Күләш Жасынқызы Бәйсейітова

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="kk">
  <siteinfo>
    <sitename>Уикипедия</sitename>
    <dbname>kkwiki</dbname>
    <base>https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Таспа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Арнайы</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Талқылау</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Қатысушы</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Қатысушы талқылауы</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Уикипедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Уикипедия талқылауы</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Сурет</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Сурет талқылауы</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедиаУики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">МедиаУики талқылауы</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Үлгі</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Үлгі талқылауы</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Анықтама</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Анықтама талқылауы</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Санат</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Санат талқылауы</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Портал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Портал талқылауы</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Жоба</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Жоба талқылауы</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
      <namespace key="2600" case="first-letter">Topic</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Күләш Жасынқызы Бәйсейітова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5047</id>
    <revision>
      <id>3591052</id>
      <parentid>3572626</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T13:14:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3591052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22196" sha1="rek047vwodvw442pu22fr3fs6domyza" xml:space="preserve">{{Музыкант
 |Есімі                = Күләш Жасынқызы Бәйсейітова
 |Шын есімі            = Гүлбаһрам
 |Сурет                = Stamps of Kazakhstan, 2012-22.jpg
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 
 |Фон                  = 
 |Туған кездегі есімі = Бейітова Гүлбаһрам Жасынқызы
 |Толық аты            = 
 |Туған күні         = 02.05.1912
 |Туған жері         = Нарманбет, {{туғанжері|Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы){{!}}Ақтоғай ауданы|Ақтоғай ауданында (Қарағанды облысы)}}, [[Қарағанды облысы]], [[Ресей империясы]]
 |Қайтыс болған күні   = 6.06.1957
 |Қайтыс болған жері   = {{қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|Ресей КФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 |Белсенділік жылдары  = 
 |Мемлекет             = {{USSR}}
 |Мамандықтары         = камералық {{әнші|КСРО|Қазақстан|XX ғасыр}}, опера әншісі, {{актриса|КСРО|Қазақстан|XX ғасыр}}
 |Дауыс түрі           = лирика-колоратуралық [[сопрано]]
 |Аспаптары            = [[фортепиано]]
 |Жанрлары             = 
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = [[Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры]]
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = 
 |Марапаттары          = {{{!}}
{{!}}{{Ленин ордені|1945}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені|1936}}{{!!}}{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалі}}
{{!}}}
{{{!}}
{{!}}{{КСРО халық әртісі|1936}}{{!!}}{{Сталиндік сыйлық|1948}}{{!!}}{{Сталиндік сыйлық|1949}}
{{!}}}
 |Сайты                = 
}}
'''Күләш Жасынқызы Бәйсейітова''' ([[1912 жыл|1912]]-[[1957 жыл|1957]]) — қазақтың әйгілі әншісі (лирика-колоратуралық [[сопрано]]), қазақ опера өнерінің негізін салушылардың бірі, қоғам қайраткері. [[Қазақ КСР еңбек сіңірген әртісі]] (1934), [[КСРО халық әртісі]] (1936). [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1948-1949).

== Өмірбаяны ==
[[Арғын]] тайпасы [[Тобықты]] руының Дадан бұтағынан шыққан.&lt;ref&gt;https://abai.kz/post/13083&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://e-history.kz/kz/publications/view/4981 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200323100821/https://e-history.kz/kz/publications/view/4981 |date=2020-03-23 }}&lt;/ref&gt;

Туып-өскен жері – [[Қарағанды облысы]]ның Ақтоғай ауданы. Топырақ бұйырған жері – [[Алматы]] қаласы. Алайда, тарихшы-өлкетанушы Күләш Сардарбек «Күләштің туған жері бүгіндері Қарағанды облысындағы Ақтоғай ауданына қарасты [[Нарманбет ауылы]]. Бұл өлке ХХ ғасырдың басында Қотанбұлақ болысы, Қарқара уезі, Семей [[губерния]]сы атанған» - дейді. Күләш Байсейітованың туған күні жайлы да мынандай деректер бар. Ұлы әншінің 100 жылдық мерейтойы қарсаңында қыздары Қарлығаш және Раушан Байсейітовалар баспасөзге берген сұхбатында ресми құжаттардағы көрсетілген деректерді жоққа шығарады. Олар: «Негізгі туған күні [[12 қаңтар|қаңтардың 12-сі]]. Ол кезде құжатты бірден алмаған. Әрі сол күні [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев|Димаш Ахметұлы Қонаевтың]] туған күні болғандықтан, анамыз туған күнін [[2 мамыр]]ға ауыстырған еді» - дейді.

=== Өнерге келу жолы ===
Гүлбаһрамның [[әнші]]лікке бейімдігі, [[музыка]]лық табиғи таланты кішкене күнінен-ақ байқалған. Бұлай болуға әкесі Жасын кезінде жап-жақсы әнші болғаны, ел аралап ән салғаны да елеулі себеп болса керек. Бұл жайлы [[Қанабек Байсейітов]] өзінің кітабында: «Әкесі Жасын – әжептеуір әнші болған, сері адам. Кезінде әйгілі [[Әсет Найманбайұлы|Әсетпен]], [[Балуан Шолақ]]пен бірге жүріпті. Бір ағасы Манарбектің (Ержанов М.А. анықтауы) әншілігі – анау, өзге ағалары да  өнерсіз болмаған, тек кәсіп етпеген. Айтбек те (ағасы) әнді әдемі салатын, сырнайға қосылып айтқанда айызыңды қандыратын. Осындай ортада өскен, тәрбие алған Күләш өнерге жақын жүрмей қайтсін», - дейді. Әкесі айтқан әндерге ынтыға құлақ түріп, ол жырлаған қиссаларды қызыға тыңдай зердесіне тоқып өскен зерек қыз тамаша музыкалық есте сақтау қабілетімен, қиялдай білер әсерлі ой-өрісімен өсіп жетіледі. Күләш бала күнінде асқан әншілігімен суырыла шығып ел аузына аса ілікпесе де, жеті жылдық мектепте, кейін [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Қазақтың педагогика институтына]] түскеннен кейін оқи жүріп, жаңадан бой көтеріп келе жатқан [[Көркемөнерпаздық|көркемөнерпаздар үйірмесіне]] үзбей қатысады. Алғашында спектакльдерде көпшілік [[сахна]]ларда кішігірім қосалқы рольдермен сахнаға шығып жүрген Күләш не бары бір-екі жылдың ішінде әнші-әртістік шеберлігімен көрініп, театрдың белді өнерпаздарының қатарынан орын алады. [[Театр]]да жылдам шығармашылық жетістікке жетуіне, сөйтіп репертуарда бар және жаңадан қойылған шығармаларда орталық рольдерді орындауға қол жеткізуіне өнер атты құдіреттің шеңберіне бар болмысымен беріле енген Күләш бойындағы құштарлық болатын. Театрдың сол кездегі барлық жұмысынан бас тартпай, «театрдың отымен кіріп, күлімен шығып» беріле жан-тәнімен еңбектенуі арқылы ол жаңа кәсіптің қыр-сырын меңгеруге күш салды. Алдыңғы буын ағалар [[Серәлі Қожамқұлов|С.Қожамқұлов]], Қ.Қуанышбаев, [[Құрманбек Жандарбеков|Қ.Жандарбеков]] секілді т.б. сахналық өнер тәжірибесінен үйренуден жалықпайды. Сонымен бірге реті келгенде өз бетінше де сахнада суырыпсалмалық, шығармашылық ізденістен де жалықпаған. Күләш туралы өзінің естелігінде Қ.Байсейітов оның сахнаға деген ерекше құштарлық қырларына тоқталады. «Сахнаға шығуды жаны сүйетіні соншалық – егер өз рөлі бітіп қолы сәл босай қалса, көпшілік ішіне ілесіп сахнаға шығуға өзі сұранатын...  Күләш көпшілік сахналарына араласқан  кезде де басқалардан ерекшелене білетін, спектакльдің мазмұнына сай киіне қоятын. Көбінесе ұл баланың кейпін жасап, солай киінетін. Бірде жалқау баланың кейпін жасап, бірде кепкасын баса киіп ұры балаша шығатын, кейде бұзақылау балалар құсап көзін сығырайтып алатын. Әдейі сүрініп-жығылып жататын кездері де болушы еді, аз сәттің өзінде көрермен жұртқа әсерлі етіп көрсетуге тырысатын», - дейді. Содан [[1930 жыл]]ы [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театры|Қазақ драма театрының]]  труппасына қабылданады. Күләш сахна өнерінің қыр-сырына қызыға ден қойып, кешікпей-ақ театрдың белді әртістерінің қатарынан көріне бастайды. Сахнада жүріп орындаған ролдері:    
* [[Жұмат Тұрғынбайұлы Шанин|Ж.Шаниннің]] «Шахта» спектакліндегі – Зейнеп; 
* [[Николай Васильевич Гоголь|Н.В. Гогольдің]] «Үйлену» спекталінде - Агафья Тихоновна; 
* [[Ілияс Жансүгіров|І.Жансүгіровтың]] «Кек» драмасында байдың қатыны – Қарыс;
* [[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин|Б.Майлиннің]] «Майдан» пьесасында -  Пүліш;  «Шұғасында» - Шұға образы;
* «Исатай-Махамбет» пьесасындағы хан қыздарының бірі: 
* «Арқалық батырда» Қалмақ қызы; 
* [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов|М.Әуезовтің]] «Еңлік – Кебек» трагедиясының бас кейіпкері – Еңлік;
* [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|А.Жұбанов]] пен [[Латиф Абдулхайұлы Хамиди|Л.Хамидидің]] «[[Абай операсы|Абай]]» операсы – Ажар бейнесі;
* [[Мұқан Төлебаев|М.Төлебаевтың]] «Біржан – Сара» операсы – Сара бейнесі.
Сонымен қатар, орыс және Батыс Еуропа классиктерінің операларын қазақтың ұлттық театрының сахнасына шығаруда – К.Байсейітова – өзінің орындаушылық шеберлігімен де, қайраткерлік ісімен де бұл салаға үлкен ұлес қосқан өнер шеберлерінің бірі. Ол [[Джакомо Пуччини|Джакомо Пуччинидің]] «Чио-Чио-сан» операсында [[Баттерфляй ханым|Баттерфляй ханымның]], [[Пётр Ильич Чайковский|П.И. Чайковскийдің]] «Евгений Онегинінде» Татьянаның партияларын тұңғыш рет қазақ тілінде айтты.

Күләш 1933 жылы жаңадан ашылған музыка студиясына қабылданады. Алғаш рет Қазақ музыка театрының шымылдығы 1934 жылы «[[Айман-Шолпан]]» (М.[Әуезов, И.В.Коцых) музыкалық комедиясымен ашылғанда, Күләш басты рөлді үлкен шеберлікпен ойнап, Айман бейнесі арқылы Қазақ қыздарының ар-намыстан жаралғандай парасатты болмысын шабытпен тұлғалайды. Мұнан әрі Күләштің ғажайып қабілеті мен дарыны Б.Майлин мен И.В.Коцыхтың «Шұғасындағы» - Шұға, [[Евгений Григорьевич Брусиловский|Е.Брусиловскийдің]] «[[Қыз Жібек]]» операсындағы – Жібек образдарын сомдау барысында одан әрі жарқырап ашыла түседі. Бұл рөлдер арқылы оның бойындағы әншілік-әртістік қабілеттің ғажайып мүмкіндіктері барша болмысымен көрініс тауып, қазақ сахна өнерінің соны табысы ретінде жұртшылықтың ықылас-ілтипатына бөленеді. Ол жаңа қаз басқан қазақ сахна өнерінің шын мәнінде тірек тұлғасына, ұйтқысына айналды. Аз уақыт аясында [[Евгений Григорьевич Брусиловский|Е.Брусиловскийдің]] «Жалбыр», «[[Ер Тарғын]]», «Алтын астық», «Гвардия алға», [[Александр Александрович Ручьёв|А.А. Зильбердің]] «Бекет», И.Н. Надировтың «Терең көл», [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|А.Жұбанов]] пен [[Латиф Абдулхайұлы Хамиди|Л.Хамидидің]] «Абай», [[Мұқан Төлебаев|М. Төлебаевтың]] «[[Біржан - Сара (опера)|Біржан-Сара»]], Д.Ж.Пуччинидің «[[Чио-Чио-Сан]]», [[Пётр Ильич Чайковский|П.И.Чайковскийдің]] «[[Евгений Онегин]]», [[Антон Григорьевич Рубинштейн|А.Рубинштейннің]] «[[Демон]]» сияқты операларында басты рөлдерде ойнап, басты вокалдық партияларды орындап, қайталанбас хас шеберлігімен танылды. Бір-біріне ұқсамайтын кереғар образдар, иірім-қайырымы әр алуан вокалдық партиялар Күләштің көп қырлы, алуан сырлы дарынының арқасында алмастай жарқырап ашылып, эстетикалық эмоциялық қуаты мейлінше тегеурінді образдар галереясы жасалды.

== Әншілік өнері ==
Күләш Байсейітова – концерттік әнші ретіндегі де кең танылған шебер орындаушы. Әр түрлі ресми делегациялар құрамында, Құрманғазы атындағы академиялық ұлт аспаптар оркестрі сүйемелдеуімен жеке концерттік бағдарламада, бригадалармен сан алуан сахналардан орындаушылық қырымен танылады. Ол шырқаған әндері тыңдармандарды өзіндік қарапайымдылығымен, анықтығымен, жүректен шыққан жылылығымен баурайды. Оның репертуарында көптеген [[халық әндері]], өзге халықтардың, замандас композиторлардың әр алуан шығармалары молынан болды. Әнші концерттік бағдарламасына халықтың сүйіп тыңдайтын қазақ халық әндерінен бастап, ән-романстар, белгілі опералардан ариялар т.б. молынан енгізген. Театрдағы негізгі [[репертуар]]дан бөлек концерттік сахналарда камералық пландағы бағдарлама жасау ісіне әнші ерекше мән берген. Сонымен бірге ол Кеңестер Одағы халықтарының әндерін, Қазақстан [[Сазгер|композиторларының]] әндерін орындаған тамаша әншілердің бірі.

== Әндері ==
Әншінің тұрақты репертуарында 30-40-тай ән-романстар болып, талай көрермен тыңдаушыларының ыстық ықыласына бөленген. Күләштің орындауындағы «Сараның ариясы», «Ажардың ариясы», «Шіркін-ай», «Гәкку», «Қос қарлығаш», «Бұлбұл», «[[Қазақ Вальсі|Қазақ вальсі]]», «Ласточка», «Шла девица», «Колокольчик», «Тонкая рябина», т.б. көптеген халықтардың әндері ерекше сезіммен, жүрек қылын тарта отырып тыңдармандарына жеткен. Зор жауапкершілік жүгін арқалаған халық әншісі өзінің міндеттерін халықтың көңілінен шыға білетіндей деңгейде атқарып, қалың бұқара халықтың бұлбұл әуезді әншісі атына сай болып, ылғи халық арасынан табыла білген.

Күләш Бәйсейітова концерттік әнші ретінде де дүниежүзіне танылған қайталанбас дарын иесі бола білді.&lt;ref&gt;Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”,  2009 ISBN 978-601-01-0268-2&lt;/ref&gt;

== Естелік ==
[[Астана|Астана қаласының]] бір [[Ахмет Байтұрсынов көшесі (Астана)|көшесі]] және [[Күләш Байсейітова қысқа көшесі (Астана)|орамы]] Күләш Байсейітова есімімен аталған.

