 1579 | Туған жері = {{туғанжері|Бұхара|Бұхарада}} | Қайтыс болған күні = 1605 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Бұхара|Бұхарада}} | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Жәни Мұхаммед]]<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |title=Комментарии |access-date=2015-04-22 |archive-date=2014-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709190451/http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |url-status=live }}</ref> | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Бақи Мұхаммед''' ({{lang-uz|Boqi Muhammad}}; 1579–1605) — [[Бұхара хандығы]]ның өзбек<ref>Анке фон Кюгельген, Легитимация среднеазиатской династии мангитов в произведениях их историков (XVIII–XIX вв.). Алматы: Дайк-пресс, 2004, c.68–69</ref> [[Аштархан әулеті|Жәнилер (Аштархан)]] әулетінен шыққан ханы. == Алғашқы деректер == Дереккөздерде сондай-ақ '''Бақи хан''' және '''Бақи сұлтан''' деген есімдермен де аталады.<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |title=Баки-Мухаммад-хан (также Баки-хан и Баки-султан) Аштарханид, сын Джанибек-султана |access-date=2015-04-22 |archive-date=2014-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709190451/http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |url-status=live }}</ref> == Өмірбаяны == 1556 жылы [[Иван Грозный]]дың әскері [[Астрахан]]ды алғанға дейін, [[Шыңғысхан]]ның ұлы [[Жошы]] мен немересі [[Тоқа Темір]]ден тараған ұрпағы — [[Маңғышлақ хан]] Мәуереннаһрдағы Шайбанилер билік құрған [[Бұхара хандығы]]нда болды. Оның немересі [[Жәни Мұхаммед|Жәни Мұхаммед хан]] ІІ Абдулла ханның қарындасына үйленді. Ол Бұхарадағы Жәнилер немесе Аштарханилер әулетінің негізін салушы болды. Тарихта ол сондай-ақ Жәнібек сұлтан деген есіммен де танымал, сондықтан әулеттің екінші атауы — Жәнилер әулеті деп те аталады. Зерттеулерде олардың арғы бабасы Шыңғыс ұрпағы Тоқа Темірдің есіміне байланысты Тоқатемірліктер деген үшінші атау да қолданылады. Шайбанилер әулетінің ерлер жағынан мұрагерлері түгелге жуық қаза тапқаннан кейін, шонжарлар Жәни Мұхаммед сұлтанға Бұхара тағына отыруды ұсынды. Әкесі қайтыс болғаннан кейін таққа Бақи Мұхаммед отырды. == Саяси қызметі == Шайбанилік [[II Абдолла хан]] (1557–1598) қайтыс болғаннан кейінгі кезең Бұхара хандығындағы саяси тұрақсыздықпен сипатталады. Осы жағдайды пайдаланып, елге оңтүстіктен Ұлы І Аббас шах бастаған Сефевидтік Иран әскері басып кірді. Ал 1598 жылы солтүстік-шығыстан қазақ ханы [[Тәуекел хан]]ның әскері шабуыл жасады. Бұл шапқыншылық нәтижесінде қазақ сұлтандары [[Түркістан]], [[Сайрам]] және [[Ферғана]]ны қайтарып алып, [[Самарқан]]ды уақытша басып алды, сондай-ақ Тәуекел ханның әскері астана Бұхараны қоршауға алды. Осындай ауыр жағдайда Аштарханилер дәл сол 1598 жылы Бұхара қоршауын тойтарып, Самарқандты өздеріне қайтара алды. Ал Ташкентте өз атынан күміс және мыс тиындар шығарған шайбанилік Келді Мұхаммед (1598–1604) билік құрды.<ref>Бурнашева Р.З., Некоторые сведения о чеканке медных монет в Ташкенте в XVI–XIX вв. Известия Национальной академии наук Казахстана, № 1, 2007, с.153</ref> 1598 жылы Бұхара хандығының билеушісі болып соңғы шайбанилік [[ІІ Пірмұхаммед хан]] (1598–1599) таққа отырды. Т. Сұлтановтың айтуынша, 1599 жылы Бақи Мұхаммед беделінен айырылған [[ІІ Пірмұхаммед хан]]ды тас-талқан етті.<ref>Султанов, Т.И. Чингиз-хан и Чингизиды. Судьба и власть М.: АСТ: АСТ МОСКВА, 2006, с.145</ref> Осылайша ол Бұхара хандығындағы жаңа [[Аштархан әулеті|Жәнилер]] немесе [[Аштархан әулеті|Аштарханилер]] әулетінің (1599–1756) негізін қалаушы болды. Барлық Аштарханилердің жоғарғы ханы болып Жәни Мұхаммед жарияланғанымен, іс жүзіндегі билік Бақи Мұхаммедтің қолында болды. Тек әкесі қайтыс болғаннан кейін ғана Бақи Мұхаммед ресми түрде таққа отырғызылды.<ref>{{cite web|title=History of civilizations of Central Asia, v. 5: Development in contrast, from the sixteenth to the mid-nineteenth century, p. 629-657, illus.|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000184757?posInSet=6&queryId=3f2fa233-444b-4e87-a5c4-0277499c4be4|website=Unesdoc.unesco.org|access-date=2019-12-29|url-status=live|archive-date=2019-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229190134/https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000184757%3FposInSet%3D6%26queryId%3D3f2fa233-444b-4e87-a5c4-0277499c4be4}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 5zprnrm1r5pyv7t8em4m11i3ko532ae 3576338 3576335 2026-04-03T20:39:45Z 1nter pares 146705 /* Саяси қызметі */ 3576338 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Бақи Мұхаммед | Шынайы есімі = {{lang-uz|Boqi Muhammad}} | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Бұхара хандығы]]ның ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1603 | Басқаруын аяқтады = 1605 | Президент = | Ізашары = [[Жәни Мұхаммед]] | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = 1579 | Туған жері = {{туғанжері|Бұхара|Бұхарада}} | Қайтыс болған күні = 1605 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Бұхара|Бұхарада}} | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Жәни Мұхаммед]]<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |title=Комментарии |access-date=2015-04-22 |archive-date=2014-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709190451/http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |url-status=live }}</ref> | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Бақи Мұхаммед''' ({{lang-uz|Boqi Muhammad}}; 1579–1605) — [[Бұхара хандығы]]ның өзбек<ref>Анке фон Кюгельген, Легитимация среднеазиатской династии мангитов в произведениях их историков (XVIII–XIX вв.). Алматы: Дайк-пресс, 2004, c.68–69</ref> [[Аштархан әулеті|Жәнилер (Аштархан)]] әулетінен шыққан ханы. == Алғашқы деректер == Дереккөздерде сондай-ақ '''Бақи хан''' және '''Бақи сұлтан''' деген есімдермен де аталады.<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |title=Баки-Мухаммад-хан (также Баки-хан и Баки-султан) Аштарханид, сын Джанибек-султана |access-date=2015-04-22 |archive-date=2014-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709190451/http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |url-status=live }}</ref> == Өмірбаяны == 1556 жылы [[Иван Грозный]]дың әскері [[Астрахан]]ды алғанға дейін, [[Шыңғысхан]]ның ұлы [[Жошы]] мен немересі [[Тоқа Темір]]ден тараған ұрпағы — [[Маңғышлақ хан]] Мәуереннаһрдағы Шайбанилер билік құрған [[Бұхара хандығы]]нда болды. Оның немересі [[Жәни Мұхаммед|Жәни Мұхаммед хан]] ІІ Абдулла ханның қарындасына үйленді. Ол Бұхарадағы Жәнилер немесе Аштарханилер әулетінің негізін салушы болды. Тарихта ол сондай-ақ Жәнібек сұлтан деген есіммен де танымал, сондықтан әулеттің екінші атауы — Жәнилер әулеті деп те аталады. Зерттеулерде олардың арғы бабасы Шыңғыс ұрпағы Тоқа Темірдің есіміне байланысты Тоқатемірліктер деген үшінші атау да қолданылады. Шайбанилер әулетінің ерлер жағынан мұрагерлері түгелге жуық қаза тапқаннан кейін, шонжарлар Жәни Мұхаммед сұлтанға Бұхара тағына отыруды ұсынды. Әкесі қайтыс болғаннан кейін таққа Бақи Мұхаммед отырды. == Саяси қызметі == Шайбанилік [[II Абдолла хан]] (1557–1598) қайтыс болғаннан кейінгі кезең Бұхара хандығындағы саяси тұрақсыздықпен сипатталады. Осы жағдайды пайдаланып, елге оңтүстіктен Ұлы І Аббас шах бастаған Сефевидтік Иран әскері басып кірді. Ал 1598 жылы солтүстік-шығыстан қазақ ханы [[Тәуекел хан]]ның әскері шабуыл жасады. Бұл шапқыншылық нәтижесінде қазақ сұлтандары [[Түркістан]], [[Сайрам]] және [[Ферғана]]ны қайтарып алып, [[Самарқан]]ды уақытша басып алды, сондай-ақ Тәуекел ханның әскері астана Бұхараны қоршауға алды. Осындай ауыр жағдайда Аштарханилер дәл сол 1598 жылы Бұхара қоршауын тойтарып, Самарқандты өздеріне қайтара алды. Ал Ташкентте өз атынан күміс және мыс тиындар шығарған шайбанилік Келді Мұхаммед (1598–1604) билік құрды.<ref>Бурнашева Р.З., Некоторые сведения о чеканке медных монет в Ташкенте в XVI–XIX вв. Известия Национальной академии наук Казахстана, № 1, 2007, с.153</ref> 1598 жылы Бұхара хандығының билеушісі болып соңғы шайбанилік [[ІІ Пірмұхаммед хан]] (1598–1599) таққа отырды. Т. Сұлтановтың айтуынша, 1599 жылы Бақи Мұхаммед беделінен айырылған [[ІІ Пірмұхаммед хан]]ды тас-талқан етті.<ref>Султанов, Т.И. Чингиз-хан и Чингизиды. Судьба и власть М.: АСТ: АСТ МОСКВА, 2006, с.145</ref> Осылайша ол Бұхара хандығындағы жаңа [[Аштархан әулеті|Жәнилер]] немесе [[Аштархан әулеті|Аштарханилер]] әулетінің (1599–1756) негізін қалаушы болды. Барлық Аштарханилердің жоғарғы ханы болып Жәни Мұхаммед жарияланғанымен, іс жүзіндегі билік Бақи Мұхаммедтің қолында болды. Тек әкесі қайтыс болғаннан кейін ғана Бақи Мұхаммед ресми түрде таққа отырғызылды.<ref>{{cite web|title=History of civilizations of Central Asia, v. 5: Development in contrast, from the sixteenth to the mid-nineteenth century, p. 629-657, illus.|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000184757?posInSet=6&queryId=3f2fa233-444b-4e87-a5c4-0277499c4be4|website=Unesdoc.unesco.org|access-date=2019-12-29|url-status=live|archive-date=2019-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229190134/https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000184757%3FposInSet%3D6%26queryId%3D3f2fa233-444b-4e87-a5c4-0277499c4be4}}</ref> 1602 жылы Бақи Мұхаммед хан Балх түбіндегі шайқаста Сефевидтік шах Аббастың әскерін жеңіліске ұшыратып, [[Бұхара хандығы]]ның тәуелсіздігін қорғап қалды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} jlf2efkfi7r561vxj2hzn417o5upgmh 3576341 3576338 2026-04-03T20:40:28Z 1nter pares 146705 /* Саяси қызметі */ 3576341 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Бақи Мұхаммед | Шынайы есімі = {{lang-uz|Boqi Muhammad}} | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Бұхара хандығы]]ның ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1603 | Басқаруын аяқтады = 1605 | Президент = | Ізашары = [[Жәни Мұхаммед]] | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = 1579 | Туған жері = {{туғанжері|Бұхара|Бұхарада}} | Қайтыс болған күні = 1605 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Бұхара|Бұхарада}} | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Жәни Мұхаммед]]<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |title=Комментарии |access-date=2015-04-22 |archive-date=2014-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709190451/http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |url-status=live }}</ref> | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Бақи Мұхаммед''' ({{lang-uz|Boqi Muhammad}}; 1579–1605) — [[Бұхара хандығы]]ның өзбек<ref>Анке фон Кюгельген, Легитимация среднеазиатской династии мангитов в произведениях их историков (XVIII–XIX вв.). Алматы: Дайк-пресс, 2004, c.68–69</ref> [[Аштархан әулеті|Жәнилер (Аштархан)]] әулетінен шыққан ханы. == Алғашқы деректер == Дереккөздерде сондай-ақ '''Бақи хан''' және '''Бақи сұлтан''' деген есімдермен де аталады.<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |title=Баки-Мухаммад-хан (также Баки-хан и Баки-султан) Аштарханид, сын Джанибек-султана |access-date=2015-04-22 |archive-date=2014-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709190451/http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |url-status=live }}</ref> == Өмірбаяны == 1556 жылы [[Иван Грозный]]дың әскері [[Астрахан]]ды алғанға дейін, [[Шыңғысхан]]ның ұлы [[Жошы]] мен немересі [[Тоқа Темір]]ден тараған ұрпағы — [[Маңғышлақ хан]] Мәуереннаһрдағы Шайбанилер билік құрған [[Бұхара хандығы]]нда болды. Оның немересі [[Жәни Мұхаммед|Жәни Мұхаммед хан]] ІІ Абдулла ханның қарындасына үйленді. Ол Бұхарадағы Жәнилер немесе Аштарханилер әулетінің негізін салушы болды. Тарихта ол сондай-ақ Жәнібек сұлтан деген есіммен де танымал, сондықтан әулеттің екінші атауы — Жәнилер әулеті деп те аталады. Зерттеулерде олардың арғы бабасы Шыңғыс ұрпағы Тоқа Темірдің есіміне байланысты Тоқатемірліктер деген үшінші атау да қолданылады. Шайбанилер әулетінің ерлер жағынан мұрагерлері түгелге жуық қаза тапқаннан кейін, шонжарлар Жәни Мұхаммед сұлтанға Бұхара тағына отыруды ұсынды. Әкесі қайтыс болғаннан кейін таққа Бақи Мұхаммед отырды. == Саяси қызметі == Шайбанилік [[II Абдолла хан]] (1557–1598) қайтыс болғаннан кейінгі кезең Бұхара хандығындағы саяси тұрақсыздықпен сипатталады. Осы жағдайды пайдаланып, елге оңтүстіктен Ұлы І Аббас шах бастаған Сефевидтік Иран әскері басып кірді. Ал 1598 жылы солтүстік-шығыстан қазақ ханы [[Тәуекел хан]]ның әскері шабуыл жасады. Бұл шапқыншылық нәтижесінде қазақ сұлтандары [[Түркістан]], [[Сайрам]] және [[Ферғана]]ны қайтарып алып, [[Самарқан]]ды уақытша басып алды, сондай-ақ Тәуекел ханның әскері астана Бұхараны қоршауға алды. Осындай ауыр жағдайда Аштарханилер дәл сол 1598 жылы Бұхара қоршауын тойтарып, Самарқандты өздеріне қайтара алды. Ал Ташкентте өз атынан күміс және мыс тиындар шығарған шайбанилік Келді Мұхаммед (1598–1604) билік құрды.<ref>Бурнашева Р.З., Некоторые сведения о чеканке медных монет в Ташкенте в XVI–XIX вв. Известия Национальной академии наук Казахстана, № 1, 2007, с.153</ref> 1598 жылы Бұхара хандығының билеушісі болып соңғы шайбанилік [[ІІ Пірмұхаммед хан]] (1598–1599) таққа отырды. Т. Сұлтановтың айтуынша, 1599 жылы Бақи Мұхаммед беделінен айырылған [[ІІ Пірмұхаммед хан]]ды тас-талқан етті.<ref>Султанов, Т.И. Чингиз-хан и Чингизиды. Судьба и власть М.: АСТ: АСТ МОСКВА, 2006, с.145</ref> Осылайша ол Бұхара хандығындағы жаңа [[Аштархан әулеті|Жәнилер]] немесе [[Аштархан әулеті|Аштарханилер]] әулетінің (1599–1756) негізін қалаушы болды. Барлық Аштарханилердің жоғарғы ханы болып Жәни Мұхаммед жарияланғанымен, іс жүзіндегі билік Бақи Мұхаммедтің қолында болды. Тек әкесі қайтыс болғаннан кейін ғана Бақи Мұхаммед ресми түрде таққа отырғызылды.<ref>{{cite web|title=History of civilizations of Central Asia, v. 5: Development in contrast, from the sixteenth to the mid-nineteenth century, p. 629-657, illus.|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000184757?posInSet=6&queryId=3f2fa233-444b-4e87-a5c4-0277499c4be4|website=Unesdoc.unesco.org|access-date=2019-12-29|url-status=live|archive-date=2019-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229190134/https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000184757%3FposInSet%3D6%26queryId%3D3f2fa233-444b-4e87-a5c4-0277499c4be4}}</ref> 1602 жылы Бақи Мұхаммед хан Балх түбіндегі шайқаста Сефевидтік шах Аббастың әскерін жеңіліске ұшыратып, [[Бұхара хандығы]]ның тәуелсіздігін қорғап қалды. Бақи Мұхаммед хан өзінің қысқа мерзімді билігіне қарамастан, елде әкімшілік, салық және әскери реформалар жүргізді, бұл мемлекеттің әрі қарай дамуына ықпал етті. Ол «Боқи Мұхаммед Баһадүр хан» деген жазуы және алғашқы төрт халифаның есімдері қашалған тиындар шығарды.<ref>Давидович Е.А., История монетного дела Средней Азии XVII–XVIII вв. Душанбе, 1964.</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} p2uk2i95zbvbjk7z6f6hq9mm8di6959 3576347 3576341 2026-04-03T20:43:37Z 1nter pares 146705 /* Саяси қызметі */ 3576347 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Бақи Мұхаммед | Шынайы есімі = {{lang-uz|Boqi Muhammad}} | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Бұхара хандығы]]ның ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1603 | Басқаруын аяқтады = 1605 | Президент = | Ізашары = [[Жәни Мұхаммед]] | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = 1579 | Туған жері = {{туғанжері|Бұхара|Бұхарада}} | Қайтыс болған күні = 1605 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Бұхара|Бұхарада}} | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Жәни Мұхаммед]]<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |title=Комментарии |access-date=2015-04-22 |archive-date=2014-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709190451/http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |url-status=live }}</ref> | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Бақи Мұхаммед''' ({{lang-uz|Boqi Muhammad}}; 1579–1605) — [[Бұхара хандығы]]ның өзбек<ref>Анке фон Кюгельген, Легитимация среднеазиатской династии мангитов в произведениях их историков (XVIII–XIX вв.). Алматы: Дайк-пресс, 2004, c.68–69</ref> [[Аштархан әулеті|Жәнилер (Аштархан)]] әулетінен шыққан ханы. == Алғашқы деректер == Дереккөздерде сондай-ақ '''Бақи хан''' және '''Бақи сұлтан''' деген есімдермен де аталады.<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |title=Баки-Мухаммад-хан (также Баки-хан и Баки-султан) Аштарханид, сын Джанибек-султана |access-date=2015-04-22 |archive-date=2014-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709190451/http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |url-status=live }}</ref> == Өмірбаяны == 1556 жылы [[Иван Грозный]]дың әскері [[Астрахан]]ды алғанға дейін, [[Шыңғысхан]]ның ұлы [[Жошы]] мен немересі [[Тоқа Темір]]ден тараған ұрпағы — [[Маңғышлақ хан]] Мәуереннаһрдағы Шайбанилер билік құрған [[Бұхара хандығы]]нда болды. Оның немересі [[Жәни Мұхаммед|Жәни Мұхаммед хан]] ІІ Абдулла ханның қарындасына үйленді. Ол Бұхарадағы Жәнилер немесе Аштарханилер әулетінің негізін салушы болды. Тарихта ол сондай-ақ Жәнібек сұлтан деген есіммен де танымал, сондықтан әулеттің екінші атауы — Жәнилер әулеті деп те аталады. Зерттеулерде олардың арғы бабасы Шыңғыс ұрпағы Тоқа Темірдің есіміне байланысты Тоқатемірліктер деген үшінші атау да қолданылады. Шайбанилер әулетінің ерлер жағынан мұрагерлері түгелге жуық қаза тапқаннан кейін, шонжарлар Жәни Мұхаммед сұлтанға Бұхара тағына отыруды ұсынды. Әкесі қайтыс болғаннан кейін таққа Бақи Мұхаммед отырды. == Саяси қызметі == Шайбанилік [[II Абдолла хан]] (1557–1598) қайтыс болғаннан кейінгі кезең Бұхара хандығындағы саяси тұрақсыздықпен сипатталады. Осы жағдайды пайдаланып, елге оңтүстіктен Ұлы І Аббас шах бастаған Сефевидтік Иран әскері басып кірді. Ал 1598 жылы солтүстік-шығыстан қазақ ханы [[Тәуекел хан]]ның әскері шабуыл жасады. Бұл шапқыншылық нәтижесінде қазақ сұлтандары [[Түркістан]], [[Сайрам]] және [[Ферғана]]ны қайтарып алып, [[Самарқан]]ды уақытша басып алды, сондай-ақ Тәуекел ханның әскері астана Бұхараны қоршауға алды. Осындай ауыр жағдайда Аштарханилер дәл сол 1598 жылы Бұхара қоршауын тойтарып, Самарқандты өздеріне қайтара алды. Ал Ташкентте өз атынан күміс және мыс тиындар шығарған шайбанилік Келді Мұхаммед (1598–1604) билік құрды.<ref>Бурнашева Р.З., Некоторые сведения о чеканке медных монет в Ташкенте в XVI–XIX вв. Известия Национальной академии наук Казахстана, № 1, 2007, с.153</ref> 1598 жылы Бұхара хандығының билеушісі болып соңғы шайбанилік [[ІІ Пірмұхаммед хан]] (1598–1599) таққа отырды. Т. Сұлтановтың айтуынша, 1599 жылы Бақи Мұхаммед беделінен айырылған [[ІІ Пірмұхаммед хан]]ды тас-талқан етті.<ref name="Сұлтанов">Султанов, Т.И. Чингиз-хан и Чингизиды. Судьба и власть М.: АСТ: АСТ МОСКВА, 2006, с.145</ref> Осылайша ол Бұхара хандығындағы жаңа [[Аштархан әулеті|Жәнилер]] немесе [[Аштархан әулеті|Аштарханилер]] әулетінің (1599–1756) негізін қалаушы болды. Барлық Аштарханилердің жоғарғы ханы болып Жәни Мұхаммед жарияланғанымен, іс жүзіндегі билік Бақи Мұхаммедтің қолында болды. Тек әкесі қайтыс болғаннан кейін ғана Бақи Мұхаммед ресми түрде таққа отырғызылды.<ref>{{cite web|title=History of civilizations of Central Asia, v. 5: Development in contrast, from the sixteenth to the mid-nineteenth century, p. 629-657, illus.|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000184757?posInSet=6&queryId=3f2fa233-444b-4e87-a5c4-0277499c4be4|website=Unesdoc.unesco.org|access-date=2019-12-29|url-status=live|archive-date=2019-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229190134/https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000184757%3FposInSet%3D6%26queryId%3D3f2fa233-444b-4e87-a5c4-0277499c4be4}}</ref> 1602 жылы Бақи Мұхаммед хан Балх түбіндегі шайқаста Сефевидтік шах Аббастың әскерін жеңіліске ұшыратып, [[Бұхара хандығы]]ның тәуелсіздігін қорғап қалды. Бақи Мұхаммед хан өзінің қысқа мерзімді билігіне қарамастан, елде әкімшілік, салық және әскери реформалар жүргізді, бұл мемлекеттің әрі қарай дамуына ықпал етті. Ол «Боқи Мұхаммед Баһадүр хан» деген жазуы және алғашқы төрт халифаның есімдері қашалған тиындар шығарды.<ref>Давидович Е.А., История монетного дела Средней Азии XVII–XVIII вв. Душанбе, 1964.</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 3wvjocu1d0wf0t96t8nxixotvoa41yf 3576348 3576347 2026-04-03T20:43:47Z 1nter pares 146705 3576348 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Бақи Мұхаммед | Шынайы есімі = {{lang-uz|Boqi Muhammad}} | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Бұхара хандығы]]ның ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1603 | Басқаруын аяқтады = 1605 | Президент = | Ізашары = [[Жәни Мұхаммед]] | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = 1579 | Туған жері = {{туғанжері|Бұхара|Бұхарада}} | Қайтыс болған күні = 1605 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Бұхара|Бұхарада}} | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Жәни Мұхаммед]]<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |title=Комментарии |access-date=2015-04-22 |archive-date=2014-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709190451/http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |url-status=live }}</ref> | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Бақи Мұхаммед''' ({{lang-uz|Boqi Muhammad}}; 1579–1605) — [[Бұхара хандығы]]ның өзбек<ref>Анке фон Кюгельген, Легитимация среднеазиатской династии мангитов в произведениях их историков (XVIII–XIX вв.). Алматы: Дайк-пресс, 2004, c.68–69</ref> [[Аштархан әулеті|Жәнилер (Аштархан)]] әулетінен шыққан ханы. == Алғашқы деректер == Дереккөздерде сондай-ақ '''Бақи хан''' және '''Бақи сұлтан''' деген есімдермен де аталады.<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |title=Баки-Мухаммад-хан (также Баки-хан и Баки-султан) Аштарханид, сын Джанибек-султана |access-date=2015-04-22 |archive-date=2014-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709190451/http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |url-status=live }}</ref> == Өмірбаяны == 1556 жылы [[Иван Грозный]]дың әскері [[Астрахан]]ды алғанға дейін, [[Шыңғысхан]]ның ұлы [[Жошы]] мен немересі [[Тоқа Темір]]ден тараған ұрпағы — [[Маңғышлақ хан]] Мәуереннаһрдағы Шайбанилер билік құрған [[Бұхара хандығы]]нда болды. Оның немересі [[Жәни Мұхаммед|Жәни Мұхаммед хан]] ІІ Абдулла ханның қарындасына үйленді. Ол Бұхарадағы Жәнилер немесе Аштарханилер әулетінің негізін салушы болды. Тарихта ол сондай-ақ Жәнібек сұлтан деген есіммен де танымал, сондықтан әулеттің екінші атауы — Жәнилер әулеті деп те аталады. Зерттеулерде олардың арғы бабасы Шыңғыс ұрпағы Тоқа Темірдің есіміне байланысты Тоқатемірліктер деген үшінші атау да қолданылады. Шайбанилер әулетінің ерлер жағынан мұрагерлері түгелге жуық қаза тапқаннан кейін, шонжарлар Жәни Мұхаммед сұлтанға Бұхара тағына отыруды ұсынды. Әкесі қайтыс болғаннан кейін таққа Бақи Мұхаммед отырды. == Саяси қызметі == Шайбанилік [[II Абдолла хан]] (1557–1598) қайтыс болғаннан кейінгі кезең Бұхара хандығындағы саяси тұрақсыздықпен сипатталады. Осы жағдайды пайдаланып, елге оңтүстіктен Ұлы І Аббас шах бастаған Сефевидтік Иран әскері басып кірді. Ал 1598 жылы солтүстік-шығыстан қазақ ханы [[Тәуекел хан]]ның әскері шабуыл жасады. Бұл шапқыншылық нәтижесінде қазақ сұлтандары [[Түркістан]], [[Сайрам]] және [[Ферғана]]ны қайтарып алып, [[Самарқан]]ды уақытша басып алды, сондай-ақ Тәуекел ханның әскері астана Бұхараны қоршауға алды. Осындай ауыр жағдайда Аштарханилер дәл сол 1598 жылы Бұхара қоршауын тойтарып, Самарқандты өздеріне қайтара алды. Ал Ташкентте өз атынан күміс және мыс тиындар шығарған шайбанилік Келді Мұхаммед (1598–1604) билік құрды.<ref>Бурнашева Р.З., Некоторые сведения о чеканке медных монет в Ташкенте в XVI–XIX вв. Известия Национальной академии наук Казахстана, № 1, 2007, с.153</ref> 1598 жылы Бұхара хандығының билеушісі болып соңғы шайбанилік [[ІІ Пірмұхаммед хан]] (1598–1599) таққа отырды. Т. Сұлтановтың айтуынша, 1599 жылы Бақи Мұхаммед беделінен айырылған [[ІІ Пірмұхаммед хан]]ды тас-талқан етті.<ref name="Сұлтанов">Султанов, Т.И. Чингиз-хан и Чингизиды. Судьба и власть М.: АСТ: АСТ МОСКВА, 2006, с.145</ref> Осылайша ол Бұхара хандығындағы жаңа [[Аштархан әулеті|Жәнилер]] немесе [[Аштархан әулеті|Аштарханилер]] әулетінің (1599–1756) негізін қалаушы болды. Барлық Аштарханилердің жоғарғы ханы болып Жәни Мұхаммед жарияланғанымен, іс жүзіндегі билік Бақи Мұхаммедтің қолында болды. Тек әкесі қайтыс болғаннан кейін ғана Бақи Мұхаммед ресми түрде таққа отырғызылды.<ref>{{cite web|title=History of civilizations of Central Asia, v. 5: Development in contrast, from the sixteenth to the mid-nineteenth century, p. 629-657, illus.|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000184757?posInSet=6&queryId=3f2fa233-444b-4e87-a5c4-0277499c4be4|website=Unesdoc.unesco.org|access-date=2019-12-29|url-status=live|archive-date=2019-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229190134/https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000184757%3FposInSet%3D6%26queryId%3D3f2fa233-444b-4e87-a5c4-0277499c4be4}}</ref> 1602 жылы Бақи Мұхаммед хан Балх түбіндегі шайқаста Сефевидтік шах Аббастың әскерін жеңіліске ұшыратып, [[Бұхара хандығы]]ның тәуелсіздігін қорғап қалды. Бақи Мұхаммед хан өзінің қысқа мерзімді билігіне қарамастан, елде әкімшілік, салық және әскери реформалар жүргізді, бұл мемлекеттің әрі қарай дамуына ықпал етті. Ол «Боқи Мұхаммед Баһадүр хан» деген жазуы және алғашқы төрт халифаның есімдері қашалған тиындар шығарды.<ref>Давидович Е.А., История монетного дела Средней Азии XVII–XVIII вв. Душанбе, 1964.</ref> == Қайтыс болуы == Бақи Мұхаммед хан 1605 жылы [[Бұхара]]да қайтыс болды.<ref name="Сұлтанов" /> Оның мұрагері болып інісі [[Уәли Мұхаммед]] (1605–1611) таққа отырды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 26trafj7n9wftrm8d839ycxcqej2639 3576349 3576348 2026-04-03T20:44:27Z 1nter pares 146705 3576349 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Бақи Мұхаммед | Шынайы есімі = {{lang-uz|Boqi Muhammad}} | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Бұхара хандығы]]ның ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1603 | Басқаруын аяқтады = 1605 | Президент = | Ізашары = [[Жәни Мұхаммед]] (1599–1603) | Ізбасары = [[Уәли Мұхаммед]] (1605–1611) | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = 1579 | Туған жері = {{туғанжері|Бұхара|Бұхарада}} | Қайтыс болған күні = 1605 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Бұхара|Бұхарада}} | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Жәни Мұхаммед]]<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |title=Комментарии |access-date=2015-04-22 |archive-date=2014-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709190451/http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |url-status=live }}</ref> | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Бақи Мұхаммед''' ({{lang-uz|Boqi Muhammad}}; 1579–1605) — [[Бұхара хандығы]]ның өзбек<ref>Анке фон Кюгельген, Легитимация среднеазиатской династии мангитов в произведениях их историков (XVIII–XIX вв.). Алматы: Дайк-пресс, 2004, c.68–69</ref> [[Аштархан әулеті|Жәнилер (Аштархан)]] әулетінен шыққан ханы. == Алғашқы деректер == Дереккөздерде сондай-ақ '''Бақи хан''' және '''Бақи сұлтан''' деген есімдермен де аталады.<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |title=Баки-Мухаммад-хан (также Баки-хан и Баки-султан) Аштарханид, сын Джанибек-султана |access-date=2015-04-22 |archive-date=2014-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709190451/http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |url-status=live }}</ref> == Өмірбаяны == 1556 жылы [[Иван Грозный]]дың әскері [[Астрахан]]ды алғанға дейін, [[Шыңғысхан]]ның ұлы [[Жошы]] мен немересі [[Тоқа Темір]]ден тараған ұрпағы — [[Маңғышлақ хан]] Мәуереннаһрдағы Шайбанилер билік құрған [[Бұхара хандығы]]нда болды. Оның немересі [[Жәни Мұхаммед|Жәни Мұхаммед хан]] ІІ Абдулла ханның қарындасына үйленді. Ол Бұхарадағы Жәнилер немесе Аштарханилер әулетінің негізін салушы болды. Тарихта ол сондай-ақ Жәнібек сұлтан деген есіммен де танымал, сондықтан әулеттің екінші атауы — Жәнилер әулеті деп те аталады. Зерттеулерде олардың арғы бабасы Шыңғыс ұрпағы Тоқа Темірдің есіміне байланысты Тоқатемірліктер деген үшінші атау да қолданылады. Шайбанилер әулетінің ерлер жағынан мұрагерлері түгелге жуық қаза тапқаннан кейін, шонжарлар Жәни Мұхаммед сұлтанға Бұхара тағына отыруды ұсынды. Әкесі қайтыс болғаннан кейін таққа Бақи Мұхаммед отырды. == Саяси қызметі == Шайбанилік [[II Абдолла хан]] (1557–1598) қайтыс болғаннан кейінгі кезең Бұхара хандығындағы саяси тұрақсыздықпен сипатталады. Осы жағдайды пайдаланып, елге оңтүстіктен Ұлы І Аббас шах бастаған Сефевидтік Иран әскері басып кірді. Ал 1598 жылы солтүстік-шығыстан қазақ ханы [[Тәуекел хан]]ның әскері шабуыл жасады. Бұл шапқыншылық нәтижесінде қазақ сұлтандары [[Түркістан]], [[Сайрам]] және [[Ферғана]]ны қайтарып алып, [[Самарқан]]ды уақытша басып алды, сондай-ақ Тәуекел ханның әскері астана Бұхараны қоршауға алды. Осындай ауыр жағдайда Аштарханилер дәл сол 1598 жылы Бұхара қоршауын тойтарып, Самарқандты өздеріне қайтара алды. Ал Ташкентте өз атынан күміс және мыс тиындар шығарған шайбанилік Келді Мұхаммед (1598–1604) билік құрды.<ref>Бурнашева Р.З., Некоторые сведения о чеканке медных монет в Ташкенте в XVI–XIX вв. Известия Национальной академии наук Казахстана, № 1, 2007, с.153</ref> 1598 жылы Бұхара хандығының билеушісі болып соңғы шайбанилік [[ІІ Пірмұхаммед хан]] (1598–1599) таққа отырды. Т. Сұлтановтың айтуынша, 1599 жылы Бақи Мұхаммед беделінен айырылған [[ІІ Пірмұхаммед хан]]ды тас-талқан етті.<ref name="Сұлтанов">Султанов, Т.И. Чингиз-хан и Чингизиды. Судьба и власть М.: АСТ: АСТ МОСКВА, 2006, с.145</ref> Осылайша ол Бұхара хандығындағы жаңа [[Аштархан әулеті|Жәнилер]] немесе [[Аштархан әулеті|Аштарханилер]] әулетінің (1599–1756) негізін қалаушы болды. Барлық Аштарханилердің жоғарғы ханы болып Жәни Мұхаммед жарияланғанымен, іс жүзіндегі билік Бақи Мұхаммедтің қолында болды. Тек әкесі қайтыс болғаннан кейін ғана Бақи Мұхаммед ресми түрде таққа отырғызылды.<ref>{{cite web|title=History of civilizations of Central Asia, v. 5: Development in contrast, from the sixteenth to the mid-nineteenth century, p. 629-657, illus.|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000184757?posInSet=6&queryId=3f2fa233-444b-4e87-a5c4-0277499c4be4|website=Unesdoc.unesco.org|access-date=2019-12-29|url-status=live|archive-date=2019-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229190134/https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000184757%3FposInSet%3D6%26queryId%3D3f2fa233-444b-4e87-a5c4-0277499c4be4}}</ref> 1602 жылы Бақи Мұхаммед хан Балх түбіндегі шайқаста Сефевидтік шах Аббастың әскерін жеңіліске ұшыратып, [[Бұхара хандығы]]ның тәуелсіздігін қорғап қалды. Бақи Мұхаммед хан өзінің қысқа мерзімді билігіне қарамастан, елде әкімшілік, салық және әскери реформалар жүргізді, бұл мемлекеттің әрі қарай дамуына ықпал етті. Ол «Боқи Мұхаммед Баһадүр хан» деген жазуы және алғашқы төрт халифаның есімдері қашалған тиындар шығарды.<ref>Давидович Е.А., История монетного дела Средней Азии XVII–XVIII вв. Душанбе, 1964.</ref> == Қайтыс болуы == Бақи Мұхаммед хан 1605 жылы [[Бұхара]]да қайтыс болды.<ref name="Сұлтанов" /> Оның мұрагері болып інісі [[Уәли Мұхаммед]] (1605–1611) таққа отырды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 5gbiq7xd47lbc1v33mtapgs7lg9npil 3576350 3576349 2026-04-03T20:45:14Z 1nter pares 146705 3576350 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Бақи Мұхаммед | Шынайы есімі = {{lang-uz|Boqi Muhammad}} | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Бұхара хандығы]]ның ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1603 | Басқаруын аяқтады = 1605 | Президент = | Ізашары = [[Жәни Мұхаммед]] (1599–1603) | Ізбасары = [[Уәли Мұхаммед]] (1605–1611) | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = 1579 | Туған жері = {{туғанжері|Бұхара|Бұхарада}} | Қайтыс болған күні = 1605 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Бұхара|Бұхарада}} | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Жәни Мұхаммед]]<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |title=Комментарии |access-date=2015-04-22 |archive-date=2014-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709190451/http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |url-status=live }}</ref> | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Бақи Мұхаммед''' ({{lang-uz|Boqi Muhammad}}; 1579–1605) — [[Бұхара хандығы]]ның өзбек<ref>Анке фон Кюгельген, Легитимация среднеазиатской династии мангитов в произведениях их историков (XVIII–XIX вв.). Алматы: Дайк-пресс, 2004, c.68–69</ref> [[Аштархан әулеті|Жәнилер (Аштархан)]] әулетінен шыққан ханы. == Алғашқы деректер == Дереккөздерде сондай-ақ '''Бақи хан''' және '''Бақи сұлтан''' деген есімдермен де аталады.<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |title=Баки-Мухаммад-хан (также Баки-хан и Баки-султан) Аштарханид, сын Джанибек-султана |access-date=2015-04-22 |archive-date=2014-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709190451/http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |url-status=live }}</ref> == Өмірбаяны == 1556 жылы [[Иван Грозный]]дың әскері [[Астрахан]]ды алғанға дейін, [[Шыңғысхан]]ның ұлы [[Жошы]] мен немересі [[Тоқа Темір]]ден тараған ұрпағы — [[Маңғышлақ хан]] Мәуереннаһрдағы Шайбанилер билік құрған [[Бұхара хандығы]]нда болды. Оның немересі [[Жәни Мұхаммед|Жәни Мұхаммед хан]] ІІ Абдулла ханның қарындасына үйленді. Ол Бұхарадағы Жәнилер немесе Аштарханилер әулетінің негізін салушы болды. Тарихта ол сондай-ақ Жәнібек сұлтан деген есіммен де танымал, сондықтан әулеттің екінші атауы — Жәнилер әулеті деп те аталады. Зерттеулерде олардың арғы бабасы Шыңғыс ұрпағы Тоқа Темірдің есіміне байланысты Тоқатемірліктер деген үшінші атау да қолданылады. Шайбанилер әулетінің ерлер жағынан мұрагерлері түгелге жуық қаза тапқаннан кейін, шонжарлар Жәни Мұхаммед сұлтанға Бұхара тағына отыруды ұсынды. Әкесі қайтыс болғаннан кейін таққа Бақи Мұхаммед отырды. == Саяси қызметі == Шайбанилік [[II Абдолла хан]] (1557–1598) қайтыс болғаннан кейінгі кезең Бұхара хандығындағы саяси тұрақсыздықпен сипатталады. Осы жағдайды пайдаланып, елге оңтүстіктен Ұлы І Аббас шах бастаған Сефевидтік Иран әскері басып кірді. Ал 1598 жылы солтүстік-шығыстан қазақ ханы [[Тәуекел хан]]ның әскері шабуыл жасады. Бұл шапқыншылық нәтижесінде қазақ сұлтандары [[Түркістан]], [[Сайрам]] және [[Ферғана]]ны қайтарып алып, [[Самарқан]]ды уақытша басып алды, сондай-ақ Тәуекел ханның әскері астана Бұхараны қоршауға алды. Осындай ауыр жағдайда Аштарханилер дәл сол 1598 жылы Бұхара қоршауын тойтарып, Самарқандты өздеріне қайтара алды. Ал Ташкентте өз атынан күміс және мыс тиындар шығарған шайбанилік Келді Мұхаммед (1598–1604) билік құрды.<ref>Бурнашева Р.З., Некоторые сведения о чеканке медных монет в Ташкенте в XVI–XIX вв. Известия Национальной академии наук Казахстана, № 1, 2007, с.153</ref> 1598 жылы Бұхара хандығының билеушісі болып соңғы шайбанилік [[ІІ Пірмұхаммед хан]] (1598–1599) таққа отырды. Т. Сұлтановтың айтуынша, 1599 жылы Бақи Мұхаммед беделінен айырылған [[ІІ Пірмұхаммед хан]]ды тас-талқан етті.<ref name="Сұлтанов">Султанов, Т.И. Чингиз-хан и Чингизиды. Судьба и власть М.: АСТ: АСТ МОСКВА, 2006, с.145</ref> Осылайша ол Бұхара хандығындағы жаңа [[Аштархан әулеті|Жәнилер]] немесе [[Аштархан әулеті|Аштарханилер]] әулетінің (1599–1756) негізін қалаушы болды. Барлық Аштарханилердің жоғарғы ханы болып Жәни Мұхаммед жарияланғанымен, іс жүзіндегі билік Бақи Мұхаммедтің қолында болды. Тек әкесі қайтыс болғаннан кейін ғана Бақи Мұхаммед ресми түрде таққа отырғызылды.<ref>{{cite web|title=History of civilizations of Central Asia, v. 5: Development in contrast, from the sixteenth to the mid-nineteenth century, p. 629-657, illus.|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000184757?posInSet=6&queryId=3f2fa233-444b-4e87-a5c4-0277499c4be4|website=Unesdoc.unesco.org|access-date=2019-12-29|url-status=live|archive-date=2019-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229190134/https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000184757%3FposInSet%3D6%26queryId%3D3f2fa233-444b-4e87-a5c4-0277499c4be4}}</ref> 1602 жылы Бақи Мұхаммед хан Балх түбіндегі шайқаста Сефевидтік шах Аббастың әскерін жеңіліске ұшыратып, [[Бұхара хандығы]]ның тәуелсіздігін қорғап қалды. Бақи Мұхаммед хан өзінің қысқа мерзімді билігіне қарамастан, елде әкімшілік, салық және әскери реформалар жүргізді, бұл мемлекеттің әрі қарай дамуына ықпал етті. Ол «Боқи Мұхаммед Баһадүр хан» деген жазуы және алғашқы төрт халифаның есімдері қашалған тиындар шығарды.<ref>Давидович Е.А., История монетного дела Средней Азии XVII–XVIII вв. Душанбе, 1964.</ref> == Қайтыс болуы == Бақи Мұхаммед хан 1605 жылы [[Бұхара]]да қайтыс болды.<ref name="Сұлтанов" /> Оның мұрагері болып інісі [[Уәли Мұхаммед]] (1605–1611) таққа отырды. == Әдебиет == * История Узбекской ССР. Том 1. / Ответственный редактор Я.Г. Гулямов. — Ташкент, 1967. * История Узбекистана. — Т. 3. — Ташкент, 1993. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} jzkbkiqe57l3lhpx5r2jy1ganrnqkvd 3576352 3576350 2026-04-03T20:45:26Z 1nter pares 146705 + [[Санат:Аштархан әулеті]] ([[Уикипедия:Гаджеттер/Санат импорттау|Санат импорттау]]) 3576352 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Бақи Мұхаммед | Шынайы есімі = {{lang-uz|Boqi Muhammad}} | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Бұхара хандығы]]ның ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1603 | Басқаруын аяқтады = 1605 | Президент = | Ізашары = [[Жәни Мұхаммед]] (1599–1603) | Ізбасары = [[Уәли Мұхаммед]] (1605–1611) | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = 1579 | Туған жері = {{туғанжері|Бұхара|Бұхарада}} | Қайтыс болған күні = 1605 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Бұхара|Бұхарада}} | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Жәни Мұхаммед]]<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |title=Комментарии |access-date=2015-04-22 |archive-date=2014-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709190451/http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |url-status=live }}</ref> | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Бақи Мұхаммед''' ({{lang-uz|Boqi Muhammad}}; 1579–1605) — [[Бұхара хандығы]]ның өзбек<ref>Анке фон Кюгельген, Легитимация среднеазиатской династии мангитов в произведениях их историков (XVIII–XIX вв.). Алматы: Дайк-пресс, 2004, c.68–69</ref> [[Аштархан әулеті|Жәнилер (Аштархан)]] әулетінен шыққан ханы. == Алғашқы деректер == Дереккөздерде сондай-ақ '''Бақи хан''' және '''Бақи сұлтан''' деген есімдермен де аталады.<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |title=Баки-Мухаммад-хан (также Баки-хан и Баки-султан) Аштарханид, сын Джанибек-султана |access-date=2015-04-22 |archive-date=2014-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709190451/http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |url-status=live }}</ref> == Өмірбаяны == 1556 жылы [[Иван Грозный]]дың әскері [[Астрахан]]ды алғанға дейін, [[Шыңғысхан]]ның ұлы [[Жошы]] мен немересі [[Тоқа Темір]]ден тараған ұрпағы — [[Маңғышлақ хан]] Мәуереннаһрдағы Шайбанилер билік құрған [[Бұхара хандығы]]нда болды. Оның немересі [[Жәни Мұхаммед|Жәни Мұхаммед хан]] ІІ Абдулла ханның қарындасына үйленді. Ол Бұхарадағы Жәнилер немесе Аштарханилер әулетінің негізін салушы болды. Тарихта ол сондай-ақ Жәнібек сұлтан деген есіммен де танымал, сондықтан әулеттің екінші атауы — Жәнилер әулеті деп те аталады. Зерттеулерде олардың арғы бабасы Шыңғыс ұрпағы Тоқа Темірдің есіміне байланысты Тоқатемірліктер деген үшінші атау да қолданылады. Шайбанилер әулетінің ерлер жағынан мұрагерлері түгелге жуық қаза тапқаннан кейін, шонжарлар Жәни Мұхаммед сұлтанға Бұхара тағына отыруды ұсынды. Әкесі қайтыс болғаннан кейін таққа Бақи Мұхаммед отырды. == Саяси қызметі == Шайбанилік [[II Абдолла хан]] (1557–1598) қайтыс болғаннан кейінгі кезең Бұхара хандығындағы саяси тұрақсыздықпен сипатталады. Осы жағдайды пайдаланып, елге оңтүстіктен Ұлы І Аббас шах бастаған Сефевидтік Иран әскері басып кірді. Ал 1598 жылы солтүстік-шығыстан қазақ ханы [[Тәуекел хан]]ның әскері шабуыл жасады. Бұл шапқыншылық нәтижесінде қазақ сұлтандары [[Түркістан]], [[Сайрам]] және [[Ферғана]]ны қайтарып алып, [[Самарқан]]ды уақытша басып алды, сондай-ақ Тәуекел ханның әскері астана Бұхараны қоршауға алды. Осындай ауыр жағдайда Аштарханилер дәл сол 1598 жылы Бұхара қоршауын тойтарып, Самарқандты өздеріне қайтара алды. Ал Ташкентте өз атынан күміс және мыс тиындар шығарған шайбанилік Келді Мұхаммед (1598–1604) билік құрды.<ref>Бурнашева Р.З., Некоторые сведения о чеканке медных монет в Ташкенте в XVI–XIX вв. Известия Национальной академии наук Казахстана, № 1, 2007, с.153</ref> 1598 жылы Бұхара хандығының билеушісі болып соңғы шайбанилік [[ІІ Пірмұхаммед хан]] (1598–1599) таққа отырды. Т. Сұлтановтың айтуынша, 1599 жылы Бақи Мұхаммед беделінен айырылған [[ІІ Пірмұхаммед хан]]ды тас-талқан етті.<ref name="Сұлтанов">Султанов, Т.И. Чингиз-хан и Чингизиды. Судьба и власть М.: АСТ: АСТ МОСКВА, 2006, с.145</ref> Осылайша ол Бұхара хандығындағы жаңа [[Аштархан әулеті|Жәнилер]] немесе [[Аштархан әулеті|Аштарханилер]] әулетінің (1599–1756) негізін қалаушы болды. Барлық Аштарханилердің жоғарғы ханы болып Жәни Мұхаммед жарияланғанымен, іс жүзіндегі билік Бақи Мұхаммедтің қолында болды. Тек әкесі қайтыс болғаннан кейін ғана Бақи Мұхаммед ресми түрде таққа отырғызылды.<ref>{{cite web|title=History of civilizations of Central Asia, v. 5: Development in contrast, from the sixteenth to the mid-nineteenth century, p. 629-657, illus.|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000184757?posInSet=6&queryId=3f2fa233-444b-4e87-a5c4-0277499c4be4|website=Unesdoc.unesco.org|access-date=2019-12-29|url-status=live|archive-date=2019-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229190134/https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000184757%3FposInSet%3D6%26queryId%3D3f2fa233-444b-4e87-a5c4-0277499c4be4}}</ref> 1602 жылы Бақи Мұхаммед хан Балх түбіндегі шайқаста Сефевидтік шах Аббастың әскерін жеңіліске ұшыратып, [[Бұхара хандығы]]ның тәуелсіздігін қорғап қалды. Бақи Мұхаммед хан өзінің қысқа мерзімді билігіне қарамастан, елде әкімшілік, салық және әскери реформалар жүргізді, бұл мемлекеттің әрі қарай дамуына ықпал етті. Ол «Боқи Мұхаммед Баһадүр хан» деген жазуы және алғашқы төрт халифаның есімдері қашалған тиындар шығарды.<ref>Давидович Е.А., История монетного дела Средней Азии XVII–XVIII вв. Душанбе, 1964.</ref> == Қайтыс болуы == Бақи Мұхаммед хан 1605 жылы [[Бұхара]]да қайтыс болды.<ref name="Сұлтанов" /> Оның мұрагері болып інісі [[Уәли Мұхаммед]] (1605–1611) таққа отырды. == Әдебиет == * История Узбекской ССР. Том 1. / Ответственный редактор Я.Г. Гулямов. — Ташкент, 1967. * История Узбекистана. — Т. 3. — Ташкент, 1993. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Аштархан әулеті]] i120l3r82qrsano2twd50p88uz992gg Санат:Медициналық оқу орындары 14 778175 3576314 2026-04-03T20:16:10Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: [[Санат:Медициналық білім]] [[Санат:Медициналық ұйымдар]] [[Санат:Түрлер бойынша оқу орындары]] 3576314 wikitext text/x-wiki [[Санат:Медициналық білім]] [[Санат:Медициналық ұйымдар]] [[Санат:Түрлер бойынша оқу орындары]] o96vkt2peqhga2z41nbm5t9is6zvlik Санат:Мәскеу медициналық жоғары оқу орындары 14 778176 3576318 2026-04-03T20:22:49Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: [[Санат:Ресей медициналық жоғары оқу орындары]] [[Санат:Бағыты бойынша Мәскеу жоғары оқу орындары]] [[Санат:Мәскеу медициналық мекемелері]] 3576318 wikitext text/x-wiki [[Санат:Ресей медициналық жоғары оқу орындары]] [[Санат:Бағыты бойынша Мәскеу жоғары оқу орындары]] [[Санат:Мәскеу медициналық мекемелері]] ft808md8vxrtykeqhv5qcoiqw108bfq Санат:Ресей медициналық жоғары оқу орындары 14 778177 3576320 2026-04-03T20:24:20Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: [[Санат:Елдер бойынша медициналық жоғары оқу орындары]] [[Санат:Бағыты бойынша Ресей жоғарғы оқу орындары]] [[Санат:Ресей медициналық оқу орындары]] 3576320 wikitext text/x-wiki [[Санат:Елдер бойынша медициналық жоғары оқу орындары]] [[Санат:Бағыты бойынша Ресей жоғарғы оқу орындары]] [[Санат:Ресей медициналық оқу орындары]] pnkmkixqowbal7v2my5c15x5wh08xcu Санат:Ресей медициналық оқу орындары 14 778178 3576321 2026-04-03T20:26:02Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: [[Санат:Бағыты бойынша Ресей оқу орындары]] [[Санат:Медициналық оқу орындары]] [[Санат:Ресей медициналық ұйымдары]] 3576321 wikitext text/x-wiki [[Санат:Бағыты бойынша Ресей оқу орындары]] [[Санат:Медициналық оқу орындары]] [[Санат:Ресей медициналық ұйымдары]] gysqd0mxeb04aror725xwwcz3jvq5zv Санат:Ресей медициналық ұйымдары 14 778179 3576322 2026-04-03T20:27:15Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: [[Санат:Елдер бойынша медициналық ұйымдар]] [[Санат:Ресей медицинасы]] [[Санат:Бағыты бойынша Ресей ұйымдары]] 3576322 wikitext text/x-wiki [[Санат:Елдер бойынша медициналық ұйымдар]] [[Санат:Ресей медицинасы]] [[Санат:Бағыты бойынша Ресей ұйымдары]] cdbx96sypan9t1n2vbvz5mv08q2sdyk Қатысушы талқылауы:Ezio Auditore da Roma 3 778180 3576323 2026-04-03T20:27:55Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3576323 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ezio Auditore da Roma}} -- <font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылауы)</font></span>]] 01:27, 2026 ж. сәуірдің 4 (+05) 38mokp7ovdidxfqr2123u9dolkrwtx8 Санат:Бағыты бойынша Мәскеу жоғары оқу орындары 14 778181 3576325 2026-04-03T20:29:28Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: [[Санат:Мәскеу жоғары оқу орындары]] [[Санат:Бағыты бойынша Мәскеу оқу орындары]] [[Санат:Бағыты бойынша Ресей жоғарғы оқу орындары]] 3576325 wikitext text/x-wiki [[Санат:Мәскеу жоғары оқу орындары]] [[Санат:Бағыты бойынша Мәскеу оқу орындары]] [[Санат:Бағыты бойынша Ресей жоғарғы оқу орындары]] a18gdasj3wlo68bpqvf4ngznl58tqoy Санат:Бағыты бойынша Мәскеу оқу орындары 14 778182 3576326 2026-04-03T20:30:59Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: [[Санат:Мәскеу оқу орындары]] [[Санат:Бағыты бойынша Ресей қалалары бойынша оқу орындары]] 3576326 wikitext text/x-wiki [[Санат:Мәскеу оқу орындары]] [[Санат:Бағыты бойынша Ресей қалалары бойынша оқу орындары]] 36dv60vmyeu2y8sv9l3a578sedflt9s Санат:Мәскеу оқу орындары 14 778183 3576328 2026-04-03T20:32:38Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: [[Санат:Мәскеуде білім]] [[Санат:Мәскеу ұйымдары]] [[Санат:Ресей қалалары бойынша оқу орындары]] [[Санат:Ресей Федерациясы субъектілері бойынша оқу орындары]] 3576328 wikitext text/x-wiki [[Санат:Мәскеуде білім]] [[Санат:Мәскеу ұйымдары]] [[Санат:Ресей қалалары бойынша оқу орындары]] [[Санат:Ресей Федерациясы субъектілері бойынша оқу орындары]] o92uqa80f7q2qylay5qo1cbtekejz2g 3576330 3576328 2026-04-03T20:33:53Z TheNomadEditor 120280 «[[Санат:Мәскеуде білім|Мәскеуде білім]]» деген санатты аластады; «[[Санат:Мәскеудегі білім|Мәскеудегі білім]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3576330 wikitext text/x-wiki [[Санат:Мәскеудегі білім]] [[Санат:Мәскеу ұйымдары]] [[Санат:Ресей қалалары бойынша оқу орындары]] [[Санат:Ресей Федерациясы субъектілері бойынша оқу орындары]] li0ycn1xfygw4twhe9xjm1tyzcfmzhc Санат:Мәскеудегі білім 14 778184 3576331 2026-04-03T20:35:01Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: {{Commonscat|Education in Moscow}} [[Санат:Ресей қалалары бойынша білім]] [[Санат:Ресей Федерациясы субъектілері бойынша білім]] [[Санат:Мәскеу]] 3576331 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Education in Moscow}} [[Санат:Ресей қалалары бойынша білім]] [[Санат:Ресей Федерациясы субъектілері бойынша білім]] [[Санат:Мәскеу]] 8tlqh467vnnufmzgmd2hnbaiytcbqee Санат:Мәскеу ұйымдары 14 778185 3576334 2026-04-03T20:36:22Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: [[Санат:Ресей қалалары бойынша ұйымдар]] [[Санат:Ресей Федерациясы субъектілері бойынша ұйымдар]] [[Санат:Мәскеу]] 3576334 wikitext text/x-wiki [[Санат:Ресей қалалары бойынша ұйымдар]] [[Санат:Ресей Федерациясы субъектілері бойынша ұйымдар]] [[Санат:Мәскеу]] hck9eeio3g3k37xfnu765ys89nhxzct Санат:Бағыты бойынша Ресей қалалары бойынша оқу орындары 14 778186 3576336 2026-04-03T20:38:36Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: [[Санат:Ресей қалалары бойынша оқу орындары]] [[Санат:Бағыты бойынша Ресей оқу орындары]] [[Санат:Бағыты және қалалар бойынша оқу орындары]] 3576336 wikitext text/x-wiki [[Санат:Ресей қалалары бойынша оқу орындары]] [[Санат:Бағыты бойынша Ресей оқу орындары]] [[Санат:Бағыты және қалалар бойынша оқу орындары]] 48khn7r7pna7g7daauqtnci6z4f7hdj Санат:Бағыты және қалалар бойынша оқу орындары 14 778187 3576339 2026-04-03T20:40:03Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: [[Санат:Қалалар бойынша оқу орындары]] [[Санат:Бағыты және географиялық орналасу бойынша оқу орындары]] 3576339 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қалалар бойынша оқу орындары]] [[Санат:Бағыты және географиялық орналасу бойынша оқу орындары]] o3rxa09sezvf98jev3v356qumgs1wuf Санат:Бағыты және географиялық орналасу бойынша оқу орындары 14 778188 3576343 2026-04-03T20:41:42Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: [[Санат:Географиялық орналасу бойынша оқу орындары]] [[Санат:Түрлер бойынша оқу орындары]] [[Санат:Географиялық орналасу және бағыты бойынша ұйымдар]] [[Санат:Бағыты бойынша оқу орындары]] 3576343 wikitext text/x-wiki [[Санат:Географиялық орналасу бойынша оқу орындары]] [[Санат:Түрлер бойынша оқу орындары]] [[Санат:Географиялық орналасу және бағыты бойынша ұйымдар]] [[Санат:Бағыты бойынша оқу орындары]] meh8k0xdtz752hc7sfu1xsxjuogjbtm 3576345 3576343 2026-04-03T20:43:16Z TheNomadEditor 120280 «[[Санат:Түрлер бойынша оқу орындары|Түрлер бойынша оқу орындары]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3576345 wikitext text/x-wiki [[Санат:Географиялық орналасу бойынша оқу орындары]] [[Санат:Географиялық орналасу және бағыты бойынша ұйымдар]] [[Санат:Бағыты бойынша оқу орындары]] 8e8hspy16135bk27d4nqz1u8ws4hmak Санат:Мәскеу жоғары оқу орындары 14 778189 3576354 2026-04-03T20:45:50Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: {{Commonscat|Universities and colleges in Moscow}} [[Санат:Мәскеу оқу орындары]] [[Санат:Ресей қалалары бойынша жоғарғы оқу орындары]] [[Санат:Ресей Федерациясы субъектілері бойынша жоғарғы оқу орындары]] 3576354 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Universities and colleges in Moscow}} [[Санат:Мәскеу оқу орындары]] [[Санат:Ресей қалалары бойынша жоғарғы оқу орындары]] [[Санат:Ресей Федерациясы субъектілері бойынша жоғарғы оқу орындары]] k1tnk4sn8ruqzibe9vy30g915vnuyya Санат:Мәскеу медициналық мекемелері 14 778190 3576358 2026-04-03T20:47:53Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: [[Санат:Мәскеу ұйымдары]] [[Санат:Мәскеудегі денсаулық сақтау]] [[Санат:Ресей қалалары бойынша медициналық мекемелері]] 3576358 wikitext text/x-wiki [[Санат:Мәскеу ұйымдары]] [[Санат:Мәскеудегі денсаулық сақтау]] [[Санат:Ресей қалалары бойынша медициналық мекемелері]] lutccwwl6ookp0btlft5137cyrw4q4x Жәнилер әулеті 0 778191 3576366 2026-04-03T20:58:56Z 1nter pares 146705 «[[Аштархан әулеті]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3576366 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Аштархан әулеті]] 44iyd61ck1rkxirj5g2jpkb9h12yzt9 Уикипедия:Күлкі күні/2026 4 778192 3576367 2026-04-03T21:00:09Z Nurken 111493 Жаңа бетте: 2026 жылғы 1 сәуірде [[Қазақша Уикипедия]] тұңғыш рет [[Күлкі күні]]не орай [[Басты бет]]ін өңдеді. Бұл — бөліміміздің мерекеге орай [[Ағылшынша Уикипедия]] дәстүрінен үлгі алғаны. Ағылшынша Уикипедия 2001 жылдан бері осы күні жыл сайын Басты бетіне әзіл қосқан болаты... 3576367 wikitext text/x-wiki 2026 жылғы 1 сәуірде [[Қазақша Уикипедия]] тұңғыш рет [[Күлкі күні]]не орай [[Басты бет]]ін өңдеді. Бұл — бөліміміздің мерекеге орай [[Ағылшынша Уикипедия]] дәстүрінен үлгі алғаны. Ағылшынша Уикипедия 2001 жылдан бері осы күні жыл сайын Басты бетіне әзіл қосқан болатын. == Білгенге маржан == Мерекеге орай 2026 жылы Қазақша Уикипедия Басты бетінің тек [[Жоба:Білгенге маржан|Білгенге маржан]] бөлімін ғана безендірген еді: *1991 жылғы тамызда [[Қазақстан Республикасының азаматтығы|Қазақстан азаматтары]]ның саны 0 болған. Өйткені ол кезде [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]] жоқ еді. *[[Пілдер]]дің сүйікті көлігі — [[Toyota Camry]]. *Америкалық жазушы [[Сильвия Назар]] бүгін тамақ ішкен екен. *Қазір тірі [[динозаврлар]] саны мен [[Ұшу|ұшатын]] [[мысық]]тар саны бірдей екен. *Нұрсұлтан есімді жігіттер — ең әдемі! *Қазақстан — [[Eurovision ән байқауы]] тарихында ең көп жеңіске жеткен ел. *Америкалық ғалымдар [[Жер]]дің тегіс екенін дәлелдеген. *[[2025 жыл]]ы дүниеге белгілі болмақ бір адам келді. Бірақ оның нақты кім екенін біз әлі білмейміз. *[[Қазақша Уикипедия]]ның оқырмандар саны [[Ағылшынша Уикипедия]]ның оқырман санынан аз екен, деп хабарлайды математик мамандар. *[[Халықаралық құстар күні]]не орай бүгін бүкіл [[Құстар|құс]] демалады. == Тағы қараңыз == *[[Уикипедия:Күлкі күні]] *[[Wikipedia:April Fools/April Fools' Day 2026]], Ағылшынша Уикипедиядағы сол жылғы Күлкі күні [[Санат:Уикипедия:Әзіл]] 1n84coh0zv6u77fzs4866i77cdd0rmg 3576368 3576367 2026-04-03T21:00:30Z Nurken 111493 /* Тағы қараңыз */ 3576368 wikitext text/x-wiki 2026 жылғы 1 сәуірде [[Қазақша Уикипедия]] тұңғыш рет [[Күлкі күні]]не орай [[Басты бет]]ін өңдеді. Бұл — бөліміміздің мерекеге орай [[Ағылшынша Уикипедия]] дәстүрінен үлгі алғаны. Ағылшынша Уикипедия 2001 жылдан бері осы күні жыл сайын Басты бетіне әзіл қосқан болатын. == Білгенге маржан == Мерекеге орай 2026 жылы Қазақша Уикипедия Басты бетінің тек [[Жоба:Білгенге маржан|Білгенге маржан]] бөлімін ғана безендірген еді: *1991 жылғы тамызда [[Қазақстан Республикасының азаматтығы|Қазақстан азаматтары]]ның саны 0 болған. Өйткені ол кезде [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]] жоқ еді. *[[Пілдер]]дің сүйікті көлігі — [[Toyota Camry]]. *Америкалық жазушы [[Сильвия Назар]] бүгін тамақ ішкен екен. *Қазір тірі [[динозаврлар]] саны мен [[Ұшу|ұшатын]] [[мысық]]тар саны бірдей екен. *Нұрсұлтан есімді жігіттер — ең әдемі! *Қазақстан — [[Eurovision ән байқауы]] тарихында ең көп жеңіске жеткен ел. *Америкалық ғалымдар [[Жер]]дің тегіс екенін дәлелдеген. *[[2025 жыл]]ы дүниеге белгілі болмақ бір адам келді. Бірақ оның нақты кім екенін біз әлі білмейміз. *[[Қазақша Уикипедия]]ның оқырмандар саны [[Ағылшынша Уикипедия]]ның оқырман санынан аз екен, деп хабарлайды математик мамандар. *[[Халықаралық құстар күні]]не орай бүгін бүкіл [[Құстар|құс]] демалады. == Тағы қараңыз == *[[Уикипедия:Күлкі күні]] *[[:en:Wikipedia:April Fools/April Fools' Day 2026|Wikipedia:April Fools/April Fools' Day 2026]], Ағылшынша Уикипедиядағы сол жылғы Күлкі күні [[Санат:Уикипедия:Әзіл]] g6wcjwo6h3xyn1wzfp4gs03swep707e Уәли Мұхаммед 0 778193 3576369 2026-04-03T21:00:51Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Уәли Мұхаммед | Шынайы есімі = {{lang-uz|Vali Muhammad}} | Суреті = Vali Muhammadkhon.jpg | Сурет ені = | Атауы = Уәли Мұхаммед хан, XVII ғасырдың басындағы парсы суретшісінің туындысы | Титулы... 3576369 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Уәли Мұхаммед | Шынайы есімі = {{lang-uz|Vali Muhammad}} | Суреті = Vali Muhammadkhon.jpg | Сурет ені = | Атауы = Уәли Мұхаммед хан, XVII ғасырдың басындағы парсы суретшісінің туындысы | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = [[Бақи Мұхаммед]] (1603–1605) | Ізбасары = [[Имамқұл хан]] (1611–1642) | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = 1579 | Туған жері = {{туғанжері|Бұхара|Бұхарада}}, [[Бұхара хандығы]] | Қайтыс болған күні = 1611 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Самарқан|Самарқанда}}, [[Бұхара хандығы]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Жәни Мұхаммед]]<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |title=Комментарии |access-date=2018-11-22 |archive-date=2014-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709190451/http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |url-status=live }}</ref> | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Уәли Мұхаммед хан''' (1605–1611) — [[Бұхара хандығы]]ның өзбек<ref>Анке фон Кюгельген, Легитимация среднеазиатской династии мангитов в произведениях их историков (XVIII–XIX вв.). Алматы: Дайк-пресс, 2004, c.68-69</ref> [[Аштархан әулеті|Жәнилер (Аштархан)]] әулетінен шыққан екінші ханы. 0oxb8u4zz9e0z684plvhfh4xcrl0kfg 3576370 3576369 2026-04-03T21:00:59Z 1nter pares 146705 3576370 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Уәли Мұхаммед | Шынайы есімі = {{lang-uz|Vali Muhammad}} | Суреті = Vali Muhammadkhon.jpg | Сурет ені = | Атауы = Уәли Мұхаммед хан, XVII ғасырдың басындағы парсы суретшісінің туындысы | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = [[Бақи Мұхаммед]] (1603–1605) | Ізбасары = [[Имамқұл хан]] (1611–1642) | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = 1579 | Туған жері = {{туғанжері|Бұхара|Бұхарада}}, [[Бұхара хандығы]] | Қайтыс болған күні = 1611 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Самарқан|Самарқанда}}, [[Бұхара хандығы]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Жәни Мұхаммед]]<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |title=Комментарии |access-date=2018-11-22 |archive-date=2014-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709190451/http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |url-status=live }}</ref> | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Уәли Мұхаммед хан''' (1605–1611) — [[Бұхара хандығы]]ның өзбек<ref>Анке фон Кюгельген, Легитимация среднеазиатской династии мангитов в произведениях их историков (XVIII–XIX вв.). Алматы: Дайк-пресс, 2004, c.68-69</ref> [[Аштархан әулеті|Жәнилер (Аштархан)]] әулетінен шыққан екінші ханы. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} t6dnchmqe7ki1i7gm9mmfvfyh5iteco 3576371 3576370 2026-04-03T21:04:08Z 1nter pares 146705 3576371 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Уәли Мұхаммед | Шынайы есімі = {{lang-uz|Vali Muhammad}} | Суреті = Vali Muhammadkhon.jpg | Сурет ені = | Атауы = Уәли Мұхаммед хан, XVII ғасырдың басындағы парсы суретшісінің туындысы | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = [[Бақи Мұхаммед]] (1603–1605) | Ізбасары = [[Имамқұл хан]] (1611–1642) | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = 1579 | Туған жері = {{туғанжері|Бұхара|Бұхарада}}, [[Бұхара хандығы]] | Қайтыс болған күні = 1611 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Самарқан|Самарқанда}}, [[Бұхара хандығы]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Жәни Мұхаммед]]<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |title=Комментарии |access-date=2018-11-22 |archive-date=2014-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709190451/http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |url-status=live }}</ref> | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Уәли Мұхаммед хан''' (1605–1611) — [[Бұхара хандығы]]ның өзбек<ref>Анке фон Кюгельген, Легитимация среднеазиатской династии мангитов в произведениях их историков (XVIII–XIX вв.). Алматы: Дайк-пресс, 2004, c.68-69</ref> [[Аштархан әулеті|Жәнилер (Аштархан)]] әулетінен шыққан екінші ханы. Уәли Мұхаммед 1605 жылы ағасы [[Бақи Мұхаммед|Бақи Мұхаммед хан]] қайтыс болғаннан кейін таққа отырды.<ref>Султанов, Т.И. Чингиз-хан и Чингизиды. Судьба и власть М.: АСТ: АСТ МОСКВА, 2006, с.151</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 7ghya74t17din2u9izwym0cal3i1qim 3576372 3576371 2026-04-03T21:05:48Z 1nter pares 146705 3576372 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Уәли Мұхаммед | Шынайы есімі = {{lang-uz|Vali Muhammad}} | Суреті = Vali Muhammadkhon.jpg | Сурет ені = | Атауы = Уәли Мұхаммед хан, XVII ғасырдың басындағы парсы суретшісінің туындысы | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = [[Бақи Мұхаммед]] (1603–1605) | Ізбасары = [[Имамқұл хан]] (1611–1642) | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = 1579 | Туған жері = {{туғанжері|Бұхара|Бұхарада}}, [[Бұхара хандығы]] | Қайтыс болған күні = 1611 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Самарқан|Самарқанда}}, [[Бұхара хандығы]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Жәни Мұхаммед]]<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |title=Комментарии |access-date=2018-11-22 |archive-date=2014-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709190451/http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |url-status=live }}</ref> | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Уәли Мұхаммед хан''' (1605–1611) — [[Бұхара хандығы]]ның өзбек<ref>Анке фон Кюгельген, Легитимация среднеазиатской династии мангитов в произведениях их историков (XVIII–XIX вв.). Алматы: Дайк-пресс, 2004, c.68-69</ref> [[Аштархан әулеті|Жәнилер (Аштархан)]] әулетінен шыққан екінші ханы. Уәли Мұхаммед 1605 жылы ағасы [[Бақи Мұхаммед|Бақи Мұхаммед хан]] қайтыс болғаннан кейін таққа отырды.<ref>Султанов, Т.И. Чингиз-хан и Чингизиды. Судьба и власть М.: АСТ: АСТ МОСКВА, 2006, с.151</ref> Уәли Мұхаммед хан жүргізген дипломатиялық емес саясат өзбек тайпаларының наразылығын тудырды.<ref>Алексеев А.К. Политическая история Тукай-Тимуридов. Спб., 2006, с.118</ref> Нәтижесінде олар ханды тақтан тайдырып, орнына оның жиені (үлкен ағасы Дін Мұхаммедтің ұлы) [[Имамқұл хан|Имамқұлды]] (1611–1642) отырғызды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} cobaa7q6grrj345bly4zmygpgja64bu 3576373 3576372 2026-04-03T21:07:08Z 1nter pares 146705 3576373 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Уәли Мұхаммед | Шынайы есімі = {{lang-uz|Vali Muhammad}} | Суреті = Vali Muhammadkhon.jpg | Сурет ені = | Атауы = Уәли Мұхаммед хан, XVII ғасырдың басындағы парсы суретшісінің туындысы | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = [[Бақи Мұхаммед]] (1603–1605) | Ізбасары = [[Имамқұл хан]] (1611–1642) | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = 1579 | Туған жері = {{туғанжері|Бұхара|Бұхарада}}, [[Бұхара хандығы]] | Қайтыс болған күні = 1611 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Самарқан|Самарқанда}}, [[Бұхара хандығы]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Жәни Мұхаммед]]<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |title=Комментарии |access-date=2018-11-22 |archive-date=2014-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709190451/http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |url-status=live }}</ref> | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Уәли Мұхаммед хан''' (1605–1611) — [[Бұхара хандығы]]ның өзбек<ref>Анке фон Кюгельген, Легитимация среднеазиатской династии мангитов в произведениях их историков (XVIII–XIX вв.). Алматы: Дайк-пресс, 2004, c.68-69</ref> [[Аштархан әулеті|Жәнилер (Аштархан)]] әулетінен шыққан екінші ханы. Уәли Мұхаммед 1605 жылы ағасы [[Бақи Мұхаммед|Бақи Мұхаммед хан]] қайтыс болғаннан кейін таққа отырды.<ref>Султанов, Т.И. Чингиз-хан и Чингизиды. Судьба и власть М.: АСТ: АСТ МОСКВА, 2006, с.151</ref> Уәли Мұхаммед хан жүргізген дипломатиялық емес саясат өзбек тайпаларының наразылығын тудырды.<ref>Алексеев А.К. Политическая история Тукай-Тимуридов. Спб., 2006, с.118</ref> Нәтижесінде олар ханды тақтан тайдырып, орнына оның жиені (үлкен ағасы Дін Мұхаммедтің ұлы) [[Имамқұл хан|Имамқұлды]] (1611–1642) отырғызды. Уәли Мұхаммед ханның саяси күресінде оған шах Аббас бастаған Сефевидтер қолдау көрсетті, алайда 1611 жылы [[Самарқан]] түбіндегі шешуші шайқаста иран әскерлерін одақтасы ретінде қазақ әскерлері әрекет еткен [[Имамқұл хан]] тас-талқан етті. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} r1fgq1ffnfas21w72lk5w0pc2pfw0ge 3576374 3576373 2026-04-03T21:08:20Z 1nter pares 146705 3576374 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Уәли Мұхаммед | Шынайы есімі = {{lang-uz|Vali Muhammad}} | Суреті = Vali Muhammadkhon.jpg | Сурет ені = | Атауы = Уәли Мұхаммед хан, XVII ғасырдың басындағы парсы суретшісінің туындысы | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = [[Бақи Мұхаммед]] (1603–1605) | Ізбасары = [[Имамқұл хан]] (1611–1642) | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = 1579 | Туған жері = {{туғанжері|Бұхара|Бұхарада}}, [[Бұхара хандығы]] | Қайтыс болған күні = 1611 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Самарқан|Самарқанда}}, [[Бұхара хандығы]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Жәни Мұхаммед]]<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |title=Комментарии |access-date=2018-11-22 |archive-date=2014-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709190451/http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |url-status=live }}</ref> | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Уәли Мұхаммед хан''' (1605–1611) — [[Бұхара хандығы]]ның өзбек<ref>Анке фон Кюгельген, Легитимация среднеазиатской династии мангитов в произведениях их историков (XVIII–XIX вв.). Алматы: Дайк-пресс, 2004, c.68-69</ref> [[Аштархан әулеті|Жәнилер (Аштархан)]] әулетінен шыққан екінші ханы. Уәли Мұхаммед 1605 жылы ағасы [[Бақи Мұхаммед|Бақи Мұхаммед хан]] қайтыс болғаннан кейін таққа отырды.<ref>Султанов, Т.И. Чингиз-хан и Чингизиды. Судьба и власть М.: АСТ: АСТ МОСКВА, 2006, с.151</ref> Уәли Мұхаммед хан жүргізген дипломатиялық емес саясат өзбек тайпаларының наразылығын тудырды.<ref>Алексеев А.К. Политическая история Тукай-Тимуридов. Спб., 2006, с.118</ref> Нәтижесінде олар ханды тақтан тайдырып, орнына оның жиені (үлкен ағасы Дін Мұхаммедтің ұлы) [[Имамқұл хан|Имамқұлды]] (1611–1642) отырғызды. Уәли Мұхаммед ханның саяси күресінде оған шах Аббас бастаған Сефевидтер қолдау көрсетті, алайда 1611 жылы [[Самарқан]] түбіндегі шешуші шайқаста иран әскерлерін одақтасы ретінде қазақ әскерлері әрекет еткен [[Имамқұл хан]] тас-талқан етті. == Қайтыс болуы == [[1611 жыл]]ы Уәли Мұхаммед хан қаза тауып, билік түпкілікті [[Имамқұл хан]]ның қолына өтті. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 3yipdkle5e4o01b7710lnvsrvabktmm 3576375 3576374 2026-04-03T21:08:55Z 1nter pares 146705 + [[Санат:Аштархан әулеті]] ([[Уикипедия:Гаджеттер/Санат импорттау|Санат импорттау]]) 3576375 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Уәли Мұхаммед | Шынайы есімі = {{lang-uz|Vali Muhammad}} | Суреті = Vali Muhammadkhon.jpg | Сурет ені = | Атауы = Уәли Мұхаммед хан, XVII ғасырдың басындағы парсы суретшісінің туындысы | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = [[Бақи Мұхаммед]] (1603–1605) | Ізбасары = [[Имамқұл хан]] (1611–1642) | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = 1579 | Туған жері = {{туғанжері|Бұхара|Бұхарада}}, [[Бұхара хандығы]] | Қайтыс болған күні = 1611 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Самарқан|Самарқанда}}, [[Бұхара хандығы]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Жәни Мұхаммед]]<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |title=Комментарии |access-date=2018-11-22 |archive-date=2014-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709190451/http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |url-status=live }}</ref> | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Уәли Мұхаммед хан''' (1605–1611) — [[Бұхара хандығы]]ның өзбек<ref>Анке фон Кюгельген, Легитимация среднеазиатской династии мангитов в произведениях их историков (XVIII–XIX вв.). Алматы: Дайк-пресс, 2004, c.68-69</ref> [[Аштархан әулеті|Жәнилер (Аштархан)]] әулетінен шыққан екінші ханы. Уәли Мұхаммед 1605 жылы ағасы [[Бақи Мұхаммед|Бақи Мұхаммед хан]] қайтыс болғаннан кейін таққа отырды.<ref>Султанов, Т.И. Чингиз-хан и Чингизиды. Судьба и власть М.: АСТ: АСТ МОСКВА, 2006, с.151</ref> Уәли Мұхаммед хан жүргізген дипломатиялық емес саясат өзбек тайпаларының наразылығын тудырды.<ref>Алексеев А.К. Политическая история Тукай-Тимуридов. Спб., 2006, с.118</ref> Нәтижесінде олар ханды тақтан тайдырып, орнына оның жиені (үлкен ағасы Дін Мұхаммедтің ұлы) [[Имамқұл хан|Имамқұлды]] (1611–1642) отырғызды. Уәли Мұхаммед ханның саяси күресінде оған шах Аббас бастаған Сефевидтер қолдау көрсетті, алайда 1611 жылы [[Самарқан]] түбіндегі шешуші шайқаста иран әскерлерін одақтасы ретінде қазақ әскерлері әрекет еткен [[Имамқұл хан]] тас-талқан етті. == Қайтыс болуы == [[1611 жыл]]ы Уәли Мұхаммед хан қаза тауып, билік түпкілікті [[Имамқұл хан]]ның қолына өтті. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Аштархан әулеті]] 5003pojoux59kcguhefmxmfvbzukfeu 3576376 3576375 2026-04-03T21:09:08Z 1nter pares 146705 3576376 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Уәли Мұхаммед | Шынайы есімі = {{lang-uz|Vali Muhammad}} | Суреті = Vali Muhammadkhon.jpg | Сурет ені = | Атауы = Уәли Мұхаммед хан, XVII ғасырдың басындағы парсы суретшісінің туындысы | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = [[Бақи Мұхаммед]] (1603–1605) | Ізбасары = [[Имамқұл хан]] (1611–1642) | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = 1579 | Туған жері = {{туғанжері|Бұхара|Бұхарада}}, [[Бұхара хандығы]] | Қайтыс болған күні = 02.12.1611 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Самарқан|Самарқанда}}, [[Бұхара хандығы]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Жәни Мұхаммед]]<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |title=Комментарии |access-date=2018-11-22 |archive-date=2014-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709190451/http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |url-status=live }}</ref> | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Уәли Мұхаммед хан''' (1605–1611) — [[Бұхара хандығы]]ның өзбек<ref>Анке фон Кюгельген, Легитимация среднеазиатской династии мангитов в произведениях их историков (XVIII–XIX вв.). Алматы: Дайк-пресс, 2004, c.68-69</ref> [[Аштархан әулеті|Жәнилер (Аштархан)]] әулетінен шыққан екінші ханы. Уәли Мұхаммед 1605 жылы ағасы [[Бақи Мұхаммед|Бақи Мұхаммед хан]] қайтыс болғаннан кейін таққа отырды.<ref>Султанов, Т.И. Чингиз-хан и Чингизиды. Судьба и власть М.: АСТ: АСТ МОСКВА, 2006, с.151</ref> Уәли Мұхаммед хан жүргізген дипломатиялық емес саясат өзбек тайпаларының наразылығын тудырды.<ref>Алексеев А.К. Политическая история Тукай-Тимуридов. Спб., 2006, с.118</ref> Нәтижесінде олар ханды тақтан тайдырып, орнына оның жиені (үлкен ағасы Дін Мұхаммедтің ұлы) [[Имамқұл хан|Имамқұлды]] (1611–1642) отырғызды. Уәли Мұхаммед ханның саяси күресінде оған шах Аббас бастаған Сефевидтер қолдау көрсетті, алайда 1611 жылы [[Самарқан]] түбіндегі шешуші шайқаста иран әскерлерін одақтасы ретінде қазақ әскерлері әрекет еткен [[Имамқұл хан]] тас-талқан етті. == Қайтыс болуы == [[1611 жыл]]ы Уәли Мұхаммед хан қаза тауып, билік түпкілікті [[Имамқұл хан]]ның қолына өтті. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Аштархан әулеті]] dtfadgdkib2wo1kypppvvdju3s2fh8d 3576377 3576376 2026-04-03T21:09:48Z 1nter pares 146705 3576377 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Уәли Мұхаммед | Шынайы есімі = {{lang-uz|Vali Muhammad}} | Суреті = Vali Muhammadkhon.jpg | Сурет ені = | Атауы = Уәли Мұхаммед хан, XVII ғасырдың басындағы парсы суретшісінің туындысы | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = [[Бақи Мұхаммед]] (1603–1605) | Ізбасары = [[Имамқұл хан]] (1611–1642) | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = 1579 | Туған жері = {{туғанжері|Бұхара|Бұхарада}}, [[Бұхара хандығы]] | Қайтыс болған күні = 02.12.1611 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Самарқан|Самарқанда}}, [[Бұхара хандығы]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Жәни Мұхаммед]]<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |title=Комментарии |access-date=2018-11-22 |archive-date=2014-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709190451/http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/primtext7.phtml |url-status=live }}</ref> | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Уәли Мұхаммед хан''' (1605–1611) — [[Бұхара хандығы]]ның өзбек<ref>Анке фон Кюгельген, Легитимация среднеазиатской династии мангитов в произведениях их историков (XVIII–XIX вв.). Алматы: Дайк-пресс, 2004, c.68-69</ref> [[Аштархан әулеті|Жәнилер (Аштархан)]] әулетінен шыққан екінші ханы. Уәли Мұхаммед 1605 жылы ағасы [[Бақи Мұхаммед|Бақи Мұхаммед хан]] қайтыс болғаннан кейін таққа отырды.<ref>Султанов, Т.И. Чингиз-хан и Чингизиды. Судьба и власть М.: АСТ: АСТ МОСКВА, 2006, с.151</ref> Уәли Мұхаммед хан жүргізген дипломатиялық емес саясат өзбек тайпаларының наразылығын тудырды.<ref>Алексеев А.К. Политическая история Тукай-Тимуридов. Спб., 2006, с.118</ref> Нәтижесінде олар ханды тақтан тайдырып, орнына оның жиені (үлкен ағасы Дін Мұхаммедтің ұлы) [[Имамқұл хан|Имамқұлды]] (1611–1642) отырғызды. Уәли Мұхаммед ханның саяси күресінде оған шах Аббас бастаған Сефевидтер қолдау көрсетті, алайда 1611 жылы [[Самарқан]] түбіндегі шешуші шайқаста иран әскерлерін одақтасы ретінде қазақ әскерлері әрекет еткен [[Имамқұл хан]] тас-талқан етті. == Қайтыс болуы == [[1611 жыл]]ы Уәли Мұхаммед хан қаза тауып, билік түпкілікті [[Имамқұл хан]]ның қолына өтті. == Әдебиет == * История Узбекской ССР. Том 1. Ответственный редактор Я.Г. Гулямов. Ташкент, 1967. * История Узбекистана. Т.3. Т.,1993. * Зияев А.Х. «Силсилат ас-салотин» как исторический источник. Рукопись диссертации на соискание ученой степени кандидата исторических наук. Ташкент, 1990. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Аштархан әулеті]] srgo6tcrdhts0obg03j21zjy20f3d8p Қатысушы талқылауы:Мұрат 05 3 778194 3576381 2026-04-03T21:12:55Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3576381 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Мұрат 05}} -- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 02:12, 2026 ж. сәуірдің 4 (+05) 2400otegaym9r56sz0zgre8y4d8e6ur Қатысушы талқылауы:Steka 3 778195 3576385 2026-04-03T22:14:23Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3576385 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Steka}} -- [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 03:14, 2026 ж. сәуірдің 4 (+05) sys4n115l4u188nyove86j8u56ak2zd Бастардтар шайқасы 0 778196 3576390 2026-04-04T00:01:16Z Sagzhan 29953 Жаңа бетте: '''«Бастардтар шайқасы»''' ({{lang-en|Battle of the Bastards}}) — Тақтар таласы телехикаясының алтыншы маусымының тоғызыншы эпизоды және бүкіл сериал бойынша 59-эпизод. Эпизодтың сценарийін сериалдың авторлары Дэвид Бениоф пен Д. Б Уейсс жазған, ал режиссері — Мигель Сапочни... 3576390 wikitext text/x-wiki '''«Бастардтар шайқасы»''' ({{lang-en|Battle of the Bastards}}) — Тақтар таласы телехикаясының алтыншы маусымының тоғызыншы эпизоды және бүкіл сериал бойынша 59-эпизод. Эпизодтың сценарийін сериалдың авторлары Дэвид Бениоф пен Д. Б Уейсс жазған, ал режиссері — Мигель Сапочник. Премьерасы 2016 жылғы 19 маусымда өтті. «Бастардтар шайқасы» сериалдағы барлық эпизодтардың ішінде ең жоғарғы бағаға ие болды (IMDb сайтында 100% мақұлдау алған). Сыншылар Солтүстіктегі шайқастың телевизия тарихында бұрын-соңды болмаған ауқымдылығын ерекше атап өтті; кейбіреулер оны The Сақиналар әміршісі кинотрилогиясындағы шайқас көріністерімен салыстырды. Сондай-ақ рецензенттер эпизодтың басында Дейенеристің айдаһарларымен қайта қауышуын жоғары бағалап, оны «әсерлі» деп атады. Бұл эпизод Тақтар таласы сериалына Primetime Emmy Awards «Эмми» марапатында бірнеше номинация алып келді. Соның ішінде: – ең үздік режиссура – ең үздік сценарий (драмалық сериал үшін). Ал Кит Хариңтон (Джон Сноу) осы эпизодты өзі қатысқан «екінші пландағы үздік ер актер» номинациясына осы эпизодты ұсынды. == Сюжет == === (Миэринде): === Миэринде Дейенерис Таргариен мен Тирион Ланнистер құл саудагерлердің флотына қарсы күрес жоспарын талқылайды. Кейін Дейенерис, Тирион, Миссандея және Сұр Құрт құл иеленушілермен кездеседі. Олар Дейенериске берілудің шарттарын ұсынады. Бірақ Дейенерис керісінше, дәл осы жерде құл иеленушілердің өздерінің берілу шарттары талқыланатынын айтады. Сол сәтте олардың жанына айдаһар Дрогон қонады. Серіктеріне ұйымдастыру жұмыстарын тапсырып, Дейенерис Дрогонның үстіне мініп, шығанаққа ұшады. Оған Рейгаль мен Визерион қосылады. Үш айдаһар Дейенеристің белгісімен құл саудагерлердің флотын өртеп жібереді. Осыдан кейін Тирион құл иеленушілерге Дейенеристің олардың біреуін қылмыстары үшін жазалау ретінде өлтіруді бұйырғанын айтады. Құл иеленушілер төмен текті болғандықтан Еззанды ұсынады. Алайда Сұр Құрт қалған екі құл иеленушіні өлтіреді, ал Тирион Еззанға басқа құл иеленушілерге Дейенеристің күшін жеткізуді бұйырады. Сол уақытта Даарио Нахарис дотракий әскерінің басында Гарпия Ұлдары тобына шабуыл жасап, оларды толық жояды. Осылайша, қаруланбаған қала тұрғындарына жасалған шабуылдар тоқтатылады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 921qslatbxxdinrpbk5ob8gh8dfmsck 3576391 3576390 2026-04-04T00:02:55Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3576391 wikitext text/x-wiki '''«Бастардтар шайқасы»''' ({{lang-en|Battle of the Bastards}}) — Тақтар таласы телехикаясының алтыншы маусымының тоғызыншы эпизоды және бүкіл сериал бойынша 59-эпизод. Эпизодтың сценарийін сериалдың авторлары Дэвид Бениоф пен Д. Б Уейсс жазған, ал режиссері — Мигель Сапочник. Премьерасы 2016 жылғы 19 маусымда өтті. «Бастардтар шайқасы» сериалдағы барлық эпизодтардың ішінде ең жоғарғы бағаға ие болды (IMDb сайтында 100% мақұлдау алған). Сыншылар Солтүстіктегі шайқастың телевизия тарихында бұрын-соңды болмаған ауқымдылығын ерекше атап өтті; кейбіреулер оны The Сақиналар әміршісі кинотрилогиясындағы шайқас көріністерімен салыстырды. Сондай-ақ рецензенттер эпизодтың басында Дейенеристің айдаһарларымен қайта қауышуын жоғары бағалап, оны «әсерлі» деп атады. Бұл эпизод Тақтар таласы сериалына Primetime Emmy Awards «Эмми» марапатында бірнеше номинация алып келді. Соның ішінде: ең үздік режиссура, ең үздік сценарий (драмалық сериал үшін). Ал Кит Хариңтон (Джон Сноу) осы эпизодты өзі қатысқан «екінші пландағы үздік ер актер» номинациясына ұсынды. == Сюжет == === (Миэринде): === Миэринде Дейенерис Таргариен мен Тирион Ланнистер құл саудагерлердің флотына қарсы күрес жоспарын талқылайды. Кейін Дейенерис, Тирион, Миссандея және Сұр Құрт құл иеленушілермен кездеседі. Олар Дейенериске берілудің шарттарын ұсынады. Бірақ Дейенерис керісінше, дәл осы жерде құл иеленушілердің өздерінің берілу шарттары талқыланатынын айтады. Сол сәтте олардың жанына айдаһар Дрогон қонады. Серіктеріне ұйымдастыру жұмыстарын тапсырып, Дейенерис Дрогонның үстіне мініп, шығанаққа ұшады. Оған Рейгаль мен Визерион қосылады. Үш айдаһар Дейенеристің белгісімен құл саудагерлердің флотын өртеп жібереді. Осыдан кейін Тирион құл иеленушілерге Дейенеристің олардың біреуін қылмыстары үшін жазалау ретінде өлтіруді бұйырғанын айтады. Құл иеленушілер төмен текті болғандықтан Еззанды ұсынады. Алайда Сұр Құрт қалған екі құл иеленушіні өлтіреді, ал Тирион Еззанға басқа құл иеленушілерге Дейенеристің күшін жеткізуді бұйырады. Сол уақытта Даарио Нахарис дотракий әскерінің басында Гарпия Ұлдары тобына шабуыл жасап, оларды толық жояды. Осылайша, қаруланбаған қала тұрғындарына жасалған шабуылдар тоқтатылады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 4z8aiykvaifzmhfey9go0emrxq38z8x 3576392 3576391 2026-04-04T00:03:17Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3576392 wikitext text/x-wiki '''«Бастардтар шайқасы»''' ({{lang-en|Battle of the Bastards}}) — Тақтар таласы телехикаясының алтыншы маусымының тоғызыншы эпизоды және бүкіл сериал бойынша 59-эпизод. Эпизодтың сценарийін сериалдың авторлары Дэвид Бениоф пен Д. Б Уейсс жазған, ал режиссері — Мигель Сапочник. Премьерасы 2016 жылғы 19 маусымда өтті. «Бастардтар шайқасы» сериалдағы барлық эпизодтардың ішінде ең жоғарғы бағаға ие болды (IMDb сайтында 100% мақұлдау алған). Сыншылар Солтүстіктегі шайқастың телевизия тарихында бұрын-соңды болмаған ауқымдылығын ерекше атап өтті; кейбіреулер оны Сақиналар әміршісі кинотрилогиясындағы шайқас көріністерімен салыстырды. Сондай-ақ рецензенттер эпизодтың басында Дейенеристің айдаһарларымен қайта қауышуын жоғары бағалап, оны «әсерлі» деп атады. Бұл эпизод Тақтар таласы сериалына Primetime Emmy Awards «Эмми» марапатында бірнеше номинация алып келді. Соның ішінде: ең үздік режиссура, ең үздік сценарий (драмалық сериал үшін). Ал Кит Хариңтон (Джон Сноу) осы эпизодты өзі қатысқан «екінші пландағы үздік ер актер» номинациясына ұсынды. == Сюжет == === (Миэринде): === Миэринде Дейенерис Таргариен мен Тирион Ланнистер құл саудагерлердің флотына қарсы күрес жоспарын талқылайды. Кейін Дейенерис, Тирион, Миссандея және Сұр Құрт құл иеленушілермен кездеседі. Олар Дейенериске берілудің шарттарын ұсынады. Бірақ Дейенерис керісінше, дәл осы жерде құл иеленушілердің өздерінің берілу шарттары талқыланатынын айтады. Сол сәтте олардың жанына айдаһар Дрогон қонады. Серіктеріне ұйымдастыру жұмыстарын тапсырып, Дейенерис Дрогонның үстіне мініп, шығанаққа ұшады. Оған Рейгаль мен Визерион қосылады. Үш айдаһар Дейенеристің белгісімен құл саудагерлердің флотын өртеп жібереді. Осыдан кейін Тирион құл иеленушілерге Дейенеристің олардың біреуін қылмыстары үшін жазалау ретінде өлтіруді бұйырғанын айтады. Құл иеленушілер төмен текті болғандықтан Еззанды ұсынады. Алайда Сұр Құрт қалған екі құл иеленушіні өлтіреді, ал Тирион Еззанға басқа құл иеленушілерге Дейенеристің күшін жеткізуді бұйырады. Сол уақытта Даарио Нахарис дотракий әскерінің басында Гарпия Ұлдары тобына шабуыл жасап, оларды толық жояды. Осылайша, қаруланбаған қала тұрғындарына жасалған шабуылдар тоқтатылады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} iq9d9lfavchki0yhly42g2alifke3p7 3576393 3576392 2026-04-04T00:04:17Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3576393 wikitext text/x-wiki '''«Бастардтар шайқасы»''' ({{lang-en|Battle of the Bastards}}) — [[Тақтар таласы (телесериал)|Тақтар таласы]] телехикаясының алтыншы маусымының тоғызыншы эпизоды және бүкіл сериал бойынша 59-эпизод. Эпизодтың сценарийін сериалдың авторлары Дэвид Бениоф пен Д. Б Уейсс жазған, ал режиссері — Мигель Сапочник. Премьерасы 2016 жылғы 19 маусымда өтті. «Бастардтар шайқасы» сериалдағы барлық эпизодтардың ішінде ең жоғарғы бағаға ие болды (IMDb сайтында 100% мақұлдау алған). Сыншылар Солтүстіктегі шайқастың телевизия тарихында бұрын-соңды болмаған ауқымдылығын ерекше атап өтті; кейбіреулер оны Сақиналар әміршісі кинотрилогиясындағы шайқас көріністерімен салыстырды. Сондай-ақ рецензенттер эпизодтың басында Дейенеристің айдаһарларымен қайта қауышуын жоғары бағалап, оны «әсерлі» деп атады. Бұл эпизод Тақтар таласы сериалына Primetime Emmy Awards «Эмми» марапатында бірнеше номинация алып келді. Соның ішінде: ең үздік режиссура, ең үздік сценарий (драмалық сериал үшін). Ал Кит Хариңтон (Джон Сноу) осы эпизодты өзі қатысқан «екінші пландағы үздік ер актер» номинациясына ұсынды. == Сюжет == === (Миэринде): === Миэринде Дейенерис Таргариен мен Тирион Ланнистер құл саудагерлердің флотына қарсы күрес жоспарын талқылайды. Кейін Дейенерис, Тирион, Миссандея және Сұр Құрт құл иеленушілермен кездеседі. Олар Дейенериске берілудің шарттарын ұсынады. Бірақ Дейенерис керісінше, дәл осы жерде құл иеленушілердің өздерінің берілу шарттары талқыланатынын айтады. Сол сәтте олардың жанына айдаһар Дрогон қонады. Серіктеріне ұйымдастыру жұмыстарын тапсырып, Дейенерис Дрогонның үстіне мініп, шығанаққа ұшады. Оған Рейгаль мен Визерион қосылады. Үш айдаһар Дейенеристің белгісімен құл саудагерлердің флотын өртеп жібереді. Осыдан кейін Тирион құл иеленушілерге Дейенеристің олардың біреуін қылмыстары үшін жазалау ретінде өлтіруді бұйырғанын айтады. Құл иеленушілер төмен текті болғандықтан Еззанды ұсынады. Алайда Сұр Құрт қалған екі құл иеленушіні өлтіреді, ал Тирион Еззанға басқа құл иеленушілерге Дейенеристің күшін жеткізуді бұйырады. Сол уақытта Даарио Нахарис дотракий әскерінің басында Гарпия Ұлдары тобына шабуыл жасап, оларды толық жояды. Осылайша, қаруланбаған қала тұрғындарына жасалған шабуылдар тоқтатылады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 02do15tydklg2mb596ejt4m5rmr1sps 3576394 3576393 2026-04-04T00:05:05Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3576394 wikitext text/x-wiki '''«Бастардтар шайқасы»''' ({{lang-en|Battle of the Bastards}}) — [[Тақтар таласы (телесериал)|Тақтар таласы]] телехикаясының алтыншы маусымының тоғызыншы эпизоды және бүкіл сериал бойынша 59-эпизод. Эпизодтың сценарийін сериалдың авторлары Дэвид Бениоф пен Д. Б Уейсс жазған, ал режиссері — Мигель Сапочник. Премьерасы 2016 жылғы 19 маусымда өтті. «Бастардтар шайқасы» сериалдағы барлық эпизодтардың ішінде ең жоғарғы бағаға ие болды (IMDb сайтында 100% мақұлдау алған). Сыншылар Солтүстіктегі шайқастың телевизия тарихында бұрын-соңды болмаған ауқымдылығын ерекше атап өтті; кейбіреулер оны [[Сақиналар әміршісі]] кинотрилогиясындағы шайқас көріністерімен салыстырды. Сондай-ақ рецензенттер эпизодтың басында [[Дейенеристің]] айдаһарларымен қайта қауышуын жоғары бағалап, оны «әсерлі» деп атады. Бұл эпизод Тақтар таласы сериалына Primetime Emmy Awards «Эмми» марапатында бірнеше номинация алып келді. Соның ішінде: ең үздік режиссура, ең үздік сценарий (драмалық сериал үшін). Ал Кит Хариңтон (Джон Сноу) осы эпизодты өзі қатысқан «екінші пландағы үздік ер актер» номинациясына ұсынды. == Сюжет == === (Миэринде): === Миэринде Дейенерис Таргариен мен Тирион Ланнистер құл саудагерлердің флотына қарсы күрес жоспарын талқылайды. Кейін Дейенерис, Тирион, Миссандея және Сұр Құрт құл иеленушілермен кездеседі. Олар Дейенериске берілудің шарттарын ұсынады. Бірақ Дейенерис керісінше, дәл осы жерде құл иеленушілердің өздерінің берілу шарттары талқыланатынын айтады. Сол сәтте олардың жанына айдаһар Дрогон қонады. Серіктеріне ұйымдастыру жұмыстарын тапсырып, Дейенерис Дрогонның үстіне мініп, шығанаққа ұшады. Оған Рейгаль мен Визерион қосылады. Үш айдаһар Дейенеристің белгісімен құл саудагерлердің флотын өртеп жібереді. Осыдан кейін Тирион құл иеленушілерге Дейенеристің олардың біреуін қылмыстары үшін жазалау ретінде өлтіруді бұйырғанын айтады. Құл иеленушілер төмен текті болғандықтан Еззанды ұсынады. Алайда Сұр Құрт қалған екі құл иеленушіні өлтіреді, ал Тирион Еззанға басқа құл иеленушілерге Дейенеристің күшін жеткізуді бұйырады. Сол уақытта Даарио Нахарис дотракий әскерінің басында Гарпия Ұлдары тобына шабуыл жасап, оларды толық жояды. Осылайша, қаруланбаған қала тұрғындарына жасалған шабуылдар тоқтатылады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 5aey7bkv9rexd2upt9royjwetx9piti 3576395 3576394 2026-04-04T00:06:09Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3576395 wikitext text/x-wiki '''«Бастардтар шайқасы»''' ({{lang-en|Battle of the Bastards}}) — [[Тақтар таласы (телесериал)|Тақтар таласы]] телехикаясының алтыншы маусымының тоғызыншы эпизоды және бүкіл сериал бойынша 59-эпизод. Эпизодтың сценарийін сериалдың авторлары Дэвид Бениоф пен Д. Б Уейсс жазған, ал режиссері — Мигель Сапочник. Премьерасы 2016 жылғы 19 маусымда өтті. «Бастардтар шайқасы» сериалдағы барлық эпизодтардың ішінде ең жоғарғы бағаға ие болды (IMDb сайтында 100% мақұлдау алған). Сыншылар Солтүстіктегі шайқастың телевизия тарихында бұрын-соңды болмаған ауқымдылығын ерекше атап өтті; кейбіреулер оны [[Сақиналар әміршісі (кинотрилогия)|Сақиналар әміршісі]] кинотрилогиясындағы шайқас көріністерімен салыстырды. Сондай-ақ рецензенттер эпизодтың басында [[Дейенеристің]] айдаһарларымен қайта қауышуын жоғары бағалап, оны «әсерлі» деп атады. Бұл эпизод Тақтар таласы сериалына Primetime Emmy Awards «Эмми» марапатында бірнеше номинация алып келді. Соның ішінде: ең үздік режиссура, ең үздік сценарий (драмалық сериал үшін). Ал Кит Хариңтон (Джон Сноу) осы эпизодты өзі қатысқан «екінші пландағы үздік ер актер» номинациясына ұсынды. == Сюжет == === (Миэринде): === Миэринде Дейенерис Таргариен мен Тирион Ланнистер құл саудагерлердің флотына қарсы күрес жоспарын талқылайды. Кейін Дейенерис, Тирион, Миссандея және Сұр Құрт құл иеленушілермен кездеседі. Олар Дейенериске берілудің шарттарын ұсынады. Бірақ Дейенерис керісінше, дәл осы жерде құл иеленушілердің өздерінің берілу шарттары талқыланатынын айтады. Сол сәтте олардың жанына айдаһар Дрогон қонады. Серіктеріне ұйымдастыру жұмыстарын тапсырып, Дейенерис Дрогонның үстіне мініп, шығанаққа ұшады. Оған Рейгаль мен Визерион қосылады. Үш айдаһар Дейенеристің белгісімен құл саудагерлердің флотын өртеп жібереді. Осыдан кейін Тирион құл иеленушілерге Дейенеристің олардың біреуін қылмыстары үшін жазалау ретінде өлтіруді бұйырғанын айтады. Құл иеленушілер төмен текті болғандықтан Еззанды ұсынады. Алайда Сұр Құрт қалған екі құл иеленушіні өлтіреді, ал Тирион Еззанға басқа құл иеленушілерге Дейенеристің күшін жеткізуді бұйырады. Сол уақытта Даарио Нахарис дотракий әскерінің басында Гарпия Ұлдары тобына шабуыл жасап, оларды толық жояды. Осылайша, қаруланбаған қала тұрғындарына жасалған шабуылдар тоқтатылады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} bl5uu6jw2b1t5bz8iqm48ymzy9b0q5w 3576396 3576395 2026-04-04T00:06:48Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3576396 wikitext text/x-wiki '''«Бастардтар шайқасы»''' ({{lang-en|Battle of the Bastards}}) — [[Тақтар таласы (телесериал)|Тақтар таласы]] телехикаясының алтыншы маусымының тоғызыншы эпизоды және бүкіл сериал бойынша 59-эпизод. Эпизодтың сценарийін сериалдың авторлары Дэвид Бениоф пен Д. Б Уейсс жазған, ал режиссері — Мигель Сапочник. Премьерасы 2016 жылғы 19 маусымда өтті. «Бастардтар шайқасы» сериалдағы барлық эпизодтардың ішінде ең жоғарғы бағаға ие болды (IMDb сайтында 100% мақұлдау алған). Сыншылар Солтүстіктегі шайқастың телевизия тарихында бұрын-соңды болмаған ауқымдылығын ерекше атап өтті; кейбіреулер оны [[Сақиналар әміршісі (кинотрилогия)|Сақиналар әміршісі]] кинотрилогиясындағы шайқас көріністерімен салыстырды. Сондай-ақ рецензенттер эпизодтың басында [[Дейенерис Таргариен|Дейенеристің]] айдаһарларымен қайта қауышуын жоғары бағалап, оны «әсерлі» деп атады. Бұл эпизод Тақтар таласы сериалына Primetime Emmy Awards «Эмми» марапатында бірнеше номинация алып келді. Соның ішінде: ең үздік режиссура, ең үздік сценарий (драмалық сериал үшін). Ал Кит Хариңтон (Джон Сноу) осы эпизодты өзі қатысқан «екінші пландағы үздік ер актер» номинациясына ұсынды. == Сюжет == === (Миэринде): === Миэринде Дейенерис Таргариен мен Тирион Ланнистер құл саудагерлердің флотына қарсы күрес жоспарын талқылайды. Кейін Дейенерис, Тирион, Миссандея және Сұр Құрт құл иеленушілермен кездеседі. Олар Дейенериске берілудің шарттарын ұсынады. Бірақ Дейенерис керісінше, дәл осы жерде құл иеленушілердің өздерінің берілу шарттары талқыланатынын айтады. Сол сәтте олардың жанына айдаһар Дрогон қонады. Серіктеріне ұйымдастыру жұмыстарын тапсырып, Дейенерис Дрогонның үстіне мініп, шығанаққа ұшады. Оған Рейгаль мен Визерион қосылады. Үш айдаһар Дейенеристің белгісімен құл саудагерлердің флотын өртеп жібереді. Осыдан кейін Тирион құл иеленушілерге Дейенеристің олардың біреуін қылмыстары үшін жазалау ретінде өлтіруді бұйырғанын айтады. Құл иеленушілер төмен текті болғандықтан Еззанды ұсынады. Алайда Сұр Құрт қалған екі құл иеленушіні өлтіреді, ал Тирион Еззанға басқа құл иеленушілерге Дейенеристің күшін жеткізуді бұйырады. Сол уақытта Даарио Нахарис дотракий әскерінің басында Гарпия Ұлдары тобына шабуыл жасап, оларды толық жояды. Осылайша, қаруланбаған қала тұрғындарына жасалған шабуылдар тоқтатылады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} pweaaf3t6ggj70lvpx2oh4j9bt3ku86 3576397 3576396 2026-04-04T00:07:39Z Sagzhan 29953 «[[Санат:Мұз бен от жыры|Мұз бен от жыры]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3576397 wikitext text/x-wiki '''«Бастардтар шайқасы»''' ({{lang-en|Battle of the Bastards}}) — [[Тақтар таласы (телесериал)|Тақтар таласы]] телехикаясының алтыншы маусымының тоғызыншы эпизоды және бүкіл сериал бойынша 59-эпизод. Эпизодтың сценарийін сериалдың авторлары Дэвид Бениоф пен Д. Б Уейсс жазған, ал режиссері — Мигель Сапочник. Премьерасы 2016 жылғы 19 маусымда өтті. «Бастардтар шайқасы» сериалдағы барлық эпизодтардың ішінде ең жоғарғы бағаға ие болды (IMDb сайтында 100% мақұлдау алған). Сыншылар Солтүстіктегі шайқастың телевизия тарихында бұрын-соңды болмаған ауқымдылығын ерекше атап өтті; кейбіреулер оны [[Сақиналар әміршісі (кинотрилогия)|Сақиналар әміршісі]] кинотрилогиясындағы шайқас көріністерімен салыстырды. Сондай-ақ рецензенттер эпизодтың басында [[Дейенерис Таргариен|Дейенеристің]] айдаһарларымен қайта қауышуын жоғары бағалап, оны «әсерлі» деп атады. Бұл эпизод Тақтар таласы сериалына Primetime Emmy Awards «Эмми» марапатында бірнеше номинация алып келді. Соның ішінде: ең үздік режиссура, ең үздік сценарий (драмалық сериал үшін). Ал Кит Хариңтон (Джон Сноу) осы эпизодты өзі қатысқан «екінші пландағы үздік ер актер» номинациясына ұсынды. == Сюжет == === (Миэринде): === Миэринде Дейенерис Таргариен мен Тирион Ланнистер құл саудагерлердің флотына қарсы күрес жоспарын талқылайды. Кейін Дейенерис, Тирион, Миссандея және Сұр Құрт құл иеленушілермен кездеседі. Олар Дейенериске берілудің шарттарын ұсынады. Бірақ Дейенерис керісінше, дәл осы жерде құл иеленушілердің өздерінің берілу шарттары талқыланатынын айтады. Сол сәтте олардың жанына айдаһар Дрогон қонады. Серіктеріне ұйымдастыру жұмыстарын тапсырып, Дейенерис Дрогонның үстіне мініп, шығанаққа ұшады. Оған Рейгаль мен Визерион қосылады. Үш айдаһар Дейенеристің белгісімен құл саудагерлердің флотын өртеп жібереді. Осыдан кейін Тирион құл иеленушілерге Дейенеристің олардың біреуін қылмыстары үшін жазалау ретінде өлтіруді бұйырғанын айтады. Құл иеленушілер төмен текті болғандықтан Еззанды ұсынады. Алайда Сұр Құрт қалған екі құл иеленушіні өлтіреді, ал Тирион Еззанға басқа құл иеленушілерге Дейенеристің күшін жеткізуді бұйырады. Сол уақытта Даарио Нахарис дотракий әскерінің басында Гарпия Ұлдары тобына шабуыл жасап, оларды толық жояды. Осылайша, қаруланбаған қала тұрғындарына жасалған шабуылдар тоқтатылады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Мұз бен от жыры]] s5zj2hp1aq6ojcwg96zficszpf1z8ar 3576398 3576397 2026-04-04T00:08:37Z Sagzhan 29953 /* (Миэринде): */ 3576398 wikitext text/x-wiki '''«Бастардтар шайқасы»''' ({{lang-en|Battle of the Bastards}}) — [[Тақтар таласы (телесериал)|Тақтар таласы]] телехикаясының алтыншы маусымының тоғызыншы эпизоды және бүкіл сериал бойынша 59-эпизод. Эпизодтың сценарийін сериалдың авторлары Дэвид Бениоф пен Д. Б Уейсс жазған, ал режиссері — Мигель Сапочник. Премьерасы 2016 жылғы 19 маусымда өтті. «Бастардтар шайқасы» сериалдағы барлық эпизодтардың ішінде ең жоғарғы бағаға ие болды (IMDb сайтында 100% мақұлдау алған). Сыншылар Солтүстіктегі шайқастың телевизия тарихында бұрын-соңды болмаған ауқымдылығын ерекше атап өтті; кейбіреулер оны [[Сақиналар әміршісі (кинотрилогия)|Сақиналар әміршісі]] кинотрилогиясындағы шайқас көріністерімен салыстырды. Сондай-ақ рецензенттер эпизодтың басында [[Дейенерис Таргариен|Дейенеристің]] айдаһарларымен қайта қауышуын жоғары бағалап, оны «әсерлі» деп атады. Бұл эпизод Тақтар таласы сериалына Primetime Emmy Awards «Эмми» марапатында бірнеше номинация алып келді. Соның ішінде: ең үздік режиссура, ең үздік сценарий (драмалық сериал үшін). Ал Кит Хариңтон (Джон Сноу) осы эпизодты өзі қатысқан «екінші пландағы үздік ер актер» номинациясына ұсынды. == Сюжет == === (Миэринде): === Миэринде Дейенерис Таргариен мен Тирион Ланнистер құл саудагерлердің флотына қарсы күрес жоспарын талқылайды. Кейін Дейенерис, Тирион, Миссандея және Сұр Құрт құл иеленушілермен кездеседі. Олар Дейенериске берілудің шарттарын ұсынады. Бірақ Дейенерис керісінше, дәл осы жерде құл иеленушілердің өздерінің берілу шарттары талқыланатынын айтады. Сол сәтте олардың жанына айдаһар Дрогон қонады. Серіктеріне ұйымдастыру жұмыстарын тапсырып, Дейенерис Дрогонның үстіне мініп, шығанаққа ұшады. Оған Рейгаль мен Визерион қосылады. Үш айдаһар Дейенеристің белгісімен құл саудагерлердің флотын өртеп жібереді. Осыдан кейін Тирион құл иеленушілерге Дейенеристің олардың біреуін қылмыстары үшін жазалау ретінде өлтіруді бұйырғанын айтады. Құл иеленушілер төмен текті болғандықтан Еззанды ұсынады. Алайда Сұр Құрт қалған екі құл иеленушіні өлтіреді, ал Тирион Еззанға басқа құл иеленушілерге Дейенеристің күшін жеткізуді бұйырады. Сол уақытта Даарио Нахарис дотракий әскерінің басында Гарпия Ұлдары тобына шабуыл жасап, оларды толық жояды. Осылайша, қаруланбаған қала тұрғындарына жасалған шабуылдар тоқтатылады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Мұз бен от жыры]] 9saiw095piy7w044nx7zhpe6r4xjxf5 3576399 3576398 2026-04-04T00:11:14Z Sagzhan 29953 /* (Миэринде): */ 3576399 wikitext text/x-wiki '''«Бастардтар шайқасы»''' ({{lang-en|Battle of the Bastards}}) — [[Тақтар таласы (телесериал)|Тақтар таласы]] телехикаясының алтыншы маусымының тоғызыншы эпизоды және бүкіл сериал бойынша 59-эпизод. Эпизодтың сценарийін сериалдың авторлары Дэвид Бениоф пен Д. Б Уейсс жазған, ал режиссері — Мигель Сапочник. Премьерасы 2016 жылғы 19 маусымда өтті. «Бастардтар шайқасы» сериалдағы барлық эпизодтардың ішінде ең жоғарғы бағаға ие болды (IMDb сайтында 100% мақұлдау алған). Сыншылар Солтүстіктегі шайқастың телевизия тарихында бұрын-соңды болмаған ауқымдылығын ерекше атап өтті; кейбіреулер оны [[Сақиналар әміршісі (кинотрилогия)|Сақиналар әміршісі]] кинотрилогиясындағы шайқас көріністерімен салыстырды. Сондай-ақ рецензенттер эпизодтың басында [[Дейенерис Таргариен|Дейенеристің]] айдаһарларымен қайта қауышуын жоғары бағалап, оны «әсерлі» деп атады. Бұл эпизод Тақтар таласы сериалына Primetime Emmy Awards «Эмми» марапатында бірнеше номинация алып келді. Соның ішінде: ең үздік режиссура, ең үздік сценарий (драмалық сериал үшін). Ал Кит Хариңтон (Джон Сноу) осы эпизодты өзі қатысқан «екінші пландағы үздік ер актер» номинациясына ұсынды. == Сюжет == === (Миэринде): === Миэринде Дейенерис Таргариен мен Тирион Ланнистер құл саудагерлердің флотына қарсы күрес жоспарын талқылайды. Кейін Дейенерис, Тирион, Миссандея және Сұр Құрт құл иеленушілермен кездеседі. Олар Дейенериске берілудің шарттарын ұсынады. Бірақ Дейенерис керісінше, дәл осы жерде құл иеленушілердің өздерінің берілу шарттары талқыланатынын айтады. Сол сәтте олардың жанына айдаһар Дрогон қонады. Серіктеріне ұйымдастыру жұмыстарын тапсырып, Дейенерис Дрогонның үстіне мініп, шығанаққа ұшады. Оған Рейгаль мен Визерион қосылады. Үш айдаһар Дейенеристің белгісімен құл саудагерлердің флотын өртеп жібереді. Осыдан кейін Тирион құл иеленушілерге Дейенеристің олардың біреуін қылмыстары үшін жазалау ретінде өлтіруді бұйырғанын айтады. Құл иеленушілер төмен текті болғандықтан Еззанды ұсынады. Алайда Сұр Құрт қалған екі құл иеленушіні өлтіреді, ал Тирион Еззанға басқа құл иеленушілерге Дейенеристің күшін жеткізуді бұйырады. Сол уақытта Даарио Нахарис дотракий әскерінің басында Гарпия Ұлдары тобына шабуыл жасап, оларды толық жояды. Осылайша, қаруланбаған қала тұрғындарына жасалған шабуылдар тоқтатылады. Кейін Дейенерис Таргариен мен Тирион Ланнистер Теон Грейджой мен Яра Грейджоймен кездеседі. Ағайынды екеуі Дейенериске өз флотын ұсынады: егер ол Темір таққа отырғаннан кейін оларға Эурон Грейджойды құлатуға көмектесіп, Темір аралдарға тәуелсіздік берсе. Дейенерис Яра Грейджойға көмектесуге келіседі, бірақ бір шарт қояды: темірліктер бұрынғыдай шапқыншылық жасап, зорлық-зомбылық пен тонауды тоқтатуы тиіс. Яра бұл шартқа амалсыздан келіседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Мұз бен от жыры]] fwzkyp1epuoya9s4a3sgue9drx06nqu 3576403 3576399 2026-04-04T01:49:37Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3576403 wikitext text/x-wiki '''«Бастардтар шайқасы»''' ({{lang-en|Battle of the Bastards}}) — HBO арнасының фэнтези жанрндағы [[Тақтар таласы (телесериал)|Тақтар таласы]] атты телехикаясының алтыншы маусымының тоғызыншы эпизоды және бүкіл сериал бойынша 59-эпизод. Эпизодтың сценарийін сериалдың авторлары Дэвид Бениоф пен Д. Б Уейсс жазған, ал режиссері — Мигель Сапочник. Премьерасы 2016 жылғы 19 маусымда өтті. «Бастардтар шайқасы» сериалдағы барлық эпизодтардың ішінде ең жоғарғы бағаға ие болды (IMDb сайтында 100% мақұлдау алған). Сыншылар Солтүстіктегі шайқастың телевизия тарихында бұрын-соңды болмаған ауқымдылығын ерекше атап өтті; кейбіреулер оны [[Сақиналар әміршісі (кинотрилогия)|Сақиналар әміршісі]] кинотрилогиясындағы шайқас көріністерімен салыстырды. Сондай-ақ рецензенттер эпизодтың басында [[Дейенерис Таргариен|Дейенеристің]] айдаһарларымен қайта қауышуын жоғары бағалап, оны «әсерлі» деп атады. Бұл эпизод Тақтар таласы сериалына Primetime Emmy Awards «Эмми» марапатында бірнеше номинация алып келді. Соның ішінде: ең үздік режиссура, ең үздік сценарий (драмалық сериал үшін). Ал Кит Хариңтон (Джон Сноу) осы эпизодты өзі қатысқан «екінші пландағы үздік ер актер» номинациясына ұсынды. == Сюжет == === (Миэринде): === Миэринде Дейенерис Таргариен мен Тирион Ланнистер құл саудагерлердің флотына қарсы күрес жоспарын талқылайды. Кейін Дейенерис, Тирион, Миссандея және Сұр Құрт құл иеленушілермен кездеседі. Олар Дейенериске берілудің шарттарын ұсынады. Бірақ Дейенерис керісінше, дәл осы жерде құл иеленушілердің өздерінің берілу шарттары талқыланатынын айтады. Сол сәтте олардың жанына айдаһар Дрогон қонады. Серіктеріне ұйымдастыру жұмыстарын тапсырып, Дейенерис Дрогонның үстіне мініп, шығанаққа ұшады. Оған Рейгаль мен Визерион қосылады. Үш айдаһар Дейенеристің белгісімен құл саудагерлердің флотын өртеп жібереді. Осыдан кейін Тирион құл иеленушілерге Дейенеристің олардың біреуін қылмыстары үшін жазалау ретінде өлтіруді бұйырғанын айтады. Құл иеленушілер төмен текті болғандықтан Еззанды ұсынады. Алайда Сұр Құрт қалған екі құл иеленушіні өлтіреді, ал Тирион Еззанға басқа құл иеленушілерге Дейенеристің күшін жеткізуді бұйырады. Сол уақытта Даарио Нахарис дотракий әскерінің басында Гарпия Ұлдары тобына шабуыл жасап, оларды толық жояды. Осылайша, қаруланбаған қала тұрғындарына жасалған шабуылдар тоқтатылады. Кейін Дейенерис Таргариен мен Тирион Ланнистер Теон Грейджой мен Яра Грейджоймен кездеседі. Ағайынды екеуі Дейенериске өз флотын ұсынады: егер ол Темір таққа отырғаннан кейін оларға Эурон Грейджойды құлатуға көмектесіп, Темір аралдарға тәуелсіздік берсе. Дейенерис Яра Грейджойға көмектесуге келіседі, бірақ бір шарт қояды: темірліктер бұрынғыдай шапқыншылық жасап, зорлық-зомбылық пен тонауды тоқтатуы тиіс. Яра бұл шартқа амалсыздан келіседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Мұз бен от жыры]] ee4i63hk8yrzbj6uvtvvdl436sst5ix 3576404 3576403 2026-04-04T01:50:06Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3576404 wikitext text/x-wiki '''«Бастардтар шайқасы»''' ({{lang-en|Battle of the Bastards}}) — [[HBO]] арнасының фэнтези жанрндағы [[Тақтар таласы (телесериал)|Тақтар таласы]] атты телехикаясының алтыншы маусымының тоғызыншы эпизоды және бүкіл сериал бойынша 59-эпизод. Эпизодтың сценарийін сериалдың авторлары Дэвид Бениоф пен Д. Б Уейсс жазған, ал режиссері — Мигель Сапочник. Премьерасы 2016 жылғы 19 маусымда өтті. «Бастардтар шайқасы» сериалдағы барлық эпизодтардың ішінде ең жоғарғы бағаға ие болды (IMDb сайтында 100% мақұлдау алған). Сыншылар Солтүстіктегі шайқастың телевизия тарихында бұрын-соңды болмаған ауқымдылығын ерекше атап өтті; кейбіреулер оны [[Сақиналар әміршісі (кинотрилогия)|Сақиналар әміршісі]] кинотрилогиясындағы шайқас көріністерімен салыстырды. Сондай-ақ рецензенттер эпизодтың басында [[Дейенерис Таргариен|Дейенеристің]] айдаһарларымен қайта қауышуын жоғары бағалап, оны «әсерлі» деп атады. Бұл эпизод Тақтар таласы сериалына Primetime Emmy Awards «Эмми» марапатында бірнеше номинация алып келді. Соның ішінде: ең үздік режиссура, ең үздік сценарий (драмалық сериал үшін). Ал Кит Хариңтон (Джон Сноу) осы эпизодты өзі қатысқан «екінші пландағы үздік ер актер» номинациясына ұсынды. == Сюжет == === (Миэринде): === Миэринде Дейенерис Таргариен мен Тирион Ланнистер құл саудагерлердің флотына қарсы күрес жоспарын талқылайды. Кейін Дейенерис, Тирион, Миссандея және Сұр Құрт құл иеленушілермен кездеседі. Олар Дейенериске берілудің шарттарын ұсынады. Бірақ Дейенерис керісінше, дәл осы жерде құл иеленушілердің өздерінің берілу шарттары талқыланатынын айтады. Сол сәтте олардың жанына айдаһар Дрогон қонады. Серіктеріне ұйымдастыру жұмыстарын тапсырып, Дейенерис Дрогонның үстіне мініп, шығанаққа ұшады. Оған Рейгаль мен Визерион қосылады. Үш айдаһар Дейенеристің белгісімен құл саудагерлердің флотын өртеп жібереді. Осыдан кейін Тирион құл иеленушілерге Дейенеристің олардың біреуін қылмыстары үшін жазалау ретінде өлтіруді бұйырғанын айтады. Құл иеленушілер төмен текті болғандықтан Еззанды ұсынады. Алайда Сұр Құрт қалған екі құл иеленушіні өлтіреді, ал Тирион Еззанға басқа құл иеленушілерге Дейенеристің күшін жеткізуді бұйырады. Сол уақытта Даарио Нахарис дотракий әскерінің басында Гарпия Ұлдары тобына шабуыл жасап, оларды толық жояды. Осылайша, қаруланбаған қала тұрғындарына жасалған шабуылдар тоқтатылады. Кейін Дейенерис Таргариен мен Тирион Ланнистер Теон Грейджой мен Яра Грейджоймен кездеседі. Ағайынды екеуі Дейенериске өз флотын ұсынады: егер ол Темір таққа отырғаннан кейін оларға Эурон Грейджойды құлатуға көмектесіп, Темір аралдарға тәуелсіздік берсе. Дейенерис Яра Грейджойға көмектесуге келіседі, бірақ бір шарт қояды: темірліктер бұрынғыдай шапқыншылық жасап, зорлық-зомбылық пен тонауды тоқтатуы тиіс. Яра бұл шартқа амалсыздан келіседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Мұз бен от жыры]] lckzd9sv0udq8dn89d84utemocnggs7 3576405 3576404 2026-04-04T01:51:54Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3576405 wikitext text/x-wiki '''«Бастардтар шайқасы»''' ({{lang-en|Battle of the Bastards}}) — [[HBO]] арнасының фэнтези жанрндағы [[Тақтар таласы (телесериал)|Тақтар таласы]] атты телехикаясының алтыншы маусымының тоғызыншы эпизоды және бүкіл сериал бойынша 59-эпизод. Эпизодтың сценарийін сериалдың авторлары Дэвид Бениоф пен Д. Б Уейсс жазған, ал режиссері — Мигель Сапочник. <ref name="season 6 directors">{{cite web|url=http://www.ew.com/article/2015/06/23/game-thrones-season-6-directors|title=Game of Thrones directors revealed for mysterious season 6|last=Hibberd|first=James|date=2015-06-25|work=Entertainment Weekly|access-date=2015-06-26|archive-date=2016-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20160817123724/http://www.ew.com/article/2015/06/23/game-thrones-season-6-directors|url-status=live}}</ref> Премьера состоялась 19 июня 2016 года.<ref name="Zap">{{cite web|title=Game of Thrones: Episode Guide|url=http://tvschedule.zap2it.com/tv/game-of-thrones/episode-guide/EP01389809|website=[[Zap2it]]|access-date=2016-04-17|archive-url=https://archive.today/20160503180851/http://tvschedule.zap2it.com/tv/game-of-thrones/episode-guide/EP01389809|archive-date=2016-05-03|url-status=dead}}</ref> Премьерасы 2016 жылғы 19 маусымда өтті. «Бастардтар шайқасы» сериалдағы барлық эпизодтардың ішінде ең жоғарғы бағаға ие болды (IMDb сайтында 100% мақұлдау алған). Сыншылар Солтүстіктегі шайқастың телевизия тарихында бұрын-соңды болмаған ауқымдылығын ерекше атап өтті; кейбіреулер оны [[Сақиналар әміршісі (кинотрилогия)|Сақиналар әміршісі]] кинотрилогиясындағы шайқас көріністерімен салыстырды. Сондай-ақ рецензенттер эпизодтың басында [[Дейенерис Таргариен|Дейенеристің]] айдаһарларымен қайта қауышуын жоғары бағалап, оны «әсерлі» деп атады. Бұл эпизод Тақтар таласы сериалына Primetime Emmy Awards «Эмми» марапатында бірнеше номинация алып келді. Соның ішінде: ең үздік режиссура, ең үздік сценарий (драмалық сериал үшін). Ал Кит Хариңтон (Джон Сноу) осы эпизодты өзі қатысқан «екінші пландағы үздік ер актер» номинациясына ұсынды. == Сюжет == === (Миэринде): === Миэринде Дейенерис Таргариен мен Тирион Ланнистер құл саудагерлердің флотына қарсы күрес жоспарын талқылайды. Кейін Дейенерис, Тирион, Миссандея және Сұр Құрт құл иеленушілермен кездеседі. Олар Дейенериске берілудің шарттарын ұсынады. Бірақ Дейенерис керісінше, дәл осы жерде құл иеленушілердің өздерінің берілу шарттары талқыланатынын айтады. Сол сәтте олардың жанына айдаһар Дрогон қонады. Серіктеріне ұйымдастыру жұмыстарын тапсырып, Дейенерис Дрогонның үстіне мініп, шығанаққа ұшады. Оған Рейгаль мен Визерион қосылады. Үш айдаһар Дейенеристің белгісімен құл саудагерлердің флотын өртеп жібереді. Осыдан кейін Тирион құл иеленушілерге Дейенеристің олардың біреуін қылмыстары үшін жазалау ретінде өлтіруді бұйырғанын айтады. Құл иеленушілер төмен текті болғандықтан Еззанды ұсынады. Алайда Сұр Құрт қалған екі құл иеленушіні өлтіреді, ал Тирион Еззанға басқа құл иеленушілерге Дейенеристің күшін жеткізуді бұйырады. Сол уақытта Даарио Нахарис дотракий әскерінің басында Гарпия Ұлдары тобына шабуыл жасап, оларды толық жояды. Осылайша, қаруланбаған қала тұрғындарына жасалған шабуылдар тоқтатылады. Кейін Дейенерис Таргариен мен Тирион Ланнистер Теон Грейджой мен Яра Грейджоймен кездеседі. Ағайынды екеуі Дейенериске өз флотын ұсынады: егер ол Темір таққа отырғаннан кейін оларға Эурон Грейджойды құлатуға көмектесіп, Темір аралдарға тәуелсіздік берсе. Дейенерис Яра Грейджойға көмектесуге келіседі, бірақ бір шарт қояды: темірліктер бұрынғыдай шапқыншылық жасап, зорлық-зомбылық пен тонауды тоқтатуы тиіс. Яра бұл шартқа амалсыздан келіседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Мұз бен от жыры]] 1yvu95zzh2t48inlb5usdg2rt6hnnsd 3576406 3576405 2026-04-04T01:52:59Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3576406 wikitext text/x-wiki '''«Бастардтар шайқасы»''' ({{lang-en|Battle of the Bastards}}) — [[HBO]] арнасының фэнтези жанрндағы [[Тақтар таласы (телесериал)|Тақтар таласы]] атты телехикаясының алтыншы маусымының тоғызыншы эпизоды және бүкіл сериал бойынша 59-эпизод. Эпизодтың сценарийін сериалдың авторлары Дэвид Бениоф пен Д. Б Уейсс жазған, ал режиссері — Мигель Сапочник. <ref name="season 6 directors">{{cite web|url=http://www.ew.com/article/2015/06/23/game-thrones-season-6-directors|title=Game of Thrones directors revealed for mysterious season 6|last=Hibberd|first=James|date=2015-06-25|work=Entertainment Weekly|access-date=2015-06-26|archive-date=2016-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20160817123724/http://www.ew.com/article/2015/06/23/game-thrones-season-6-directors|url-status=live}}</ref> Премьерасы 2016 жылғы 19 маусымда өтті. <ref name="Zap">{{cite web|title=Game of Thrones: Episode Guide|url=http://tvschedule.zap2it.com/tv/game-of-thrones/episode-guide/EP01389809|website=[[Zap2it]]|access-date=2016-04-17|archive-url=https://archive.today/20160503180851/http://tvschedule.zap2it.com/tv/game-of-thrones/episode-guide/EP01389809|archive-date=2016-05-03|url-status=dead}}</ref> «Бастардтар шайқасы» сериалдағы барлық эпизодтардың ішінде ең жоғарғы бағаға ие болды (IMDb сайтында 100% мақұлдау алған). Сыншылар Солтүстіктегі шайқастың телевизия тарихында бұрын-соңды болмаған ауқымдылығын ерекше атап өтті; кейбіреулер оны [[Сақиналар әміршісі (кинотрилогия)|Сақиналар әміршісі]] кинотрилогиясындағы шайқас көріністерімен салыстырды. Сондай-ақ рецензенттер эпизодтың басында [[Дейенерис Таргариен|Дейенеристің]] айдаһарларымен қайта қауышуын жоғары бағалап, оны «әсерлі» деп атады. Бұл эпизод Тақтар таласы сериалына Primetime Emmy Awards «Эмми» марапатында бірнеше номинация алып келді. Соның ішінде: ең үздік режиссура, ең үздік сценарий (драмалық сериал үшін). Ал Кит Хариңтон (Джон Сноу) осы эпизодты өзі қатысқан «екінші пландағы үздік ер актер» номинациясына ұсынды. == Сюжет == === (Миэринде): === Миэринде Дейенерис Таргариен мен Тирион Ланнистер құл саудагерлердің флотына қарсы күрес жоспарын талқылайды. Кейін Дейенерис, Тирион, Миссандея және Сұр Құрт құл иеленушілермен кездеседі. Олар Дейенериске берілудің шарттарын ұсынады. Бірақ Дейенерис керісінше, дәл осы жерде құл иеленушілердің өздерінің берілу шарттары талқыланатынын айтады. Сол сәтте олардың жанына айдаһар Дрогон қонады. Серіктеріне ұйымдастыру жұмыстарын тапсырып, Дейенерис Дрогонның үстіне мініп, шығанаққа ұшады. Оған Рейгаль мен Визерион қосылады. Үш айдаһар Дейенеристің белгісімен құл саудагерлердің флотын өртеп жібереді. Осыдан кейін Тирион құл иеленушілерге Дейенеристің олардың біреуін қылмыстары үшін жазалау ретінде өлтіруді бұйырғанын айтады. Құл иеленушілер төмен текті болғандықтан Еззанды ұсынады. Алайда Сұр Құрт қалған екі құл иеленушіні өлтіреді, ал Тирион Еззанға басқа құл иеленушілерге Дейенеристің күшін жеткізуді бұйырады. Сол уақытта Даарио Нахарис дотракий әскерінің басында Гарпия Ұлдары тобына шабуыл жасап, оларды толық жояды. Осылайша, қаруланбаған қала тұрғындарына жасалған шабуылдар тоқтатылады. Кейін Дейенерис Таргариен мен Тирион Ланнистер Теон Грейджой мен Яра Грейджоймен кездеседі. Ағайынды екеуі Дейенериске өз флотын ұсынады: егер ол Темір таққа отырғаннан кейін оларға Эурон Грейджойды құлатуға көмектесіп, Темір аралдарға тәуелсіздік берсе. Дейенерис Яра Грейджойға көмектесуге келіседі, бірақ бір шарт қояды: темірліктер бұрынғыдай шапқыншылық жасап, зорлық-зомбылық пен тонауды тоқтатуы тиіс. Яра бұл шартқа амалсыздан келіседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Мұз бен от жыры]] jn962p25csl6ta5q31sf1xn5veo73n2 3576407 3576406 2026-04-04T01:53:45Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3576407 wikitext text/x-wiki '''«Бастардтар шайқасы»''' ({{lang-en|Battle of the Bastards}}) — [[HBO]] арнасының фэнтези жанрндағы [[Тақтар таласы (телесериал)|Тақтар таласы]] атты телехикаясының алтыншы маусымының тоғызыншы эпизоды және бүкіл сериал бойынша 59-эпизод. Эпизодтың сценарийін сериалдың авторлары Дэвид Бениоф пен Д. Б Уейсс жазған, ал режиссері — Мигель Сапочник.<ref name="season 6 directors">{{cite web|url=http://www.ew.com/article/2015/06/23/game-thrones-season-6-directors|title=Game of Thrones directors revealed for mysterious season 6|last=Hibberd|first=James|date=2015-06-25|work=Entertainment Weekly|access-date=2015-06-26|archive-date=2016-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20160817123724/http://www.ew.com/article/2015/06/23/game-thrones-season-6-directors|url-status=live}}</ref> Премьерасы 2016 жылғы 19 маусымда өтті.<ref name="Zap">{{cite web|title=Game of Thrones: Episode Guide|url=http://tvschedule.zap2it.com/tv/game-of-thrones/episode-guide/EP01389809|website=[[Zap2it]]|access-date=2016-04-17|archive-url=https://archive.today/20160503180851/http://tvschedule.zap2it.com/tv/game-of-thrones/episode-guide/EP01389809|archive-date=2016-05-03|url-status=dead}}</ref> «Бастардтар шайқасы» сериалдағы барлық эпизодтардың ішінде ең жоғарғы бағаға ие болды (IMDb сайтында 100% мақұлдау алған). Сыншылар Солтүстіктегі шайқастың телевизия тарихында бұрын-соңды болмаған ауқымдылығын ерекше атап өтті; кейбіреулер оны [[Сақиналар әміршісі (кинотрилогия)|Сақиналар әміршісі]] кинотрилогиясындағы шайқас көріністерімен салыстырды. Сондай-ақ рецензенттер эпизодтың басында [[Дейенерис Таргариен|Дейенеристің]] айдаһарларымен қайта қауышуын жоғары бағалап, оны «әсерлі» деп атады. Бұл эпизод Тақтар таласы сериалына Primetime Emmy Awards «Эмми» марапатында бірнеше номинация алып келді. Соның ішінде: ең үздік режиссура, ең үздік сценарий (драмалық сериал үшін). Ал Кит Хариңтон (Джон Сноу) осы эпизодты өзі қатысқан «екінші пландағы үздік ер актер» номинациясына ұсынды. == Сюжет == === (Миэринде): === Миэринде Дейенерис Таргариен мен Тирион Ланнистер құл саудагерлердің флотына қарсы күрес жоспарын талқылайды. Кейін Дейенерис, Тирион, Миссандея және Сұр Құрт құл иеленушілермен кездеседі. Олар Дейенериске берілудің шарттарын ұсынады. Бірақ Дейенерис керісінше, дәл осы жерде құл иеленушілердің өздерінің берілу шарттары талқыланатынын айтады. Сол сәтте олардың жанына айдаһар Дрогон қонады. Серіктеріне ұйымдастыру жұмыстарын тапсырып, Дейенерис Дрогонның үстіне мініп, шығанаққа ұшады. Оған Рейгаль мен Визерион қосылады. Үш айдаһар Дейенеристің белгісімен құл саудагерлердің флотын өртеп жібереді. Осыдан кейін Тирион құл иеленушілерге Дейенеристің олардың біреуін қылмыстары үшін жазалау ретінде өлтіруді бұйырғанын айтады. Құл иеленушілер төмен текті болғандықтан Еззанды ұсынады. Алайда Сұр Құрт қалған екі құл иеленушіні өлтіреді, ал Тирион Еззанға басқа құл иеленушілерге Дейенеристің күшін жеткізуді бұйырады. Сол уақытта Даарио Нахарис дотракий әскерінің басында Гарпия Ұлдары тобына шабуыл жасап, оларды толық жояды. Осылайша, қаруланбаған қала тұрғындарына жасалған шабуылдар тоқтатылады. Кейін Дейенерис Таргариен мен Тирион Ланнистер Теон Грейджой мен Яра Грейджоймен кездеседі. Ағайынды екеуі Дейенериске өз флотын ұсынады: егер ол Темір таққа отырғаннан кейін оларға Эурон Грейджойды құлатуға көмектесіп, Темір аралдарға тәуелсіздік берсе. Дейенерис Яра Грейджойға көмектесуге келіседі, бірақ бір шарт қояды: темірліктер бұрынғыдай шапқыншылық жасап, зорлық-зомбылық пен тонауды тоқтатуы тиіс. Яра бұл шартқа амалсыздан келіседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Мұз бен от жыры]] 2sdmd5vayyqtdvaegioy5hn3ru6obf8 3576408 3576407 2026-04-04T01:55:56Z Sagzhan 29953 «[[Санат:Ойдан шығарылған шайқастар|Ойдан шығарылған шайқастар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3576408 wikitext text/x-wiki '''«Бастардтар шайқасы»''' ({{lang-en|Battle of the Bastards}}) — [[HBO]] арнасының фэнтези жанрндағы [[Тақтар таласы (телесериал)|Тақтар таласы]] атты телехикаясының алтыншы маусымының тоғызыншы эпизоды және бүкіл сериал бойынша 59-эпизод. Эпизодтың сценарийін сериалдың авторлары Дэвид Бениоф пен Д. Б Уейсс жазған, ал режиссері — Мигель Сапочник.<ref name="season 6 directors">{{cite web|url=http://www.ew.com/article/2015/06/23/game-thrones-season-6-directors|title=Game of Thrones directors revealed for mysterious season 6|last=Hibberd|first=James|date=2015-06-25|work=Entertainment Weekly|access-date=2015-06-26|archive-date=2016-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20160817123724/http://www.ew.com/article/2015/06/23/game-thrones-season-6-directors|url-status=live}}</ref> Премьерасы 2016 жылғы 19 маусымда өтті.<ref name="Zap">{{cite web|title=Game of Thrones: Episode Guide|url=http://tvschedule.zap2it.com/tv/game-of-thrones/episode-guide/EP01389809|website=[[Zap2it]]|access-date=2016-04-17|archive-url=https://archive.today/20160503180851/http://tvschedule.zap2it.com/tv/game-of-thrones/episode-guide/EP01389809|archive-date=2016-05-03|url-status=dead}}</ref> «Бастардтар шайқасы» сериалдағы барлық эпизодтардың ішінде ең жоғарғы бағаға ие болды (IMDb сайтында 100% мақұлдау алған). Сыншылар Солтүстіктегі шайқастың телевизия тарихында бұрын-соңды болмаған ауқымдылығын ерекше атап өтті; кейбіреулер оны [[Сақиналар әміршісі (кинотрилогия)|Сақиналар әміршісі]] кинотрилогиясындағы шайқас көріністерімен салыстырды. Сондай-ақ рецензенттер эпизодтың басында [[Дейенерис Таргариен|Дейенеристің]] айдаһарларымен қайта қауышуын жоғары бағалап, оны «әсерлі» деп атады. Бұл эпизод Тақтар таласы сериалына Primetime Emmy Awards «Эмми» марапатында бірнеше номинация алып келді. Соның ішінде: ең үздік режиссура, ең үздік сценарий (драмалық сериал үшін). Ал Кит Хариңтон (Джон Сноу) осы эпизодты өзі қатысқан «екінші пландағы үздік ер актер» номинациясына ұсынды. == Сюжет == === (Миэринде): === Миэринде Дейенерис Таргариен мен Тирион Ланнистер құл саудагерлердің флотына қарсы күрес жоспарын талқылайды. Кейін Дейенерис, Тирион, Миссандея және Сұр Құрт құл иеленушілермен кездеседі. Олар Дейенериске берілудің шарттарын ұсынады. Бірақ Дейенерис керісінше, дәл осы жерде құл иеленушілердің өздерінің берілу шарттары талқыланатынын айтады. Сол сәтте олардың жанына айдаһар Дрогон қонады. Серіктеріне ұйымдастыру жұмыстарын тапсырып, Дейенерис Дрогонның үстіне мініп, шығанаққа ұшады. Оған Рейгаль мен Визерион қосылады. Үш айдаһар Дейенеристің белгісімен құл саудагерлердің флотын өртеп жібереді. Осыдан кейін Тирион құл иеленушілерге Дейенеристің олардың біреуін қылмыстары үшін жазалау ретінде өлтіруді бұйырғанын айтады. Құл иеленушілер төмен текті болғандықтан Еззанды ұсынады. Алайда Сұр Құрт қалған екі құл иеленушіні өлтіреді, ал Тирион Еззанға басқа құл иеленушілерге Дейенеристің күшін жеткізуді бұйырады. Сол уақытта Даарио Нахарис дотракий әскерінің басында Гарпия Ұлдары тобына шабуыл жасап, оларды толық жояды. Осылайша, қаруланбаған қала тұрғындарына жасалған шабуылдар тоқтатылады. Кейін Дейенерис Таргариен мен Тирион Ланнистер Теон Грейджой мен Яра Грейджоймен кездеседі. Ағайынды екеуі Дейенериске өз флотын ұсынады: егер ол Темір таққа отырғаннан кейін оларға Эурон Грейджойды құлатуға көмектесіп, Темір аралдарға тәуелсіздік берсе. Дейенерис Яра Грейджойға көмектесуге келіседі, бірақ бір шарт қояды: темірліктер бұрынғыдай шапқыншылық жасап, зорлық-зомбылық пен тонауды тоқтатуы тиіс. Яра бұл шартқа амалсыздан келіседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Мұз бен от жыры]] [[Санат:Ойдан шығарылған шайқастар]] 85wcuazsae0zeg74iyg91sbuyz4yr4r 3576409 3576408 2026-04-04T01:59:12Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3576409 wikitext text/x-wiki '''«Бастардтар шайқасы»''' ({{lang-en|Battle of the Bastards}}) — [[HBO]] арнасының фэнтези жанрндағы [[Тақтар таласы (телесериал)|Тақтар таласы]] атты телехикаясының алтыншы маусымының тоғызыншы эпизоды және бүкіл сериал бойынша 59-эпизод. Эпизодтың сценарийін сериалдың авторлары Дэвид Бениоф пен Д. Б Уейсс жазған, ал режиссері — Мигель Сапочник.<ref name="season 6 directors">{{cite web|url=http://www.ew.com/article/2015/06/23/game-thrones-season-6-directors|title=Game of Thrones directors revealed for mysterious season 6|last=Hibberd|first=James|date=2015-06-25|work=Entertainment Weekly|access-date=2015-06-26|archive-date=2016-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20160817123724/http://www.ew.com/article/2015/06/23/game-thrones-season-6-directors|url-status=live}}</ref> Премьерасы 2016 жылғы 19 маусымда өтті.<ref name="Zap">{{cite web|title=Game of Thrones: Episode Guide|url=http://tvschedule.zap2it.com/tv/game-of-thrones/episode-guide/EP01389809|website=[[Zap2it]]|access-date=2016-04-17|archive-url=https://archive.today/20160503180851/http://tvschedule.zap2it.com/tv/game-of-thrones/episode-guide/EP01389809|archive-date=2016-05-03|url-status=dead}}</ref> «Бастардтар шайқасы» сериалдағы барлық эпизодтардың ішінде ең жоғарғы бағаға ие болды (IMDb сайтында 100% мақұлдау алған). Сыншылар Солтүстіктегі шайқастың телевизия тарихында бұрын-соңды болмаған ауқымдылығын ерекше атап өтті; кейбіреулер оны [[Сақиналар әміршісі (кинотрилогия)|Сақиналар әміршісі]] кинотрилогиясындағы шайқас көріністерімен салыстырды. Сондай-ақ рецензенттер эпизодтың басында [[Дейенерис Таргариен|Дейенеристің]] айдаһарларымен қайта қауышуын жоғары бағалап, оны «әсерлі» деп атады. Бұл эпизод Тақтар таласы сериалына «Эмми» марапатының 68-церемониясында бірнеше номинацияға ие болды. Соның ішінде: ең үздік режиссура, ең үздік сценарий (драмалық сериал үшін). Ал Кит Хариңтон (Джон Сноу) осы эпизодты өзі қатысқан «екінші пландағы үздік ер актер» номинациясына ұсынды. == Сюжет == === (Миэринде): === Миэринде Дейенерис Таргариен мен Тирион Ланнистер құл саудагерлердің флотына қарсы күрес жоспарын талқылайды. Кейін Дейенерис, Тирион, Миссандея және Сұр Құрт құл иеленушілермен кездеседі. Олар Дейенериске берілудің шарттарын ұсынады. Бірақ Дейенерис керісінше, дәл осы жерде құл иеленушілердің өздерінің берілу шарттары талқыланатынын айтады. Сол сәтте олардың жанына айдаһар Дрогон қонады. Серіктеріне ұйымдастыру жұмыстарын тапсырып, Дейенерис Дрогонның үстіне мініп, шығанаққа ұшады. Оған Рейгаль мен Визерион қосылады. Үш айдаһар Дейенеристің белгісімен құл саудагерлердің флотын өртеп жібереді. Осыдан кейін Тирион құл иеленушілерге Дейенеристің олардың біреуін қылмыстары үшін жазалау ретінде өлтіруді бұйырғанын айтады. Құл иеленушілер төмен текті болғандықтан Еззанды ұсынады. Алайда Сұр Құрт қалған екі құл иеленушіні өлтіреді, ал Тирион Еззанға басқа құл иеленушілерге Дейенеристің күшін жеткізуді бұйырады. Сол уақытта Даарио Нахарис дотракий әскерінің басында Гарпия Ұлдары тобына шабуыл жасап, оларды толық жояды. Осылайша, қаруланбаған қала тұрғындарына жасалған шабуылдар тоқтатылады. Кейін Дейенерис Таргариен мен Тирион Ланнистер Теон Грейджой мен Яра Грейджоймен кездеседі. Ағайынды екеуі Дейенериске өз флотын ұсынады: егер ол Темір таққа отырғаннан кейін оларға Эурон Грейджойды құлатуға көмектесіп, Темір аралдарға тәуелсіздік берсе. Дейенерис Яра Грейджойға көмектесуге келіседі, бірақ бір шарт қояды: темірліктер бұрынғыдай шапқыншылық жасап, зорлық-зомбылық пен тонауды тоқтатуы тиіс. Яра бұл шартқа амалсыздан келіседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Мұз бен от жыры]] [[Санат:Ойдан шығарылған шайқастар]] oip3gseqk57t5bapwdbjb2lp85913jr 3576410 3576409 2026-04-04T01:59:57Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3576410 wikitext text/x-wiki '''«Бастардтар шайқасы»''' ({{lang-en|Battle of the Bastards}}) — [[HBO]] арнасының фэнтези жанрндағы [[Тақтар таласы (телесериал)|Тақтар таласы]] атты телехикаясының алтыншы маусымының тоғызыншы эпизоды және бүкіл сериал бойынша 59-эпизод. Эпизодтың сценарийін сериалдың авторлары Дэвид Бениоф пен Д. Б Уейсс жазған, ал режиссері — Мигель Сапочник.<ref name="season 6 directors">{{cite web|url=http://www.ew.com/article/2015/06/23/game-thrones-season-6-directors|title=Game of Thrones directors revealed for mysterious season 6|last=Hibberd|first=James|date=2015-06-25|work=Entertainment Weekly|access-date=2015-06-26|archive-date=2016-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20160817123724/http://www.ew.com/article/2015/06/23/game-thrones-season-6-directors|url-status=live}}</ref> Премьерасы 2016 жылғы 19 маусымда өтті.<ref name="Zap">{{cite web|title=Game of Thrones: Episode Guide|url=http://tvschedule.zap2it.com/tv/game-of-thrones/episode-guide/EP01389809|website=[[Zap2it]]|access-date=2016-04-17|archive-url=https://archive.today/20160503180851/http://tvschedule.zap2it.com/tv/game-of-thrones/episode-guide/EP01389809|archive-date=2016-05-03|url-status=dead}}</ref> «Бастардтар шайқасы» сериалдағы барлық эпизодтардың ішінде ең жоғарғы бағаға ие болды (IMDb сайтында 100% мақұлдау алған). Сыншылар Солтүстіктегі шайқастың телевизия тарихында бұрын-соңды болмаған ауқымдылығын ерекше атап өтті; кейбіреулер оны [[Сақиналар әміршісі (кинотрилогия)|Сақиналар әміршісі]] кинотрилогиясындағы шайқас көріністерімен салыстырды. Сондай-ақ рецензенттер эпизодтың басында [[Дейенерис Таргариен|Дейенеристің]] айдаһарларымен қайта қауышуын жоғары бағалап, оны «әсерлі» деп атады. Бұл эпизод арқылы Тақтар таласы сериалы «Эмми» марапатының 68-церемониясында бірнеше номинацияға ие болды. Соның ішінде: ең үздік режиссура, ең үздік сценарий (драмалық сериал үшін). Ал Кит Хариңтон (Джон Сноу) осы эпизодты өзі қатысқан «екінші пландағы үздік ер актер» номинациясына ұсынды. == Сюжет == === (Миэринде): === Миэринде Дейенерис Таргариен мен Тирион Ланнистер құл саудагерлердің флотына қарсы күрес жоспарын талқылайды. Кейін Дейенерис, Тирион, Миссандея және Сұр Құрт құл иеленушілермен кездеседі. Олар Дейенериске берілудің шарттарын ұсынады. Бірақ Дейенерис керісінше, дәл осы жерде құл иеленушілердің өздерінің берілу шарттары талқыланатынын айтады. Сол сәтте олардың жанына айдаһар Дрогон қонады. Серіктеріне ұйымдастыру жұмыстарын тапсырып, Дейенерис Дрогонның үстіне мініп, шығанаққа ұшады. Оған Рейгаль мен Визерион қосылады. Үш айдаһар Дейенеристің белгісімен құл саудагерлердің флотын өртеп жібереді. Осыдан кейін Тирион құл иеленушілерге Дейенеристің олардың біреуін қылмыстары үшін жазалау ретінде өлтіруді бұйырғанын айтады. Құл иеленушілер төмен текті болғандықтан Еззанды ұсынады. Алайда Сұр Құрт қалған екі құл иеленушіні өлтіреді, ал Тирион Еззанға басқа құл иеленушілерге Дейенеристің күшін жеткізуді бұйырады. Сол уақытта Даарио Нахарис дотракий әскерінің басында Гарпия Ұлдары тобына шабуыл жасап, оларды толық жояды. Осылайша, қаруланбаған қала тұрғындарына жасалған шабуылдар тоқтатылады. Кейін Дейенерис Таргариен мен Тирион Ланнистер Теон Грейджой мен Яра Грейджоймен кездеседі. Ағайынды екеуі Дейенериске өз флотын ұсынады: егер ол Темір таққа отырғаннан кейін оларға Эурон Грейджойды құлатуға көмектесіп, Темір аралдарға тәуелсіздік берсе. Дейенерис Яра Грейджойға көмектесуге келіседі, бірақ бір шарт қояды: темірліктер бұрынғыдай шапқыншылық жасап, зорлық-зомбылық пен тонауды тоқтатуы тиіс. Яра бұл шартқа амалсыздан келіседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Мұз бен от жыры]] [[Санат:Ойдан шығарылған шайқастар]] fqgege9ptmhp7ux1kopmfyfx12vb7q2 Санат:Ойдан шығарылған шайқастар 14 778197 3576411 2026-04-04T02:01:41Z Sagzhan 29953 Жаңа бетте: [[Санат:Шайқастар]] 3576411 wikitext text/x-wiki [[Санат:Шайқастар]] rgu0iplfkoor656ztx0aphweiitgoyb Қатысушы талқылауы:JyunWaan 3 778198 3576413 2026-04-04T02:32:42Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3576413 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=JyunWaan}} -- [[Қатысушы:Sibom|Sibom]] ([[Қатысушы талқылауы:Sibom|талқылауы]]) 07:32, 2026 ж. сәуірдің 4 (+05) qvpyl0zlqo2eogjhwwm2c2ub147zo2k Қатысушы талқылауы:Xferguson 3 778199 3576416 2026-04-04T03:17:39Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3576416 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Xferguson}} -- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]]) 08:17, 2026 ж. сәуірдің 4 (+05) mter1f5ldw8wwnfxs1wvc68viifby9f Ана үйі 0 778200 3576461 2026-04-04T06:09:37Z Ashina 7704 Жаңа бетте: {{Ұйым |атауы = Ана үйі |альтернативті = «Ана үйі» қайырымдылық қоры |background_color = |атау түсі = |логотип = |логотип ені = 200px |анықтама = |карта1 = |карта1 ені = |аңыз1 = |карта2 = |карта2 ені = |аңыз2 = |мүшелік = |орталық типі = |орталық = |тип = жеке қор |тілдер = |ті... 3576461 wikitext text/x-wiki {{Ұйым |атауы = Ана үйі |альтернативті = «Ана үйі» қайырымдылық қоры |background_color = |атау түсі = |логотип = |логотип ені = 200px |анықтама = |карта1 = |карта1 ені = |аңыз1 = |карта2 = |карта2 ені = |аңыз2 = |мүшелік = |орталық типі = |орталық = |тип = жеке қор |тілдер = |тіл = [[қазақ тілі]] [[орыс тілі]] |басшы мансабы1 = Құрылтайшы |басшы есімі1 = |басшы мансабы2 = Қамқаоршылық кеңес төрайымы |басшы есімі2 = |басшы мансабы3 = |басшы есімі3 = |басшы мансабы4 = |басшы есімі4 = |басшы мансабы10 = |басшы есімі10 = |негізін салушы1 = [[Айдын Жұмаділұлы Рахымбаев]] |құрылу оқиғалары1 = |құрылу мерзімі1 = [[2013 жыл]] |негізін салушы2 = |құрылу оқиғалары2 = |құрылу мерзімі2 = <!-- … --> |негізін салушы6 = |құрылу оқиғалары6 = |құрылу мерзімі6 = |ыдырау оқиғалары = |ыдырау уақыты = |түсініктемелер1 = |түсініктемелер2 = <!-- … --> |мекен-жай =Қазақстан Республикасы, Алматы, |сайт = https://dom-mamy.kz }} '''«Ана үйі» (Дом мамы)''' — Қазақстандағы әлеуметтік жетімдіктің алдын алуға және балалар үйлерінің санын азайтуға бағытталған қайырымдылық жобасы. Жобаны 2013 жылы танымал қазақстандық кәсіпкер, «BI Group» холдингінің басшысы Айдын Рахимбаев бастама етіп көтерген. «Ана үйі» — бұл қиындыққа тап болған әйелдер баласымен бірге уақытша тұра алатын, тамақпен, баспанамен және медициналық көмекпен қамтамасыз етілетін дағдарыс орталығы. Мұнда аналар жаңа кәсіп үйреніп, әлеуметтік бейімделуден өтеді. Мемлекеттің бір баланы 18 жасқа дейін асырауына 27 млн теңге жұмсалса, «Ана үйінде» ана мен баланы 18 ай бойы оңалтуға небәрі 1,8 млн теңге жұмсалады. Жалпы, жоба мемлекет бюджетіне 30 млрд теңгеден астам қаражат үнемдеген. == Тарихы == == Құрылымы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 5tz651uq9ycfeoyywlssvlun26geob4 3576462 3576461 2026-04-04T06:14:33Z Ashina 7704 3576462 wikitext text/x-wiki {{Ұйым |атауы = Ана үйі |альтернативті = «Ана үйі» қайырымдылық қоры |background_color = |атау түсі = |логотип = |логотип ені = 200px |анықтама = |карта1 = |карта1 ені = |аңыз1 = |карта2 = |карта2 ені = |аңыз2 = |мүшелік = |орталық типі = |орталық = |тип = жеке қор |тілдер = |тіл = [[қазақ тілі]] [[орыс тілі]] |басшы мансабы1 = Құрылтайшы |басшы есімі1 = |басшы мансабы2 = Қамқаоршылық кеңес төрайымы |басшы есімі2 = |басшы мансабы3 = |басшы есімі3 = |басшы мансабы4 = |басшы есімі4 = |басшы мансабы10 = |басшы есімі10 = |негізін салушы1 = [[Айдын Жұмаділұлы Рахымбаев]] |құрылу оқиғалары1 = |құрылу мерзімі1 = [[2013 жыл]] |негізін салушы2 = |құрылу оқиғалары2 = |құрылу мерзімі2 = <!-- … --> |негізін салушы6 = |құрылу оқиғалары6 = |құрылу мерзімі6 = |ыдырау оқиғалары = |ыдырау уақыты = |түсініктемелер1 = |түсініктемелер2 = <!