[[Алматы|Алматы қаласының]] бір [[Бәйсейітова көшесі (Алматы)|көшесі]] Күләш Байсейітова есімімен аталған.

== Әдебиет ==
* Асафьев Б. Три статьи о казахской музыке. //Музыкальная культура Казахстана. – Алма-Ата, 1955, Казгосиздат, с. 5-10.
* Ахметова М., Ерзакович Б.Г., Жубанова А. Советтік қазақ музыкасы. – Алматы: Ғылым. 1975, 318 с.
* Ахметова М.М. Ән өнері және уақыт. – Алматы: Өнер, 1993, 110 с.
* Ауэзова М.О. Мысли разных лет. – Алма-Ата.: Казгосхудлит, 1961, 544 с.
* Байсейітов Қ. Құштар көңіл. – Алматы: Жазушы, 1977. – 224
* Брусиловский Е.Г. Дүйім дүлдүлдер. – Алматы: Ана тілі, 1995.
* Мұқан А., Ләтиева С., бегімбетова Ғ. КҮЛӘШ: - Алматы: «Әдебиет Әлемі», 2014, - 364+16бет. ISBN 978-601-7414-49-8

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.zhasalash.kz/ruhaniyat/6779.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305082007/http://www.zhasalash.kz/ruhaniyat/6779.html |date=2016-03-05 }} “1912 жылдың қаңтарында екi алып дүниеге келдi: оның бiрi – Күләш, екiншiсi – Димаш”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305082007/http://www.zhasalash.kz/ruhaniyat/6779.html |date=2016-03-05 }}

[[Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан академиялық музыканттары]]
[[Санат:КСРО академиялық музыканттары]]
[[Санат:Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры тұлғалары]]
[[Санат:Сопрано]]
[[Санат:КОКП мүшелері]]
[[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері]]
[[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан опера әншілері]]
[[Санат:КСРО опера әншілері]]
[[Санат:Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры әртістері]]

{{Bio-stub}}</text>
      <sha1>rek047vwodvw442pu22fr3fs6domyza</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7456</id>
    <revision>
      <id>3591635</id>
      <parentid>3585037</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T11:19:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тұрысбек Жанеля 7д</username>
        <id>174521</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>сөйлемді құрылымы бойынша дұрыстадым</comment>
      <origin>3591635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50970" sha1="2zcok5cbm48xm1s83fszh81dadjn52u" xml:space="preserve">[[Сурет:Bleeding_finger.jpg|thumb|right|200px|Қан]]
'''Қан''' ({{lang-el| haemo}}; {{lang-la| sanguis }} — қан) — ағзадағы ішкі сұйық ортаның бірі. Ол [[қантамырлар]]ының тұйық жүйесін бойлай ағып, тасымалдау қызметін атқарады. Қан барлық мүшелердің жасушаларына қоректік заттар мен оттегін жеткізеді және тіршілік әрекетінің өнімдерін зәр шығару мүшелеріне тасымалдайды. Организмдегі биологиялық әрекетшіл заттардың гуморальдық реттелу қызметі қанның қатысуымен іске асады. Қан ағзаның инфекциядан қорғаныш реякциясын қамтамасыз етеді.

Қан — ересек адам ағзасында шамамен бес литр қан болады. Қан&amp;nbsp;— ағзадағы дәнекер ұлпасының бір түрі. Оның негізгі бөлігі жасуша аралық сұйық зат&amp;nbsp;— [[қан плазмасы|плазмадан]] құралады. Плазмадан [[қан жасушалары]] — [[эритроциттер]] мен [[лейкоциттер]] және қан пластинкалары&amp;nbsp;— [[тромбоцит]]тер болады. Тромбоциттер сүйектің кемік майындағы жасушалардан түзіледі. Олардың жетілуі, қорға жиналып, бұзылуы басқа мүшелерде өтеді. Эритроциттер тасымалдау, лейкоцит фагацитоздау жəне тромбоцит қан ұшуға қатысады.

Плазма негізіннен құрамында еріген органикалық және бейорганикалық заттары бар судан тұрады. Плазма құрамының өзгеруі ағза үшін өте қауіпті. Қанға үздіксіз көптеген заттардың қосылуына қарамастан, плазманың құрамы өзгермейді. Плазмадаға артық заттар зәр шығару мүшелері арқылы шығарылады: қан өкпеде [[көмір қышқыл газы]]нан, ал бүйректе&amp;nbsp;— судың артық мөлшері мен онда еріген минералды тұздардан арылады.

== Қан плазмасы ==
'''Қан плазмасы''' – қанның сарғыштау түсті сұйық бөлімі. Егер ерітінді қосылған ұйымайтын қанды ыдысқа құйып тұндырса, ыдыста 3 қабат айқын білінеді. Соның ең үстіңгі сарғыш түсті мөлдірлеу қабаты – плазма. Плазманың құрамында 90–92% су; 7-8% [[Ақуыз|нәруыз]] (белок;) 0,12% [[глюкоза]]; 0,7–0,8% май; 0,9% тұз болады. Бұлардан басқа [[сүт қышқылы]], ферменттер мен гормондар бар. Плазмадағы нәруыздар 3 топқа бөлінеді: ''альбуминдер'' (4,5%); ''[[глобулиндер]]'' (1,7–3,5 %) және ''[[фибриногендер]]'' (0,4%). Фибриноген нәруызы қанның ұюына қатысады. Құрамында фибриноген нәруызы болмайтын қан плазмасын – қанның сарысуы (сыворотка) дейді. Плазма мен сарысудың айырмашылығы: плазма қанның сұйық бөлігі, сарысу ұйыған қаннан кейінгі сұйықтық (қан ұйығының сығындысы). Альбумин мен глобулин нәруыздары жасушадағы су мен денедегі сұйықтықты реттеуге қатысады. Минералды заттардан натрий, калий, кальций, магний тұздары болады. Нәруыздар қан ұюына қатысып, плазмаға тұтқырлық (вязкость) қасиет береді.

== Қанның қызметі ==
Қан келесі қызмет атқарады:
# асқорыту – қан, ұлпалар мен мүшелерге қоректік заттарды, суды, минералды тұздарды және витаминдерді тасымалдайды;
# бөліп шығару – қан бөліп шығару мүшелері арқылы ыдырау өнімдерін шығарады;
# тыныс алу - өкпе мен ұлпалардың арасында газ алмасу процесін қамтамасыз етеді;
# регуляторлық - әр түрлі мүшелердің гуморальдық реттелуін анықтайды, ағзада гормондар мен басқа заттарды жеткізеді, олар мүшелердің қызметіне әсер етеді (күшейтеді немесе бәсеңдетеді)
# қорғаныш – қанның құрамында фагоцит қабілеті бар жасушалар болады және арнайы ақуыздар - антиденелер болады, олар улы ағзалардың көбеюіне кедергі жасайды да оларды бөліп шығарады.
# терморегуляторлық – қан ағзаның тұрақты дене қызуын сақтайды.

== Қан жүйесінің физиологиясы және оның жастық ерекшеліктері ==
Адам организмінің тіршілігі денеге қуат беретін қоректік заттарды қабылдап, оларды қорыту арқылы сақталады. Тамақ құрамындағы қоректік заттар организмде қорытылып, оттегінің қатысуымен болатын тотығу барысында энергия бөледі. Қоректік заттардың осы өзгерістерінің нәтижесінде адамның денесінде зат алмасудан пайда болған организмге қажетті заттармен қоса, қажетсіз, тіпті денені уландыратын заттар да пайда болады. Мұның бәрін тасымалдау қызметін денедегі қ а н атқарады. Қан бүкіл денені аралап, оның ұлпаларындағы жасушалардағы заттың алмасуына қажетті химиялық заттарды әкеліп, қажетсіз заттарын әкетеді. Мұны мен қоса, қан дененің тұрақты температурасын сақтауға қатысады, организмнің иммундық қасиеттерін қамтамасыз етеді және мүшелердің қызметін гуморальдық реттеуге қатысады. 

Адамның денесіндегі қан — организмнің сұйық негізгі ішкі ортасы. Қанның жалпы мөлшері ересек адамда 4,5-6 л шамасында, яғни дененің жалпы салмағының 6-8 %. Жаңа туған нәрестеде ол 10-20 %, 1 жаста 9-13%, 5-7 жаста 7-8 % болады. Организмдегі барлық қанның 50% қан деполарында қор болып сақталады. Ондай мүшелерге бауыр, көк бауыр, өкпе және тері жатады. Қан бауырда, көк бауырда, сүйек кемігінде түзіледі 

== Қанның құрамы мен қасиеттері ==
[[Сурет:Red_White_Blood_cells.jpg|thumb|right|200px|Солдан оңға: [[эритроцит]], [[лейкоцит]] және [[тромбоцит]]]]
Қан қан жасушаларынан және сұйық [[плазма]]дан тұрады. Қан жасушаларына [[эритроцит]]тер, [[лейкоцит]]тер және [[тромбоцит]]тер жатады. Қанның бұл жасушалары бүкіл қанның 40-45%-ын, ал плазма 55-60%-ын құрайды. 

Қан плазмасының құрамы да күрделі: оның 90%-ға жуығы су, 7-8 % нәруыздар, 2 % түрлі органикалық және бейорганикалық заттар. Оның құрамында нәруыз 0,3-0,6%, май және липидтер 0,1%, 120 мг/% глюкоза қанты, 0,9% көмірсутегі, минерал заттар - натрий, калий, кальций, хлор түздары, амин қышқылдары мен полипептидтер 4-10 мг%, мочевина 10-25 мг%, түрлі ферменттер, гормондар, холестерин т. б. заттар болады. 

Плазманың нәруыздарының негізгілеріне [[альбуминдер]] 4,5%, ά,β,γ-глобулиндер 2-3 %, [[фибриноген]]дер 0,2-0,3 % жатады. Плазманың [[осмостық қысым]]ы мен белсенді реакциясы қанның маңызды физикалық және химиялық қасиеттеріне жатады. Плазманың осмостық қысымы деп оның құрамындағы органикалық және бейорганикалық заттардың ерітінділерін тудыратын қысымын айтады. Плазманың осмостық қысымы ондағы минерал заттарының мөлшеріне байланысты: неғұрлым олардың плазмадағы концентрациясы көп болса, соғұрлым осмостық қысым да көп болады. 

Қан жасушалары мен денедегі ұлпалардың тірлігі үшін, плазманың осмостық қысымының гүрақтылығының маңызы зор. Қанның белсенді реакциясы оның құрамындағы сутегінің иондарының концентрациясына байланысты және оны рН реакциясы (сутегінің корсеткіші) деп белгілейді. Қанның белсенді реакциясының тұрақтылығы денедегі бүкіл ферменттердің қатысуымен болатын реакциялар үшін маңызды. 

Қалыпты жағдайда қанның рН = 7,36 тең, Бұл әлсіз сілтінің реакциясы. Қанның белсенді реакциясының тұрақтылығына қанның буферлік жүйесінің үлкен маңызы бар. Кейбір бейорганикалық қосындылар, нәруыз заттары қанға келетін зат алмасуының нәтижесінде қышқыл немесе сілтілік қасиеттері бар заттармен қосылыстар жасайды. Мысалы, дене еңбегімен шұғылданғанда қанға зат алмасуынан пайда болған қышқыл заттар келеді. Қанның буферлік қасиеті гемоглобин, карбонаттар, плазманың нәруыздарының буферлік жүйелеріне байланысты. Бұлардың ішіндегі аса маңыздылары гемоглобиндік және карбонаттық буферлік жүйелер. 

Қанның меншікті салмағы ересек адамда 1,055-1,063 кг/м&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;. Жаңа туған нәрестенің қанының меншікті салмағы аздап жоғарырақ 1,060-1,080 кг/м&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;. Сәбидің өмірінің алғашқы айында ол 1,050 кг/м&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; шамасына дейін төмендейді де кейіннен қайта көтеріліп ересек адамдікіндей болып, өмір бойы сол мөлшерде сақталады. 

Қанның тағы да бір физикалық қасиеті - оның тұтқырлығы. Қанның тұтқырлығын судың тұтқырлығымен салыстырады. Судың тұтқырлығы 1-ге тең деп алынса, жаңа туған сәбидің қанының тұтқырлығы алғашқы күндері 10,0-14,8 болады. 1-ші айдың соңында ол 4,8 дейін төмендеп шамамен тұрақты болып, осы күйінде сақталады. Оның ауытқуы онша көп емес, алғашқы 1 жаста орта есеппен 4,6, 1-3 жасқа дейін 4,57, 3-15 жас арасында 4,61 шамасында болады. Дегенмен 8-11 жас арасында ғана қанның тұтқырлығы айтарлықтай 2,9-дан 5,5-ке дейін (орта шамамен 3,9) ауытқиды деген мәліметтер кездеседі. Қанның тұтқырлық шамасы жынысқа байланысты емес, орта есеппен алғанда ер балаларда 4,6, ал қыз балаларда 4,58-ге тең болады. Қан плазмасының тұтқырлығы оның жалпы тұтқырлығына қарағанда аз, не бары 1,88. 

Сонымен, қанның құрамы, оның мөлшері, физикалық және химиялық қасиеттері шамамен алғанда тұрақты болуы тиіс. Бұл тұрақтылықты жүйке жүйесі мен гуморальдық жүйелер реттейді. Адамның қанының температурасы тұрақты болады. Бір тәуліктің ішінде баланың денесінің температурасы 36,6-37°С шамасында ғана өзгереді. Температураның аз мөлшерде көбейгені - денедегі аурудың белгісі. Ал температура төмендесе адамның &quot;әлі құриды&quot;, яғни әлсіздік байқалады. Қан бауырда және бұлшық еттерде жылытылып, теріде салқындатылады. Қанның мөлшері мен құрамының жасқа байланысты өзігерістері. Жаңа туған сәбидің қанынның мөлшері дене салмағымен үйлестіре алғанда, жасы үлкен балалар мен ересек адамдардан анағұрлым көп. Қанның жалпы тұтқырлығы алғашқы күндері жоғары болып, 1-ші айдың соңында томендейді де, осы мөлшерде шамамен тұрақталады, бірақ қан құрамындағы жасушалардың санына байланысты өзгермелі келеді. Ал қанның плазмасының тұтқырлығы 4 жасқа дейін төмендеп, содан кейін ғана түрақтанады. Қанның құрамында кейбір заттардың мөлшерінің бала денесіне жеткіліксіз екенін баланың тамақ талғауынан білінеді. Мысалы, [[кальций]] жетіспеген жағдайда балалар [[Бор (тау жынысы)|бор]], [[көмір]], үйдің қабырғасындағы әкті, балшықты жейді, ал глюкоза жетіспесе, тәтті тағамдарға зауқы тартады. Сыртқы ауада оттегі жетіспегенде көптеген балаларда &quot;биіктік ауруы&quot; пайда болады: әлсіздік байқалады, басы жиі ауырады, ұйқы &quot;басады&quot; (ұйқышыл болады). Ал егер [[оттегі]]нің жетіспеушілігі ұзаққа созылса, балада селқостық күшейіп, өмірге қызығудан айырылады, есінен танған адам сияқты жүреді, тіпті өліп кетуі де мүмкін. 