-- … --> |мекен-жай =Қазақстан Республикасы, Алматы, |сайт = https://dom-mamy.kz }} '''«Ана үйі» (Дом мамы)''' — Қазақстандағы әлеуметтік жетімдіктің алдын алуға және балалар үйлерінің санын азайтуға бағытталған қайырымдылық жобасы. Жобаны 2013 жылы танымал қазақстандық кәсіпкер, «BI Group» холдингінің басшысы Айдын Рахимбаев бастама етіп көтерген. «Ана үйі» — бұл қиындыққа тап болған әйелдер баласымен бірге уақытша тұра алатын, тамақпен, баспанамен және медициналық көмекпен қамтамасыз етілетін дағдарыс орталығы. Мұнда аналар жаңа кәсіп үйреніп, әлеуметтік бейімделуден өтеді. Мемлекеттің бір баланы 18 жасқа дейін асырауына 27 млн теңге жұмсалса, «Ана үйінде» ана мен баланы 18 ай бойы оңалтуға небәрі 1,8 млн теңге жұмсалады. Жалпы, жоба мемлекет бюджетіне 30 млрд теңгеден астам қаражат үнемдеген<ref>{{Cite web|title=Цель проекта «Дом мамы» - закрыть все детские дома в Казахстане|url=https://forbes.kz/articles/tsel_proekta_dom_mamyi_-_zakryit_vse_detskie_doma_v_kazahstane|date=3 ақпан 2016}}</ref>. == Тарихы == == Құрылымы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 8ghohh4r3psc70qylnjs7k52gwysheg 3576531 3576462 2026-04-04T08:06:37Z Ashina 7704 3576531 wikitext text/x-wiki {{Ұйым |атауы = Ана үйі |альтернативті = «Ана үйі» қайырымдылық қоры |background_color = |атау түсі = |логотип = |логотип ені = 200px |анықтама = |карта1 = |карта1 ені = |аңыз1 = |карта2 = |карта2 ені = |аңыз2 = |мүшелік = |орталық типі = |орталық = |тип = жеке қор |тілдер = |тіл = [[қазақ тілі]] [[орыс тілі]] |басшы мансабы1 = Құрылтайшы |басшы есімі1 = |басшы мансабы2 = Қамқаоршылық кеңес төрайымы |басшы есімі2 = |басшы мансабы3 = |басшы есімі3 = |басшы мансабы4 = |басшы есімі4 = |басшы мансабы10 = |басшы есімі10 = |негізін салушы1 = [[Айдын Жұмаділұлы Рахымбаев]] |құрылу оқиғалары1 = |құрылу мерзімі1 = [[2013 жыл]] |негізін салушы2 = |құрылу оқиғалары2 = |құрылу мерзімі2 = <!-- … --> |негізін салушы6 = |құрылу оқиғалары6 = |құрылу мерзімі6 = |ыдырау оқиғалары = |ыдырау уақыты = |түсініктемелер1 = |түсініктемелер2 = <!-- … --> |мекен-жай =Қазақстан Республикасы, Алматы, |сайт = https://dom-mamy.kz }} '''«Ана үйі» (Дом мамы)''' — Қазақстандағы әлеуметтік жетімдіктің алдын алуға және балалар үйлерінің санын азайтуға бағытталған қайырымдылық жобасы. Жобаны 2013 жылы танымал қазақстандық кәсіпкер, «BI Group» холдингінің басшысы Айдын Рахимбаев бастама етіп көтерген. «Ана үйі» — бұл қиындыққа тап болған әйелдер баласымен бірге уақытша тұра алатын, тамақпен, баспанамен және медициналық көмекпен қамтамасыз етілетін дағдарыс орталығы. Мұнда аналар жаңа кәсіп үйреніп, әлеуметтік бейімделуден өтеді. «Ана үйі» ресурстық орталықтары балаларды интернаттық мекемелерге орналастыруды азайтуға бағытталған. «Ана үйі» қолында жаңа туған нәрестемен қиын өмірлік жағдайға тап болған аналарға, сондай-ақ баласынан бас тарту қаупі бар отбасыларға көмек көрсетеді. «Ана үйі» жобасының мақсаты ананың сәбиін тастап кетуіне жол бермеу және баланы туған отбасында қалдыру. Бүгін Қазақстанның 18 қаласында 21 Ана үйі жұмыс істейді. Балалар интернаттарынан 1 071 бала туған отбасына қайтарылды<ref>{{Cite web|title=Қор туралы|url=https://dom-mamy.kz/qor-jayli}}</ref>. Мемлекеттің бір баланы 18 жасқа дейін асырауына 27 млн теңге жұмсалса, «Ана үйінде» ана мен баланы 18 ай бойы оңалтуға небәрі 1,8 млн теңге жұмсалады. Жалпы, жоба мемлекет бюджетіне 30 млрд теңгеден астам қаражат үнемдеген<ref>{{Cite web|title=Цель проекта «Дом мамы» - закрыть все детские дома в Казахстане|url=https://forbes.kz/articles/tsel_proekta_dom_mamyi_-_zakryit_vse_detskie_doma_v_kazahstane|date=3 ақпан 2016}}</ref>. == Тарихы == == Құрылымы == Қолдаушы меценаттар (2016) {| class="wikitable" |'''Меценат''' |'''Лауазымы''' |'''Қамқорлыққа алынған өңірлер''' |- |'''Айдын Рахимбаев''' |BI Group басшысы (жоба бастамашысы) |Астана, Өскемен, Семей |- |'''Дінмұхамет Идрисов''' |Ordabasy Group бақылау кеңесінің төрағасы |Шымкент |- |'''Вячеслав Ким''' |Kaspi Bank директорлар кеңесінің төрағасы |Алматы |- |'''Нұрлан Смағұлов''' |Astana Group басшысы |Жезқазған |- |'''Нұрәлі Әлиев''' |Кәсіпкер |Алматы, Орал, Қарағанды, Қызылорда |- |'''Дәурен Жақсыбек''' |«Цеснабанк» АҚ басқарма төрағасы |Қостанай, Петропавл, Семей |- |'''Исламбек Салжанов''' |«Алтын Қыран» компаниялар тобының құрылтайшысы |Ақтөбе |- |'''Қайрат Шарипбаев''' |«ҚазТрансГаз» АҚ бас директоры |Тараз |- |'''Эдуард Ким''' |«Технодом» желісінің иесі |Талдықорған |- |'''Бауыржан Исабаев''' |BI Group директорлар кеңесінің мүшесі |Астана |- |'''Галимжан Есенов''' |«АТФБанк» АҚ акционері |Алматы |- |'''Тұрсенғали Алагөзов''' |Galanz Bottlers директорлар кеңесінің төрағасы |Алматы |- |'''Орифджан Шадиев''' |ENRC Logistics басқарма төрағасы |Атырау |- |'''Алдияр Қазтаев''' |ERG бас атқарушы директоры |Павлодар |- |'''Сергей Нұртаев''' |Кәсіпкер |Ақтау |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} b4cc5enyyacms7ppmyaz19xm326qbdb 3576558 3576531 2026-04-04T09:22:40Z Ashina 7704 /* Тарихы */ 3576558 wikitext text/x-wiki {{Ұйым |атауы = Ана үйі |альтернативті = «Ана үйі» қайырымдылық қоры |background_color = |атау түсі = |логотип = |логотип ені = 200px |анықтама = |карта1 = |карта1 ені = |аңыз1 = |карта2 = |карта2 ені = |аңыз2 = |мүшелік = |орталық типі = |орталық = |тип = жеке қор |тілдер = |тіл = [[қазақ тілі]] [[орыс тілі]] |басшы мансабы1 = Құрылтайшы |басшы есімі1 = |басшы мансабы2 = Қамқаоршылық кеңес төрайымы |басшы есімі2 = |басшы мансабы3 = |басшы есімі3 = |басшы мансабы4 = |басшы есімі4 = |басшы мансабы10 = |басшы есімі10 = |негізін салушы1 = [[Айдын Жұмаділұлы Рахымбаев]] |құрылу оқиғалары1 = |құрылу мерзімі1 = [[2013 жыл]] |негізін салушы2 = |құрылу оқиғалары2 = |құрылу мерзімі2 = <!-- … --> |негізін салушы6 = |құрылу оқиғалары6 = |құрылу мерзімі6 = |ыдырау оқиғалары = |ыдырау уақыты = |түсініктемелер1 = |түсініктемелер2 = <!-- … --> |мекен-жай =Қазақстан Республикасы, Алматы, |сайт = https://dom-mamy.kz }} '''«Ана үйі» (Дом мамы)''' — Қазақстандағы [[Әлеуметтік жетімдік|әлеуметтік жетімдіктің]] алдын алуға және [[Балалар үйі|балалар үйлерінің]] санын азайтуға бағытталған [[қайырымдылық]] жобасы. Жоба толығымен қазақстандық бизнес өкілдерінің жеке қаражаты есебінен жұмыс істейді. Жобаның негізін 2013 жылы «BI Group» холдингінің басшысы [[Айдын Жұмаділұлы Рақымбаев|Айдын Рахимбаев]] және жары [[Анар Рақымбаева|Анар Рахимбаева]] қалаған болатын<ref name=":0">{{Cite web|title=Анар Рахимбаева - о семье, детях и благотворительности|url=https://forbes.kz/articles/stroit_dobro_1499157975|date=5 маусым 2017 жыл}}</ref>. Ол 2025 жылы «Forbes Woman Kazakhstan» нұсқасы бойынша Қазақстандағы ең ықпалды 25 әйелдің рейтингіне енді. «Ана үйі» — бұл қиындыққа тап болған әйелдер баласымен бірге уақытша тұра алатын, тамақпен, баспанамен және медициналық көмекпен қамтамасыз етілетін дағдарыс орталығы. Мұнда аналар жаңа кәсіп үйреніп, әлеуметтік бейімделуден өтеді<ref>{{Cite web|title=Казахстанские бизнесмены спасают детей от сиротства|url=https://forbes.kz/articles/kazahstanskie_biznesmenyi_spasayut_detey_ot_sirotstva|date=23 маусым 2014 жыл}}</ref>. «Ана үйі» ресурстық орталықтары балаларды [[Интернат|интернаттық]] мекемелерге орналастыруды азайтуға бағытталған. «Ана үйі» қолында жаңа туған нәрестемен қиын өмірлік жағдайға тап болған аналарға, сондай-ақ баласынан бас тарту қаупі бар отбасыларға көмек көрсетеді. «Ана үйі» жобасының мақсаты ананың сәбиін тастап кетуіне жол бермеу және баланы туған отбасында қалдыру. Бүгін Қазақстанның 18 қаласында 21 Ана үйі жұмыс істейді. Балалар интернаттарынан 1 071 бала туған отбасына қайтарылды<ref>{{Cite web|title=Қор туралы|url=https://dom-mamy.kz/qor-jayli}}</ref>. Мемлекет бір баланы 18 жасқа дейін асырауына 27 млн теңге жұмсайды, «Ана үйінде» ана мен баланы 18 ай бойы оңалтуға 1,8 млн теңге жұмсалады. Жалпы, жоба мемлекет бюджетіне 30 млрд теңгеден астам қаражат үнемдеген<ref>{{Cite web|title=Цель проекта «Дом мамы» - закрыть все детские дома в Казахстане|url=https://forbes.kz/articles/tsel_proekta_dom_mamyi_-_zakryit_vse_detskie_doma_v_kazahstane|date=3 ақпан 2016}}</ref>. == Тарихы мен идеясы == 2013 жылы «[[BI Group]]<nowiki/>» холдингінің басшысы [[Айдын Жұмаділұлы Рақымбаев|Айдын Рахимбаев]] және жары [[Анар Рақымбаева|Анар Рахимбаева]] жобаның бастамашысы болып, қордың негізін қалады<ref name=":0" />. Жобаның идеясы қиын жағдайға тап болған және баласынан бас тарту алдында тұрған жалғызбасты аналарға жүйелі көмек көрсетуден басталды. [[Алматы]] мен [[Астана]] қалаларында алғашқы үйлер ашылды. Айдын Рахимбаев үзеңгілес достары мен кәсіпкер таныстарына әрқайсысы өз туған жерінде немесе бизнес жүргізіп отырған аймағында бір-бір «Ана үйін» ашуды ұсынды. Бұл бастама қысқа мерзімде бүкіл елді қамтитын ірі желіге айналды<ref>{{Cite web|title=Айдын Рахимбаев: Проект «Дом мамы» меняет стратегию|url=https://forbes.kz/articles/i_ryibu_i_udochku_1|date=4 қараша 2015 жыл}}</ref>. Жобаның алғашқы жылдарындағы нәтижелер бойынша<ref>{{Cite web|title=Первые победы|url=https://forbes.kz/articles/pervyie_pobedyi|date=29 қаңтар 2015 жыл}}</ref>: * Асхат Омаров пен Бауыржан Исабаевтың қолдауымен Астанада ашылған орталықтар ең көп ана қабылдады (144 бала мен ана). * Нұрәлі Әлиев пен Сержан Жұмашовтың Қарағанды облысында 78 бала қабылдады. * Дінмұхамет Идрисов қаржыландыратын Шымкент қаласындағы орталық 68 сәбиді анасымен қалдырды. * Дәурен Жақсыбек Қостанай және Петропавл қалаларындағы орталықтарында 43 балаға көмек көрсетті. * Исламбек Салжанов Ақтөбе және Орал қалаларында 40 бала өз анасының қасында қалды. * Айдын Рахимбаевтың Өскеменде 40 балаға пана болды. * Мұрат Әбдірахманов (24 бала), Вячеслав Ким (25 бала) және Ғалымжан Есенов (13 бала) Алматыда патронаттық етеді. * Эдуард Ким (Талдықорған – 25 бала), Қайрат Шарипбаев (Тараз – 26 бала), Виктор Кремер (Көкшетау – 13 бала), Абай Жұмағұлов (Атырау – 6 бала). * Қайрат Мәжібаев барлық өңірлердегі орталықтарды сүт өнімдерімен қамтамасыз етсе, Тұрсынғали Алагөзов, Арманжан Байтасов, Ермек Ашкенов және Ильдар Әбдіразақов қаржылық, ақпараттық және заңгерлік тұрғыдан жүйелі қолдау көрсетіп келеді<ref>{{Cite web|title=Казахстанские бизнесмены возвращают мамам брошенных детей|url=https://forbes.kz/articles/pervyie_pobedyi_1|date=18 ақпан 2015 жыл}}</ref>. 2023 жылдан бастап қазақстандық әлеуметтік модель халықаралық деңгейге шықты. Халықаралық нарықта жоба Mother's Home International Foundation (MHIF) деп аталады. Қордың құрылтайшылары — Айдын Рахимбаев пен «[[inDrive]]<nowiki/>» компаниясының негізін қалаушы [[Арсен Томский]]. Қордың қамқоршылық кеңес төрайымы ретінде Анар Рахимбаева қызмет етеді<ref>{{Cite web|title=Рахимбаев и Томский запустят проект «Дом мамы» в десяти странах|url=https://forbes.kz/articles/rahimbaev_i_tomskiy_zapustyat_proekt_doma_mamyi_v_desyati_stranah}}</ref>. Жобаның халықаралық деңгейге шығуына inDrive компаниясының негізін қалаушы Арсен Томскиймен жасалған серіктестік үлкен серпін берді. inDrive командасы қорға талдау, заңнаманы реттеу, мүдделі тараптармен байланыс орнату бағыттары бойынша қолдау көрсетеді<ref>{{Cite web|title=Бизнесмены Казахстана направили $16 млн на решение проблемы социального сиротства|url=https://forbes.kz/articles/biznesmenyi_kazahstana_napravili_16_mln_na_reshenie_problemyi_sotsialnogo_sirotstva|date=24 қаңтар 2024 жыл}}</ref>. 2023 жылдың жазында Айдын және Анар Рахимбаевалардың бастамасымен [[Украина|Украинада]] «Будинок мами» атты алғашқы орталық ашылды. Өзбекстанда жоба мемлекеттік деңгейде қолдау тауып, Өзбекстан Республикасы Президенті жанындағы Әлеуметтік қорғау ұлттық агенттігімен тығыз жұмыс істейді. 2024 жылы Ташкент пен Самарқандта алғашқы 3 орталық ашылды. Кейіннен жергілікті меценаттардың қолдауымен орталықтар саны 10-ға жетті (оның ішінде Нүкіс, Бұхара, Әндіжан қалалары бар).<ref>{{Cite web|title=Центральная Азия без сирот: совместный проект бизнесменов Казахстана и Узбекистана|url=https://forbes.kz/articles/tsentralnaya-aziya-bez-sirot-sovmestnyy-proekt-biznesmenov-kazahstana-i-uzbekistana-467afe|date=4 ақпан 2025}}</ref> 2025 жылдың шілде айында «Ана үйі» жобасы Гарвард бизнес мектебінің (Harvard Business School) оқу базасына ресми түрде енді. Профессор Борис Гройсберг пен Аннелена Лоббтың авторлығымен «Mother’s Home: Eradicating Social Orphancy in Kazakhstan» («Ана үйі: Қазақстандағы әлеуметтік жетімдікті жою») атты зерттеу кейсі жарық көрді. Бұл кейсте қазақстандық қордың интернаттардағы балалар санын қалай азайтқаны және басқару, аудит, халықаралық экспансия тұрғысынан модельді қалай жүйелі технологияға айналдырғаны талданған<ref>{{Cite web|title=Как Анар Рахимбаева масштабирует проект «Дом мамы» за рубежом|url=https://forbes.kz/articles/kak-anar-rahimbaeva-masshtabiruet-proekt-dom-mamy-zarubezhom|date=29 қыркүйек 2025 жыл}}</ref><ref>{{Cite web|title=Известные бизнесмены Казахстана привлекли учёных из Гарварда для помощи сиротам|url=https://forbes.kz/articles/izvestnye-biznesmeny-kazahstana-privlekli-uchyonyh-iz-garvarda-dlya-pomoshi-sirotam-2c82e7}}</ref>. Өзбекстанда қазіргі уақытта «Ona Uyi» атауымен 8 дағдарыс орталығы жұмыс істейді. Соңғы орталықтардың бірі 2026 жылы Нүкіс қаласында (Қарақалпақстан) жергілікті кәсіпкер Шухрат Эргашевпен бірлесіп ашылды<ref>{{Cite web|title=Айдын Рахимбаев открыл «Дом мамы» в Нукусе вместе с узбекским бизнесменом|url=https://forbes.kz/articles/aydyn-rahimbaev-otkryl-dom-mamy-v-nukuse-vmeste-s-uzbekskim-biznesmenom-958d5d}}</ref>. 2026 жылы 13 наурызда Бішкекте «Эне Үйү» Қырғызстандағы алғашқы ресурстық орталық ашылды<ref>{{Cite web|title=Проект из Казахстана объединил бизнесменов Центральной Азии|url=https://forbes.kz/articles/proekt-iz-kazahstana-obedinil-biznesmenov-tsentralnoy-azii-4d5677|date=17 наурыз 2026 жыл}}</ref>. === Бала асырап алу жөніндегі ұлттық агенттікті === Рахимбаевтар отбасы бастапқыда 4 жасар қыз баланы бауырына басуды жоспарлаған болатын. Алайда балалар үйіне барған сәтте олар сол қыздың өзінен үлкен 8 жасар ағасы мен 11 жасар әпкесі бар екенін біледі. Заң бойынша бауырларды бір-бірінен ажыратуға болмайтындықтан, ерлі-зайыптылар қиын таңдау алдында тұрды. Сол күні кешкісін отбасылық кеңесте үш баланы да бірдей асырап алу туралы шешім қабылданады<ref>{{Cite web|title=Айдын Рахимбаев рассказал, как с супругой усыновил троих детей. Об этом бизнесмен написал во вторник, 25 февраля, на своей странице в Facebook|url=https://forbes.kz/articles/aydyin_rahimbaev_rasskazal_kak_usyinovil_troih_detey|date=25 ақпан 2020 жыл}}</ref>. Балаларды үйге әкелгеннен кейін Рахимбаевтар Қазақстандағы бала асырап алу процесінің қаншалықты күрделі әрі ұзақ екеніне тап болады. Құжаттарды рәсімдеу, сот процестері мен сараптамалар бір жылға созылған. Осы қиындықтарды өз басынан өткерген кәсіпкер бұл мәселені жүйелі түрде шешу қажеттігін түсінеді. Айдын Рахимбаев бұл жағдайды «Ана үйі» жобасының басқа да меценаттарымен талқылап, нәтижесінде әлеуетті асырап алушыларға заңгерлік және психологиялық көмек көрсететін қызмет құруды ұсынады. Бұл бастама уақыт өте келе '''Бала асырап алу жөніндегі ұлттық агенттікке (БАҰА)''' айналды<ref>{{Cite web|title=Назарбаев подписал поручение по созданию Национального агентства по усыновлению на базе «Дома мамы»|url=https://forbes.kz/articles/nazarbaev_podpisal_poruchenie_po_sozdaniyu_natsionalnogo_agentstva_po_usyinovleniyu_na_baze_doma_mamyi|date=15 қаңтар 2019 жыл}}</ref>. 2018 жылы 28 қараша өткен Азаматтық форумда Айдын Рахымбаев Президент Нұрсұлтан Назарбаевқа «Ана үйі» жобасының аясында 2016 жылдан бастап «Асырап алуды қолдау орталығы'''»''' (Центр поддержки усыновления) атты ауқымды бастама іске қосылғандығын баяндады. Бұл бағыт мемлекеттік балалар үйлеріндегі тәрбиеленушілерді отбасыларға орналастыру процесін жеңілдетуге және кәсіби сүйемелдеуге арналған<ref>{{Cite web|title=Назарбаев: Рахимбаев показывает, каким путём надо двигаться, чтобы в Казахстане не было детских домов. Президент поддержал идею бизнесменов о создании национального агентства по усыновлению|url=https://forbes.kz/articles/nursultan_nazarbaev_podderjal_ideyu_biznesmenov_po_sozdaniyu_natsionalnogo_agentstva_po_usyinovleniyu|date=28 қараша 2018 жыл}}</ref>. 2020 жылы «Ана үйі» қоры мен Бала асырап алу жөніндегі ұлттық агенттікті (БАҰА) ұстап тұруға бизнесмендердің қаражатынан '''850 млн теңгеден астам''' инвестиция бағытталады<ref>{{Cite web|title=Чужих детей не должно быть. Попечители «Ана уйi» в 3 раза увеличивают финансирование Нацагентства по усыновлению|url=https://forbes.kz/articles/chujih_detey_ne_doljno_byit_popechiteli_ana_uyi_v_3_raza_uvelichivayut_finansirovanie_natsagentstva_po_usyinovleniyu|date=3 наурыз 2020 жыл}}</ref>. == Құрылымы == Қолдаушы меценаттар (2016) {| class="wikitable" |'''Меценат''' |'''Лауазымы''' |'''Қамқорлыққа алынған өңірлер''' |- |'''Айдын Рахимбаев''' |BI Group басшысы (жоба бастамашысы) |Астана, Өскемен, Семей |- |'''Дінмұхамет Идрисов''' |Ordabasy Group бақылау кеңесінің төрағасы |Шымкент |- |'''Вячеслав Ким''' |Kaspi Bank директорлар кеңесінің төрағасы |Алматы |- |'''Нұрлан Смағұлов''' |Astana Group басшысы |Жезқазған |- |'''Нұрәлі Әлиев''' |Кәсіпкер |Алматы, Орал, Қарағанды, Қызылорда |- |'''Дәурен Жақсыбек''' |«Цеснабанк» АҚ басқарма төрағасы |Қостанай, Петропавл, Семей |- |'''Исламбек Салжанов''' |«Алтын Қыран» компаниялар тобының құрылтайшысы |Ақтөбе |- |'''Қайрат Шарипбаев''' |«ҚазТрансГаз» АҚ бас директоры |Тараз |- |'''Эдуард Ким''' |«Технодом» желісінің иесі |Талдықорған |- |'''Бауыржан Исабаев''' |BI Group директорлар кеңесінің мүшесі |Астана |- |'''Галимжан Есенов''' |«АТФБанк» АҚ акционері |Алматы |- |'''Тұрсенғали Алагөзов''' |Galanz Bottlers директорлар кеңесінің төрағасы |Алматы |- |'''Орифджан Шадиев''' |ENRC Logistics басқарма төрағасы |Атырау |- |'''Алдияр Қазтаев''' |ERG бас атқарушы директоры |Павлодар |- |'''Сергей Нұртаев''' |Кәсіпкер |Ақтау |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} eqv9odsavkenuqbw1ihms1ltee199y6 3576560 3576558 2026-04-04T09:23:20Z Ashina 7704 /* Бала асырап алу жөніндегі ұлттық агенттікті */ 3576560 wikitext text/x-wiki {{Ұйым |атауы = Ана үйі |альтернативті = «Ана үйі» қайырымдылық қоры |background_color = |атау түсі = |логотип = |логотип ені = 200px |анықтама = |карта1 = |карта1 ені = |аңыз1 = |карта2 = |карта2 ені = |аңыз2 = |мүшелік = |орталық типі = |орталық = |тип = жеке қор |тілдер = |тіл = [[қазақ тілі]] [[орыс тілі]] |басшы мансабы1 = Құрылтайшы |басшы есімі1 = |басшы мансабы2 = Қамқаоршылық кеңес төрайымы |басшы есімі2 = |басшы мансабы3 = |басшы есімі3 = |басшы мансабы4 = |басшы есімі4 = |басшы мансабы10 = |басшы есімі10 = |негізін салушы1 = [[Айдын Жұмаділұлы Рахымбаев]] |құрылу оқиғалары1 = |құрылу мерзімі1 = [[2013 жыл]] |негізін салушы2 = |құрылу оқиғалары2 = |құрылу мерзімі2 = <!-- … --> |негізін салушы6 = |құрылу оқиғалары6 = |құрылу мерзімі6 = |ыдырау оқиғалары = |ыдырау уақыты = |түсініктемелер1 = |түсініктемелер2 = <!-- … --> |мекен-жай =Қазақстан Республикасы, Алматы, |сайт = https://dom-mamy.kz }} '''«Ана үйі» (Дом мамы)''' — Қазақстандағы [[Әлеуметтік жетімдік|әлеуметтік жетімдіктің]] алдын алуға және [[Балалар үйі|балалар үйлерінің]] санын азайтуға бағытталған [[қайырымдылық]] жобасы. Жоба толығымен қазақстандық бизнес өкілдерінің жеке қаражаты есебінен жұмыс істейді. Жобаның негізін 2013 жылы «BI Group» холдингінің басшысы [[Айдын Жұмаділұлы Рақымбаев|Айдын Рахимбаев]] және жары [[Анар Рақымбаева|Анар Рахимбаева]] қалаған болатын<ref name=":0">{{Cite web|title=Анар Рахимбаева - о семье, детях и благотворительности|url=https://forbes.kz/articles/stroit_dobro_1499157975|date=5 маусым 2017 жыл}}</ref>. Ол 2025 жылы «Forbes Woman Kazakhstan» нұсқасы бойынша Қазақстандағы ең ықпалды 25 әйелдің рейтингіне енді. «Ана үйі» — бұл қиындыққа тап болған әйелдер баласымен бірге уақытша тұра алатын, тамақпен, баспанамен және медициналық көмекпен қамтамасыз етілетін дағдарыс орталығы. Мұнда аналар жаңа кәсіп үйреніп, әлеуметтік бейімделуден өтеді<ref>{{Cite web|title=Казахстанские бизнесмены спасают детей от сиротства|url=https://forbes.kz/articles/kazahstanskie_biznesmenyi_spasayut_detey_ot_sirotstva|date=23 маусым 2014 жыл}}</ref>. «Ана үйі» ресурстық орталықтары балаларды [[Интернат|интернаттық]] мекемелерге орналастыруды азайтуға бағытталған. «Ана үйі» қолында жаңа туған нәрестемен қиын өмірлік жағдайға тап болған аналарға, сондай-ақ баласынан бас тарту қаупі бар отбасыларға көмек көрсетеді. «Ана үйі» жобасының мақсаты ананың сәбиін тастап кетуіне жол бермеу және баланы туған отбасында қалдыру. Бүгін Қазақстанның 18 қаласында 21 Ана үйі жұмыс істейді. Балалар интернаттарынан 1 071 бала туған отбасына қайтарылды<ref>{{Cite web|title=Қор туралы|url=https://dom-mamy.kz/qor-jayli}}</ref>. Мемлекет бір баланы 18 жасқа дейін асырауына 27 млн теңге жұмсайды, «Ана үйінде» ана мен баланы 18 ай бойы оңалтуға 1,8 млн теңге жұмсалады. Жалпы, жоба мемлекет бюджетіне 30 млрд теңгеден астам қаражат үнемдеген<ref>{{Cite web|title=Цель проекта «Дом мамы» - закрыть все детские дома в Казахстане|url=https://forbes.kz/articles/tsel_proekta_dom_mamyi_-_zakryit_vse_detskie_doma_v_kazahstane|date=3 ақпан 2016}}</ref>. == Тарихы мен идеясы == 2013 жылы «[[BI Group]]<nowiki/>» холдингінің басшысы [[Айдын Жұмаділұлы Рақымбаев|Айдын Рахимбаев]] және жары [[Анар Рақымбаева|Анар Рахимбаева]] жобаның бастамашысы болып, қордың негізін қалады<ref name=":0" />. Жобаның идеясы қиын жағдайға тап болған және баласынан бас тарту алдында тұрған жалғызбасты аналарға жүйелі көмек көрсетуден басталды. [[Алматы]] мен [[Астана]] қалаларында алғашқы үйлер ашылды. Айдын Рахимбаев үзеңгілес достары мен кәсіпкер таныстарына әрқайсысы өз туған жерінде немесе бизнес жүргізіп отырған аймағында бір-бір «Ана үйін» ашуды ұсынды. Бұл бастама қысқа мерзімде бүкіл елді қамтитын ірі желіге айналды<ref>{{Cite web|title=Айдын Рахимбаев: Проект «Дом мамы» меняет стратегию|url=https://forbes.kz/articles/i_ryibu_i_udochku_1|date=4 қараша 2015 жыл}}</ref>. Жобаның алғашқы жылдарындағы нәтижелер бойынша<ref>{{Cite web|title=Первые победы|url=https://forbes.kz/articles/pervyie_pobedyi|date=29 қаңтар 2015 жыл}}</ref>: * Асхат Омаров пен Бауыржан Исабаевтың қолдауымен Астанада ашылған орталықтар ең көп ана қабылдады (144 бала мен ана). * Нұрәлі Әлиев пен Сержан Жұмашовтың Қарағанды облысында 78 бала қабылдады. * Дінмұхамет Идрисов қаржыландыратын Шымкент қаласындағы орталық 68 сәбиді анасымен қалдырды. * Дәурен Жақсыбек Қостанай және Петропавл қалаларындағы орталықтарында 43 балаға көмек көрсетті. * Исламбек Салжанов Ақтөбе және Орал қалаларында 40 бала өз анасының қасында қалды. * Айдын Рахимбаевтың Өскеменде 40 балаға пана болды. * Мұрат Әбдірахманов (24 бала), Вячеслав Ким (25 бала) және Ғалымжан Есенов (13 бала) Алматыда патронаттық етеді. * Эдуард Ким (Талдықорған – 25 бала), Қайрат Шарипбаев (Тараз – 26 бала), Виктор Кремер (Көкшетау – 13 бала), Абай Жұмағұлов (Атырау – 6 бала). * Қайрат Мәжібаев барлық өңірлердегі орталықтарды сүт өнімдерімен қамтамасыз етсе, Тұрсынғали Алагөзов, Арманжан Байтасов, Ермек Ашкенов және Ильдар Әбдіразақов қаржылық, ақпараттық және заңгерлік тұрғыдан жүйелі қолдау көрсетіп келеді<ref>{{Cite web|title=Казахстанские бизнесмены возвращают мамам брошенных детей|url=https://forbes.kz/articles/pervyie_pobedyi_1|date=18 ақпан 2015 жыл}}</ref>. 2023 жылдан бастап қазақстандық әлеуметтік модель халықаралық деңгейге шықты. Халықаралық нарықта жоба Mother's Home International Foundation (MHIF) деп аталады. Қордың құрылтайшылары — Айдын Рахимбаев пен «[[inDrive]]<nowiki/>» компаниясының негізін қалаушы [[Арсен Томский]]. Қордың қамқоршылық кеңес төрайымы ретінде Анар Рахимбаева қызмет етеді<ref>{{Cite web|title=Рахимбаев и Томский запустят проект «Дом мамы» в десяти странах|url=https://forbes.kz/articles/rahimbaev_i_tomskiy_zapustyat_proekt_doma_mamyi_v_desyati_stranah}}</ref>. Жобаның халықаралық деңгейге шығуына inDrive компаниясының негізін қалаушы Арсен Томскиймен жасалған серіктестік үлкен серпін берді. inDrive командасы қорға талдау, заңнаманы реттеу, мүдделі тараптармен байланыс орнату бағыттары бойынша қолдау көрсетеді<ref>{{Cite web|title=Бизнесмены Казахстана направили $16 млн на решение проблемы социального сиротства|url=https://forbes.kz/articles/biznesmenyi_kazahstana_napravili_16_mln_na_reshenie_problemyi_sotsialnogo_sirotstva|date=24 қаңтар 2024 жыл}}</ref>. 2023 жылдың жазында Айдын және Анар Рахимбаевалардың бастамасымен [[Украина|Украинада]] «Будинок мами» атты алғашқы орталық ашылды. Өзбекстанда жоба мемлекеттік деңгейде қолдау тауып, Өзбекстан Республикасы Президенті жанындағы Әлеуметтік қорғау ұлттық агенттігімен тығыз жұмыс істейді. 2024 жылы Ташкент пен Самарқандта алғашқы 3 орталық ашылды. Кейіннен жергілікті меценаттардың қолдауымен орталықтар саны 10-ға жетті (оның ішінде Нүкіс, Бұхара, Әндіжан қалалары бар).<ref>{{Cite web|title=Центральная Азия без сирот: совместный проект бизнесменов Казахстана и Узбекистана|url=https://forbes.kz/articles/tsentralnaya-aziya-bez-sirot-sovmestnyy-proekt-biznesmenov-kazahstana-i-uzbekistana-467afe|date=4 ақпан 2025}}</ref> 2025 жылдың шілде айында «Ана үйі» жобасы Гарвард бизнес мектебінің (Harvard Business School) оқу базасына ресми түрде енді. Профессор Борис Гройсберг пен Аннелена Лоббтың авторлығымен «Mother’s Home: Eradicating Social Orphancy in Kazakhstan» («Ана үйі: Қазақстандағы әлеуметтік жетімдікті жою») атты зерттеу кейсі жарық көрді. Бұл кейсте қазақстандық қордың интернаттардағы балалар санын қалай азайтқаны және басқару, аудит, халықаралық экспансия тұрғысынан модельді қалай жүйелі технологияға айналдырғаны талданған<ref>{{Cite web|title=Как Анар Рахимбаева масштабирует проект «Дом мамы» за рубежом|url=https://forbes.kz/articles/kak-anar-rahimbaeva-masshtabiruet-proekt-dom-mamy-zarubezhom|date=29 қыркүйек 2025 жыл}}</ref><ref>{{Cite web|title=Известные бизнесмены Казахстана привлекли учёных из Гарварда для помощи сиротам|url=https://forbes.kz/articles/izvestnye-biznesmeny-kazahstana-privlekli-uchyonyh-iz-garvarda-dlya-pomoshi-sirotam-2c82e7}}</ref>. Өзбекстанда қазіргі уақытта «Ona Uyi» атауымен 8 дағдарыс орталығы жұмыс істейді. Соңғы орталықтардың бірі 2026 жылы Нүкіс қаласында (Қарақалпақстан) жергілікті кәсіпкер Шухрат Эргашевпен бірлесіп ашылды<ref>{{Cite web|title=Айдын Рахимбаев открыл «Дом мамы» в Нукусе вместе с узбекским бизнесменом|url=https://forbes.kz/articles/aydyn-rahimbaev-otkryl-dom-mamy-v-nukuse-vmeste-s-uzbekskim-biznesmenom-958d5d}}</ref>. 2026 жылы 13 наурызда Бішкекте «Эне Үйү» Қырғызстандағы алғашқы ресурстық орталық ашылды<ref>{{Cite web|title=Проект из Казахстана объединил бизнесменов Центральной Азии|url=https://forbes.kz/articles/proekt-iz-kazahstana-obedinil-biznesmenov-tsentralnoy-azii-4d5677|date=17 наурыз 2026 жыл}}</ref>. === Бала асырап алу жөніндегі ұлттық агенттік === Рахимбаевтар отбасы бастапқыда 4 жасар қыз баланы бауырына басуды жоспарлаған болатын. Алайда балалар үйіне барған сәтте олар сол қыздың өзінен үлкен 8 жасар ағасы мен 11 жасар әпкесі бар екенін біледі. Заң бойынша бауырларды бір-бірінен ажыратуға болмайтындықтан, ерлі-зайыптылар қиын таңдау алдында тұрды. Сол күні кешкісін отбасылық кеңесте үш баланы да бірдей асырап алу туралы шешім қабылданады<ref>{{Cite web|title=Айдын Рахимбаев рассказал, как с супругой усыновил троих детей. Об этом бизнесмен написал во вторник, 25 февраля, на своей странице в Facebook|url=https://forbes.kz/articles/aydyin_rahimbaev_rasskazal_kak_usyinovil_troih_detey|date=25 ақпан 2020 жыл}}</ref>. Балаларды үйге әкелгеннен кейін Рахимбаевтар Қазақстандағы бала асырап алу процесінің қаншалықты күрделі әрі ұзақ екеніне тап болады. Құжаттарды рәсімдеу, сот процестері мен сараптамалар бір жылға созылған. Осы қиындықтарды өз басынан өткерген кәсіпкер бұл мәселені жүйелі түрде шешу қажеттігін түсінеді. Айдын Рахимбаев бұл жағдайды «Ана үйі» жобасының басқа да меценаттарымен талқылап, нәтижесінде әлеуетті асырап алушыларға заңгерлік және психологиялық көмек көрсететін қызмет құруды ұсынады. Бұл бастама уақыт өте келе '''Бала асырап алу жөніндегі ұлттық агенттікке (БАҰА)''' айналды<ref>{{Cite web|title=Назарбаев подписал поручение по созданию Национального агентства по усыновлению на базе «Дома мамы»|url=https://forbes.kz/articles/nazarbaev_podpisal_poruchenie_po_sozdaniyu_natsionalnogo_agentstva_po_usyinovleniyu_na_baze_doma_mamyi|date=15 қаңтар 2019 жыл}}</ref>. 2018 жылы 28 қараша өткен Азаматтық форумда Айдын Рахымбаев Президент Нұрсұлтан Назарбаевқа «Ана үйі» жобасының аясында 2016 жылдан бастап «Асырап алуды қолдау орталығы'''»''' (Центр поддержки усыновления) атты ауқымды бастама іске қосылғандығын баяндады. Бұл бағыт мемлекеттік балалар үйлеріндегі тәрбиеленушілерді отбасыларға орналастыру процесін жеңілдетуге және кәсіби сүйемелдеуге арналған<ref>{{Cite web|title=Назарбаев: Рахимбаев показывает, каким путём надо двигаться, чтобы в Казахстане не было детских домов. Президент поддержал идею бизнесменов о создании национального агентства по усыновлению|url=https://forbes.kz/articles/nursultan_nazarbaev_podderjal_ideyu_biznesmenov_po_sozdaniyu_natsionalnogo_agentstva_po_usyinovleniyu|date=28 қараша 2018 жыл}}</ref>. 2020 жылы «Ана үйі» қоры мен Бала асырап алу жөніндегі ұлттық агенттікті (БАҰА) ұстап тұруға бизнесмендердің қаражатынан '''850 млн теңгеден астам''' инвестиция бағытталады<ref>{{Cite web|title=Чужих детей не должно быть. Попечители «Ана уйi» в 3 раза увеличивают финансирование Нацагентства по усыновлению|url=https://forbes.kz/articles/chujih_detey_ne_doljno_byit_popechiteli_ana_uyi_v_3_raza_uvelichivayut_finansirovanie_natsagentstva_po_usyinovleniyu|date=3 наурыз 2020 жыл}}</ref>. == Құрылымы == Қолдаушы меценаттар (2016) {| class="wikitable" |'''Меценат''' |'''Лауазымы''' |'''Қамқорлыққа алынған өңірлер''' |- |'''Айдын Рахимбаев''' |BI Group басшысы (жоба бастамашысы) |Астана, Өскемен, Семей |- |'''Дінмұхамет Идрисов''' |Ordabasy Group бақылау кеңесінің төрағасы |Шымкент |- |'''Вячеслав Ким''' |Kaspi Bank директорлар кеңесінің төрағасы |Алматы |- |'''Нұрлан Смағұлов''' |Astana Group басшысы |Жезқазған |- |'''Нұрәлі Әлиев''' |Кәсіпкер |Алматы, Орал, Қарағанды, Қызылорда |- |'''Дәурен Жақсыбек''' |«Цеснабанк» АҚ басқарма төрағасы |Қостанай, Петропавл, Семей |- |'''Исламбек Салжанов''' |«Алтын Қыран» компаниялар тобының құрылтайшысы |Ақтөбе |- |'''Қайрат Шарипбаев''' |«ҚазТрансГаз» АҚ бас директоры |Тараз |- |'''Эдуард Ким''' |«Технодом» желісінің иесі |Талдықорған |- |'''Бауыржан Исабаев''' |BI Group директорлар кеңесінің мүшесі |Астана |- |'''Галимжан Есенов''' |«АТФБанк» АҚ акционері |Алматы |- |'''Тұрсенғали Алагөзов''' |Galanz Bottlers директорлар кеңесінің төрағасы |Алматы |- |'''Орифджан Шадиев''' |ENRC Logistics басқарма төрағасы |Атырау |- |'''Алдияр Қазтаев''' |ERG бас атқарушы директоры |Павлодар |- |'''Сергей Нұртаев''' |Кәсіпкер |Ақтау |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} c9bte5zthsaeghiww0rnfurvn84e6g2 Қатысушы талқылауы:Mr.SAS08 3 778201 3576464 2026-04-04T06:22:48Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3576464 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Mr.SAS08}} -- [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылауы]]) 11:22, 2026 ж. сәуірдің 4 (+05) oro5irupaxau75ymb8jey7z5eyh4vir Дисна (қала) 0 778202 3576465 2026-04-04T06:43:24Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Дисна''' ({{lang-be|Дзісна}} — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы [[Миоры ауданы]]ндағы қала. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] 3576465 wikitext text/x-wiki '''Дисна''' ({{lang-be|Дзісна}} — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы [[Миоры ауданы]]ндағы қала. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] 7op1roxpr9f5lb2lhh1sgkx00nmdcjp 3576466 3576465 2026-04-04T06:43:56Z Мағыпар 100137 үлгі 3576466 wikitext text/x-wiki '''Дисна''' ({{lang-be|Дзісна}} — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы [[Миоры ауданы]]ндағы қала. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] tgvw6wn4d3g7qh4g2mm1mvmylqwtx3n 3576470 3576466 2026-04-04T06:50:07Z Мағыпар 100137 толықтыру 3576470 wikitext text/x-wiki '''Дисна''' ({{lang-be|Дзісна}} — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы [[Миоры ауданы]]ндағы қала. Беларусьтегі ең кіші қала, халқының саны 1417 адамды құрайды (2023 жылғы жағдай бойынша). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] tezwxdzw6lysnpc7vjnwsqxd27pczj1 3576471 3576470 2026-04-04T06:52:14Z Мағыпар 100137 үлгі 3576471 wikitext text/x-wiki '''Дисна''' ({{lang-be|Дзісна}} — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы [[Миоры ауданы]]ндағы қала. Беларусьтегі ең кіші қала, халқының саны 1417 адамды құрайды (2023 жылғы жағдай бойынша).<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-disna.htm|title=Карта Дисны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] ej08511l4hgy69pazcj7kglva1f36mb 3576472 3576471 2026-04-04T06:53:37Z Мағыпар 100137 дереккөз 3576472 wikitext text/x-wiki '''Дисна''' ({{lang-be|Дзісна}} — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы [[Миоры ауданы]]ндағы қала.<ref>{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/disna/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьДисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> Беларусьтегі ең кіші қала, халқының саны 1417 адамды құрайды (2023 жылғы жағдай бойынша).<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-disna.htm|title=Карта Дисны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] m61t65hqrr2cn7adw6gpdjp9ygcrh2n 3576476 3576472 2026-04-04T07:00:30Z Мағыпар 100137 толықтыру 3576476 wikitext text/x-wiki '''Дисна''' ({{lang-be|Дзісна}} — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы [[Миоры ауданы]]ндағы қала.<ref>{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/disna/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьДисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> Беларусьтегі ең кіші қала, халқының саны 1417 адамды құрайды (2023 жылғы жағдай бойынша).<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-disna.htm|title=Карта Дисны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Ол Дисна өзенінің Батыс Двина өзеніне құятын жерінде орналасқан. Аудан орталығынан 45 км, [[Латвия]]мен шекарадан 67 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 80 км қашықтықта орналасқан. Қала автомобиль жолы арқылы [[Полоцк]], [[Миор]] және [[Глубокое (қала)|Глубокое]] қалаларымен байланысады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] djrba0b9rta1ota579u0291w721695u 3576478 3576476 2026-04-04T07:01:30Z Мағыпар 100137 /* Географиялық сипаттамасы */ дереккөз 3576478 wikitext text/x-wiki '''Дисна''' ({{lang-be|Дзісна}} — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы [[Миоры ауданы]]ндағы қала.<ref>{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/disna/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьДисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> Беларусьтегі ең кіші қала, халқының саны 1417 адамды құрайды (2023 жылғы жағдай бойынша).<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-disna.htm|title=Карта Дисны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Ол Дисна өзенінің Батыс Двина өзеніне құятын жерінде орналасқан. Аудан орталығынан 45 км, [[Латвия]]мен шекарадан 67 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 80 км қашықтықта орналасқан. Қала автомобиль жолы арқылы [[Полоцк]], [[Миор]] және [[Глубокое (қала)|Глубокое]] қалаларымен байланысады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=132_Disna|title=Дисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] 2gkanyry2rd7pmpv6igb3l12twjrmac 3576481 3576478 2026-04-04T07:04:17Z Мағыпар 100137 толықтыру 3576481 wikitext text/x-wiki '''Дисна''' ({{lang-be|Дзісна}} — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы [[Миоры ауданы]]ндағы қала.<ref>{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/disna/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьДисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> Беларусьтегі ең кіші қала, халқының саны 1417 адамды құрайды (2023 жылғы жағдай бойынша).<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-disna.htm|title=Карта Дисны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Ол Дисна өзенінің Батыс Двина өзеніне құятын жерінде орналасқан. Аудан орталығынан 45 км, [[Латвия]]мен шекарадан 67 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 80 км қашықтықта орналасқан. Қала автомобиль жолы арқылы [[Полоцк]], [[Миор]] және [[Глубокое (қала)|Глубокое]] қалаларымен байланысады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=132_Disna|title=Дисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Тарихы == XV ғасырдың басынан бастап Батыс Двина өзеніндегі арал Полоцкінің Кривичи князьдері үшін қорғаныс бекінісі қызметін атқарды. Бастапқыда мұнда топырақтан жасалған қорғандар болған, бірақ XVI ғасырда поляк королі Стефан Баторий Московиямен шығыс шекарасын нығайту үшін ескі топырақтан жасалған бекіністерге қамалы бар тас бекініс салған. Сол кезде бұл аумақтар Ескі қамал деп атала бастады. Бекініс XVI-XVIII ғасырлардағы әскери қақтығыстар кезінде маңызды стратегиялық рөл атқарды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] tne1v5f482ql2cyuzptye1l3z80dtu7 3576486 3576481 2026-04-04T07:11:04Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3576486 wikitext text/x-wiki '''Дисна''' ({{lang-be|Дзісна}} — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы [[Миоры ауданы]]ндағы қала.<ref>{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/disna/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьДисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> Беларусьтегі ең кіші қала, халқының саны 1417 адамды құрайды (2023 жылғы жағдай бойынша).<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-disna.htm|title=Карта Дисны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Ол Дисна өзенінің Батыс Двина өзеніне құятын жерінде орналасқан. Аудан орталығынан 45 км, [[Латвия]]мен шекарадан 67 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 80 км қашықтықта орналасқан. Қала автомобиль жолы арқылы [[Полоцк]], [[Миор]] және [[Глубокое (қала)|Глубокое]] қалаларымен байланысады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=132_Disna|title=Дисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Тарихы == XV ғасырдың басынан бастап Батыс Двина өзеніндегі арал Полоцкінің Кривичи князьдері үшін қорғаныс бекінісі қызметін атқарды. Бастапқыда мұнда топырақтан жасалған қорғандар болған, бірақ XVI ғасырда поляк королі Стефан Баторий Московиямен шығыс шекарасын нығайту үшін ескі топырақтан жасалған бекіністерге қамалы бар тас бекініс салған. Сол кезде бұл аумақтар Ескі қамал деп атала бастады. Бекініс XVI-XVIII ғасырлардағы әскери қақтығыстар кезінде маңызды стратегиялық рөл атқарды. Двинаның қарама-қарсы жағалауында, оның саласынан пайда болған түбекте, топырақтан қорған жасау жұмыстары кезінде Дисна ауылы пайда болды. Наполеон соғыстары қала мен бекініске айтарлықтай зиян келтірді, ал 1882 жылы болған өрт ағаш ғимараттардың көпшілігін қиратты. Екі дүниежүзілік соғыс арасында Дисна Польшаның құрамында аудан орталығы болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] kdssxsr8ntbvg3q4p6iafl5a9xjk8fv 3576492 3576486 2026-04-04T07:17:43Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3576492 wikitext text/x-wiki '''Дисна''' ({{lang-be|Дзісна}} — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы [[Миоры ауданы]]ндағы қала.<ref>{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/disna/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьДисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> Беларусьтегі ең кіші қала, халқының саны 1417 адамды құрайды (2023 жылғы жағдай бойынша).<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-disna.htm|title=Карта Дисны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Ол Дисна өзенінің Батыс Двина өзеніне құятын жерінде орналасқан. Аудан орталығынан 45 км, [[Латвия]]мен шекарадан 67 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 80 км қашықтықта орналасқан. Қала автомобиль жолы арқылы [[Полоцк]], [[Миор]] және [[Глубокое (қала)|Глубокое]] қалаларымен байланысады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=132_Disna|title=Дисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Тарихы == XV ғасырдың басынан бастап Батыс Двина өзеніндегі арал Полоцкінің Кривичи князьдері үшін қорғаныс бекінісі қызметін атқарды. Бастапқыда мұнда топырақтан жасалған қорғандар болған, бірақ XVI ғасырда поляк королі Стефан Баторий Московиямен шығыс шекарасын нығайту үшін ескі топырақтан жасалған бекіністерге қамалы бар тас бекініс салған. Сол кезде бұл аумақтар Ескі қамал деп атала бастады. Бекініс XVI-XVIII ғасырлардағы әскери қақтығыстар кезінде маңызды стратегиялық рөл атқарды. Двинаның қарама-қарсы жағалауында, оның саласынан пайда болған түбекте, топырақтан қорған жасау жұмыстары кезінде Дисна ауылы пайда болды. Наполеон соғыстары қала мен бекініске айтарлықтай зиян келтірді, ал 1882 жылы болған өрт ағаш ғимараттардың көпшілігін қиратты. Екі дүниежүзілік соғыс арасында Дисна Польшаның құрамында аудан орталығы болды. ХІХ ғасырдың аяғында Диснаның халқы жеті мыңға жуықтап, олардың үштен екісі еврейлер болды. 1939 жылға қарай тұрғындар саны он мыңға жетті. 1941 жылы фашистер қаланы басып алғаннан кейін оның аумағында еврей геттосы құрылды, онда адамдар сұмдық жағдайда ұсталды. 1942 жылы немістер кем дегенде 3800 адамды өлімге жіберді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] q9uad5k2us8x2z0d15frr1ra4mb9ent 3576494 3576492 2026-04-04T07:18:35Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ дереккөз 3576494 wikitext text/x-wiki '''Дисна''' ({{lang-be|Дзісна}} — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы [[Миоры ауданы]]ндағы қала.<ref>{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/disna/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьДисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> Беларусьтегі ең кіші қала, халқының саны 1417 адамды құрайды (2023 жылғы жағдай бойынша).<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-disna.htm|title=Карта Дисны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Ол Дисна өзенінің Батыс Двина өзеніне құятын жерінде орналасқан. Аудан орталығынан 45 км, [[Латвия]]мен шекарадан 67 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 80 км қашықтықта орналасқан. Қала автомобиль жолы арқылы [[Полоцк]], [[Миор]] және [[Глубокое (қала)|Глубокое]] қалаларымен байланысады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=132_Disna|title=Дисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Тарихы == XV ғасырдың басынан бастап Батыс Двина өзеніндегі арал Полоцкінің Кривичи князьдері үшін қорғаныс бекінісі қызметін атқарды. Бастапқыда мұнда топырақтан жасалған қорғандар болған, бірақ XVI ғасырда поляк королі Стефан Баторий Московиямен шығыс шекарасын нығайту үшін ескі топырақтан жасалған бекіністерге қамалы бар тас бекініс салған. Сол кезде бұл аумақтар Ескі қамал деп атала бастады. Бекініс XVI-XVIII ғасырлардағы әскери қақтығыстар кезінде маңызды стратегиялық рөл атқарды. Двинаның қарама-қарсы жағалауында, оның саласынан пайда болған түбекте, топырақтан қорған жасау жұмыстары кезінде Дисна ауылы пайда болды. Наполеон соғыстары қала мен бекініске айтарлықтай зиян келтірді, ал 1882 жылы болған өрт ағаш ғимараттардың көпшілігін қиратты. Екі дүниежүзілік соғыс арасында Дисна Польшаның құрамында аудан орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9256-Disna.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Миорский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> ХІХ ғасырдың аяғында Диснаның халқы жеті мыңға жуықтап, олардың үштен екісі еврейлер болды. 1939 жылға қарай тұрғындар саны он мыңға жетті. 1941 жылы фашистер қаланы басып алғаннан кейін оның аумағында еврей геттосы құрылды, онда адамдар сұмдық жағдайда ұсталды. 1942 жылы немістер кем дегенде 3800 адамды өлімге жіберді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] 72si16el5jkiq9bf2x3jbzit92vbuvf 3576495 3576494 2026-04-04T07:19:52Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ дереккөз 3576495 wikitext text/x-wiki '''Дисна''' ({{lang-be|Дзісна}} — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы [[Миоры ауданы]]ндағы қала.<ref>{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/disna/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьДисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> Беларусьтегі ең кіші қала, халқының саны 1417 адамды құрайды (2023 жылғы жағдай бойынша).<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-disna.htm|title=Карта Дисны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Ол Дисна өзенінің Батыс Двина өзеніне құятын жерінде орналасқан. Аудан орталығынан 45 км, [[Латвия]]мен шекарадан 67 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 80 км қашықтықта орналасқан. Қала автомобиль жолы арқылы [[Полоцк]], [[Миор]] және [[Глубокое (қала)|Глубокое]] қалаларымен байланысады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=132_Disna|title=Дисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Тарихы == XV ғасырдың басынан бастап Батыс Двина өзеніндегі арал Полоцкінің Кривичи князьдері үшін қорғаныс бекінісі қызметін атқарды. Бастапқыда мұнда топырақтан жасалған қорғандар болған, бірақ XVI ғасырда поляк королі Стефан Баторий Московиямен шығыс шекарасын нығайту үшін ескі топырақтан жасалған бекіністерге қамалы бар тас бекініс салған. Сол кезде бұл аумақтар Ескі қамал деп атала бастады. Бекініс XVI-XVIII ғасырлардағы әскери қақтығыстар кезінде маңызды стратегиялық рөл атқарды. Двинаның қарама-қарсы жағалауында, оның саласынан пайда болған түбекте, топырақтан қорған жасау жұмыстары кезінде Дисна ауылы пайда болды. Наполеон соғыстары қала мен бекініске айтарлықтай зиян келтірді, ал 1882 жылы болған өрт ағаш ғимараттардың көпшілігін қиратты. Екі дүниежүзілік соғыс арасында Дисна Польшаның құрамында аудан орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9256-Disna.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Миорский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> ХІХ ғасырдың аяғында Диснаның халқы жеті мыңға жуықтап, олардың үштен екісі еврейлер болды. 1939 жылға қарай тұрғындар саны он мыңға жетті. 1941 жылы фашистер қаланы басып алғаннан кейін оның аумағында еврей геттосы құрылды, онда адамдар сұмдық жағдайда ұсталды. 1942 жылы немістер кем дегенде 3800 адамды өлімге жіберді.<ref>{{citeweb|url=https://travel.by/2025/06/disna-samyy-malenkiy-gorod-strany-no-on-vas-tochno-udivit/?ysclid=mnjxzwzid9720886763|title=Дисна – самый маленький город страны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] f8rzdmhaaspp2xrzr61cyw8y21s0m8h 3576496 3576495 2026-04-04T07:22:57Z Мағыпар 100137 толықтыру 3576496 wikitext text/x-wiki '''Дисна''' ({{lang-be|Дзісна}} — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы [[Миоры ауданы]]ндағы қала.<ref>{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/disna/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьДисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> Беларусьтегі ең кіші қала, халқының саны 1417 адамды құрайды (2023 жылғы жағдай бойынша).<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-disna.htm|title=Карта Дисны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Ол Дисна өзенінің Батыс Двина өзеніне құятын жерінде орналасқан. Аудан орталығынан 45 км, [[Латвия]]мен шекарадан 67 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 80 км қашықтықта орналасқан. Қала автомобиль жолы арқылы [[Полоцк]], [[Миор]] және [[Глубокое (қала)|Глубокое]] қалаларымен байланысады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=132_Disna|title=Дисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Тарихы == XV ғасырдың басынан бастап Батыс Двина өзеніндегі арал Полоцкінің Кривичи князьдері үшін қорғаныс бекінісі қызметін атқарды. Бастапқыда мұнда топырақтан жасалған қорғандар болған, бірақ XVI ғасырда поляк королі Стефан Баторий Московиямен шығыс шекарасын нығайту үшін ескі топырақтан жасалған бекіністерге қамалы бар тас бекініс салған. Сол кезде бұл аумақтар Ескі қамал деп атала бастады. Бекініс XVI-XVIII ғасырлардағы әскери қақтығыстар кезінде маңызды стратегиялық рөл атқарды. Двинаның қарама-қарсы жағалауында, оның саласынан пайда болған түбекте, топырақтан қорған жасау жұмыстары кезінде Дисна ауылы пайда болды. Наполеон соғыстары қала мен бекініске айтарлықтай зиян келтірді, ал 1882 жылы болған өрт ағаш ғимараттардың көпшілігін қиратты. Екі дүниежүзілік соғыс арасында Дисна Польшаның құрамында аудан орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9256-Disna.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Миорский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> ХІХ ғасырдың аяғында Диснаның халқы жеті мыңға жуықтап, олардың үштен екісі еврейлер болды. 1939 жылға қарай тұрғындар саны он мыңға жетті. 1941 жылы фашистер қаланы басып алғаннан кейін оның аумағында еврей геттосы құрылды, онда адамдар сұмдық жағдайда ұсталды. 1942 жылы немістер кем дегенде 3800 адамды өлімге жіберді.<ref>{{citeweb|url=https://travel.by/2025/06/disna-samyy-malenkiy-gorod-strany-no-on-vas-tochno-udivit/?ysclid=mnjxzwzid9720886763|title=Дисна – самый маленький город страны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада жеңіл, құрылыс материалдары, тамақ өнеркәсібі саласындағы кәсіпорындары орналасқан. Орта мектеп және мектеп-интернат, аурухана, мәдениет орталығы, екі кітапхана және қоғамдық орталық бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] b9sh84fjjkw5sn4uxosr76he6kcq652 3576528 3576496 2026-04-04T08:02:18Z Мағыпар 100137 толықтыру 3576528 wikitext text/x-wiki '''Дисна''' ({{lang-be|Дзісна}} — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы [[Миоры ауданы]]ндағы қала.<ref>{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/disna/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьДисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> Беларусьтегі ең кіші қала, халқының саны 1417 адамды құрайды (2023 жылғы жағдай бойынша).<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-disna.htm|title=Карта Дисны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Ол Дисна өзенінің Батыс Двина өзеніне құятын жерінде орналасқан. Аудан орталығынан 45 км, [[Латвия]]мен шекарадан 67 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 80 км қашықтықта орналасқан. Қала автомобиль жолы арқылы [[Полоцк]], [[Миор]] және [[Глубокое (қала)|Глубокое]] қалаларымен байланысады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=132_Disna|title=Дисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Тарихы == XV ғасырдың басынан бастап Батыс Двина өзеніндегі арал Полоцкінің Кривичи князьдері үшін қорғаныс бекінісі қызметін атқарды. Бастапқыда мұнда топырақтан жасалған қорғандар болған, бірақ XVI ғасырда поляк королі Стефан Баторий Московиямен шығыс шекарасын нығайту үшін ескі топырақтан жасалған бекіністерге қамалы бар тас бекініс салған. Сол кезде бұл аумақтар Ескі қамал деп атала бастады. Бекініс XVI-XVIII ғасырлардағы әскери қақтығыстар кезінде маңызды стратегиялық рөл атқарды. Двинаның қарама-қарсы жағалауында, оның саласынан пайда болған түбекте, топырақтан қорған жасау жұмыстары кезінде Дисна ауылы пайда болды. Наполеон соғыстары қала мен бекініске айтарлықтай зиян келтірді, ал 1882 жылы болған өрт ағаш ғимараттардың көпшілігін қиратты. Екі дүниежүзілік соғыс арасында Дисна Польшаның құрамында аудан орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9256-Disna.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Миорский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> ХІХ ғасырдың аяғында Диснаның халқы жеті мыңға жуықтап, олардың үштен екісі еврейлер болды. 1939 жылға қарай тұрғындар саны он мыңға жетті. 1941 жылы фашистер қаланы басып алғаннан кейін оның аумағында еврей геттосы құрылды, онда адамдар сұмдық жағдайда ұсталды. 1942 жылы немістер кем дегенде 3800 адамды өлімге жіберді.<ref>{{citeweb|url=https://travel.by/2025/06/disna-samyy-malenkiy-gorod-strany-no-on-vas-tochno-udivit/?ysclid=mnjxzwzid9720886763|title=Дисна – самый маленький город страны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада жеңіл, құрылыс материалдары, тамақ өнеркәсібі саласындағы кәсіпорындары орналасқан. Орта мектеп және мектеп-интернат, аурухана, мәдениет орталығы, екі кітапхана және қоғамдық орталық бар. == Көрнекі орындары == Диснаның басты сәулет ескерткіші — Воскресенск шіркеуі. Бұл православие шіркеуі 1864 және 1870 жылдар аралығында Диснаның орталығындағы ең биік жерде салынған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] gapyb1fe6q6psaxh41xvnpc7mm0dfak 3576530 3576528 2026-04-04T08:06:05Z Мағыпар 100137 /* Көрнекі орындары */ толықтыру 3576530 wikitext text/x-wiki '''Дисна''' ({{lang-be|Дзісна}} — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы [[Миоры ауданы]]ндағы қала.<ref>{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/disna/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьДисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> Беларусьтегі ең кіші қала, халқының саны 1417 адамды құрайды (2023 жылғы жағдай бойынша).<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-disna.htm|title=Карта Дисны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Ол Дисна өзенінің Батыс Двина өзеніне құятын жерінде орналасқан. Аудан орталығынан 45 км, [[Латвия]]мен шекарадан 67 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 80 км қашықтықта орналасқан. Қала автомобиль жолы арқылы [[Полоцк]], [[Миор]] және [[Глубокое (қала)|Глубокое]] қалаларымен байланысады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=132_Disna|title=Дисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Тарихы == XV ғасырдың басынан бастап Батыс Двина өзеніндегі арал Полоцкінің Кривичи князьдері үшін қорғаныс бекінісі қызметін атқарды. Бастапқыда мұнда топырақтан жасалған қорғандар болған, бірақ XVI ғасырда поляк королі Стефан Баторий Московиямен шығыс шекарасын нығайту үшін ескі топырақтан жасалған бекіністерге қамалы бар тас бекініс салған. Сол кезде бұл аумақтар Ескі қамал деп атала бастады. Бекініс XVI-XVIII ғасырлардағы әскери қақтығыстар кезінде маңызды стратегиялық рөл атқарды. Двинаның қарама-қарсы жағалауында, оның саласынан пайда болған түбекте, топырақтан қорған жасау жұмыстары кезінде Дисна ауылы пайда болды. Наполеон соғыстары қала мен бекініске айтарлықтай зиян келтірді, ал 1882 жылы болған өрт ағаш ғимараттардың көпшілігін қиратты. Екі дүниежүзілік соғыс арасында Дисна Польшаның құрамында аудан орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9256-Disna.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Миорский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> ХІХ ғасырдың аяғында Диснаның халқы жеті мыңға жуықтап, олардың үштен екісі еврейлер болды. 1939 жылға қарай тұрғындар саны он мыңға жетті. 1941 жылы фашистер қаланы басып алғаннан кейін оның аумағында еврей геттосы құрылды, онда адамдар сұмдық жағдайда ұсталды. 1942 жылы немістер кем дегенде 3800 адамды өлімге жіберді.<ref>{{citeweb|url=https://travel.by/2025/06/disna-samyy-malenkiy-gorod-strany-no-on-vas-tochno-udivit/?ysclid=mnjxzwzid9720886763|title=Дисна – самый маленький город страны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада жеңіл, құрылыс материалдары, тамақ өнеркәсібі саласындағы кәсіпорындары орналасқан. Орта мектеп және мектеп-интернат, аурухана, мәдениет орталығы, екі кітапхана және қоғамдық орталық бар. == Көрнекі орындары == Диснаның басты сәулет ескерткіші — Воскресенск шіркеуі. Бұл православие шіркеуі 1864 және 1870 жылдар аралығында Диснаның орталығындағы ең биік жерде салынған. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Диснадағы шіркеу жабылып, қоймаға айналдырылды. Кейінірек шіркеу ғимараты толығымен бос қалды. Шіркеу 1989 жылы кейіннен қалпына келтіріліп, жөнделді. Бүгінгі таңда шіркеу Беларусьтегі маңызды сәулет ескерткіші, тарихи және мәдени қазына және таңғажайып көрікті жер болып табылады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] gfv0omfeyfjk138gbm7e6aayu3gjgn4 3576536 3576530 2026-04-04T08:14:09Z Мағыпар 100137 /* Көрнекі орындары */ толықтыру 3576536 wikitext text/x-wiki '''Дисна''' ({{lang-be|Дзісна}} — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы [[Миоры ауданы]]ндағы қала.<ref>{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/disna/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьДисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> Беларусьтегі ең кіші қала, халқының саны 1417 адамды құрайды (2023 жылғы жағдай бойынша).<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-disna.htm|title=Карта Дисны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Ол Дисна өзенінің Батыс Двина өзеніне құятын жерінде орналасқан. Аудан орталығынан 45 км, [[Латвия]]мен шекарадан 67 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 80 км қашықтықта орналасқан. Қала автомобиль жолы арқылы [[Полоцк]], [[Миор]] және [[Глубокое (қала)|Глубокое]] қалаларымен байланысады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=132_Disna|title=Дисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Тарихы == XV ғасырдың басынан бастап Батыс Двина өзеніндегі арал Полоцкінің Кривичи князьдері үшін қорғаныс бекінісі қызметін атқарды. Бастапқыда мұнда топырақтан жасалған қорғандар болған, бірақ XVI ғасырда поляк королі Стефан Баторий Московиямен шығыс шекарасын нығайту үшін ескі топырақтан жасалған бекіністерге қамалы бар тас бекініс салған. Сол кезде бұл аумақтар Ескі қамал деп атала бастады. Бекініс XVI-XVIII ғасырлардағы әскери қақтығыстар кезінде маңызды стратегиялық рөл атқарды. Двинаның қарама-қарсы жағалауында, оның саласынан пайда болған түбекте, топырақтан қорған жасау жұмыстары кезінде Дисна ауылы пайда болды. Наполеон соғыстары қала мен бекініске айтарлықтай зиян келтірді, ал 1882 жылы болған өрт ағаш ғимараттардың көпшілігін қиратты. Екі дүниежүзілік соғыс арасында Дисна Польшаның құрамында аудан орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9256-Disna.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Миорский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> ХІХ ғасырдың аяғында Диснаның халқы жеті мыңға жуықтап, олардың үштен екісі еврейлер болды. 1939 жылға қарай тұрғындар саны он мыңға жетті. 1941 жылы фашистер қаланы басып алғаннан кейін оның аумағында еврей геттосы құрылды, онда адамдар сұмдық жағдайда ұсталды. 1942 жылы немістер кем дегенде 3800 адамды өлімге жіберді.<ref>{{citeweb|url=https://travel.by/2025/06/disna-samyy-malenkiy-gorod-strany-no-on-vas-tochno-udivit/?ysclid=mnjxzwzid9720886763|title=Дисна – самый маленький город страны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада жеңіл, құрылыс материалдары, тамақ өнеркәсібі саласындағы кәсіпорындары орналасқан. Орта мектеп және мектеп-интернат, аурухана, мәдениет орталығы, екі кітапхана және қоғамдық орталық бар. == Көрнекі орындары == Диснаның басты сәулет ескерткіші — Воскресенск шіркеуі. Бұл православие шіркеуі 1864 және 1870 жылдар аралығында Диснаның орталығындағы ең биік жерде салынған. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Диснадағы шіркеу жабылып, қоймаға айналдырылды. Кейінірек шіркеу ғимараты толығымен бос қалды. Шіркеу 1989 жылы кейіннен қалпына келтіріліп, жөнделді. Бүгінгі таңда шіркеу Беларусьтегі маңызды сәулет ескерткіші, тарихи және мәдени қазына және таңғажайып көрікті жер болып табылады. Диснадағы тағы бір маңызды ескерткіш 1773 жылы салынған Бикеш Марияның шіркеуі. Шіркеудің сәулетінде барокко стилінің көптеген ерекшеліктері бар. Дисна қаласында басқа да көптеген шағын көрікті жерлері бар. Олардың қатарына 19 ғасырдағы сарай үйі (жақын маңда бұрын сол жерге тиесілі болған қосалқы ғимараттардың қирандылары бар), 20 ғасырдың басындағы аурухананың қирандылары, 19 ғасырдың аяғындағы мал сою орны және ескі өрт сөндіру бекеті кіреді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] a76iux2hn1on9iw1qiwx6i8bkedf0ue 3576537 3576536 2026-04-04T08:14:58Z Мағыпар 100137 /* Көрнекі орындары */ дереккөз 3576537 wikitext text/x-wiki '''Дисна''' ({{lang-be|Дзісна}} — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы [[Миоры ауданы]]ндағы қала.<ref>{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/disna/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьДисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> Беларусьтегі ең кіші қала, халқының саны 1417 адамды құрайды (2023 жылғы жағдай бойынша).<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-disna.htm|title=Карта Дисны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Ол Дисна өзенінің Батыс Двина өзеніне құятын жерінде орналасқан. Аудан орталығынан 45 км, [[Латвия]]мен шекарадан 67 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 80 км қашықтықта орналасқан. Қала автомобиль жолы арқылы [[Полоцк]], [[Миор]] және [[Глубокое (қала)|Глубокое]] қалаларымен байланысады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=132_Disna|title=Дисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Тарихы == XV ғасырдың басынан бастап Батыс Двина өзеніндегі арал Полоцкінің Кривичи князьдері үшін қорғаныс бекінісі қызметін атқарды. Бастапқыда мұнда топырақтан жасалған қорғандар болған, бірақ XVI ғасырда поляк королі Стефан Баторий Московиямен шығыс шекарасын нығайту үшін ескі топырақтан жасалған бекіністерге қамалы бар тас бекініс салған. Сол кезде бұл аумақтар Ескі қамал деп атала бастады. Бекініс XVI-XVIII ғасырлардағы әскери қақтығыстар кезінде маңызды стратегиялық рөл атқарды. Двинаның қарама-қарсы жағалауында, оның саласынан пайда болған түбекте, топырақтан қорған жасау жұмыстары кезінде Дисна ауылы пайда болды. Наполеон соғыстары қала мен бекініске айтарлықтай зиян келтірді, ал 1882 жылы болған өрт ағаш ғимараттардың көпшілігін қиратты. Екі дүниежүзілік соғыс арасында Дисна Польшаның құрамында аудан орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9256-Disna.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Миорский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> ХІХ ғасырдың аяғында Диснаның халқы жеті мыңға жуықтап, олардың үштен екісі еврейлер болды. 1939 жылға қарай тұрғындар саны он мыңға жетті. 1941 жылы фашистер қаланы басып алғаннан кейін оның аумағында еврей геттосы құрылды, онда адамдар сұмдық жағдайда ұсталды. 1942 жылы немістер кем дегенде 3800 адамды өлімге жіберді.<ref>{{citeweb|url=https://travel.by/2025/06/disna-samyy-malenkiy-gorod-strany-no-on-vas-tochno-udivit/?ysclid=mnjxzwzid9720886763|title=Дисна – самый маленький город страны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада жеңіл, құрылыс материалдары, тамақ өнеркәсібі саласындағы кәсіпорындары орналасқан. Орта мектеп және мектеп-интернат, аурухана, мәдениет орталығы, екі кітапхана және қоғамдық орталық бар. == Көрнекі орындары == Диснаның басты сәулет ескерткіші — Воскресенск шіркеуі. Бұл православие шіркеуі 1864 және 1870 жылдар аралығында Диснаның орталығындағы ең биік жерде салынған. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Диснадағы шіркеу жабылып, қоймаға айналдырылды. Кейінірек шіркеу ғимараты толығымен бос қалды. Шіркеу 1989 жылы кейіннен қалпына келтіріліп, жөнделді. Бүгінгі таңда шіркеу Беларусьтегі маңызды сәулет ескерткіші, тарихи және мәдени қазына және таңғажайып көрікті жер болып табылады. Диснадағы тағы бір маңызды ескерткіш 1773 жылы салынған Бикеш Марияның шіркеуі. Шіркеудің сәулетінде барокко стилінің көптеген ерекшеліктері бар. Дисна қаласында басқа да көптеген шағын көрікті жерлері бар. Олардың қатарына 19 ғасырдағы сарай үйі (жақын маңда бұрын сол жерге тиесілі болған қосалқы ғимараттардың қирандылары бар), 20 ғасырдың басындағы аурухананың қирандылары, 19 ғасырдың аяғындағы мал сою орны және ескі өрт сөндіру бекеті кіреді.<ref>{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/vitebsk/miory/disna|title=Достопримечательности Беларуси |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] 2mho1x6yfmrt68xtabfv65qhduy5378 3576538 3576537 2026-04-04T08:16:36Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3576538 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Дисна |шынайы атауы = {{lang-be|Дзісна}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Дисна''' ({{lang-be|Дзісна}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы [[Миоры ауданы]]ндағы қала.<ref>{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/disna/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьДисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> Беларусьтегі ең кіші қала, халқының саны 1417 адамды құрайды (2023 жылғы жағдай бойынша).<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-disna.htm|title=Карта Дисны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Ол Дисна өзенінің Батыс Двина өзеніне құятын жерінде орналасқан. Аудан орталығынан 45 км, [[Латвия]]мен шекарадан 67 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 80 км қашықтықта орналасқан. Қала автомобиль жолы арқылы [[Полоцк]], [[Миор]] және [[Глубокое (қала)|Глубокое]] қалаларымен байланысады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=132_Disna|title=Дисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Тарихы == XV ғасырдың басынан бастап Батыс Двина өзеніндегі арал Полоцкінің Кривичи князьдері үшін қорғаныс бекінісі қызметін атқарды. Бастапқыда мұнда топырақтан жасалған қорғандар болған, бірақ XVI ғасырда поляк королі Стефан Баторий Московиямен шығыс шекарасын нығайту үшін ескі топырақтан жасалған бекіністерге қамалы бар тас бекініс салған. Сол кезде бұл аумақтар Ескі қамал деп атала бастады. Бекініс XVI-XVIII ғасырлардағы әскери қақтығыстар кезінде маңызды стратегиялық рөл атқарды. Двинаның қарама-қарсы жағалауында, оның саласынан пайда болған түбекте, топырақтан қорған жасау жұмыстары кезінде Дисна ауылы пайда болды. Наполеон соғыстары қала мен бекініске айтарлықтай зиян келтірді, ал 1882 жылы болған өрт ағаш ғимараттардың көпшілігін қиратты. Екі дүниежүзілік соғыс арасында Дисна Польшаның құрамында аудан орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9256-Disna.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Миорский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> ХІХ ғасырдың аяғында Диснаның халқы жеті мыңға жуықтап, олардың үштен екісі еврейлер болды. 1939 жылға қарай тұрғындар саны он мыңға жетті. 1941 жылы фашистер қаланы басып алғаннан кейін оның аумағында еврей геттосы құрылды, онда адамдар сұмдық жағдайда ұсталды. 1942 жылы немістер кем дегенде 3800 адамды өлімге жіберді.<ref>{{citeweb|url=https://travel.by/2025/06/disna-samyy-malenkiy-gorod-strany-no-on-vas-tochno-udivit/?ysclid=mnjxzwzid9720886763|title=Дисна – самый маленький город страны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада жеңіл, құрылыс материалдары, тамақ өнеркәсібі саласындағы кәсіпорындары орналасқан. Орта мектеп және мектеп-интернат, аурухана, мәдениет орталығы, екі кітапхана және қоғамдық орталық бар. == Көрнекі орындары == Диснаның басты сәулет ескерткіші — Воскресенск шіркеуі. Бұл православие шіркеуі 1864 және 1870 жылдар аралығында Диснаның орталығындағы ең биік жерде салынған. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Диснадағы шіркеу жабылып, қоймаға айналдырылды. Кейінірек шіркеу ғимараты толығымен бос қалды. Шіркеу 1989 жылы кейіннен қалпына келтіріліп, жөнделді. Бүгінгі таңда шіркеу Беларусьтегі маңызды сәулет ескерткіші, тарихи және мәдени қазына және таңғажайып көрікті жер болып табылады. Диснадағы тағы бір маңызды ескерткіш 1773 жылы салынған Бикеш Марияның шіркеуі. Шіркеудің сәулетінде барокко стилінің көптеген ерекшеліктері бар. Дисна қаласында басқа да көптеген шағын көрікті жерлері бар. Олардың қатарына 19 ғасырдағы сарай үйі (жақын маңда бұрын сол жерге тиесілі болған қосалқы ғимараттардың қирандылары бар), 20 ғасырдың басындағы аурухананың қирандылары, 19 ғасырдың аяғындағы мал сою орны және ескі өрт сөндіру бекеті кіреді.<ref>{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/vitebsk/miory/disna|title=Достопримечательности Беларуси |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] lxden4x79ylw12l3s5imwch7wb5mb3n 3576540 3576538 2026-04-04T08:17:10Z Мағыпар 100137 үлгі, сурет қою 3576540 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Дисна |шынайы атауы = {{lang-be|Дзісна}} |сурет = Дисна - panoramio (1).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Дисна''' ({{lang-be|Дзісна}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы [[Миоры ауданы]]ндағы қала.<ref>{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/disna/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьДисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> Беларусьтегі ең кіші қала, халқының саны 1417 адамды құрайды (2023 жылғы жағдай бойынша).<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-disna.htm|title=Карта Дисны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Ол Дисна өзенінің Батыс Двина өзеніне құятын жерінде орналасқан. Аудан орталығынан 45 км, [[Латвия]]мен шекарадан 67 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 80 км қашықтықта орналасқан. Қала автомобиль жолы арқылы [[Полоцк]], [[Миор]] және [[Глубокое (қала)|Глубокое]] қалаларымен байланысады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=132_Disna|title=Дисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Тарихы == XV ғасырдың басынан бастап Батыс Двина өзеніндегі арал Полоцкінің Кривичи князьдері үшін қорғаныс бекінісі қызметін атқарды. Бастапқыда мұнда топырақтан жасалған қорғандар болған, бірақ XVI ғасырда поляк королі Стефан Баторий Московиямен шығыс шекарасын нығайту үшін ескі топырақтан жасалған бекіністерге қамалы бар тас бекініс салған. Сол кезде бұл аумақтар Ескі қамал деп атала бастады. Бекініс XVI-XVIII ғасырлардағы әскери қақтығыстар кезінде маңызды стратегиялық рөл атқарды. Двинаның қарама-қарсы жағалауында, оның саласынан пайда болған түбекте, топырақтан қорған жасау жұмыстары кезінде Дисна ауылы пайда болды. Наполеон соғыстары қала мен бекініске айтарлықтай зиян келтірді, ал 1882 жылы болған өрт ағаш ғимараттардың көпшілігін қиратты. Екі дүниежүзілік соғыс арасында Дисна Польшаның құрамында аудан орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9256-Disna.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Миорский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> ХІХ ғасырдың аяғында Диснаның халқы жеті мыңға жуықтап, олардың үштен екісі еврейлер болды. 1939 жылға қарай тұрғындар саны он мыңға жетті. 1941 жылы фашистер қаланы басып алғаннан кейін оның аумағында еврей геттосы құрылды, онда адамдар сұмдық жағдайда ұсталды. 1942 жылы немістер кем дегенде 3800 адамды өлімге жіберді.<ref>{{citeweb|url=https://travel.by/2025/06/disna-samyy-malenkiy-gorod-strany-no-on-vas-tochno-udivit/?ysclid=mnjxzwzid9720886763|title=Дисна – самый маленький город страны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада жеңіл, құрылыс материалдары, тамақ өнеркәсібі саласындағы кәсіпорындары орналасқан. Орта мектеп және мектеп-интернат, аурухана, мәдениет орталығы, екі кітапхана және қоғамдық орталық бар. == Көрнекі орындары == Диснаның басты сәулет ескерткіші — Воскресенск шіркеуі. Бұл православие шіркеуі 1864 және 1870 жылдар аралығында Диснаның орталығындағы ең биік жерде салынған. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Диснадағы шіркеу жабылып, қоймаға айналдырылды. Кейінірек шіркеу ғимараты толығымен бос қалды. Шіркеу 1989 жылы кейіннен қалпына келтіріліп, жөнделді. Бүгінгі таңда шіркеу Беларусьтегі маңызды сәулет ескерткіші, тарихи және мәдени қазына және таңғажайып көрікті жер болып табылады. Диснадағы тағы бір маңызды ескерткіш 1773 жылы салынған Бикеш Марияның шіркеуі. Шіркеудің сәулетінде барокко стилінің көптеген ерекшеліктері бар. Дисна қаласында басқа да көптеген шағын көрікті жерлері бар. Олардың қатарына 19 ғасырдағы сарай үйі (жақын маңда бұрын сол жерге тиесілі болған қосалқы ғимараттардың қирандылары бар), 20 ғасырдың басындағы аурухананың қирандылары, 19 ғасырдың аяғындағы мал сою орны және ескі өрт сөндіру бекеті кіреді.<ref>{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/vitebsk/miory/disna|title=Достопримечательности Беларуси |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] bvwrjrgrlzm2xw99u0pmfghd5ko4i7r 3576542 3576540 2026-04-04T08:21:24Z Мағыпар 100137 үлгі 3576542 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Дисна |шынайы атауы = {{lang-be|Дзісна}} |сурет = Дисна - panoramio (1).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =33 |lat_sec =46 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =13 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Дисна''' ({{lang-be|Дзісна}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы [[Миоры ауданы]]ндағы қала.<ref>{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/disna/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьДисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> Беларусьтегі ең кіші қала, халқының саны 1417 адамды құрайды (2023 жылғы жағдай бойынша).<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-disna.htm|title=Карта Дисны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Ол Дисна өзенінің Батыс Двина өзеніне құятын жерінде орналасқан. Аудан орталығынан 45 км, [[Латвия]]мен шекарадан 67 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 80 км қашықтықта орналасқан. Қала автомобиль жолы арқылы [[Полоцк]], [[Миор]] және [[Глубокое (қала)|Глубокое]] қалаларымен байланысады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=132_Disna|title=Дисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Тарихы == XV ғасырдың басынан бастап Батыс Двина өзеніндегі арал Полоцкінің Кривичи князьдері үшін қорғаныс бекінісі қызметін атқарды. Бастапқыда мұнда топырақтан жасалған қорғандар болған, бірақ XVI ғасырда поляк королі Стефан Баторий Московиямен шығыс шекарасын нығайту үшін ескі топырақтан жасалған бекіністерге қамалы бар тас бекініс салған. Сол кезде бұл аумақтар Ескі қамал деп атала бастады. Бекініс XVI-XVIII ғасырлардағы әскери қақтығыстар кезінде маңызды стратегиялық рөл атқарды. Двинаның қарама-қарсы жағалауында, оның саласынан пайда болған түбекте, топырақтан қорған жасау жұмыстары кезінде Дисна ауылы пайда болды. Наполеон соғыстары қала мен бекініске айтарлықтай зиян келтірді, ал 1882 жылы болған өрт ағаш ғимараттардың көпшілігін қиратты. Екі дүниежүзілік соғыс арасында Дисна Польшаның құрамында аудан орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9256-Disna.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Миорский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> ХІХ ғасырдың аяғында Диснаның халқы жеті мыңға жуықтап, олардың үштен екісі еврейлер болды. 1939 жылға қарай тұрғындар саны он мыңға жетті. 1941 жылы фашистер қаланы басып алғаннан кейін оның аумағында еврей геттосы құрылды, онда адамдар сұмдық жағдайда ұсталды. 1942 жылы немістер кем дегенде 3800 адамды өлімге жіберді.<ref>{{citeweb|url=https://travel.by/2025/06/disna-samyy-malenkiy-gorod-strany-no-on-vas-tochno-udivit/?ysclid=mnjxzwzid9720886763|title=Дисна – самый маленький город страны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада жеңіл, құрылыс материалдары, тамақ өнеркәсібі саласындағы кәсіпорындары орналасқан. Орта мектеп және мектеп-интернат, аурухана, мәдениет орталығы, екі кітапхана және қоғамдық орталық бар. == Көрнекі орындары == Диснаның басты сәулет ескерткіші — Воскресенск шіркеуі. Бұл православие шіркеуі 1864 және 1870 жылдар аралығында Диснаның орталығындағы ең биік жерде салынған. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Диснадағы шіркеу жабылып, қоймаға айналдырылды. Кейінірек шіркеу ғимараты толығымен бос қалды. Шіркеу 1989 жылы кейіннен қалпына келтіріліп, жөнделді. Бүгінгі таңда шіркеу Беларусьтегі маңызды сәулет ескерткіші, тарихи және мәдени қазына және таңғажайып көрікті жер болып табылады. Диснадағы тағы бір маңызды ескерткіш 1773 жылы салынған Бикеш Марияның шіркеуі. Шіркеудің сәулетінде барокко стилінің көптеген ерекшеліктері бар. Дисна қаласында басқа да көптеген шағын көрікті жерлері бар. Олардың қатарына 19 ғасырдағы сарай үйі (жақын маңда бұрын сол жерге тиесілі болған қосалқы ғимараттардың қирандылары бар), 20 ғасырдың басындағы аурухананың қирандылары, 19 ғасырдың аяғындағы мал сою орны және ескі өрт сөндіру бекеті кіреді.<ref>{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/vitebsk/miory/disna|title=Достопримечательности Беларуси |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] 6netauxa1vbsfttctvyxawnea54tf4j 3576543 3576542 2026-04-04T08:22:41Z Мағыпар 100137 үлгі, сурет қою 3576543 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Дисна |шынайы атауы = {{lang-be|Дзісна}} |сурет = Дисна - panoramio (1).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = |ту = Flag of Dzisna.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =33 |lat_sec =46 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =13 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Дисна''' ({{lang-be|Дзісна}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы [[Миоры ауданы]]ндағы қала.<ref>{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/disna/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьДисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> Беларусьтегі ең кіші қала, халқының саны 1417 адамды құрайды (2023 жылғы жағдай бойынша).<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-disna.htm|title=Карта Дисны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Ол Дисна өзенінің Батыс Двина өзеніне құятын жерінде орналасқан. Аудан орталығынан 45 км, [[Латвия]]мен шекарадан 67 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 80 км қашықтықта орналасқан. Қала автомобиль жолы арқылы [[Полоцк]], [[Миор]] және [[Глубокое (қала)|Глубокое]] қалаларымен байланысады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=132_Disna|title=Дисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Тарихы == XV ғасырдың басынан бастап Батыс Двина өзеніндегі арал Полоцкінің Кривичи князьдері үшін қорғаныс бекінісі қызметін атқарды. Бастапқыда мұнда топырақтан жасалған қорғандар болған, бірақ XVI ғасырда поляк королі Стефан Баторий Московиямен шығыс шекарасын нығайту үшін ескі топырақтан жасалған бекіністерге қамалы бар тас бекініс салған. Сол кезде бұл аумақтар Ескі қамал деп атала бастады. Бекініс XVI-XVIII ғасырлардағы әскери қақтығыстар кезінде маңызды стратегиялық рөл атқарды. Двинаның қарама-қарсы жағалауында, оның саласынан пайда болған түбекте, топырақтан қорған жасау жұмыстары кезінде Дисна ауылы пайда болды. Наполеон соғыстары қала мен бекініске айтарлықтай зиян келтірді, ал 1882 жылы болған өрт ағаш ғимараттардың көпшілігін қиратты. Екі дүниежүзілік соғыс арасында Дисна Польшаның құрамында аудан орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9256-Disna.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Миорский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> ХІХ ғасырдың аяғында Диснаның халқы жеті мыңға жуықтап, олардың үштен екісі еврейлер болды. 1939 жылға қарай тұрғындар саны он мыңға жетті. 1941 жылы фашистер қаланы басып алғаннан кейін оның аумағында еврей геттосы құрылды, онда адамдар сұмдық жағдайда ұсталды. 1942 жылы немістер кем дегенде 3800 адамды өлімге жіберді.<ref>{{citeweb|url=https://travel.by/2025/06/disna-samyy-malenkiy-gorod-strany-no-on-vas-tochno-udivit/?ysclid=mnjxzwzid9720886763|title=Дисна – самый маленький город страны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада жеңіл, құрылыс материалдары, тамақ өнеркәсібі саласындағы кәсіпорындары орналасқан. Орта мектеп және мектеп-интернат, аурухана, мәдениет орталығы, екі кітапхана және қоғамдық орталық бар. == Көрнекі орындары == Диснаның басты сәулет ескерткіші — Воскресенск шіркеуі. Бұл православие шіркеуі 1864 және 1870 жылдар аралығында Диснаның орталығындағы ең биік жерде салынған. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Диснадағы шіркеу жабылып, қоймаға айналдырылды. Кейінірек шіркеу ғимараты толығымен бос қалды. Шіркеу 1989 жылы кейіннен қалпына келтіріліп, жөнделді. Бүгінгі таңда шіркеу Беларусьтегі маңызды сәулет ескерткіші, тарихи және мәдени қазына және таңғажайып көрікті жер болып табылады. Диснадағы тағы бір маңызды ескерткіш 1773 жылы салынған Бикеш Марияның шіркеуі. Шіркеудің сәулетінде барокко стилінің көптеген ерекшеліктері бар. Дисна қаласында басқа да көптеген шағын көрікті жерлері бар. Олардың қатарына 19 ғасырдағы сарай үйі (жақын маңда бұрын сол жерге тиесілі болған қосалқы ғимараттардың қирандылары бар), 20 ғасырдың басындағы аурухананың қирандылары, 19 ғасырдың аяғындағы мал сою орны және ескі өрт сөндіру бекеті кіреді.<ref>{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/vitebsk/miory/disna|title=Достопримечательности Беларуси |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] qqxkrb7r7uqoiypd2vpbfphinibvdss 3576544 3576543 2026-04-04T08:23:18Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3576544 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Дисна |шынайы атауы = {{lang-be|Дзісна}} |сурет = Дисна - panoramio (1).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Dzisna, Belarus.svg |ту = Flag of Dzisna.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =33 |lat_sec =46 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =13 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Дисна''' ({{lang-be|Дзісна}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы [[Миоры ауданы]]ндағы қала.<ref>{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/disna/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьДисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> Беларусьтегі ең кіші қала, халқының саны 1417 адамды құрайды (2023 жылғы жағдай бойынша).<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-disna.htm|title=Карта Дисны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Ол Дисна өзенінің Батыс Двина өзеніне құятын жерінде орналасқан. Аудан орталығынан 45 км, [[Латвия]]мен шекарадан 67 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 80 км қашықтықта орналасқан. Қала автомобиль жолы арқылы [[Полоцк]], [[Миор]] және [[Глубокое (қала)|Глубокое]] қалаларымен байланысады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=132_Disna|title=Дисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Тарихы == XV ғасырдың басынан бастап Батыс Двина өзеніндегі арал Полоцкінің Кривичи князьдері үшін қорғаныс бекінісі қызметін атқарды. Бастапқыда мұнда топырақтан жасалған қорғандар болған, бірақ XVI ғасырда поляк королі Стефан Баторий Московиямен шығыс шекарасын нығайту үшін ескі топырақтан жасалған бекіністерге қамалы бар тас бекініс салған. Сол кезде бұл аумақтар Ескі қамал деп атала бастады. Бекініс XVI-XVIII ғасырлардағы әскери қақтығыстар кезінде маңызды стратегиялық рөл атқарды. Двинаның қарама-қарсы жағалауында, оның саласынан пайда болған түбекте, топырақтан қорған жасау жұмыстары кезінде Дисна ауылы пайда болды. Наполеон соғыстары қала мен бекініске айтарлықтай зиян келтірді, ал 1882 жылы болған өрт ағаш ғимараттардың көпшілігін қиратты. Екі дүниежүзілік соғыс арасында Дисна Польшаның құрамында аудан орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9256-Disna.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Миорский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> ХІХ ғасырдың аяғында Диснаның халқы жеті мыңға жуықтап, олардың үштен екісі еврейлер болды. 1939 жылға қарай тұрғындар саны он мыңға жетті. 1941 жылы фашистер қаланы басып алғаннан кейін оның аумағында еврей геттосы құрылды, онда адамдар сұмдық жағдайда ұсталды. 1942 жылы немістер кем дегенде 3800 адамды өлімге жіберді.<ref>{{citeweb|url=https://travel.by/2025/06/disna-samyy-malenkiy-gorod-strany-no-on-vas-tochno-udivit/?ysclid=mnjxzwzid9720886763|title=Дисна – самый маленький город страны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада жеңіл, құрылыс материалдары, тамақ өнеркәсібі саласындағы кәсіпорындары орналасқан. Орта мектеп және мектеп-интернат, аурухана, мәдениет орталығы, екі кітапхана және қоғамдық орталық бар. == Көрнекі орындары == Диснаның басты сәулет ескерткіші — Воскресенск шіркеуі. Бұл православие шіркеуі 1864 және 1870 жылдар аралығында Диснаның орталығындағы ең биік жерде салынған. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Диснадағы шіркеу жабылып, қоймаға айналдырылды. Кейінірек шіркеу ғимараты толығымен бос қалды. Шіркеу 1989 жылы кейіннен қалпына келтіріліп, жөнделді. Бүгінгі таңда шіркеу Беларусьтегі маңызды сәулет ескерткіші, тарихи және мәдени қазына және таңғажайып көрікті жер болып табылады. Диснадағы тағы бір маңызды ескерткіш 1773 жылы салынған Бикеш Марияның шіркеуі. Шіркеудің сәулетінде барокко стилінің көптеген ерекшеліктері бар. Дисна қаласында басқа да көптеген шағын көрікті жерлері бар. Олардың қатарына 19 ғасырдағы сарай үйі (жақын маңда бұрын сол жерге тиесілі болған қосалқы ғимараттардың қирандылары бар), 20 ғасырдың басындағы аурухананың қирандылары, 19 ғасырдың аяғындағы мал сою орны және ескі өрт сөндіру бекеті кіреді.<ref>{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/vitebsk/miory/disna|title=Достопримечательности Беларуси |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] ffyvhe8i9baox7y7je6izxrzqnvmrhw 3576545 3576544 2026-04-04T08:24:37Z Мағыпар 100137 үлгі 3576545 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Дисна |шынайы атауы = {{lang-be|Дзісна}} |сурет = Дисна - panoramio (1).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Dzisna, Belarus.svg |ту = Flag of Dzisna.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =33 |lat_sec =46 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =13 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Витебск облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Миоры ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Дисна''' ({{lang-be|Дзісна}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы [[Миоры ауданы]]ндағы қала.<ref>{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/disna/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьДисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> Беларусьтегі ең кіші қала, халқының саны 1417 адамды құрайды (2023 жылғы жағдай бойынша).<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-disna.htm|title=Карта Дисны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Ол Дисна өзенінің Батыс Двина өзеніне құятын жерінде орналасқан. Аудан орталығынан 45 км, [[Латвия]]мен шекарадан 67 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 80 км қашықтықта орналасқан. Қала автомобиль жолы арқылы [[Полоцк]], [[Миор]] және [[Глубокое (қала)|Глубокое]] қалаларымен байланысады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=132_Disna|title=Дисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Тарихы == XV ғасырдың басынан бастап Батыс Двина өзеніндегі арал Полоцкінің Кривичи князьдері үшін қорғаныс бекінісі қызметін атқарды. Бастапқыда мұнда топырақтан жасалған қорғандар болған, бірақ XVI ғасырда поляк королі Стефан Баторий Московиямен шығыс шекарасын нығайту үшін ескі топырақтан жасалған бекіністерге қамалы бар тас бекініс салған. Сол кезде бұл аумақтар Ескі қамал деп атала бастады. Бекініс XVI-XVIII ғасырлардағы әскери қақтығыстар кезінде маңызды стратегиялық рөл атқарды. Двинаның қарама-қарсы жағалауында, оның саласынан пайда болған түбекте, топырақтан қорған жасау жұмыстары кезінде Дисна ауылы пайда болды. Наполеон соғыстары қала мен бекініске айтарлықтай зиян келтірді, ал 1882 жылы болған өрт ағаш ғимараттардың көпшілігін қиратты. Екі дүниежүзілік соғыс арасында Дисна Польшаның құрамында аудан орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9256-Disna.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Миорский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> ХІХ ғасырдың аяғында Диснаның халқы жеті мыңға жуықтап, олардың үштен екісі еврейлер болды. 1939 жылға қарай тұрғындар саны он мыңға жетті. 1941 жылы фашистер қаланы басып алғаннан кейін оның аумағында еврей геттосы құрылды, онда адамдар сұмдық жағдайда ұсталды. 1942 жылы немістер кем дегенде 3800 адамды өлімге жіберді.<ref>{{citeweb|url=https://travel.by/2025/06/disna-samyy-malenkiy-gorod-strany-no-on-vas-tochno-udivit/?ysclid=mnjxzwzid9720886763|title=Дисна – самый маленький город страны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада жеңіл, құрылыс материалдары, тамақ өнеркәсібі саласындағы кәсіпорындары орналасқан. Орта мектеп және мектеп-интернат, аурухана, мәдениет орталығы, екі кітапхана және қоғамдық орталық бар. == Көрнекі орындары == Диснаның басты сәулет ескерткіші — Воскресенск шіркеуі. Бұл православие шіркеуі 1864 және 1870 жылдар аралығында Диснаның орталығындағы ең биік жерде салынған. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Диснадағы шіркеу жабылып, қоймаға айналдырылды. Кейінірек шіркеу ғимараты толығымен бос қалды. Шіркеу 1989 жылы кейіннен қалпына келтіріліп, жөнделді. Бүгінгі таңда шіркеу Беларусьтегі маңызды сәулет ескерткіші, тарихи және мәдени қазына және таңғажайып көрікті жер болып табылады. Диснадағы тағы бір маңызды ескерткіш 1773 жылы салынған Бикеш Марияның шіркеуі. Шіркеудің сәулетінде барокко стилінің көптеген ерекшеліктері бар. Дисна қаласында басқа да көптеген шағын көрікті жерлері бар. Олардың қатарына 19 ғасырдағы сарай үйі (жақын маңда бұрын сол жерге тиесілі болған қосалқы ғимараттардың қирандылары бар), 20 ғасырдың басындағы аурухананың қирандылары, 19 ғасырдың аяғындағы мал сою орны және ескі өрт сөндіру бекеті кіреді.<ref>{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/vitebsk/miory/disna|title=Достопримечательности Беларуси |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] 7bire6j7kpgzer56umru2d6dyc1jizm 3576546 3576545 2026-04-04T08:25:20Z Мағыпар 100137 үлгі 3576546 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Дисна |шынайы атауы = {{lang-be|Дзісна}} |сурет = Дисна - panoramio (1).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Dzisna, Belarus.svg |ту = Flag of Dzisna.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =33 |lat_sec =46 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =13 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Витебск облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Миоры ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1 417 |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Дисна''' ({{lang-be|Дзісна}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы [[Миоры ауданы]]ндағы қала.<ref>{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/disna/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьДисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> Беларусьтегі ең кіші қала, халқының саны 1 417 адамды құрайды (2023 жылғы жағдай бойынша).<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-disna.htm|title=Карта Дисны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Ол Дисна өзенінің Батыс Двина өзеніне құятын жерінде орналасқан. Аудан орталығынан 45 км, [[Латвия]]мен шекарадан 67 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 80 км қашықтықта орналасқан. Қала автомобиль жолы арқылы [[Полоцк]], [[Миор]] және [[Глубокое (қала)|Глубокое]] қалаларымен байланысады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=132_Disna|title=Дисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Тарихы == XV ғасырдың басынан бастап Батыс Двина өзеніндегі арал Полоцкінің Кривичи князьдері үшін қорғаныс бекінісі қызметін атқарды. Бастапқыда мұнда топырақтан жасалған қорғандар болған, бірақ XVI ғасырда поляк королі Стефан Баторий Московиямен шығыс шекарасын нығайту үшін ескі топырақтан жасалған бекіністерге қамалы бар тас бекініс салған. Сол кезде бұл аумақтар Ескі қамал деп атала бастады. Бекініс XVI-XVIII ғасырлардағы әскери қақтығыстар кезінде маңызды стратегиялық рөл атқарды. Двинаның қарама-қарсы жағалауында, оның саласынан пайда болған түбекте, топырақтан қорған жасау жұмыстары кезінде Дисна ауылы пайда болды. Наполеон соғыстары қала мен бекініске айтарлықтай зиян келтірді, ал 1882 жылы болған өрт ағаш ғимараттардың көпшілігін қиратты. Екі дүниежүзілік соғыс арасында Дисна Польшаның құрамында аудан орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9256-Disna.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Миорский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> ХІХ ғасырдың аяғында Диснаның халқы жеті мыңға жуықтап, олардың үштен екісі еврейлер болды. 1939 жылға қарай тұрғындар саны он мыңға жетті. 1941 жылы фашистер қаланы басып алғаннан кейін оның аумағында еврей геттосы құрылды, онда адамдар сұмдық жағдайда ұсталды. 1942 жылы немістер кем дегенде 3800 адамды өлімге жіберді.<ref>{{citeweb|url=https://travel.by/2025/06/disna-samyy-malenkiy-gorod-strany-no-on-vas-tochno-udivit/?ysclid=mnjxzwzid9720886763|title=Дисна – самый маленький город страны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада жеңіл, құрылыс материалдары, тамақ өнеркәсібі саласындағы кәсіпорындары орналасқан. Орта мектеп және мектеп-интернат, аурухана, мәдениет орталығы, екі кітапхана және қоғамдық орталық бар. == Көрнекі орындары == Диснаның басты сәулет ескерткіші — Воскресенск шіркеуі. Бұл православие шіркеуі 1864 және 1870 жылдар аралығында Диснаның орталығындағы ең биік жерде салынған. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Диснадағы шіркеу жабылып, қоймаға айналдырылды. Кейінірек шіркеу ғимараты толығымен бос қалды. Шіркеу 1989 жылы кейіннен қалпына келтіріліп, жөнделді. Бүгінгі таңда шіркеу Беларусьтегі маңызды сәулет ескерткіші, тарихи және мәдени қазына және таңғажайып көрікті жер болып табылады. Диснадағы тағы бір маңызды ескерткіш 1773 жылы салынған Бикеш Марияның шіркеуі. Шіркеудің сәулетінде барокко стилінің көптеген ерекшеліктері бар. Дисна қаласында басқа да көптеген шағын көрікті жерлері бар. Олардың қатарына 19 ғасырдағы сарай үйі (жақын маңда бұрын сол жерге тиесілі болған қосалқы ғимараттардың қирандылары бар), 20 ғасырдың басындағы аурухананың қирандылары, 19 ғасырдың аяғындағы мал сою орны және ескі өрт сөндіру бекеті кіреді.<ref>{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/vitebsk/miory/disna|title=Достопримечательности Беларуси |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] ahscokas9zq90vomyh6gznrtgpbtr2p 3576547 3576546 2026-04-04T08:37:26Z Мағыпар 100137 үлгі 3576547 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Дисна |шынайы атауы = {{lang-be|Дзісна}} |сурет = Дисна - panoramio (1).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Dzisna, Belarus.svg |ту = Flag of Dzisna.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =33 |lat_sec =46 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =13 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Витебск облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Миоры ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1 417 |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = +375 2152 |пошта индексі = 211950 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Дисна''' ({{lang-be|Дзісна}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы [[Миоры ауданы]]ндағы қала.<ref>{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/disna/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьДисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> Беларусьтегі ең кіші қала, халқының саны 1 417 адамды құрайды (2023 жылғы жағдай бойынша).<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-disna.htm|title=Карта Дисны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Ол Дисна өзенінің Батыс Двина өзеніне құятын жерінде орналасқан. Аудан орталығынан 45 км, [[Латвия]]мен шекарадан 67 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 80 км қашықтықта орналасқан. Қала автомобиль жолы арқылы [[Полоцк]], [[Миор]] және [[Глубокое (қала)|Глубокое]] қалаларымен байланысады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=132_Disna|title=Дисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Тарихы == XV ғасырдың басынан бастап Батыс Двина өзеніндегі арал Полоцкінің Кривичи князьдері үшін қорғаныс бекінісі қызметін атқарды. Бастапқыда мұнда топырақтан жасалған қорғандар болған, бірақ XVI ғасырда поляк королі Стефан Баторий Московиямен шығыс шекарасын нығайту үшін ескі топырақтан жасалған бекіністерге қамалы бар тас бекініс салған. Сол кезде бұл аумақтар Ескі қамал деп атала бастады. Бекініс XVI-XVIII ғасырлардағы әскери қақтығыстар кезінде маңызды стратегиялық рөл атқарды. Двинаның қарама-қарсы жағалауында, оның саласынан пайда болған түбекте, топырақтан қорған жасау жұмыстары кезінде Дисна ауылы пайда болды. Наполеон соғыстары қала мен бекініске айтарлықтай зиян келтірді, ал 1882 жылы болған өрт ағаш ғимараттардың көпшілігін қиратты. Екі дүниежүзілік соғыс арасында Дисна Польшаның құрамында аудан орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9256-Disna.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Миорский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> ХІХ ғасырдың аяғында Диснаның халқы жеті мыңға жуықтап, олардың үштен екісі еврейлер болды. 1939 жылға қарай тұрғындар саны он мыңға жетті. 1941 жылы фашистер қаланы басып алғаннан кейін оның аумағында еврей геттосы құрылды, онда адамдар сұмдық жағдайда ұсталды. 1942 жылы немістер кем дегенде 3800 адамды өлімге жіберді.<ref>{{citeweb|url=https://travel.by/2025/06/disna-samyy-malenkiy-gorod-strany-no-on-vas-tochno-udivit/?ysclid=mnjxzwzid9720886763|title=Дисна – самый маленький город страны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада жеңіл, құрылыс материалдары, тамақ өнеркәсібі саласындағы кәсіпорындары орналасқан. Орта мектеп және мектеп-интернат, аурухана, мәдениет орталығы, екі кітапхана және қоғамдық орталық бар. == Көрнекі орындары == Диснаның басты сәулет ескерткіші — Воскресенск шіркеуі. Бұл православие шіркеуі 1864 және 1870 жылдар аралығында Диснаның орталығындағы ең биік жерде салынған. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Диснадағы шіркеу жабылып, қоймаға айналдырылды. Кейінірек шіркеу ғимараты толығымен бос қалды. Шіркеу 1989 жылы кейіннен қалпына келтіріліп, жөнделді. Бүгінгі таңда шіркеу Беларусьтегі маңызды сәулет ескерткіші, тарихи және мәдени қазына және таңғажайып көрікті жер болып табылады. Диснадағы тағы бір маңызды ескерткіш 1773 жылы салынған Бикеш Марияның шіркеуі. Шіркеудің сәулетінде барокко стилінің көптеген ерекшеліктері бар. Дисна қаласында басқа да көптеген шағын көрікті жерлері бар. Олардың қатарына 19 ғасырдағы сарай үйі (жақын маңда бұрын сол жерге тиесілі болған қосалқы ғимараттардың қирандылары бар), 20 ғасырдың басындағы аурухананың қирандылары, 19 ғасырдың аяғындағы мал сою орны және ескі өрт сөндіру бекеті кіреді.<ref>{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/vitebsk/miory/disna|title=Достопримечательности Беларуси |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] ra62warxlrnhsrqeqg9891sfn70cicr 3576548 3576547 2026-04-04T08:39:34Z Мағыпар 100137 үлгі 3576548 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Дисна |шынайы атауы = {{lang-be|Дзісна}} |сурет = Дисна - panoramio (1).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Dzisna, Belarus.svg |ту = Flag of Dzisna.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =33 |lat_sec =46 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =13 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Витебск облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Миоры ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = XI ғ. |алғашқы дерек = 1462 |бұрынғы атаулары = Копец-городок |статус алуы = 1569 |жер аумағы = 5,2 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 113 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1 417 |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 2152 |пошта индексі = 211950 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Дисна''' ({{lang-be|Дзісна}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы [[Миоры ауданы]]ндағы қала.<ref>{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/disna/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьДисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> Беларусьтегі ең кіші қала, халқының саны 1 417 адамды құрайды (2023 жылғы жағдай бойынша).<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-disna.htm|title=Карта Дисны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Ол Дисна өзенінің Батыс Двина өзеніне құятын жерінде орналасқан. Аудан орталығынан 45 км, [[Латвия]]мен шекарадан 67 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 80 км қашықтықта орналасқан. Қала автомобиль жолы арқылы [[Полоцк]], [[Миор]] және [[Глубокое (қала)|Глубокое]] қалаларымен байланысады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=132_Disna|title=Дисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Тарихы == XV ғасырдың басынан бастап Батыс Двина өзеніндегі арал Полоцкінің Кривичи князьдері үшін қорғаныс бекінісі қызметін атқарды. Бастапқыда мұнда топырақтан жасалған қорғандар болған, бірақ XVI ғасырда поляк королі Стефан Баторий Московиямен шығыс шекарасын нығайту үшін ескі топырақтан жасалған бекіністерге қамалы бар тас бекініс салған. Сол кезде бұл аумақтар Ескі қамал деп атала бастады. Бекініс XVI-XVIII ғасырлардағы әскери қақтығыстар кезінде маңызды стратегиялық рөл атқарды. Двинаның қарама-қарсы жағалауында, оның саласынан пайда болған түбекте, топырақтан қорған жасау жұмыстары кезінде Дисна ауылы пайда болды. Наполеон соғыстары қала мен бекініске айтарлықтай зиян келтірді, ал 1882 жылы болған өрт ағаш ғимараттардың көпшілігін қиратты. Екі дүниежүзілік соғыс арасында Дисна Польшаның құрамында аудан орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9256-Disna.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Миорский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> ХІХ ғасырдың аяғында Диснаның халқы жеті мыңға жуықтап, олардың үштен екісі еврейлер болды. 1939 жылға қарай тұрғындар саны он мыңға жетті. 1941 жылы фашистер қаланы басып алғаннан кейін оның аумағында еврей геттосы құрылды, онда адамдар сұмдық жағдайда ұсталды. 1942 жылы немістер кем дегенде 3800 адамды өлімге жіберді.<ref>{{citeweb|url=https://travel.by/2025/06/disna-samyy-malenkiy-gorod-strany-no-on-vas-tochno-udivit/?ysclid=mnjxzwzid9720886763|title=Дисна – самый маленький город страны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада жеңіл, құрылыс материалдары, тамақ өнеркәсібі саласындағы кәсіпорындары орналасқан. Орта мектеп және мектеп-интернат, аурухана, мәдениет орталығы, екі кітапхана және қоғамдық орталық бар. == Көрнекі орындары == Диснаның басты сәулет ескерткіші — Воскресенск шіркеуі. Бұл православие шіркеуі 1864 және 1870 жылдар аралығында Диснаның орталығындағы ең биік жерде салынған. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Диснадағы шіркеу жабылып, қоймаға айналдырылды. Кейінірек шіркеу ғимараты толығымен бос қалды. Шіркеу 1989 жылы кейіннен қалпына келтіріліп, жөнделді. Бүгінгі таңда шіркеу Беларусьтегі маңызды сәулет ескерткіші, тарихи және мәдени қазына және таңғажайып көрікті жер болып табылады. Диснадағы тағы бір маңызды ескерткіш 1773 жылы салынған Бикеш Марияның шіркеуі. Шіркеудің сәулетінде барокко стилінің көптеген ерекшеліктері бар. Дисна қаласында басқа да көптеген шағын көрікті жерлері бар. Олардың қатарына 19 ғасырдағы сарай үйі (жақын маңда бұрын сол жерге тиесілі болған қосалқы ғимараттардың қирандылары бар), 20 ғасырдың басындағы аурухананың қирандылары, 19 ғасырдың аяғындағы мал сою орны және ескі өрт сөндіру бекеті кіреді.<ref>{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/vitebsk/miory/disna|title=Достопримечательности Беларуси |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] g3l46pqdjm25klk5ipbz9kdnd2ai49i 3576549 3576548 2026-04-04T08:57:33Z Мағыпар 100137 сурет қою 3576549 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Дисна |шынайы атауы = {{lang-be|Дзісна}} |сурет = Дисна - panoramio (1).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Dzisna, Belarus.svg |ту = Flag of Dzisna.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =33 |lat_sec =46 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =13 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Витебск облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Миоры ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = XI ғ. |алғашқы дерек = 1462 |бұрынғы атаулары = Копец-городок |статус алуы = 1569 |жер аумағы = 5,2 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 113 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1 417 |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 2152 |пошта индексі = 211950 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Дисна''' ({{lang-be|Дзісна}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы [[Миоры ауданы]]ндағы қала.<ref>{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/disna/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьДисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> Беларусьтегі ең кіші қала, халқының саны 1 417 адамды құрайды (2023 жылғы жағдай бойынша).<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-disna.htm|title=Карта Дисны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Ол Дисна өзенінің Батыс Двина өзеніне құятын жерінде орналасқан. Аудан орталығынан 45 км, [[Латвия]]мен шекарадан 67 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 80 км қашықтықта орналасқан. Қала автомобиль жолы арқылы [[Полоцк]], [[Миор]] және [[Глубокое (қала)|Глубокое]] қалаларымен байланысады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=132_Disna|title=Дисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Тарихы == XV ғасырдың басынан бастап Батыс Двина өзеніндегі арал Полоцкінің Кривичи князьдері үшін қорғаныс бекінісі қызметін атқарды. Бастапқыда мұнда топырақтан жасалған қорғандар болған, бірақ XVI ғасырда поляк королі Стефан Баторий Московиямен шығыс шекарасын нығайту үшін ескі топырақтан жасалған бекіністерге қамалы бар тас бекініс салған. Сол кезде бұл аумақтар Ескі қамал деп атала бастады. Бекініс XVI-XVIII ғасырлардағы әскери қақтығыстар кезінде маңызды стратегиялық рөл атқарды. Двинаның қарама-қарсы жағалауында, оның саласынан пайда болған түбекте, топырақтан қорған жасау жұмыстары кезінде Дисна ауылы пайда болды. Наполеон соғыстары қала мен бекініске айтарлықтай зиян келтірді, ал 1882 жылы болған өрт ағаш ғимараттардың көпшілігін қиратты. Екі дүниежүзілік соғыс арасында Дисна Польшаның құрамында аудан орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9256-Disna.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Миорский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> ХІХ ғасырдың аяғында Диснаның халқы жеті мыңға жуықтап, олардың үштен екісі еврейлер болды. 1939 жылға қарай тұрғындар саны он мыңға жетті. 1941 жылы фашистер қаланы басып алғаннан кейін оның аумағында еврей геттосы құрылды, онда адамдар сұмдық жағдайда ұсталды. 1942 жылы немістер кем дегенде 3800 адамды өлімге жіберді.<ref>{{citeweb|url=https://travel.by/2025/06/disna-samyy-malenkiy-gorod-strany-no-on-vas-tochno-udivit/?ysclid=mnjxzwzid9720886763|title=Дисна – самый маленький город страны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада жеңіл, құрылыс материалдары, тамақ өнеркәсібі саласындағы кәсіпорындары орналасқан. Орта мектеп және мектеп-интернат, аурухана, мәдениет орталығы, екі кітапхана және қоғамдық орталық бар. == Көрнекі орындары == Диснаның басты сәулет ескерткіші — Воскресенск шіркеуі. Бұл православие шіркеуі 1864 және 1870 жылдар аралығында Диснаның орталығындағы ең биік жерде салынған. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Диснадағы шіркеу жабылып, қоймаға айналдырылды. Кейінірек шіркеу ғимараты толығымен бос қалды. Шіркеу 1989 жылы кейіннен қалпына келтіріліп, жөнделді. Бүгінгі таңда шіркеу Беларусьтегі маңызды сәулет ескерткіші, тарихи және мәдени қазына және таңғажайып көрікті жер болып табылады. Диснадағы тағы бір маңызды ескерткіш 1773 жылы салынған Бикеш Марияның шіркеуі. Шіркеудің сәулетінде барокко стилінің көптеген ерекшеліктері бар. Дисна қаласында басқа да көптеген шағын көрікті жерлері бар. Олардың қатарына 19 ғасырдағы сарай үйі (жақын маңда бұрын сол жерге тиесілі болған қосалқы ғимараттардың қирандылары бар), 20 ғасырдың басындағы аурухананың қирандылары, 19 ғасырдың аяғындағы мал сою орны және ескі өрт сөндіру бекеті кіреді.<ref>{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/vitebsk/miory/disna|title=Достопримечательности Беларуси |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="140"> Дзясна, Юбілейная вул (01).jpg|Юбилейная көшесі </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] 35w3eytewy0f1nmmb67jnsoexanqloa 3576551 3576549 2026-04-04T09:00:13Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ сурет қою 3576551 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Дисна |шынайы атауы = {{lang-be|Дзісна}} |сурет = Дисна - panoramio (1).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Dzisna, Belarus.svg |ту = Flag of Dzisna.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =33 |lat_sec =46 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =13 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Витебск облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Миоры ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = XI ғ. |алғашқы дерек = 1462 |бұрынғы атаулары = Копец-городок |статус алуы = 1569 |жер аумағы = 5,2 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 113 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1 417 |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 2152 |пошта индексі = 211950 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Дисна''' ({{lang-be|Дзісна}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы [[Миоры ауданы]]ндағы қала.<ref>{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/disna/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьДисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> Беларусьтегі ең кіші қала, халқының саны 1 417 адамды құрайды (2023 жылғы жағдай бойынша).<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-disna.htm|title=Карта Дисны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Ол Дисна өзенінің Батыс Двина өзеніне құятын жерінде орналасқан. Аудан орталығынан 45 км, [[Латвия]]мен шекарадан 67 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 80 км қашықтықта орналасқан. Қала автомобиль жолы арқылы [[Полоцк]], [[Миор]] және [[Глубокое (қала)|Глубокое]] қалаларымен байланысады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=132_Disna|title=Дисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Тарихы == XV ғасырдың басынан бастап Батыс Двина өзеніндегі арал Полоцкінің Кривичи князьдері үшін қорғаныс бекінісі қызметін атқарды. Бастапқыда мұнда топырақтан жасалған қорғандар болған, бірақ XVI ғасырда поляк королі Стефан Баторий Московиямен шығыс шекарасын нығайту үшін ескі топырақтан жасалған бекіністерге қамалы бар тас бекініс салған. Сол кезде бұл аумақтар Ескі қамал деп атала бастады. Бекініс XVI-XVIII ғасырлардағы әскери қақтығыстар кезінде маңызды стратегиялық рөл атқарды. Двинаның қарама-қарсы жағалауында, оның саласынан пайда болған түбекте, топырақтан қорған жасау жұмыстары кезінде Дисна ауылы пайда болды. Наполеон соғыстары қала мен бекініске айтарлықтай зиян келтірді, ал 1882 жылы болған өрт ағаш ғимараттардың көпшілігін қиратты. Екі дүниежүзілік соғыс арасында Дисна Польшаның құрамында аудан орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9256-Disna.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Миорский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> ХІХ ғасырдың аяғында Диснаның халқы жеті мыңға жуықтап, олардың үштен екісі еврейлер болды. 1939 жылға қарай тұрғындар саны он мыңға жетті. 1941 жылы фашистер қаланы басып алғаннан кейін оның аумағында еврей геттосы құрылды, онда адамдар сұмдық жағдайда ұсталды. 1942 жылы немістер кем дегенде 3800 адамды өлімге жіберді.<ref>{{citeweb|url=https://travel.by/2025/06/disna-samyy-malenkiy-gorod-strany-no-on-vas-tochno-udivit/?ysclid=mnjxzwzid9720886763|title=Дисна – самый маленький город страны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада жеңіл, құрылыс материалдары, тамақ өнеркәсібі саласындағы кәсіпорындары орналасқан. Орта мектеп және мектеп-интернат, аурухана, мәдениет орталығы, екі кітапхана және қоғамдық орталық бар. == Көрнекі орындары == Диснаның басты сәулет ескерткіші — Воскресенск шіркеуі. Бұл православие шіркеуі 1864 және 1870 жылдар аралығында Диснаның орталығындағы ең биік жерде салынған. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Диснадағы шіркеу жабылып, қоймаға айналдырылды. Кейінірек шіркеу ғимараты толығымен бос қалды. Шіркеу 1989 жылы кейіннен қалпына келтіріліп, жөнделді. Бүгінгі таңда шіркеу Беларусьтегі маңызды сәулет ескерткіші, тарихи және мәдени қазына және таңғажайып көрікті жер болып табылады. Диснадағы тағы бір маңызды ескерткіш 1773 жылы салынған Бикеш Марияның шіркеуі. Шіркеудің сәулетінде барокко стилінің көптеген ерекшеліктері бар. Дисна қаласында басқа да көптеген шағын көрікті жерлері бар. Олардың қатарына 19 ғасырдағы сарай үйі (жақын маңда бұрын сол жерге тиесілі болған қосалқы ғимараттардың қирандылары бар), 20 ғасырдың басындағы аурухананың қирандылары, 19 ғасырдың аяғындағы мал сою орны және ескі өрт сөндіру бекеті кіреді.<ref>{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/vitebsk/miory/disna|title=Достопримечательности Беларуси |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="140"> Дзясна, Юбілейная вул (01).jpg|Юбилейная көшесі Dzisna, lakarnia (08.05.2022).jpg|Аурухананың қирандылары (1906-1907) </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] 2b4dopor5e7gpx1jnyb53bo1r7g63n8 3576554 3576551 2026-04-04T09:04:49Z Мағыпар 100137 сурет қою 3576554 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Дисна |шынайы атауы = {{lang-be|Дзісна}} |сурет = Дисна - panoramio (1).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Dzisna, Belarus.svg |ту = Flag of Dzisna.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =33 |lat_sec =46 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =13 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Витебск облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Миоры ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = XI ғ. |алғашқы дерек = 1462 |бұрынғы атаулары = Копец-городок |статус алуы = 1569 |жер аумағы = 5,2 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 113 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1 417 |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 2152 |пошта индексі = 211950 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Дисна''' ({{lang-be|Дзісна}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы [[Миоры ауданы]]ндағы қала.<ref>{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/disna/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьДисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> Беларусьтегі ең кіші қала, халқының саны 1 417 адамды құрайды (2023 жылғы жағдай бойынша).<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-disna.htm|title=Карта Дисны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Ол Дисна өзенінің Батыс Двина өзеніне құятын жерінде орналасқан. Аудан орталығынан 45 км, [[Латвия]]мен шекарадан 67 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 80 км қашықтықта орналасқан. Қала автомобиль жолы арқылы [[Полоцк]], [[Миор]] және [[Глубокое (қала)|Глубокое]] қалаларымен байланысады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=132_Disna|title=Дисна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Тарихы == XV ғасырдың басынан бастап Батыс Двина өзеніндегі арал Полоцкінің Кривичи князьдері үшін қорғаныс бекінісі қызметін атқарды. Бастапқыда мұнда топырақтан жасалған қорғандар болған, бірақ XVI ғасырда поляк королі Стефан Баторий Московиямен шығыс шекарасын нығайту үшін ескі топырақтан жасалған бекіністерге қамалы бар тас бекініс салған. Сол кезде бұл аумақтар Ескі қамал деп атала бастады. Бекініс XVI-XVIII ғасырлардағы әскери қақтығыстар кезінде маңызды стратегиялық рөл атқарды. Двинаның қарама-қарсы жағалауында, оның саласынан пайда болған түбекте, топырақтан қорған жасау жұмыстары кезінде Дисна ауылы пайда болды. Наполеон соғыстары қала мен бекініске айтарлықтай зиян келтірді, ал 1882 жылы болған өрт ағаш ғимараттардың көпшілігін қиратты. Екі дүниежүзілік соғыс арасында Дисна Польшаның құрамында аудан орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9256-Disna.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Миорский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> ХІХ ғасырдың аяғында Диснаның халқы жеті мыңға жуықтап, олардың үштен екісі еврейлер болды. 1939 жылға қарай тұрғындар саны он мыңға жетті. 1941 жылы фашистер қаланы басып алғаннан кейін оның аумағында еврей геттосы құрылды, онда адамдар сұмдық жағдайда ұсталды. 1942 жылы немістер кем дегенде 3800 адамды өлімге жіберді.<ref>{{citeweb|url=https://travel.by/2025/06/disna-samyy-malenkiy-gorod-strany-no-on-vas-tochno-udivit/?ysclid=mnjxzwzid9720886763|title=Дисна – самый маленький город страны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада жеңіл, құрылыс материалдары, тамақ өнеркәсібі саласындағы кәсіпорындары орналасқан. Орта мектеп және мектеп-интернат, аурухана, мәдениет орталығы, екі кітапхана және қоғамдық орталық бар. == Көрнекі орындары == Диснаның басты сәулет ескерткіші — Воскресенск шіркеуі. Бұл православие шіркеуі 1864 және 1870 жылдар аралығында Диснаның орталығындағы ең биік жерде салынған. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Диснадағы шіркеу жабылып, қоймаға айналдырылды. Кейінірек шіркеу ғимараты толығымен бос қалды. Шіркеу 1989 жылы кейіннен қалпына келтіріліп, жөнделді. Бүгінгі таңда шіркеу Беларусьтегі маңызды сәулет ескерткіші, тарихи және мәдени қазына және таңғажайып көрікті жер болып табылады. Диснадағы тағы бір маңызды ескерткіш 1773 жылы салынған Бикеш Марияның шіркеуі. Шіркеудің сәулетінде барокко стилінің көптеген ерекшеліктері бар. Дисна қаласында басқа да көптеген шағын көрікті жерлері бар. Олардың қатарына 19 ғасырдағы сарай үйі (жақын маңда бұрын сол жерге тиесілі болған қосалқы ғимараттардың қирандылары бар), 20 ғасырдың басындағы аурухананың қирандылары, 19 ғасырдың аяғындағы мал сою орны және ескі өрт сөндіру бекеті кіреді.<ref>{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/vitebsk/miory/disna|title=Достопримечательности Беларуси |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="140"> Дзясна, Юбілейная вул (01).jpg|Юбилейная көшесі Dzisna2.JPG|Воскресения Христа шіркеуі Dzisna, lakarnia (08.05.2022).jpg|Аурухананың қирандылары (1906-1907) </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы қалалары]] p9uxqv12srfcdwn10s71x44aworltyv Фрэнк Вильчек 0 778203 3576480 2026-04-04T07:03:03Z Nurkhan 13652 «[[:ru:Special:Redirect/revision/150773114|Вильчек, Фрэнк]]» бетінен аударылып түзілді 3576480 wikitext text/x-wiki '''Фрэнк Вильчек''' {{Efn|Чаще упоминается на русском языке именно так.}} ('''Вилчек''') ({{Lang-en|Frank Wilczek}}; [[15 мамыр]] [[1951 жыл|1951]],Минеола, [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — американдық теориялық [[Физика|физик]], 2004 жылғы [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Нобель сыйлығының лауреаты]] {{Efn|За «открытие [[Асимптотическая свобода|асимптотической свободы]] в теории сильных взаимодействий» — совместно с [[Гросс, Дейвид|Дейвидом Гроссом]] и [[Политцер, Дейвид|Дейвидом Политцером]].}}, [[Массачусетс технологиялық институты|Массачусетс технологиялық институтының]] профессоры, [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым академиясының]] (1990) және Америка философиялық қоғамының (2005) мүшесі және [[Қытай ғылым академиясы|Қытай ғылым академиясының]] шетелдік мүшесі (2021). == Өмірбаян == Минеолада [[Поляктар|поляк]]-[[Италиялықтар|итальян]] аралас отбасында дүниеге келген ол Куинс жалпы мектебінде, содан кейін Ван Бюрен мектебінде оқыды. Ол 1970 жылы [[Чикаго университеті|Чикаго университетінде]] математика бойынша бакалавр дәрежесін, 1972 жылы магистр дәрежесін және 1974 жылы [[Принстон университеті|Принстон университетінде]] PhD дәрежесін алды, онда 1981 жылға дейін, [[Калифорния университеті, Санта-Барбара|яғни Санта-Барбарадағы Калифорния университетіне]] көшкенге дейін сабақ берді. 1989 жылдан 2000 жылға дейін Принстондағы Жетілдірілген зерттеулер институтында профессор болды. 2000 жылдан бастап [[Массачусетс технологиялық институты|Массачусетс технологиялық институтының]] Теориялық физика орталығында физика профессоры болып жұмыс істеді. Сондай-ақ, ол Санта-Барбарадағы Кавли теориялық физика институтында жұмыс істеді. [[Америка өнер және ғылым академиясы|Америка өнер және ғылым академиясының]] мүшесі (1993), Америка ғылымды дамыту қауымдастығының (2000) және Америка физикалық қоғамының толық мүшесі, Польша ғылым академиясының шетелдік мүшесі. 1973 жылы ол Бетси Девайнге үйленді. Олардың — Эмити және Мира есімді екі баласы бар. * 2005 жылдың басында ол «Пенн мен Теллер: Өтірік!» комедиялық шоуының бір эпизодында пайда болды. Шоу елес аңшылары туралы болды, ал доктор Вильчек паранормальды [[Псевдоғылым|жалған ғылымды]] жоққа шығару үшін сарапшы ретінде шақырылды. * 2016 жылы ол Нобель сыйлығының лауреаттарының [[Greenpeace]], [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] және бүкіл әлемдегі үкіметтерді генетикалық түрлендірілген организмдерге ([[Гендік модификацияланған ағза|ГМО]]) қарсы күресті тоқтатуға шақырған хатына қол қойды<ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/|title=107 Nobel laureates sign letter blasting Greenpeace over GMOs|accessdate=2016-06-30|archivedate=2016-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160629203642/https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html|title=Laureates Letter Supporting Precision Agriculture (GMOs)|accessdate=2016-06-30|archivedate=2016-07-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160707040151/http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html|title=Список нобелевских лауреатов, подписавших письмо|accessdate=2016-06-30|archivedate=2017-09-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170902012810/http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html}}</ref>. * Вильчектің «Физиканың сұлулығы» кітабы «Барлық ғылым» бағдарламасының сарапшыларынан жоғары баға алды және осының арқасында тегін және заңды түрде жүктеп алуға қолжетімді болды <ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://vsenauka.ru/knigi/besplatnyie-knigi.html|title=Бесплатные книги|work=Всенаука|accessdate=2022-02-09|archivedate=2022-02-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220209131206/https://vsenauka.ru/knigi/besplatnyie-knigi.html}}</ref> . == Зерттеу == 1973 жылы Принстон университетінде Дэвид Гросспен бірге аспирант болып жұмыс істеген Вильчек асимптотикалық еркіндікті ашты, ол [[кварктер]] бір-біріне неғұрлым жақын болса, олардың арасындағы [[Күшті әсерлесу|күшті өзара әрекеттесу]] (немесе түс алмасу) соғұрлым әлсіз болады деп тұжырымдайды<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/44536|title=Frank Wilczek Interviewed by David Zierler|author=|work=aip.org|date=2020-08-03|publisher=|accessdate=2020-09-27|archivedate=2021-07-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210717085418/https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/44536}}</ref>. Кварктер бір-біріне өте жақын болған кезде, олардың арасындағы [[Күшті әсерлесу|ядролық күштер]] соншалықты әлсіз болады, сондықтан кварктер бос бөлшектер сияқты әрекет етеді. Дэвид Политцер де тәуелсіз түрде ашқан бұл теория [[Кванттық хромодинамика|кванттық хромодинамиканың]] дамуындағы маңызды қадам болды. Вильчек аксиондарды, аниондарды, асимптотикалық еркіндікті, [[Кварктер|кварк материясының]] түстің асқын өткізгіштік фазаларын және [[Кванттық өріс теориясы|кванттық өріс теориясының]] басқа да аспектілерін зерттеуге үлес қосты. Ол конденсацияланған материя физикасы мен [[Астрофизика|астрофизикадан]] бастап бөлшектер физикасына дейінгі ерекше кең ауқымды тақырыптар бойынша жұмыс істеді. '''Ғылыми қызығушылықтар''' * элементар бөлшектер физикасы: теориялық идеялар мен бақыланатын құбылыстар арасындағы байланыс * заттың мінез-құлқы: аса жоғары [[Температура|температуралар]], тығыздықтар және фазалық құрылымдар * элементар бөлшектер физикасын [[Космология|космологияға]] қолдану * конденсацияланған зат физикасында өріс теориясы әдістерін қолдану * [[Қара құрдым|қара құрдымдардың]] кванттық теориясы == Марапаттар мен құрметтер == * Макартур стипендиясы (1982) * Сакурай сыйлығы (1986) * Дирак медалі, Халықаралық теориялық физика орталығы (1994) * Лоренц медалі, Нидерланды Корольдік Ғылым академиясы (2002) * Кейс Вестерн Резерв Университетінің Michelson–Morley Award (2002) * Еуропалық физикалық қоғамның бөлшектер физикасы және жоғары энергия физикасы бойынша сыйлығы (2003) * Джулиус Эдгар Лилиенфельд сыйлығы, Америка физикалық қоғамы (2003) * Физика бойынша Нобель сыйлығы (2004) * Король Фейсал атындағы халықаралық сыйлық (2005) * Julius Wess-Preis (2008) * Ягеллон университетінің құрметті докторы (2012)<ref>{{Cite web|url=http://www.uj.edu.pl/uniwersytet/nagrody-i-wyroznienia/doktorzy-hc|title=Doktorzy honoris causa — UJ<!-- Заголовок добавлен ботом -->|accessdate=2015-02-22|archivedate=2015-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150327213501/http://www.uj.edu.pl/uniwersytet/nagrody-i-wyroznienia/doktorzy-hc}}</ref> * Оскар Клейн медалі (2013) * Эсселер үшін сыйлық, Gravity Research Foundation (2014) * Lise Meitner Distinguished Lecture (2015) * Темплтон сыйлығы (2022) == Эсселер == '''Таңдаулы мақалалар (ағылш.)''' * [http://web.mit.edu/physics/papers/Quark%20Description%20of%20Hadronic%20Phases.pdf Адрондық фазалардың кварк сипаттамасы] {{Wayback|url=http://web.mit.edu/physics/papers/Quark%20Description%20of%20Hadronic%20Phases.pdf|date=20060724195634}} * [http://web.mit.edu/physics/papers/Continuity%20of%20Quark%20and%20Hadron%20Matter.pdf Кварк пен адрон материясының үздіксіздігі] {{Wayback|url=http://web.mit.edu/physics/papers/Continuity%20of%20Quark%20and%20Hadron%20Matter.pdf|date=20060724195653}} * [http://web.mit.edu/physics/papers/High%20Density%20Quark%20Matter%20and%20the%20Renormalization%20Group%20in%20QCD%20with%20Two%20and%20Three%20Flavors.pdf Екі және үш дәмі бар QCD-дегі жоғары тығыздықтағы кварк зат және ренормализация тобы.] {{Wayback|url=http://web.mit.edu/physics/papers/High%20Density%20Quark%20Matter%20and%20the%20Renormalization%20Group%20in%20QCD%20with%20Two%20and%20Three%20Flavors.pdf|date=20060724195706}} * [http://web.mit.edu/physics/papers/Color-Flavor%20Locking%20and%20Chiral%20Symmetry%20Breaking%20in%20High%20Density%20QCD.pdf Жоғары тығыздықтағы QCD-де түс дәмін түсіру және хиральды симметрияның бұзылуы] {{Wayback|url=http://web.mit.edu/physics/papers/Color-Flavor%20Locking%20and%20Chiral%20Symmetry%20Breaking%20in%20High%20Density%20QCD.pdf|date=20060724195640}} * [https://web.archive.org/web/20050417011357/http://web.mit.edu/physics/papers/Fermion%20Masses,%20Neutrino%20Oscillations,%20and%20Proton%20Decay%20in%20the%20Light%20of%20SuperKamiokande.pdf SuperKamiokande детекторындағы фермион массалары, нейтрино тербелістері және протонның ыдырауы] * [http://web.mit.edu/physics/papers/Quantum%20Field%20Theory.pdf Кванттық өріс теориясы] {{Wayback|url=http://web.mit.edu/physics/papers/Quantum%20Field%20Theory.pdf|date=20060724195627}} * [http://web.mit.edu/physics/papers/Riemann-Einstein%20Structure%20from%20Volume%20and%20Gauge%20Symmetry.pdf Көлем және калибрлік симметриядан алынған Риман-Эйнштейн құрылымы] {{Wayback|url=http://web.mit.edu/physics/papers/Riemann-Einstein%20Structure%20from%20Volume%20and%20Gauge%20Symmetry.pdf|date=20060724195712}} * [http://web.mit.edu/physics/papers/A%20Chern-Simons%20Effective%20Field%20Theory%20for%20the%20Pfaffian%20Quantum%20Hall%20State.pdf Пфаффиан кванттық Холл күйі үшін Черн — Саймонс тиімді өріс теориясы] {{Wayback|url=http://web.mit.edu/physics/papers/A%20Chern-Simons%20Effective%20Field%20Theory%20for%20the%20Pfaffian%20Quantum%20Hall%20State.pdf|date=20060724195647}} '''Кітаптар''' * ''Бөлшек'' ''статистика және Анионның асқын өткізгіштігі'', 1990 ж. * ''Физикадағы геометриялық фазалар'' / Fractional Statistics and Anyon Superconductivity, 1990 * ''Гармонияларды аңсау: Қазіргі физикадағы тақырыптар мен вариациялар'' / Longing for the Harmonies: Themes and Variations in Modern Physics, 1989 * ''Фантастикалық шындықтар: 49 ақыл-ой саяхаты және Стокгольмге саяхат /'' Fantastic Realities: 49 Mind Journeys And a Trip to Stockholm, 2006 * ''Вакуум музыкасы'' / La musica del vuoto, 2007 * ''Болмыстың жеңілдігі: Масса, Эфир және Күштердің бірігуі'' / The Lightness of Being: Mass, Ether, and the Unification of Forces, 2008 * Ф. Вильчек ''Әдемі сұрақ. Табиғаттың терең'' ''құрылымын'' ''табу'' ( A Beautiful Question. Finding Nature’s Deep Design, Allen Lane, 2015, <nowiki>ISBN 9781846147012</nowiki> және <nowiki>ISBN 1846147018</nowiki>)<ref>[https://www.popmech.ru/design/235763-kniga-nedeli-krasota-fiziki-postigaya-ustroystvo-prirody/ Книга недели: «Красота физики. Постигая устройство природы»] {{Wayback|url=https://www.popmech.ru/design/235763-kniga-nedeli-krasota-fiziki-postigaya-ustroystvo-prirody/|date=20171212193213}}. Популярная Механика. 29 января 2016.</ref>. * Ф. Вильчек. ''Нәзік физика. Масса, эфир және әмбебап күштердің бірігуі'' == Сондай-ақ қараңыз ==  {{col-begin}} {{col-3}} * [[Асимптотикалық еркіндік]] * [[Бірыңғай өріс теориясы]] * [[Кванттық хромодинамика]] * [[Космология]] * [[Нейтрондық жұлдыз]] {{col-3}} * [[Супернова жарылысы]] * [[Қара құрдым]] * [[Аксион]] * [[Қара материя]] * [[WIMP]] {{col-3}} * [[Кванттық сан]] * [[Солитон]] * [[Статистикалық пермутация]] * [[Бөлшектік статистика]] * [[Холл эффектісі]] {{col-end}} == Дереккөздер == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * ''Ф. А. Вильчек.'' [http://ufn.ru/ru/articles/2005/12/g/ «Асимптотикалық еркіндік: Парадокстардан парадигмаларға дейін». Нобель дәрісі.] {{Wayback|url=http://ufn.ru/ru/articles/2005/12/g/|date=20090303065617}} * [http://nobelprize.org/physics/laureates/2004/ Нобель комитетінің веб-сайтынан алынған ақпарат.] {{Wayback|url=http://nobelprize.org/physics/laureates/2004/|date=20081201122226}} .{{In lang|en}} * [http://web.mit.edu/physics/facultyandstaff/faculty/frank_wilczek.html Фрэнк Вилчектің MIT-тегі басты беті] {{Wayback|url=http://web.mit.edu/physics/facultyandstaff/faculty/frank_wilczek.html|date=20140906152416}} {{In lang|en}} * [http://arxiv.org/find/hep-ph/1/au:+Wilczek_F/0/1/0/all/0/1 Wilczek-тің ArXiv ғы мақалалары] {{Wayback|url=http://arxiv.org/find/hep-ph/1/au:+Wilczek_F/0/1/0/all/0/1|date=20200609131451}} {{In lang|en}} * [http://www.slac.stanford.edu/spires/find/hep/www?rawcmd=find+a+wilczek%2Cf&FORMAT=WWW&SEQUENCE= Вильчектің SLAC дерекқорындағы ғылыми мақалалары] {{In lang|en}} * [https://web.archive.org/web/20030824073148/http://mitworld.mit.edu/video/78/ Әлемдегі сандық рецепт. Фрэнк Вилчектің бейнедәрісі] {{In lang|en}} * [http://www.sciencewatch.com/interviews/frank_wilczek1.htm Вильчек аниондар және асқын өткізгіштік туралы] {{Wayback|url=http://www.sciencewatch.com/interviews/frank_wilczek1.htm|date=20050216093804}} {{In lang|en}} * [http://betsydevine.com/blog/category/nobel/ Вильчек отбасының Нобель шытырман оқиғалары туралы блогы] {{Wayback|url=http://betsydevine.com/blog/category/nobel/|date=20110930193306}} {{In lang|en}} {{Clear}} [[Санат:Философия докторлары]] [[Санат:Қытай ғылым академиясының шетелдік мүшелері]] [[Санат:Америка өнер және ғылым академиясы мүшелері]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]] [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]] [[Санат:XX ғасыр физиктері]] [[Санат:Чикаго университеті түлектері]] [[Санат:Принстон университеті түлектері]] [[Санат:Массачусетс технологиялық институты оқытушылары]] [[Санат:Тірі тұлғалар]] [[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]] [[Санат:Физиктер]] [[Санат:АҚШ физиктері]] mouifubhh74gpp19usdgwb5tbmzvugy 3576483 3576480 2026-04-04T07:08:20Z Nurkhan 13652 3576483 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Фрэнк Вильчек |Шынайы есімі = {{lang-en|Frank Wilczek}} |Суреті = FrankStockholm2004.jpg |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 15.05.1951 |Туған жері = {{Туғанжері|Минеола (Нью-Йорк)|Минеолада (Нью-Йорк)}}, Нью-Йорк, АҚШ |Ғылыми аясы = [[физика|физик]], [[профессор]], [[теориялық физика]], [[университет оқытушысы]] |Жұмыс орны = [[Массачусетс технологиялық институты]], [[Калифорния университеті, Санта-Барбара]], [[Лейден университеті]] | Альма-матер = [[Принстон университеті]], [[Чикаго университеті]], Martin Van Buren High School |Ғылыми жетекші = [[Дэвид Гросс]] |Марапаттары = {{Польша Республикасының алдында сіңірген еңбегі үшін орденінің командоры}}<br>{{Нобельдік медаль}} [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2005]]) |Сайты = [https://frankawilczek.com frankawilczek.com] }} '''Фрэнк Вильчек''' ('''Вилчек''') ({{Lang-en|Frank Wilczek}}; [[15 мамыр]] [[1951 жыл|1951]],Минеола, [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — американдық теориялық [[Физика|физик]], 2004 жылғы [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Нобель сыйлығының лауреаты]] {{Efn|За «открытие [[Асимптотическая свобода|асимптотической свободы]] в теории сильных взаимодействий» — совместно с [[Гросс, Дейвид|Дейвидом Гроссом]] и [[Политцер, Дейвид|Дейвидом Политцером]].