Қанның құрамындағы нәруыздың түрлерінің бір-біріне қатынасының да жас айырмашылықтары бар. Айталық, жаңа туған сәбидің қанындағы [[Альбуминдер|альбумин]] 57,71 - 56,78%. Қанның құрамындағы нәруыздың түрлерінің мөлшерінің де жас айырмашылықтары бар: [[Глобулиндер|глобулиндері]] 42,29 - 43,22%. Альбуминдері 6 айға дейін біртіндеп көбейеді (59,25%), 3 жаста 58,97 %. Ал глобулиндері төмендейді де, 3 жастап аса тұрақталады. 7-15 жаста ересек адамның альбумині мси глобулииінің қатынасындай болады. Қандағы глобулиндер бала туған сәтте жоғары болады да 1 жастан әрі төмендейді. Глобулиндердің түрлерінің мөлшері де осы зандылықта байқалады. Глобулиндер жарты жасқа дейін жоғары (4,23-5,43%) болып, 3 жаста 3,09% болады; ά-глобулиндердің мөлшері алғашқы жарты жылда жоғарырақ (10,73-11,45%), ал 7 жастан аса ересектердегідей (9,20-9,98%) болады. Β-глобулиндер де туған кезде жоғары болып, 7 жастан аса ересек адамдардағы мөлшерге жуықталады. γ-глобулиндер туған кезде көп болады да, алғашқы 3 айда ұрықтық глобулиндер ыдырап 3 жаста ересектердей 17,39 % болады. 

Минерал тұздарының жалпы мөлшері ересек адамда 0,90-0,95%. Мұның ішінде [[калий]], [[натрий]], [[кальций]], [[фосфор]], [[мыс]], [[кремний]], [[титан]], [[марганец]], [[темір]] т. б. көптеген [[элемент]]тер бар. 3 жасқа дейін калий, кальций, натрий тұздарының мөлшері аздап жоғары болып, 6 жастан кейін тұрақталады. Эритроциттер. Қанның пішінді элементтеріне эритроциттер, лейкоциттер және тромбоциттер жатады. Бұлардың ішіндегі ең көбі эритроциттер, яғни қанның қызыл жасушалары. Олардың саны адамнын жынысына байланысты: ер адамда 1 мкл қанда 4,5-5 млн., әйелде 4-4,5 млн. Қанның қызыл жасушалары ядросыз, диаметрі 7-8 мкм, ал қалыңдығы 2 мкм. Эритроциттердің пішіні екі жағы ойыңқы келетін линза іспетті болады Мұндай пішін жасушаның бетінің ауданын үлкейтіп тасымалдау қызметін атқаруын жеңілдетеді, әсіресе оттегі өкпеден дененің бүкіл жасушаларына және ұлпаларына тасуға ыңғайлы етеді. Бұл қызметі эритроциттердің құрамындағы нәруыз заты гемоглобиннің қатысуымен орындалады. 

[[Сурет:1GZX_Haemoglobin.png|thumb|right|200px|[[Гемоглобин]] ]]
[[Гемоглобин]] күрделі зат. Ол ''гем'' деп аталатын, құрамында екі валентті темірі бар бояулы заттан және ''глобин'' белогынан тұрады. Гемоглобин өкпе қуысында оттегімен оңай қосылып, оксигемоглобинге айналады. Оксигемоглобин организмнің ұлпаларына қанмен тасылады да, ұлпаларға келгенде оңай ыдырайды, нәтижесінде глобин мен 0&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; пайда болады. Босаған оттегі ұлпалардың жасушаларының тотығуына қатысады, ал глобин белогы ұлпаларда зат алмасуынан майда болған көмір қышқылын қосып алып карбокси-гемоглобинге айналады. Бұл да жеңіл ыдырайтын қосынды, қанмен өкпеге барып, көмірқышыл газын босатады, глобинге қайтадан оттегі қосылады. Сөйтіп гемоглобин өкпеден ұлпаларға оттегін, ұлпалардан өкпе қуысына көмір қышқыл газын тасиды. Көмір қышқыл газы деммен бірге сыртқа шығады. Оттегі мен көмірсутегін қосып алу екі валентті темірдің қасиетіне байланысты. Кейбір жағдайда (жыланның уымен немесе аиіс газымен&quot; уланғанда) гемоглобиннің құрамындағы екі валентті темір үш валентті темірге айналып, ол С0&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; [[карбоглобин]] деп аталатын берік қосылысқа айналады, содан барып уланған адамның денесіндегі тотығуға оттегі жетіспей, гемоглобиннің көп мөлшері карбоглобинге айналғанда бала өліп қалады. Мұндай жағдайда уланған адамды жылдам оттегі мол жерге шығару қажет, сонда гемоглобин екі иалентті темірі бар дұрыс қалпына келіп, адам тірі қалады. 

Эритроцитгер қан плазмасының осмостық қысымының әсеріне аса сезімтал болады. Осмостық қысымның төмендеуі эритроциттерді бұзып, оның құрамындағы гемоглобин қан плазмасына шығады. Соның нәтижесінде эритроциттер өзінің басты міндеті - оттегін тасымалдау кабілетінен айырылады. Гемоглобиннің қан илазмасына шығуын [[гемолиз]] деп атайды. Гемолиздің әсерінен қанның тұтқырлығы айтарлықтай күшейеді де, қан жүрісін киындатады. Егер қанды алып, пробирканың ішіне біраз уақыт қойса оның құрамындағы эритроциттер тұна бастайды да, бетіне қанның сары суы шығады. Эритроциттердің тұну жылдамдығы, қалыпты жағдайда ер адамда 3-9 мм/сағ, әйелде 7-12 мм/сағ шамасында болады. Эритроциттердің тұну жылдамдығы аурудың диагностикасында аса маңызды көрсеткіш. Жаңа туған сәбидің қанында 2 түрлі эритроциттер бар: а) ұрықтық эритроциттер; б) қалыпты эритроциттер. Бала туар алдында оның қанына көп мөлшерде қалыпты эритроциттер қосылады. Сондықтан жаңа туған сәбидің алғашқы сағатында 1 мм&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; қанында 6,5- 7,2 млн эритроциттер болады. Өмірге жаңадан келген баланың қанына біраз шамада жаңа эритроциттер қосылады да алғашқы 5-6 сағатында 1 мм&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; 6,62-7,5 млн эритроциттер болады. Бірақ алғашқы күннен бастап, ұрықтық эритроциттер ыдырап, орнына жаңа эритроциттер қосылады, сондықтан олардың саны бірінші тәуліктен бастап азая бастайды. 24 сағаттан кейін 1 мм3 қанда 6,11-7,06 эритроциттер болса, 1 аптадан кейін 5,54-6,21 млн, 10 күннен соң 4,80-5,70 млн шамасына дейін азаяды. Бұл сәбидің ұрықтық эритроциттерінің бауырда ыдырауына байланысты жағдай. Алғашқы 1-2 жаста эритроциттердің саны баланың тұрмыс жағдайына, ауа райына т.б. сыртқы және ішкі әсерлерге байланысты өзгермелі келеді. Мұндай күшті өзгерістер 5 пен 7 жас, 12 мен 14 жас арасында да байқалады. Жалпы алғанда балалардың қанындағы эритроциттердің саны құбылмалы келеді. Оның мөлшеріне баланың ұйқысы, тамағының құрамы, күн кестесінің бұзылуы да әсер етеді. Мысалы, бала жасына лайық мөлшерден аз ұйықтаса, сол күні оның қанындағы эритроциттердің саны 0,7-1,2 млн-ға дейін азаяды. Эритроциттердің құрамындағы гемоглобиннің мөлшері нәрестеде ересек адамнан жоғары болады. Егер ересек адамның эритроциттеріндегі гемоглобинді 100% деп алсақ, жаңа туған сәбидің қанындағы гемоглобин 140-145% болады яғни 100 мл қанында 17-25 г гемоглобин бар. Сонымен бірге сәбидің гемоглобиндерінің оттегін қосып алу қабілеті де аздап жоғары: ересек адамда 1 г гемоглобии 1,34 мл оттегін, ал сәбиде 1,40 мл оттегін қосып алады. Сондықтан жаңа туған сәбидің оттектік сыйымдылығы 35 мл (ересек адамда 18-21 мл) болып, зат алмасуының қарқынды өтуіне мүмкіндік береді. Екі-үш жастың арасында эритроциттердің саны 5-5,5 млн/імкл. Бұл кезде эритроциттердің диаметрі аздап кішірейеді, ал гемоглобиннің мөлшері 2 жаста 80-90 %, 3 жаста қайтадан 100 % дейін көбейеді, яғни ересек адамдардағыдай болады, ал оттектік сыйымдылығы ересектерден әлі де болса жоғары. Тек 4-6 жаста эритроциттердің саны, пішіні, мөлшері және гемоглобинінің қасиеті, оттектік сыйымдылығы ересек адамдардағыдай болады. Эритроциттердің тұну жылдамдығы жаңа туған нәрестеде 0,5 мм/сағ, туғаннан кейін біртіндеп ол артады: 1 жаста 2 мм/сағ, 2-3 жаста 3 мм/сағ, 5-6 жаста 4-5 мм/сағ, қыздарда 7-11 жаста, ер балаларда 7-13 жаста 3-9 мм/сағ болып, ересек адамдардың эритроциттерінің тұну жылдамдығына (7-12 мм/сағ) жақындайды. 

Адам денесіндегі эритроциттердің өмір ұзақтығы 90-120 күндей, бірақ олар үнемі жаңарып отырады: ескілері бауырда және басқа мүшелерде ыдырап, жаңа жас эритроциттер сүйек кемігінде өндіріліп, қан айналымына қосылады. Алғашқы аптадағы эритроциттер ыдырағанда босайтын темір иондары сәбидің терісінде қор ретінде жиналады да, тотығып баланың терісі сарғыш тартады. Мұны сәбидің &quot;сары ауруы&quot; деп атайды, бірақ ол жұқпалы Боткиннің сары ауруына байланысты емес, қордағы темірдің тотығуынан болған. Кейіннен терідегі темір иондары жаңа қан жасушаларын түзуге пайдаланылады да, терінің түсі дұрыс қалпына келеді. 

=== Лейкоциттер ===
''Лейкоциттер'' - ядросы бар қан жасушалары. Ересек адамның 1 мл қанында 6-8 мың лейкоциттер болады. Баланың иммундық қабілеті (ауруға қарсы тұру , қорғану қабілеті) лейкоциттерге байланысты. Лейкоциттер бала организмінің жұқпалы, яғни инфекциялық ауруларға қарсы тұруын қамтамасыз етеді. Қан жасушаларының бұл маңызды қызметін Нобель сыйлығының лауреаты орыс ғалымы И. И. Мечников ашқан. 

Лейкоциттердің бірнеше түрлері бар: 
# дәнді лейкоциттер немесе гранулоциттер; 
# дәнсіз лейкоциттер, яғни агранулоциттер; 
# моноциттер. 

Гранулоциттердің 3 түрі бар:
# нейтрофилдер,
# эозинофилдер және 
# базофилдер. 

Ал агранулоциттерге лимфоциттер жатады. 

Қанның құрамындағы лейкоциттердің түрлері адамның жасына лайықты мөлшерде шамамен тұрақты болады. Бұл тұрақтылықты [[лейкоцитарлық формула]] деп атайды. Лейкоциттердің саны мен бір-біріне қатынасы, яғни лейкоцитарлық формула түрлі әсерлерге (ауру, ауыр дене жұмысы, ас қабылдау, Ұйқы т. с. с.) байланысты өзгеріп отырады. Лейкоциттердің саны да сыртқы және ішкі әсерлердің ықпалынан үнемі өзгеріп тұрады. 

Лейкоциттердің жалпы саны жаңа туған нәрестеде 10-20 мың шамасында болғанмен, өмірінің алғашқы сағаттарында оның саны күрт көбейеді. Айталық, туған сәтте 19500 болса, 6 сағатта 22000, 24 сағатта 28000 дейін кобейеді де екінші тәулікте азая бастайды: 48 сағатта 19500 болады. Ал 5-ші тәулікте баланың лейкоциттері күрт төмендейді де, 7-ші тәулікте 8000-11000 шегіне жетіп, шамамен ересек адамның жоғары деңгейіне шамалас болады. Мезгілінен ерте туған сәбилердің лейкоциттерінің саны 3600-36000 шамасында өзгереді. Қыздардың қанындағы 10-12 жаста лейкоциттердің саны 6000-8000, яғни ересек адамдай болады. 

1 жастан кейін иейтрофилдердің жалпы саны көбейіп, лимфоциттердің және лейкоциттердің жалпы саны азаяды. 

=== Тромбоциттер ===
Қанның құрамындағы үшінші пішінді элементтер - ''тромбоциттер'' немесе ''қан пластинкалары''. Олар сопақша немесе диаметрі 2-5 мкм дөңгелектеу пішінді келеді. Тромбоциттердің жалпы саны 1 мкл 300 мыңнан 100 мыңға дейін. Тромбоциттер сүйек кемігінде пайда болады. Олардың өсіп жетілу мерзімі 7-8 күн, ал қан айналымында 5-11 күндей болады. Тромбоциттердің саны тамақ ішкеннен кейін, ауыр дене жұмысымен шұғылданғанда, әйел екіқабат болғанда көбейеді. Оның мөлшерінің тәуліктік өзгерісі де бар: күндіз көбірек, түнде азырақ болады. Тромбоциттердің қызметі көп. Оларда ферменттер де өндіріледі, фагоцитарлық қабілеті де бар, ұсақ қан тамырларының өткізгіштік қасиетіне де әсер етеді. Тромбоциттердің саны баланың жасына қарай өте көп ауытқиды: 1 мкл қанда 150 мыңнан 600 мыңға дейін. Жаңа туған сәбидің қанында орта есеппен 150-350 мыңға жуық тромбоциттер болса, 1 жасқа дейінгі балаларда 15 мыңнан 424 мыңға дейін (орта есеппен 250000) жетеді. Дегенмен жеке бір баланың өзіндегі тромбоциттердің саны салыстырмалы түрде алғанда тұрақты келеді. 1 жастан 16 жасқа дейін 1 мкл қандағы орта саны 300000, 20-40 жаста 311000, одан әрі қарай шамамен 114 мыңнан 335 мыңға дейін (орта саны 224000), ал 70 жастан аса тромбоциттердің саны азаяды: орта есеппен 208000. 

Тромбоциттердің ең күшті өзгеретін тұрақсыз мезгілі 1 жасқа дейін. Бұл кезде оның жас, әлі толық жетілмеген түрі қанда көп болады.Баланың жасы ұлғая келе тромбоциттердің өндірілуі төмендейді, ал қартая келе қан пластинкаларында кері даму күшейеді. Қанның ұюы. 

Тромбоциттердің басты қызметі — қанның ұюына қатысуы. Қан тамырлары жарақаттанғанда әдетте жараның бетін [[тромб]] деп аталатын қойылған қап түйіршігі тез жабады. Біраздан соң ол тығыздалып, жараны бекітеді. Егер қанның мұндай қасиеті болмаса, кішкентай жарадан тоқтаусыз қан ағып, адам әлсіреп, тіпті өліп гс кетер еді. 

Қанның ұюы күрделі ферментативті құбылыс оны шамамен 3 кезеңге бөлуге болады: 
# Қанда және ұлпада тромбопластиннің пайда болуы; 
# Тромбопластиннің тромбинге айналуы; 
# Тромбиннің әсерінен плазмадағы фибриноген белогының ерімейтін [[фибрин]] жіпшелеріне айналып, жараның бетінде тор құруы. Осы торға эритроциттер мен лейкоциттер тұрып қалады да, тромб пайда болады. Тромб сығылып, сарысудан арылады. Жараның беті қабыршақтанып қатым, жараланған тамыр бүтінделеді. Кейіннен қатқан қан қабыршағы түсіп қалады. 

Қанның ұюына эритроциттердің құрамындағы және қан плазмасындағы бірнеше ферменттер мен кальций иондары, бауырда түзілетін К витамині қатысады. Жаңа туған сәбидің қанының ұюы өмірінің алғашқы күндері, әсіресе 2-ші күні, баяу болады, ал 3-ші күннен бастап 7-ші күнге дейін жылдамданып, ересек адамдардың қанының ұю уақытына жақындайды. Дегенмен қанның ұю уақытында баланың жеке басының қасиеттеріне байланысты аздаған айырмашылық болады. 5,5-6 жаста қанның ұюы 1-2 минөттен кейін басталып, 3-4 минөтте анқталады. Сонымен қатар, алғашқы күндері мөлшері аз громбопластин 3 аптада ересектердегідей болады, ал қанының плазмасындағы фибриногені анасының қанындағы мөлшерден біршама аз болады. 1 жастан 12-14 жасқа дейін қанның ұюы на қатысатын факторлар шамамен дұрыс қалыпта болады, бірақ өзгермелі келеді. 

Қанның ұю қасиетіне ықпалы бар [[эндокриндік жүйе]] мен [[жас оспірімдер]]дің организміндегі функциялық басқа өзгерістер аяқталған соң, қанның ұюы 50-60 жасқа дейін тұрақталады.

== Организмдегі қан қорлары ==
[[Көкбауыр]] - денедегі қанның қоры. Тыныштық кезінде көкбауыр қанға толып, аумағы үлкейеді. Бұлшық еттер жұмыс істей бастағанда қан кокбауырдан жұмыс істеп жатқан бұлшық еттерге тасымалданады. Эритроциттердің ыдырауы бірнеше мүшелерде болады, соның ішінде көкбауыр да бар. Мұны мен бірге, көкбауырда лейкоциттердің бұзылуын тежейтін факторлар да бар, дегенмен, мұнда да біраз лейкоциттер ыдырайды. Көкбауыр тимус безімен және лимфа түйіндерімен бірге лимфоциттердің өніп, өсіп, дамуына қатысады. Бұған қоса, көкбауырда белгілі шамада антиденелер өндіріледі және токсиндер (улы заттар) усыздандырылады. Көкбауырдан басқа қанның көп мөлшері теріде, бұлшық еттерде және басқа мүшелерде жиналады. Организмге қан көп қажет болған жағдайда қордағы қан дереу қанайналым жолына құйылып, жұмыс істеген мүше толық қамтамасыз етіледі. 

== Оқу мен дене еңбегінің қанға әсері ==
Қанның құрамы шамамен тұрақты болғанымен, баланың еңбегіне мөлшерден тыс талап қойылғанда Бұл тұрақтылық өзгереді. Мектеп жасындағы баланың жұмысы көбінесе - оқу, ми еңбегі. Оқу, ми еңбегі ретінде, қан жүйесіне де әсер етеді. Оқушы баланың оқу бағдарламасы жасына сәйкес болмағанда, 12 жасқа дейінгі балаларда лейкоцитоз, яғни лейкоциттердің көбеюі, орын алады. Баланың қанында, әсіресе нейтрофилдер мен лимфоциттер көбейеді. Бастауыш сынып оқушыларында (7-11 жас) оқудың өсерінен эритроциттердің тұну жылдамдығы (ЭТЖ) аздап озгереді, бірақ ол мұның сабаққа дейінгі қалпына байланысты болады. Айталық, сабаққа дейін ЭТЖ жоғары болса, сабақтың соңына таман ол баяулайды. Қанның тұтқырлығы да ЭТЖ іспетті сабақтың алдындағы деңгейіне байланысты. Сабаққа дейін ЭТЖ орта шамамем 3,7 болса, сабақтың соңында 5,0, ал сабақ алдында 4,4 болған оқушыларда сабақтың соңында 3,4 дейіи томендегені туралы мәліметтер бар. Жалпы алғанда қанның құрамына оқудың әсері олардың қалыпты жағдайындағы мөлшеріне тікелей байланысты. 

Дене еңбегі организмнің физиологиялық жүйелерінің қызметін, әсіресе қанның құрамы н озгертеді. Дене еңбегінен кейін балалар мен жастарда ересек адамдардағыдай миогендік лейкоцитоз байқалады. Бала жүгіргенде, қозғалысты ойын сияқты жеңіл-желпі дене еңбегінде лимфоциттері аздап көбейеді, ал велосипед тебу, сол сияқты қара күшті қажет ететін еңбекте нейтрофилдер көбейеді. 16-18 жастағы бойжеткендер мен жігіттерде жүгіру, суда жүзу сияқты спорт түрлерімен шүғылдан ғанда лейкоциттердің барлық түрлері көбейеді. Бірақ, сонда да лимфоциттердің көбеюі басым болады. Ал қыздар мен жігіттердің арасындажыныстық айырмашылықтар жоқ деп батыл айтуға болады. Жалпы алғанда миогендік лейкоцитоз [[Бұлшық ет]]тердің жұмыс ының ұзақ тығына байланысты Гюлады, ал жасқа байланысты ерекшеліктер байқалмайды. Мұндай қысқа мерзімді дене еңбектерінің эритроциттердің санына өсері онша күшті емес. 

== Қан топтары ==
[[Сурет:Bloodbags.jpg|thumb|right|200px|Қаптағы қан]]
Адам жараланып, денесінен қанның жартысына жуығы аққанда әлсіреп, тірлігінен айырылады. Мұндай жағдайда бір кісінің қанын екінші адамға қүйып, жарақаттанған адамды аман алып қалуға болады. Бірақ адамдардың қанының құрамы бір-біріне сәйкес келмесе, қан қүйылған кісі өліп те кетуі мүмкін. Сондықтан [[донор]]дың (қан беруші адам) қанын [[реципиент]]ке (қан қүйылатын кісі) құяр кезде алдымен олардың қандарының сәйкестігін тексереді. 

Қанның құрамындағы эритроциттерде екі түрлі агглютиноген деп аталған зат бар: ''А'' және ''В'' агглютиногендер. Қанның плазмасында Бұл армен кездескенде қанды ұйытып тастайтын ά және β агглютининдер болады. Егер агглютиноген А агглютинин альфамен немесе агглютиноген В агглютинин бетамен кездессе, қанның эритроциттері бір-біріне жабысып, бұзылып, қан ұйып қалады да, оттегін денеге таситын эритроциттер қызметін атқара алмай, адам өліп кету қаупінде болады. 

Бұл заттардың бір-бірімен қосылыс жасау мүмкіндігі 4 түрлі, соған байланысты адамдардың қанын 4 топқа бөліп АВО жүйесі деп атаған: 
#Эритроциттерінде агглютиногендер жоқ, бірақ плазмасында екі агглютининдері ά, β де бар кісілер. Мұндай адамдар 40%, олар І-топқа жатады;
#Қанының эритроциттерінде агглютиноген А, плазмасында агглютинин β бар адамдар 39%, олар II-топқа жатады;
#Эритроциттерінде агглютиноген В, плазмасында агглютинии ά бар кісілер 15%, олар Ш-топқа жатады;
#Эритроциттерінде агглютиноген А және В бар, плазмасында агглютининдер жоқ кісілер 6%, олар IV-топқа жатады.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;3&quot; |Қан топтары
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |Қан тобы
! colspan=&quot;2&quot; |Комбинация
|-
|антигендер
|плазмадағы антиденелер
|-
|O (I)
|''жоқ''
|α; β
|-
|A (II)
|A
|β
|-
|B (III)
|B
|α
|-
|AB (IV)
|AB
|''жоқ''
|}
Осы агглютиногендер мен агглютининдердің бір-бірімен кездеспеуін көздеп, донор мен реципиенттің қандарын тексереді. АВО жүйесінен басқа түрлі адамдар топтарында кездесетін қанның қорғаныс жүйелері бар екені анықталды. Оның ішінде алғаш рет макака-резус маймылдарының қанынан табылған [[резус-фактор]] деп аталған заттың маңызы күшті. Бұл зат адамдардың 85%-ында бар, ал 15%-ында жоқ. Резус-факторы бар адамдарды оң-резусты (RҺ+), жоқ адамдарды теріс-резусты (Rh-) деп атайды. Егер Rһ- кісіге RҺ+ адамның қанын құйса, ол реципиентте сол факторға қарсы антидене пайда болады. Ал екінші рет сондай қан құйылса, бұрын пайда болған арнайы аглютиногендер эритроциттерді бір-біріне жабыстырып, кызметін тоқтатады да, адамның өміріне қауіп төнеді. Осы резус-факторға байланысты Rh- жүкті әйелдердің ұрығына Rh+ әкесінің факторы тұқым қуалап ауысқанда жүкті әйелдің қанында ұрықтың факторына қарсы антидене пайда болып, түсік түседі. Сондықтан жүкті әйелдердің канында Бұл фактор болмаса, оның күйеуінің қанының факторын тексереді де, ол Rh+ болса, түсік болмаудың камын ойлап, арнайы емдейді. Сонымен, қанды құю үшін реципиентің қанының АВО және Rh-факторын міндетті түрде тексеру қажет.&lt;ref&gt;Цитология және гистология. Оқу құралы. Сапаров Қ.Ә. — Алматы: Қазақ университеті, 2009. - 128 бет. ISBN 978-601-247-057-4&lt;/ref&gt;

Кейбір адамдар іштен туа қаны ұйымайтын ауруға тап болады. Мұндай адамдар болмашы жарақаттанудан-ақ қаннан айырылып, қаза табуы мүмкін.

Қанның ұйюы дегеніміз ағзаны қан кетуден сақтандыратын, оны қорғанышты бейімділігі болып табылады.&lt;ref&gt;Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі / — Алматы: «Сөздік-Словарь», 2009 жыл. ISBN 9965-822-54-9&lt;/ref&gt;

== Тағыда қараңыз ==

* [[Қанның буферлік жүйелері]]
* [[Қанайналым жүйесі]]
* [[Қан кету]]
* [[Қан жоғалту]]
* [[Қан ұюы]]
* [[Қантамырлар]]
* [[Лимфа]]

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;
{{wikify}}

{{Қан}}
[[Санат:Қан]]
[[Санат:Биологиялық сұйықтар]]
[[Санат:Ағза ұлпалары]]</text>
      <sha1>2zcok5cbm48xm1s83fszh81dadjn52u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иосиф Виссарионович Сталин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9098</id>
    <revision>
      <id>3591345</id>
      <parentid>3440048</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T20:03:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25284-08</username>
        <id>180364</id>
      </contributor>
      <origin>3591345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22421" sha1="b972eolswhdm5v2ypo9cpcpkj6stdw6" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = мемлекет басшысы
 | Қазақша есімі        = 
 | Шынайы есімі       = {{lang|ka|იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილი}}
 | Суреті                   = Сталин.tif
 | Сурет ені            = 250
 | Атауы                =
 | Титулы              = [[КОКП ОК бас хатшысы|КОКП ОК&lt;br /&gt;бас хатшысы / бірінші хатшысы]]
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Реті                 = 
 | Басқара бастады      = [[3 сәуір]] [[1922 жыл]] 
 | Басқаруын аяқтады    = [[5 наурыз]] [[1953 жыл]] 
 | Ізашары              = Жоқ ''(лауазымы 1922 ж. орнатылған)''
 | Ізбасары             = [[Никита Сергеевич Хрущёв|Никита Хрущёв]] 
 | Президент            = 
 | Премьер              =
 | Титулы_2             = [[КСРО министрлер кеңесінің төрағасы]]
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = [[6 мамыр]] [[1942 жыл]]
 | Басқаруын аяқтады_2  = [[5 наурыз]] [[1953 жыл]]
 | Ізашары_2            = [[Вячеслав Михайлович Молотов|Вячеслав Молотов]]
 | Ізбасары_2           = [[Георгий Максимилианович Маленков|Георгий Маленков]]
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні         = 18.12.1878
 | Туған жері         = {{flagicon|Russian Empire|1858}} [[Гори]], [[Тифлис Губерниясы]] (қазіргі [[Грузия]]), [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 5.03.1953
 | Қайтыс болған жері  = {{Flagicon|USSR|1923}} [[Мәскеу]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = Виссарион Иванович Джугашвили 
 | Анасы                = Екатерина Георгиевна Джугашвили
 | Жұбайы               = Сванидзе Екатерина Семёновна (1906—1907) &lt;br /&gt; Аллилуева Надежда Сергеевна (1919—1932)
 | Балалары             = 
 | Партиясы             =  [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы]] [[Генералиссимус]]
 | Білімі               = 
 | Азаматтығы   = {{байрақ|КСРО}}
 | Мамандығы            =оқуын бітірмеген ғибадатшы 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          =
}}
'''Иосиф Виссарионович Сталин''' (шын тегі — '''Джугашвили''', {{lang-ka|იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილი}}; 6(18) желтоқсан 1878 ж.(ресми түрде 9(21)желтоқсан 1879), Гори, [[Тифлис губерниясы]], [[Ресей империясы]] — 5 наурыз 1953 ж., Кунцев ауданы, Мәскеу облысы, [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — орыстың революциялық, кеңестік саяси, мемлекеттік, әскери және партия жетекшісі, 1922 жылдың 3 сәуірінен 1934 жылдың 10 ақпанына дейін бас хатшы болды, кейін — Бүкілодақтық коммунистік большевиктер партиясы Орталық Комитетінің хатшысы (1952 жылдан — КОКП), Кеңес Одағының Маршалы, Кеңес Одағының генералиссимосы. КСРО Қорғаныс халық комиссары (1941 ж. 19 шілдеден), КСРО Халық Комиссарлар Кеңесінің төрағасы және КСРО Мемлекеттік қорғаныс комитетінің төрағасы. Халық жауы, әлемдік деңгейдегі қанпез, маньяк, жендет, қарақшы.

== Өмірбаяны ==

=== Балалық шағы ===
[[Сурет:Joseph_Stalin,_1893.jpg|нобай|оңға|Жасөспірім Сосо (содан кейін Коба, Иосиф Сталин деген лақып ат қойып өзіне қойған). 1893 жыл]]
Иосиф Виссарионович Джугашвили грузияның Гори қаласында (1801 жылы Ресей қосқан аймақ) 1878 жылы 6 желтоқсанда Юлиан күнтізбесі бойынша дүниеге келді; Ол 1878 жылғы 18 желтоқсанға өзгертілетін қазіргі күнтізбені қолдана отырып, ол өзінің «ресми туған күнін» 1879 жылы 21 желтоқсан деп жариялады. Ол Екатерина Георгиевна Геадзе (Кеке) және Виссарион (Бесо) Джугашвили, төрт баланың үшінші ұлы болды, бірақ ол нәресте кезінен аман қалды.[[Сурет:Stalin 1945.jpg|thumb|200px |right]]
[[1894 жыл]]ы [[Тбилиси]]дегі православиялық діни семинарияға оқуға түскен. Онда оқи жүріп, құпия үйірменің жұмысына ат салысып, “Месамедаси” (үшінші топ) атты грузин социал-демокр. ұйымына мүше болып кірді.