}}, [[Массачусетс технологиялық институты|Массачусетс технологиялық институтының]] профессоры, [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым академиясының]] (1990) және Америка философиялық қоғамының (2005) мүшесі және [[Қытай ғылым академиясы|Қытай ғылым академиясының]] шетелдік мүшесі (2021). == Өмірбаян == Минеолада [[Поляктар|поляк]]-[[Италиялықтар|итальян]] аралас отбасында дүниеге келген ол Куинс жалпы мектебінде, содан кейін Ван Бюрен мектебінде оқыды. Ол 1970 жылы [[Чикаго университеті|Чикаго университетінде]] математика бойынша бакалавр дәрежесін, 1972 жылы магистр дәрежесін және 1974 жылы [[Принстон университеті|Принстон университетінде]] PhD дәрежесін алды, онда 1981 жылға дейін, [[Калифорния университеті, Санта-Барбара|яғни Санта-Барбарадағы Калифорния университетіне]] көшкенге дейін сабақ берді. 1989 жылдан 2000 жылға дейін Принстондағы Жетілдірілген зерттеулер институтында профессор болды. 2000 жылдан бастап [[Массачусетс технологиялық институты|Массачусетс технологиялық институтының]] Теориялық физика орталығында физика профессоры болып жұмыс істеді. Сондай-ақ, ол Санта-Барбарадағы Кавли теориялық физика институтында жұмыс істеді. [[Америка өнер және ғылым академиясы|Америка өнер және ғылым академиясының]] мүшесі (1993), Америка ғылымды дамыту қауымдастығының (2000) және Америка физикалық қоғамының толық мүшесі, Польша ғылым академиясының шетелдік мүшесі. 1973 жылы ол Бетси Девайнге үйленді. Олардың — Эмити және Мира есімді екі баласы бар. * 2005 жылдың басында ол «Пенн мен Теллер: Өтірік!» комедиялық шоуының бір эпизодында пайда болды. Шоу елес аңшылары туралы болды, ал доктор Вильчек паранормальды [[Псевдоғылым|жалған ғылымды]] жоққа шығару үшін сарапшы ретінде шақырылды. * 2016 жылы ол Нобель сыйлығының лауреаттарының [[Greenpeace]], [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] және бүкіл әлемдегі үкіметтерді генетикалық түрлендірілген организмдерге ([[Гендік модификацияланған ағза|ГМО]]) қарсы күресті тоқтатуға шақырған хатына қол қойды<ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/|title=107 Nobel laureates sign letter blasting Greenpeace over GMOs|accessdate=2016-06-30|archivedate=2016-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160629203642/https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html|title=Laureates Letter Supporting Precision Agriculture (GMOs)|accessdate=2016-06-30|archivedate=2016-07-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160707040151/http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html|title=Список нобелевских лауреатов, подписавших письмо|accessdate=2016-06-30|archivedate=2017-09-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170902012810/http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html}}</ref>. * Вильчектің «Физиканың сұлулығы» кітабы «Барлық ғылым» бағдарламасының сарапшыларынан жоғары баға алды және осының арқасында тегін және заңды түрде жүктеп алуға қолжетімді болды <ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://vsenauka.ru/knigi/besplatnyie-knigi.html|title=Бесплатные книги|work=Всенаука|accessdate=2022-02-09|archivedate=2022-02-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220209131206/https://vsenauka.ru/knigi/besplatnyie-knigi.html}}</ref> . == Зерттеу == 1973 жылы Принстон университетінде Дэвид Гросспен бірге аспирант болып жұмыс істеген Вильчек асимптотикалық еркіндікті ашты, ол [[кварктер]] бір-біріне неғұрлым жақын болса, олардың арасындағы [[Күшті әсерлесу|күшті өзара әрекеттесу]] (немесе түс алмасу) соғұрлым әлсіз болады деп тұжырымдайды<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/44536|title=Frank Wilczek Interviewed by David Zierler|author=|work=aip.org|date=2020-08-03|publisher=|accessdate=2020-09-27|archivedate=2021-07-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210717085418/https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/44536}}</ref>. Кварктер бір-біріне өте жақын болған кезде, олардың арасындағы [[Күшті әсерлесу|ядролық күштер]] соншалықты әлсіз болады, сондықтан кварктер бос бөлшектер сияқты әрекет етеді. Дэвид Политцер де тәуелсіз түрде ашқан бұл теория [[Кванттық хромодинамика|кванттық хромодинамиканың]] дамуындағы маңызды қадам болды. Вильчек аксиондарды, аниондарды, асимптотикалық еркіндікті, [[Кварктер|кварк материясының]] түстің асқын өткізгіштік фазаларын және [[Кванттық өріс теориясы|кванттық өріс теориясының]] басқа да аспектілерін зерттеуге үлес қосты. Ол конденсацияланған материя физикасы мен [[Астрофизика|астрофизикадан]] бастап бөлшектер физикасына дейінгі ерекше кең ауқымды тақырыптар бойынша жұмыс істеді. '''Ғылыми қызығушылықтар''' * элементар бөлшектер физикасы: теориялық идеялар мен бақыланатын құбылыстар арасындағы байланыс * заттың мінез-құлқы: аса жоғары [[Температура|температуралар]], тығыздықтар және фазалық құрылымдар * элементар бөлшектер физикасын [[Космология|космологияға]] қолдану * конденсацияланған зат физикасында өріс теориясы әдістерін қолдану * [[Қара құрдым|қара құрдымдардың]] кванттық теориясы == Марапаттар мен құрметтер == * Макартур стипендиясы (1982) * Сакурай сыйлығы (1986) * Дирак медалі, Халықаралық теориялық физика орталығы (1994) * Лоренц медалі, Нидерланды Корольдік Ғылым академиясы (2002) * Кейс Вестерн Резерв Университетінің Michelson–Morley Award (2002) * Еуропалық физикалық қоғамның бөлшектер физикасы және жоғары энергия физикасы бойынша сыйлығы (2003) * Джулиус Эдгар Лилиенфельд сыйлығы, Америка физикалық қоғамы (2003) * Физика бойынша Нобель сыйлығы (2004) * Король Фейсал атындағы халықаралық сыйлық (2005) * Julius Wess-Preis (2008) * Ягеллон университетінің құрметті докторы (2012)<ref>{{Cite web|url=http://www.uj.edu.pl/uniwersytet/nagrody-i-wyroznienia/doktorzy-hc|title=Doktorzy honoris causa — UJ<!-- Заголовок добавлен ботом -->|accessdate=2015-02-22|archivedate=2015-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150327213501/http://www.uj.edu.pl/uniwersytet/nagrody-i-wyroznienia/doktorzy-hc}}</ref> * Оскар Клейн медалі (2013) * Эсселер үшін сыйлық, Gravity Research Foundation (2014) * Lise Meitner Distinguished Lecture (2015) * Темплтон сыйлығы (2022) == Эсселер == '''Таңдаулы мақалалар (ағылш.)''' * [http://web.mit.edu/physics/papers/Quark%20Description%20of%20Hadronic%20Phases.pdf Адрондық фазалардың кварк сипаттамасы] {{Wayback|url=http://web.mit.edu/physics/papers/Quark%20Description%20of%20Hadronic%20Phases.pdf|date=20060724195634}} * [http://web.mit.edu/physics/papers/Continuity%20of%20Quark%20and%20Hadron%20Matter.pdf Кварк пен адрон материясының үздіксіздігі] {{Wayback|url=http://web.mit.edu/physics/papers/Continuity%20of%20Quark%20and%20Hadron%20Matter.pdf|date=20060724195653}} * [http://web.mit.edu/physics/papers/High%20Density%20Quark%20Matter%20and%20the%20Renormalization%20Group%20in%20QCD%20with%20Two%20and%20Three%20Flavors.pdf Екі және үш дәмі бар QCD-дегі жоғары тығыздықтағы кварк зат және ренормализация тобы.] {{Wayback|url=http://web.mit.edu/physics/papers/High%20Density%20Quark%20Matter%20and%20the%20Renormalization%20Group%20in%20QCD%20with%20Two%20and%20Three%20Flavors.pdf|date=20060724195706}} * [http://web.mit.edu/physics/papers/Color-Flavor%20Locking%20and%20Chiral%20Symmetry%20Breaking%20in%20High%20Density%20QCD.pdf Жоғары тығыздықтағы QCD-де түс дәмін түсіру және хиральды симметрияның бұзылуы] {{Wayback|url=http://web.mit.edu/physics/papers/Color-Flavor%20Locking%20and%20Chiral%20Symmetry%20Breaking%20in%20High%20Density%20QCD.pdf|date=20060724195640}} * [https://web.archive.org/web/20050417011357/http://web.mit.edu/physics/papers/Fermion%20Masses,%20Neutrino%20Oscillations,%20and%20Proton%20Decay%20in%20the%20Light%20of%20SuperKamiokande.pdf SuperKamiokande детекторындағы фермион массалары, нейтрино тербелістері және протонның ыдырауы] * [http://web.mit.edu/physics/papers/Quantum%20Field%20Theory.pdf Кванттық өріс теориясы] {{Wayback|url=http://web.mit.edu/physics/papers/Quantum%20Field%20Theory.pdf|date=20060724195627}} * [http://web.mit.edu/physics/papers/Riemann-Einstein%20Structure%20from%20Volume%20and%20Gauge%20Symmetry.pdf Көлем және калибрлік симметриядан алынған Риман-Эйнштейн құрылымы] {{Wayback|url=http://web.mit.edu/physics/papers/Riemann-Einstein%20Structure%20from%20Volume%20and%20Gauge%20Symmetry.pdf|date=20060724195712}} * [http://web.mit.edu/physics/papers/A%20Chern-Simons%20Effective%20Field%20Theory%20for%20the%20Pfaffian%20Quantum%20Hall%20State.pdf Пфаффиан кванттық Холл күйі үшін Черн — Саймонс тиімді өріс теориясы] {{Wayback|url=http://web.mit.edu/physics/papers/A%20Chern-Simons%20Effective%20Field%20Theory%20for%20the%20Pfaffian%20Quantum%20Hall%20State.pdf|date=20060724195647}} '''Кітаптар''' * ''Бөлшек'' ''статистика және Анионның асқын өткізгіштігі'', 1990 ж. * ''Физикадағы геометриялық фазалар'' / Fractional Statistics and Anyon Superconductivity, 1990 * ''Гармонияларды аңсау: Қазіргі физикадағы тақырыптар мен вариациялар'' / Longing for the Harmonies: Themes and Variations in Modern Physics, 1989 * ''Фантастикалық шындықтар: 49 ақыл-ой саяхаты және Стокгольмге саяхат /'' Fantastic Realities: 49 Mind Journeys And a Trip to Stockholm, 2006 * ''Вакуум музыкасы'' / La musica del vuoto, 2007 * ''Болмыстың жеңілдігі: Масса, Эфир және Күштердің бірігуі'' / The Lightness of Being: Mass, Ether, and the Unification of Forces, 2008 * Ф. Вильчек ''Әдемі сұрақ. Табиғаттың терең'' ''құрылымын'' ''табу'' ( A Beautiful Question. Finding Nature’s Deep Design, Allen Lane, 2015, <nowiki>ISBN 9781846147012</nowiki> және <nowiki>ISBN 1846147018</nowiki>)<ref>[https://www.popmech.ru/design/235763-kniga-nedeli-krasota-fiziki-postigaya-ustroystvo-prirody/ Книга недели: «Красота физики. Постигая устройство природы»] {{Wayback|url=https://www.popmech.ru/design/235763-kniga-nedeli-krasota-fiziki-postigaya-ustroystvo-prirody/|date=20171212193213}}. Популярная Механика. 29 января 2016.</ref>. * Ф. Вильчек. ''Нәзік физика. Масса, эфир және әмбебап күштердің бірігуі'' == Сондай-ақ қараңыз ==  {{col-begin}} {{col-3}} * [[Асимптотикалық еркіндік]] * [[Бірыңғай өріс теориясы]] * [[Кванттық хромодинамика]] * [[Космология]] * [[Нейтрондық жұлдыз]] {{col-3}} * [[Супернова жарылысы]] * [[Қара құрдым]] * [[Аксион]] * [[Қара материя]] * [[WIMP]] {{col-3}} * [[Кванттық сан]] * [[Солитон]] * [[Статистикалық пермутация]] * [[Бөлшектік статистика]] * [[Холл эффектісі]] {{col-end}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * ''Ф. А. Вильчек.'' [http://ufn.ru/ru/articles/2005/12/g/ «Асимптотикалық еркіндік: Парадокстардан парадигмаларға дейін». Нобель дәрісі.] {{Wayback|url=http://ufn.ru/ru/articles/2005/12/g/|date=20090303065617}} * [http://nobelprize.org/physics/laureates/2004/ Нобель комитетінің веб-сайтынан алынған ақпарат.] {{Wayback|url=http://nobelprize.org/physics/laureates/2004/|date=20081201122226}} .{{In lang|en}} * [http://web.mit.edu/physics/facultyandstaff/faculty/frank_wilczek.html Фрэнк Вилчектің MIT-тегі басты беті] {{Wayback|url=http://web.mit.edu/physics/facultyandstaff/faculty/frank_wilczek.html|date=20140906152416}} {{In lang|en}} * [http://arxiv.org/find/hep-ph/1/au:+Wilczek_F/0/1/0/all/0/1 Wilczek-тің ArXiv ғы мақалалары] {{Wayback|url=http://arxiv.org/find/hep-ph/1/au:+Wilczek_F/0/1/0/all/0/1|date=20200609131451}} {{In lang|en}} * [http://www.slac.stanford.edu/spires/find/hep/www?rawcmd=find+a+wilczek%2Cf&FORMAT=WWW&SEQUENCE= Вильчектің SLAC дерекқорындағы ғылыми мақалалары] {{In lang|en}} * [https://web.archive.org/web/20030824073148/http://mitworld.mit.edu/video/78/ Әлемдегі сандық рецепт. Фрэнк Вилчектің бейнедәрісі] {{In lang|en}} * [http://www.sciencewatch.com/interviews/frank_wilczek1.htm Вильчек аниондар және асқын өткізгіштік туралы] {{Wayback|url=http://www.sciencewatch.com/interviews/frank_wilczek1.htm|date=20050216093804}} {{In lang|en}} * [http://betsydevine.com/blog/category/nobel/ Вильчек отбасының Нобель шытырман оқиғалары туралы блогы] {{Wayback|url=http://betsydevine.com/blog/category/nobel/|date=20110930193306}} {{In lang|en}} {{Clear}} [[Санат:Философия докторлары]] [[Санат:Қытай ғылым академиясының шетелдік мүшелері]] [[Санат:Америка өнер және ғылым академиясы мүшелері]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]] [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]] [[Санат:XX ғасыр физиктері]] [[Санат:Чикаго университеті түлектері]] [[Санат:Принстон университеті түлектері]] [[Санат:Массачусетс технологиялық институты оқытушылары]] [[Санат:Тірі тұлғалар]] [[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]] [[Санат:Физиктер]] [[Санат:АҚШ физиктері]] ozknicea8smzt3dhyn9441guht2afi7 3576484 3576483 2026-04-04T07:10:38Z Nurkhan 13652 /* Эсселер */ 3576484 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Фрэнк Вильчек |Шынайы есімі = {{lang-en|Frank Wilczek}} |Суреті = FrankStockholm2004.jpg |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 15.05.1951 |Туған жері = {{Туғанжері|Минеола (Нью-Йорк)|Минеолада (Нью-Йорк)}}, Нью-Йорк, АҚШ |Ғылыми аясы = [[физика|физик]], [[профессор]], [[теориялық физика]], [[университет оқытушысы]] |Жұмыс орны = [[Массачусетс технологиялық институты]], [[Калифорния университеті, Санта-Барбара]], [[Лейден университеті]] | Альма-матер = [[Принстон университеті]], [[Чикаго университеті]], Martin Van Buren High School |Ғылыми жетекші = [[Дэвид Гросс]] |Марапаттары = {{Польша Республикасының алдында сіңірген еңбегі үшін орденінің командоры}}<br>{{Нобельдік медаль}} [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2005]]) |Сайты = [https://frankawilczek.com frankawilczek.com] }} '''Фрэнк Вильчек''' ('''Вилчек''') ({{Lang-en|Frank Wilczek}}; [[15 мамыр]] [[1951 жыл|1951]],Минеола, [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — американдық теориялық [[Физика|физик]], 2004 жылғы [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Нобель сыйлығының лауреаты]] {{Efn|За «открытие [[Асимптотическая свобода|асимптотической свободы]] в теории сильных взаимодействий» — совместно с [[Гросс, Дейвид|Дейвидом Гроссом]] и [[Политцер, Дейвид|Дейвидом Политцером]].}}, [[Массачусетс технологиялық институты|Массачусетс технологиялық институтының]] профессоры, [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым академиясының]] (1990) және Америка философиялық қоғамының (2005) мүшесі және [[Қытай ғылым академиясы|Қытай ғылым академиясының]] шетелдік мүшесі (2021). == Өмірбаян == Минеолада [[Поляктар|поляк]]-[[Италиялықтар|итальян]] аралас отбасында дүниеге келген ол Куинс жалпы мектебінде, содан кейін Ван Бюрен мектебінде оқыды. Ол 1970 жылы [[Чикаго университеті|Чикаго университетінде]] математика бойынша бакалавр дәрежесін, 1972 жылы магистр дәрежесін және 1974 жылы [[Принстон университеті|Принстон университетінде]] PhD дәрежесін алды, онда 1981 жылға дейін, [[Калифорния университеті, Санта-Барбара|яғни Санта-Барбарадағы Калифорния университетіне]] көшкенге дейін сабақ берді. 1989 жылдан 2000 жылға дейін Принстондағы Жетілдірілген зерттеулер институтында профессор болды. 2000 жылдан бастап [[Массачусетс технологиялық институты|Массачусетс технологиялық институтының]] Теориялық физика орталығында физика профессоры болып жұмыс істеді. Сондай-ақ, ол Санта-Барбарадағы Кавли теориялық физика институтында жұмыс істеді. [[Америка өнер және ғылым академиясы|Америка өнер және ғылым академиясының]] мүшесі (1993), Америка ғылымды дамыту қауымдастығының (2000) және Америка физикалық қоғамының толық мүшесі, Польша ғылым академиясының шетелдік мүшесі. 1973 жылы ол Бетси Девайнге үйленді. Олардың — Эмити және Мира есімді екі баласы бар. * 2005 жылдың басында ол «Пенн мен Теллер: Өтірік!» комедиялық шоуының бір эпизодында пайда болды. Шоу елес аңшылары туралы болды, ал доктор Вильчек паранормальды [[Псевдоғылым|жалған ғылымды]] жоққа шығару үшін сарапшы ретінде шақырылды. * 2016 жылы ол Нобель сыйлығының лауреаттарының [[Greenpeace]], [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] және бүкіл әлемдегі үкіметтерді генетикалық түрлендірілген организмдерге ([[Гендік модификацияланған ағза|ГМО]]) қарсы күресті тоқтатуға шақырған хатына қол қойды<ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/|title=107 Nobel laureates sign letter blasting Greenpeace over GMOs|accessdate=2016-06-30|archivedate=2016-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160629203642/https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html|title=Laureates Letter Supporting Precision Agriculture (GMOs)|accessdate=2016-06-30|archivedate=2016-07-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160707040151/http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html|title=Список нобелевских лауреатов, подписавших письмо|accessdate=2016-06-30|archivedate=2017-09-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170902012810/http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html}}</ref>. * Вильчектің «Физиканың сұлулығы» кітабы «Барлық ғылым» бағдарламасының сарапшыларынан жоғары баға алды және осының арқасында тегін және заңды түрде жүктеп алуға қолжетімді болды <ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://vsenauka.ru/knigi/besplatnyie-knigi.html|title=Бесплатные книги|work=Всенаука|accessdate=2022-02-09|archivedate=2022-02-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220209131206/https://vsenauka.ru/knigi/besplatnyie-knigi.html}}</ref> . == Зерттеу == 1973 жылы Принстон университетінде Дэвид Гросспен бірге аспирант болып жұмыс істеген Вильчек асимптотикалық еркіндікті ашты, ол [[кварктер]] бір-біріне неғұрлым жақын болса, олардың арасындағы [[Күшті әсерлесу|күшті өзара әрекеттесу]] (немесе түс алмасу) соғұрлым әлсіз болады деп тұжырымдайды<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/44536|title=Frank Wilczek Interviewed by David Zierler|author=|work=aip.org|date=2020-08-03|publisher=|accessdate=2020-09-27|archivedate=2021-07-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210717085418/https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/44536}}</ref>. Кварктер бір-біріне өте жақын болған кезде, олардың арасындағы [[Күшті әсерлесу|ядролық күштер]] соншалықты әлсіз болады, сондықтан кварктер бос бөлшектер сияқты әрекет етеді. Дэвид Политцер де тәуелсіз түрде ашқан бұл теория [[Кванттық хромодинамика|кванттық хромодинамиканың]] дамуындағы маңызды қадам болды. Вильчек аксиондарды, аниондарды, асимптотикалық еркіндікті, [[Кварктер|кварк материясының]] түстің асқын өткізгіштік фазаларын және [[Кванттық өріс теориясы|кванттық өріс теориясының]] басқа да аспектілерін зерттеуге үлес қосты. Ол конденсацияланған материя физикасы мен [[Астрофизика|астрофизикадан]] бастап бөлшектер физикасына дейінгі ерекше кең ауқымды тақырыптар бойынша жұмыс істеді. '''Ғылыми қызығушылықтар''' * элементар бөлшектер физикасы: теориялық идеялар мен бақыланатын құбылыстар арасындағы байланыс * заттың мінез-құлқы: аса жоғары [[Температура|температуралар]], тығыздықтар және фазалық құрылымдар * элементар бөлшектер физикасын [[Космология|космологияға]] қолдану * конденсацияланған зат физикасында өріс теориясы әдістерін қолдану * [[Қара құрдым|қара құрдымдардың]] кванттық теориясы == Марапаттар мен құрметтер == * Макартур стипендиясы (1982) * Сакурай сыйлығы (1986) * Дирак медалі, Халықаралық теориялық физика орталығы (1994) * Лоренц медалі, Нидерланды Корольдік Ғылым академиясы (2002) * Кейс Вестерн Резерв Университетінің Michelson–Morley Award (2002) * Еуропалық физикалық қоғамның бөлшектер физикасы және жоғары энергия физикасы бойынша сыйлығы (2003) * Джулиус Эдгар Лилиенфельд сыйлығы, Америка физикалық қоғамы (2003) * Физика бойынша Нобель сыйлығы (2004) * Король Фейсал атындағы халықаралық сыйлық (2005) * Julius Wess-Preis (2008) * Ягеллон университетінің құрметті докторы (2012)<ref>{{Cite web|url=http://www.uj.edu.pl/uniwersytet/nagrody-i-wyroznienia/doktorzy-hc|title=Doktorzy honoris causa — UJ<!-- Заголовок добавлен ботом -->|accessdate=2015-02-22|archivedate=2015-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150327213501/http://www.uj.edu.pl/uniwersytet/nagrody-i-wyroznienia/doktorzy-hc}}</ref> * Оскар Клейн медалі (2013) * Эсселер үшін сыйлық, Gravity Research Foundation (2014) * Lise Meitner Distinguished Lecture (2015) * Темплтон сыйлығы (2022) == Эсселер == '''Таңдаулы мақалалар (ағылш.)''' * [http://web.mit.edu/physics/papers/Quark%20Description%20of%20Hadronic%20Phases.pdf Адрондық фазалардың кварк сипаттамасы] {{Wayback|url=http://web.mit.edu/physics/papers/Quark%20Description%20of%20Hadronic%20Phases.pdf|date=20060724195634}} * [http://web.mit.edu/physics/papers/Continuity%20of%20Quark%20and%20Hadron%20Matter.pdf Кварк пен адрон материясының үздіксіздігі] {{Wayback|url=http://web.mit.edu/physics/papers/Continuity%20of%20Quark%20and%20Hadron%20Matter.pdf|date=20060724195653}} * [http://web.mit.edu/physics/papers/High%20Density%20Quark%20Matter%20and%20the%20Renormalization%20Group%20in%20QCD%20with%20Two%20and%20Three%20Flavors.pdf Екі және үш дәмі бар QCD-дегі жоғары тығыздықтағы кварк зат және ренормализация тобы.] {{Wayback|url=http://web.mit.edu/physics/papers/High%20Density%20Quark%20Matter%20and%20the%20Renormalization%20Group%20in%20QCD%20with%20Two%20and%20Three%20Flavors.pdf|date=20060724195706}} * [http://web.mit.edu/physics/papers/Color-Flavor%20Locking%20and%20Chiral%20Symmetry%20Breaking%20in%20High%20Density%20QCD.pdf Жоғары тығыздықтағы QCD-де түс дәмін түсіру және хиральды симметрияның бұзылуы] {{Wayback|url=http://web.mit.edu/physics/papers/Color-Flavor%20Locking%20and%20Chiral%20Symmetry%20Breaking%20in%20High%20Density%20QCD.pdf|date=20060724195640}} * [https://web.archive.org/web/20050417011357/http://web.mit.edu/physics/papers/Fermion%20Masses,%20Neutrino%20Oscillations,%20and%20Proton%20Decay%20in%20the%20Light%20of%20SuperKamiokande.pdf SuperKamiokande детекторындағы фермион массалары, нейтрино тербелістері және протонның ыдырауы] * [http://web.mit.edu/physics/papers/Quantum%20Field%20Theory.pdf Кванттық өріс теориясы] {{Wayback|url=http://web.mit.edu/physics/papers/Quantum%20Field%20Theory.pdf|date=20060724195627}} * [http://web.mit.edu/physics/papers/Riemann-Einstein%20Structure%20from%20Volume%20and%20Gauge%20Symmetry.pdf Көлем және калибрлік симметриядан алынған Риман-Эйнштейн құрылымы] {{Wayback|url=http://web.mit.edu/physics/papers/Riemann-Einstein%20Structure%20from%20Volume%20and%20Gauge%20Symmetry.pdf|date=20060724195712}} * [http://web.mit.edu/physics/papers/A%20Chern-Simons%20Effective%20Field%20Theory%20for%20the%20Pfaffian%20Quantum%20Hall%20State.pdf Пфаффиан кванттық Холл күйі үшін Черн — Саймонс тиімді өріс теориясы] {{Wayback|url=http://web.mit.edu/physics/papers/A%20Chern-Simons%20Effective%20Field%20Theory%20for%20the%20Pfaffian%20Quantum%20Hall%20State.pdf|date=20060724195647}} '''Кітаптар''' * ''Бөлшек'' ''статистика және Анионның асқын өткізгіштігі'', 1990 * ''Физикадағы геометриялық фазалар'' / Fractional Statistics and Anyon Superconductivity, 1990 * ''Гармонияларды аңсау: Қазіргі физикадағы тақырыптар мен вариациялар'' / Longing for the Harmonies: Themes and Variations in Modern Physics, 1989 * ''Фантастикалық шындықтар: 49 ақыл-ой саяхаты және Стокгольмге саяхат /'' Fantastic Realities: 49 Mind Journeys And a Trip to Stockholm, 2006 * ''Вакуум музыкасы'' / La musica del vuoto, 2007 * ''Болмыстың жеңілдігі: Масса, Эфир және Күштердің бірігуі'' / The Lightness of Being: Mass, Ether, and the Unification of Forces, 2008 * Ф. Вильчек ''Әдемі сұрақ. Табиғаттың терең'' ''құрылымын'' ''табу'' ( A Beautiful Question. Finding Nature’s Deep Design, Allen Lane, 2015, <nowiki>ISBN 9781846147012</nowiki> және <nowiki>ISBN 1846147018</nowiki>)<ref>[https://www.popmech.ru/design/235763-kniga-nedeli-krasota-fiziki-postigaya-ustroystvo-prirody/ Книга недели: «Красота физики. Постигая устройство природы»] {{Wayback|url=https://www.popmech.ru/design/235763-kniga-nedeli-krasota-fiziki-postigaya-ustroystvo-prirody/|date=20171212193213}}. Популярная Механика. 29 января 2016.</ref>. * Ф. Вильчек. ''Нәзік физика. Масса, эфир және әмбебап күштердің бірігуі'' == Сондай-ақ қараңыз ==  {{col-begin}} {{col-3}} * [[Асимптотикалық еркіндік]] * [[Бірыңғай өріс теориясы]] * [[Кванттық хромодинамика]] * [[Космология]] * [[Нейтрондық жұлдыз]] {{col-3}} * [[Супернова жарылысы]] * [[Қара құрдым]] * [[Аксион]] * [[Қара материя]] * [[WIMP]] {{col-3}} * [[Кванттық сан]] * [[Солитон]] * [[Статистикалық пермутация]] * [[Бөлшектік статистика]] * [[Холл эффектісі]] {{col-end}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * ''Ф. А. Вильчек.'' [http://ufn.ru/ru/articles/2005/12/g/ «Асимптотикалық еркіндік: Парадокстардан парадигмаларға дейін». Нобель дәрісі.] {{Wayback|url=http://ufn.ru/ru/articles/2005/12/g/|date=20090303065617}} * [http://nobelprize.org/physics/laureates/2004/ Нобель комитетінің веб-сайтынан алынған ақпарат.] {{Wayback|url=http://nobelprize.org/physics/laureates/2004/|date=20081201122226}} .{{In lang|en}} * [http://web.mit.edu/physics/facultyandstaff/faculty/frank_wilczek.html Фрэнк Вилчектің MIT-тегі басты беті] {{Wayback|url=http://web.mit.edu/physics/facultyandstaff/faculty/frank_wilczek.html|date=20140906152416}} {{In lang|en}} * [http://arxiv.org/find/hep-ph/1/au:+Wilczek_F/0/1/0/all/0/1 Wilczek-тің ArXiv ғы мақалалары] {{Wayback|url=http://arxiv.org/find/hep-ph/1/au:+Wilczek_F/0/1/0/all/0/1|date=20200609131451}} {{In lang|en}} * [http://www.slac.stanford.edu/spires/find/hep/www?rawcmd=find+a+wilczek%2Cf&FORMAT=WWW&SEQUENCE= Вильчектің SLAC дерекқорындағы ғылыми мақалалары] {{In lang|en}} * [https://web.archive.org/web/20030824073148/http://mitworld.mit.edu/video/78/ Әлемдегі сандық рецепт. Фрэнк Вилчектің бейнедәрісі] {{In lang|en}} * [http://www.sciencewatch.com/interviews/frank_wilczek1.htm Вильчек аниондар және асқын өткізгіштік туралы] {{Wayback|url=http://www.sciencewatch.com/interviews/frank_wilczek1.htm|date=20050216093804}} {{In lang|en}} * [http://betsydevine.com/blog/category/nobel/ Вильчек отбасының Нобель шытырман оқиғалары туралы блогы] {{Wayback|url=http://betsydevine.com/blog/category/nobel/|date=20110930193306}} {{In lang|en}} {{Clear}} [[Санат:Философия докторлары]] [[Санат:Қытай ғылым академиясының шетелдік мүшелері]] [[Санат:Америка өнер және ғылым академиясы мүшелері]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]] [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]] [[Санат:XX ғасыр физиктері]] [[Санат:Чикаго университеті түлектері]] [[Санат:Принстон университеті түлектері]] [[Санат:Массачусетс технологиялық институты оқытушылары]] [[Санат:Тірі тұлғалар]] [[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]] [[Санат:Физиктер]] [[Санат:АҚШ физиктері]] rsd154qs3ckrcb73pwrlspnd8u8ellc 3576488 3576484 2026-04-04T07:11:36Z Nurkhan 13652 /* Сондай-ақ қараңыз */ 3576488 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Фрэнк Вильчек |Шынайы есімі = {{lang-en|Frank Wilczek}} |Суреті = FrankStockholm2004.jpg |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 15.05.1951 |Туған жері = {{Туғанжері|Минеола (Нью-Йорк)|Минеолада (Нью-Йорк)}}, Нью-Йорк, АҚШ |Ғылыми аясы = [[физика|физик]], [[профессор]], [[теориялық физика]], [[университет оқытушысы]] |Жұмыс орны = [[Массачусетс технологиялық институты]], [[Калифорния университеті, Санта-Барбара]], [[Лейден университеті]] | Альма-матер = [[Принстон университеті]], [[Чикаго университеті]], Martin Van Buren High School |Ғылыми жетекші = [[Дэвид Гросс]] |Марапаттары = {{Польша Республикасының алдында сіңірген еңбегі үшін орденінің командоры}}<br>{{Нобельдік медаль}} [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2005]]) |Сайты = [https://frankawilczek.com frankawilczek.com] }} '''Фрэнк Вильчек''' ('''Вилчек''') ({{Lang-en|Frank Wilczek}}; [[15 мамыр]] [[1951 жыл|1951]],Минеола, [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — американдық теориялық [[Физика|физик]], 2004 жылғы [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Нобель сыйлығының лауреаты]] {{Efn|За «открытие [[Асимптотическая свобода|асимптотической свободы]] в теории сильных взаимодействий» — совместно с [[Гросс, Дейвид|Дейвидом Гроссом]] и [[Политцер, Дейвид|Дейвидом Политцером]].}}, [[Массачусетс технологиялық институты|Массачусетс технологиялық институтының]] профессоры, [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым академиясының]] (1990) және Америка философиялық қоғамының (2005) мүшесі және [[Қытай ғылым академиясы|Қытай ғылым академиясының]] шетелдік мүшесі (2021). == Өмірбаян == Минеолада [[Поляктар|поляк]]-[[Италиялықтар|итальян]] аралас отбасында дүниеге келген ол Куинс жалпы мектебінде, содан кейін Ван Бюрен мектебінде оқыды. Ол 1970 жылы [[Чикаго университеті|Чикаго университетінде]] математика бойынша бакалавр дәрежесін, 1972 жылы магистр дәрежесін және 1974 жылы [[Принстон университеті|Принстон университетінде]] PhD дәрежесін алды, онда 1981 жылға дейін, [[Калифорния университеті, Санта-Барбара|яғни Санта-Барбарадағы Калифорния университетіне]] көшкенге дейін сабақ берді. 1989 жылдан 2000 жылға дейін Принстондағы Жетілдірілген зерттеулер институтында профессор болды. 2000 жылдан бастап [[Массачусетс технологиялық институты|Массачусетс технологиялық институтының]] Теориялық физика орталығында физика профессоры болып жұмыс істеді. Сондай-ақ, ол Санта-Барбарадағы Кавли теориялық физика институтында жұмыс істеді. [[Америка өнер және ғылым академиясы|Америка өнер және ғылым академиясының]] мүшесі (1993), Америка ғылымды дамыту қауымдастығының (2000) және Америка физикалық қоғамының толық мүшесі, Польша ғылым академиясының шетелдік мүшесі. 1973 жылы ол Бетси Девайнге үйленді. Олардың — Эмити және Мира есімді екі баласы бар. * 2005 жылдың басында ол «Пенн мен Теллер: Өтірік!» комедиялық шоуының бір эпизодында пайда болды. Шоу елес аңшылары туралы болды, ал доктор Вильчек паранормальды [[Псевдоғылым|жалған ғылымды]] жоққа шығару үшін сарапшы ретінде шақырылды. * 2016 жылы ол Нобель сыйлығының лауреаттарының [[Greenpeace]], [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] және бүкіл әлемдегі үкіметтерді генетикалық түрлендірілген организмдерге ([[Гендік модификацияланған ағза|ГМО]]) қарсы күресті тоқтатуға шақырған хатына қол қойды<ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/|title=107 Nobel laureates sign letter blasting Greenpeace over GMOs|accessdate=2016-06-30|archivedate=2016-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160629203642/https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html|title=Laureates Letter Supporting Precision Agriculture (GMOs)|accessdate=2016-06-30|archivedate=2016-07-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160707040151/http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html|title=Список нобелевских лауреатов, подписавших письмо|accessdate=2016-06-30|archivedate=2017-09-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170902012810/http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html}}</ref>. * Вильчектің «Физиканың сұлулығы» кітабы «Барлық ғылым» бағдарламасының сарапшыларынан жоғары баға алды және осының арқасында тегін және заңды түрде жүктеп алуға қолжетімді болды <ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://vsenauka.ru/knigi/besplatnyie-knigi.html|title=Бесплатные книги|work=Всенаука|accessdate=2022-02-09|archivedate=2022-02-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220209131206/https://vsenauka.ru/knigi/besplatnyie-knigi.html}}</ref> . == Зерттеу == 1973 жылы Принстон университетінде Дэвид Гросспен бірге аспирант болып жұмыс істеген Вильчек асимптотикалық еркіндікті ашты, ол [[кварктер]] бір-біріне неғұрлым жақын болса, олардың арасындағы [[Күшті әсерлесу|күшті өзара әрекеттесу]] (немесе түс алмасу) соғұрлым әлсіз болады деп тұжырымдайды<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/44536|title=Frank Wilczek Interviewed by David Zierler|author=|work=aip.org|date=2020-08-03|publisher=|accessdate=2020-09-27|archivedate=2021-07-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210717085418/https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/44536}}</ref>. Кварктер бір-біріне өте жақын болған кезде, олардың арасындағы [[Күшті әсерлесу|ядролық күштер]] соншалықты әлсіз болады, сондықтан кварктер бос бөлшектер сияқты әрекет етеді. Дэвид Политцер де тәуелсіз түрде ашқан бұл теория [[Кванттық хромодинамика|кванттық хромодинамиканың]] дамуындағы маңызды қадам болды. Вильчек аксиондарды, аниондарды, асимптотикалық еркіндікті, [[Кварктер|кварк материясының]] түстің асқын өткізгіштік фазаларын және [[Кванттық өріс теориясы|кванттық өріс теориясының]] басқа да аспектілерін зерттеуге үлес қосты. Ол конденсацияланған материя физикасы мен [[Астрофизика|астрофизикадан]] бастап бөлшектер физикасына дейінгі ерекше кең ауқымды тақырыптар бойынша жұмыс істеді. '''Ғылыми қызығушылықтар''' * элементар бөлшектер физикасы: теориялық идеялар мен бақыланатын құбылыстар арасындағы байланыс * заттың мінез-құлқы: аса жоғары [[Температура|температуралар]], тығыздықтар және фазалық құрылымдар * элементар бөлшектер физикасын [[Космология|космологияға]] қолдану * конденсацияланған зат физикасында өріс теориясы әдістерін қолдану * [[Қара құрдым|қара құрдымдардың]] кванттық теориясы == Марапаттар мен құрметтер == * Макартур стипендиясы (1982) * Сакурай сыйлығы (1986) * Дирак медалі, Халықаралық теориялық физика орталығы (1994) * Лоренц медалі, Нидерланды Корольдік Ғылым академиясы (2002) * Кейс Вестерн Резерв Университетінің Michelson–Morley Award (2002) * Еуропалық физикалық қоғамның бөлшектер физикасы және жоғары энергия физикасы бойынша сыйлығы (2003) * Джулиус Эдгар Лилиенфельд сыйлығы, Америка физикалық қоғамы (2003) * Физика бойынша Нобель сыйлығы (2004) * Король Фейсал атындағы халықаралық сыйлық (2005) * Julius Wess-Preis (2008) * Ягеллон университетінің құрметті докторы (2012)<ref>{{Cite web|url=http://www.uj.edu.pl/uniwersytet/nagrody-i-wyroznienia/doktorzy-hc|title=Doktorzy honoris causa — UJ<!-- Заголовок добавлен ботом -->|accessdate=2015-02-22|archivedate=2015-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150327213501/http://www.uj.edu.pl/uniwersytet/nagrody-i-wyroznienia/doktorzy-hc}}</ref> * Оскар Клейн медалі (2013) * Эсселер үшін сыйлық, Gravity Research Foundation (2014) * Lise Meitner Distinguished Lecture (2015) * Темплтон сыйлығы (2022) == Эсселер == '''Таңдаулы мақалалар (ағылш.)''' * [http://web.mit.edu/physics/papers/Quark%20Description%20of%20Hadronic%20Phases.pdf Адрондық фазалардың кварк сипаттамасы] {{Wayback|url=http://web.mit.edu/physics/papers/Quark%20Description%20of%20Hadronic%20Phases.pdf|date=20060724195634}} * [http://web.mit.edu/physics/papers/Continuity%20of%20Quark%20and%20Hadron%20Matter.pdf Кварк пен адрон материясының үздіксіздігі] {{Wayback|url=http://web.mit.edu/physics/papers/Continuity%20of%20Quark%20and%20Hadron%20Matter.pdf|date=20060724195653}} * [http://web.mit.edu/physics/papers/High%20Density%20Quark%20Matter%20and%20the%20Renormalization%20Group%20in%20QCD%20with%20Two%20and%20Three%20Flavors.pdf Екі және үш дәмі бар QCD-дегі жоғары тығыздықтағы кварк зат және ренормализация тобы.] {{Wayback|url=http://web.mit.edu/physics/papers/High%20Density%20Quark%20Matter%20and%20the%20Renormalization%20Group%20in%20QCD%20with%20Two%20and%20Three%20Flavors.pdf|date=20060724195706}} * [http://web.mit.edu/physics/papers/Color-Flavor%20Locking%20and%20Chiral%20Symmetry%20Breaking%20in%20High%20Density%20QCD.pdf Жоғары тығыздықтағы QCD-де түс дәмін түсіру және хиральды симметрияның бұзылуы] {{Wayback|url=http://web.mit.edu/physics/papers/Color-Flavor%20Locking%20and%20Chiral%20Symmetry%20Breaking%20in%20High%20Density%20QCD.pdf|date=20060724195640}} * [https://web.archive.org/web/20050417011357/http://web.mit.edu/physics/papers/Fermion%20Masses,%20Neutrino%20Oscillations,%20and%20Proton%20Decay%20in%20the%20Light%20of%20SuperKamiokande.pdf SuperKamiokande детекторындағы фермион массалары, нейтрино тербелістері және протонның ыдырауы] * [http://web.mit.edu/physics/papers/Quantum%20Field%20Theory.pdf Кванттық өріс теориясы] {{Wayback|url=http://web.mit.edu/physics/papers/Quantum%20Field%20Theory.pdf|date=20060724195627}} * [http://web.mit.edu/physics/papers/Riemann-Einstein%20Structure%20from%20Volume%20and%20Gauge%20Symmetry.pdf Көлем және калибрлік симметриядан алынған Риман-Эйнштейн құрылымы] {{Wayback|url=http://web.mit.edu/physics/papers/Riemann-Einstein%20Structure%20from%20Volume%20and%20Gauge%20Symmetry.pdf|date=20060724195712}} * [http://web.mit.edu/physics/papers/A%20Chern-Simons%20Effective%20Field%20Theory%20for%20the%20Pfaffian%20Quantum%20Hall%20State.pdf Пфаффиан кванттық Холл күйі үшін Черн — Саймонс тиімді өріс теориясы] {{Wayback|url=http://web.mit.edu/physics/papers/A%20Chern-Simons%20Effective%20Field%20Theory%20for%20the%20Pfaffian%20Quantum%20Hall%20State.pdf|date=20060724195647}} '''Кітаптар''' * ''Бөлшек'' ''статистика және Анионның асқын өткізгіштігі'', 1990 * ''Физикадағы геометриялық фазалар'' / Fractional Statistics and Anyon Superconductivity, 1990 * ''Гармонияларды аңсау: Қазіргі физикадағы тақырыптар мен вариациялар'' / Longing for the Harmonies: Themes and Variations in Modern Physics, 1989 * ''Фантастикалық шындықтар: 49 ақыл-ой саяхаты және Стокгольмге саяхат /'' Fantastic Realities: 49 Mind Journeys And a Trip to Stockholm, 2006 * ''Вакуум музыкасы'' / La musica del vuoto, 2007 * ''Болмыстың жеңілдігі: Масса, Эфир және Күштердің бірігуі'' / The Lightness of Being: Mass, Ether, and the Unification of Forces, 2008 * Ф. Вильчек ''Әдемі сұрақ. Табиғаттың терең'' ''құрылымын'' ''табу'' ( A Beautiful Question. Finding Nature’s Deep Design, Allen Lane, 2015, <nowiki>ISBN 9781846147012</nowiki> және <nowiki>ISBN 1846147018</nowiki>)<ref>[https://www.popmech.ru/design/235763-kniga-nedeli-krasota-fiziki-postigaya-ustroystvo-prirody/ Книга недели: «Красота физики. Постигая устройство природы»] {{Wayback|url=https://www.popmech.ru/design/235763-kniga-nedeli-krasota-fiziki-postigaya-ustroystvo-prirody/|date=20171212193213}}. Популярная Механика. 29 января 2016.</ref>. * Ф. Вильчек. ''Нәзік физика. Масса, эфир және әмбебап күштердің бірігуі'' == Сондай-ақ қараңыз ==  {{col-begin}} {{col-3}} * [[Асимптотикалық еркіндік]] * [[Бірыңғай өріс теориясы]] * [[Кванттық хромодинамика]] * [[Космология]] * [[Нейтрондық жұлдыз]] {{col-3}} * [[Ғаламатжұлдыз]] * [[Қара құрдым]] * [[Аксион]] * [[Қара материя]] * [[WIMP]] {{col-3}} * [[Кванттық сан]] * [[Солитон]] * [[Статистикалық пермутация]] * [[Бөлшектік статистика]] * [[Холл эффектісі]] {{col-end}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * ''Ф. А. Вильчек.'' [http://ufn.ru/ru/articles/2005/12/g/ «Асимптотикалық еркіндік: Парадокстардан парадигмаларға дейін». Нобель дәрісі.] {{Wayback|url=http://ufn.ru/ru/articles/2005/12/g/|date=20090303065617}} * [http://nobelprize.org/physics/laureates/2004/ Нобель комитетінің веб-сайтынан алынған ақпарат.] {{Wayback|url=http://nobelprize.org/physics/laureates/2004/|date=20081201122226}} .{{In lang|en}} * [http://web.mit.edu/physics/facultyandstaff/faculty/frank_wilczek.html Фрэнк Вилчектің MIT-тегі басты беті] {{Wayback|url=http://web.mit.edu/physics/facultyandstaff/faculty/frank_wilczek.html|date=20140906152416}} {{In lang|en}} * [http://arxiv.org/find/hep-ph/1/au:+Wilczek_F/0/1/0/all/0/1 Wilczek-тің ArXiv ғы мақалалары] {{Wayback|url=http://arxiv.org/find/hep-ph/1/au:+Wilczek_F/0/1/0/all/0/1|date=20200609131451}} {{In lang|en}} * [http://www.slac.stanford.edu/spires/find/hep/www?rawcmd=find+a+wilczek%2Cf&FORMAT=WWW&SEQUENCE= Вильчектің SLAC дерекқорындағы ғылыми мақалалары] {{In lang|en}} * [https://web.archive.org/web/20030824073148/http://mitworld.mit.edu/video/78/ Әлемдегі сандық рецепт. Фрэнк Вилчектің бейнедәрісі] {{In lang|en}} * [http://www.sciencewatch.com/interviews/frank_wilczek1.htm Вильчек аниондар және асқын өткізгіштік туралы] {{Wayback|url=http://www.sciencewatch.com/interviews/frank_wilczek1.htm|date=20050216093804}} {{In lang|en}} * [http://betsydevine.com/blog/category/nobel/ Вильчек отбасының Нобель шытырман оқиғалары туралы блогы] {{Wayback|url=http://betsydevine.com/blog/category/nobel/|date=20110930193306}} {{In lang|en}} {{Clear}} [[Санат:Философия докторлары]] [[Санат:Қытай ғылым академиясының шетелдік мүшелері]] [[Санат:Америка өнер және ғылым академиясы мүшелері]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]] [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]] [[Санат:XX ғасыр физиктері]] [[Санат:Чикаго университеті түлектері]] [[Санат:Принстон университеті түлектері]] [[Санат:Массачусетс технологиялық институты оқытушылары]] [[Санат:Тірі тұлғалар]] [[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]] [[Санат:Физиктер]] [[Санат:АҚШ физиктері]] p0o6jnvcclmvr8l5w1d0zarzmbrfyx7 Рой Глаубер 0 778204 3576500 2026-04-04T07:29:10Z Nurkhan 13652 «[[:ru:Special:Redirect/revision/151639525|Глаубер, Рой]]» бетінен аударылып түзілді 3576500 wikitext text/x-wiki '''Рой Джей Глаубер''' ({{Lang-en|Roy Jay Glauber}}, [[1 қыркүйек]] [[1925 жыл|1925]], [[Нью-Йорк]] — [[26 желтоқсан]] [[2018 жыл|2018]], [[Ньютон (Массачусетс)|Ньютон]], [[Массачусетс]]) — американдық теориялық физик және 2005 жылы «оптикалық [[Когеренттік|когеренттіктің]] кванттық теориясына қосқан үлесі үшін» [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығының]] иегері. Көптеген жылдар бойы [[Гарвард университеті|Гарвард университетінде]] физика профессоры болды. == Өмірбаян == [[Аустрия-Мажарстан|Аустрия-Мажарстан империясы]] мен [[Пруссия|Пруссияда]] (әкесі жағынан) және [[Ресей империясы|Ресейде]] (анасы жағынан) тамыр жайған еврей отбасынан шыққан. Ол Нью-Йорк қаласындағы Бронкс ғылыми мектебін, әйгілі мемлекеттік арнайы мектепті бітірді. 1941 жылдан бастап [[Кэмбридж (Массачусетс)|Кембридждегі]] (АҚШ) Гарвард университетінде оқыды. Екінші курстан бастап [[Манхэттен жобасы|Манхэттен жобасына]] қатысып, атом бомбасының критикалық массасын есептеді. Жобаға екі жыл қатысқаннан кейін ол оқуын жалғастырып, Гарвард университетінде [[Бакалавр дәрежесі|бакалавр]] (1946) және докторлық (1949) дәрежесін алды. 1976 жылдан бастап Гарвардта профессор болып жұмыс істейді. Жылдар бойы ол [[CERN]], Лейден университетінде және [[Париж|Париждегі]] Франс колледжінде уақытша қызметтер атқарды. 2016 жылы ол [[Greenpeace]], [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] және бүкіл әлемдегі үкіметтерді [[Гендік модификацияланған ағза|генетикалық түрлендірілген организмдерге]] қарсы күресті тоқтатуға шақыратын хатқа қол қойды<ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/|title=107 Nobel laureates sign letter blasting Greenpeace over GMOs|accessdate=2016-06-30|archivedate=2016-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160629203642/https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html|title=Laureates Letter Supporting Precision Agriculture (GMOs)|accessdate=2016-06-30|archivedate=2016-07-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160707040151/http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html|title=Список нобелевских лауреатов подписавших письмо|accessdate=2016-06-30|archivedate=2017-09-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170902012810/http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html}}</ref>. == Еңбектер == Кванттық оптика саласындағы зерттеулер. [[Когеренттік|Когерентті]] сәулеленудің математикалық сипаттамасын жасады. Сығылған жарық ұғымын енгізді. Сондай-ақ жоғары энергиялы бөлшектер мен [[Адрон|адрондардың]] соқтығысуын зерттеді. 2005 жылы ол физика бойынша Нобель сыйлығының жартысын алды. Қалған жартысы Джон Холл мен Теодор Ханшқа берілді. == Марапаттар және мүшеліктер == * Гуггенхайм стипендиясы (1957, 1972)<ref>{{Cite web|url=https://www.gf.org/fellows/all-fellows/roy-j-glauber/|title=Roy J. Glauber|author=|work=John Simon Guggenheim Foundation|date=|publisher=gf.org|lang=en|accessdate=2019-04-17|archivedate=2019-04-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190417110241/https://www.gf.org/fellows/all-fellows/roy-j-glauber/}}</ref> * Макс Борн сыйлығы (1985) * Альберт Михельсон медалі (1985) * [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым академиясының]] мүшесі (1988)<ref>{{Cite web|url=http://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/8938.html|title=Roy Glauber|author=|work=|date=|publisher=nasonline.org|lang=en|accessdate=2019-04-17|archivedate=2019-03-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190322192411/http://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/8938.html}}</ref> * Математикалық физика бойынша Дэнни Хайнеман сыйлығы (1996) * Лондон Корольдік қоғамының шетелдік мүшесі (1997) <ref>{{Cite web|url=https://royalsociety.org/people/roy-glauber-11496/|title=Roy Glauber|author=|work=Royal Society|date=|publisher=royalsociety.org|lang=en|accessdate=2019-04-17|archivedate=2019-04-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190411005254/https://royalsociety.org/people/roy-glauber-11496/}}</ref> * [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика бойынша Нобель сыйлығы]] (2005) * Уиллис Лэмб сыйлығы (2006) * Ғылыми зерттеулер жөніндегі Жоғарғы кеңестің алтын медалі (2008) * [[Шнобель сыйлығы]] комитетінде ''сыпырғыш сақтаушысы'' қызмет етті, марапаттау рәсімінен кейін қағаз ұшақтарды сыпыруға жауапты болды. == Таңдамалы басылымдар == * Glauber R.J. Quantum theory of optical coherence: Selected papers and lectures. — Wiley, 2007. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Әдебиет == * ''Scully M.O.'', Prasad S. Roy Glauber (1925–2018) // Science. — 2019. — Vol. 363. — P. 698. — doi:10.1126/science.aaw7706. * ''Haake F., Lewenstein M.'' Roy Jay Glauber in memoriam // Nature Photonics. — 2019. — Vol. 13. — P. 299-301. — doi:10.1038/s41566-019-0420-8. == Сілтемелер == * [https://web.archive.org/web/20120410112418/http://www.physics.harvard.edu/people/facpages/glauber.html Гарвард университетінің веб-сайтынан ақпарат]{{In lang|en}} * [https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2005/glauber/ Нобель сайтындағы ақпарат]{{In lang|en}} {{Clear}} [[Санат:Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшелері]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]] [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]] [[Санат:Гарвард университеті түлектері]] [[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]] [[Санат:Физиктер]] [[Санат:АҚШ физиктері]] m78l6vbjqlvlj7db0cjekdci1dvg63w 3576502 3576500 2026-04-04T07:30:07Z Nurkhan 13652 3576502 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Рой Глаубер |Шынайы есімі = {{lang-en|Roy Jay Glauber}} |Суреті = Roy Glauber Dec 10 2005.jpg |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 1.9.1925 |Туған жері = {{Туғанжері|Нью-Йорк|Нью-Йоркте}}, [[АҚШ]] |Қайтыс болған күні = 26.12.2018 |Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Ньютон (Массачусетс)|Ньютонда (Массачусетс)}}, [[АҚШ]] |Ғылыми аясы = [[теориялық физика]] |Жұмыс орны = [[Гарвард университеті]] | Альма-матер = [[Гарвард университеті]] |Ғылыми жетекші = [[Джулиан Швингер]] |Марапаттары = {{Нобельдік медаль}} [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2005]]) }} '''Рой Джей Глаубер''' ({{Lang-en|Roy Jay Glauber}}, [[1 қыркүйек]] [[1925 жыл|1925]], [[Нью-Йорк]] — [[26 желтоқсан]] [[2018 жыл|2018]], [[Ньютон (Массачусетс)|Ньютон]], [[Массачусетс]]) — американдық теориялық физик және 2005 жылы «оптикалық [[Когеренттік|когеренттіктің]] кванттық теориясына қосқан үлесі үшін» [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығының]] иегері. Көптеген жылдар бойы [[Гарвард университеті|Гарвард университетінде]] физика профессоры болды. == Өмірбаян == [[Аустрия-Мажарстан|Аустрия-Мажарстан империясы]] мен [[Пруссия|Пруссияда]] (әкесі жағынан) және [[Ресей империясы|Ресейде]] (анасы жағынан) тамыр жайған еврей отбасынан шыққан. Ол Нью-Йорк қаласындағы Бронкс ғылыми мектебін, әйгілі мемлекеттік арнайы мектепті бітірді. 1941 жылдан бастап [[Кэмбридж (Массачусетс)|Кембридждегі]] (АҚШ) Гарвард университетінде оқыды. Екінші курстан бастап [[Манхэттен жобасы|Манхэттен жобасына]] қатысып, атом бомбасының критикалық массасын есептеді. Жобаға екі жыл қатысқаннан кейін ол оқуын жалғастырып, Гарвард университетінде [[Бакалавр дәрежесі|бакалавр]] (1946) және докторлық (1949) дәрежесін алды. 1976 жылдан бастап Гарвардта профессор болып жұмыс істейді. Жылдар бойы ол [[CERN]], Лейден университетінде және [[Париж|Париждегі]] Франс колледжінде уақытша қызметтер атқарды. 2016 жылы ол [[Greenpeace]], [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] және бүкіл әлемдегі үкіметтерді [[Гендік модификацияланған ағза|генетикалық түрлендірілген организмдерге]] қарсы күресті тоқтатуға шақыратын хатқа қол қойды<ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/|title=107 Nobel laureates sign letter blasting Greenpeace over GMOs|accessdate=2016-06-30|archivedate=2016-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160629203642/https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html|title=Laureates Letter Supporting Precision Agriculture (GMOs)|accessdate=2016-06-30|archivedate=2016-07-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160707040151/http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html|title=Список нобелевских лауреатов подписавших письмо|accessdate=2016-06-30|archivedate=2017-09-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170902012810/http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html}}</ref>. == Еңбектер == Кванттық оптика саласындағы зерттеулер. [[Когеренттік|Когерентті]] сәулеленудің математикалық сипаттамасын жасады. Сығылған жарық ұғымын енгізді. Сондай-ақ жоғары энергиялы бөлшектер мен [[Адрон|адрондардың]] соқтығысуын зерттеді. 2005 жылы ол физика бойынша Нобель сыйлығының жартысын алды. Қалған жартысы Джон Холл мен Теодор Ханшқа берілді. == Марапаттар және мүшеліктер == * Гуггенхайм стипендиясы (1957, 1972)<ref>{{Cite web|url=https://www.gf.org/fellows/all-fellows/roy-j-glauber/|title=Roy J. Glauber|author=|work=John Simon Guggenheim Foundation|date=|publisher=gf.org|lang=en|accessdate=2019-04-17|archivedate=2019-04-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190417110241/https://www.gf.org/fellows/all-fellows/roy-j-glauber/}}</ref> * Макс Борн сыйлығы (1985) * Альберт Михельсон медалі (1985) * [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым академиясының]] мүшесі (1988)<ref>{{Cite web|url=http://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/8938.html|title=Roy Glauber|author=|work=|date=|publisher=nasonline.org|lang=en|accessdate=2019-04-17|archivedate=2019-03-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190322192411/http://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/8938.html}}</ref> * Математикалық физика бойынша Дэнни Хайнеман сыйлығы (1996) * Лондон Корольдік қоғамының шетелдік мүшесі (1997) <ref>{{Cite web|url=https://royalsociety.org/people/roy-glauber-11496/|title=Roy Glauber|author=|work=Royal Society|date=|publisher=royalsociety.org|lang=en|accessdate=2019-04-17|archivedate=2019-04-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190411005254/https://royalsociety.org/people/roy-glauber-11496/}}</ref> * [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика бойынша Нобель сыйлығы]] (2005) * Уиллис Лэмб сыйлығы (2006) * Ғылыми зерттеулер жөніндегі Жоғарғы кеңестің алтын медалі (2008) * [[Шнобель сыйлығы]] комитетінде ''сыпырғыш сақтаушысы'' қызмет етті, марапаттау рәсімінен кейін қағаз ұшақтарды сыпыруға жауапты болды. == Таңдамалы басылымдар == * Glauber R.J. Quantum theory of optical coherence: Selected papers and lectures. — Wiley, 2007. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Әдебиет == * ''Scully M.O.'', Prasad S. Roy Glauber (1925–2018) // Science. — 2019. — Vol. 363. — P. 698. — doi:10.1126/science.aaw7706. * ''Haake F., Lewenstein M.'' Roy Jay Glauber in memoriam // Nature Photonics. — 2019. — Vol. 13. — P. 299-301. — doi:10.1038/s41566-019-0420-8. == Сілтемелер == * [https://web.archive.org/web/20120410112418/http://www.physics.harvard.edu/people/facpages/glauber.html Гарвард университетінің веб-сайтынан ақпарат]{{In lang|en}} * [https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2005/glauber/ Нобель сайтындағы ақпарат]{{In lang|en}} {{Clear}} [[Санат:Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшелері]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]] [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]] [[Санат:Гарвард университеті түлектері]] [[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]] [[Санат:Физиктер]] [[Санат:АҚШ физиктері]] 7zytp8uia3vhnkm21bmxyy3diqqvl7r Арабиялық Лоуренс (фильм) 0 778205 3576501 2026-04-04T07:29:29Z TalgatSnow 143530 Жаңа бетте: {{Кино |Қазақша атауы = Арабиялық Лоуренс |Шынайы атауы = {{lang-en|Lawrence of Arabia}} |Суреті = Lawrence of arabia ver3 xxlg.jpg |Сурет ені = 250 |Сурет атауы = Фильм постері |Жанры = [[тарихи фильм]]<br>[[эпопея]]<br>[[драма]] |Режиссёрі = [[Дэвид Лин]] |Продюсері... 3576501 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Арабиялық Лоуренс |Шынайы атауы = {{lang-en|Lawrence of Arabia}} |Суреті = Lawrence of arabia ver3 xxlg.jpg |Сурет ені = 250 |Сурет атауы = Фильм постері |Жанры = [[тарихи фильм]]<br>[[эпопея]]<br>[[драма]] |Режиссёрі = [[Дэвид Лин]] |Продюсері = [[Сэм Шпигель]] |Сценарист = [[Роберт Болт]]<br>[[Майкл Уилсон]] |Актерлер = [[Питер О’Тул]]<br>[[Омар Шариф]]<br>[[Алек Гиннесс]] |Операторы = [[Фредди Янг]] |Композиторы = [[Морис Жарр]] |Компания = [[Horizon Pictures]] |Дистрибьютор = [[Columbia Pictures]] |Ұзақтығы = 222 мин. |Бюджеті = 15 млн [[АҚШ доллары|$]] |Түсім = 70 млн [[АҚШ доллары|$]] |Мемлекет = {{Байрақ|Ұлыбритания}}<br>{{Байрақ|АҚШ}} |Тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |Жыл = 1962 |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = |imdb_id = 0056172 |Сайты = }} '''«Арабиялық Лоуренс»''' ({{lang-en|Lawrence of Arabia}}) — 1942 жылы режиссер [[Дэвид Лин]] түсірген тарихи [[эпопея|эпопеялық]] драмалық фильм. Фильм [[Томас Эдвард Лоуренс]]тің өміріне және оның 1926 жылғы «Даналықтың жеті тірегі» (немесе «Шөлдегі көтеріліс») атты кітабына негізделген. Басты рөлдерде — Лоуренстің рөлін сомдаған [[Питер О’Тул]] және [[I Файсал|Файсал ханзаданы]] ойнаған [[Алек Гиннесс]]. Арабиялық Лоуренс фильмінде Лоуренстің [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] жылдарындағы [[Осман империясы]]ның иелігінде болған [[Хиджаз|Хижаз]] бен [[Сирия]] аймақтарындағы бастан кешкен оқиғалары суреттеледі. Туындыда оның [[Араб көтерілісі]]не (1916—1918) тікелей қатысуы, соның ішінде [[Ақаба (қала)|Ақаба]] мен [[Дамаск]]іге жасалған стратегиялық шабуылдарды ұйымдастыруы мен Араб ұлттық кеңесінің жұмысына араласуы ерекше орын алған. Фильмнің негізгі желісі — соғыс қатыгездігімен бетпе-бет келген Лоуренстің ішкі арпалысы, өз болмысын тануға ұмтылысы және өзінің Отаны Ұлыбритания мен шөл даладағы жаңа серіктестері — араб тайпалары арасындағы екіұдай адалдығы мен рухани тартысы. 1963 жылы «Арабиялық Лоуренс» фильмі 35-ші «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» марапаттау рәсімінде он номинация бойынша ұсынылып, соның ішінде «[[Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік фильм]]» және «[[Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы|Үздік режиссер]]» сияқты жеті алтын мүсіншені жеңіп алды. Сонымен қатар, туынды «Үздік драмалық фильм» номинациясында «[[Алтын глобус]]қа» және [[BAFTA]]-ның «Үздік фильм» және «Үздік британдық фильм» сыйлықтарына ие болды. Сыншылар тарапынан Морис Жаррдың әсерлі музыкасы мен Фредди Янгтың Super Panavision 70 форматындағы операторлық жұмысы жоғары бағаланды. «Арабиялық Лоуренс» әлемдік кино тарихындағы ең ұлы туындылардың бірі болып саналады. 1991 жылы АҚШ [[Конгресс кітапханасы]] бұл фильмді «мәдени, тарихи немесе эстетикалық тұрғыдан құнды» деп танып, оны [[Ұлттық фильмдер тізілімі]]нде сақтауға таңдап алды.<ref>{{cite web |title=Complete National Film Registry Listing |url=https://www.loc.gov/programs/national-film-preservation-board/film-registry/complete-national-film-registry-listing/ |website=[[Library of Congress]] |access-date=8 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008184509/https://www.loc.gov/programs/national-film-preservation-board/film-registry/complete-national-film-registry-listing/ |archive-date=8 October 2020 |url-status=live}}</ref><ref name="USFilmRegistry">{{cite news |last=Andrews |first=Robert M. |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1991-09-26-ca-4030-story.html |title=25 Classics Join U.S. Film Registry |work=[[Los Angeles Times]] |date=26 September 1991 |access-date=4 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150915010517/http://articles.latimes.com/1991-09-26/entertainment/ca-4030_1_national-film-registry |archive-date=15 September 2015 |url-status=live |url-access=limited}}</ref> [[Америка кино институты]] (AFI) 1998 жылы фильмді ең үздік америкалық туындылар тізімінде 5-орынға, ал 2007 жылы жаңартылған тізімде 7-орынға жайғастырды. Өз кезегінде Британия кино институты (BFI) 1999 жылы «Арабиялық Лоуренсті» үшінші ең үздік британдық фильм деп атады. [[Empire]] журналы жүргізген сауалнама нәтижесінде бұл туынды «Барлық уақыттағы ең үздік жүз британдық фильм» тізімінде бірінші орынға ие болды.<ref>{{Cite web |url=http://www.empireonline.com/100britishfilms/film.asp?film=1 |title=The 100 Best British Films Ever |access-date=2011-10-12 |archive-date=2012-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120310001349/http://www.empireonline.com/100britishfilms/film.asp?film=1 |url-status=live }}</ref> Әйгілі режиссер [[Стивен Спилберг]] бұл туындыны өзінің ең сүйікті фильмі деп атап, оның кинорежиссерлік жолын таңдауына үлкен шабыт бергенін атап өткен. == Сюжеті == Фильм отставкадағы полковник Лоуренстің мотоцикл апатынан қаза табуымен басталады. [[Лондон]]дағы Әулие Павел соборында өткен қоштасу рәсімінде тілшілер оны көзі көрген замандастарынан сұхбат алып, тұлғасын ашуға тырысады. Осы сәттегі естеліктер көрерменді алыс қияға, Лоуренстің тағдырын айқындаған соғыс жылдарына жетелейді. Карта жасаумен айналысатын лейтенант Лоуренс араб тайпаларының [[Осман империясы]]на қарсы көтерілісінің барысын анықтау үшін Арабия шөліне аттанады. Жолда ол [[I Файсал|Файсал ханзада]]мен кездесіп, оның сеніміне ие болады. Лоуренс арабтардың бытыраңқы күштерін біріктіріп, түріктерге қарсы соғысуды көздейді. Лоуренс ешкім өте алмайды деп есептелген Нефуд шөлі арқылы өтіп, стратегиялық маңызы зор [[Ақаба (қала)|Ақаба]] портына тұтқиылдан шабуыл жасауды ұсынады. Ол Шеріф Әлимен және Ховейтат тайпасының көсемі Ауда ибу Тайимен одақтасып, қаланы басып алады. Бұл жеңіс оны арабтар арасында аңызға айналдырып, «Эль-Ауренс» деген есім береді. Осыдан кейін Лоуренс араб жасақтарын бастап, түріктердің теміржолдары мен керуендеріне партизандық шабуылдар ұйымдастырады. Алайда соғыстың қатыгездігі мен түрік тұтқынында көрген қорлығы оның психикасына ауыр соққы болып тиеді. Ол өзінің британдық офицер немесе араб батыры екендігі туралы ішкі арпалысқа түседі. Ақырында Лоуренстің бастауымен араб әскерлері британдықтардан бұрын [[Дамаск]]іге басып кіреді. Ол мұнда Араб ұлттық кеңесін құрып, арабтардың өз алдына мемлекет болуына жағдай жасамақ болады. Бірақ тайпалар арасындағы алауыздық пен ірі державалардың (Ұлыбритания мен Франция) [[Сайкс-Пико келісімі|құпия келісімдері]] бұл мақсаттың орындалуына кедергі келтіреді. Саяси ойындардан көңілі қалған Лоуренс полковник шенінде Англияға қайтады. Фильм оның шөл даламен қоштасуымен және артында қалған күрделі геосаяси жағдайды көрсетумен аяқталады. == Рөлдерде == {{РөлдердеҮсті}} {{Рөлдерде|[[Питер О’Тул]]||[[Томас Эдвард Лоуренс]]}} {{Рөлдерде|[[Алек Гиннесс]]|ханзада|[[I Файсал|Файсал]]}} {{Рөлдерде|[[Энтони Куинн]]||[[Ауда ибу Тайи]]}} {{Рөлдерде|[[Джек Хокинс]]|генерал|[[Эдмунд Алленби|Алленби]]}} {{Рөлдерде|[[Омар Шариф]]||Шериф Әли ибн әл-Хариш}} {{Рөлдерде|[[Хосе Феррер]]||түрік бейі}} {{Рөлдерде|[[Энтони Куэйл]]|полковник|Гарри Брайтон}} {{Рөлдерде|[[Клод Рейнс]]|мырза|Драйден}} {{Рөлдерде|[[Артур Кеннеди]]||Джексон Бентли}} {{Рөлдерде|[[Дональд Вулфит]]|генерал|[[Арчибальд Мюррей|Мюррей]]}} {{Рөлдерде|[[Майкл Рэй]]||Фаррадж}} {{Рөлдерде|[[Джон Димек]]||Дауд}} {{Рөлдерде|[[И. С. Джохар]]||Гасим}} {{Рөлдерде|[[Зиа Мойеддин]]||Тафас}} {{Рөлдерде|[[Гамиль Ратиб]]|Маджид|(дыбыстаған [[Роберт Риетти]])}} {{Рөлдерде|[[Хью Миллер]]|медициналық қызмет полковнигі|}} {{Рөлдерде|[[Фернандо Санчо]]|түрік сержанты|}} {{РөлдердеАсты}} == Өндіріс == Фильмді Horizon Pictures студиясы түсіріп, [[Columbia Pictures]] компаниясы таратты. Негізгі түсірілім жұмыстары 1961 жылғы 15 мамырда басталып, 1962 жылғы 21 қыркүйекте аяқталды. Шөл даладағы көріністер [[Иордания]] мен [[Марокко]]да, сондай-ақ [[Испания]]ның [[Альмерия (провинция)|Альмерия]] және Доньяна аймақтарында түсірілді. Бастапқыда фильм толығымен Иорданияда түсірілуі тиіс болатын; Король [[Хусейн бен Талал|Хусейн]]нің үкіметі логистикалық көмек көрсетуде, түсірілім орындарын анықтауда, көлікпен және қосымша қызметтермен қамтамасыз етуде ерекше ілтипат танытты. Хусейн түсірілім барысында алаңға бірнеше рет келіп, актерлермен және түсірілім тобымен тығыз қарым-қатынаста болды. Түсірілім кезіндегі жалғыз түсініспеушілік иорданиялық шенеуніктер ағылшын актері Генри Оскардың арабша білмейтінін, бірақ кадрда [[Құран]] оқитынын білгенде туындады. Құран [[аят]]тарының бұрмаланбауын қадағалау үшін түсірілімге арнайы [[имам]]ның қатысуы шартымен ғана рұқсат берілді. == Шығарылымы және қабылдануы == Фильмнің тұсаукесері 1962 жылы 10 желтоқсанда Лондондағы «Одеон Лестер-сквер» кинотеатрында өтті, ал АҚШ-та 16 желтоқсаннан бастап көрсетіле бастады. Фильмнің алғашқы нұсқасының ұзақтығы шамамен 222 минутты құрады (бұған увертюра, антракт және финалдық музыка да кіреді). Осылайша, «Арабиялық Лоуренс» туындысы «[[Жел өтіндегі тағдырлар (фильм)|Жел өтіндегі тағдырлар]]» фильмінен бір минутқа ұзағырақ болып шықты. Бұл көрсеткіш оны «[[Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік фильм]]» санатында «Оскар» жеңіп алған ең ұзақ туынды ретінде тарихқа енгізді.<ref>{{Cite news |last=Collins |first=Hannah |date=3 October 2024 |title=What is the longest movie to win an Oscar for 'Best Picture'? |url=https://faroutmagazine.co.uk/longest-film-win-oscar-best-picture/ |access-date=9 August 2025 |work=Far Out Magazine}}</ref> «Арабиялық Лоуренс» жарыққа шыққаннан кейін орасан зор қаржылық табысқа кенеліп, сыншылар мен көрермендердің жоғары бағасын алды. Фильмнің визуалды шешімдері, әсерлі саундтрегі, шебер жазылған сценарийі мен Питер О’Тулдың тамаша актерлік ойыны жалпыхалықтық қошеметке ие болды. Туынды әлемдік кино өнерінің жауһары әрі тарихтағы ең ұлы фильмдердің бірі ретінде кеңінен танылды. «Арабиялық Лоуренс» қазіргі таңда [[Metacritic]] агрегаторындағы ең жоғары рейтингке ие туындылардың бірі саналады. Жеті кәсіби рецензия негізінде фильмге мінсіз 100/100 ұпайы берілген, бұл кино туындының «жаппай мойындалғанын» айғақтайды.<ref>{{cite web |url=https://metacritic.com/movie/lawrence-of-arabia-re-release |title=Lawrence of Arabia (re-release) |website=[[Metacritic]] |publisher=Red Ventures |access-date=14 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250519204200/https://www.metacritic.com/movie/lawrence-of-arabia-re-release/|archive-date=19 May 2025 |url-status=live}}</ref> Сонымен қатар, [[Rotten Tomatoes]] сайтындағы 125 сыншының пікіріне негізделген мақұлдау рейтингі 94%-ды құрап, орташа бағасы 10-нан 9,30 ұпайға жетті.<ref>{{cite web |url=https://www.rottentomatoes.com/m/lawrence_of_arabia |title=Lawrence of Arabia (1962) |website=Rotten Tomatoes |access-date=14 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250511230023/https://www.rottentomatoes.com/m/lawrence_of_arabia|archive-date=11 May 2025 |url-status=live}}</ref> 1998 жылы [[Америка кино институты]] (AFI) «Арабиялық Лоуренсті» «100 жыл... 100 фильм» тізімінде 5-орынға қойды. 2006 жылы AFI бұл туындыны ең жігерлендіретін фильмдер тізімінде 30-орынға жайғастырды.<ref>{{Cite web |title=AFI's 100 Years...100 Cheers |url=https://www.afi.com/afis-100-years-100-cheers/ |access-date=13 December 2023 |website=American Film Institute |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214154257/https://www.afi.com/afis-100-years-100-cheers/ |archive-date=14 February 2024 |url-status=live}}</ref> 2007 жылы жаңартылған тізімде ол 7-орынға ие болып, «эпикалық» жанрындағы ең ұлы америкалық фильмдердің көшбасшысы атанды. 1991 жылы АҚШ [[Конгресс кітапханасы]] бұл фильмді «мәдени, тарихи немесе эстетикалық тұрғыдан құнды» деп танып, оны Ұлттық фильмдер тізілімінде сақтауға таңдап алды. 1999 жылы Британия кино институты (BFI) жүргізген сауалнамада туынды XX ғасырдағы ең үздік британдық фильмдер арасында 3-орынға ие болды. 2001 жылы Total Film журналы оны «кино тарихындағы ең көрікті, терең әрі мінсіз туынды» деп сипаттады.<ref>{{cite web |url=http://www.totalfilm.com/reviews/dvd/lawrence-of-arabia-two-disc-set |title=Lawrence Of Arabia: Two-Disc Set Review |date=18 September 2010 |website=Total Film |archive-url=https://web.archive.org/web/20101119081739/http://www.totalfilm.com/reviews/dvd/lawrence-of-arabia-two-disc-set |archive-date=19 November 2010 |url-status=dead}}</ref> 2002 жылы [[Sight & Sound]] журналының режиссерлер арасында жүргізген сауалнамасында фильм барлық уақыттағы ең үздік он туындының қатарына енді.<ref>{{cite web |url=http://old.bfi.org.uk/sightandsound/polls/topten/poll/directors.html |title=The directors' top ten films |publisher=British Film Institute |access-date=9 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170620112407/http://old.bfi.org.uk/sightandsound/polls/topten/poll/directors.html|archive-date=20 June 2017|url-status=dead}}</ref> 2004 жылы The Sunday Telegraph басылымы Британияның 200-ден астам жетекші киногерлері арасында жүргізген сауалнама нәтижесінде «Арабиялық Лоуренс» барлық уақыттағы ең үздік британдық фильм деп танылды.<ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1469436/Stars-vote-Lawrence-of-Arabia-the-best-British-film-of-all-time.html |work=The Daily Telegraph |location=London |title=Stars vote Lawrence of Arabia the best British film of all time |first1=Chris |last1=Hastings |first2=Fiona |last2=Govan |date=15 August 2004 |access-date=2 May 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090706021548/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1469436/Stars-vote-Lawrence-of-Arabia-the-best-British-film-of-all-time.html |archive-date=6 July 2009 |url-status=live}}</ref> Питер О’Тулдың ойыны кино тарихындағы ең үздік актерлік жұмыстардың бірі болып саналады және Entertainment Weekly мен Première тізімдерінде көш бастап тұр. AFI нұсқасы бойынша О’Тул кейіптеген Лоуренс кино тарихындағы ең ұлы он кейіпкердің бірі ретінде таңдалды. 