=== Саясат жолында ===
[[Сурет:Young_stalin_screenshot.jpg|нобай|оңға|Жас Коба Джугажвили. 1902 год.]]
[[1899 жыл]]ы саяси қызметі үшін семинариядан шығарылып, біржола төңкерісшілдік жолға түсті. [[1901 жыл]]ы РСДЖП-ға мүшелікке өтті. “Коба” деген лақап атты иемденді. Астыртын қызмет барысында бірнеше рет тұтқынға алынып, Шығыс Сібірге жер аударылды. [[1912 жыл]]дан РСДЖП-ның ОК-не мүшелікке сайланды. 

1906 жылы  - &quot;Анархизм немесе социализм?&quot; атты мақалалар сериясы жарық көреді.

1912 – 13 жылы [[Санкт-Петербург]]те жұмыс істей жүріп, “[[Звезда]]” және “[[Правда]]” газеттерінің жұмысына белсенді ат салысты. Осы кезде “Марксизм және ұлт мәселесі” деген еңбегін жазды. 

1913 жылы ақпанда тағы да тұтқындалып, Турухан өлкесіне жер аударылды. Айдаудан 1917 жылғы Ақпан революциянан кейін оралып, РСДЖП-ның ОК бюросының құрамына және “[[Правда]]” газеті редакциясына енді. Қазан төңкерісін әзірлеуге және оны жүзеге асыруға қатысты. Кеңестердің Бүкілресейлік 2-съезінде (8.11. 1917) Ұлт істері халкомы (1917 – 22) ретінде алғашқы кеңес өкіметінің құрамына сайланды. 

1917 жылы - Орталық атақарушы комитетке мүше болып сайланады.
1919 – 22 жылы Мемлекеттік бақылау халкомы міндетін қоса атқарды. Азамат соғысы (1918 – 20) кезінде Оңт., Батыс және Оңтүстік-Батыс майдандарының революция әскери куаттінің мүшесі болды. 
[[Сурет:19220901-lenin_stalin_at_gorki.jpg|нобай|оңға|Ленинмен Горкиде. 1922 жыл, Горки.]]
1922 жылы - Надежда Аллилуеваға үйленеді.

=== Билік ===
1922 жылы сәуірде РК(б)П ОК Пленумы Сталинді ОК-нің Бас хатшысы етіп сайлады. КСРО-ны құруға белсене қатысты. Алғашқы кезде “[[автономияландыру]]” (бүкіл республикалардың РКФСР-ге автономия құрастурықығында енуі) жобасын ұсынды. [[Владимир Ильич Ленин|Ленин]] өмірінің соңғы жылдарында бар билікті қолына топтастыруға талпынған Сталиннің жеке басына сенімсіздік танытты. Ол Кеңестердің Бүкілодақтық 1-съезіне (1922 жылы желтоқсан) жолдаған хатында Сталинді орнынан ауыстыру жөнінде ойластыруды ұсынды. Алайда РК(б)П-ның 13-съезі (1924 жылы мамыр) Сталинді Бас хатшы етіп қалдыруды ұйғарды. 

Сталиннің басшылығымен ауыл шаруашылығын коллективтендіру қолға алынып, байлар мен кулактарды тап ретінде жою саясаты жүзеге асырылды (қ. [[Кәмпескелеу]]). Бұл халық арасында жасанды ашаршылық пен босқыншылықты туғызып, ауыл шаруашылығын коллективтендіруге қарсы шаруалар қозғалысының өрістеуіне алып келді. Сталин елде қуғын-сүргін саясатын жүргізіп, тоталитарлық жүйені қалыптастырды. Ұлттық интеллигенция өкілдерін “халық жаулары” ретінде қуғындауды күшейтті. “Халық жаулары” жазасын өтейтін лагерлердің санын арттырды (қ. [[ГУЛАГ]]). Одақтас республикалар мен ұлттық автономияларды саяси және экономикалық биліктен айырып, Кремльге тәуелді етті. Ол гитлерлік Германияның КСРО-ға соғыс ашу мерзімін бағалауда қателік жіберді. 2-дүниежүзүлік соғыс жылдарында КСРО Қорғаныс халкомы, КСРО Қарулы Күштерінің Жоғарғы Бас қолбасшысы болып тағайындалды. Кеңес Одағының басшысы ретінде үш держава – КСРО, АҚШ, Ұлыбритания басшыларының [[Тегеран]] (1943), [[Қырым]] (1945) және [[Потсдам]] (1945) конференцияларына қатысты. 

Соғыстан кейінгі кезеңде жеке басқа табыну қарқыны онан әрі өрістеді. Сыртқы саясат саласында Батыс елдерімен ымыраға келуден бас тартып, қырғи қабақ соғыстың басталуына ықпал етті. Оның жаппай қырып-жою қаруын жасау мақсатының нәтижесінде [[Семей]] полигоны дүниеге келді. КОКП-ның 1956 жылы өткен 20-съезі Сталиннің жеке басына табынушылықты сынға алды. Сталин 3 рет Ленин орденімен, 2 рет “[[Жеңіс]]” орденімен, Социалистік Еңбек Ері (1939) және [[Кеңес Одағының Батыры]] (1945) атағымен марапатталған. Мәскеудегі Қызыл алаңға жерленген.&lt;ref&gt;Қазақ энциклопедиясы&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=1067]
* Такер Р., Сталин, Путь к власти, М., [[1997]]; 
* Громов Е., Сталин, Искусство и власть, М., [[2004]]; 
* Карпов В., Генералиссимус. Кн. 1 – 2., [[Калининград]], [[2004]]; 
* Жуков Ю., Сталин, Тайны власти, М., [[2005]]; 
* Жуков Ю., Иной Сталин, М., 2005.

{{commons|Joseph Stalin}}
{{start box}}
{{s-mil|}}
{{s-bef|before=Шені орнатылған}}
{{s-ttl|title=[[Кеңес Одағы генералиссимусы]] &lt;br /&gt;1945–1953}}
{{s-aft|after=Шені ыдыратылған}}
{{succession box | before = Лауазымы орнатылған&lt;br /&gt;(''алдыңғы партия көсемі''&lt;br /&gt;[[Владимир Ильич Ленин|Владимир Ленин]])|title = [[КОКП ОК бас хатшысы]] | years = 1922–1953 | after = [[Никита Сергеевич Хрущёв|Никита Хрущёв]]}}
{{succession box | before= [[Вячеслав Михайлович Молотов|Вячеслав Молотов]]|after = [[Георгий Максимилианович Маленков|Георгий Маленков]] | title = [[КСРО министрлер кеңесінің төрағасы]]
|years = 1941–1953}}
{{end box}}

{{USSRpremier}}
{{Leaders of CPSU}}
{{Marshals of the Soviet Union}}
{{КСРО басшылары}}

[[Санат:18 желтоқсанда туғандар]]
[[Санат:Гориде туғандар]]
[[Санат:5 наурызда қайтыс болғандар]]
[[Санат:Мәскеу облысында қайтыс болғандар]]
[[Санат:КОКП ОК бас хатшылары]]
[[Санат:Кеңес Одағының батырлары]]
[[Санат:Ленин кесенесінде жерленгендер]]
[[Санат:Социалистік еңбек ерлері]]
[[Санат:Жеңіс орденінің иегерлері]]
[[Санат:Ленин орденінің иегерлері]]
[[Санат:Қызыл Ту орденінің иегерлері]]
[[Санат:I дәрежелі Суворов орденінің иегерлері]]
[[Санат:Жұмысшы-Шаруа Қызыл Әскерінің XX жылдығы медалінің иегерлері]]
[[Санат:Мәскеуді қорғағаны үшін медалінің иегерлері]]
[[Санат:1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін медалінің иегерлері]]
[[Санат:Жапонияны жеңгені үшін медалінің иегерлері]]
[[Санат:МХР батырлары]]
[[Санат:Республика орденінің (Тува Халық Республикасы) иегерлері]]
[[Санат:Сухэ-Батор орденінің иегерлері]]
[[Санат:Жапонияны жеңгені үшін медалінің (МХР) иегерлері]]
[[Санат:Моңғол Халық Республикасына 25 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:1 дәрежелі Ақ арыстан орденінің (ЧССР) иегерлері]]
[[Санат:Жеңіс үшін Ақ арыстан орденінің иегерлері]]
[[Санат:1939 Әскери крестінің (Чехословакия) иегерлері]]
[[Санат:Тайм журналы нұсқасы бойынша Жыл адамдары]]
[[Санат:Иосиф Сталин]]
[[Санат:Большевиктер]]
[[Санат:Лениншілдер]]
[[Санат:Марксизм теоретиктері]]
[[Санат:Генералиссимустар]]
[[Санат:КСРО қорғаныс халық комиссарлары]]
[[Санат:КСРО қарулы күштері министрлері]]
[[Санат:Бүкілресейлік кеңестердің  I съезінің (1917) делегаттары]]
[[Санат:Бүкілодақтық кеңестердің I съезінің делегаттары]]
[[Санат:Екінші дүниежүзілік соғыстың қатысушы - елдер көшбасшылары]]
[[Санат:Лақап есімімен танымал саясаткерлер]]
[[Санат:Кремль қабырғасындағы зиратқа жерленгендер]]
[[Санат:КСРО Ғылым Академиясының құрметті мүшелері]]
[[Санат:КСРО министрлері кеңесінің төрағалары]]
[[Санат:КСРО халық комиссарлары кеңесінің төарғалары]]
[[Санат:Грузия революционерлері]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысындағы қолбасылары]]
[[Санат:Ресейдегі Азаматтық соғысқа қатысушылар]]
[[Санат:РКФСР жұмысшы-шаруа инспекциясы халық комиссарлары]]
[[Санат:КОКП ОК Саяси бюросы мүшелері]]
[[Санат:РСДЖП ОК мүшелері]]
[[Санат:КСРО қорғаныс халық комиссариаты жанындағы Әскери кеңес мүшелері]]
[[Санат:Бүкілресейлік құрылтай жиналысы мүшелері]]
[[Санат:БОАК мүшелері]]
[[Санат:БОАК Төралқасы мүшелері]]
[[Санат:КСРО ОАК мүшелері]]
[[Санат:КСРО ОАК Төралқасы мүшелері]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Башқұрт АКСР Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Башқұрт АКСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Башқұрт АКСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Карель АКСР Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:БК(б)П ОК Ұйымдастыру бюросы мүшелері]]
[[Санат:РКФСР халық комиссарлары]]
[[Санат:Бұхар КСР Қызыл Жұлдызы орденінің иегерлері]]
[[Санат:Сольвычегодскке жер аударылғандар]]
[[Санат:Вологдаға жер аударылғандар]]
[[Санат:Вологда губерниясына жер аударылғандар]]
[[Санат:РКФСР Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:РКФСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:РКФСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Инсульттан қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қайта жерленгендер]]
[[Санат:РСДЖП IV съезінің делегаттары]]
[[Санат:РСДЖП V съезінің делегаттары]]
[[Санат:РСДЖ(б)П VI съезінің делегаттары]]
[[Санат:РК(б)П VII съезінің делегаттары]]
[[Санат:РК(б)П VIII съезінің делегаттары]]
[[Санат:РК(б)П IX съезінің делегаттары]]
[[Санат:РК(б)П X съезінің делегаттары]]
[[Санат:РК(б)П XI съезінің делегаттары]]
[[Санат:РК(б)П XII съезінің делегаттары]]
[[Санат:РК(б)П XIII съезінің делегаттары]]
[[Санат:БК(б)П XIV съезінің делегаттары]]
[[Санат:БК(б)П XV съезінің делегаттары]]
[[Санат:БК(б)П XVI съезінің делегаттары]]
[[Санат:БК(б)П XVII съезінің делегаттары]]
[[Санат:БК(б)П XVIII съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП XIX съезінің делегаттары]]
[[Санат:Жаза кесілген орыннан қашқандар]]
[[Санат:Турухан өлкесіне жер аударылғандар]]
[[Санат:Нарымға жер аударылғандар]]
[[Санат:Грузин КСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Өлім себебі анықталмағандар]]
[[Санат:Пошта маркаларындағы тұлғалар]]
[[Санат:Латвия КСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Украин КСР Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Ресей революционерлері]]</text>
      <sha1>b972eolswhdm5v2ypo9cpcpkj6stdw6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591346</id>
      <parentid>3591345</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T20:06:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25284-08</username>
        <id>180364</id>
      </contributor>
      <origin>3591346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22530" sha1="estaekh6t6jpm6gcjacy1i8rify2ib0" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = мемлекет басшысы
 | Қазақша есімі        = 
 | Шынайы есімі       = {{lang|ka|იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილი}}
 | Суреті                   = Сталин.tif
 | Сурет ені            = 250
 | Атауы                =
 | Титулы              = [[КОКП ОК бас хатшысы|КОКП ОК&lt;br /&gt;бас хатшысы / бірінші хатшысы]]
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Реті                 = 
 | Басқара бастады      = [[3 сәуір]] [[1922 жыл]] 
 | Басқаруын аяқтады    = [[5 наурыз]] [[1953 жыл]] 
 | Ізашары              = Жоқ ''(лауазымы 1922 ж. орнатылған)''
 | Ізбасары             = [[Никита Сергеевич Хрущёв|Никита Хрущёв]] 
 | Президент            = 
 | Премьер              =
 | Титулы_2             = [[КСРО министрлер кеңесінің төрағасы]]
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = [[6 мамыр]] [[1942 жыл]]
 | Басқаруын аяқтады_2  = [[5 наурыз]] [[1953 жыл]]
 | Ізашары_2            = [[Вячеслав Михайлович Молотов|Вячеслав Молотов]]
 | Ізбасары_2           = [[Георгий Максимилианович Маленков|Георгий Маленков]]
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні         = 18.12.1878
 | Туған жері         = {{flagicon|Russian Empire|1858}} [[Гори]], [[Тифлис Губерниясы]] (қазіргі [[Грузия]]), [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 5.03.1953
 | Қайтыс болған жері  = {{Flagicon|USSR|1923}} [[Мәскеу]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = Виссарион Иванович Джугашвили 
 | Анасы                = Екатерина Георгиевна Джугашвили
 | Жұбайы               = Сванидзе Екатерина Семёновна (1906—1907) &lt;br /&gt; Аллилуева Надежда Сергеевна (1919—1932)
 | Балалары             = 
 | Партиясы             =  [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы]] [[Генералиссимус]]
 | Білімі               = 
 | Азаматтығы   = {{байрақ|КСРО}}
 | Мамандығы            =оқуын бітірмеген ғибадатшы 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          =
}}
'''Иосиф Виссарионович Сталин''' (шын тегі — '''Джугашвили''', {{lang-ka|იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილი}}; 6(18) желтоқсан 1878 ж.(ресми түрде 9(21)желтоқсан 1879), Гори, [[Тифлис губерниясы]], [[Ресей империясы]] — 5 наурыз 1953 ж., Кунцев ауданы, Мәскеу облысы, [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — орыстың революциялық, кеңестік саяси, мемлекеттік, әскери және партия жетекшісі, 1922 жылдың 3 сәуірінен 1934 жылдың 10 ақпанына дейін бас хатшы болды, кейін — Бүкілодақтық коммунистік большевиктер партиясы Орталық Комитетінің хатшысы (1952 жылдан — КОКП), Кеңес Одағының Маршалы, Кеңес Одағының генералиссимосы. КСРО Қорғаныс халық комиссары (1941 ж. 19 шілдеден), КСРО Халық Комиссарлар Кеңесінің төрағасы және КСРО Мемлекеттік қорғаныс комитетінің төрағасы. Қазақтарды, және басқа ұлттарды жаппай қуғын-сүргінге, ашаршылықтарға ұшыратқанына жауапты. Тарихтағы кереғар кейіпкер. 

== Өмірбаяны ==

=== Балалық шағы ===
[[Сурет:Joseph_Stalin,_1893.jpg|нобай|оңға|Жасөспірім Сосо (содан кейін Коба, Иосиф Сталин деген лақып ат қойып өзіне қойған). 1893 жыл]]
Иосиф Виссарионович Джугашвили грузияның Гори қаласында (1801 жылы Ресей қосқан аймақ) 1878 жылы 6 желтоқсанда Юлиан күнтізбесі бойынша дүниеге келді; Ол 1878 жылғы 18 желтоқсанға өзгертілетін қазіргі күнтізбені қолдана отырып, ол өзінің «ресми туған күнін» 1879 жылы 21 желтоқсан деп жариялады. Ол Екатерина Георгиевна Геадзе (Кеке) және Виссарион (Бесо) Джугашвили, төрт баланың үшінші ұлы болды, бірақ ол нәресте кезінен аман қалды.[[Сурет:Stalin 1945.jpg|thumb|200px |right]]
[[1894 жыл]]ы [[Тбилиси]]дегі православиялық діни семинарияға оқуға түскен. Онда оқи жүріп, құпия үйірменің жұмысына ат салысып, “Месамедаси” (үшінші топ) атты грузин социал-демокр. ұйымына мүше болып кірді.

=== Саясат жолында ===
[[Сурет:Young_stalin_screenshot.jpg|нобай|оңға|Жас Коба Джугажвили. 1902 год.]]
[[1899 жыл]]ы саяси қызметі үшін семинариядан шығарылып, біржола төңкерісшілдік жолға түсті. [[1901 жыл]]ы РСДЖП-ға мүшелікке өтті. “Коба” деген лақап атты иемденді. Астыртын қызмет барысында бірнеше рет тұтқынға алынып, Шығыс Сібірге жер аударылды. [[1912 жыл]]дан РСДЖП-ның ОК-не мүшелікке сайланды. 

1906 жылы  - &quot;Анархизм немесе социализм?&quot; атты мақалалар сериясы жарық көреді.

1912 – 13 жылы [[Санкт-Петербург]]те жұмыс істей жүріп, “[[Звезда]]” және “[[Правда]]” газеттерінің жұмысына белсенді ат салысты. Осы кезде “Марксизм және ұлт мәселесі” деген еңбегін жазды. 

1913 жылы ақпанда тағы да тұтқындалып, Турухан өлкесіне жер аударылды. Айдаудан 1917 жылғы Ақпан революциянан кейін оралып, РСДЖП-ның ОК бюросының құрамына және “[[Правда]]” газеті редакциясына енді. Қазан төңкерісін әзірлеуге және оны жүзеге асыруға қатысты. Кеңестердің Бүкілресейлік 2-съезінде (8.11. 1917) Ұлт істері халкомы (1917 – 22) ретінде алғашқы кеңес өкіметінің құрамына сайланды. 

1917 жылы - Орталық атақарушы комитетке мүше болып сайланады.
1919 – 22 жылы Мемлекеттік бақылау халкомы міндетін қоса атқарды. Азамат соғысы (1918 – 20) кезінде Оңт., Батыс және Оңтүстік-Батыс майдандарының революция әскери куаттінің мүшесі болды. 
[[Сурет:19220901-lenin_stalin_at_gorki.jpg|нобай|оңға|Ленинмен Горкиде. 1922 жыл, Горки.]]
1922 жылы - Надежда Аллилуеваға үйленеді.

=== Билік ===
1922 жылы сәуірде РК(б)П ОК Пленумы Сталинді ОК-нің Бас хатшысы етіп сайлады. КСРО-ны құруға белсене қатысты. Алғашқы кезде “[[автономияландыру]]” (бүкіл республикалардың РКФСР-ге автономия құрастурықығында енуі) жобасын ұсынды. [[Владимир Ильич Ленин|Ленин]] өмірінің соңғы жылдарында бар билікті қолына топтастыруға талпынған Сталиннің жеке басына сенімсіздік танытты. Ол Кеңестердің Бүкілодақтық 1-съезіне (1922 жылы желтоқсан) жолдаған хатында Сталинді орнынан ауыстыру жөнінде ойластыруды ұсынды. Алайда РК(б)П-ның 13-съезі (1924 жылы мамыр) Сталинді Бас хатшы етіп қалдыруды ұйғарды. 

Сталиннің басшылығымен ауыл шаруашылығын коллективтендіру қолға алынып, байлар мен кулактарды тап ретінде жою саясаты жүзеге асырылды (қ. [[Кәмпескелеу]]). Бұл халық арасында жасанды ашаршылық пен босқыншылықты туғызып, ауыл шаруашылығын коллективтендіруге қарсы шаруалар қозғалысының өрістеуіне алып келді. Сталин елде қуғын-сүргін саясатын жүргізіп, тоталитарлық жүйені қалыптастырды. Ұлттық интеллигенция өкілдерін “халық жаулары” ретінде қуғындауды күшейтті. “Халық жаулары” жазасын өтейтін лагерлердің санын арттырды (қ. [[ГУЛАГ]]). Одақтас республикалар мен ұлттық автономияларды саяси және экономикалық биліктен айырып, Кремльге тәуелді етті. Ол гитлерлік Германияның КСРО-ға соғыс ашу мерзімін бағалауда қателік жіберді. 2-дүниежүзүлік соғыс жылдарында КСРО Қорғаныс халкомы, КСРО Қарулы Күштерінің Жоғарғы Бас қолбасшысы болып тағайындалды. Кеңес Одағының басшысы ретінде үш держава – КСРО, АҚШ, Ұлыбритания басшыларының [[Тегеран]] (1943), [[Қырым]] (1945) және [[Потсдам]] (1945) конференцияларына қатысты. 

Соғыстан кейінгі кезеңде жеке басқа табыну қарқыны онан әрі өрістеді. Сыртқы саясат саласында Батыс елдерімен ымыраға келуден бас тартып, қырғи қабақ соғыстың басталуына ықпал етті. Оның жаппай қырып-жою қаруын жасау мақсатының нәтижесінде [[Семей]] полигоны дүниеге келді. КОКП-ның 1956 жылы өткен 20-съезі Сталиннің жеке басына табынушылықты сынға алды. Сталин 3 рет Ленин орденімен, 2 рет “[[Жеңіс]]” орденімен, Социалистік Еңбек Ері (1939) және [[Кеңес Одағының Батыры]] (1945) атағымен марапатталған. Мәскеудегі Қызыл алаңға жерленген.&lt;ref&gt;Қазақ энциклопедиясы&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=1067]
* Такер Р., Сталин, Путь к власти, М., [[1997]]; 
* Громов Е., Сталин, Искусство и власть, М., [[2004]]; 
* Карпов В., Генералиссимус. Кн. 1 – 2., [[Калининград]], [[2004]]; 
* Жуков Ю., Сталин, Тайны власти, М., [[2005]]; 
* Жуков Ю., Иной Сталин, М., 2005.

{{commons|Joseph Stalin}}
{{start box}}
{{s-mil|}}
{{s-bef|before=Шені орнатылған}}
{{s-ttl|title=[[Кеңес Одағы генералиссимусы]] &lt;br /&gt;1945–1953}}
{{s-aft|after=Шені ыдыратылған}}
{{succession box | before = Лауазымы орнатылған&lt;br /&gt;(''алдыңғы партия көсемі''&lt;br /&gt;[[Владимир Ильич Ленин|Владимир Ленин]])|title = [[КОКП ОК бас хатшысы]] | years = 1922–1953 | after = [[Никита Сергеевич Хрущёв|Никита Хрущёв]]}}
{{succession box | before= [[Вячеслав Михайлович Молотов|Вячеслав Молотов]]|after = [[Георгий Максимилианович Маленков|Георгий Маленков]] | title = [[КСРО министрлер кеңесінің төрағасы]]
|years = 1941–1953}}
{{end box}}

{{USSRpremier}}
{{Leaders of CPSU}}
{{Marshals of the Soviet Union}}
{{КСРО басшылары}}

[[Санат:18 желтоқсанда туғандар]]
[[Санат:Гориде туғандар]]
[[Санат:5 наурызда қайтыс болғандар]]
[[Санат:Мәскеу облысында қайтыс болғандар]]
[[Санат:КОКП ОК бас хатшылары]]
[[Санат:Кеңес Одағының батырлары]]
[[Санат:Ленин кесенесінде жерленгендер]]
[[Санат:Социалистік еңбек ерлері]]
[[Санат:Жеңіс орденінің иегерлері]]
[[Санат:Ленин орденінің иегерлері]]
[[Санат:Қызыл Ту орденінің иегерлері]]
[[Санат:I дәрежелі Суворов орденінің иегерлері]]
[[Санат:Жұмысшы-Шаруа Қызыл Әскерінің XX жылдығы медалінің иегерлері]]
[[Санат:Мәскеуді қорғағаны үшін медалінің иегерлері]]
[[Санат:1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін медалінің иегерлері]]
[[Санат:Жапонияны жеңгені үшін медалінің иегерлері]]
[[Санат:МХР батырлары]]
[[Санат:Республика орденінің (Тува Халық Республикасы) иегерлері]]
[[Санат:Сухэ-Батор орденінің иегерлері]]
[[Санат:Жапонияны жеңгені үшін медалінің (МХР) иегерлері]]
[[Санат:Моңғол Халық Республикасына 25 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:1 дәрежелі Ақ арыстан орденінің (ЧССР) иегерлері]]
[[Санат:Жеңіс үшін Ақ арыстан орденінің иегерлері]]
[[Санат:1939 Әскери крестінің (Чехословакия) иегерлері]]
[[Санат:Тайм журналы нұсқасы бойынша Жыл адамдары]]
[[Санат:Иосиф Сталин]]
[[Санат:Большевиктер]]
[[Санат:Лениншілдер]]
[[Санат:Марксизм теоретиктері]]
[[Санат:Генералиссимустар]]
[[Санат:КСРО қорғаныс халық комиссарлары]]
[[Санат:КСРО қарулы күштері министрлері]]
[[Санат:Бүкілресейлік кеңестердің  I съезінің (1917) делегаттары]]
[[Санат:Бүкілодақтық кеңестердің I съезінің делегаттары]]
[[Санат:Екінші дүниежүзілік соғыстың қатысушы - елдер көшбасшылары]]
[[Санат:Лақап есімімен танымал саясаткерлер]]
[[Санат:Кремль қабырғасындағы зиратқа жерленгендер]]
[[Санат:КСРО Ғылым Академиясының құрметті мүшелері]]
[[Санат:КСРО министрлері кеңесінің төрағалары]]
[[Санат:КСРО халық комиссарлары кеңесінің төарғалары]]
[[Санат:Грузия революционерлері]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысындағы қолбасылары]]
[[Санат:Ресейдегі Азаматтық соғысқа қатысушылар]]
[[Санат:РКФСР жұмысшы-шаруа инспекциясы халық комиссарлары]]
[[Санат:КОКП ОК Саяси бюросы мүшелері]]
[[Санат:РСДЖП ОК мүшелері]]
[[Санат:КСРО қорғаныс халық комиссариаты жанындағы Әскери кеңес мүшелері]]
[[Санат:Бүкілресейлік құрылтай жиналысы мүшелері]]
[[Санат:БОАК мүшелері]]
[[Санат:БОАК Төралқасы мүшелері]]
[[Санат:КСРО ОАК мүшелері]]
[[Санат:КСРО ОАК Төралқасы мүшелері]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Башқұрт АКСР Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Башқұрт АКСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Башқұрт АКСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Карель АКСР Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:БК(б)П ОК Ұйымдастыру бюросы мүшелері]]
[[Санат:РКФСР халық комиссарлары]]
[[Санат:Бұхар КСР Қызыл Жұлдызы орденінің иегерлері]]
[[Санат:Сольвычегодскке жер аударылғандар]]
[[Санат:Вологдаға жер аударылғандар]]
[[Санат:Вологда губерниясына жер аударылғандар]]
[[Санат:РКФСР Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:РКФСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:РКФСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Инсульттан қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қайта жерленгендер]]
[[Санат:РСДЖП IV съезінің делегаттары]]
[[Санат:РСДЖП V съезінің делегаттары]]
[[Санат:РСДЖ(б)П VI съезінің делегаттары]]
[[Санат:РК(б)П VII съезінің делегаттары]]
[[Санат:РК(б)П VIII съезінің делегаттары]]
[[Санат:РК(б)П IX съезінің делегаттары]]
[[Санат:РК(б)П X съезінің делегаттары]]
[[Санат:РК(б)П XI съезінің делегаттары]]
[[Санат:РК(б)П XII съезінің делегаттары]]
[[Санат:РК(б)П XIII съезінің делегаттары]]
[[Санат:БК(б)П XIV съезінің делегаттары]]
[[Санат:БК(б)П XV съезінің делегаттары]]
[[Санат:БК(б)П XVI съезінің делегаттары]]
[[Санат:БК(б)П XVII съезінің делегаттары]]
[[Санат:БК(б)П XVIII съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП XIX съезінің делегаттары]]
[[Санат:Жаза кесілген орыннан қашқандар]]
[[Санат:Турухан өлкесіне жер аударылғандар]]
[[Санат:Нарымға жер аударылғандар]]
[[Санат:Грузин КСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Өлім себебі анықталмағандар]]
[[Санат:Пошта маркаларындағы тұлғалар]]
[[Санат:Латвия КСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Украин КСР Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Ресей революционерлері]]</text>
      <sha1>estaekh6t6jpm6gcjacy1i8rify2ib0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591552</id>
      <parentid>3591346</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T04:42:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-25284-08|~2026-25284-08]] ([[User talk:~2026-25284-08|т]]) өңдемелерінен [[User:Орел Карл|Орел Карл]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3440048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22306" sha1="89qws9qb422z21ahlwvhm7md5sr00en" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = мемлекет басшысы
 | Қазақша есімі        = 
 | Шынайы есімі       = {{lang|ka|იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილი}}
 | Суреті                   = Сталин.tif
 | Сурет ені            = 250
 | Атауы                =
 | Титулы              = [[КОКП ОК бас хатшысы|КОКП ОК&lt;br /&gt;бас хатшысы / бірінші хатшысы]]
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Реті                 = 
 | Басқара бастады      = [[3 сәуір]] [[1922 жыл]] 
 | Басқаруын аяқтады    = [[5 наурыз]] [[1953 жыл]] 
 | Ізашары              = Жоқ ''(лауазымы 1922 ж. орнатылған)''
 | Ізбасары             = [[Никита Сергеевич Хрущёв|Никита Хрущёв]] 
 | Президент            = 
 | Премьер              =
 | Титулы_2             = [[КСРО министрлер кеңесінің төрағасы]]
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = [[6 мамыр]] [[1942 жыл]]
 | Басқаруын аяқтады_2  = [[5 наурыз]] [[1953 жыл]]
 | Ізашары_2            = [[Вячеслав Михайлович Молотов|Вячеслав Молотов]]
 | Ізбасары_2           = [[Георгий Максимилианович Маленков|Георгий Маленков]]
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні         = 18.12.1878
 | Туған жері         = {{flagicon|Russian Empire|1858}} [[Гори]], [[Тифлис Губерниясы]] (қазіргі [[Грузия]]), [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 5.03.1953
 | Қайтыс болған жері  = {{Flagicon|USSR|1923}} [[Мәскеу]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = Виссарион Иванович Джугашвили 
 | Анасы                = Екатерина Георгиевна Джугашвили
 | Жұбайы               = Сванидзе Екатерина Семёновна (1906—1907) &lt;br /&gt; Аллилуева Надежда Сергеевна (1919—1932)
 | Балалары             = 
 | Партиясы             =  [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы]] [[Генералиссимус]]
 | Білімі               = 
 | Азаматтығы   = {{байрақ|КСРО}}
 | Мамандығы            =оқуын бітірмеген ғибадатшы 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          =
}}
'''Иосиф Виссарионович Сталин''' (шын тегі — '''Джугашвили''', {{lang-ka|იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილი}}; 6(18) желтоқсан 1878 ж.(ресми түрде 9(21)желтоқсан 1879), Гори, [[Тифлис губерниясы]], [[Ресей империясы]] — 5 наурыз 1953 ж., Кунцев ауданы, Мәскеу облысы, [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — орыстың революциялық, кеңестік саяси, мемлекеттік, әскери және партия жетекшісі, 1922 жылдың 3 сәуірінен 1934 жылдың 10 ақпанына дейін бас хатшы болды, кейін — Бүкілодақтық коммунистік большевиктер партиясы Орталық Комитетінің хатшысы (1952 жылдан — КОКП), Кеңес Одағының Маршалы, Кеңес Одағының генералиссимосы. КСРО Қорғаныс халық комиссары (1941 ж. 19 шілдеден), КСРО Халық Комиссарлар Кеңесінің төрағасы және КСРО Мемлекеттік қорғаныс комитетінің төрағасы.