2006 жылы Америка сценаристер гильдиясы (WGA) фильм сценарийін ең үздік 101 сценарий тізімінде 14-орынға қойса,<ref>{{Cite news |title=101 Greatest Screenplays |url=https://www.wga.org/writers-room/101-best-lists/101-greatest-screenplays/list |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518183340/https://www.wga.org/writers-room/101-best-lists/101-greatest-screenplays/list |archive-date=2021-05-18 |access-date=2026-01-02 |language=en}}</ref> 2012 жылы Америка киномонтаждаушылар гильдиясы оны монтаж сапасы бойынша әлемдегі жетінші үздік туынды деп атады.<ref>{{cite journal |title=The 75 Best Edited Films |journal=Editors Guild Magazine |date=May 2012 |volume=1 |issue=3 |url=https://www.editorsguild.com/magazine.cfm?ArticleID=1102 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150317101140/https://www.editorsguild.com/magazine.cfm?ArticleID=1102 |archive-date=17 March 2015}}</ref> 2024 жылдың наурызында The Telegraph сыншысы Робби Коллин «Арабиялық Лоуренсті» барлық уақыттағы ең ұлы өмірбаяндық фильм деп бағалады.<ref>{{cite web |last=Collin |first=Robbie |url=https://www.telegraph.co.uk/films/0/best-biopics-of-all-time-ranked-oscars/ |title=From Raging Bull to Oppenheimer: The 40 greatest biopics of all time, ranked |website=The Telegraph |date=6 March 2024 |access-date=8 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240308121621/https://www.telegraph.co.uk/films/0/best-biopics-of-all-time-ranked-oscars/ |archive-date=8 March 2024 |url-status=live}}</ref> == Марапаттары мен номинациялары == {| class="wikitable" style="font-size: 95%; width: 100%;" border="2" cellpadding="3" |- align="center" ! style="background: #CCCCCC; width: 10%;" | Марапат ! style="background: #CCCCCC;" | Санат ! style="background: #CCCCCC;" | Номинант ! style="background: #CCCCCC; width: 10%;" | Нәтиже ! style="background: #CCCCCC; width: 5%;" | Дереккөз |- ! scope="row" rowspan="10" | [[Оскар (1963)|Оскар]] | [[Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік фильм]] | [[Сэм Шпигель]] | {{Жеңіс}} | align="center" rowspan="10" | <ref>{{cite web |url=http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1963 |title=The 35th Academy Awards (1963) Nominees and Winners |publisher=[[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы]]}}</ref> |- | [[Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы|Үздік режиссёр]] | [[Дэвид Лин]] | {{Жеңіс}} |- | [[Үздік актер үшін Оскар сыйлығы|Үздік актер]] | [[Питер О’Тул]] | {{Номинация}} |- | [[Үздік көмекші актер үшін Оскар сыйлығы|Үздік көмекші актер]] | [[Омар Шариф]] | {{Номинация}} |- | [[Үздік бейімделген сценарий үшін Оскар сыйлығы|Үздік бейімделген сценарий]] | [[Роберт Болт]], [[Майкл Уилсон]] | {{Номинация}} |- | [[Үздік қоюшы суретші жұмысы үшін Оскар сыйлығы|Үздік қоюшы суретші жұмысы (түрлі-түсті фильм)]] | [[Джон Бокс]], [[Джон Столл]], [[Дарио Симони]] | {{Жеңіс}} |- | [[Үздік операторлық жұмыс үшін Оскар сыйлығы|Үздік операторлық жұмыс (түрлі-түсті фильм)]] | [[Фредди Янг]] | {{Жеңіс}} |- | [[Үздік монтаж үшін Оскар сыйлығы|Үздік монтаж]] | [[Энн В. Коутс]] | {{Жеңіс}} |- | [[Үздік фильм музыкасы үшін Оскар сыйлығы|Үздік түпнұсқалық музыка]] | [[Морис Жарр]] | {{Жеңіс}} |- | [[Үздік дыбыс үшін Оскар сыйлығы|Үздік дыбыс]] | [[Джон Кокс]] | {{Жеңіс}} |- ! scope="row" rowspan="5" | [[BAFTA]] | Үздік фильм | Арабиялық Лоуренс | {{Жеңіс}} | align="center" rowspan="5" | <ref>{{cite web |url=http://awards.bafta.org/award/1963/film |title=BAFTA Awards: Film in 1963 |publisher=[[BAFTA]]}}</ref> |- | Үздік британдық фильм | Арабиялық Лоуренс | {{Жеңіс}} |- | Үздік британдық актер | Питер О’Тул | {{Жеңіс}} |- | Үздік шетелдік актер | [[Энтони Куинн]] | {{Номинация}} |- | Үздік британдық сценарий | Роберт Болт | {{Жеңіс}} |- ! scope="row" rowspan="7" | [[Алтын глобус]] | Үздік фильм — драма | Арабиялық Лоуренс | {{Жеңіс}} | align="center" rowspan="7" | <ref>https://www.goldenglobes.com/film/lawrence-arabia</ref> |- | Үздік режиссер | Дэвид Лин | {{Жеңіс}} |- | Үздік көмекші актер | Омар Шариф | {{Жеңіс}} |- | Үздік актер — драма | Питер О’Тул / Энтони Куинн | {{Номинация}} |- | Жылдың жаңа жұлдызы — Актер | Питер О’Тул / Омар Шариф | {{Жеңіс}} |- | Үздік операторлық жұмыс (түрлі-түсті фильм) | Фредди Янг | {{Жеңіс}} |- | Үздік музыка | Морис Жарр | {{Номинация}} |} == Маңызы мен ықпалы == Фильмнің визуалды стилі көптеген режиссерлерге, соның ішінде [[Джордж Лукас]], [[Сэм Пекинпа]], [[Стэнли Кубрик]], [[Мартин Скорсезе]], [[Ридли Скотт]], [[Брайан Де Пальма]], [[Оливер Стоун]], [[Дени Вильнёв]] және бұл туындыны «ғажайып» деп атаған [[Стивен Спилберг]]ке үлкен ықпал етті.<ref>{{cite web |last=Stephens |first=Dan |url=http://www.top10films.co.uk/archives/3244 |title='Lawrence of Arabia': The film that inspired Steven Spielberg |date=16 September 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101117112948/http://www.top10films.co.uk/archives/3244 |archive-date=17 November 2010 |website=Top 10 Films |url-status=live}}</ref> Спилберг бұл фильмді өзінің ең сүйікті туындысы және режиссер болуына жол ашқан негізгі себепкер деп санайды.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0363762/?ref_=nv_sr_srsg_1|title=Lawrence of Arabia: A Conversation with Steven Spielberg|access-date=2022-11-05|archive-date=2022-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20221105153243/https://www.imdb.com/title/tt0363762/?ref_=nv_sr_srsg_1|url-status=live}}</ref> Фильм жарыққа шыққанда оны төрт апта бойы қатарынан көрген Спилберг былай дейді: «Бұл фильмді көру барысында мен алғаш рет кинода тек сюжеттік қана емес, сонымен бірге кейіпкердің ішкі әлемі мен тұлғалық болмысына тән терең тақырыптардың болатынын түсіндім. Сол сәтте мен бұл жолдан енді қайтпайтынымды және өмірімді кино өнеріне арнайтынымды ұғындым».<ref name=":0" /> Режиссер [[Кэтрин Бигелоу]] да бұл туындыны өзінің ең сүйікті фильмдерінің бірі деп санайды. Оның айтуынша, дәл осы фильм оны «[[Дауыл билеушісі]]» туындысын [[Иордания]]да түсіруге шабыттандырған.<ref>{{Cite web |date=3 April 2022 |title=Kathryn Bigelow's 5 favourite films |url=https://faroutmagazine.co.uk/kathryn-bigelows-five-favourite-films-of-all-time/ |website=Far Out Magazine |access-date=9 April 2022 |language=en-US}}</ref> «Арабиялық Лоуренс», сонымен қатар, қазіргі заманғы поп-мәдениеттегі көптеген шытырман оқиғалы, [[ғылыми фантастика]]лық және [[фэнтези]] жанрындағы шығармаларға, соның ішінде [[Фрэнк Герберт]]тің «Дөң» франшизасына, [[Джордж Лукас]]тың «[[Жұлдызды соғыстар]]», [[Джеймс Кэмерон]]ның «[[Аватар (фильм, 2009)|Аватар]]», [[Ридли Скотт]]ың «Прометей» және [[Джордж Миллер]]дің «Ессіз Макс: Қаһарлы жол» фильмдеріне негізгі идеялық ықпал етті.<ref>{{cite web |title='Lawrence Of Arabia' Is The Unlikely Prequel To 'Star Wars,' 'Dune,' And All Your Favorite Fantasy Epics |url=https://decider.com/2015/12/03/lawrence-of-arabia-star-wars-dune-sci-fi/ |website=[[Decider.com]] |publisher=[[New York Post]] |access-date=14 June 2019 |date=3 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190616084717/https://decider.com/2015/12/03/lawrence-of-arabia-star-wars-dune-sci-fi/ |archive-date=16 June 2019 |url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} {{Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы}} [[Санат:1962 жылғы АҚШ фильмдері]] [[Санат:1962 жылғы Ұлыбритания фильмдері]] [[Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер]] [[Санат:Дэвид Лин фильмдері]] [[Санат:Horizon Pictures фильмдері]] [[Санат:Columbia Pictures фильмдері]] [[Санат:Ұлыбритания драма-фильмдері]] [[Санат:АҚШ драма-фильмдері]] [[Санат:Бірінші дүниежүзілік соғыс туралы фильмдер]] [[Санат:Үздік фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (фильмдер)]] [[Санат:АҚШ ұлттық фильмдер тізілімі]] fx8ogd62e831mpnc3rjv224m530204u Джон Холл 0 778206 3576509 2026-04-04T07:35:29Z Nurkhan 13652 «[[:ru:Special:Redirect/revision/152498075|Холл, Джон]]» бетінен аударылып түзілді 3576509 wikitext text/x-wiki '''Джон Холл''' ({{Lang-en|John Hall}}'':'' Jon нұсқасы) — келесі адамдардың аты және тегі: * Джон Холл (1574/75−1635) — ағылшын дәрігері, жазушы, Уильям Шекспирдің күйеу баласы. * Джон Холл (1824-1907) — Жаңа Зеландия саясаткері, Жаңа Зеландияның 12-ші премьер−министрі * Джон Холл (1915−1979) — американдық киноактер. * [[Джон Холл (физик)|Джон Холл]] (1934 жылы туған) — американдық физик, 2005 жылғы физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты. * Холл, Джон Хуберт (1899−1970) — американдық саясаткер, 1947 жылдан 1949 жылға дейін Орегон штатының 24-ші губернаторы.  bn2zttfbii6glpgqx1m4qokr2tl19r8 Санат:Бірінші дүниежүзілік соғыс туралы фильмдер 14 778208 3576518 2026-04-04T07:47:59Z TalgatSnow 143530 Жаңа бетте: {{Commonscat|World War I films}} [[Санат:XX ғасырдағы соғыстар туралы фильмдер]] [[Санат:Мәдениет пен өнердегі Бірінші дүниежүзілік соғыс]] 3576518 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|World War I films}} [[Санат:XX ғасырдағы соғыстар туралы фильмдер]] [[Санат:Мәдениет пен өнердегі Бірінші дүниежүзілік соғыс]] 1tp2s21llnt7kh5i8f69z8doxmi1w6w Санат:1962 жылғы фильмдер 14 778209 3576519 2026-04-04T07:49:44Z TalgatSnow 143530 Жаңа бетте: {{Жылдар бойынша фильмдер|1962}} {{Commonscat|1962 films}} 3576519 wikitext text/x-wiki {{Жылдар бойынша фильмдер|1962}} {{Commonscat|1962 films}} imshz1jzgtk6cz3xl1mv31e53k9kxko Джон Холл (физик) 0 778210 3576521 2026-04-04T07:52:15Z Nurkhan 13652 «[[:ru:Special:Redirect/revision/148280809|Холл, Джон (физик)]]» бетінен аударылып түзілді 3576521 wikitext text/x-wiki '''Джон Льюис «Ян» Холл''' ({{Lang-en|John Lewis "Jan" Hall}}; [[21 тамыз]] [[1934 жыл|1934]], [[Денвер]], [[Колорадо]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — американдық физик, Теодор Хеншпен бірлесіп, «жоғары дәлдіктегі лазерлік спектроскопияны дамытуға және оптикалық жиілік стандарттарындағы жарық ығысуын дәл есептеу техникасына қосқан үлесі үшін» [[2005 жыл|2005 жылы]] [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығын]] алды. [[Карнеги Меллон Университеті|Карнеги технологиялық институтында]] (''Carnegie Institute of Technology'') бакалавр ([[1956 жыл|1956]]), магистр ([[1958 жыл|1958]] ) және докторлық ([[1961 жыл|1961]]) дәрежесін алды. Постдокторантуралық зерттеуін Ұлттық стандарттар және технологиялар университетінде аяқтады, сонда [[1962 жыл|1962 жылдан]] [[2004 жыл|2004 жылы]] зейнетке шыққанға дейін жұмыс істеді. [[1967 жыл|1967 жылдан]] бастап [[Боулдер (Колорадо)|Боулдердегі]] Колорадо университетінде дәріс оқыды. == Марапаттар == * 1984 — Таунс сыйлығы * 1988 — Дэвиссон−Джермер сыйлығы * 1991 — Фредерик Айвс медалі * 1992 — Einstein Prize for Laser Science * 1993 — Лазерлік физика бойынша Артур Шоулоу сыйлығы * 2002 — Макс Борн сыйлығы * 2005 — [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика бойынша Нобель сыйлығы]] == Әлеуметтік іс-шаралар == 2016 жылы ол [[Greenpeace|Greenpeace ұйымын]], [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|Біріккен Ұлттар Ұйымын]] және бүкіл әлемдегі үкіметтерді генетикалық түрлендірілген организмдерге ([[Гендік модификацияланған ағза|ГМО]]) қарсы күресті тоқтатуға шақыратын хатқа қол қойды<ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/|title=107 Nobel laureates sign letter blasting Greenpeace over GMOs|accessdate=2016-06-30|archivedate=2016-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160629203642/https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html|title=Laureates Letter Supporting Precision Agriculture (GMOs)|accessdate=2016-06-30|archivedate=2016-07-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160707040151/http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html|title=Список нобелевских лауреатов подписавших письмо|accessdate=2016-06-30|archivedate=2017-09-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170902012810/http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html}}</ref>. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * {{Cite web|lang=en|url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2005/hall/biographical/|title=John L. Hall Biographical|author=|work=NobelPrize.org|description=Нобель комитетінің веб-сайтынан ақпарат|accessdate=2020-08-05}} * [http://ufn.ru/ru/articles/2006/12/i/ ''Дж. Л. Холл''. «Определение и измерение оптических частот: перспективы оптических часов — и не только». Нобелевская лекция] // Успехи физических наук, 176-том, 12-шығарылым, 2006 жылғы желтоқсан [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]] [[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]] [[Санат:Физиктер]] [[Санат:АҚШ физиктері]] 0wf4po92778cw3lbwmu6as5lf868xuw 3576522 3576521 2026-04-04T07:54:13Z Nurkhan 13652 3576522 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Джон Холл |Шынайы есімі = John Lewis «Jan» Hall |Суреті = John L. Hall.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 21.8.1934 |Туған жері = {{Туғанжері|Денвер|Денверде}}, [[Колорадо]] , [[АҚШ]] |Ғылыми аясы = [[физика]] |Жұмыс орны = [[Ұлттық стандарттар және технологиялар институты (АҚШ) | Ұлттық стандарттар және технологиялар институты]] | Альма-матер = [[Карнеги технологиялық институты]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = {{Нобельдік медаль}} [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2005]]) |Сайты = [https://experts.colorado.edu/display/fisid_103891 experts.colorado.edu/display/fisid_103891] }} '''Джон Льюис «Ян» Холл''' ({{Lang-en|John Lewis "Jan" Hall}}; [[21 тамыз]] [[1934 жыл|1934]], [[Денвер]], [[Колорадо]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — американдық физик, Теодор Хеншпен бірлесіп, «жоғары дәлдіктегі лазерлік спектроскопияны дамытуға және оптикалық жиілік стандарттарындағы жарық ығысуын дәл есептеу техникасына қосқан үлесі үшін» [[2005 жыл|2005 жылы]] [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығын]] алды. [[Карнеги Меллон Университеті|Карнеги технологиялық институтында]] (''Carnegie Institute of Technology'') бакалавр ([[1956 жыл|1956]]), магистр ([[1958 жыл|1958]] ) және докторлық ([[1961 жыл|1961]]) дәрежесін алды. Постдокторантуралық зерттеуін Ұлттық стандарттар және технологиялар университетінде аяқтады, сонда [[1962 жыл|1962 жылдан]] [[2004 жыл|2004 жылы]] зейнетке шыққанға дейін жұмыс істеді. [[1967 жыл|1967 жылдан]] бастап [[Боулдер (Колорадо)|Боулдердегі]] Колорадо университетінде дәріс оқыды. == Марапаттар == * 1984 — Таунс сыйлығы * 1988 — Дэвиссон−Джермер сыйлығы * 1991 — Фредерик Айвс медалі * 1992 — Einstein Prize for Laser Science * 1993 — Лазерлік физика бойынша Артур Шоулоу сыйлығы * 2002 — Макс Борн сыйлығы * 2005 — [[Физика бойынша Нобель сыйлығы]] == Әлеуметтік іс-шаралар == 2016 жылы ол [[Greenpeace|Greenpeace ұйымын]], [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|Біріккен Ұлттар Ұйымын]] және бүкіл әлемдегі үкіметтерді генетикалық түрлендірілген организмдерге ([[Гендік модификацияланған ағза|ГМО]]) қарсы күресті тоқтатуға шақыратын хатқа қол қойды<ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/|title=107 Nobel laureates sign letter blasting Greenpeace over GMOs|accessdate=2016-06-30|archivedate=2016-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160629203642/https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html|title=Laureates Letter Supporting Precision Agriculture (GMOs)|accessdate=2016-06-30|archivedate=2016-07-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160707040151/http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html|title=Список нобелевских лауреатов подписавших письмо|accessdate=2016-06-30|archivedate=2017-09-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170902012810/http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html}}</ref>. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * {{Cite web|lang=en|url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2005/hall/biographical/|title=John L. Hall Biographical|author=|work=NobelPrize.org|description=Нобель комитетінің веб-сайтынан ақпарат|accessdate=2020-08-05}} * [http://ufn.ru/ru/articles/2006/12/i/ ''Дж. Л. Холл''. «Определение и измерение оптических частот: перспективы оптических часов — и не только». Нобелевская лекция] // Успехи физических наук, 176-том, 12-шығарылым, 2006 жылғы желтоқсан [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]] [[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]] [[Санат:Физиктер]] [[Санат:АҚШ физиктері]] e45yb6ryrgkjeqvbynlgv1uhlqhbz44 3576523 3576522 2026-04-04T07:55:04Z Nurkhan 13652 /* Марапаттар */ 3576523 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Джон Холл |Шынайы есімі = John Lewis «Jan» Hall |Суреті = John L. Hall.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 21.8.1934 |Туған жері = {{Туғанжері|Денвер|Денверде}}, [[Колорадо]] , [[АҚШ]] |Ғылыми аясы = [[физика]] |Жұмыс орны = [[Ұлттық стандарттар және технологиялар институты (АҚШ) | Ұлттық стандарттар және технологиялар институты]] | Альма-матер = [[Карнеги технологиялық институты]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = {{Нобельдік медаль}} [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2005]]) |Сайты = [https://experts.colorado.edu/display/fisid_103891 experts.colorado.edu/display/fisid_103891] }} '''Джон Льюис «Ян» Холл''' ({{Lang-en|John Lewis "Jan" Hall}}; [[21 тамыз]] [[1934 жыл|1934]], [[Денвер]], [[Колорадо]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — американдық физик, Теодор Хеншпен бірлесіп, «жоғары дәлдіктегі лазерлік спектроскопияны дамытуға және оптикалық жиілік стандарттарындағы жарық ығысуын дәл есептеу техникасына қосқан үлесі үшін» [[2005 жыл|2005 жылы]] [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығын]] алды. [[Карнеги Меллон Университеті|Карнеги технологиялық институтында]] (''Carnegie Institute of Technology'') бакалавр ([[1956 жыл|1956]]), магистр ([[1958 жыл|1958]] ) және докторлық ([[1961 жыл|1961]]) дәрежесін алды. Постдокторантуралық зерттеуін Ұлттық стандарттар және технологиялар университетінде аяқтады, сонда [[1962 жыл|1962 жылдан]] [[2004 жыл|2004 жылы]] зейнетке шыққанға дейін жұмыс істеді. [[1967 жыл|1967 жылдан]] бастап [[Боулдер (Колорадо)|Боулдердегі]] Колорадо университетінде дәріс оқыды. == Марапаттар == * 1984 — Таунс сыйлығы * 1988 — Дэвиссон−Джермер сыйлығы * 1991 — Фредерик Айвс медалі * 1992 — Einstein Prize for Laser Science * 1993 — Лазерлік физика бойынша Артур Шоулоу сыйлығы * 2002 — Макс Борн сыйлығы * 2005 — [[Физика саласында Нобель сыйлығы]] == Әлеуметтік іс-шаралар == 2016 жылы ол [[Greenpeace|Greenpeace ұйымын]], [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|Біріккен Ұлттар Ұйымын]] және бүкіл әлемдегі үкіметтерді генетикалық түрлендірілген организмдерге ([[Гендік модификацияланған ағза|ГМО]]) қарсы күресті тоқтатуға шақыратын хатқа қол қойды<ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/|title=107 Nobel laureates sign letter blasting Greenpeace over GMOs|accessdate=2016-06-30|archivedate=2016-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160629203642/https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html|title=Laureates Letter Supporting Precision Agriculture (GMOs)|accessdate=2016-06-30|archivedate=2016-07-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160707040151/http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html|title=Список нобелевских лауреатов подписавших письмо|accessdate=2016-06-30|archivedate=2017-09-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170902012810/http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html}}</ref>. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * {{Cite web|lang=en|url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2005/hall/biographical/|title=John L. Hall Biographical|author=|work=NobelPrize.org|description=Нобель комитетінің веб-сайтынан ақпарат|accessdate=2020-08-05}} * [http://ufn.ru/ru/articles/2006/12/i/ ''Дж. Л. Холл''. «Определение и измерение оптических частот: перспективы оптических часов — и не только». Нобелевская лекция] // Успехи физических наук, 176-том, 12-шығарылым, 2006 жылғы желтоқсан [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]] [[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]] [[Санат:Физиктер]] [[Санат:АҚШ физиктері]] jp7mbjxgby6fbv9wltaxdv3d6s69edx 3576524 3576523 2026-04-04T07:55:30Z Nurkhan 13652 /* Марапаттар */ 3576524 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Джон Холл |Шынайы есімі = John Lewis «Jan» Hall |Суреті = John L. Hall.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 21.8.1934 |Туған жері = {{Туғанжері|Денвер|Денверде}}, [[Колорадо]] , [[АҚШ]] |Ғылыми аясы = [[физика]] |Жұмыс орны = [[Ұлттық стандарттар және технологиялар институты (АҚШ) | Ұлттық стандарттар және технологиялар институты]] | Альма-матер = [[Карнеги технологиялық институты]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = {{Нобельдік медаль}} [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2005]]) |Сайты = [https://experts.colorado.edu/display/fisid_103891 experts.colorado.edu/display/fisid_103891] }} '''Джон Льюис «Ян» Холл''' ({{Lang-en|John Lewis "Jan" Hall}}; [[21 тамыз]] [[1934 жыл|1934]], [[Денвер]], [[Колорадо]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — американдық физик, Теодор Хеншпен бірлесіп, «жоғары дәлдіктегі лазерлік спектроскопияны дамытуға және оптикалық жиілік стандарттарындағы жарық ығысуын дәл есептеу техникасына қосқан үлесі үшін» [[2005 жыл|2005 жылы]] [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығын]] алды. [[Карнеги Меллон Университеті|Карнеги технологиялық институтында]] (''Carnegie Institute of Technology'') бакалавр ([[1956 жыл|1956]]), магистр ([[1958 жыл|1958]] ) және докторлық ([[1961 жыл|1961]]) дәрежесін алды. Постдокторантуралық зерттеуін Ұлттық стандарттар және технологиялар университетінде аяқтады, сонда [[1962 жыл|1962 жылдан]] [[2004 жыл|2004 жылы]] зейнетке шыққанға дейін жұмыс істеді. [[1967 жыл|1967 жылдан]] бастап [[Боулдер (Колорадо)|Боулдердегі]] Колорадо университетінде дәріс оқыды. == Марапаттар == * 1984 — Таунс сыйлығы * 1988 — Дэвиссон−Джермер сыйлығы * 1991 — Фредерик Айвс медалі * 1992 — Einstein Prize for Laser Science * 1993 — Лазерлік физика бойынша Артур Шоулоу сыйлығы * 2002 — Макс Борн сыйлығы * 2005 — [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика бойынша Нобель сыйлығы]] == Әлеуметтік іс-шаралар == 2016 жылы ол [[Greenpeace|Greenpeace ұйымын]], [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|Біріккен Ұлттар Ұйымын]] және бүкіл әлемдегі үкіметтерді генетикалық түрлендірілген организмдерге ([[Гендік модификацияланған ағза|ГМО]]) қарсы күресті тоқтатуға шақыратын хатқа қол қойды<ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/|title=107 Nobel laureates sign letter blasting Greenpeace over GMOs|accessdate=2016-06-30|archivedate=2016-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160629203642/https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html|title=Laureates Letter Supporting Precision Agriculture (GMOs)|accessdate=2016-06-30|archivedate=2016-07-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160707040151/http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html|title=Список нобелевских лауреатов подписавших письмо|accessdate=2016-06-30|archivedate=2017-09-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170902012810/http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html}}</ref>. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * {{Cite web|lang=en|url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2005/hall/biographical/|title=John L. Hall Biographical|author=|work=NobelPrize.org|description=Нобель комитетінің веб-сайтынан ақпарат|accessdate=2020-08-05}} * [http://ufn.ru/ru/articles/2006/12/i/ ''Дж. Л. Холл''. «Определение и измерение оптических частот: перспективы оптических часов — и не только». Нобелевская лекция] // Успехи физических наук, 176-том, 12-шығарылым, 2006 жылғы желтоқсан [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]] [[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]] [[Санат:Физиктер]] [[Санат:АҚШ физиктері]] l20kfv81l29eiyotfizjmebuvcgpjca 3576534 3576524 2026-04-04T08:13:47Z Nurkhan 13652 3576534 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Джон Холл |Шынайы есімі = John Lewis «Jan» Hall |Суреті = John L. Hall.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 21.8.1934 |Туған жері = {{Туғанжері|Денвер|Денверде}}, [[Колорадо]] , [[АҚШ]] |Ғылыми аясы = [[физика]] |Жұмыс орны = [[Ұлттық стандарттар және технологиялар институты (АҚШ) | Ұлттық стандарттар және технологиялар институты]] | Альма-матер = [[Карнеги технологиялық институты]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = {{Нобельдік медаль}} [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2005]]) |Сайты = [https://experts.colorado.edu/display/fisid_103891 experts.colorado.edu/display/fisid_103891] }} '''Джон Льюис «Ян» Холл''' ({{Lang-en|John Lewis "Jan" Hall}}; [[21 тамыз]] [[1934 жыл|1934]], [[Денвер]], [[Колорадо]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — американдық физик, [[Теодор Хеншп]]ен бірлесіп, «жоғары дәлдіктегі лазерлік спектроскопияны дамытуға және оптикалық жиілік стандарттарындағы жарық ығысуын дәл есептеу техникасына қосқан үлесі үшін» [[2005 жыл|2005 жылы]] [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығын]] алды. [[Карнеги Меллон Университеті|Карнеги технологиялық институтында]] (''Carnegie Institute of Technology'') бакалавр ([[1956 жыл|1956]]), магистр ([[1958 жыл|1958]] ) және докторлық ([[1961 жыл|1961]]) дәрежесін алды. Постдокторантуралық зерттеуін Ұлттық стандарттар және технологиялар университетінде аяқтады, сонда [[1962 жыл|1962 жылдан]] [[2004 жыл|2004 жылы]] зейнетке шыққанға дейін жұмыс істеді. [[1967 жыл|1967 жылдан]] бастап [[Боулдер (Колорадо)|Боулдердегі]] Колорадо университетінде дәріс оқыды. == Марапаттар == * 1984 — Таунс сыйлығы * 1988 — Дэвиссон−Джермер сыйлығы * 1991 — Фредерик Айвс медалі * 1992 — Einstein Prize for Laser Science * 1993 — Лазерлік физика бойынша Артур Шоулоу сыйлығы * 2002 — Макс Борн сыйлығы * 2005 — [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика бойынша Нобель сыйлығы]] == Әлеуметтік іс-шаралар == 2016 жылы ол [[Greenpeace|Greenpeace ұйымын]], [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|Біріккен Ұлттар Ұйымын]] және бүкіл әлемдегі үкіметтерді генетикалық түрлендірілген организмдерге ([[Гендік модификацияланған ағза|ГМО]]) қарсы күресті тоқтатуға шақыратын хатқа қол қойды<ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/|title=107 Nobel laureates sign letter blasting Greenpeace over GMOs|accessdate=2016-06-30|archivedate=2016-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160629203642/https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html|title=Laureates Letter Supporting Precision Agriculture (GMOs)|accessdate=2016-06-30|archivedate=2016-07-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160707040151/http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html|title=Список нобелевских лауреатов подписавших письмо|accessdate=2016-06-30|archivedate=2017-09-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170902012810/http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html}}</ref>. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * {{Cite web|lang=en|url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2005/hall/biographical/|title=John L. Hall Biographical|author=|work=NobelPrize.org|description=Нобель комитетінің веб-сайтынан ақпарат|accessdate=2020-08-05}} * [http://ufn.ru/ru/articles/2006/12/i/ ''Дж. Л. Холл''. «Определение и измерение оптических частот: перспективы оптических часов — и не только». Нобелевская лекция] // Успехи физических наук, 176-том, 12-шығарылым, 2006 жылғы желтоқсан [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]] [[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]] [[Санат:Физиктер]] [[Санат:АҚШ физиктері]] pb11ratsfjo59ldbwiquhyyd3exzqpb 3576535 3576534 2026-04-04T08:14:01Z Nurkhan 13652 3576535 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Джон Холл |Шынайы есімі = John Lewis «Jan» Hall |Суреті = John L. Hall.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 21.8.1934 |Туған жері = {{Туғанжері|Денвер|Денверде}}, [[Колорадо]] , [[АҚШ]] |Ғылыми аясы = [[физика]] |Жұмыс орны = [[Ұлттық стандарттар және технологиялар институты (АҚШ) | Ұлттық стандарттар және технологиялар институты]] | Альма-матер = [[Карнеги технологиялық институты]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = {{Нобельдік медаль}} [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2005]]) |Сайты = [https://experts.colorado.edu/display/fisid_103891 experts.colorado.edu/display/fisid_103891] }} '''Джон Льюис «Ян» Холл''' ({{Lang-en|John Lewis "Jan" Hall}}; [[21 тамыз]] [[1934 жыл|1934]], [[Денвер]], [[Колорадо]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — американдық физик, [[Теодор Хенш]]пен бірлесіп, «жоғары дәлдіктегі лазерлік спектроскопияны дамытуға және оптикалық жиілік стандарттарындағы жарық ығысуын дәл есептеу техникасына қосқан үлесі үшін» [[2005 жыл|2005 жылы]] [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығын]] алды. [[Карнеги Меллон Университеті|Карнеги технологиялық институтында]] (''Carnegie Institute of Technology'') бакалавр ([[1956 жыл|1956]]), магистр ([[1958 жыл|1958]] ) және докторлық ([[1961 жыл|1961]]) дәрежесін алды. Постдокторантуралық зерттеуін Ұлттық стандарттар және технологиялар университетінде аяқтады, сонда [[1962 жыл|1962 жылдан]] [[2004 жыл|2004 жылы]] зейнетке шыққанға дейін жұмыс істеді. [[1967 жыл|1967 жылдан]] бастап [[Боулдер (Колорадо)|Боулдердегі]] Колорадо университетінде дәріс оқыды. == Марапаттар == * 1984 — Таунс сыйлығы * 1988 — Дэвиссон−Джермер сыйлығы * 1991 — Фредерик Айвс медалі * 1992 — Einstein Prize for Laser Science * 1993 — Лазерлік физика бойынша Артур Шоулоу сыйлығы * 2002 — Макс Борн сыйлығы * 2005 — [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика бойынша Нобель сыйлығы]] == Әлеуметтік іс-шаралар == 2016 жылы ол [[Greenpeace|Greenpeace ұйымын]], [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|Біріккен Ұлттар Ұйымын]] және бүкіл әлемдегі үкіметтерді генетикалық түрлендірілген организмдерге ([[Гендік модификацияланған ағза|ГМО]]) қарсы күресті тоқтатуға шақыратын хатқа қол қойды<ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/|title=107 Nobel laureates sign letter blasting Greenpeace over GMOs|accessdate=2016-06-30|archivedate=2016-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160629203642/https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html|title=Laureates Letter Supporting Precision Agriculture (GMOs)|accessdate=2016-06-30|archivedate=2016-07-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160707040151/http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html|title=Список нобелевских лауреатов подписавших письмо|accessdate=2016-06-30|archivedate=2017-09-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170902012810/http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html}}</ref>. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * {{Cite web|lang=en|url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2005/hall/biographical/|title=John L. Hall Biographical|author=|work=NobelPrize.org|description=Нобель комитетінің веб-сайтынан ақпарат|accessdate=2020-08-05}} * [http://ufn.ru/ru/articles/2006/12/i/ ''Дж. Л. Холл''. «Определение и измерение оптических частот: перспективы оптических часов — и не только». Нобелевская лекция] // Успехи физических наук, 176-том, 12-шығарылым, 2006 жылғы желтоқсан [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]] [[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]] [[Санат:Физиктер]] [[Санат:АҚШ физиктері]] cx79aegbun3gzuukbfzxd7kft1j7tj1 Санат:Дэвид Лин фильмдері 14 778211 3576526 2026-04-04T07:58:32Z TalgatSnow 143530 Жаңа бетте: {{Commonscat|Films by David Lean.}} {{Басты мақала|Дэвид Лин}} [[Санат:АҚШ режиссёрлерінің фильмдері]] 3576526 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Films by David Lean.}} {{Басты мақала|Дэвид Лин}} [[Санат:АҚШ режиссёрлерінің фильмдері]] 19s9ptu3067q5hd97p8va1wnuj0dg6b Теодор Хенш 0 778212 3576532 2026-04-04T08:09:12Z Nurkhan 13652 «[[:ru:Special:Redirect/revision/150629220|Хенш, Теодор]]» бетінен аударылып түзілді 3576532 wikitext text/x-wiki '''Теодор Вольфганг Хенш''' ({{Lang-de|Theodor Wolfgang Hänsch}}; [[30 қазан]] [[1941 жыл|1941]], [[Гейдельберг]], [[Германия]]) — [[Германия|неміс]] [[Физика|физигі]] және Макс Планк атындағы Кванттық оптика институтының ([[Мюнхен]] маңындағы Гархинг) директорларының бірі. Гейдельберг университетінде диссертация қорғаған. [[2005 жыл|2005 жылы]] [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығы]] «лазерлік дәлдік спектроскопиясын дамытуға қосқан үлесі, соның ішінде оптикалық жиілік стандарттарындағы (оптикалық жиілік тарақтары) жарықтың ығысуын дәл есептеу әдістері үшін» берілді. Ол сыйлықтың жартысын американдық ғалым [[Джон Холл (физик)|Джон Холлмен]] бөлісті (қалған жартысын [[Рой Глаубер|Рой Глауберге]] берді). == Марапаттар == * 1983 — Комсток сыйлығы * 1986 — Альберт Михельсон медалі * 1989 — Лейбниц сыйлығы * 1989 — Король Фейсал атындағы халықаралық сыйлық * 1996 — Лазерлік физика бойынша Артур Шоулоу сыйлығы * 2001 — Маттеуччи медалі * 2001 — Кванттық электроника және оптика саласындағы сыйлық * 2005 — [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика бойынша Нобель сыйлығы]] * 2005 — Фредерик Айвс медалі * 2005 — Отто Ган сыйлығы * 2006 — Рудольф Дизель медалі * 2012 — Вильгельм Экснер медалі == Сілтемелер == * ''Т. В. Ханш.'' [http://ufn.ru/ru/articles/2006/12/j/ «Дәлдікке деген құштарлық». Нобель дәрісі] // Физикалық ғылымдардағы жетістіктер, 176-том, 12-шығарылым, 2006 жылғы желтоқсан * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2005 Нобель комитетінің сайтынан ақпарат] {{Clear}}  [[Санат:Маттеуччи медалінің иегерлері]] [[Санат:Папа ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]] [[Санат:Германия физиктері]] [[Санат:Pour le Mérite орденінің иегерлері]] [[Санат:ГФР сіңірген еңбегі үшін орденінің офицерлері]] [[Санат:Гейдельберг университеті оқытушылары]] [[Санат:Стэнфорд университеті оқытушылары]] [[Санат:Тірі тұлғалар]] [[Санат:Физиктер]] o7sfjmjuvuerq03q4loftoos9ywev83 3576533 3576532 2026-04-04T08:11:04Z Nurkhan 13652 3576533 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Теодор Вольфганг Хенш |Шынайы есімі = {{lang-de|Theodor Wolfgang Hänsch}} |Суреті = Theodor W Haensch.jpg |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 30.10.1941 |Туған жері = {{Туғанжері|Гейдельберг|Гейдельбергте}}, [[Германия]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{Байрақ|Германия}} |Ғылыми аясы = [[физика]] |Жұмыс орны = | Альма-матер = [[Гейдельберг университеті]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = [[Карл Виман]], [[Иммануил Блох]] |Марапаттары = {{Нобельдік медаль}} [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2005 жыл ғылымда|2005]]) {{{!}} style="background:transparent" {{!}}{{ГФР алдындағы қызметі үшін орденінің Үлкен Офицерлік Кресті}}{{!!}}{{ГФР алдындағы қызметі үшін орденінің офицері}}{{!!}}{{«Pour le Mérite» (Пруссия) ордені}} {{!}}} | Сайты = }} '''Теодор Вольфганг Хенш''' ({{Lang-de|Theodor Wolfgang Hänsch}}; [[30 қазан]] [[1941 жыл|1941]], [[Гейдельберг]], [[Германия]]) — [[Германия|неміс]] [[Физика|физигі]] және Макс Планк атындағы Кванттық оптика институтының ([[Мюнхен]] маңындағы Гархинг) директорларының бірі. Гейдельберг университетінде диссертация қорғаған. [[2005 жыл|2005 жылы]] [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығы]] «лазерлік дәлдік спектроскопиясын дамытуға қосқан үлесі, соның ішінде оптикалық жиілік стандарттарындағы (оптикалық жиілік тарақтары) жарықтың ығысуын дәл есептеу әдістері үшін» берілді. Ол сыйлықтың жартысын американдық ғалым [[Джон Холл (физик)|Джон Холлмен]] бөлісті (қалған жартысын [[Рой Глаубер|Рой Глауберге]] берді). == Марапаттар == * 1983 — Комсток сыйлығы * 1986 — Альберт Михельсон медалі * 1989 — Лейбниц сыйлығы * 1989 — Король Фейсал атындағы халықаралық сыйлық * 1996 — Лазерлік физика бойынша Артур Шоулоу сыйлығы * 2001 — Маттеуччи медалі * 2001 — Кванттық электроника және оптика саласындағы сыйлық * 2005 — [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика бойынша Нобель сыйлығы]] * 2005 — Фредерик Айвс медалі * 2005 — Отто Ган сыйлығы * 2006 — Рудольф Дизель медалі * 2012 — Вильгельм Экснер медалі == Сілтемелер == * ''Т. В. Ханш.'' [http://ufn.ru/ru/articles/2006/12/j/ «Дәлдікке деген құштарлық». Нобель дәрісі] // Физикалық ғылымдардағы жетістіктер, 176-том, 12-шығарылым, 2006 жылғы желтоқсан * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2005 Нобель комитетінің сайтынан ақпарат] {{Clear}}  [[Санат:Маттеуччи медалінің иегерлері]] [[Санат:Папа ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]] [[Санат:Германия физиктері]] [[Санат:Pour le Mérite орденінің иегерлері]] [[Санат:ГФР сіңірген еңбегі үшін орденінің офицерлері]] [[Санат:Гейдельберг университеті оқытушылары]] [[Санат:Стэнфорд университеті оқытушылары]] [[Санат:Тірі тұлғалар]] [[Санат:Физиктер]] od54gmlh53f201jl1hlacy2xu00ej7a Эдвард Бернейс 0 778213 3576555 2026-04-04T09:09:30Z Zhandos M 10443 Эдвард Бернейс туралы жаңа мақала жасалды: өмірбаяны, PR-кампаниялары және негізгі еңбектері енгізілді 3576555 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[File:Edward_Bernays_cropped.png|thumb|Эдвард Бернейс]] = Эдвард Бернейс = '''Эдвард Луис Бернейс (Edward Louis Bernays, 1891–1995) — австро‑американдық коммуникация теорияшысы және практигі, қазіргі PR саласының «атасы» деп саналады. Ол психоанализге негізделген көпшілікке әсер ету әдістерін жүйелеп, қоғаммен байланыс мамандығын қазіргі түрінде қалыптастырды. == Негізгі деректер == * Туған жылы: 22 қараша 1891 ж. * Туған жері: Вена, Австрия * Қайтыс болған: 9 мамыр 1995 ж., Кембридж, АҚШ * Негізгі еңбектері: ''Кристаллизация общественного мнения'' (1923), ''Пропаганда'' (1928) * Туысы: психоаналитик Зигмунд Фрейдтің жиені == Ерте өмірі мен кәсіби қалыптасуы == Бернейс Венада дүниеге келіп, бала кезінде отбасымен бірге АҚШ-қа қоныс аударды. Ол Корнелл университетінде ауыл шаруашылығын оқығанымен, журналистика мен қоғаммен байланысқа бет бұрды. 1910-жылдары ол Сергей Дягилевтің америкалық турнесін жарнамалау арқылы алғашқы ірі PR науқанын өткізді — бұл оның шығармашылық әдістерінің бастамасы болды. == PR ғылымының негізін қалау == Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Бернейс соғыс уақытындағы насихат тәсілдерін бейбіт өмірге енгізіп, '''public relations''' ұғымын айналымға енгізді. Ол көпшіліктің мінез-құлқын басқару психологиясын '''“келісім инженериясы” (engineering of consent)''' деп атады. Бұл тәсіл рационалды дәлелден гөрі эмоция мен бейсаналыққа сүйенді. == Белгілі кампаниялары == Бернейс '''Procter & Gamble''', '''General Motors''', '''American Tobacco Company''' секілді ірі тапсырыс берушілермен жұмыс істеді. Ең танымал мысалдар: * '''«Факелы свободы» (1929)''' — әйелдерге темекі шегуді еркіндік символы ретінде ұсынған акция * Америкалықтарға таңғы асты '''бекон мен жұмыртқамен''' жеуді қалыптастырған кампания == Идеялары мен мұрасы == Бернейс Фрейдтің психоанализ идеяларын пайдаланып, маркетинг пен саясатта қоғамдық пікірді '''бейсаналы деңгейде қалыптастыруды''' ұсынды. Оның еңбектері: * ''Кристаллизация общественного мнения'' * ''Пропаганда'' — PR мамандары үшін классикалық оқу құралдары болып саналады. ''Life'' журналы оны ХХ ғасырдың ең ықпалды 100 америкалықтың қатарына қосты. == Дереккөздер == <ref>Bernays, Edward. ''Crystallizing Public Opinion''. New York: Boni & Liveright, 1923.</ref> <ref>Bernays, Edward. ''Propaganda''. New York: Horace Liveright, 1928.</ref> <ref>Marling, Karal Ann. ''Edward Bernays and the Birth of PR''. Journal of Public Relations Research, 2005.</ref> <references /> 3ii6l1reo9ewrmyi0rmi5b8hg7bxaso 3576559 3576555 2026-04-04T09:23:20Z Zhandos M 10443 Wikidata:Q434839 сілтемесі қосылды. 3576559 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[File:Edward_Bernays_cropped.png|thumb|Эдвард Бернейс]] = Эдвард Бернейс = '''Эдвард Луис Бернейс (Edward Louis Bernays, 1891–1995) — австро‑американдық коммуникация теорияшысы және практигі, қазіргі PR саласының «атасы» деп саналады. Ол психоанализге негізделген көпшілікке әсер ету әдістерін жүйелеп, қоғаммен байланыс мамандығын қазіргі түрінде қалыптастырды. == Негізгі деректер == * Туған жылы: 22 қараша 1891 ж. * Туған жері: Вена, Австрия * Қайтыс болған: 9 мамыр 1995 ж., Кембридж, АҚШ * Негізгі еңбектері: ''Кристаллизация общественного мнения'' (1923), ''Пропаганда'' (1928) * Туысы: психоаналитик Зигмунд Фрейдтің жиені == Ерте өмірі мен кәсіби қалыптасуы == Бернейс Венада дүниеге келіп, бала кезінде отбасымен бірге АҚШ-қа қоныс аударды. Ол Корнелл университетінде ауыл шаруашылығын оқығанымен, журналистика мен қоғаммен байланысқа бет бұрды. 1910-жылдары ол Сергей Дягилевтің америкалық турнесін жарнамалау арқылы алғашқы ірі PR науқанын өткізді — бұл оның шығармашылық әдістерінің бастамасы болды. == PR ғылымының негізін қалау == Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Бернейс соғыс уақытындағы насихат тәсілдерін бейбіт өмірге енгізіп, '''public relations''' ұғымын айналымға енгізді. Ол көпшіліктің мінез-құлқын басқару психологиясын '''“келісім инженериясы” (engineering of consent)''' деп атады. Бұл тәсіл рационалды дәлелден гөрі эмоция мен бейсаналыққа сүйенді. == Белгілі кампаниялары == Бернейс '''Procter & Gamble''', '''General Motors''', '''American Tobacco Company''' секілді ірі тапсырыс берушілермен жұмыс істеді. Ең танымал мысалдар: * '''«Факелы свободы» (1929)''' — әйелдерге темекі шегуді еркіндік символы ретінде ұсынған акция * Америкалықтарға таңғы асты '''бекон мен жұмыртқамен''' жеуді қалыптастырған кампания == Идеялары мен мұрасы == Бернейс Фрейдтің психоанализ идеяларын пайдаланып, маркетинг пен саясатта қоғамдық пікірді '''бейсаналы деңгейде қалыптастыруды''' ұсынды. Оның еңбектері: * ''Кристаллизация общественного мнения'' * ''Пропаганда'' — PR мамандары үшін классикалық оқу құралдары болып саналады. ''Life'' журналы оны ХХ ғасырдың ең ықпалды 100 америкалықтың қатарына қосты. == Дереккөздер == <ref>Bernays, Edward. ''Crystallizing Public Opinion''. New York: Boni & Liveright, 1923.</ref> <ref>Bernays, Edward. ''Propaganda''. New York: Horace Liveright, 1928.</ref> <ref>Marling, Karal Ann. ''Edward Bernays and the Birth of PR''. Journal of Public Relations Research, 2005.</ref> <references /> [[Wikidata:Q434839|Edward Bernays]] jiblvc632uk224uerqkdqdttynqfbwa 3576563 3576559 2026-04-04T09:31:42Z Kvazimodo 124458 безендіру 3576563 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[File:Edward_Bernays_cropped.png|thumb|Эдвард Бернейс]] = Эдвард Бернейс = '''Эдвард Луис Бернейс (Edward Louis Bernays, 1891–1995) — австро‑американдық коммуникация теорияшысы және практигі, қазіргі PR саласының «атасы» деп саналады. Ол психоанализге негізделген көпшілікке әсер ету әдістерін жүйелеп, қоғаммен байланыс мамандығын қазіргі түрінде қалыптастырды. == Негізгі деректер == * Туған жылы: 22 қараша 1891 ж. * Туған жері: Вена, Австрия * Қайтыс болған: 9 мамыр 1995 ж., Кембридж, АҚШ * Негізгі еңбектері: ''Кристаллизация общественного мнения'' (1923), ''Пропаганда'' (1928) * Туысы: психоаналитик Зигмунд Фрейдтің жиені == Ерте өмірі мен кәсіби қалыптасуы == Бернейс Венада дүниеге келіп, бала кезінде отбасымен бірге АҚШ-қа қоныс аударды. Ол Корнелл университетінде ауыл шаруашылығын оқығанымен, журналистика мен қоғаммен байланысқа бет бұрды. 1910-жылдары ол Сергей Дягилевтің америкалық турнесін жарнамалау арқылы алғашқы ірі PR науқанын өткізді — бұл оның шығармашылық әдістерінің бастамасы болды. == PR ғылымының негізін қалау == Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Бернейс соғыс уақытындағы насихат тәсілдерін бейбіт өмірге енгізіп, '''public relations''' ұғымын айналымға енгізді. Ол көпшіліктің мінез-құлқын басқару психологиясын '''“келісім инженериясы” (engineering of consent)''' деп атады. Бұл тәсіл рационалды дәлелден гөрі эмоция мен бейсаналыққа сүйенді. == Белгілі кампаниялары == Бернейс '''Procter & Gamble''', '''General Motors''', '''American Tobacco Company''' секілді ірі тапсырыс берушілермен жұмыс істеді. Ең танымал мысалдар: * '''«Факелы свободы» (1929)''' — әйелдерге темекі шегуді еркіндік символы ретінде ұсынған акция * Америкалықтарға таңғы асты '''бекон мен жұмыртқамен''' жеуді қалыптастырған кампания == Идеялары мен мұрасы == Бернейс Фрейдтің психоанализ идеяларын пайдаланып, маркетинг пен саясатта қоғамдық пікірді '''бейсаналы деңгейде қалыптастыруды''' ұсынды. Оның еңбектері: * ''Кристаллизация общественного мнения'' * ''Пропаганда'' — PR мамандары үшін классикалық оқу құралдары болып саналады. ''Life'' журналы оны ХХ ғасырдың ең ықпалды 100 америкалықтың қатарына қосты. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} <ref>Bernays, Edward. ''Crystallizing Public Opinion''. New York: Boni & Liveright, 1923.</ref> <ref>Bernays, Edward. ''Propaganda''. New York: Horace Liveright, 1928.</ref> <ref>Marling, Karal Ann. ''Edward Bernays and the Birth of PR''. Journal of Public Relations Research, 2005.</ref> s0qldg32k193f9r6wcd100nega9jez1 3576564 3576563 2026-04-04T09:32:34Z Kvazimodo 124458 3576564 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[File:Edward_Bernays_cropped.png|thumb|Эдвард Бернейс]] = Эдвард Бернейс = '''Эдвард Луис Бернейс''' (Edward Louis Bernays, 1891–1995) — австро‑американдық коммуникация теорияшысы және практигі, қазіргі PR саласының «атасы» деп саналады. Ол психоанализге негізделген көпшілікке әсер ету әдістерін жүйелеп, қоғаммен байланыс мамандығын қазіргі түрінде қалыптастырды. == Негізгі деректер == * Туған жылы: 22 қараша 1891 ж. * Туған жері: Вена, Австрия * Қайтыс болған: 9 мамыр 1995 ж., Кембридж, АҚШ * Негізгі еңбектері: ''Кристаллизация общественного мнения'' (1923), ''Пропаганда'' (1928) * Туысы: психоаналитик Зигмунд Фрейдтің жиені == Ерте өмірі мен кәсіби қалыптасуы == Бернейс Венада дүниеге келіп, бала кезінде отбасымен бірге АҚШ-қа қоныс аударды. Ол Корнелл университетінде ауыл шаруашылығын оқығанымен, журналистика мен қоғаммен байланысқа бет бұрды. 1910-жылдары ол Сергей Дягилевтің америкалық турнесін жарнамалау арқылы алғашқы ірі PR науқанын өткізді — бұл оның шығармашылық әдістерінің бастамасы болды. == PR ғылымының негізін қалау == Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Бернейс соғыс уақытындағы насихат тәсілдерін бейбіт өмірге енгізіп, '''public relations''' ұғымын айналымға енгізді. Ол көпшіліктің мінез-құлқын басқару психологиясын '''“келісім инженериясы” (engineering of consent)''' деп атады. Бұл тәсіл рационалды дәлелден гөрі эмоция мен бейсаналыққа сүйенді. == Белгілі кампаниялары == Бернейс '''Procter & Gamble''', '''General Motors''', '''American Tobacco Company''' секілді ірі тапсырыс берушілермен жұмыс істеді. Ең танымал мысалдар: * '''«Факелы свободы» (1929)''' — әйелдерге темекі шегуді еркіндік символы ретінде ұсынған акция * Америкалықтарға таңғы асты '''бекон мен жұмыртқамен''' жеуді қалыптастырған кампания == Идеялары мен мұрасы == Бернейс Фрейдтің психоанализ идеяларын пайдаланып, маркетинг пен саясатта қоғамдық пікірді '''бейсаналы деңгейде қалыптастыруды''' ұсынды. Оның еңбектері: * ''Кристаллизация общественного мнения'' * ''Пропаганда'' — PR мамандары үшін классикалық оқу құралдары болып саналады. ''Life'' журналы оны ХХ ғасырдың ең ықпалды 100 америкалықтың қатарына қосты. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} <ref>Bernays, Edward. ''Crystallizing Public Opinion''. New York: Boni & Liveright, 1923.</ref> <ref>Bernays, Edward. ''Propaganda''. New York: Horace Liveright, 1928.</ref> <ref>Marling, Karal Ann. ''Edward Bernays and the Birth of PR''. Journal of Public Relations Research, 2005.</ref> l2mqwzep3tnqgqjpcije4nu5jpyc09e 3576565 3576564 2026-04-04T09:33:42Z Kvazimodo 124458 3576565 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[File:Edward_Bernays_cropped.png|thumb|Эдвард Бернейс]] '''Эдвард Луис Бернейс''' (Edward Louis Bernays, 1891–1995) — австро‑американдық коммуникация теорияшысы және практигі, қазіргі PR саласының «атасы» деп саналады. Ол психоанализге негізделген көпшілікке әсер ету әдістерін жүйелеп, қоғаммен байланыс мамандығын қазіргі түрінде қалыптастырды. == Негізгі деректер == * Туған жылы: 22 қараша 1891 ж. * Туған жері: Вена, Австрия * Қайтыс болған: 9 мамыр 1995 ж., Кембридж, АҚШ * Негізгі еңбектері: ''Кристаллизация общественного мнения'' (1923), ''Пропаганда'' (1928) * Туысы: психоаналитик Зигмунд Фрейдтің жиені == Ерте өмірі мен кәсіби қалыптасуы == Бернейс Венада дүниеге келіп, бала кезінде отбасымен бірге АҚШ-қа қоныс аударды. Ол Корнелл университетінде ауыл шаруашылығын оқығанымен, журналистика мен қоғаммен байланысқа бет бұрды. 1910-жылдары ол Сергей Дягилевтің америкалық турнесін жарнамалау арқылы алғашқы ірі PR науқанын өткізді — бұл оның шығармашылық әдістерінің бастамасы болды. == PR ғылымының негізін қалау == Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Бернейс соғыс уақытындағы насихат тәсілдерін бейбіт өмірге енгізіп, '''public relations''' ұғымын айналымға енгізді. Ол көпшіліктің мінез-құлқын басқару психологиясын '''“келісім инженериясы” (engineering of consent)''' деп атады. Бұл тәсіл рационалды дәлелден гөрі эмоция мен бейсаналыққа сүйенді. == Белгілі кампаниялары == Бернейс '''Procter & Gamble''', '''General Motors''', '''American Tobacco Company''' секілді ірі тапсырыс берушілермен жұмыс істеді. Ең танымал мысалдар: * '''«Факелы свободы» (1929)''' — әйелдерге темекі шегуді еркіндік символы ретінде ұсынған акция * Америкалықтарға таңғы асты '''бекон мен жұмыртқамен''' жеуді қалыптастырған кампания == Идеялары мен мұрасы == Бернейс Фрейдтің психоанализ идеяларын пайдаланып, маркетинг пен саясатта қоғамдық пікірді '''бейсаналы деңгейде қалыптастыруды''' ұсынды. Оның еңбектері: * ''Кристаллизация общественного мнения'' * ''Пропаганда'' — PR мамандары үшін классикалық оқу құралдары болып саналады. ''Life'' журналы оны ХХ ғасырдың ең ықпалды 100 америкалықтың қатарына қосты. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} <ref>Bernays, Edward. ''Crystallizing Public Opinion''. New York: Boni & Liveright, 1923.</ref> <ref>Bernays, Edward. ''Propaganda''. New York: Horace Liveright, 1928.</ref> <ref>Marling, Karal Ann. ''Edward Bernays and the Birth of PR''. Journal of Public Relations Research, 2005.</ref> 5eqyj00ys2rzq20wb4ly03rl92cdhle 3576569 3576565 2026-04-04T09:51:52Z Zhandos M 10443 3576569 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[File:Edward_Bernays_cropped.png|thumb|Эдвард Бернейс]] '''Эдвард Луис Бернейс''' (Edward Louis Bernays, 1891–1995) — австро‑американдық коммуникация теорияшысы және практигі, қазіргі PR саласының «атасы» деп саналады. Ол психоанализге негізделген көпшілікке әсер ету әдістерін жүйелеп, қоғаммен байланыс мамандығын қазіргі түрінде қалыптастырды. == Негізгі деректер == * Туған жылы: 22 қараша 1891 ж. * Туған жері: Вена, Австрия * Қайтыс болған: 9 мамыр 1995 ж., Кембридж, АҚШ * Негізгі еңбектері: ''Қоғамдық пікірді айқындау'' (1923), ''Пропаганда'' (1928) * Туысы: психоаналитик Зигмунд Фрейдтің жиені == Ерте өмірі мен кәсіби қалыптасуы == Бернейс Венада дүниеге келіп, бала кезінде отбасымен бірге АҚШ-қа қоныс аударды. Ол Корнелл университетінде ауыл шаруашылығын оқығанымен, журналистика мен қоғаммен байланысқа бет бұрды. 1910-жылдары ол Сергей Дягилевтің америкалық турнесін жарнамалау арқылы алғашқы ірі PR науқанын өткізді — бұл оның шығармашылық әдістерінің бастамасы болды. == PR ғылымының негізін қалау == Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Бернейс соғыс уақытындағы насихат тәсілдерін бейбіт өмірге енгізіп, '''public relations''' ұғымын айналымға енгізді. Ол көпшіліктің мінез-құлқын басқару психологиясын '''“келісім инженериясы” (engineering of consent)''' деп атады. Бұл тәсіл рационалды дәлелден гөрі эмоция мен бейсаналыққа сүйенді. == Белгілі кампаниялары == Бернейс '''Procter & Gamble''', '''General Motors''', '''American Tobacco Company''' секілді ірі тапсырыс берушілермен жұмыс істеді. Ең танымал мысалдар: * '''«Бостандық алауы» (1929)''' — әйелдерге темекі шегуді еркіндік символы ретінде ұсынған акция * Америкалықтарға таңғы асты '''бекон мен жұмыртқамен''' жеуді қалыптастырған кампания == Идеялары мен мұрасы == Бернейс Фрейдтің психоанализ идеяларын пайдаланып, маркетинг пен саясатта қоғамдық пікірді '''бейсаналы деңгейде қалыптастыруды''' ұсынды. Оның еңбектері: * ''Қоғамдық пікірді айқындау'' * ''Пропаганда'' — PR мамандары үшін классикалық оқу құралдары болып саналады. ''Life'' журналы оны ХХ ғасырдың ең ықпалды 100 америкалықтың қатарына қосты. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} <ref>Bernays, Edward. ''Crystallizing Public Opinion''. New York: Boni & Liveright, 1923.</ref> <ref>Bernays, Edward. ''Propaganda''. New York: Horace Liveright, 1928.</ref> <ref>Marling, Karal Ann. ''Edward Bernays and the Birth of PR''. Journal of Public Relations Research, 2005.</ref> srimgrg6oygzno3acx4asn7tembpnnb 3576578 3576569 2026-04-04T10:11:27Z 1nter pares 146705 3576578 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Edward_Bernays_cropped.png|thumb|Эдвард Бернейс]] '''Эдвард Луис Бернейс''' ({{lang-en|Edward Louis Bernays}}, 1891–1995) — австро‑американдық коммуникация теорияшысы және практигі, қазіргі PR саласының «атасы» деп саналады. Ол психоанализге негізделген көпшілікке әсер ету әдістерін жүйелеп, қоғаммен байланыс мамандығын қазіргі түрінде қалыптастырды. == Негізгі деректер == * Туған жылы: 22 қараша 1891 ж. * Туған жері: Вена, Австрия * Қайтыс болған: 9 мамыр 1995 ж., Кембридж, АҚШ * Негізгі еңбектері: ''Қоғамдық пікірді айқындау'' (1923), ''Пропаганда'' (1928) * Туысы: психоаналитик Зигмунд Фрейдтің жиені == Ерте өмірі мен кәсіби қалыптасуы == Бернейс Венада дүниеге келіп, бала кезінде отбасымен бірге АҚШ-қа қоныс аударды. Ол Корнелл университетінде ауыл шаруашылығын оқығанымен, журналистика мен қоғаммен байланысқа бет бұрды. 1910-жылдары ол Сергей Дягилевтің америкалық турнесін жарнамалау арқылы алғашқы ірі PR науқанын өткізді — бұл оның шығармашылық әдістерінің бастамасы болды. == PR ғылымының негізін қалау == Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Бернейс соғыс уақытындағы насихат тәсілдерін бейбіт өмірге енгізіп, '''public relations''' ұғымын айналымға енгізді. Ол көпшіліктің мінез-құлқын басқару психологиясын '''“келісім инженериясы” (engineering of consent)''' деп атады. Бұл тәсіл рационалды дәлелден гөрі эмоция мен бейсаналыққа сүйенді. == Белгілі кампаниялары == Бернейс '''Procter & Gamble''', '''General Motors''', '''American Tobacco Company''' секілді ірі тапсырыс берушілермен жұмыс істеді. Ең танымал мысалдар: * '''«Бостандық алауы» (1929)''' — әйелдерге темекі шегуді еркіндік символы ретінде ұсынған акция * Америкалықтарға таңғы асты '''бекон мен жұмыртқамен''' жеуді қалыптастырған кампания == Идеялары мен мұрасы == Бернейс Фрейдтің психоанализ идеяларын пайдаланып, маркетинг пен саясатта қоғамдық пікірді '''бейсаналы деңгейде қалыптастыруды''' ұсынды. Оның еңбектері: * ''Қоғамдық пікірді айқындау'' * ''Пропаганда'' — PR мамандары үшін классикалық оқу құралдары болып саналады. ''Life'' журналы оны ХХ ғасырдың ең ықпалды 100 америкалықтың қатарына қосты. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} <ref>Bernays, Edward. ''Crystallizing Public Opinion''. New York: Boni & Liveright, 1923.</ref> <ref>Bernays, Edward. ''Propaganda''. New York: Horace Liveright, 1928.</ref> <ref>Marling, Karal Ann. ''Edward Bernays and the Birth of PR''. Journal of Public Relations Research, 2005.</ref> f2r5tzak2m709kknukn3hrjdm1rioah 3576580 3576578 2026-04-04T10:14:39Z 1nter pares 146705 /* Өмірбаяны */ 3576580 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Edward_Bernays_cropped.png|thumb|Эдвард Бернейс]] '''Эдвард Луис Бернейс''' ({{lang-en|Edward Louis Bernays}}, 1891–1995) — австро‑американдық коммуникация теорияшысы және практигі, қазіргі PR саласының «атасы» деп саналады. Ол психоанализге негізделген көпшілікке әсер ету әдістерін жүйелеп, қоғаммен байланыс мамандығын қазіргі түрінде қалыптастырды. == Өмірбаяны == Эдвард Бернейс 1891 жылғы 22 қарашада [[Вена]]да еврей отбасында, Эдди Бернейс пен Анна Фрейдтің (Зигмунд Фрейдтің қарындасы) шаңырағында дүниеге келген. == Ерте өмірі мен кәсіби қалыптасуы == Бернейс Венада дүниеге келіп, бала кезінде отбасымен бірге АҚШ-қа қоныс аударды. Ол Корнелл университетінде ауыл шаруашылығын оқығанымен, журналистика мен қоғаммен байланысқа бет бұрды. 1910-жылдары ол Сергей Дягилевтің америкалық турнесін жарнамалау арқылы алғашқы ірі PR науқанын өткізді — бұл оның шығармашылық әдістерінің бастамасы болды. == PR ғылымының негізін қалау == Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Бернейс соғыс уақытындағы насихат тәсілдерін бейбіт өмірге енгізіп, '''public relations''' ұғымын айналымға енгізді. Ол көпшіліктің мінез-құлқын басқару психологиясын '''“келісім инженериясы” (engineering of consent)''' деп атады. Бұл тәсіл рационалды дәлелден гөрі эмоция мен бейсаналыққа сүйенді. == Белгілі кампаниялары == Бернейс '''Procter & Gamble''', '''General Motors''', '''American Tobacco Company''' секілді ірі тапсырыс берушілермен жұмыс істеді. Ең танымал мысалдар: * '''«Бостандық алауы» (1929)''' — әйелдерге темекі шегуді еркіндік символы ретінде ұсынған акция * Америкалықтарға таңғы асты '''бекон мен жұмыртқамен''' жеуді қалыптастырған кампания == Идеялары мен мұрасы == Бернейс Фрейдтің психоанализ идеяларын пайдаланып, маркетинг пен саясатта қоғамдық пікірді '''бейсаналы деңгейде қалыптастыруды''' ұсынды. Оның еңбектері: * ''Қоғамдық пікірді айқындау'' * ''Пропаганда'' — PR мамандары үшін классикалық оқу құралдары болып саналады. ''Life'' журналы оны ХХ ғасырдың ең ықпалды 100 америкалықтың қатарына қосты. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} <ref>Bernays, Edward. ''Crystallizing Public Opinion''. New York: Boni & Liveright, 1923.</ref> <ref>Bernays, Edward. ''Propaganda''. New York: Horace Liveright, 1928.</ref> <ref>Marling, Karal Ann. ''Edward Bernays and the Birth of PR''. Journal of Public Relations Research, 2005.</ref> f89ter6hg1ae7r7uqpjxfuz0frrqcs8 3576581 3576580 2026-04-04T10:17:25Z 1nter pares 146705 /* Өмірбаяны */ 3576581 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Edward_Bernays_cropped.png|thumb|Эдвард Бернейс]] '''Эдвард Луис Бернейс''' ({{lang-en|Edward Louis Bernays}}, 1891–1995) — австро‑американдық коммуникация теорияшысы және практигі, қазіргі PR саласының «атасы» деп саналады. Ол психоанализге негізделген көпшілікке әсер ету әдістерін жүйелеп, қоғаммен байланыс мамандығын қазіргі түрінде қалыптастырды. == Өмірбаяны == Эдвард Бернейс 1891 жылғы 22 қарашада [[Вена]]да еврей отбасында, Эдди Бернейс пен Анна Фрейдтің (Зигмунд Фрейдтің қарындасы) шаңырағында дүниеге келген. [[Қоғаммен қарым-қатынас|Релайтерлік]] мансабын 1915 жылы [[Сергей Дягилев]] балетінің жалпыамерикалық турнесіне жарнама науқанын ұйымдастырудан бастады. Кейінірек «[[Procter & Gamble|Проктер энд Гэмбл]]», «[[General Motors|Дженерал Моторс]]», [[American Tobacco Company]], [[General Electric]] компанияларымен, сондай-ақ [[Элеонора Рузвельт]]пен және [[Калвин Кулидж]]бен жұмыс істеді. «Лайф» журналы оны XX ғасырдағы ең ықпалды жүз америкалықтың қатарына қосты. == Ерте өмірі мен кәсіби қалыптасуы == Бернейс Венада дүниеге келіп, бала кезінде отбасымен бірге АҚШ-қа қоныс аударды. Ол Корнелл университетінде ауыл шаруашылығын оқығанымен, журналистика мен қоғаммен байланысқа бет бұрды. 1910-жылдары ол Сергей Дягилевтің америкалық турнесін жарнамалау арқылы алғашқы ірі PR науқанын өткізді — бұл оның шығармашылық әдістерінің бастамасы болды. == PR ғылымының негізін қалау == Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Бернейс соғыс уақытындағы насихат тәсілдерін бейбіт өмірге енгізіп, '''public relations''' ұғымын айналымға енгізді. Ол көпшіліктің мінез-құлқын басқару психологиясын '''“келісім инженериясы” (engineering of consent)''' деп атады. Бұл тәсіл рационалды дәлелден гөрі эмоция мен бейсаналыққа сүйенді. == Белгілі кампаниялары == Бернейс '''Procter & Gamble''', '''General Motors''', '''American Tobacco Company''' секілді ірі тапсырыс берушілермен жұмыс істеді. Ең танымал мысалдар: * '''«Бостандық алауы» (1929)''' — әйелдерге темекі шегуді еркіндік символы ретінде ұсынған акция * Америкалықтарға таңғы асты '''бекон мен жұмыртқамен''' жеуді қалыптастырған кампания == Идеялары мен мұрасы == Бернейс Фрейдтің психоанализ идеяларын пайдаланып, маркетинг пен саясатта қоғамдық пікірді '''бейсаналы деңгейде қалыптастыруды''' ұсынды. Оның еңбектері: * ''Қоғамдық пікірді айқындау'' * ''Пропаганда'' — PR мамандары үшін классикалық оқу құралдары болып саналады. ''Life'' журналы оны ХХ ғасырдың ең ықпалды 100 америкалықтың қатарына қосты. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} <ref>Bernays, Edward. ''Crystallizing Public Opinion''. New York: Boni & Liveright, 1923.</ref> <ref>Bernays, Edward. ''Propaganda''. New York: Horace Liveright, 1928.</ref> <ref>Marling, Karal Ann. ''Edward Bernays and the Birth of PR''. Journal of Public Relations Research, 2005.</ref> 32unrbm8p2p869k15o5r5sj05m4e5y3 3576582 3576581 2026-04-04T10:17:43Z 1nter pares 146705 /* Өмірбаяны */ 3576582 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Edward_Bernays_cropped.png|thumb|Эдвард Бернейс]] '''Эдвард Луис Бернейс''' ({{lang-en|Edward Louis Bernays}}, 1891–1995) — австро‑американдық коммуникация теорияшысы және практигі, қазіргі PR саласының «атасы» деп саналады. Ол психоанализге негізделген көпшілікке әсер ету әдістерін жүйелеп, қоғаммен байланыс мамандығын қазіргі түрінде қалыптастырды. == Өмірбаяны == Эдвард Бернейс 1891 жылғы 22 қарашада [[Вена]]да еврей отбасында, Эдди Бернейс пен Анна Фрейдтің (Зигмунд Фрейдтің қарындасы) шаңырағында дүниеге келген. [[Қоғаммен қарым-қатынас|Релайтерлік]] мансабын 1915 жылы [[Сергей Дягилев]] балетінің жалпыамерикалық турнесіне жарнама науқанын ұйымдастырудан бастады. Кейінірек «[[Procter & Gamble|Проктер энд Гэмбл]]<nowiki/>», «[[General Motors|Дженерал Моторс]]<nowiki/>», [[American Tobacco Company]], [[General Electric]] компанияларымен, сондай-ақ [[Элеонора Рузвельт]]пен және [[Калвин Кулидж]]бен жұмыс істеді. «Лайф» журналы оны XX ғасырдағы ең ықпалды жүз америкалықтың қатарына қосты. == Ерте өмірі мен кәсіби қалыптасуы == Бернейс Венада дүниеге келіп, бала кезінде отбасымен бірге АҚШ-қа қоныс аударды. Ол Корнелл университетінде ауыл шаруашылығын оқығанымен, журналистика мен қоғаммен байланысқа бет бұрды. 1910-жылдары ол Сергей Дягилевтің америкалық турнесін жарнамалау арқылы алғашқы ірі PR науқанын өткізді — бұл оның шығармашылық әдістерінің бастамасы болды. == PR ғылымының негізін қалау == Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Бернейс соғыс уақытындағы насихат тәсілдерін бейбіт өмірге енгізіп, '''public relations''' ұғымын айналымға енгізді. Ол көпшіліктің мінез-құлқын басқару психологиясын '''“келісім инженериясы” (engineering of consent)''' деп атады. Бұл тәсіл рационалды дәлелден гөрі эмоция мен бейсаналыққа сүйенді. == Белгілі кампаниялары == Бернейс '''Procter & Gamble''', '''General Motors''', '''American Tobacco Company''' секілді ірі тапсырыс берушілермен жұмыс істеді. Ең танымал мысалдар: * '''«Бостандық алауы» (1929)''' — әйелдерге темекі шегуді еркіндік символы ретінде ұсынған акция * Америкалықтарға таңғы асты '''бекон мен жұмыртқамен''' жеуді қалыптастырған кампания == Идеялары мен мұрасы == Бернейс Фрейдтің психоанализ идеяларын пайдаланып, маркетинг пен саясатта қоғамдық пікірді '''бейсаналы деңгейде қалыптастыруды''' ұсынды. Оның еңбектері: * ''Қоғамдық пікірді айқындау'' * ''Пропаганда'' — PR мамандары үшін классикалық оқу құралдары болып саналады. ''Life'' журналы оны ХХ ғасырдың ең ықпалды 100 америкалықтың қатарына қосты. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} <ref>Bernays, Edward. ''Crystallizing Public Opinion''. New York: Boni & Liveright, 1923.</ref> <ref>Bernays, Edward. ''Propaganda''. New York: Horace Liveright, 1928.</ref> <ref>Marling, Karal Ann. ''Edward Bernays and the Birth of PR''. Journal of Public Relations Research, 2005.</ref> lbfqhtatsfzmwp5c44s8clej3qebu72 3576583 3576582 2026-04-04T10:18:38Z 1nter pares 146705 /* Өмірбаяны */ 3576583 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Edward_Bernays_cropped.png|thumb|Эдвард Бернейс]] '''Эдвард Луис Бернейс''' ({{lang-en|Edward Louis Bernays}}, 1891–1995) — австро‑американдық коммуникация теорияшысы және практигі, қазіргі PR саласының «атасы» деп саналады. Ол психоанализге негізделген көпшілікке әсер ету әдістерін жүйелеп, қоғаммен байланыс мамандығын қазіргі түрінде қалыптастырды. == Өмірбаяны == Эдвард Бернейс 1891 жылғы 22 қарашада [[Вена]]да еврей отбасында, Эдди Бернейс пен Анна Фрейдтің (Зигмунд Фрейдтің қарындасы) шаңырағында дүниеге келген. [[Қоғаммен қарым-қатынас|Релайтерлік]] мансабын 1915 жылы [[Сергей Дягилев]] балетінің жалпыамерикалық турнесіне жарнама науқанын ұйымдастырудан бастады. Кейінірек «[[Procter & Gamble|Проктер энд Гэмбл]]<nowiki/>», «[[General Motors|Дженерал Моторс]]<nowiki/>», [[American Tobacco Company]], [[General Electric]] компанияларымен, сондай-ақ [[Элеонора Рузвельт]]пен және [[Калвин Кулидж]]бен жұмыс істеді. «Лайф» журналы оны XX ғасырдағы ең ықпалды жүз америкалықтың қатарына қосты. Бернейс қазіргі заманғы бұқараны иландыру ғылымын қалыптастыруда немере ағасы [[Зигмунд Фрейд]]тің идеяларын пайдаланды. Бұл ілім ақыл-ойға емес, адамның бейсаналық сезімдері мен импульстерін манипуляциялауға негізделген. == Ерте өмірі мен кәсіби қалыптасуы == Бернейс Венада дүниеге келіп, бала кезінде отбасымен бірге АҚШ-қа қоныс аударды. Ол Корнелл университетінде ауыл шаруашылығын оқығанымен, журналистика мен қоғаммен байланысқа бет бұрды. 1910-жылдары ол Сергей Дягилевтің америкалық турнесін жарнамалау арқылы алғашқы ірі PR науқанын өткізді — бұл оның шығармашылық әдістерінің бастамасы болды. == PR ғылымының негізін қалау == Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Бернейс соғыс уақытындағы насихат тәсілдерін бейбіт өмірге енгізіп, '''public relations''' ұғымын айналымға енгізді. Ол көпшіліктің мінез-құлқын басқару психологиясын '''“келісім инженериясы” (engineering of consent)''' деп атады. Бұл тәсіл рационалды дәлелден гөрі эмоция мен бейсаналыққа сүйенді. == Белгілі кампаниялары == Бернейс '''Procter & Gamble''', '''General Motors''', '''American Tobacco Company''' секілді ірі тапсырыс берушілермен жұмыс істеді. Ең танымал мысалдар: * '''«Бостандық алауы» (1929)''' — әйелдерге темекі шегуді еркіндік символы ретінде ұсынған акция * Америкалықтарға таңғы асты '''бекон мен жұмыртқамен''' жеуді қалыптастырған кампания == Идеялары мен мұрасы == Бернейс Фрейдтің психоанализ идеяларын пайдаланып, маркетинг пен саясатта қоғамдық пікірді '''бейсаналы деңгейде қалыптастыруды''' ұсынды. Оның еңбектері: * ''Қоғамдық пікірді айқындау'' * ''Пропаганда'' — PR мамандары үшін классикалық оқу құралдары болып саналады. ''Life'' журналы оны ХХ ғасырдың ең ықпалды 100 америкалықтың қатарына қосты. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} <ref>Bernays, Edward. ''Crystallizing Public Opinion''. New York: Boni & Liveright, 1923.</ref> <ref>Bernays, Edward. ''Propaganda''. New York: Horace Liveright, 1928.</ref> <ref>Marling, Karal Ann. ''Edward Bernays and the Birth of PR''. Journal of Public Relations Research, 2005.</ref> eq0p6xze9x499r5otxesqlxuqmm392o 3576584 3576583 2026-04-04T10:20:04Z 1nter pares 146705 /* Өмірбаяны */ 3576584 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Edward_Bernays_cropped.png|thumb|Эдвард Бернейс]] '''Эдвард Луис Бернейс''' ({{lang-en|Edward Louis Bernays}}, 1891–1995) — австро‑американдық коммуникация теорияшысы және практигі, қазіргі PR саласының «атасы» деп саналады. Ол психоанализге негізделген көпшілікке әсер ету әдістерін жүйелеп, қоғаммен байланыс мамандығын қазіргі түрінде қалыптастырды. == Өмірбаяны == Эдвард Бернейс 1891 жылғы 22 қарашада [[Вена]]да еврей отбасында, Эдди Бернейс пен Анна Фрейдтің (Зигмунд Фрейдтің қарындасы) шаңырағында дүниеге келген. [[Қоғаммен қарым-қатынас|Релайтерлік]] мансабын 1915 жылы [[Сергей Дягилев]] балетінің жалпыамерикалық турнесіне жарнама науқанын ұйымдастырудан бастады. Кейінірек «[[Procter & Gamble|Проктер энд Гэмбл]]<nowiki/>», «[[General Motors|Дженерал Моторс]]<nowiki/>», [[American Tobacco Company]], [[General Electric]] компанияларымен, сондай-ақ [[Элеонора Рузвельт]]пен және [[Калвин Кулидж]]бен жұмыс істеді. «Лайф» журналы оны XX ғасырдағы ең ықпалды жүз америкалықтың қатарына қосты. Бернейс қазіргі заманғы бұқараны иландыру ғылымын қалыптастыруда немере ағасы [[Зигмунд Фрейд]]тің идеяларын пайдаланды. Бұл ілім ақыл-ойға емес, адамның бейсаналық сезімдері мен импульстерін манипуляциялауға негізделген. Нацистер билікке келгенге дейін туған жері Аустриядан кетіп, АҚШ-қа қоныс аударды. Онда ол коммерциялық жарнаманың сипатын түбегейлі өзгертті және дәл осындай тәсілді саяси иландыру өнеріне де енгізе білді. == Ерте өмірі мен кәсіби қалыптасуы == Бернейс Венада дүниеге келіп, бала кезінде отбасымен бірге АҚШ-қа қоныс аударды. Ол Корнелл университетінде ауыл шаруашылығын оқығанымен, журналистика мен қоғаммен байланысқа бет бұрды. 1910-жылдары ол Сергей Дягилевтің америкалық турнесін жарнамалау арқылы алғашқы ірі PR науқанын өткізді — бұл оның шығармашылық әдістерінің бастамасы болды. == PR ғылымының негізін қалау == Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Бернейс соғыс уақытындағы насихат тәсілдерін бейбіт өмірге енгізіп, '''public relations''' ұғымын айналымға енгізді. Ол көпшіліктің мінез-құлқын басқару психологиясын '''“келісім инженериясы” (engineering of consent)''' деп атады. Бұл тәсіл рационалды дәлелден гөрі эмоция мен бейсаналыққа сүйенді. == Белгілі кампаниялары == Бернейс '''Procter & Gamble''', '''General Motors''', '''American Tobacco Company''' секілді ірі тапсырыс берушілермен жұмыс істеді. Ең танымал мысалдар: * '''«Бостандық алауы» (1929)''' — әйелдерге темекі шегуді еркіндік символы ретінде ұсынған акция * Америкалықтарға таңғы асты '''бекон мен жұмыртқамен''' жеуді қалыптастырған кампания == Идеялары мен мұрасы == Бернейс Фрейдтің психоанализ идеяларын пайдаланып, маркетинг пен саясатта қоғамдық пікірді '''бейсаналы деңгейде қалыптастыруды''' ұсынды. Оның еңбектері: * ''Қоғамдық пікірді айқындау'' * ''Пропаганда'' — PR мамандары үшін классикалық оқу құралдары болып саналады. ''Life'' журналы оны ХХ ғасырдың ең ықпалды 100 америкалықтың қатарына қосты. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} <ref>Bernays, Edward. ''Crystallizing Public Opinion''. New York: Boni & Liveright, 1923.</ref> <ref>Bernays, Edward. ''Propaganda''. New York: Horace Liveright, 1928.</ref> <ref>Marling, Karal Ann. ''Edward Bernays and the Birth of PR''. Journal of Public Relations Research, 2005.</ref> oikhdawnz2tqvuiscbt3ny4fw05njm2 3576585 3576584 2026-04-04T10:22:19Z 1nter pares 146705 /* Өмірбаяны */ 3576585 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Edward_Bernays_cropped.png|thumb|Эдвард Бернейс]] '''Эдвард Луис Бернейс''' ({{lang-en|Edward Louis Bernays}}, 1891–1995) — австро‑американдық коммуникация теорияшысы және практигі, қазіргі PR саласының «атасы» деп саналады. Ол психоанализге негізделген көпшілікке әсер ету әдістерін жүйелеп, қоғаммен байланыс мамандығын қазіргі түрінде қалыптастырды. == Өмірбаяны == Эдвард Бернейс 1891 жылғы 22 қарашада [[Вена]]да еврей отбасында, Эдди Бернейс пен Анна Фрейдтің (Зигмунд Фрейдтің қарындасы) шаңырағында дүниеге келген. [[Қоғаммен қарым-қатынас|Релайтерлік]] мансабын 1915 жылы [[Сергей Дягилев]] балетінің жалпыамерикалық турнесіне жарнама науқанын ұйымдастырудан бастады. Кейінірек «[[Procter & Gamble|Проктер энд Гэмбл]]<nowiki/>», «[[General Motors|Дженерал Моторс]]<nowiki/>», [[American Tobacco Company]], [[General Electric]] компанияларымен, сондай-ақ [[Элеонора Рузвельт]]пен және [[Калвин Кулидж]]бен жұмыс істеді. «Лайф» журналы оны XX ғасырдағы ең ықпалды жүз америкалықтың қатарына қосты. Бернейс қазіргі заманғы бұқараны иландыру ғылымын қалыптастыруда немере ағасы [[Зигмунд Фрейд]]тің идеяларын пайдаланды. Бұл ілім ақыл-ойға емес, адамның бейсаналық сезімдері мен импульстерін манипуляциялауға негізделген. Нацистер билікке келгенге дейін туған жері Аустриядан кетіп, АҚШ-қа қоныс аударды. Онда ол коммерциялық жарнаманың сипатын түбегейлі өзгертті және дәл осындай тәсілді саяси иландыру өнеріне де енгізе білді. Бернейс қоғамдық науқандарды әзірлеуде психология мен басқа да әлеуметтік ғылымдарды PR-индустриясында қолданудың пионері болды. Қоғамдық пікірді қалыптастырудың бұл ғылыми әдісін ол «келісім инженериясы» деп атаған ([[Мартин Говард]] «Біз сізге не керек екенін білеміз», {{lang-en|We Know What You Want}}). Бернейс былай деп жазды: «Адамдар діни төзімділікке ерекше мән беретін философияны қабылдауы мүмкін; олар «Жаңа бағытты» қолдауы немесе тұтынушылық наразылық акциясын ұйымдастыруы мүмкін. Бірақ мұндай нәтижелер өздігінен пайда болмайды: демократия жағдайында оларға негізінен келісім инженериясын қолдану арқылы қол жеткізуге болады».<ref>​{{мақала|авторы=Бернейс Э.|тақырыбы=Инженерия согласия|басылымы=Полис. Политические исследования|жыл=2013|беттері=122–131}}</ref> == Ерте өмірі мен кәсіби қалыптасуы == Бернейс Венада дүниеге келіп, бала кезінде отбасымен бірге АҚШ-қа қоныс аударды. Ол Корнелл университетінде ауыл шаруашылығын оқығанымен, журналистика мен қоғаммен байланысқа бет бұрды. 1910-жылдары ол Сергей Дягилевтің америкалық турнесін жарнамалау арқылы алғашқы ірі PR науқанын өткізді — бұл оның шығармашылық әдістерінің бастамасы болды. == PR ғылымының негізін қалау == Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Бернейс соғыс уақытындағы насихат тәсілдерін бейбіт өмірге енгізіп, '''public relations''' ұғымын айналымға енгізді. Ол көпшіліктің мінез-құлқын басқару психологиясын '''“келісім инженериясы” (engineering of consent)''' деп атады. Бұл тәсіл рационалды дәлелден гөрі эмоция мен бейсаналыққа сүйенді. == Белгілі кампаниялары == Бернейс '''Procter & Gamble''', '''General Motors''', '''American Tobacco Company''' секілді ірі тапсырыс берушілермен жұмыс істеді. Ең танымал мысалдар: * '''«Бостандық алауы» (1929)''' — әйелдерге темекі шегуді еркіндік символы ретінде ұсынған акция * Америкалықтарға таңғы асты '''бекон мен жұмыртқамен''' жеуді қалыптастырған кампания == Идеялары мен мұрасы == Бернейс Фрейдтің психоанализ идеяларын пайдаланып, маркетинг пен саясатта қоғамдық пікірді '''бейсаналы деңгейде қалыптастыруды''' ұсынды. Оның еңбектері: * ''Қоғамдық пікірді айқындау'' * ''Пропаганда'' — PR мамандары үшін классикалық оқу құралдары болып саналады. ''Life'' журналы оны ХХ ғасырдың ең ықпалды 100 америкалықтың қатарына қосты. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} <ref>Bernays, Edward. ''Crystallizing Public Opinion''. New York: Boni & Liveright, 1923.</ref> <ref>Bernays, Edward. ''Propaganda''. New York: Horace Liveright, 1928.</ref> <ref>Marling, Karal Ann. ''Edward Bernays and the Birth of PR''. Journal of Public Relations Research, 2005.</ref> h7xqvf5mddzcwg2f8j9637q1xh3n55i 3576586 3576585 2026-04-04T10:23:11Z 1nter pares 146705 3576586 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Edward_Bernays_cropped.png|thumb|Эдвард Бернейс]] '''Эдвард Луис Бернейс''' ({{lang-en|Edward Louis Bernays}}, 1891–1995) — австро‑американдық коммуникация теорияшысы және практигі, қазіргі PR саласының «атасы» деп саналады. Ол психоанализге негізделген көпшілікке әсер ету әдістерін жүйелеп, қоғаммен байланыс мамандығын қазіргі түрінде қалыптастырды. == Өмірбаяны == Эдвард Бернейс 1891 жылғы 22 қарашада [[Вена]]да еврей отбасында, Эдди Бернейс пен Анна Фрейдтің (Зигмунд Фрейдтің қарындасы) шаңырағында дүниеге келген. [[Қоғаммен қарым-қатынас|Релайтерлік]] мансабын 1915 жылы [[Сергей Дягилев]] балетінің жалпыамерикалық турнесіне жарнама науқанын ұйымдастырудан бастады. Кейінірек «[[Procter & Gamble|Проктер энд Гэмбл]]<nowiki/>», «[[General Motors|Дженерал Моторс]]<nowiki/>», [[American Tobacco Company]], [[General Electric]] компанияларымен, сондай-ақ [[Элеонора Рузвельт]]пен және [[Калвин Кулидж]]бен жұмыс істеді. «Лайф» журналы оны XX ғасырдағы ең ықпалды жүз америкалықтың қатарына қосты. Бернейс қазіргі заманғы бұқараны иландыру ғылымын қалыптастыруда немере ағасы [[Зигмунд Фрейд]]тің идеяларын пайдаланды. Бұл ілім ақыл-ойға емес, адамның бейсаналық сезімдері мен импульстерін манипуляциялауға негізделген. Нацистер билікке келгенге дейін туған жері Аустриядан кетіп, АҚШ-қа қоныс аударды. Онда ол коммерциялық жарнаманың сипатын түбегейлі өзгертті және дәл осындай тәсілді саяси иландыру өнеріне де енгізе білді. Бернейс қоғамдық науқандарды әзірлеуде психология мен басқа да әлеуметтік ғылымдарды PR-индустриясында қолданудың пионері болды. Қоғамдық пікірді қалыптастырудың бұл ғылыми әдісін ол «келісім инженериясы» деп атаған ([[Мартин Говард]] «Біз сізге не керек екенін білеміз», {{lang-en|We Know What You Want}}). Бернейс былай деп жазды: «Адамдар діни төзімділікке ерекше мән беретін философияны қабылдауы мүмкін; олар «Жаңа бағытты» қолдауы немесе тұтынушылық наразылық акциясын ұйымдастыруы мүмкін. Бірақ мұндай нәтижелер өздігінен пайда болмайды: демократия жағдайында оларға негізінен келісім инженериясын қолдану арқылы қол жеткізуге болады».<ref>​{{мақала|авторы=Бернейс Э.|тақырыбы=Инженерия согласия|басылымы=Полис. Политические исследования|жыл=2013|беттері=122–131}}</ref> == Идеялары мен мұрасы == Бернейс Фрейдтің психоанализ идеяларын пайдаланып, маркетинг пен саясатта қоғамдық пікірді '''бейсаналы деңгейде қалыптастыруды''' ұсынды. Оның еңбектері: * ''Қоғамдық пікірді айқындау'' * ''Пропаганда'' — PR мамандары үшін классикалық оқу құралдары болып саналады. ''Life'' журналы оны ХХ ғасырдың ең ықпалды 100 америкалықтың қатарына қосты. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} <ref>Bernays, Edward. ''Crystallizing Public Opinion''. New York: Boni & Liveright, 1923.</ref> <ref>Bernays, Edward. ''Propaganda''. New York: Horace Liveright, 1928.</ref> <ref>Marling, Karal Ann. ''Edward Bernays and the Birth of PR''. Journal of Public Relations Research, 2005.</ref> irnd7prmfhlmvx4e1ezqabidyu8e20l 3576587 3576586 2026-04-04T10:24:02Z 1nter pares 146705 3576587 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Edward_Bernays_cropped.png|thumb|Эдвард Бернейс]] '''Эдвард Луис Бернейс''' ({{lang-en|Edward Louis Bernays}}, 1891–1995) — австро‑американдық коммуникация теорияшысы және практигі, қазіргі PR саласының «атасы» деп саналады. Ол психоанализге негізделген көпшілікке әсер ету әдістерін жүйелеп, қоғаммен байланыс мамандығын қазіргі түрінде қалыптастырды. == Өмірбаяны == Эдвард Бернейс 1891 жылғы 22 қарашада [[Вена]]да еврей отбасында, Эдди Бернейс пен Анна Фрейдтің (Зигмунд Фрейдтің қарындасы) шаңырағында дүниеге келген. [[Қоғаммен қарым-қатынас|Релайтерлік]] мансабын 1915 жылы [[Сергей Дягилев]] балетінің жалпыамерикалық турнесіне жарнама науқанын ұйымдастырудан бастады. Кейінірек «[[Procter & Gamble|Проктер энд Гэмбл]]<nowiki/>», «[[General Motors|Дженерал Моторс]]<nowiki/>», [[American Tobacco Company]], [[General Electric]] компанияларымен, сондай-ақ [[Элеонора Рузвельт]]пен және [[Калвин Кулидж]]бен жұмыс істеді. «Лайф» журналы оны XX ғасырдағы ең ықпалды жүз америкалықтың қатарына қосты. Бернейс қазіргі заманғы бұқараны иландыру ғылымын қалыптастыруда немере ағасы [[Зигмунд Фрейд]]тің идеяларын пайдаланды. Бұл ілім ақыл-ойға емес, адамның бейсаналық сезімдері мен импульстерін манипуляциялауға негізделген. Нацистер билікке келгенге дейін туған жері Аустриядан кетіп, АҚШ-қа қоныс аударды. Онда ол коммерциялық жарнаманың сипатын түбегейлі өзгертті және дәл осындай тәсілді саяси иландыру өнеріне де енгізе білді. Бернейс қоғамдық науқандарды әзірлеуде психология мен басқа да әлеуметтік ғылымдарды PR-индустриясында қолданудың пионері болды. Қоғамдық пікірді қалыптастырудың бұл ғылыми әдісін ол «келісім инженериясы» деп атаған ([[Мартин Говард]] «Біз сізге не керек екенін білеміз», {{lang-en|We Know What You Want}}). Бернейс былай деп жазды: «Адамдар діни төзімділікке ерекше мән беретін философияны қабылдауы мүмкін; олар «Жаңа бағытты» қолдауы немесе тұтынушылық наразылық акциясын ұйымдастыруы мүмкін. Бірақ мұндай нәтижелер өздігінен пайда болмайды: демократия жағдайында оларға негізінен келісім инженериясын қолдану арқылы қол жеткізуге болады».<ref>​{{мақала|авторы=Бернейс Э.|тақырыбы=Инженерия согласия|басылымы=Полис. Политические исследования|жыл=2013|беттері=122–131}}</ref> == Идеялары мен мұрасы == Бернейс Фрейдтің психоанализ идеяларын пайдаланып, маркетинг пен саясатта қоғамдық пікірді '''бейсаналы деңгейде қалыптастыруды''' ұсынды. Оның еңбектері: * ''Қоғамдық пікірді айқындау'' * ''Пропаганда'' — PR мамандары үшін классикалық оқу құралдары болып саналады. ''Life'' журналы оны ХХ ғасырдың ең ықпалды 100 америкалықтың қатарына қосты. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} rpqvrpu2m9kogvtdwtjj6oj7mn3eael 3576588 3576587 2026-04-04T10:24:33Z 1nter pares 146705 + [[Санат:АҚШ жазушылары]],[[Санат:АҚШ журналистері]],[[Санат:АҚШ психологтары]],[[Санат:Пиар]] ([[Уикипедия:Гаджеттер/Санат импорттау|Санат импорттау]]) 3576588 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Edward_Bernays_cropped.png|thumb|Эдвард Бернейс]] '''Эдвард Луис Бернейс''' ({{lang-en|Edward Louis Bernays}}, 1891–1995) — австро‑американдық коммуникация теорияшысы және практигі, қазіргі PR саласының «атасы» деп саналады. Ол психоанализге негізделген көпшілікке әсер ету әдістерін жүйелеп, қоғаммен байланыс мамандығын қазіргі түрінде қалыптастырды. == Өмірбаяны == Эдвард Бернейс 1891 жылғы 22 қарашада [[Вена]]да еврей отбасында, Эдди Бернейс пен Анна Фрейдтің (Зигмунд Фрейдтің қарындасы) шаңырағында дүниеге келген. [[Қоғаммен қарым-қатынас|Релайтерлік]] мансабын 1915 жылы [[Сергей Дягилев]] балетінің жалпыамерикалық турнесіне жарнама науқанын ұйымдастырудан бастады. Кейінірек «[[Procter & Gamble|Проктер энд Гэмбл]]<nowiki/>», «[[General Motors|Дженерал Моторс]]<nowiki/>», [[American Tobacco Company]], [[General Electric]] компанияларымен, сондай-ақ [[Элеонора Рузвельт]]пен және [[Калвин Кулидж]]бен жұмыс істеді. «Лайф» журналы оны XX ғасырдағы ең ықпалды жүз америкалықтың қатарына қосты. Бернейс қазіргі заманғы бұқараны иландыру ғылымын қалыптастыруда немере ағасы [[Зигмунд Фрейд]]тің идеяларын пайдаланды. Бұл ілім ақыл-ойға емес, адамның бейсаналық сезімдері мен импульстерін манипуляциялауға негізделген. Нацистер билікке келгенге дейін туған жері Аустриядан кетіп, АҚШ-қа қоныс аударды. Онда ол коммерциялық жарнаманың сипатын түбегейлі өзгертті және дәл осындай тәсілді саяси иландыру өнеріне де енгізе білді. Бернейс қоғамдық науқандарды әзірлеуде психология мен басқа да әлеуметтік ғылымдарды PR-индустриясында қолданудың пионері болды. Қоғамдық пікірді қалыптастырудың бұл ғылыми әдісін ол «келісім инженериясы» деп атаған ([[Мартин Говард]] «Біз сізге не керек екенін білеміз», {{lang-en|We Know What You Want}}). Бернейс былай деп жазды: «Адамдар діни төзімділікке ерекше мән беретін философияны қабылдауы мүмкін; олар «Жаңа бағытты» қолдауы немесе тұтынушылық наразылық акциясын ұйымдастыруы мүмкін. Бірақ мұндай нәтижелер өздігінен пайда болмайды: демократия жағдайында оларға негізінен келісім инженериясын қолдану арқылы қол жеткізуге болады».<ref>​{{мақала|авторы=Бернейс Э.|тақырыбы=Инженерия согласия|басылымы=Полис. Политические исследования|жыл=2013|беттері=122–131}}</ref> == Идеялары мен мұрасы == Бернейс Фрейдтің психоанализ идеяларын пайдаланып, маркетинг пен саясатта қоғамдық пікірді '''бейсаналы деңгейде қалыптастыруды''' ұсынды. Оның еңбектері: * ''Қоғамдық пікірді айқындау'' * ''Пропаганда'' — PR мамандары үшін классикалық оқу құралдары болып саналады. ''Life'' журналы оны ХХ ғасырдың ең ықпалды 100 америкалықтың қатарына қосты. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:АҚШ жазушылары]] [[Санат:АҚШ журналистері]] [[Санат:АҚШ психологтары]] [[Санат:Пиар]] h07cuz1l66gjhj5m8pwnmj9fh8d6txw 3576589 3576588 2026-04-04T10:25:15Z 1nter pares 146705 3576589 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Edward_Bernays_cropped.png|thumb|Эдвард Бернейс]] '''Эдвард Луис Бернейс''' ({{lang-en|Edward Louis Bernays}}, 1891–1995) — австро‑американдық коммуникация теорияшысы және практигі, қазіргі PR саласының «атасы» деп саналады. Ол психоанализге негізделген көпшілікке әсер ету әдістерін жүйелеп, қоғаммен байланыс мамандығын қазіргі түрінде қалыптастырды. == Өмірбаяны == Эдвард Бернейс 1891 жылғы 22 қарашада [[Вена]]да еврей отбасында, Эдди Бернейс пен Анна Фрейдтің (Зигмунд Фрейдтің қарындасы) шаңырағында дүниеге келген. [[Қоғаммен қарым-қатынас|Релайтерлік]] мансабын 1915 жылы [[Сергей Дягилев]] балетінің жалпыамерикалық турнесіне жарнама науқанын ұйымдастырудан бастады. Кейінірек «[[Procter & Gamble|Проктер энд Гэмбл]]<nowiki/>», «[[General Motors|Дженерал Моторс]]<nowiki/>», [[American Tobacco Company]], [[General Electric]] компанияларымен, сондай-ақ [[Элеонора Рузвельт]]пен және [[Калвин Кулидж]]бен жұмыс істеді. «Лайф» журналы оны XX ғасырдағы ең ықпалды жүз америкалықтың қатарына қосты. Бернейс қазіргі заманғы бұқараны иландыру ғылымын қалыптастыруда немере ағасы [[Зигмунд Фрейд]]тің идеяларын пайдаланды. Бұл ілім ақыл-ойға емес, адамның бейсаналық сезімдері мен импульстерін манипуляциялауға негізделген. Нацистер билікке келгенге дейін туған жері Аустриядан кетіп, АҚШ-қа қоныс аударды. Онда ол коммерциялық жарнаманың сипатын түбегейлі өзгертті және дәл осындай тәсілді саяси иландыру өнеріне де енгізе білді. Бернейс қоғамдық науқандарды әзірлеуде психология мен басқа да әлеуметтік ғылымдарды PR-индустриясында қолданудың пионері болды. Қоғамдық пікірді қалыптастырудың бұл ғылыми әдісін ол «келісім инженериясы» деп атаған ([[Мартин Говард]] «Біз сізге не керек екенін білеміз», {{lang-en|We Know What You Want}}). Бернейс былай деп жазды: «Адамдар діни төзімділікке ерекше мән беретін философияны қабылдауы мүмкін; олар «Жаңа бағытты» қолдауы немесе тұтынушылық наразылық акциясын ұйымдастыруы мүмкін. Бірақ мұндай нәтижелер өздігінен пайда болмайды: демократия жағдайында оларға негізінен келісім инженериясын қолдану арқылы қол жеткізуге болады».<ref>​{{мақала|авторы=Бернейс Э.|тақырыбы=Инженерия согласия|басылымы=Полис. Политические исследования|жыл=2013|беттері=122–131}}</ref> == Идеялары мен мұрасы == Бернейс Фрейдтің психоанализ идеяларын пайдаланып, маркетинг пен саясатта қоғамдық пікірді '''бейсаналы деңгейде қалыптастыруды''' ұсынды. Оның еңбектері: * ''Қоғамдық пікірді айқындау'' * ''Пропаганда'' — PR мамандары үшін классикалық оқу құралдары болып саналады. ''Life'' журналы оны ХХ ғасырдың ең ықпалды 100 америкалықтың қатарына қосты. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:АҚШ жазушылары]] [[Санат:АҚШ журналистері]] [[Санат:АҚШ психологтары]] [[Санат:Пиар]] 633av5yunpw8s8ywlz9gmi9yaszohch 3576590 3576589 2026-04-04T10:29:11Z 1nter pares 146705 3576590 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Эдвард Бернейс |Шынайы есімі = {{lang-en|Edward Bernays}} |Сурет = Edward_Bernays_cropped.png |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = {{lang-en|Edward Louis Bernays}} |Толық есімі = |Туған күні = 22.11.1891 |Туған жері = {{туғанжері|Вена|Венада}}, [[Аустрия-Мажарстан]] |Қайтыс болған күні = 09.03.1995 |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Кембридж|Кембриджде}}, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |Азаматтығы = |Ұлты = |Мансабы = [[журналист]], [[психолог]] |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = Эли Бернейс |Анасы = Анна Фрейд |Жұбайы = Дорис Флейшман |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = Энн Бернейс, Дорис Бернейс |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = |Қолтаңбасы = Edward L. Bernays signature.png |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Эдвард Луис Бернейс''' ({{lang-en|Edward Louis Bernays}}, 1891–1995) — австро‑американдық коммуникация теорияшысы және практигі, қазіргі PR саласының «атасы» деп саналады. Ол психоанализге негізделген көпшілікке әсер ету әдістерін жүйелеп, қоғаммен байланыс мамандығын қазіргі түрінде қалыптастырды. == Өмірбаяны == Эдвард Бернейс 1891 жылғы 22 қарашада [[Вена]]да еврей отбасында, Эдди Бернейс пен Анна Фрейдтің (Зигмунд Фрейдтің қарындасы) шаңырағында дүниеге келген. [[Қоғаммен қарым-қатынас|Релайтерлік]] мансабын 1915 жылы [[Сергей Дягилев]] балетінің жалпыамерикалық турнесіне жарнама науқанын ұйымдастырудан бастады. Кейінірек «[[Procter & Gamble|Проктер энд Гэмбл]]<nowiki/>», «[[General Motors|Дженерал Моторс]]<nowiki/>», [[American Tobacco Company]], [[General Electric]] компанияларымен, сондай-ақ [[Элеонора Рузвельт]]пен және [[Калвин Кулидж]]бен жұмыс істеді. «Лайф» журналы оны XX ғасырдағы ең ықпалды жүз америкалықтың қатарына қосты. Бернейс қазіргі заманғы бұқараны иландыру ғылымын қалыптастыруда немере ағасы [[Зигмунд Фрейд]]тің идеяларын пайдаланды. Бұл ілім ақыл-ойға емес, адамның бейсаналық сезімдері мен импульстерін манипуляциялауға негізделген. Нацистер билікке келгенге дейін туған жері Аустриядан кетіп, АҚШ-қа қоныс аударды. Онда ол коммерциялық жарнаманың сипатын түбегейлі өзгертті және дәл осындай тәсілді саяси иландыру өнеріне де енгізе білді. Бернейс қоғамдық науқандарды әзірлеуде психология мен басқа да әлеуметтік ғылымдарды PR-индустриясында қолданудың пионері болды. Қоғамдық пікірді қалыптастырудың бұл ғылыми әдісін ол «келісім инженериясы» деп атаған ([[Мартин Говард]] «Біз сізге не керек екенін білеміз», {{lang-en|We Know What You Want}}). Бернейс былай деп жазды: «Адамдар діни төзімділікке ерекше мән беретін философияны қабылдауы мүмкін; олар «Жаңа бағытты» қолдауы немесе тұтынушылық наразылық акциясын ұйымдастыруы мүмкін. Бірақ мұндай нәтижелер өздігінен пайда болмайды: демократия жағдайында оларға негізінен келісім инженериясын қолдану арқылы қол жеткізуге болады».<ref>​{{мақала|авторы=Бернейс Э.|тақырыбы=Инженерия согласия|басылымы=Полис. Политические исследования|жыл=2013|беттері=122–131}}</ref> == Идеялары мен мұрасы == Бернейс Фрейдтің психоанализ идеяларын пайдаланып, маркетинг пен саясатта қоғамдық пікірді '''бейсаналы деңгейде қалыптастыруды''' ұсынды. Оның еңбектері: * ''Қоғамдық пікірді айқындау'' * ''Пропаганда'' — PR мамандары үшін классикалық оқу құралдары болып саналады. ''Life'' журналы оны ХХ ғасырдың ең ықпалды 100 америкалықтың қатарына қосты. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:АҚШ жазушылары]] [[Санат:АҚШ журналистері]] [[Санат:АҚШ психологтары]] [[Санат:Пиар]] csa3zg328om802pcbs1dw21w5iuehnr 3576592 3576590 2026-04-04T10:30:17Z 1nter pares 146705 3576592 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Эдвард Бернейс |Шынайы есімі = {{lang-en|Edward Bernays}} |Сурет = Edward_Bernays_cropped.png |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = {{lang-en|Edward Louis Bernays}} |Толық есімі = |Туған күні = 22.11.1891 |Туған жері = {{туғанжері|Вена|Венада}}, [[Аустрия-Мажарстан]] |Қайтыс болған күні = 09.03.1995 |Қайтыс болған жері = [[Кэмбридж (Массачусетс)|Кэмбридж]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |Азаматтығы = |Ұлты = |Мансабы = [[журналист]], [[психолог]] |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = Эли Бернейс |Анасы = Анна Фрейд |Жұбайы = Дорис Флейшман |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = Энн Бернейс, Дорис Бернейс |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = |Қолтаңбасы = Edward L. Bernays signature.png |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Эдвард Луис Бернейс''' ({{lang-en|Edward Louis Bernays}}, 1891–1995) — австро‑американдық коммуникация теорияшысы және практигі, қазіргі PR саласының «атасы» деп саналады. Ол психоанализге негізделген көпшілікке әсер ету әдістерін жүйелеп, қоғаммен байланыс мамандығын қазіргі түрінде қалыптастырды. == Өмірбаяны == Эдвард Бернейс 1891 жылғы 22 қарашада [[Вена]]да еврей отбасында, Эдди Бернейс пен Анна Фрейдтің (Зигмунд Фрейдтің қарындасы) шаңырағында дүниеге келген. [[Қоғаммен қарым-қатынас|Релайтерлік]] мансабын 1915 жылы [[Сергей Дягилев]] балетінің жалпыамерикалық турнесіне жарнама науқанын ұйымдастырудан бастады. Кейінірек «[[Procter & Gamble|Проктер энд Гэмбл]]<nowiki/>», «[[General Motors|Дженерал Моторс]]<nowiki/>», [[American Tobacco Company]], [[General Electric]] компанияларымен, сондай-ақ [[Элеонора Рузвельт]]пен және [[Калвин Кулидж]]бен жұмыс істеді. «Лайф» журналы оны XX ғасырдағы ең ықпалды жүз америкалықтың қатарына қосты. Бернейс қазіргі заманғы бұқараны иландыру ғылымын қалыптастыруда немере ағасы [[Зигмунд Фрейд]]тің идеяларын пайдаланды. Бұл ілім ақыл-ойға емес, адамның бейсаналық сезімдері мен импульстерін манипуляциялауға негізделген. Нацистер билікке келгенге дейін туған жері Аустриядан кетіп, АҚШ-қа қоныс аударды. Онда ол коммерциялық жарнаманың сипатын түбегейлі өзгертті және дәл осындай тәсілді саяси иландыру өнеріне де енгізе білді. Бернейс қоғамдық науқандарды әзірлеуде психология мен басқа да әлеуметтік ғылымдарды PR-индустриясында қолданудың пионері болды. Қоғамдық пікірді қалыптастырудың бұл ғылыми әдісін ол «келісім инженериясы» деп атаған ([[Мартин Говард]] «Біз сізге не керек екенін білеміз», {{lang-en|We Know What You Want}}). Бернейс былай деп жазды: «Адамдар діни төзімділікке ерекше мән беретін философияны қабылдауы мүмкін; олар «Жаңа бағытты» қолдауы немесе тұтынушылық наразылық акциясын ұйымдастыруы мүмкін. Бірақ мұндай нәтижелер өздігінен пайда болмайды: демократия жағдайында оларға негізінен келісім инженериясын қолдану арқылы қол жеткізуге болады».<ref>​{{мақала|авторы=Бернейс Э.|тақырыбы=Инженерия согласия|басылымы=Полис. Политические исследования|жыл=2013|беттері=122–131}}</ref> == Идеялары мен мұрасы == Бернейс Фрейдтің психоанализ идеяларын пайдаланып, маркетинг пен саясатта қоғамдық пікірді '''бейсаналы деңгейде қалыптастыруды''' ұсынды. Оның еңбектері: * ''Қоғамдық пікірді айқындау'' * ''Пропаганда'' — PR мамандары үшін классикалық оқу құралдары болып саналады. ''Life'' журналы оны ХХ ғасырдың ең ықпалды 100 америкалықтың қатарына қосты. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:АҚШ жазушылары]] [[Санат:АҚШ журналистері]] [[Санат:АҚШ психологтары]] [[Санат:Пиар]] ewxnvlb5d2xkr90awgfhm03pmux75ng 3576596 3576592 2026-04-04T10:31:44Z 1nter pares 146705 /* Библиография */ 3576596 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Эдвард Бернейс |Шынайы есімі = {{lang-en|Edward Bernays}} |Сурет = Edward_Bernays_cropped.png |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = {{lang-en|Edward Louis Bernays}} |Толық есімі = |Туған күні = 22.11.1891 |Туған жері = {{туғанжері|Вена|Венада}}, [[Аустрия-Мажарстан]] |Қайтыс болған күні = 09.03.1995 |Қайтыс болған жері = [[Кэмбридж (Массачусетс)|Кэмбридж]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |Азаматтығы = |Ұлты = |Мансабы = [[журналист]], [[психолог]] |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = Эли Бернейс |Анасы = Анна Фрейд |Жұбайы = Дорис Флейшман |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = Энн Бернейс, Дорис Бернейс |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = |Қолтаңбасы = Edward L. Bernays signature.png |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Эдвард Луис Бернейс''' ({{lang-en|Edward Louis Bernays}}, 1891–1995) — австро‑американдық коммуникация теорияшысы және практигі, қазіргі PR саласының «атасы» деп саналады. Ол психоанализге негізделген көпшілікке әсер ету әдістерін жүйелеп, қоғаммен байланыс мамандығын қазіргі түрінде қалыптастырды. == Өмірбаяны == Эдвард Бернейс 1891 жылғы 22 қарашада [[Вена]]да еврей отбасында, Эдди Бернейс пен Анна Фрейдтің (Зигмунд Фрейдтің қарындасы) шаңырағында дүниеге келген. [[Қоғаммен қарым-қатынас|Релайтерлік]] мансабын 1915 жылы [[Сергей Дягилев]] балетінің жалпыамерикалық турнесіне жарнама науқанын ұйымдастырудан бастады. Кейінірек «[[Procter & Gamble|Проктер энд Гэмбл]]<nowiki/>», «[[General Motors|Дженерал Моторс]]<nowiki/>», [[American Tobacco Company]], [[General Electric]] компанияларымен, сондай-ақ [[Элеонора Рузвельт]]пен және [[Калвин Кулидж]]бен жұмыс істеді. «Лайф» журналы оны XX ғасырдағы ең ықпалды жүз америкалықтың қатарына қосты. Бернейс қазіргі заманғы бұқараны иландыру ғылымын қалыптастыруда немере ағасы [[Зигмунд Фрейд]]тің идеяларын пайдаланды. Бұл ілім ақыл-ойға емес, адамның бейсаналық сезімдері мен импульстерін манипуляциялауға негізделген. Нацистер билікке келгенге дейін туған жері Аустриядан кетіп, АҚШ-қа қоныс аударды. Онда ол коммерциялық жарнаманың сипатын түбегейлі өзгертті және дәл осындай тәсілді саяси иландыру өнеріне де енгізе білді. Бернейс қоғамдық науқандарды әзірлеуде психология мен басқа да әлеуметтік ғылымдарды PR-индустриясында қолданудың пионері болды. Қоғамдық пікірді қалыптастырудың бұл ғылыми әдісін ол «келісім инженериясы» деп атаған ([[Мартин Говард]] «Біз сізге не керек екенін білеміз», {{lang-en|We Know What You Want}}). Бернейс былай деп жазды: «Адамдар діни төзімділікке ерекше мән беретін философияны қабылдауы мүмкін; олар «Жаңа бағытты» қолдауы немесе тұтынушылық наразылық акциясын ұйымдастыруы мүмкін. Бірақ мұндай нәтижелер өздігінен пайда болмайды: демократия жағдайында оларға негізінен келісім инженериясын қолдану арқылы қол жеткізуге болады».<ref>​{{мақала|авторы=Бернейс Э.|тақырыбы=Инженерия согласия|басылымы=Полис. Политические исследования|жыл=2013|беттері=122–131}}</ref> == Библиография == === Монографиялар === * ​{{кітап|авторы=Бернейс Э.|тақырыбы=Пропаганда|орны=М.|баспасы=Hippo Publishing LTD|жыл=2010}} * ​{{кітап|авторы=Бернейс Э.|тақырыбы=Кристаллизация общественного мнения|орны=М.|баспасы=Вильямс|жыл=2015|барлық беті=272|isbn=978-5-8459-2002-7}} === Мақалалар === * ​{{мақала|авторы=Бернейс Э.|тақырыбы=Манипуляция общественным мнением: как и почему|басылымы=Полис|жыл=2012|нөмірі=4}} * ​{{мақала|авторы=Бернейс Э.|тақырыбы=Инженерия согласия|басылымы=Полис|жыл=2013|нөмірі=4}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:АҚШ жазушылары]] [[Санат:АҚШ журналистері]] [[Санат:АҚШ психологтары]] [[Санат:Пиар]] f9nbllhg9kdc6gsy204yqsnlmshzn9g 3576597 3576596 2026-04-04T10:33:38Z 1nter pares 146705 3576597 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Эдвард Бернейс |Шынайы есімі = {{lang-en|Edward Bernays}} |Сурет = Edward_Bernays_cropped.png |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = {{lang-en|Edward Louis Bernays}} |Толық есімі = |Туған күні = 22.11.1891 |Туған жері = {{туғанжері|Вена|Венада}}, [[Аустрия-Мажарстан]] |Қайтыс болған күні = 09.03.1995 |Қайтыс болған жері = [[Кэмбридж (Массачусетс)|Кэмбридж]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |Азаматтығы = |Ұлты = |Мансабы = [[журналист]], [[психолог]] |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = Эли Бернейс |Анасы = Анна Фрейд |Жұбайы = Дорис Флейшман |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = Энн Бернейс, Дорис Бернейс |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = |Қолтаңбасы = Edward L. Bernays signature.png |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Эдвард Луис Бернейс''' ({{lang-en|Edward Louis Bernays}}, 1891–1995) — австро‑американдық коммуникация теорияшысы және практигі, қазіргі [[Қоғаммен қарым-қатынас|PR]] саласының «атасы» деп саналады. Ол [[психоанализ]]ге негізделген көпшілікке әсер ету әдістерін жүйелеп, қоғаммен байланыс мамандығын қазіргі түрінде қалыптастырды. == Өмірбаяны == Эдвард Бернейс 1891 жылғы 22 қарашада [[Вена]]да еврей отбасында, Эдди Бернейс пен Анна Фрейдтің (Зигмунд Фрейдтің қарындасы) шаңырағында дүниеге келген. [[Қоғаммен қарым-қатынас|Релайтерлік]] мансабын 1915 жылы [[Сергей Дягилев]] балетінің жалпыамерикалық турнесіне жарнама науқанын ұйымдастырудан бастады. Кейінірек «[[Procter & Gamble|Проктер энд Гэмбл]]<nowiki/>», «[[General Motors|Дженерал Моторс]]<nowiki/>», [[American Tobacco Company]], [[General Electric]] компанияларымен, сондай-ақ [[Элеонора Рузвельт]]пен және [[Калвин Кулидж]]бен жұмыс істеді. «Лайф» журналы оны XX ғасырдағы ең ықпалды жүз америкалықтың қатарына қосты. Бернейс қазіргі заманғы бұқараны иландыру ғылымын қалыптастыруда немере ағасы [[Зигмунд Фрейд]]тің идеяларын пайдаланды. Бұл ілім ақыл-ойға емес, адамның бейсаналық сезімдері мен импульстерін манипуляциялауға негізделген. Нацистер билікке келгенге дейін туған жері Аустриядан кетіп, АҚШ-қа қоныс аударды. Онда ол коммерциялық жарнаманың сипатын түбегейлі өзгертті және дәл осындай тәсілді саяси иландыру өнеріне де енгізе білді. Бернейс қоғамдық науқандарды әзірлеуде психология мен басқа да әлеуметтік ғылымдарды PR-индустриясында қолданудың пионері болды. Қоғамдық пікірді қалыптастырудың бұл ғылыми әдісін ол «келісім инженериясы» деп атаған ([[Мартин Говард]] «Біз сізге не керек екенін білеміз», {{lang-en|We Know What You Want}}). Бернейс былай деп жазды: «Адамдар діни төзімділікке ерекше мән беретін философияны қабылдауы мүмкін; олар «Жаңа бағытты» қолдауы немесе тұтынушылық наразылық акциясын ұйымдастыруы мүмкін. Бірақ мұндай нәтижелер өздігінен пайда болмайды: демократия жағдайында оларға негізінен келісім инженериясын қолдану арқылы қол жеткізуге болады».<ref>​{{мақала|авторы=Бернейс Э.|тақырыбы=Инженерия согласия|басылымы=Полис. Политические исследования|жыл=2013|беттері=122–131}}</ref> == Библиография == === Монографиялар === * ​{{кітап|авторы=Бернейс Э.|тақырыбы=Пропаганда|орны=М.|баспасы=Hippo Publishing LTD|жыл=2010}} * ​{{кітап|авторы=Бернейс Э.|тақырыбы=Кристаллизация общественного мнения|орны=М.|баспасы=Вильямс|жыл=2015|барлық беті=272|isbn=978-5-8459-2002-7}} === Мақалалар === * ​{{мақала|авторы=Бернейс Э.|тақырыбы=Манипуляция общественным мнением: как и почему|басылымы=Полис|жыл=2012|нөмірі=4}} * ​{{мақала|авторы=Бернейс Э.|тақырыбы=Инженерия согласия|басылымы=Полис|жыл=2013|нөмірі=4}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * {{мақала|авторы=Александр Белоусов|тақырыбы=От пропаганды до связей с общественностью|ішкі тақырыбы=К выходу в свет русского издания книги Эдварда Бернейса|сілтеме=https://www.academia.edu/35153570/|басылымы=Свободная мысль|түрі=журнал|жыл=2010|нөмірі=8|беттері=199-211}} * [https://www.youtube.com/watch?v=IJLwhl21OuY О Бернейсе в передаче Власть факта. Пропаганда.] [[Санат:АҚШ жазушылары]] [[Санат:АҚШ журналистері]] [[Санат:АҚШ психологтары]] [[Санат:Пиар]] psobyiets4mjz8kgejmra4wvbq6yj1b Күлзат Қаниқызы Садырова 0 778214 3576556 2026-04-04T09:20:23Z Салиха 17167 Жаңа бетте: {{Ғалым |Есімі = Күлзат Қаниқызы Садырова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 01.03.1970 |Туған жері = [[Ақтөбе облысы]], {{туғанжері|Ырғыз ауданы |Ырғыз ауданында}}, [[Жабасақ]] ауылы. |Қайтыс болға... 3576556 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Күлзат Қаниқызы Садырова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 01.03.1970 |Туған жері = [[Ақтөбе облысы]], {{туғанжері|Ырғыз ауданы |Ырғыз ауданында}}, [[Жабасақ]] ауылы. |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Филология |Жұмыс орны = [[Ақтөбе өңірлік университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Филология ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор, профессор |Альма-матер = Ақтөбе педагогикалық институты (қазіргі [[Ақтөбе өңірлік университеті]]). |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы – 2012" мемлекеттік сыйлығы иегері (2019); * {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}} (2022). |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Күлзат Қаниқызы Садырова''' — филология ғылымының докторы ([[2009 жыл|2009]]), доцент ([[2003 жыл|2003]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1970 жыл|1970]] жылы 1 наурызда [[Ақтөбе облысы]], [[Ырғыз ауданы]], [[Жабасақ]] ауылында туған.<br> Ақтөбе педагогикалық институтын ([[1993 жыл|1993]], қазіргі [[Ақтөбе өңірлік университеті]]) бітірген.<br> 1993-[[2010 жыл|2010]] жылдары Ақтөбе мемлекеттік университетінде аға оқытушы, кафедра меңгерушісі, 2010 жылдан декан қызметін атқарады. == Ғылыми бағыты, еңбектері == Негізгі ғылыми бағыты – қазіргі қазақ тілінің құрмалас сөйлем синтаксисі, дискурс талдау теориясы.<br> "Қазіргі қазақ тіліндегі көп пропозициялы дискурстың құрылымдық негіздері" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> 70-тен астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 1 монография, 4 оқу құралы, 1 электронды оқу құралы авторы.<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> == Марапаттары == * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы – 2012" мемлекеттік сыйлығы иегері (2019); * Қазақстан Республикасының "[[Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі]]" (2022).<ref>[https://pps.arsu.kz/kz/teacher-data?faculty_id=6&chair_id=9&teacher_id=580 Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті. Профессор-оқытушылар құрамы.]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1121523 Қазақ тіліндегі көп пропозициялы дискурстың құрылымдық негіздері.] * [https://aqtobegazeti.kz/?p=83953 Ақтөбе газеті.] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] 48mr7fmezrbdclxuwr5lobak0pszf76 3576557 3576556 2026-04-04T09:22:23Z Салиха 17167 3576557 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Күлзат Қаниқызы Садырова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 01.03.1970 |Туған жері = [[Ақтөбе облысы]], {{туғанжері|Ырғыз ауданы |Ырғыз ауданында}}, [[Жабасақ]] ауылы. |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Филология |Жұмыс орны = [[Ақтөбе өңірлік университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Филология ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор |Альма-матер = Ақтөбе педагогикалық институты (қазіргі [[Ақтөбе өңірлік университеті]]). |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы – 2012" мемлекеттік сыйлығы иегері (2019); * {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}} (2022). |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Күлзат Қаниқызы Садырова''' — филология ғылымының докторы ([[2009 жыл|2009]]), доцент ([[2003 жыл|2003]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1970 жыл|1970]] жылы 1 наурызда [[Ақтөбе облысы]], [[Ырғыз ауданы]], [[Жабасақ]] ауылында туған.<br> Ақтөбе педагогикалық институтын ([[1993 жыл|1993]], қазіргі [[Ақтөбе өңірлік университеті]]) бітірген.<br> 1993-[[2010 жыл|2010]] жылдары Ақтөбе мемлекеттік университетінде аға оқытушы, кафедра меңгерушісі, 2010 жылдан декан қызметін атқарады. == Ғылыми бағыты, еңбектері == Негізгі ғылыми бағыты – қазіргі қазақ тілінің құрмалас сөйлем синтаксисі, дискурс талдау теориясы.<br> "Қазіргі қазақ тіліндегі көп пропозициялы дискурстың құрылымдық негіздері" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> 70-тен астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 1 монография, 4 оқу құралы, 1 электронды оқу құралы авторы.<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> == Марапаттары == * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы – 2012" мемлекеттік сыйлығы иегері (2019); * Қазақстан Республикасының "[[Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі]]" (2022).<ref>[https://pps.arsu.kz/kz/teacher-data?faculty_id=6&chair_id=9&teacher_id=580 Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті. Профессор-оқытушылар құрамы.]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1121523 Қазақ тіліндегі көп пропозициялы дискурстың құрылымдық негіздері.] * [https://aqtobegazeti.kz/?p=83953 Ақтөбе газеті.] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]] mzabohi3t0xy2i5hnzx5n93dbi8o6t4 3576561 3576557 2026-04-04T09:24:20Z Салиха 17167 3576561 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Күлзат Қаниқызы Садырова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 01.03.1970 |Туған жері = [[Ақтөбе облысы]], {{туғанжері|Ырғыз ауданы |Ырғыз ауданында}}, [[Жабасақ]] ауылы. |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Филология |Жұмыс орны = [[Ақтөбе өңірлік университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Филология ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор |Альма-матер = Ақтөбе педагогикалық институты (қазіргі [[Ақтөбе өңірлік университеті]]). |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы – 2012" мемлекеттік сыйлығы иегері (2019); * {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}} (2022). |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Күлзат Қаниқызы Садырова''' — филология ғылымының докторы ([[2009 жыл|2009]]), доцент ([[2003 жыл|2003]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1970 жыл|1970]] жылы 1 наурызда [[Ақтөбе облысы]], [[Ырғыз ауданы]], [[Жабасақ]] ауылында туған.<br> Ақтөбе педагогикалық институтын ([[1993 жыл|1993]], қазіргі [[Ақтөбе өңірлік университеті]]) бітірген.<br> 1993-[[2010 жыл|2010]] жылдары Ақтөбе мемлекеттік университетінде аға оқытушы, кафедра меңгерушісі, 2010 жылдан декан қызметін атқарады. == Ғылыми бағыты, еңбектері == Негізгі ғылыми бағыты – қазіргі қазақ тілінің құрмалас сөйлем синтаксисі, дискурс талдау теориясы.<br> "Қазіргі қазақ тіліндегі көп пропозициялы дискурстың құрылымдық негіздері" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> 70-тен астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 1 монография, 4 оқу құралы, 1 электронды оқу құралы авторы.<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> == Марапаттары == * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы – 2012" мемлекеттік сыйлығы иегері (2019); * Қазақстан Республикасының "[[Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі]]" (2022).<ref>[https://pps.arsu.kz/kz/teacher-data?faculty_id=6&chair_id=9&teacher_id=580 Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті. Профессор-оқытушылар құрамы.]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1121523 Қазақ тіліндегі көп пропозициялы дискурстың құрылымдық негіздері.] * [https://aqtobegazeti.kz/?p=83953 Ақтөбе газеті.] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]] h8aev3oerc1gxjxpmsn208bpbbhqvug 3576562 3576561 2026-04-04T09:25:15Z Салиха 17167 3576562 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Күлзат Қаниқызы Садырова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 01.03.1970 |Туған жері = [[Ақтөбе облысы]], {{туғанжері|Ырғыз ауданы |Ырғыз ауданында}}, [[Жабасақ]] ауылы. |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Филология |Жұмыс орны = [[Ақтөбе өңірлік университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Филология ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор |Альма-матер = Ақтөбе педагогикалық институты (қазіргі [[Ақтөбе өңірлік университеті]]). |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы – 2012" мемлекеттік сыйлығы иегері (2019); * {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}} (2022). |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Күлзат Қаниқызы Садырова''' — филология ғылымының докторы ([[2009 жыл|2009]]), доцент ([[2003 жыл|2003]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1970 жыл|1970]] жылы 1 наурызда [[Ақтөбе облысы]], [[Ырғыз ауданы]], [[Жабасақ]] ауылында туған.<br> Ақтөбе педагогикалық институтын ([[1993 жыл|1993]], қазіргі [[Ақтөбе өңірлік университеті]]) бітірген.<br> 1993-[[2010 жыл|2010]] жылдары Ақтөбе мемлекеттік университетінде аға оқытушы, кафедра меңгерушісі, 2010 жылдан декан қызметін атқарады. == Ғылыми бағыты, еңбектері == Негізгі ғылыми бағыты – қазіргі қазақ тілінің құрмалас сөйлем синтаксисі, дискурс талдау теориясы.<br> "Қазіргі қазақ тіліндегі көп пропозициялы дискурстың құрылымдық негіздері" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> 70-тен астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 1 монография, 4 оқу құралы, 1 электронды оқу құралы авторы.<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> == Марапаттары == * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы – 2012" мемлекеттік сыйлығы иегері (2019); * Қазақстан Республикасының "[[Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі]]" (2022).<ref>[https://pps.arsu.kz/kz/teacher-data?faculty_id=6&chair_id=9&teacher_id=580 Профессор-оқытушылар құрамы.]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1121523 Қазақ тіліндегі көп пропозициялы дискурстың құрылымдық негіздері.] * [https://aqtobegazeti.kz/?p=83953 Ақтөбе газеті.] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]] pf0qcvj0pceck98muibp5hp87ihuy66 Нурхон Юлдашходжаева 0 778215 3576566 2026-04-04T09:36:45Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Нурхон Юлдашходжаева''' ([[1913]] ж., [[Марғылан]] – [[1 шілде]] [[1929]] ж., [[Марғылан]]) — Кеңестік өзбек актрисасы. Ол сахнада фаранжасыз билеген алғашқы өзбек актрисаларының және алғашқы өзбек әйелдерінің бірі болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 3576566 wikitext text/x-wiki '''Нурхон Юлдашходжаева''' ([[1913]] ж., [[Марғылан]] – [[1 шілде]] [[1929]] ж., [[Марғылан]]) — Кеңестік өзбек актрисасы. Ол сахнада фаранжасыз билеген алғашқы өзбек актрисаларының және алғашқы өзбек әйелдерінің бірі болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} n5zgmcink2hs3b5rxuq2wfx8q99snfo 3576570 3576566 2026-04-04T09:56:24Z Мағыпар 100137 толықтыру 3576570 wikitext text/x-wiki '''Нурхон Юлдашходжаева''' ([[1913]] ж., [[Марғылан]] – [[1 шілде]] [[1929]] ж., [[Марғылан]]) — Кеңестік өзбек актрисасы. Ол сахнада [[паранжа]]сыз билеген алғашқы өзбек актрисаларының және алғашқы өзбек әйелдерінің бірі болды. Нурхон 1913 жылы Ферғана алқабы аймағындағы Марғылан қаласында өзбек отбасында дүниеге келген. Репрессивті және діни ортада өскен ол сол кездегі басқа өзбек қыздары сияқты жастайынан орамал таға бастады. Алайда, ол театрға қызығушылық танытып, 1928 жылы үйінен қашып, сол кезде Самарқандта орналасқан Мұхитдин Қорықубовтың театр труппасына қосылды. Труппаға қосылғаннан кейін көп ұзамай, 1928 жылы 8 наурызда ол тағы бір бишімен бірге сахнаға шығып, Халықаралық әйелдер күніне орай орамалдарын көпшілік алдында шешіп, өздеріне таңылған әлеуметтік көзқарастарға қарсы шықты. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} p40xvvhkn91af94j6o3q0y770yj51y2 3576571 3576570 2026-04-04T09:56:43Z Мағыпар 100137 толықтыру 3576571 wikitext text/x-wiki '''Нурхон Юлдашходжаева''' ([[1913]] ж., [[Марғылан]] – [[1 шілде]] [[1929]] ж., [[Марғылан]]) — Кеңестік өзбек актрисасы. Ол сахнада [[паранжа]]сыз билеген алғашқы өзбек актрисаларының және алғашқы өзбек әйелдерінің бірі болды. Нурхон 1913 жылы Ферғана алқабы аймағындағы Марғылан қаласында өзбек отбасында дүниеге келген. Репрессивті және діни ортада өскен ол сол кездегі басқа өзбек қыздары сияқты жастайынан орамал таға бастады. Алайда, ол театрға қызығушылық танытып, 1928 жылы үйінен қашып, сол кезде Самарқандта орналасқан Мұхитдин Қорықубовтың театр труппасына қосылды. Труппаға қосылғаннан кейін көп ұзамай, 1928 жылы 8 наурызда ол тағы бір бишімен бірге сахнаға шығып, Халықаралық әйелдер күніне орай орамалдарын көпшілік алдында шешіп, өздеріне таңылған әлеуметтік көзқарастарға қарсы шықты. 1929 жылдың жазында би тобы оның туған қаласы Марғыланға барғанда, ол отбасына баруды шешті. Сол күні оның туған ағасы «ұятқа» шыдай алмай, оны өлтірді. Ол қайтыс болғаннан кейінгі күні алаңда үлкен жерлеу рәсімі өтті. Ескерткішке мыңдаған адам қатысты, ал әйелдер оның табытының алдында перделерін шешті. Оның әкесі мен ағасы ақырында кісі өлтіруге қатысқаны үшін сотталып, өлім жазасына кесілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 3r6xe7gxwbex6a2mabu4fdjsy1ilhlx 3576572 3576571 2026-04-04T09:56:57Z Мағыпар 100137 толықтыру 3576572 wikitext text/x-wiki '''Нурхон Юлдашходжаева''' ([[1913]] ж., [[Марғылан]] – [[1 шілде]] [[1929]] ж., [[Марғылан]]) — Кеңестік өзбек актрисасы. Ол сахнада [[паранжа]]сыз билеген алғашқы өзбек актрисаларының және алғашқы өзбек әйелдерінің бірі болды. Нурхон 1913 жылы Ферғана алқабы аймағындағы Марғылан қаласында өзбек отбасында дүниеге келген. Репрессивті және діни ортада өскен ол сол кездегі басқа өзбек қыздары сияқты жастайынан орамал таға бастады. Алайда, ол театрға қызығушылық танытып, 1928 жылы үйінен қашып, сол кезде Самарқандта орналасқан Мұхитдин Қорықубовтың театр труппасына қосылды. Труппаға қосылғаннан кейін көп ұзамай, 1928 жылы 8 наурызда ол тағы бір бишімен бірге сахнаға шығып, Халықаралық әйелдер күніне орай орамалдарын көпшілік алдында шешіп, өздеріне таңылған әлеуметтік көзқарастарға қарсы шықты. 1929 жылдың жазында би тобы оның туған қаласы Марғыланға барғанда, ол отбасына баруды шешті. Сол күні оның туған ағасы «ұятқа» шыдай алмай, оны өлтірді. Ол қайтыс болғаннан кейінгі күні алаңда үлкен жерлеу рәсімі өтті. Ескерткішке мыңдаған адам қатысты, ал әйелдер оның табытының алдында перделерін шешті. Оның әкесі мен ағасы ақырында кісі өлтіруге қатысқаны үшін сотталып, өлім жазасына кесілді. 1940 жылы Камил Яшен оның өмірі туралы танымал «Нурхон» мюзиклін жазды. Онда Нұрхон батыр шейіт қыз ретінде бейнеленген. Пьесаның лейтмотиві — бостандыққа және әйелдер құқықтарын қорғауға шақыру. 1968 жылы В.Клебанов жобалаған қызға арналған ескерткіш ашылды. Ескерткіш 1991 жылы, КСРО ыдырағаннан және тәуелсіз Өзбекстан Республикасы құрылғаннан кейін көп ұзамай, «Худжум» дәуіріндегі феминистке арналған мүсін посткеңестік дәуір үшін орынсыз деп саналғандықтан алынып тасталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} nca5vsv799yzbboc1spwkporw2frj04 3576573 3576572 2026-04-04T10:02:12Z Мағыпар 100137 дереккөз 3576573 wikitext text/x-wiki '''Нурхон Юлдашходжаева''' ([[1913]] ж., [[Марғылан]] – [[1 шілде]] [[1929]] ж., [[Марғылан]]) — Кеңестік өзбек актрисасы. Ол сахнада [[паранжа]]сыз билеген алғашқы өзбек актрисаларының және алғашқы өзбек әйелдерінің бірі болды. Нурхон 1913 жылы Ферғана алқабы аймағындағы Марғылан қаласында өзбек отбасында дүниеге келген. Репрессивті және діни ортада өскен ол сол кездегі басқа өзбек қыздары сияқты жастайынан орамал таға бастады. Алайда, ол театрға қызығушылық танытып, 1928 жылы үйінен қашып, сол кезде Самарқандта орналасқан Мұхитдин Қорықубовтың театр труппасына қосылды. Труппаға қосылғаннан кейін көп ұзамай, 1928 жылы 8 наурызда ол тағы бір бишімен бірге сахнаға шығып, Халықаралық әйелдер күніне орай орамалдарын көпшілік алдында шешіп, өздеріне таңылған әлеуметтік көзқарастарға қарсы шықты.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Xr2JyzN3tj4G7Qkv?ysclid=mnk459y675950318607|title=Худжум: Как освобождали женщин Советского Востока|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> 1929 жылдың жазында би тобы оның туған қаласы Марғыланға барғанда, ол отбасына баруды шешті. Сол күні оның туған ағасы «ұятқа» шыдай алмай, оны өлтірді. Ол қайтыс болғаннан кейінгі күні алаңда үлкен жерлеу рәсімі өтті. Ескерткішке мыңдаған адам қатысты, ал әйелдер оның табытының алдында перделерін шешті. Оның әкесі мен ағасы ақырында кісі өлтіруге қатысқаны үшін сотталып, өлім жазасына кесілді. 1940 жылы Камил Яшен оның өмірі туралы танымал «Нурхон» мюзиклін жазды. Онда Нұрхон батыр шейіт қыз ретінде бейнеленген. Пьесаның лейтмотиві — бостандыққа және әйелдер құқықтарын қорғауға шақыру. 1968 жылы В.Клебанов жасаған Нурхонның мүсіні Марғыланда мәдениет үйінің алдында орнатылды. Ескерткіш 1991 жылы, КСРО ыдырағаннан және тәуелсіз Өзбекстан Республикасы құрылғаннан кейін көп ұзамай, «Худжум» дәуіріндегі феминистке арналған мүсін посткеңестік дәуір үшін орынсыз деп саналғандықтан алынып тасталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} l48hnrew6cg2vhvmtxnjrnu45waqjyg 3576574 3576573 2026-04-04T10:05:01Z Мағыпар 100137 дереккөз 3576574 wikitext text/x-wiki '''Нурхон Юлдашходжаева''' ([[1913]] ж., [[Марғылан]] – [[1 шілде]] [[1929]] ж., [[Марғылан]]) — Кеңестік өзбек актрисасы. Ол сахнада [[паранжа]]сыз билеген алғашқы өзбек актрисаларының және алғашқы өзбек әйелдерінің бірі болды. == Өмірі == Нурхон 1913 жылы Ферғана алқабы аймағындағы Марғылан қаласында өзбек отбасында дүниеге келген. Репрессивті және діни ортада өскен ол сол кездегі басқа өзбек қыздары сияқты жастайынан орамал таға бастады. Алайда, ол театрға қызығушылық танытып, 1928 жылы үйінен қашып, сол кезде Самарқандта орналасқан Мұхитдин Қорықубовтың театр труппасына қосылды. Труппаға қосылғаннан кейін көп ұзамай, 1928 жылы 8 наурызда ол тағы бір бишімен бірге сахнаға шығып, Халықаралық әйелдер күніне орай орамалдарын көпшілік алдында шешіп, өздеріне таңылған әлеуметтік көзқарастарға қарсы шықты.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Xr2JyzN3tj4G7Qkv?ysclid=mnk459y675950318607|title=Худжум: Как освобождали женщин Советского Востока|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> 1929 жылдың жазында би тобы оның туған қаласы Марғыланға барғанда, ол отбасына баруды шешті. Сол күні оның туған ағасы «ұятқа» шыдай алмай, оны өлтірді. Ол қайтыс болғаннан кейінгі күні алаңда үлкен жерлеу рәсімі өтті. Ескерткішке мыңдаған адам қатысты, ал әйелдер оның табытының алдында перделерін шешті. Оның әкесі мен ағасы ақырында кісі өлтіруге қатысқаны үшін сотталып, өлім жазасына кесілді.<ref{{citeweb|url=https://tavorix.islamonline.uz/site/item/1111|title=Нурхон Йўлдошхўжаева |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Есте қалдыру == 1940 жылы Камил Яшен оның өмірі туралы танымал «Нурхон» мюзиклін жазды. Онда Нұрхон батыр шейіт қыз ретінде бейнеленген. Пьесаның лейтмотиві — бостандыққа және әйелдер құқықтарын қорғауға шақыру. 1968 жылы В.Клебанов жасаған Нурхонның мүсіні Марғыланда мәдениет үйінің алдында орнатылды. Ескерткіш 1991 жылы, КСРО ыдырағаннан және тәуелсіз Өзбекстан Республикасы құрылғаннан кейін көп ұзамай, «Худжум» дәуіріндегі феминистке арналған мүсін посткеңестік дәуір үшін орынсыз деп саналғандықтан алынып тасталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} esl221fga38r6v3c25c05mqwzia7bnh 3576575 3576574 2026-04-04T10:08:18Z Мағыпар 100137 3576575 wikitext text/x-wiki '''Нурхон Юлдашходжаева''' ([[1913]] ж., [[Марғылан]] – [[1 шілде]] [[1929]] ж., [[Марғылан]]) — Кеңестік өзбек актрисасы. Ол сахнада [[паранжа]]сыз билеген алғашқы өзбек актрисаларының және алғашқы өзбек әйелдерінің бірі болды. == Өмірі == Нурхон 1913 жылы Ферғана алқабы аймағындағы Марғылан қаласында өзбек отбасында дүниеге келген. Репрессивті және діни ортада өскен ол сол кездегі басқа өзбек қыздары сияқты жастайынан орамал таға бастады. Алайда, ол театрға қызығушылық танытып, 1928 жылы үйінен қашып, сол кезде Самарқандта орналасқан Мұхитдин Қорықубовтың театр труппасына қосылды. Труппаға қосылғаннан кейін көп ұзамай, 1928 жылы 8 наурызда ол тағы бір бишімен бірге сахнаға шығып, Халықаралық әйелдер күніне орай орамалдарын көпшілік алдында шешіп, өздеріне таңылған әлеуметтік көзқарастарға қарсы шықты.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Xr2JyzN3tj4G7Qkv?ysclid=mnk459y675950318607|title=Худжум: Как освобождали женщин Советского Востока|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> 1929 жылдың жазында би тобы оның туған қаласы Марғыланға барғанда, ол отбасына баруды шешті. Сол күні оның туған ағасы «ұятқа» шыдай алмай, оны өлтірді. Ол қайтыс болғаннан кейінгі күні алаңда үлкен жерлеу рәсімі өтті. Ескерткішке мыңдаған адам қатысты, ал әйелдер оның табытының алдында перделерін шешті. Оның әкесі мен ағасы ақырында кісі өлтіруге қатысқаны үшін сотталып, өлім жазасына кесілді.<ref>{{citeweb|url=https://tavorix.islamonline.uz/site/item/1111|title=Нурхон Йўлдошхўжаева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Есте қалдыру == 1940 жылы Камил Яшен оның өмірі туралы танымал «Нурхон» мюзиклін жазды. Онда Нұрхон батыр шейіт қыз ретінде бейнеленген. Пьесаның лейтмотиві — бостандыққа және әйелдер құқықтарын қорғауға шақыру. 1968 жылы В.Клебанов жасаған Нурхонның мүсіні Марғыланда мәдениет үйінің алдында орнатылды. Ескерткіш 1991 жылы, КСРО ыдырағаннан және тәуелсіз Өзбекстан Республикасы құрылғаннан кейін көп ұзамай, «Худжум» дәуіріндегі феминистке арналған мүсін посткеңестік дәуір үшін орынсыз деп саналғандықтан алынып тасталды.<ref>{{citeweb|url=https://interesnoe.me/source-80035342/post-871066|title=Памятник, о котором многие забыли|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} fs3s9dzzoibka58km3bondnixs9ad5y 3576577 3576575 2026-04-04T10:10:27Z Мағыпар 100137 дереккөз 3576577 wikitext text/x-wiki '''Нурхон Юлдашходжаева''' ([[1913]] ж., [[Марғылан]] – [[1 шілде]] [[1929]] ж., [[Марғылан]]) — Кеңестік өзбек актрисасы. Ол сахнада [[паранжа]]сыз билеген алғашқы өзбек актрисаларының және алғашқы өзбек әйелдерінің бірі болды. == Өмірі == Нурхон 1913 жылы Ферғана алқабы аймағындағы Марғылан қаласында өзбек отбасында дүниеге келген. Репрессивті және діни ортада өскен ол сол кездегі басқа өзбек қыздары сияқты жастайынан орамал таға бастады. Алайда, ол театрға қызығушылық танытып, 1928 жылы үйінен қашып, сол кезде Самарқандта орналасқан Мұхитдин Қорықубовтың театр труппасына қосылды. Труппаға қосылғаннан кейін көп ұзамай, 1928 жылы 8 наурызда ол тағы бір бишімен бірге сахнаға шығып, Халықаралық әйелдер күніне орай орамалдарын көпшілік алдында шешіп, өздеріне таңылған әлеуметтік көзқарастарға қарсы шықты.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Xr2JyzN3tj4G7Qkv?ysclid=mnk459y675950318607|title=Худжум: Как освобождали женщин Советского Востока|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> 1929 жылдың жазында би тобы оның туған қаласы Марғыланға барғанда, ол отбасына баруды шешті. Сол күні оның туған ағасы «ұятқа» шыдай алмай, оны өлтірді. Ол қайтыс болғаннан кейінгі күні алаңда үлкен жерлеу рәсімі өтті. Ескерткішке мыңдаған адам қатысты, ал әйелдер оның табытының алдында перделерін шешті. Оның әкесі мен ағасы ақырында кісі өлтіруге қатысқаны үшін сотталып, өлім жазасына кесілді.<ref>{{citeweb|url=https://tavorix.islamonline.uz/site/item/1111|title=Нурхон Йўлдошхўжаева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Есте қалдыру == 1940 жылы Камил Яшен оның өмірі туралы танымал «Нурхон» мюзиклін жазды. Онда Нұрхон батыр шейіт қыз ретінде бейнеленген. Пьесаның лейтмотиві — бостандыққа және әйелдер құқықтарын қорғауға шақыру. 1968 жылы В.Клебанов жасаған Нурхонның мүсіні Марғыланда мәдениет үйінің алдында орнатылды. Ескерткіш 1991 жылы, КСРО ыдырағаннан және тәуелсіз Өзбекстан Республикасы құрылғаннан кейін көп ұзамай, «Худжум» дәуіріндегі феминистке арналған мүсін посткеңестік дәуір үшін орынсыз деп саналғандықтан алынып тасталды.<ref>{{citeweb|url=https://interesnoe.me/source-80035342/post-871066|title=Памятник, о котором многие забыли|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://pastvu.com/p/1264680|title=Памятник танцовщице и актрисе Нурхон Юлдашходжаевой|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} l3d703hxq2hk9pq8u72ou4yquxmmxwb 3576602 3576577 2026-04-04T10:45:21Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3576602 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Нурхон Юлдашходжаева |шынайы есімі = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 1913 |туған жері = {{туғанжері|Марғылан{{!}}Марғылан|Марғыланда}}, [[Өзбекстан]] |қайтыс болған күні = 1.07.1929 |қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Марғылан|Марғыланда}}, [[Өзбекстан]] |мамандығы = {{актриса|Өзбекстан}} |белсенді жылдары = |бағыты = |ұжымы = |марапаттары = |сайты = }} '''Нурхон Юлдашходжаева''' ([[1913]] ж., [[Марғылан]] – [[1 шілде]] [[1929]] ж., [[Марғылан]]) — Кеңестік өзбек актрисасы. Ол сахнада [[паранжа]]сыз билеген алғашқы өзбек актрисаларының және алғашқы өзбек әйелдерінің бірі болды. == Өмірі == Нурхон 1913 жылы Ферғана алқабы аймағындағы Марғылан қаласында өзбек отбасында дүниеге келген. Репрессивті және діни ортада өскен ол сол кездегі басқа өзбек қыздары сияқты жастайынан орамал таға бастады. Алайда, ол театрға қызығушылық танытып, 1928 жылы үйінен қашып, сол кезде Самарқандта орналасқан Мұхитдин Қорықубовтың театр труппасына қосылды. Труппаға қосылғаннан кейін көп ұзамай, 1928 жылы 8 наурызда ол тағы бір бишімен бірге сахнаға шығып, Халықаралық әйелдер күніне орай орамалдарын көпшілік алдында шешіп, өздеріне таңылған әлеуметтік көзқарастарға қарсы шықты.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Xr2JyzN3tj4G7Qkv?ysclid=mnk459y675950318607|title=Худжум: Как освобождали женщин Советского Востока|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> 1929 жылдың жазында би тобы оның туған қаласы Марғыланға барғанда, ол отбасына баруды шешті. Сол күні оның туған ағасы «ұятқа» шыдай алмай, оны өлтірді. Ол қайтыс болғаннан кейінгі күні алаңда үлкен жерлеу рәсімі өтті. Ескерткішке мыңдаған адам қатысты, ал әйелдер оның табытының алдында перделерін шешті. Оның әкесі мен ағасы ақырында кісі өлтіруге қатысқаны үшін сотталып, өлім жазасына кесілді.<ref>{{citeweb|url=https://tavorix.islamonline.uz/site/item/1111|title=Нурхон Йўлдошхўжаева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Есте қалдыру == 1940 жылы Камил Яшен оның өмірі туралы танымал «Нурхон» мюзиклін жазды. Онда Нұрхон батыр шейіт қыз ретінде бейнеленген. Пьесаның лейтмотиві — бостандыққа және әйелдер құқықтарын қорғауға шақыру. 1968 жылы В.Клебанов жасаған Нурхонның мүсіні Марғыланда мәдениет үйінің алдында орнатылды. Ескерткіш 1991 жылы, КСРО ыдырағаннан және тәуелсіз Өзбекстан Республикасы құрылғаннан кейін көп ұзамай, «Худжум» дәуіріндегі феминистке арналған мүсін посткеңестік дәуір үшін орынсыз деп саналғандықтан алынып тасталды.<ref>{{citeweb|url=https://interesnoe.me/source-80035342/post-871066|title=Памятник, о котором многие забыли|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://pastvu.com/p/1264680|title=Памятник танцовщице и актрисе Нурхон Юлдашходжаевой|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} eejx1gzadadetctn726forb9flrn78q 3576606 3576602 2026-04-04T10:50:33Z Мағыпар 100137 үлгі 3576606 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Нурхон Юлдашходжаева |шынайы есімі = |сурет = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 1913 |туған жері = {{туғанжері|Марғылан{{!}}Марғылан|Марғыланда}}, [[Өзбекстан]] |қайтыс болған күні = 1.07.1929 |қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Марғылан|Марғыланда}}, [[Өзбекстан]] |мамандығы = {{актриса|Өзбекстан}} |белсенді жылдары = |бағыты = |ұжымы = |марапаттары = |сайты = }} '''Нурхон Юлдашходжаева''' ([[1913]] ж., [[Марғылан]] – [[1 шілде]] [[1929]] ж., [[Марғылан]]) — Кеңестік өзбек актрисасы. Ол сахнада [[паранжа]]сыз билеген алғашқы өзбек актрисаларының және алғашқы өзбек әйелдерінің бірі болды. == Өмірі == Нурхон 1913 жылы Ферғана алқабы аймағындағы Марғылан қаласында өзбек отбасында дүниеге келген. Репрессивті және діни ортада өскен ол сол кездегі басқа өзбек қыздары сияқты жастайынан орамал таға бастады. Алайда, ол театрға қызығушылық танытып, 1928 жылы үйінен қашып, сол кезде Самарқандта орналасқан Мұхитдин Қорықубовтың театр труппасына қосылды. Труппаға қосылғаннан кейін көп ұзамай, 1928 жылы 8 наурызда ол тағы бір бишімен бірге сахнаға шығып, Халықаралық әйелдер күніне орай орамалдарын көпшілік алдында шешіп, өздеріне таңылған әлеуметтік көзқарастарға қарсы шықты.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Xr2JyzN3tj4G7Qkv?ysclid=mnk459y675950318607|title=Худжум: Как освобождали женщин Советского Востока|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> 1929 жылдың жазында би тобы оның туған қаласы Марғыланға барғанда, ол отбасына баруды шешті. Сол күні оның туған ағасы «ұятқа» шыдай алмай, оны өлтірді. Ол қайтыс болғаннан кейінгі күні алаңда үлкен жерлеу рәсімі өтті. Ескерткішке мыңдаған адам қатысты, ал әйелдер оның табытының алдында перделерін шешті. Оның әкесі мен ағасы ақырында кісі өлтіруге қатысқаны үшін сотталып, өлім жазасына кесілді.<ref>{{citeweb|url=https://tavorix.islamonline.uz/site/item/1111|title=Нурхон Йўлдошхўжаева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Есте қалдыру == 1940 жылы Камил Яшен оның өмірі туралы танымал «Нурхон» мюзиклін жазды. Онда Нұрхон батыр шейіт қыз ретінде бейнеленген. Пьесаның лейтмотиві — бостандыққа және әйелдер құқықтарын қорғауға шақыру. 1968 жылы В.Клебанов жасаған Нурхонның мүсіні Марғыланда мәдениет үйінің алдында орнатылды. Ескерткіш 1991 жылы, КСРО ыдырағаннан және тәуелсіз Өзбекстан Республикасы құрылғаннан кейін көп ұзамай, «Худжум» дәуіріндегі феминистке арналған мүсін посткеңестік дәуір үшін орынсыз деп саналғандықтан алынып тасталды.<ref>{{citeweb|url=https://interesnoe.me/source-80035342/post-871066|title=Памятник, о котором многие забыли|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://pastvu.com/p/1264680|title=Памятник танцовщице и актрисе Нурхон Юлдашходжаевой|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} easm26uf182uiqjxlekp44qbmu0cblc Қарлығаш Амангелдіқызы Сарбасова 0 778216 3576591 2026-04-04T10:29:32Z Салиха 17167 Жаңа бетте: {{Ғалым |Есімі = Қарлығаш Аманеглдіқызы Сарбасова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 05.01.1972 |Туған жері = қазіргі [[Ұлытау облысы]], {{туғанжері|Жаңаарқа ауданы |Жаңаарқа ауданында}}, Жабас... 