== Өмірбаяны ==

=== Балалық шағы ===
[[Сурет:Joseph_Stalin,_1893.jpg|нобай|оңға|Жасөспірім Сосо (содан кейін Коба, Иосиф Сталин деген лақып ат қойып өзіне қойған). 1893 жыл]]
Иосиф Виссарионович Джугашвили грузияның Гори қаласында (1801 жылы Ресей қосқан аймақ) 1878 жылы 6 желтоқсанда Юлиан күнтізбесі бойынша дүниеге келді; Ол 1878 жылғы 18 желтоқсанға өзгертілетін қазіргі күнтізбені қолдана отырып, ол өзінің «ресми туған күнін» 1879 жылы 21 желтоқсан деп жариялады. Ол Екатерина Георгиевна Геадзе (Кеке) және Виссарион (Бесо) Джугашвили, төрт баланың үшінші ұлы болды, бірақ ол нәресте кезінен аман қалды.[[Сурет:Stalin 1945.jpg|thumb|200px |right]]
[[1894 жыл]]ы [[Тбилиси]]дегі православиялық діни семинарияға оқуға түскен. Онда оқи жүріп, құпия үйірменің жұмысына ат салысып, “Месамедаси” (үшінші топ) атты грузин социал-демокр. ұйымына мүше болып кірді.

=== Саясат жолында ===
[[Сурет:Young_stalin_screenshot.jpg|нобай|оңға|Жас Коба Джугажвили. 1902 год.]]
[[1899 жыл]]ы саяси қызметі үшін семинариядан шығарылып, біржола төңкерісшілдік жолға түсті. [[1901 жыл]]ы РСДЖП-ға мүшелікке өтті. “Коба” деген лақап атты иемденді. Астыртын қызмет барысында бірнеше рет тұтқынға алынып, Шығыс Сібірге жер аударылды. [[1912 жыл]]дан РСДЖП-ның ОК-не мүшелікке сайланды. 

1906 жылы  - &quot;Анархизм немесе социализм?&quot; атты мақалалар сериясы жарық көреді.

1912 – 13 жылы [[Санкт-Петербург]]те жұмыс істей жүріп, “[[Звезда]]” және “[[Правда]]” газеттерінің жұмысына белсенді ат салысты. Осы кезде “Марксизм және ұлт мәселесі” деген еңбегін жазды. 

1913 жылы ақпанда тағы да тұтқындалып, Турухан өлкесіне жер аударылды. Айдаудан 1917 жылғы Ақпан революциянан кейін оралып, РСДЖП-ның ОК бюросының құрамына және “[[Правда]]” газеті редакциясына енді. Қазан төңкерісін әзірлеуге және оны жүзеге асыруға қатысты. Кеңестердің Бүкілресейлік 2-съезінде (8.11. 1917) Ұлт істері халкомы (1917 – 22) ретінде алғашқы кеңес өкіметінің құрамына сайланды. 

1917 жылы - Орталық атақарушы комитетке мүше болып сайланады.
1919 – 22 жылы Мемлекеттік бақылау халкомы міндетін қоса атқарды. Азамат соғысы (1918 – 20) кезінде Оңт., Батыс және Оңтүстік-Батыс майдандарының революция әскери куаттінің мүшесі болды. 
[[Сурет:19220901-lenin_stalin_at_gorki.jpg|нобай|оңға|Ленинмен Горкиде. 1922 жыл, Горки.]]
1922 жылы - Надежда Аллилуеваға үйленеді.

=== Билік ===
1922 жылы сәуірде РК(б)П ОК Пленумы Сталинді ОК-нің Бас хатшысы етіп сайлады. КСРО-ны құруға белсене қатысты. Алғашқы кезде “[[автономияландыру]]” (бүкіл республикалардың РКФСР-ге автономия құрастурықығында енуі) жобасын ұсынды. [[Владимир Ильич Ленин|Ленин]] өмірінің соңғы жылдарында бар билікті қолына топтастыруға талпынған Сталиннің жеке басына сенімсіздік танытты. Ол Кеңестердің Бүкілодақтық 1-съезіне (1922 жылы желтоқсан) жолдаған хатында Сталинді орнынан ауыстыру жөнінде ойластыруды ұсынды. Алайда РК(б)П-ның 13-съезі (1924 жылы мамыр) Сталинді Бас хатшы етіп қалдыруды ұйғарды. 

Сталиннің басшылығымен ауыл шаруашылығын коллективтендіру қолға алынып, байлар мен кулактарды тап ретінде жою саясаты жүзеге асырылды (қ. [[Кәмпескелеу]]). Бұл халық арасында жасанды ашаршылық пен босқыншылықты туғызып, ауыл шаруашылығын коллективтендіруге қарсы шаруалар қозғалысының өрістеуіне алып келді. Сталин елде қуғын-сүргін саясатын жүргізіп, тоталитарлық жүйені қалыптастырды. Ұлттық интеллигенция өкілдерін “халық жаулары” ретінде қуғындауды күшейтті. “Халық жаулары” жазасын өтейтін лагерлердің санын арттырды (қ. [[ГУЛАГ]]). Одақтас республикалар мен ұлттық автономияларды саяси және экономикалық биліктен айырып, Кремльге тәуелді етті. Ол гитлерлік Германияның КСРО-ға соғыс ашу мерзімін бағалауда қателік жіберді. 2-дүниежүзүлік соғыс жылдарында КСРО Қорғаныс халкомы, КСРО Қарулы Күштерінің Жоғарғы Бас қолбасшысы болып тағайындалды. Кеңес Одағының басшысы ретінде үш держава – КСРО, АҚШ, Ұлыбритания басшыларының [[Тегеран]] (1943), [[Қырым]] (1945) және [[Потсдам]] (1945) конференцияларына қатысты. 

Соғыстан кейінгі кезеңде жеке басқа табыну қарқыны онан әрі өрістеді. Сыртқы саясат саласында Батыс елдерімен ымыраға келуден бас тартып, қырғи қабақ соғыстың басталуына ықпал етті. Оның жаппай қырып-жою қаруын жасау мақсатының нәтижесінде [[Семей]] полигоны дүниеге келді. КОКП-ның 1956 жылы өткен 20-съезі Сталиннің жеке басына табынушылықты сынға алды. Сталин 3 рет Ленин орденімен, 2 рет “[[Жеңіс]]” орденімен, Социалистік Еңбек Ері (1939) және [[Кеңес Одағының Батыры]] (1945) атағымен марапатталған. Мәскеудегі Қызыл алаңға жерленген.&lt;ref&gt;Қазақ энциклопедиясы&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=1067]
* Такер Р., Сталин, Путь к власти, М., [[1997]]; 
* Громов Е., Сталин, Искусство и власть, М., [[2004]]; 
* Карпов В., Генералиссимус. Кн. 1 – 2., [[Калининград]], [[2004]]; 
* Жуков Ю., Сталин, Тайны власти, М., [[2005]]; 
* Жуков Ю., Иной Сталин, М., 2005.

{{commons|Joseph Stalin}}
{{start box}}
{{s-mil|}}
{{s-bef|before=Шені орнатылған}}
{{s-ttl|title=[[Кеңес Одағы генералиссимусы]] &lt;br /&gt;1945–1953}}
{{s-aft|after=Шені ыдыратылған}}
{{succession box | before = Лауазымы орнатылған&lt;br /&gt;(''алдыңғы партия көсемі''&lt;br /&gt;[[Владимир Ильич Ленин|Владимир Ленин]])|title = [[КОКП ОК бас хатшысы]] | years = 1922–1953 | after = [[Никита Сергеевич Хрущёв|Никита Хрущёв]]}}
{{succession box | before= [[Вячеслав Михайлович Молотов|Вячеслав Молотов]]|after = [[Георгий Максимилианович Маленков|Георгий Маленков]] | title = [[КСРО министрлер кеңесінің төрағасы]]
|years = 1941–1953}}
{{end box}}

{{USSRpremier}}
{{Leaders of CPSU}}
{{Marshals of the Soviet Union}}
{{КСРО басшылары}}

[[Санат:18 желтоқсанда туғандар]]
[[Санат:Гориде туғандар]]
[[Санат:5 наурызда қайтыс болғандар]]
[[Санат:Мәскеу облысында қайтыс болғандар]]
[[Санат:КОКП ОК бас хатшылары]]
[[Санат:Кеңес Одағының батырлары]]
[[Санат:Ленин кесенесінде жерленгендер]]
[[Санат:Социалистік еңбек ерлері]]
[[Санат:Жеңіс орденінің иегерлері]]
[[Санат:Ленин орденінің иегерлері]]
[[Санат:Қызыл Ту орденінің иегерлері]]
[[Санат:I дәрежелі Суворов орденінің иегерлері]]
[[Санат:Жұмысшы-Шаруа Қызыл Әскерінің XX жылдығы медалінің иегерлері]]
[[Санат:Мәскеуді қорғағаны үшін медалінің иегерлері]]
[[Санат:1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін медалінің иегерлері]]
[[Санат:Жапонияны жеңгені үшін медалінің иегерлері]]
[[Санат:МХР батырлары]]
[[Санат:Республика орденінің (Тува Халық Республикасы) иегерлері]]
[[Санат:Сухэ-Батор орденінің иегерлері]]
[[Санат:Жапонияны жеңгені үшін медалінің (МХР) иегерлері]]
[[Санат:Моңғол Халық Республикасына 25 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:1 дәрежелі Ақ арыстан орденінің (ЧССР) иегерлері]]
[[Санат:Жеңіс үшін Ақ арыстан орденінің иегерлері]]
[[Санат:1939 Әскери крестінің (Чехословакия) иегерлері]]
[[Санат:Тайм журналы нұсқасы бойынша Жыл адамдары]]
[[Санат:Иосиф Сталин]]
[[Санат:Большевиктер]]
[[Санат:Лениншілдер]]
[[Санат:Марксизм теоретиктері]]
[[Санат:Генералиссимустар]]
[[Санат:КСРО қорғаныс халық комиссарлары]]
[[Санат:КСРО қарулы күштері министрлері]]
[[Санат:Бүкілресейлік кеңестердің  I съезінің (1917) делегаттары]]
[[Санат:Бүкілодақтық кеңестердің I съезінің делегаттары]]
[[Санат:Екінші дүниежүзілік соғыстың қатысушы - елдер көшбасшылары]]
[[Санат:Лақап есімімен танымал саясаткерлер]]
[[Санат:Кремль қабырғасындағы зиратқа жерленгендер]]
[[Санат:КСРО Ғылым Академиясының құрметті мүшелері]]
[[Санат:КСРО министрлері кеңесінің төрағалары]]
[[Санат:КСРО халық комиссарлары кеңесінің төарғалары]]
[[Санат:Грузия революционерлері]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысындағы қолбасылары]]
[[Санат:Ресейдегі Азаматтық соғысқа қатысушылар]]
[[Санат:РКФСР жұмысшы-шаруа инспекциясы халық комиссарлары]]
[[Санат:КОКП ОК Саяси бюросы мүшелері]]
[[Санат:РСДЖП ОК мүшелері]]
[[Санат:КСРО қорғаныс халық комиссариаты жанындағы Әскери кеңес мүшелері]]
[[Санат:Бүкілресейлік құрылтай жиналысы мүшелері]]
[[Санат:БОАК мүшелері]]
[[Санат:БОАК Төралқасы мүшелері]]
[[Санат:КСРО ОАК мүшелері]]
[[Санат:КСРО ОАК Төралқасы мүшелері]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Башқұрт АКСР Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Башқұрт АКСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Башқұрт АКСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Карель АКСР Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:БК(б)П ОК Ұйымдастыру бюросы мүшелері]]
[[Санат:РКФСР халық комиссарлары]]
[[Санат:Бұхар КСР Қызыл Жұлдызы орденінің иегерлері]]
[[Санат:Сольвычегодскке жер аударылғандар]]
[[Санат:Вологдаға жер аударылғандар]]
[[Санат:Вологда губерниясына жер аударылғандар]]
[[Санат:РКФСР Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:РКФСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:РКФСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Инсульттан қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қайта жерленгендер]]
[[Санат:РСДЖП IV съезінің делегаттары]]
[[Санат:РСДЖП V съезінің делегаттары]]
[[Санат:РСДЖ(б)П VI съезінің делегаттары]]
[[Санат:РК(б)П VII съезінің делегаттары]]
[[Санат:РК(б)П VIII съезінің делегаттары]]
[[Санат:РК(б)П IX съезінің делегаттары]]
[[Санат:РК(б)П X съезінің делегаттары]]
[[Санат:РК(б)П XI съезінің делегаттары]]
[[Санат:РК(б)П XII съезінің делегаттары]]
[[Санат:РК(б)П XIII съезінің делегаттары]]
[[Санат:БК(б)П XIV съезінің делегаттары]]
[[Санат:БК(б)П XV съезінің делегаттары]]
[[Санат:БК(б)П XVI съезінің делегаттары]]
[[Санат:БК(б)П XVII съезінің делегаттары]]
[[Санат:БК(б)П XVIII съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП XIX съезінің делегаттары]]
[[Санат:Жаза кесілген орыннан қашқандар]]
[[Санат:Турухан өлкесіне жер аударылғандар]]
[[Санат:Нарымға жер аударылғандар]]
[[Санат:Грузин КСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Өлім себебі анықталмағандар]]
[[Санат:Пошта маркаларындағы тұлғалар]]
[[Санат:Латвия КСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Украин КСР Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Ресей революционерлері]]</text>
      <sha1>89qws9qb422z21ahlwvhm7md5sr00en</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Токио</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11695</id>
    <revision>
      <id>3591572</id>
      <parentid>3519381</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T06:08:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тұрысбек Жанеля 7д</username>
        <id>174521</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>сөйлем аяқталды жаңа сөйлемді бас әріппен бастадым</comment>
      <origin>3591572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7598" sha1="k1ahv6itts76bzcozpbbp9ke1odiktn" xml:space="preserve">[[File:Tokyo Sky Tree 2012.JPG|left|230px|thumb| Tokyo Sky Tree аспан ағашы - әлемнің ең биік телемұнара, 2012]]
{{nihongo|'''Токио'''|東京|Tōkyō}}&amp;nbsp;— [[Жапония]]ның астанасы, әкімшілік, қаржылық, мәдени және өндірістік орталығы. Хонсю аралының оңтүстік-шығыс бөлігінде, Канто жазығында, Тынық мұхитындағы Токио шығанағының мүйісінде орналасқан. Халық саны 12,544 млн адам, ауданы&amp;nbsp;— 2 187 км², халық тығыздығы Жапония префектуралары ішіндегі ең жоғарысы&amp;nbsp;— 5 740 адам/ км².