3576591 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Қарлығаш Аманеглдіқызы Сарбасова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 05.01.1972 |Туған жері = қазіргі [[Ұлытау облысы]], {{туғанжері|Жаңаарқа ауданы |Жаңаарқа ауданында}}, [[Жабасақ]] ауылы. |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Педагогика |Жұмыс орны = [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Педагогика ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор, профессор |Альма-матер = Қарағанды педагогикалық институты (қазіргі [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]). |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы" (2008, 2014); * "[[Болашақ (стипендия)|Болашақ]]" халықаралық степендиясының лауреаты (2019); * Өнертабыс дамуына үлес қосқаны үшін A. Нобель медалі. |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Қарлығаш Аманеглдіқызы Сарбасова''' — педагогика ғылымының докторы ([[2009 жыл|2009]]), профессор ([[2011 жыл|2011]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1972 жыл|1972]] жылы 5 қаңтарда қазіргі [[Ұлытау облысы]], [[Жаңаарқа ауданы]], [[Ынтымақ (Ұлытау облысы)|Ынтымақ]] ауылында туған.<br> Қарағанды педагогикалық институтын ([[1993 жыл|1993]], қазіргі [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]) бітірген. 1993-[[2011 жыл|2011]] жылдары осы университетте, 2011 жылдан [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]]нде педагогикалық-ғылыми жұмыспен айналысады. == Ғылыми бағыты, еңбектері == Негізгі ғылыми бағыты – жалпы педагогика, педагогика және білім беру тарихы, этнопедагогика.<br> "Қазіргі қазақ педагогика ғылымындағы әл-Фарабидің, Ж. Баласағұнидің, М. Қашқаридің тәлім-тәрбиелік идеялары" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> 120 ғылыми еңбектің, оның ішінде 1 монография, 11 оқу және оқу-әдістемелік құралдардың, 8 электронды оқулықтың авторы. == Марапаттары == * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2008, 2014).<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> * "[[Болашақ (стипендия)|Болашақ]]" халықаралық степендиясының лауреаты (2019); * Өнертабыс дамуына үлес қосқаны үшін A.Нобель медалі.<ref>[https://kazatu.edu.kz/pps/sarbasova-karlygas-amangeldinovna Сарбасова Қарлығаш Амангельдіқызы]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://buketov.edu.kz/ru/media/vstrea-s-uspenim-vipusknikom-posvyashtennaya-40-letiyu-specialynosti-pedagogika-i-metodika-naalynogo-obueniya-496 Табысты түлек.] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] 8jwjizifxz8wcnpzclo4b9hgm00eguu 3576593 3576591 2026-04-04T10:30:19Z Салиха 17167 Салиха [[Қарлығаш Аманеглдіқызы Сарбасова]] бетін [[Қарлығаш Амангелдіқызы Сарбасова]] бетіне жылжытты: Қате жазылған тақырып: Қатені жөндеу 3576591 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Қарлығаш Аманеглдіқызы Сарбасова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 05.01.1972 |Туған жері = қазіргі [[Ұлытау облысы]], {{туғанжері|Жаңаарқа ауданы |Жаңаарқа ауданында}}, [[Жабасақ]] ауылы. |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Педагогика |Жұмыс орны = [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Педагогика ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор, профессор |Альма-матер = Қарағанды педагогикалық институты (қазіргі [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]). |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы" (2008, 2014); * "[[Болашақ (стипендия)|Болашақ]]" халықаралық степендиясының лауреаты (2019); * Өнертабыс дамуына үлес қосқаны үшін A. Нобель медалі. |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Қарлығаш Аманеглдіқызы Сарбасова''' — педагогика ғылымының докторы ([[2009 жыл|2009]]), профессор ([[2011 жыл|2011]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1972 жыл|1972]] жылы 5 қаңтарда қазіргі [[Ұлытау облысы]], [[Жаңаарқа ауданы]], [[Ынтымақ (Ұлытау облысы)|Ынтымақ]] ауылында туған.<br> Қарағанды педагогикалық институтын ([[1993 жыл|1993]], қазіргі [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]) бітірген. 1993-[[2011 жыл|2011]] жылдары осы университетте, 2011 жылдан [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]]нде педагогикалық-ғылыми жұмыспен айналысады. == Ғылыми бағыты, еңбектері == Негізгі ғылыми бағыты – жалпы педагогика, педагогика және білім беру тарихы, этнопедагогика.<br> "Қазіргі қазақ педагогика ғылымындағы әл-Фарабидің, Ж. Баласағұнидің, М. Қашқаридің тәлім-тәрбиелік идеялары" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> 120 ғылыми еңбектің, оның ішінде 1 монография, 11 оқу және оқу-әдістемелік құралдардың, 8 электронды оқулықтың авторы. == Марапаттары == * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2008, 2014).<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> * "[[Болашақ (стипендия)|Болашақ]]" халықаралық степендиясының лауреаты (2019); * Өнертабыс дамуына үлес қосқаны үшін A.Нобель медалі.<ref>[https://kazatu.edu.kz/pps/sarbasova-karlygas-amangeldinovna Сарбасова Қарлығаш Амангельдіқызы]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://buketov.edu.kz/ru/media/vstrea-s-uspenim-vipusknikom-posvyashtennaya-40-letiyu-specialynosti-pedagogika-i-metodika-naalynogo-obueniya-496 Табысты түлек.] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] 8jwjizifxz8wcnpzclo4b9hgm00eguu 3576595 3576593 2026-04-04T10:31:43Z Салиха 17167 3576595 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Қарлығаш Амангелдіқызы Сарбасова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 05.01.1972 |Туған жері = қазіргі [[Ұлытау облысы]], {{туғанжері|Жаңаарқа ауданы |Жаңаарқа ауданында}}, [[Жабасақ]] ауылы. |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Педагогика |Жұмыс орны = [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Педагогика ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор, профессор |Альма-матер = Қарағанды педагогикалық институты (қазіргі [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]). |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы" (2008, 2014); * "[[Болашақ (стипендия)|Болашақ]]" халықаралық степендиясының лауреаты (2019); * Өнертабыс дамуына үлес қосқаны үшін A. Нобель медалі. |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Қарлығаш Амангелдіқызы Сарбасова''' — педагогика ғылымының докторы ([[2009 жыл|2009]]), профессор ([[2011 жыл|2011]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1972 жыл|1972]] жылы 5 қаңтарда қазіргі [[Ұлытау облысы]], [[Жаңаарқа ауданы]], [[Ынтымақ (Ұлытау облысы)|Ынтымақ]] ауылында туған.<br> Қарағанды педагогикалық институтын ([[1993 жыл|1993]], қазіргі [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]) бітірген. 1993-[[2011 жыл|2011]] жылдары осы университетте, 2011 жылдан [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]]нде педагогикалық-ғылыми жұмыспен айналысады. == Ғылыми бағыты, еңбектері == Негізгі ғылыми бағыты – жалпы педагогика, педагогика және білім беру тарихы, этнопедагогика.<br> "Қазіргі қазақ педагогика ғылымындағы әл-Фарабидің, Ж. Баласағұнидің, М. Қашқаридің тәлім-тәрбиелік идеялары" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> 120 ғылыми еңбектің, оның ішінде 1 монография, 11 оқу және оқу-әдістемелік құралдардың, 8 электронды оқулықтың авторы. == Марапаттары == * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2008, 2014).<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> * "[[Болашақ (стипендия)|Болашақ]]" халықаралық степендиясының лауреаты (2019); * Өнертабыс дамуына үлес қосқаны үшін A.Нобель медалі.<ref>[https://kazatu.edu.kz/pps/sarbasova-karlygas-amangeldinovna Сарбасова Қарлығаш Амангельдіқызы]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://buketov.edu.kz/ru/media/vstrea-s-uspenim-vipusknikom-posvyashtennaya-40-letiyu-specialynosti-pedagogika-i-metodika-naalynogo-obueniya-496 Табысты түлек.] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] e4vh2zg5gy3yy7xtlo1ta7z2t711ho6 Қатысушы талқылауы:Zhokir 3 778218 3576600 2026-04-04T10:42:31Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3576600 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Zhokir}} -- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]]) 15:42, 2026 ж. сәуірдің 4 (+05) 29w6es9za2pri5v35bz55fwcrpuboqj Коллатц гипотезасы 0 778219 3576601 2026-04-04T10:44:05Z Zhandos M 10443 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[File:Collatz-graph-50-no27.svg|thumb|upright=0.6|[[Бағытталған график]] — Коллатц картасы бойынша кіші сандардың [[Орбита (динамика)|орбиталарын]] көрсетеді, жұп сандар өткізіледі. Коллат... 3576601 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[File:Collatz-graph-50-no27.svg|thumb|upright=0.6|[[Бағытталған график]] — Коллатц картасы бойынша кіші сандардың [[Орбита (динамика)|орбиталарын]] көрсетеді, жұп сандар өткізіледі. Коллатц гипотезасына сәйкес барлық жолдар ақырында 1-ге жеткізеді.]] = Коллатц гипотезасы = '''Коллатц гипотезасы''' (ағылш. ''Collatz conjecture''), кейде '''3n+1 мәселесі''' немесе '''Сиракуз реттілігі''' деп аталады, кез келген натурал саннан бастап келесі ережеге сәйкес сандар тізбегін құруға негізделген математикалық гипотеза: Егер ағымдағы сан тақ болса, келесі санды есептеу: <math>3n+1</math> Егер сан жұп болса, келесі санды есептеу: <math>n/2</math> Гипотезаның негізгі сұрағы: кез келген бастапқы саннан басталса да, реттілік соңында 1-ге дейін төмендей ме? == Тарихы == Гипотеза неміс математигі [[Коллатц, Лотар|Лотар Коллатц]] атымен аталған және алғаш рет 1932 жылы ұсынылған. Ол өзінің қарапайым ережелерімен құрылған сандар тізбегі әрқашан 1-ге жетеді ме деген сұрақты қарастырған. == Сипаттамасы == Берілген натурал сан <math>n_0</math> үшін реттілік: <math> n_{i+1} = \begin{cases} 3n_i + 1, & \text{егер } n_i \text{ тақ болса;}\\ n_i/2, & \text{егер } n_i \text{ жұп болса.} \end{cases} </math> Мысалы: Бастапқы сан 6 болса: 6 → 3 → 10 → 5 → 16 → 8 → 4 → 2 → 1 Бастапқы сан 11 болса: 11 → 34 → 17 → 52 → 26 → 13 → 40 → 20 → 10 → 5 → 16 → 8 → 4 → 2 → 1 == Алғашқы сандар үшін реттіліктер == Бастапқы сан 27 үшін реттілік 111 қадамнан кейін 1-ге жетеді, ең үлкен мәні 9232. == Ерекшеліктері == Гипотеза қарапайым анықтамаға ие, бірақ математикалық дәлелі әлі табылған жоқ. Сандар тізбегі ұзақ болуы мүмкін, кейде миллиардтаған қадамдарды қажет етеді. == Есептеулер мен жобалар == 2009 жылы [[BOINC]] платформасында ерікті есептеулер жобасы іске қосылды. 2017 жылы «[[yoyo@home]]» жобасы аясында тексерулер жүргізілді. Соңғы жылдары барлық табиғи сандар 3×10<sup>20</sup> дейін тексерілген, олардың бәрі гипотезаны растайды. == Бейнелеу == <gallery mode=packed heights="250"> File:Collatz orbits of the all integers up to 1000.svg|Бастапқы 1000 санның траекторияларын көрсететін бағытталған график. File:CollatzConjectureGraphMaxValues.jpg|{{mvar|x}} осі — бастапқы санды, {{mvar|y}} осі — реттілік барысында 1-ге жеткен ең үлкен санды көрсетеді. Бұл график {{mvar|y}} осінің шектеулі екенін көрсетеді: кейбір {{mvar|x}} мәндері {{val|2.7e7}} дейінгі аралық мәндер береді ({{math|''x'' {{=}} 9663}} үшін). File:Collatz-max.png|Алдыңғы графиктің логарифмдік масштабтағы көрінісі, сондықтан барлық {{mvar|y}} мәндері көрсетіледі. Графиктің ортасына жақын қалың сызық 27 санына сәйкес келеді, оның ең үлкен мәні 9232-ге жетеді. File:All Collatz sequences of a length inferior to 20.svg|20 қадамнан аз реттіліктерге арналған барлық сандардың ағаштық көрінісі. File:Collatz Conjecture 100M.jpg|alt=Collatz Conjecture 100M|Алғашқы 100 миллион сан үшін 1-ге жету үшін қажет итерациялар саны. File:Collatz_conjecture_tree_visualization.png|1 миллионнан аз 5000 кездейсоқ бастапқы нүктеге арналған Коллатц гипотезасының жолдары. </gallery> == Дереккөздер == <references /> == Әдебиет == Хэйес, Брайан. "Сандардың көтерілуі мен төмендеуі." В мире науки (Scientific American, орыс тіліндегі басылым), 1984, №3, 102–107 б. Стюарт, Иэн. Ең үлкен математикалық мәселелер. М., Альпина нон-фикшн, 2015, 460 б. ISBN 978-5-91671-318-3 Jeff Lagarias. "The 3x+1 problem and its generalizations." American Mathematical Monthly, 1985, Vol. 92, pp. 3–23. == Сыртқы сілтемелер == [https://oeis.org/A014682 OEIS A014682] [http://boinc.thesonntags.com/collatz/ Collatz Conjecture BOINC жобасы] [https://www.ericr.nl/wondrous/index.html 3x+1 мәселесін шешу жобасы] [[Санат:Математикалық гипотезалар]] [[Санат:Сандар теориясы]] [[Санат:Шешілмеген математикалық мәселелер]] sa0i9b8ej3hryqrxslnbep5pab9zymm 3576605 3576601 2026-04-04T10:49:49Z Zhandos M 10443 3576605 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[File:Collatz-graph-50-no27.svg|thumb|upright=0.6|[[Бағытталған график]] — Коллатц картасы бойынша кіші сандардың [[Орбита (динамика)|орбиталарын]] көрсетеді, жұп сандар өткізіледі. Коллатц гипотезасына сәйкес барлық жолдар ақырында 1-ге жеткізеді.]] = Коллатц гипотезасы = '''Коллатц гипотезасы''' (ағылш. ''Collatz conjecture''), кейде '''3n+1 мәселесі''' немесе '''Сиракуз реттілігі''' деп аталады, кез келген натурал саннан бастап келесі ережеге сәйкес сандар тізбегін құруға негізделген математикалық гипотеза: Егер ағымдағы сан тақ болса, келесі санды есептеу: <math>3n+1</math> Егер сан жұп болса, келесі санды есептеу: <math>n/2</math> Гипотезаның негізгі сұрағы: кез келген бастапқы саннан басталса да, реттілік соңында 1-ге дейін төмендей ме? == Тарихы == Гипотеза неміс математигі [[Коллатц, Лотар|Лотар Коллатц]] атымен аталған және алғаш рет 1932 жылы ұсынылған. Ол өзінің қарапайым ережелерімен құрылған сандар тізбегі әрқашан 1-ге жетеді ме деген сұрақты қарастырған. == Сипаттамасы == Берілген натурал сан <math>n_0</math> үшін реттілік: <math> n_{i+1} = \begin{cases} 3n_i + 1, & \text{егер } n_i \text{ тақ болса;}\\ n_i/2, & \text{егер } n_i \text{ жұп болса.} \end{cases} </math> Мысалы: Бастапқы сан 6 болса: 6 → 3 → 10 → 5 → 16 → 8 → 4 → 2 → 1 Бастапқы сан 11 болса: 11 → 34 → 17 → 52 → 26 → 13 → 40 → 20 → 10 → 5 → 16 → 8 → 4 → 2 → 1 == Алғашқы сандар үшін реттіліктер == Бастапқы сан 27 үшін реттілік 111 қадамнан кейін 1-ге жетеді, ең үлкен мәні 9232. == Ерекшеліктері == Гипотеза қарапайым анықтамаға ие, бірақ математикалық дәлелі әлі табылған жоқ. Сандар тізбегі ұзақ болуы мүмкін, кейде миллиардтаған қадамдарды қажет етеді. == Есептеулер мен жобалар == 2009 жылы [[BOINC]] платформасында ерікті есептеулер жобасы іске қосылды. 2017 жылы «[[yoyo@home]]» жобасы аясында тексерулер жүргізілді. Соңғы жылдары барлық табиғи сандар 3×10<sup>20</sup> дейін тексерілген, олардың бәрі гипотезаны растайды. == Бейнелеу == <gallery mode=packed heights="250"> File:Collatz orbits of the all integers up to 1000.svg|Бастапқы 1000 санның траекторияларын көрсететін бағытталған график. File:CollatzConjectureGraphMaxValues.jpg|{{mvar|x}} осі — бастапқы санды, {{mvar|y}} осі — реттілік барысында 1-ге жеткен ең үлкен санды көрсетеді. Бұл график {{mvar|y}} осінің шектеулі екенін көрсетеді: кейбір {{mvar|x}} мәндері {{val|2.7e7}} дейінгі аралық мәндер береді ({{math|''x'' {{=}} 9663}} үшін). File:Collatz-max.png|Алдыңғы графиктің логарифмдік масштабтағы көрінісі, сондықтан барлық {{mvar|y}} мәндері көрсетіледі. Графиктің ортасына жақын қалың сызық 27 санына сәйкес келеді, оның ең үлкен мәні 9232-ге жетеді. File:All Collatz sequences of a length inferior to 20.svg|20 қадамнан аз реттіліктерге арналған барлық сандардың ағаштық көрінісі. File:Collatz Conjecture 100M.jpg|alt=Collatz Conjecture 100M|Алғашқы 100 миллион сан үшін 1-ге жету үшін қажет итерациялар саны. File:Collatz_conjecture_tree_visualization.png|1 миллионнан аз 5000 кездейсоқ бастапқы нүктеге арналған Коллатц гипотезасының жолдары. </gallery> == Дереккөздер == <references /> == Әдебиет == Хэйес, Брайан. "Сандардың көтерілуі мен төмендеуі." В мире науки (Scientific American, орыс тіліндегі басылым), 1984, №3, 102–107 б. Стюарт, Иэн. Ең үлкен математикалық мәселелер. М., Альпина нон-фикшн, 2015, 460 б. ISBN 978-5-91671-318-3 Jeff Lagarias. "The 3x+1 problem and its generalizations." American Mathematical Monthly, 1985, Vol. 92, pp. 3–23. == Сыртқы сілтемелер == [https://oeis.org/A014682 OEIS A014682] [http://boinc.thesonntags.com/collatz/ Collatz Conjecture BOINC жобасы] [https://www.ericr.nl/wondrous/index.html 3x+1 мәселесін шешу жобасы] [[Санат:Математикалық гипотезалар]] [[Санат:Сандар теориясы]] [[Санат:Шешілмеген математикалық мәселелер]] [[Wikidata:Q837314|Collatz conjecture]] napdk7x15z2orcw6ophfj3ufogium2r 3576607 3576605 2026-04-04T10:51:39Z 1nter pares 146705 3576607 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Collatz-graph-50-no27.svg|thumb|upright=0.6|[[Бағытталған график]] — Коллатц картасы бойынша кіші сандардың [[Орбита (динамика)|орбиталарын]] көрсетеді, жұп сандар өткізіледі. Коллатц гипотезасына сәйкес барлық жолдар ақырында 1-ге жеткізеді.]] == Коллатц гипотезасы == '''Коллатц гипотезасы''' (ағылш. ''Collatz conjecture''), кейде '''3n+1 мәселесі''' немесе '''Сиракуз реттілігі''' деп аталады, кез келген натурал саннан бастап келесі ережеге сәйкес сандар тізбегін құруға негізделген математикалық гипотеза: Егер ағымдағы сан тақ болса, келесі санды есептеу: <math>3n+1</math> Егер сан жұп болса, келесі санды есептеу: <math>n/2</math> Гипотезаның негізгі сұрағы: кез келген бастапқы саннан басталса да, реттілік соңында 1-ге дейін төмендей ме? == Тарихы == Гипотеза неміс математигі [[Коллатц, Лотар|Лотар Коллатц]] атымен аталған және алғаш рет 1932 жылы ұсынылған. Ол өзінің қарапайым ережелерімен құрылған сандар тізбегі әрқашан 1-ге жетеді ме деген сұрақты қарастырған. == Сипаттамасы == Берілген натурал сан <math>n_0</math> үшін реттілік: <math> n_{i+1} = \begin{cases} 3n_i + 1, & \text{егер } n_i \text{ тақ болса;}\\ n_i/2, & \text{егер } n_i \text{ жұп болса.} \end{cases} </math> Мысалы: Бастапқы сан 6 болса: 6 → 3 → 10 → 5 → 16 → 8 → 4 → 2 → 1 Бастапқы сан 11 болса: 11 → 34 → 17 → 52 → 26 → 13 → 40 → 20 → 10 → 5 → 16 → 8 → 4 → 2 → 1 == Алғашқы сандар үшін реттіліктер == Бастапқы сан 27 үшін реттілік 111 қадамнан кейін 1-ге жетеді, ең үлкен мәні 9232. == Ерекшеліктері == Гипотеза қарапайым анықтамаға ие, бірақ математикалық дәлелі әлі табылған жоқ. Сандар тізбегі ұзақ болуы мүмкін, кейде миллиардтаған қадамдарды қажет етеді. == Есептеулер мен жобалар == 2009 жылы [[BOINC]] платформасында ерікті есептеулер жобасы іске қосылды. 2017 жылы «[[yoyo@home]]» жобасы аясында тексерулер жүргізілді. Соңғы жылдары барлық табиғи сандар 3×10<sup>20</sup> дейін тексерілген, олардың бәрі гипотезаны растайды. == Бейнелеу == <gallery mode=packed heights="250"> File:Collatz orbits of the all integers up to 1000.svg|Бастапқы 1000 санның траекторияларын көрсететін бағытталған график. File:CollatzConjectureGraphMaxValues.jpg|{{mvar|x}} осі — бастапқы санды, {{mvar|y}} осі — реттілік барысында 1-ге жеткен ең үлкен санды көрсетеді. Бұл график {{mvar|y}} осінің шектеулі екенін көрсетеді: кейбір {{mvar|x}} мәндері {{val|2.7e7}} дейінгі аралық мәндер береді ({{math|''x'' {{=}} 9663}} үшін). File:Collatz-max.png|Алдыңғы графиктің логарифмдік масштабтағы көрінісі, сондықтан барлық {{mvar|y}} мәндері көрсетіледі. Графиктің ортасына жақын қалың сызық 27 санына сәйкес келеді, оның ең үлкен мәні 9232-ге жетеді. File:All Collatz sequences of a length inferior to 20.svg|20 қадамнан аз реттіліктерге арналған барлық сандардың ағаштық көрінісі. File:Collatz Conjecture 100M.jpg|alt=Collatz Conjecture 100M|Алғашқы 100 миллион сан үшін 1-ге жету үшін қажет итерациялар саны. File:Collatz_conjecture_tree_visualization.png|1 миллионнан аз 5000 кездейсоқ бастапқы нүктеге арналған Коллатц гипотезасының жолдары. </gallery> == Дереккөздер == <references /> == Әдебиет == Хэйес, Брайан. "Сандардың көтерілуі мен төмендеуі." В мире науки (Scientific American, орыс тіліндегі басылым), 1984, №3, 102–107 б. Стюарт, Иэн. Ең үлкен математикалық мәселелер. М., Альпина нон-фикшн, 2015, 460 б. ISBN 978-5-91671-318-3 Jeff Lagarias. "The 3x+1 problem and its generalizations." American Mathematical Monthly, 1985, Vol. 92, pp. 3–23. == Сыртқы сілтемелер == [https://oeis.org/A014682 OEIS A014682] [http://boinc.thesonntags.com/collatz/ Collatz Conjecture BOINC жобасы] [https://www.ericr.nl/wondrous/index.html 3x+1 мәселесін шешу жобасы] [[Санат:Математикалық гипотезалар]] [[Санат:Сандар теориясы]] [[Санат:Шешілмеген математикалық мәселелер]] [[Wikidata:Q837314|Collatz conjecture]] nq4mu8sbdgnujffeyipz9y1v0h2dsur Ташкент шайқасы (1627) 0 778220 3576622 2026-04-04T11:13:42Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ташкент шайқасы (1627) |бөлім = |сурет = |сурет атауы = |дата = 1627 |орын = [[Ташкент]] |себеп = |нәтиже = |статусы = |өзгерістер = |қарсылас1 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Қазақ хандығы]], [[Түркістан]] |қарсыл... 3576622 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ташкент шайқасы (1627) |бөлім = |сурет = |сурет атауы = |дата = 1627 |орын = [[Ташкент]] |себеп = |нәтиже = |статусы = |өзгерістер = |қарсылас1 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Қазақ хандығы]], [[Түркістан]] |қарсылас2 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Қазақ хандығы]], [[Ташкент]] |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Есім хан]] |командир2 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Тұрсын хан]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = |күштер2 = |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = |шығындар2 = |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |азаматтық шығындар = |ортаққор = |ескерту = }} Ташкент шайқасы (сондай-ақ «Ташкент жорығы») — 1627 жылы Есім хан мен Тұрсын хан арасында болған өзара соғыстағы шешуші шайқас. Шайқас соңғысының (Тұрсын ханның) қаза табуымен аяқталды. sujozv96ewxiryfgepyqzd9b9d39h2r 3576623 3576622 2026-04-04T11:14:22Z 1nter pares 146705 3576623 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ташкент шайқасы (1627) |бөлім = Есім хан мен Тұрсын хан арасындағы соғыс |сурет = |сурет атауы = |дата = 1627 |орын = [[Ташкент]] |себеп = |нәтиже = Есім ханның жеңісі |статусы = |өзгерістер = |қарсылас1 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Қазақ хандығы]], [[Түркістан]] |қарсылас2 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Қазақ хандығы]], [[Ташкент]] |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Есім хан]] |командир2 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Тұрсын хан]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = |күштер2 = |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = |шығындар2 = |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |азаматтық шығындар = |ортаққор = |ескерту = }} '''Ташкент шайқасы''' (сондай-ақ ''«Ташкент жорығы»'') — 1627 жылы [[Есім хан]] мен [[Тұрсын хан]] арасында болған өзара соғыстағы шешуші шайқас. Шайқас соңғысының қаза табуымен аяқталды. ti3zf9vax6h4git0xuhcnf2qxi987h9 3576624 3576623 2026-04-04T11:15:30Z 1nter pares 146705 3576624 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ташкент шайқасы (1627) |бөлім = Есім хан мен Тұрсын хан арасындағы соғыс |сурет = |сурет атауы = |дата = 1627 |орын = [[Ташкент]] |себеп = |нәтиже = Есім ханның жеңісі |статусы = |өзгерістер = |қарсылас1 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Қазақ хандығы]], [[Түркістан]] |қарсылас2 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Қазақ хандығы]], [[Ташкент]] |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Есім хан]] |командир2 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Тұрсын хан]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = |күштер2 = |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = |шығындар2 = |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |азаматтық шығындар = |ортаққор = |ескерту = }} '''Ташкент шайқасы''' (сондай-ақ ''«Ташкент жорығы»'') — 1627 жылы [[Есім хан]] мен [[Тұрсын хан]] арасында болған өзара соғыстағы шешуші шайқас. Шайқас соңғысының қаза табуымен аяқталды. == Алғышарттар == cwumb2i9d4zie058ucvd98pic208abd 3576625 3576624 2026-04-04T11:16:53Z 1nter pares 146705 /* Алғышарттар */ 3576625 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ташкент шайқасы (1627) |бөлім = Есім хан мен Тұрсын хан арасындағы соғыс |сурет = |сурет атауы = |дата = 1627 |орын = [[Ташкент]] |себеп = |нәтиже = Есім ханның жеңісі |статусы = |өзгерістер = |қарсылас1 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Қазақ хандығы]], [[Түркістан]] |қарсылас2 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Қазақ хандығы]], [[Ташкент]] |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Есім хан]] |командир2 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Тұрсын хан]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = |күштер2 = |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = |шығындар2 = |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |азаматтық шығындар = |ортаққор = |ескерту = }} '''Ташкент шайқасы''' (сондай-ақ ''«Ташкент жорығы»'') — 1627 жылы [[Есім хан]] мен [[Тұрсын хан]] арасында болған өзара соғыстағы шешуші шайқас. Шайқас соңғысының қаза табуымен аяқталды. == Алғышарттар == [[Сурет:Ф.И. фон Страленбергтің картасындағы Қазақ Ордасы (Cosaci Horda).jpg|thumb|left|Ф.И. фон Страленбергтің картасы (1730), шамамен 1600–1620 жылдардағы қазақ тайпаларының қоныстануын көрсетеді<ref>Сабитов Ж.М. Карты Казахского ханства XVI–XVII веков как источник по истории казахов и Казахского ханства // История государства. — Астана, 2016. — № 3. — С. 39–48.</ref>]] dxrmst21s08sqtxzigdwkpzqyux6jxq 3576626 3576625 2026-04-04T11:17:00Z 1nter pares 146705 3576626 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ташкент шайқасы (1627) |бөлім = Есім хан мен Тұрсын хан арасындағы соғыс |сурет = |сурет атауы = |дата = 1627 |орын = [[Ташкент]] |себеп = |нәтиже = Есім ханның жеңісі |статусы = |өзгерістер = |қарсылас1 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Қазақ хандығы]], [[Түркістан]] |қарсылас2 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Қазақ хандығы]], [[Ташкент]] |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Есім хан]] |командир2 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Тұрсын хан]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = |күштер2 = |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = |шығындар2 = |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |азаматтық шығындар = |ортаққор = |ескерту = }} '''Ташкент шайқасы''' (сондай-ақ ''«Ташкент жорығы»'') — 1627 жылы [[Есім хан]] мен [[Тұрсын хан]] арасында болған өзара соғыстағы шешуші шайқас. Шайқас соңғысының қаза табуымен аяқталды. == Алғышарттар == [[Сурет:Ф.И. фон Страленбергтің картасындағы Қазақ Ордасы (Cosaci Horda).jpg|thumb|left|Ф.И. фон Страленбергтің картасы (1730), шамамен 1600–1620 жылдардағы қазақ тайпаларының қоныстануын көрсетеді<ref>Сабитов Ж.М. Карты Казахского ханства XVI–XVII веков как источник по истории казахов и Казахского ханства // История государства. — Астана, 2016. — № 3. — С. 39–48.</ref>]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} le8s2gt9luy38d5xsl69dei6a1k0ron 3576627 3576626 2026-04-04T11:24:45Z 1nter pares 146705 /* Алғышарттар */ 3576627 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ташкент шайқасы (1627) |бөлім = Есім хан мен Тұрсын хан арасындағы соғыс |сурет = |сурет атауы = |дата = 1627 |орын = [[Ташкент]] |себеп = |нәтиже = Есім ханның жеңісі |статусы = |өзгерістер = |қарсылас1 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Қазақ хандығы]], [[Түркістан]] |қарсылас2 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Қазақ хандығы]], [[Ташкент]] |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Есім хан]] |командир2 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Тұрсын хан]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = |күштер2 = |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = |шығындар2 = |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |азаматтық шығындар = |ортаққор = |ескерту = }} '''Ташкент шайқасы''' (сондай-ақ ''«Ташкент жорығы»'') — 1627 жылы [[Есім хан]] мен [[Тұрсын хан]] арасында болған өзара соғыстағы шешуші шайқас. Шайқас соңғысының қаза табуымен аяқталды. == Алғышарттар == [[Сурет:Ф.И. фон Страленбергтің картасындағы Қазақ Ордасы (Cosaci Horda).jpg|thumb|left|Ф.И. фон Страленбергтің картасы (1730), шамамен 1600–1620 жылдардағы қазақ тайпаларының қоныстануын көрсетеді<ref>Сабитов Ж.М. Карты Казахского ханства XVI–XVII веков как источник по истории казахов и Казахского ханства // История государства. — Астана, 2016. — № 3. — С. 39–48.</ref>]] Есім ханның ойраттарға қарсы жорығы кезінде [[Тұрсын хан|Тұрсын Мұхаммед хан]] оның ордасын талқандау үшін әскер жіберді. Әскери қолбасшылар орданы қиратып, Есім ханның әйелдері мен балаларын қолға түсіріп, Ташкентке жеткізді. Түпкілікті жеңіске жетуді көздеген Тұрсын Мұхаммед хан армияны жауға қарсы өзі бастап шықты. Сайрам түбіндегі шайқаста [[Есім хан]] жеңіске жетті. Тұрсын Мұхаммед хан Ташкентке қашты,{{sfn|Султанов|2006|p=221}} бірақ қала мен оның маңайын Абылай сұлтанның қолдауымен [[Аштархан әулеті|Аштарханидтер]] иеленіп үлгерген еді.{{sfn|Кляшторный, Султанов|1992|p=302}} Қарсыласын қуған Есім хан да [[Сайрам]]нан [[Ташкент]]ке қарай аттанды.{{sfn|Атыгаев|2023|p=128}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 8id1l6hysic986i4q2osaleu4yi586r 3576628 3576627 2026-04-04T11:25:37Z 1nter pares 146705 3576628 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ташкент шайқасы (1627) |бөлім = Есім хан мен Тұрсын хан арасындағы соғыс |сурет = |сурет атауы = |дата = 1627 |орын = [[Ташкент]] |себеп = |нәтиже = Есім ханның жеңісі |статусы = |өзгерістер = |қарсылас1 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Қазақ хандығы]], [[Түркістан]] |қарсылас2 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Қазақ хандығы]], [[Ташкент]] |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Есім хан]] |командир2 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Тұрсын хан]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = |күштер2 = |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = |шығындар2 = |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |азаматтық шығындар = |ортаққор = |ескерту = }} '''Ташкент шайқасы''' (сондай-ақ ''«Ташкент жорығы»'') — 1627 жылы [[Есім хан]] мен [[Тұрсын хан]] арасында болған өзара соғыстағы шешуші шайқас. Шайқас соңғысының қаза табуымен аяқталды. == Алғышарттар == [[Сурет:Ф.И. фон Страленбергтің картасындағы Қазақ Ордасы (Cosaci Horda).jpg|thumb|left|Ф.И. фон Страленбергтің картасы (1730), шамамен 1600–1620 жылдардағы қазақ тайпаларының қоныстануын көрсетеді<ref>Сабитов Ж.М. Карты Казахского ханства XVI–XVII веков как источник по истории казахов и Казахского ханства // История государства. — Астана, 2016. — № 3. — С. 39–48.</ref>]] Есім ханның ойраттарға қарсы жорығы кезінде [[Тұрсын хан|Тұрсын Мұхаммед хан]] оның ордасын талқандау үшін әскер жіберді. Әскери қолбасшылар орданы қиратып, Есім ханның әйелдері мен балаларын қолға түсіріп, Ташкентке жеткізді. Түпкілікті жеңіске жетуді көздеген Тұрсын Мұхаммед хан армияны жауға қарсы өзі бастап шықты. Сайрам түбіндегі шайқаста [[Есім хан]] жеңіске жетті. Тұрсын Мұхаммед хан Ташкентке қашты,{{sfn|Султанов|2006|p=221}} бірақ қала мен оның маңайын Абылай сұлтанның қолдауымен [[Аштархан әулеті|Аштарханидтер]] иеленіп үлгерген еді.{{sfn|Кляшторный, Султанов|1992|p=302}} Қарсыласын қуған Есім хан да [[Сайрам]]нан [[Ташкент]]ке қарай аттанды.{{sfn|Атыгаев|2023|p=128}} == Барысы == [[Сурет:Тұрсын ханның соқтырған теңгесі (2).jpg|thumb|Тұрсын ханның теңгелері. Ташкент ақша сарайы.]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} qd3atd0o0l7ygn3xkbzli1wfgqrc0xh 3576629 3576628 2026-04-04T11:29:25Z 1nter pares 146705 /* Барысы */ 3576629 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ташкент шайқасы (1627) |бөлім = Есім хан мен Тұрсын хан арасындағы соғыс |сурет = |сурет атауы = |дата = 1627 |орын = [[Ташкент]] |себеп = |нәтиже = Есім ханның жеңісі |статусы = |өзгерістер = |қарсылас1 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Қазақ хандығы]], [[Түркістан]] |қарсылас2 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Қазақ хандығы]], [[Ташкент]] |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Есім хан]] |командир2 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Тұрсын хан]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = |күштер2 = |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = |шығындар2 = |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |азаматтық шығындар = |ортаққор = |ескерту = }} '''Ташкент шайқасы''' (сондай-ақ ''«Ташкент жорығы»'') — 1627 жылы [[Есім хан]] мен [[Тұрсын хан]] арасында болған өзара соғыстағы шешуші шайқас. Шайқас соңғысының қаза табуымен аяқталды. == Алғышарттар == [[Сурет:Ф.И. фон Страленбергтің картасындағы Қазақ Ордасы (Cosaci Horda).jpg|thumb|left|Ф.И. фон Страленбергтің картасы (1730), шамамен 1600–1620 жылдардағы қазақ тайпаларының қоныстануын көрсетеді<ref>Сабитов Ж.М. Карты Казахского ханства XVI–XVII веков как источник по истории казахов и Казахского ханства // История государства. — Астана, 2016. — № 3. — С. 39–48.</ref>]] Есім ханның ойраттарға қарсы жорығы кезінде [[Тұрсын хан|Тұрсын Мұхаммед хан]] оның ордасын талқандау үшін әскер жіберді. Әскери қолбасшылар орданы қиратып, Есім ханның әйелдері мен балаларын қолға түсіріп, Ташкентке жеткізді. Түпкілікті жеңіске жетуді көздеген Тұрсын Мұхаммед хан армияны жауға қарсы өзі бастап шықты. Сайрам түбіндегі шайқаста [[Есім хан]] жеңіске жетті. Тұрсын Мұхаммед хан Ташкентке қашты,{{sfn|Султанов|2006|p=221}} бірақ қала мен оның маңайын Абылай сұлтанның қолдауымен [[Аштархан әулеті|Аштарханидтер]] иеленіп үлгерген еді.{{sfn|Кляшторный, Султанов|1992|p=302}} Қарсыласын қуған Есім хан да [[Сайрам]]нан [[Ташкент]]ке қарай аттанды.{{sfn|Атыгаев|2023|p=128}} == Барысы == [[Сурет:Тұрсын ханның соқтырған теңгесі (2).jpg|thumb|Тұрсын ханның теңгелері. Ташкент ақша сарайы.]] [[Тұрсын хан|Тұрсын]] Сайрам шайқасынан кейін Есім ханға қарсы соғысу үшін тағы да далаға аттанды. Билеушілердің қайталанған шайқасы Ташкент түбінде өтті. Шайқастың қызған шағында Тұрсын ханның жақындары көтеріліс жасап, оны өлтірді. Ханның басын кесіп алып, Есім ханға жеткізді, ол кейіннен оны [[Имамқұл хан]]ға жіберді.{{sfn|Султанов|2006|p=221}} Осыдан кейін [[Аштархан әулеті|Аштархан]] билеушісі жарлықпен Есім ханның [[Ташкент]]ке, [[Түркістан]]ға, сондай-ақ аймақтың басқа да бекіністері мен елді мекендеріне құқығын растады.{{sfn|Атыгаев|2023|p=54}} Сонымен бірге Тұрсынға бағынышты болған қатаған руының өкілдері қырғынға ұшырады.{{sfn|Байпаков, Козыбаев, Кумеков, Пищулина|1997|p=416}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ghhr48rn7qr0glvs0bt60w8im1g00ao 3576630 3576629 2026-04-04T11:32:43Z 1nter pares 146705 /* Барысы */ 3576630 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ташкент шайқасы (1627) |бөлім = Есім хан мен Тұрсын хан арасындағы соғыс |сурет = |сурет атауы = |дата = 1627 |орын = [[Ташкент]] |себеп = |нәтиже = Есім ханның жеңісі |статусы = |өзгерістер = |қарсылас1 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Қазақ хандығы]], [[Түркістан]] |қарсылас2 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Қазақ хандығы]], [[Ташкент]] |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Есім хан]] |командир2 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Тұрсын хан]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = |күштер2 = |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = |шығындар2 = |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |азаматтық шығындар = |ортаққор = |ескерту = }} '''Ташкент шайқасы''' (сондай-ақ ''«Ташкент жорығы»'') — 1627 жылы [[Есім хан]] мен [[Тұрсын хан]] арасында болған өзара соғыстағы шешуші шайқас. Шайқас соңғысының қаза табуымен аяқталды. == Алғышарттар == [[Сурет:Ф.И. фон Страленбергтің картасындағы Қазақ Ордасы (Cosaci Horda).jpg|thumb|left|Ф.И. фон Страленбергтің картасы (1730), шамамен 1600–1620 жылдардағы қазақ тайпаларының қоныстануын көрсетеді<ref>Сабитов Ж.М. Карты Казахского ханства XVI–XVII веков как источник по истории казахов и Казахского ханства // История государства. — Астана, 2016. — № 3. — С. 39–48.</ref>]] Есім ханның ойраттарға қарсы жорығы кезінде [[Тұрсын хан|Тұрсын Мұхаммед хан]] оның ордасын талқандау үшін әскер жіберді. Әскери қолбасшылар орданы қиратып, Есім ханның әйелдері мен балаларын қолға түсіріп, Ташкентке жеткізді. Түпкілікті жеңіске жетуді көздеген Тұрсын Мұхаммед хан армияны жауға қарсы өзі бастап шықты. Сайрам түбіндегі шайқаста [[Есім хан]] жеңіске жетті. Тұрсын Мұхаммед хан Ташкентке қашты,{{sfn|Султанов|2006|p=221}} бірақ қала мен оның маңайын Абылай сұлтанның қолдауымен [[Аштархан әулеті|Аштарханидтер]] иеленіп үлгерген еді.{{sfn|Кляшторный, Султанов|1992|p=302}} Қарсыласын қуған Есім хан да [[Сайрам]]нан [[Ташкент]]ке қарай аттанды.{{sfn|Атыгаев|2023|p=128}} == Барысы == [[Сурет:Тұрсын ханның соқтырған теңгесі (2).jpg|thumb|Тұрсын ханның теңгелері. Ташкент ақша сарайы.]] [[Тұрсын хан|Тұрсын]] Сайрам шайқасынан кейін Есім ханға қарсы соғысу үшін тағы да далаға аттанды. Билеушілердің қайталанған шайқасы Ташкент түбінде өтті. Шайқастың қызған шағында Тұрсын ханның жақындары көтеріліс жасап, оны өлтірді. Ханның басын кесіп алып, Есім ханға жеткізді, ол кейіннен оны [[Имамқұл хан]]ға жіберді.{{sfn|Султанов|2006|p=221}} Осыдан кейін [[Аштархан әулеті|Аштархан]] билеушісі жарлықпен Есім ханның [[Ташкент]]ке, [[Түркістан]]ға, сондай-ақ аймақтың басқа да бекіністері мен елді мекендеріне құқығын растады.{{sfn|Атыгаев|2023|p=54}} Сонымен бірге Тұрсынға бағынышты болған қатаған руының өкілдері қырғынға ұшырады.{{sfn|Байпаков, Козыбаев, Кумеков, Пищулина|1997|p=416}} == Шежіре == [[1629 жыл]]ы Есім ханның Тұрсын ханға қарсы Ташкент жорығына [[Арғын]] руының өкілдері қатысты. Қарқаралы және Семей өңірлері арғындарының шежірелеріне сәйкес, қатағандармен қақтығыс кезінде батырлар 40 қызды олжалады. Соның бірі — Қоңырбикені тобықты руынан шыққан Сары — [[Абай Құнанбайұлы]] пен [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]]ның арғы атасы әйелдікке алды. Шәкәрімнің деректері бойынша, Қоңырбике Тұрсын Мұхаммедтің қызы болған. Сарымен некесінен ол Көшекті дүниеге әкелді. Көшек — Әнет бабаның әкесі және Абайдың, Қалқаман батырдың, сондай-ақ Шәкәрімнің өзінің арғы атасы.​<ref>{{мақала|авторы=[[Сабитов Жақсылық Мұратұлы|Сабитов Ж. М.]], Брагин А. О.|тақырыбы=Политическая деятельность Турсун-Мухаммед-хана|басылымы=Археография және деректану ұлттық орталығының хабарлары|шығарылымы=2|беттері=43|жыл=2016|орны=Астана|тілі=ru|сілтеме=https://www.academia.edu/resource/work/26606864}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 6e7dwdp8umd0ca2vc0kxu87gibzwhwk 3576632 3576630 2026-04-04T11:35:46Z 1nter pares 146705 /* Шежіре */ 3576632 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ташкент шайқасы (1627) |бөлім = Есім хан мен Тұрсын хан арасындағы соғыс |сурет = |сурет атауы = |дата = 1627 |орын = [[Ташкент]] |себеп = |нәтиже = Есім ханның жеңісі |статусы = |өзгерістер = |қарсылас1 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Қазақ хандығы]], [[Түркістан]] |қарсылас2 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Қазақ хандығы]], [[Ташкент]] |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Есім хан]] |командир2 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Тұрсын хан]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = |күштер2 = |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = |шығындар2 = |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |азаматтық шығындар = |ортаққор = |ескерту = }} '''Ташкент шайқасы''' (сондай-ақ ''«Ташкент жорығы»'') — 1627 жылы [[Есім хан]] мен [[Тұрсын хан]] арасында болған өзара соғыстағы шешуші шайқас. Шайқас соңғысының қаза табуымен аяқталды. == Алғышарттар == [[Сурет:Ф.И. фон Страленбергтің картасындағы Қазақ Ордасы (Cosaci Horda).jpg|thumb|left|Ф.И. фон Страленбергтің картасы (1730), шамамен 1600–1620 жылдардағы қазақ тайпаларының қоныстануын көрсетеді<ref>Сабитов Ж.М. Карты Казахского ханства XVI–XVII веков как источник по истории казахов и Казахского ханства // История государства. — Астана, 2016. — № 3. — С. 39–48.</ref>]] Есім ханның ойраттарға қарсы жорығы кезінде [[Тұрсын хан|Тұрсын Мұхаммед хан]] оның ордасын талқандау үшін әскер жіберді. Әскери қолбасшылар орданы қиратып, Есім ханның әйелдері мен балаларын қолға түсіріп, Ташкентке жеткізді. Түпкілікті жеңіске жетуді көздеген Тұрсын Мұхаммед хан армияны жауға қарсы өзі бастап шықты. Сайрам түбіндегі шайқаста [[Есім хан]] жеңіске жетті. Тұрсын Мұхаммед хан Ташкентке қашты,{{sfn|Султанов|2006|p=221}} бірақ қала мен оның маңайын Абылай сұлтанның қолдауымен [[Аштархан әулеті|Аштарханидтер]] иеленіп үлгерген еді.{{sfn|Кляшторный, Султанов|1992|p=302}} Қарсыласын қуған Есім хан да [[Сайрам]]нан [[Ташкент]]ке қарай аттанды.{{sfn|Атыгаев|2023|p=128}} == Барысы == [[Сурет:Тұрсын ханның соқтырған теңгесі (2).jpg|thumb|Тұрсын ханның теңгелері. Ташкент ақша сарайы.]] [[Тұрсын хан|Тұрсын]] Сайрам шайқасынан кейін Есім ханға қарсы соғысу үшін тағы да далаға аттанды. Билеушілердің қайталанған шайқасы Ташкент түбінде өтті. Шайқастың қызған шағында Тұрсын ханның жақындары көтеріліс жасап, оны өлтірді. Ханның басын кесіп алып, Есім ханға жеткізді, ол кейіннен оны [[Имамқұл хан]]ға жіберді.{{sfn|Султанов|2006|p=221}} Осыдан кейін [[Аштархан әулеті|Аштархан]] билеушісі жарлықпен Есім ханның [[Ташкент]]ке, [[Түркістан]]ға, сондай-ақ аймақтың басқа да бекіністері мен елді мекендеріне құқығын растады.{{sfn|Атыгаев|2023|p=54}} Сонымен бірге Тұрсынға бағынышты болған қатаған руының өкілдері қырғынға ұшырады.{{sfn|Байпаков, Козыбаев, Кумеков, Пищулина|1997|p=416}} == Шежіре == [[1629 жыл]]ы Есім ханның Тұрсын ханға қарсы Ташкент жорығына [[Арғын]] руының өкілдері қатысты. Қарқаралы және Семей өңірлері арғындарының шежірелеріне сәйкес, қатағандармен қақтығыс кезінде батырлар 40 қызды олжалады. Соның бірі — Қоңырбикені тобықты руынан шыққан Сары — [[Абай Құнанбайұлы]] пен [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]]ның арғы атасы әйелдікке алды. Шәкәрімнің деректері бойынша, Қоңырбике Тұрсын Мұхаммедтің қызы болған. Сарымен некесінен ол Көшекті дүниеге әкелді. Көшек — Әнет бабаның әкесі және Абайдың, Қалқаман батырдың, сондай-ақ Шәкәрімнің өзінің арғы атасы.​<ref>{{мақала|авторы=[[Сабитов Жақсылық Мұратұлы|Сабитов Ж. М.]], Брагин А. О.|тақырыбы=Политическая деятельность Турсун-Мухаммед-хана|басылымы=Археография және деректану ұлттық орталығының хабарлары|шығарылымы=2|беттері=43|жыл=2016|орны=Астана|тілі=ru|сілтеме=https://www.academia.edu/resource/work/26606864}}</ref> == Кейінгі оқиғалар == ​Есім хан билігінің екінші кезеңі қысқа болғанымен, тарихи тұрғыдан аса маңызды болды. Өзара қырқыстың қаупін түсінген хан орталық билікті нығайтуға ұмтылды. Сұлтандардың сепаратизмін қолдауға қабілетті тайпалар әлсіретілді немесе жойылды. Қоғамдық тәртіпті қамтамасыз ету үшін Есім хан барлық қазақтарға ортақ бірыңғай заңдар жинағын жасауға бастамашы болды. Бұл кодекс тарихта «[[Есім ханның ескі жолы]]<nowiki/>» деген атпен қалды.{{sfn|Атыгаев|2007|p=403}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 1smhtdp7w6kmx2siefc7k1nykx962a0 3576633 3576632 2026-04-04T11:37:05Z 1nter pares 146705 /* Шежіре */ 3576633 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ташкент шайқасы (1627) |бөлім = Есім хан мен Тұрсын хан арасындағы соғыс |сурет = |сурет атауы = |дата = 1627 |орын = [[Ташкент]] |себеп = |нәтиже = Есім ханның жеңісі |статусы = |өзгерістер = |қарсылас1 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Қазақ хандығы]], [[Түркістан]] |қарсылас2 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Қазақ хандығы]], [[Ташкент]] |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Есім хан]] |командир2 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Тұрсын хан]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = |күштер2 = |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = |шығындар2 = |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |азаматтық шығындар = |ортаққор = |ескерту = }} '''Ташкент шайқасы''' (сондай-ақ ''«Ташкент жорығы»'') — 1627 жылы [[Есім хан]] мен [[Тұрсын хан]] арасында болған өзара соғыстағы шешуші шайқас. Шайқас соңғысының қаза табуымен аяқталды. == Алғышарттар == [[Сурет:Ф.И. фон Страленбергтің картасындағы Қазақ Ордасы (Cosaci Horda).jpg|thumb|left|Ф.И. фон Страленбергтің картасы (1730), шамамен 1600–1620 жылдардағы қазақ тайпаларының қоныстануын көрсетеді<ref>Сабитов Ж.М. Карты Казахского ханства XVI–XVII веков как источник по истории казахов и Казахского ханства // История государства. — Астана, 2016. — № 3. — С. 39–48.</ref>]] Есім ханның ойраттарға қарсы жорығы кезінде [[Тұрсын хан|Тұрсын Мұхаммед хан]] оның ордасын талқандау үшін әскер жіберді. Әскери қолбасшылар орданы қиратып, Есім ханның әйелдері мен балаларын қолға түсіріп, Ташкентке жеткізді. Түпкілікті жеңіске жетуді көздеген Тұрсын Мұхаммед хан армияны жауға қарсы өзі бастап шықты. Сайрам түбіндегі шайқаста [[Есім хан]] жеңіске жетті. Тұрсын Мұхаммед хан Ташкентке қашты,{{sfn|Султанов|2006|p=221}} бірақ қала мен оның маңайын Абылай сұлтанның қолдауымен [[Аштархан әулеті|Аштарханидтер]] иеленіп үлгерген еді.{{sfn|Кляшторный, Султанов|1992|p=302}} Қарсыласын қуған Есім хан да [[Сайрам]]нан [[Ташкент]]ке қарай аттанды.{{sfn|Атыгаев|2023|p=128}} == Барысы == [[Сурет:Тұрсын ханның соқтырған теңгесі (2).jpg|thumb|Тұрсын ханның теңгелері. Ташкент ақша сарайы.]] [[Тұрсын хан|Тұрсын]] Сайрам шайқасынан кейін Есім ханға қарсы соғысу үшін тағы да далаға аттанды. Билеушілердің қайталанған шайқасы Ташкент түбінде өтті. Шайқастың қызған шағында Тұрсын ханның жақындары көтеріліс жасап, оны өлтірді. Ханның басын кесіп алып, Есім ханға жеткізді, ол кейіннен оны [[Имамқұл хан]]ға жіберді.{{sfn|Султанов|2006|p=221}} Осыдан кейін [[Аштархан әулеті|Аштархан]] билеушісі жарлықпен Есім ханның [[Ташкент]]ке, [[Түркістан]]ға, сондай-ақ аймақтың басқа да бекіністері мен елді мекендеріне құқығын растады.{{sfn|Атыгаев|2023|p=54}} Сонымен бірге Тұрсынға бағынышты болған қатаған руының өкілдері қырғынға ұшырады.{{sfn|Байпаков, Козыбаев, Кумеков, Пищулина|1997|p=416}} == Шежіре == [[1629 жыл]]ы Есім ханның Тұрсын ханға қарсы Ташкент жорығына [[Арғын]] руының өкілдері қатысты. Қарқаралы және Семей өңірлері арғындарының шежірелеріне сәйкес, қатағандармен қақтығыс кезінде батырлар 40 қызды олжалады. Соның бірі — Қоңырбикені тобықты руынан шыққан Сары — [[Абай Құнанбайұлы]] пен [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]]ның арғы атасы әйелдікке алды. Шәкәрімнің деректері бойынша, Қоңырбике Тұрсын Мұхаммедтің қызы болған. Сарымен некесінен ол Көшекті дүниеге әкелді. Көшек — Әнет бабаның әкесі және Абайдың, Қалқаман батырдың, сондай-ақ Шәкәрімнің өзінің арғы атасы.​<ref>{{мақала|авторы=[[Жақсылық Мұратұлы Сәбитов|Сабитов Ж.М.]], Брагин А. О.|тақырыбы=Политическая деятельность Турсун-Мухаммед-хана|басылымы=Археография және деректану ұлттық орталығының хабарлары|шығарылымы=2|беттері=43|жыл=2016|орны=Астана|тілі=ru|сілтеме=https://www.academia.edu/resource/work/26606864}}</ref> == Кейінгі оқиғалар == ​Есім хан билігінің екінші кезеңі қысқа болғанымен, тарихи тұрғыдан аса маңызды болды. Өзара қырқыстың қаупін түсінген хан орталық билікті нығайтуға ұмтылды. Сұлтандардың сепаратизмін қолдауға қабілетті тайпалар әлсіретілді немесе жойылды. Қоғамдық тәртіпті қамтамасыз ету үшін Есім хан барлық қазақтарға ортақ бірыңғай заңдар жинағын жасауға бастамашы болды. Бұл кодекс тарихта «[[Есім ханның ескі жолы]]<nowiki/>» деген атпен қалды.{{sfn|Атыгаев|2007|p=403}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ci5lsbvp5r29uuc90htxfhurad3wdt5 3576634 3576633 2026-04-04T11:38:38Z 1nter pares 146705 3576634 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ташкент шайқасы (1627) |бөлім = Есім хан мен Тұрсын хан арасындағы соғыс |сурет = |сурет атауы = |дата = 1627 |орын = [[Ташкент]] |себеп = |нәтиже = Есім ханның жеңісі |статусы = |өзгерістер = |қарсылас1 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Қазақ хандығы]], [[Түркістан]] |қарсылас2 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Қазақ хандығы]], [[Ташкент]] |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Есім хан]] |командир2 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Тұрсын хан]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = |күштер2 = |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = |шығындар2 = |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |азаматтық шығындар = |ортаққор = |ескерту = }} '''Ташкент шайқасы''' (сондай-ақ ''«Ташкент жорығы»'') — 1627 жылы [[Есім хан]] мен [[Тұрсын хан]] арасында болған өзара соғыстағы шешуші шайқас. Шайқас соңғысының қаза табуымен аяқталды. == Алғышарттар == [[Сурет:Ф.И. фон Страленбергтің картасындағы Қазақ Ордасы (Cosaci Horda).jpg|thumb|left|Ф.И. фон Страленбергтің картасы (1730), шамамен 1600–1620 жылдардағы қазақ тайпаларының қоныстануын көрсетеді<ref>Сабитов Ж.М. Карты Казахского ханства XVI–XVII веков как источник по истории казахов и Казахского ханства // История государства. — Астана, 2016. — № 3. — С. 39–48.</ref>]] Есім ханның ойраттарға қарсы жорығы кезінде [[Тұрсын хан|Тұрсын Мұхаммед хан]] оның ордасын талқандау үшін әскер жіберді. Әскери қолбасшылар орданы қиратып, Есім ханның әйелдері мен балаларын қолға түсіріп, Ташкентке жеткізді. Түпкілікті жеңіске жетуді көздеген Тұрсын Мұхаммед хан армияны жауға қарсы өзі бастап шықты. Сайрам түбіндегі шайқаста [[Есім хан]] жеңіске жетті. Тұрсын Мұхаммед хан Ташкентке қашты,{{sfn|Султанов|2006|p=221}} бірақ қала мен оның маңайын Абылай сұлтанның қолдауымен [[Аштархан әулеті|Аштарханидтер]] иеленіп үлгерген еді.{{sfn|Кляшторный, Султанов|1992|p=302}} Қарсыласын қуған Есім хан да [[Сайрам]]нан [[Ташкент]]ке қарай аттанды.{{sfn|Атыгаев|2023|p=128}} == Барысы == [[Сурет:Тұрсын ханның соқтырған теңгесі (2).jpg|thumb|Тұрсын ханның теңгелері. Ташкент ақша сарайы.]] [[Тұрсын хан|Тұрсын]] Сайрам шайқасынан кейін Есім ханға қарсы соғысу үшін тағы да далаға аттанды. Билеушілердің қайталанған шайқасы Ташкент түбінде өтті. Шайқастың қызған шағында Тұрсын ханның жақындары көтеріліс жасап, оны өлтірді. Ханның басын кесіп алып, Есім ханға жеткізді, ол кейіннен оны [[Имамқұл хан]]ға жіберді.{{sfn|Султанов|2006|p=221}} Осыдан кейін [[Аштархан әулеті|Аштархан]] билеушісі жарлықпен Есім ханның [[Ташкент]]ке, [[Түркістан]]ға, сондай-ақ аймақтың басқа да бекіністері мен елді мекендеріне құқығын растады.{{sfn|Атыгаев|2023|p=54}} Сонымен бірге Тұрсынға бағынышты болған қатаған руының өкілдері қырғынға ұшырады.{{sfn|Байпаков, Козыбаев, Кумеков, Пищулина|1997|p=416}} == Шежіре == [[1629 жыл]]ы Есім ханның Тұрсын ханға қарсы Ташкент жорығына [[Арғын]] руының өкілдері қатысты. Қарқаралы және Семей өңірлері арғындарының шежірелеріне сәйкес, қатағандармен қақтығыс кезінде батырлар 40 қызды олжалады. Соның бірі — Қоңырбикені тобықты руынан шыққан Сары — [[Абай Құнанбайұлы]] пен [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]]ның арғы атасы әйелдікке алды. Шәкәрімнің деректері бойынша, Қоңырбике Тұрсын Мұхаммедтің қызы болған. Сарымен некесінен ол Көшекті дүниеге әкелді. Көшек — Әнет бабаның әкесі және Абайдың, Қалқаман батырдың, сондай-ақ Шәкәрімнің өзінің арғы атасы.​<ref>{{мақала|авторы=[[Жақсылық Мұратұлы Сәбитов|Сабитов Ж.М.]], Брагин А. О.|тақырыбы=Политическая деятельность Турсун-Мухаммед-хана|басылымы=Археография және деректану ұлттық орталығының хабарлары|шығарылымы=2|беттері=43|жыл=2016|орны=Астана|тілі=ru|сілтеме=https://www.academia.edu/resource/work/26606864}}</ref> == Кейінгі оқиғалар == ​Есім хан билігінің екінші кезеңі қысқа болғанымен, тарихи тұрғыдан аса маңызды болды. Өзара қырқыстың қаупін түсінген хан орталық билікті нығайтуға ұмтылды. Сұлтандардың сепаратизмін қолдауға қабілетті тайпалар әлсіретілді немесе жойылды. Қоғамдық тәртіпті қамтамасыз ету үшін Есім хан барлық қазақтарға ортақ бірыңғай заңдар жинағын жасауға бастамашы болды. Бұл кодекс тарихта «[[Есім ханның ескі жолы]]<nowiki/>» деген атпен қалды.{{sfn|Атыгаев|2007|p=403}} == Әдебиет == * ​{{кітап|авторы=Атығаев Н.Ә.|тақырыбы=История казахской государственности (древность и средневековье): монографическое исследование|жыл=2007|тілі=ru|орны=Алматы|баспасы=Адамдар|барлық беті=416|isbn=9965-884-01-3}} * ​{{кітап|авторы=Атығаев Н.Ә.|тақырыбы=Казахское ханство: очерки внешнеполитической истории XV–XVII веков.|жыл=2023|тілі=ru|орны=Алматы|баспасы=Евразийский научно-исследовательский институт МКТУ им. Х.А. Ясави|барлық беті=225|isbn=978-601-7805-24-1}} * ​{{кітап|авторы=[[Байпақов Карл Молдахметұлы|Байпақов К.М.]], [[Қозыбаев Манаш Қабашұлы|Қозыбаев М.Қ.]], [[Көмеков Болат Ешмұхамбетұлы|Көмеков Б.Е.]], [[Пищулина Клавдия Антоновна|Пищулина К.А.]]|тақырыбы=История Казахстана (с древнейших времён до наших дней)|жыл=1997|тілі=ru|орны=Алматы|баспасы=Атамұра|томы=2 Казахстан в эпоху позднего средневековья|барлық беті=624|isbn=5-7667-4695-4}} * ​{{кітап|авторы=[[Кляшторный Сергей Григорьевич|Кляшторный С.Г.]], [[Сұлтанов Тұрсын Икрамұлы|Сұлтанов Т.И.]]|тақырыбы=Казахстан: Летопись трёх тысячелетий|жауапты=С. Г. Кляшторный, Т. И. Сұлтанов|орны=Алма-Ата|баспасы=Рауан|жыл=1992|барлық беті=376}} * ​{{кітап|авторы=[[Сұлтанов Тұрсын Икрамұлы|Сұлтанов Т.И.]]|тақырыбы=Поднятые на белой Кошме. Ханы казахских степей|жауапты=ТОО «Астана Даму-21»|жыл=2006|тілі=ru|орны=Астана|барлық беті=252|isbn=9965-9522-8-0}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} lukwnspolxd6jo580xgt2wo3kx6y2wk 3576635 3576634 2026-04-04T11:38:54Z 1nter pares 146705 + [[Санат:Аштархан әулеті]] ([[Уикипедия:Гаджеттер/Санат импорттау|Санат импорттау]]) 3576635 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ташкент шайқасы (1627) |бөлім = Есім хан мен Тұрсын хан арасындағы соғыс |сурет = |сурет атауы = |дата = 1627 |орын = [[Ташкент]] |себеп = |нәтиже = Есім ханның жеңісі |статусы = |өзгерістер = |қарсылас1 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Қазақ хандығы]], [[Түркістан]] |қарсылас2 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Қазақ хандығы]], [[Ташкент]] |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Есім хан]] |командир2 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Тұрсын хан]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = |күштер2 = |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = |шығындар2 = |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |азаматтық шығындар = |ортаққор = |ескерту = }} '''Ташкент шайқасы''' (сондай-ақ ''«Ташкент жорығы»'') — 1627 жылы [[Есім хан]] мен [[Тұрсын хан]] арасында болған өзара соғыстағы шешуші шайқас. Шайқас соңғысының қаза табуымен аяқталды. == Алғышарттар == [[Сурет:Ф.И. фон Страленбергтің картасындағы Қазақ Ордасы (Cosaci Horda).jpg|thumb|left|Ф.И. фон Страленбергтің картасы (1730), шамамен 1600–1620 жылдардағы қазақ тайпаларының қоныстануын көрсетеді<ref>Сабитов Ж.М. Карты Казахского ханства XVI–XVII веков как источник по истории казахов и Казахского ханства // История государства. — Астана, 2016. — № 3. — С. 39–48.</ref>]] Есім ханның ойраттарға қарсы жорығы кезінде [[Тұрсын хан|Тұрсын Мұхаммед хан]] оның ордасын талқандау үшін әскер жіберді. Әскери қолбасшылар орданы қиратып, Есім ханның әйелдері мен балаларын қолға түсіріп, Ташкентке жеткізді. Түпкілікті жеңіске жетуді көздеген Тұрсын Мұхаммед хан армияны жауға қарсы өзі бастап шықты. Сайрам түбіндегі шайқаста [[Есім хан]] жеңіске жетті. Тұрсын Мұхаммед хан Ташкентке қашты,{{sfn|Султанов|2006|p=221}} бірақ қала мен оның маңайын Абылай сұлтанның қолдауымен [[Аштархан әулеті|Аштарханидтер]] иеленіп үлгерген еді.{{sfn|Кляшторный, Султанов|1992|p=302}} Қарсыласын қуған Есім хан да [[Сайрам]]нан [[Ташкент]]ке қарай аттанды.{{sfn|Атыгаев|2023|p=128}} == Барысы == [[Сурет:Тұрсын ханның соқтырған теңгесі (2).jpg|thumb|Тұрсын ханның теңгелері. Ташкент ақша сарайы.]] [[Тұрсын хан|Тұрсын]] Сайрам шайқасынан кейін Есім ханға қарсы соғысу үшін тағы да далаға аттанды. Билеушілердің қайталанған шайқасы Ташкент түбінде өтті. Шайқастың қызған шағында Тұрсын ханның жақындары көтеріліс жасап, оны өлтірді. Ханның басын кесіп алып, Есім ханға жеткізді, ол кейіннен оны [[Имамқұл хан]]ға жіберді.{{sfn|Султанов|2006|p=221}} Осыдан кейін [[Аштархан әулеті|Аштархан]] билеушісі жарлықпен Есім ханның [[Ташкент]]ке, [[Түркістан]]ға, сондай-ақ аймақтың басқа да бекіністері мен елді мекендеріне құқығын растады.{{sfn|Атыгаев|2023|p=54}} Сонымен бірге Тұрсынға бағынышты болған қатаған руының өкілдері қырғынға ұшырады.{{sfn|Байпаков, Козыбаев, Кумеков, Пищулина|1997|p=416}} == Шежіре == [[1629 жыл]]ы Есім ханның Тұрсын ханға қарсы Ташкент жорығына [[Арғын]] руының өкілдері қатысты. Қарқаралы және Семей өңірлері арғындарының шежірелеріне сәйкес, қатағандармен қақтығыс кезінде батырлар 40 қызды олжалады. Соның бірі — Қоңырбикені тобықты руынан шыққан Сары — [[Абай Құнанбайұлы]] пен [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]]ның арғы атасы әйелдікке алды. Шәкәрімнің деректері бойынша, Қоңырбике Тұрсын Мұхаммедтің қызы болған. Сарымен некесінен ол Көшекті дүниеге әкелді. Көшек — Әнет бабаның әкесі және Абайдың, Қалқаман батырдың, сондай-ақ Шәкәрімнің өзінің арғы атасы.​<ref>{{мақала|авторы=[[Жақсылық Мұратұлы Сәбитов|Сабитов Ж.М.]], Брагин А. О.|тақырыбы=Политическая деятельность Турсун-Мухаммед-хана|басылымы=Археография және деректану ұлттық орталығының хабарлары|шығарылымы=2|беттері=43|жыл=2016|орны=Астана|тілі=ru|сілтеме=https://www.academia.edu/resource/work/26606864}}</ref> == Кейінгі оқиғалар == ​Есім хан билігінің екінші кезеңі қысқа болғанымен, тарихи тұрғыдан аса маңызды болды. Өзара қырқыстың қаупін түсінген хан орталық билікті нығайтуға ұмтылды. Сұлтандардың сепаратизмін қолдауға қабілетті тайпалар әлсіретілді немесе жойылды. Қоғамдық тәртіпті қамтамасыз ету үшін Есім хан барлық қазақтарға ортақ бірыңғай заңдар жинағын жасауға бастамашы болды. Бұл кодекс тарихта «[[Есім ханның ескі жолы]]<nowiki/>» деген атпен қалды.{{sfn|Атыгаев|2007|p=403}} == Әдебиет == * ​{{кітап|авторы=Атығаев Н.Ә.|тақырыбы=История казахской государственности (древность и средневековье): монографическое исследование|жыл=2007|тілі=ru|орны=Алматы|баспасы=Адамдар|барлық беті=416|isbn=9965-884-01-3}} * ​{{кітап|авторы=Атығаев Н.Ә.|тақырыбы=Казахское ханство: очерки внешнеполитической истории XV–XVII веков.|жыл=2023|тілі=ru|орны=Алматы|баспасы=Евразийский научно-исследовательский институт МКТУ им. Х.А. Ясави|барлық беті=225|isbn=978-601-7805-24-1}} * ​{{кітап|авторы=[[Байпақов Карл Молдахметұлы|Байпақов К.М.]], [[Қозыбаев Манаш Қабашұлы|Қозыбаев М.Қ.]], [[Көмеков Болат Ешмұхамбетұлы|Көмеков Б.Е.]], [[Пищулина Клавдия Антоновна|Пищулина К.А.]]|тақырыбы=История Казахстана (с древнейших времён до наших дней)|жыл=1997|тілі=ru|орны=Алматы|баспасы=Атамұра|томы=2 Казахстан в эпоху позднего средневековья|барлық беті=624|isbn=5-7667-4695-4}} * ​{{кітап|авторы=[[Кляшторный Сергей Григорьевич|Кляшторный С.Г.]], [[Сұлтанов Тұрсын Икрамұлы|Сұлтанов Т.И.]]|тақырыбы=Казахстан: Летопись трёх тысячелетий|жауапты=С. Г. Кляшторный, Т. И. Сұлтанов|орны=Алма-Ата|баспасы=Рауан|жыл=1992|барлық беті=376}} * ​{{кітап|авторы=[[Сұлтанов Тұрсын Икрамұлы|Сұлтанов Т.И.]]|тақырыбы=Поднятые на белой Кошме. Ханы казахских степей|жауапты=ТОО «Астана Даму-21»|жыл=2006|тілі=ru|орны=Астана|барлық беті=252|isbn=9965-9522-8-0}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Аштархан әулеті]] s4odt0ljyhyhlb2xcp9t91kn0fi1i1j 3576637 3576635 2026-04-04T11:42:34Z 1nter pares 146705 +[[Санат:Орталық Азиядағы шайқастар]]; +[[Санат:Қазақстанның әскери тарихы]]; +[[Санат:Қазақ хандығы шайқастары]] ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3576637 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ташкент шайқасы (1627) |бөлім = Есім хан мен Тұрсын хан арасындағы соғыс |сурет = |сурет атауы = |дата = 1627 |орын = [[Ташкент]] |себеп = |нәтиже = Есім ханның жеңісі |статусы = |өзгерістер = |қарсылас1 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Қазақ хандығы]], [[Түркістан]] |қарсылас2 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Қазақ хандығы]], [[Ташкент]] |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Есім хан]] |командир2 = [[Сурет:Tamga of the Töre dynasty.png|border|24px]] [[Тұрсын хан]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = |күштер2 = |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = |шығындар2 = |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |азаматтық шығындар = |ортаққор = |ескерту = }} '''Ташкент шайқасы''' (сондай-ақ ''«Ташкент жорығы»'') — 1627 жылы [[Есім хан]] мен [[Тұрсын хан]] арасында болған өзара соғыстағы шешуші шайқас. Шайқас соңғысының қаза табуымен аяқталды. == Алғышарттар == [[Сурет:Ф.И. фон Страленбергтің картасындағы Қазақ Ордасы (Cosaci Horda).jpg|thumb|left|Ф.И. фон Страленбергтің картасы (1730), шамамен 1600–1620 жылдардағы қазақ тайпаларының қоныстануын көрсетеді<ref>Сабитов Ж.М. Карты Казахского ханства XVI–XVII веков как источник по истории казахов и Казахского ханства // История государства. — Астана, 2016. — № 3. — С. 39–48.</ref>]] Есім ханның ойраттарға қарсы жорығы кезінде [[Тұрсын хан|Тұрсын Мұхаммед хан]] оның ордасын талқандау үшін әскер жіберді. Әскери қолбасшылар орданы қиратып, Есім ханның әйелдері мен балаларын қолға түсіріп, Ташкентке жеткізді. Түпкілікті жеңіске жетуді көздеген Тұрсын Мұхаммед хан армияны жауға қарсы өзі бастап шықты. Сайрам түбіндегі шайқаста [[Есім хан]] жеңіске жетті. Тұрсын Мұхаммед хан Ташкентке қашты,{{sfn|Султанов|2006|p=221}} бірақ қала мен оның маңайын Абылай сұлтанның қолдауымен [[Аштархан әулеті|Аштарханидтер]] иеленіп үлгерген еді.{{sfn|Кляшторный, Султанов|1992|p=302}} Қарсыласын қуған Есім хан да [[Сайрам]]нан [[Ташкент]]ке қарай аттанды.{{sfn|Атыгаев|2023|p=128}} == Барысы == [[Сурет:Тұрсын ханның соқтырған теңгесі (2).jpg|thumb|Тұрсын ханның теңгелері. Ташкент ақша сарайы.]] [[Тұрсын хан|Тұрсын]] Сайрам шайқасынан кейін Есім ханға қарсы соғысу үшін тағы да далаға аттанды. Билеушілердің қайталанған шайқасы Ташкент түбінде өтті. Шайқастың қызған шағында Тұрсын ханның жақындары көтеріліс жасап, оны өлтірді. Ханның басын кесіп алып, Есім ханға жеткізді, ол кейіннен оны [[Имамқұл хан]]ға жіберді.{{sfn|Султанов|2006|p=221}} Осыдан кейін [[Аштархан әулеті|Аштархан]] билеушісі жарлықпен Есім ханның [[Ташкент]]ке, [[Түркістан]]ға, сондай-ақ аймақтың басқа да бекіністері мен елді мекендеріне құқығын растады.{{sfn|Атыгаев|2023|p=54}} Сонымен бірге Тұрсынға бағынышты болған қатаған руының өкілдері қырғынға ұшырады.{{sfn|Байпаков, Козыбаев, Кумеков, Пищулина|1997|p=416}} == Шежіре == [[1629 жыл]]ы Есім ханның Тұрсын ханға қарсы Ташкент жорығына [[Арғын]] руының өкілдері қатысты. Қарқаралы және Семей өңірлері арғындарының шежірелеріне сәйкес, қатағандармен қақтығыс кезінде батырлар 40 қызды олжалады. Соның бірі — Қоңырбикені тобықты руынан шыққан Сары — [[Абай Құнанбайұлы]] пен [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]]ның арғы атасы әйелдікке алды. Шәкәрімнің деректері бойынша, Қоңырбике Тұрсын Мұхаммедтің қызы болған. Сарымен некесінен ол Көшекті дүниеге әкелді. Көшек — Әнет бабаның әкесі және Абайдың, Қалқаман батырдың, сондай-ақ Шәкәрімнің өзінің арғы атасы.​<ref>{{мақала|авторы=[[Жақсылық Мұратұлы Сәбитов|Сабитов Ж.М.]], Брагин А. О.|тақырыбы=Политическая деятельность Турсун-Мухаммед-хана|басылымы=Археография және деректану ұлттық орталығының хабарлары|шығарылымы=2|беттері=43|жыл=2016|орны=Астана|тілі=ru|сілтеме=https://www.academia.edu/resource/work/26606864}}</ref> == Кейінгі оқиғалар == ​Есім хан билігінің екінші кезеңі қысқа болғанымен, тарихи тұрғыдан аса маңызды болды. Өзара қырқыстың қаупін түсінген хан орталық билікті нығайтуға ұмтылды. Сұлтандардың сепаратизмін қолдауға қабілетті тайпалар әлсіретілді немесе жойылды. Қоғамдық тәртіпті қамтамасыз ету үшін Есім хан барлық қазақтарға ортақ бірыңғай заңдар жинағын жасауға бастамашы болды. Бұл кодекс тарихта «[[Есім ханның ескі жолы]]<nowiki/>» деген атпен қалды.{{sfn|Атыгаев|2007|p=403}} == Әдебиет == * ​{{кітап|авторы=Атығаев Н.Ә.|тақырыбы=История казахской государственности (древность и средневековье): монографическое исследование|жыл=2007|тілі=ru|орны=Алматы|баспасы=Адамдар|барлық беті=416|isbn=9965-884-01-3}} * ​{{кітап|авторы=Атығаев Н.Ә.|тақырыбы=Казахское ханство: очерки внешнеполитической истории XV–XVII веков.|жыл=2023|тілі=ru|орны=Алматы|баспасы=Евразийский научно-исследовательский институт МКТУ им. Х.А. Ясави|барлық беті=225|isbn=978-601-7805-24-1}} * ​{{кітап|авторы=[[Байпақов Карл Молдахметұлы|Байпақов К.М.]], [[Қозыбаев Манаш Қабашұлы|Қозыбаев М.Қ.]], [[Көмеков Болат Ешмұхамбетұлы|Көмеков Б.Е.]], [[Пищулина Клавдия Антоновна|Пищулина К.А.]]|тақырыбы=История Казахстана (с древнейших времён до наших дней)|жыл=1997|тілі=ru|орны=Алматы|баспасы=Атамұра|томы=2 Казахстан в эпоху позднего средневековья|барлық беті=624|isbn=5-7667-4695-4}} * ​{{кітап|авторы=[[Кляшторный Сергей Григорьевич|Кляшторный С.Г.]], [[Сұлтанов Тұрсын Икрамұлы|Сұлтанов Т.И.]]|тақырыбы=Казахстан: Летопись трёх тысячелетий|жауапты=С. Г. Кляшторный, Т. И. Сұлтанов|орны=Алма-Ата|баспасы=Рауан|жыл=1992|барлық беті=376}} * ​{{кітап|авторы=[[Сұлтанов Тұрсын Икрамұлы|Сұлтанов Т.И.]]|тақырыбы=Поднятые на белой Кошме. Ханы казахских степей|жауапты=ТОО «Астана Даму-21»|жыл=2006|тілі=ru|орны=Астана|барлық беті=252|isbn=9965-9522-8-0}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Аштархан әулеті]] [[Санат:Орталық Азиядағы шайқастар]] [[Санат:Қазақстанның әскери тарихы]] [[Санат:Қазақ хандығы шайқастары]] n4ibfsvbjor5r16568az6zr6kpbghvt Санат:Орталық Азиядағы шайқастар 14 778221 3576638 2026-04-04T11:43:35Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Орталық Азиядағы әскери қимылдар]] [[Санат:Азиядағы шайқастар]] 3576638 wikitext text/x-wiki [[Санат:Орталық Азиядағы әскери қимылдар]] [[Санат:Азиядағы шайқастар]] qalhyhysxr2mgkyrahs5nwxlwj6uxnv Санат:Қазақстанның әскери тарихы 14 778222 3576640 2026-04-04T11:46:14Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қазақстандағы әскери іс]] [[Санат:Қазақстан тарихы тақырыптар бойынша]] [[Санат:Елдер бойынша әскери тарих]] [[Санат:Азия елдерінің әскери тарихы]] 3576640 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қазақстандағы әскери іс]] [[Санат:Қазақстан тарихы тақырыптар бойынша]] [[Санат:Елдер бойынша әскери тарих]] [[Санат:Азия елдерінің әскери тарихы]] n8mbo3kra80qqddtbienwtzl3qngupe Санат:Қазақ хандығы шайқастары 14 778223 3576641 2026-04-04T11:48:48Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қазақ хандығы соғыстары]] [[Санат:Тарихи мемлекеттер қатысқан шайқастар]] 3576641 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қазақ хандығы соғыстары]] [[Санат:Тарихи мемлекеттер қатысқан шайқастар]] or7ee9ufgxi9w9442syhh4xicr6wkoq