Токио дүние жүзі елордалар арасындағы ең жоғарғы [[Жалпы ішкі өнім]], [[ЖІӨ]] шығаратын қала.

== Экономикасы ==
Токио — [[Нью-Йорк]] және [[Лондон]]мен қатар әлемнің қаржылық орталықтарының бірі. Сонымен бірге, Токио — әлемдегі ең экономикалық дамыған агломерация. [[PricewaterhouseCoopers]] компаниясының зерттеуіне сәйкес токиялық қала аймағы (Токио, Канагава және Тиба префектураларымен бірге, 35,2 млн адам) [[2005 жыл]]ға сәйкес жалпы $ 1,191 трлн [[ЖІӨ]] (сатып алу қабілеті паритеті бойынша) өндіріп әлемдегі ірі агломерациялардың ішінде ЖІӨ бойынша алғашқы орында. 2008 жылы ЖІӨ (САҚП бойынша) Токио $ 1,497 трлн жетті.&lt;ref&gt;[http://www.rbcdaily.ru/world/562949978996329 Города-локомотивы]&lt;/ref&gt; [[2009 жыл]]ы [[Fortune Global 500]] тізіміндегі 51 компания осы Токиода орналасты.

Токио ірі халықаралық қаржы орталығы бола отырып әлемдік ірі инвестициялық [[банк]]тер мен сақтандыру компанияларының бас-пәтері болып табылады, сонымен қатар Жапониядағы көліктік, баспа және эфирге тарату концентраторы функцияларын атқарады. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]тан кейінгі орталықтандырылған экономикалық өсу кезінде көптеген ірі компаниялар өз пәтерлерін [[Осака]] (тарихи қаржы орталығы) сияқты қалалардан Токиоға билікке кең қолжетімді пайдалану мақсатында көшірген. Соңғы кездері бұл тенденция Токиода халық саны өсуі мен ондағы өмірдің қымбатшылығына байланысты тоқтады.

Токио «[[Экономист]]» журналы бойынша 14 жыл қатарынан 2006 жылға дейін әлемдегі ең қымбат (өмір сүру қымбатшылығы бойынша) қала деп болған.

Жапонияның [[Токия қор биржасы]] — ең ірі биржа, нарықтық капитализациясы бойынша әлемдегі екіншісі және айналымдағы үлесі бойынша төртінші.

Туризмде Токио экономикасына үлкен үлес беруде.

== Қала аты ==
Бастапқыда Эдо, саға дегенді білдірген, есімімен белгілі болған қала &lt;ref name=&quot;placenames&quot;&gt;Room, Adrian. ''Placenames of the World''. McFarland &amp; Company (1996), [http://books.google.com/books?id=PzIer-wYbnQC&amp;pg=PA360&amp;sig=X75YRM_z45rzt4ZcemXMFhn9uWs p360]. ISBN 0-7864-1814-1.&lt;/ref&gt; Токио деген есімін (''Tōkyō'': ''tō'' (шығыс) + ''kyō'' (астана) іс жүзінде империялық астанаға айналған 1868 жылы алды.&lt;ref name=placenames/&gt; Ертедегі Мейжи кезінде де қала «Tōkei» (Төкей) деп аталған, немесе дәл солайша қытау әріптерімен «Токио» деп көрсетілген. Кейде әлі де құжаттарда «Төкей» деп кездескенімен бұл аты ескірген.&lt;ref name=&quot;Tōkei&quot;&gt;{{cite book
  | title=Japanese Capitals in Historical Perspective: Place, Power and Memory in Kyoto, Edo and Tokyo
  | last=Waley
  | first=Paul
  | publisher=[[Routledge]]
  | year=2003
  | pages=p. 253
  | isbn=070071409X
}}&lt;/ref&gt; This pronunciation is now obsolete.

== Бауырлас қалалар ==
Токионың 11 [[бауырлас қалалар]]ы бар:&lt;ref&gt;[http://www.metro.tokyo.jp/ENGLISH/PROFILE/policy11.htm Tokyo Marathon - Tokyo Metropolitan Government&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080602031052/http://www.metro.tokyo.jp/ENGLISH/PROFILE/policy11.htm |date=2008-06-02 }}&lt;/ref&gt;
{|
| valign=&quot;top&quot; |
* {{flagicon|PRC}} [[Бейжің]], [[Қытай|ҚХР]]
* {{flagicon|GER}} [[Берлин]], [[Германия]]
* {{flagicon|EGY}} [[Каир]], [[Мысыр]]
* {{flagicon|Indonesia}} [[Жакарта]], [[Индонезия]]
* {{flagicon|RUS}} [[Мәскеу]], [[Ресей|РФ]]
* {{flagicon|AUS}} [[Жаңа Оңтүстік Уэлс]], [[Аустралия]] &lt;!-- Note that Tokyo is twinned with New South Wales - not Sydney --&gt;
| valign=&quot;top&quot; |
* {{flagicon|USA}} [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]]
* {{flagicon|FRA}} [[Париж]], [[Франция]]
* {{flagicon|ITA}} [[Рома]], [[Италия]]
* {{flagicon|BRA}} [[São Paulo (state)|São Paulo]], [[Бразилия]]
* {{flagicon|ROK}} [[Сеул]], [[Корея]]
|}

== Галерея ==
&lt;gallery caption=&quot;Токионің көрнекті тарихи жерлері&quot; gallery mode=packed&gt;
KokyoL0059.jpg|Император сарайы Эдо
Diet of Japan Kokkai 2009.jpg|Жапония парламент ғимараты
Okuma lecture hall Waseda University 2007-01.jpg|Васэда атақты университет
Nippon Budokan 2010.jpg|Ниппон Будокан аренасы
Kabuki-za theater 2010.jpg|Гинза ауданы, Кабуки-ZA театры
San-ai Building at night.jpg|Гинзадагы Сан-ай ғимарат түнде
&lt;/gallery&gt;

{{wide image|Tokyo from the top of the SkyTree (cropped).JPG|1100px|Токио панорамасы, алыста Фудзияма тауы, [[Tokyo Skytree]] мұнарадан жасалган cурет }}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Жапонияның әкімшілік бөлінісі және өңірлері}}
{{Азия елордалары}}
{{Жазғы Олимпиада ойындарын қабылдаған қалалар}}

[[Санат:Жапония префектуралары]]
[[Санат:Азия елордалары]]
[[Санат:Жазғы Олимпиада ойындары астаналары]]
[[Санат:Жазғы Универсиада астаналары]]
[[Санат:Канто аймағы]]
[[Санат:Жапонияның миллионер қалалары]]
[[Санат:Токио]]</text>
      <sha1>k1ahv6itts76bzcozpbbp9ke1odiktn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Темірбек Қараұлы Жүргенов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13669</id>
    <revision>
      <id>3591593</id>
      <parentid>3558352</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T08:00:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25338-65</username>
        <id>180385</id>
      </contributor>
      <comment>Қатені түзедім,Ақтөбек облысында емес Темірбек Жүргенов Қызылорда облысында дүниеге келген</comment>
      <origin>3591593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15033" sha1="mec2rdf3pc29krrtk7xjgu2hvfpr967" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
| Қазақша есімі        = Темірбек Қараұлы Жүргенов
| Шынайы есімі         = 
| Суреті               = Temirbek Zhurgenov 2023 stamp of Kazakhstan.jpg
| Сурет ені            = 
| Атауы                = 2023 жылғы Қазақстан пошта маркасындағы Жүргенов
| Титулы               = Қазақ КСР Ағарту министрі (Қазақ АКСР Халық ағарту комиссары)
| Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
| Ту2                  = 
| Басқара бастады      = 
| Басқаруын аяқтады    = 
| Ізашары              = 
| Ізбасары             = 
| Титулы_2             = 
| Ту_2                 = 
| Ту2_2                = 
| Реті_2               = 
| Басқара бастады_2    = 
| Басқаруын аяқтады_2  = 
| Ізашары_2            = 
| Ізбасары_2           = 
| Титулы_3             = 
| Ту_3                 = 
| Ту2_3                = 
| Реті_3               = 
| Басқара бастады_3    = 
| Басқаруын аяқтады_3  = 
| Ізашары_3            = 
| Ізбасары_3           = 
| Титулы_4             = 
| Ту_4                 = 
| Ту2_4                = 
| Реті_4               = 
| Басқара бастады_4    = 
| Басқаруын аяқтады_4  = 
| Ізашары_4            = 
| Ізбасары_4           = 
| Туған күні         = 01.10.1898 
| Туған жері:Қызылорда обл,Жалағаш ауданы,Жаңаталап ауылы
| Қайтыс болған күні   = 25.02.1938 
| Қайтыс болған жері   = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ КСР]], [[КСРО]]
| Жерленді             = Алматы, Боралдай 
| Діні                 = [[ислам]]
| Әкесі                =Жүргенұлы Қара
| Анасы                =Кәмпит Жүргенова
| Жұбайы               =Дәметкен Ермекова 
| Мамандығы            = публицист, редактор, аудармашы, ұстаз
| Балалары             = 
| Партиясы             = [[БК(б)П]]
| Білімі               = Суханский атындағы училище (Перовскі (Қызылорда))&lt;br &gt;Жер шаруашылығы училищесі (Уфа)
| Қолтаңбасы           = 
| Сайты                = 
| Commons              = 
| Марапаттары          =
}}
'''Темірбек Қараұлы Жүргенов''' ([[1 қазан]] [[1898 жыл|1898]], [[Ақтөбе облысы]], [[Әйтеке би ауданы|Әйтеке би ауданы, Жабасақ]](Басықара қопасы) — [[25 ақпан]] [[1938 жыл|1938]], [[Алматы]]) — кеңестік мемлекет және қоғам қайраткері.

== Өмірбаяны ==
* 1898 жылы 1 қазанда Ақтөбе облысы, Әйтеке би ауданы, Жабасақ ауылдық округіндегі(1971 жылға дейін Ырғыз ауданының құрамында болған) Басықара қопасында дүниеге келген.
* Кіші Жүздің [[Шөмекей]] бірлестігінің, Бозғұл тармағының Сарықасқа руынан  шыққан. Шежіре бойынша таратсақ: Шөмекей, Бозғұл, Келдібай, Өтебай, Сұлтан, Жәрімбет, Әлен. Әленнен -Қуаң. Қуаңнан – Жүрген, Тұрған, Дәгір. Жүргеннен – Жұдырық (шын есімі-Ақсақал.), Сырлыбай (Қара), Қазыбай, Дүйсенбай, Еңсебай. &lt;ref name=&quot;http://almatykitap.kz/goods/7231.jsp&quot;&gt;{{cite web | url=http://almatykitap.kz/goods/7231.jsp | title=Қазақ шежіресі. 2 том. Орта жүз-жан арыс, Теңізбай Үсенбаев,}}&lt;/ref&gt;
* [[Тұрмағамбет Ізтілеуұлы|Тұрмағамбет Ізтілеуов]] ұстаздық еткен ауыл мектебінде сауат ашады.
* Аламесектегі (қазіргі [[Есет батыр ауылы]]) орыс-қазақ мектебінде оқыған.
* Перовскідегі (қазіргі [[Қызылорда]]) Суханский атынд. училищеде бастауыш білім алған. 
* 1917 ж. [[Үфі|Уфа]] жер шаруашылығы училищесіне оқуға түседі. Осында оқып жүріп қоғамдық өмірге белсене араласады, студент жастардың әлеуметтік қозғалыстарына қатысады. 
* 1918 ж. “[[Қазақ мұңы (газет)|Қазақ мұңы]]” газеті редакциялық алқасының құрамына енді
* Торғайдағы кеңестер съезін шақыру бюросының мүшесі болды. 
* 1919 ж. [[Ырғыз уезі]] [[Кенжеғара болысы]] рев. к-тінің төрағасы қызметіне тағайындалған. 
* 1920 ж. БК(б)П қатарына өтіп, Ырғыз уездік рев. к-тінің, уездік жұмысшы, солдат және шаруа депутаттары атқару к-тінің төрағасы болып сайланды
* 1921 — 23 ж. [[Орынбор]]да жұмысшы ф-тінде оқиды. 
* 1923 ж. [[Ташкент]]тегі Орта Азия мемл. ун-тінің құқық ф-тіне оқуға жіберіледі. Осында оқып жүріп, ол Қазақ АКСР-інің Түркістан Республикасындағы толық өкілетті өкілі болып тағайындалады, Қазақ АКСР-і мен Түркістан Республикасының ОАК-теріне мүше болып сайланады, өлкелік және респ. партия ұйымдарының конференциялары мен пленумдарына қатысады. Орталық Азияда құрылған республикалар аумағының ұлттық-территориялық межеленуіне ат салысады. Бұл мәселе төңірегінде “Еңбекші қазақ”, “[[Советская степь]]” газеттеріне мақалалар жариялады. 
* 1926 ж. [[Ташкент]]тегі Қазақ пед. ин-тының директоры болып тағайындалады. Институтқа акад. [[Василий Владимирович Бартольд|В.В. Бартольд]], проф. [[Сергей Ефимович Малов|С.Е. Малов]] секілді ғалымдарды шақыртып, институт жұмысын жандандыруға күш салды. Жоғары оқу орындарына арналған саяси экономия және құқықтану пәндері бойынша оқу құралдарын қазақ тіліне аударды. Қазақ [[терме]]лерінің жинағын құрастыруға ат салысты. 
* 1929 ж. Тәжікстан үкіметінің қаржы комиссары
* 1930 — 33 ж. Өзбекстан үкіметінің халық ағарту комиссары
* 1933 — 37 ж. Қазақстан үкіметінің халық ағарту комиссары қызметтерін атқарды. Ол Қазақстанның Халық ағарту комиссариаты жұмысына [[Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров|С.Аспандияров]], [[Құдайберген Қуанұлы Жұбанов|Қ.Жұбанов]], [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов|Ғ.Мүсірепов]] сияқты қайраткерлерді тартты. Жүргеновтің тікелей ат салысуымен “Қазақстанда мектеп жүйесін реттеу және қазақ орта мектептерін көбейту туралы” қаулы қабылданып, қазақ орта мектептерінің саны артуына негіз қаланды. Жүргенов Халық ағарту комиссариатын ұлттық мәдениетті өркендету штабына айналдырды. 
* 1934 ж. Алматыда өткен Бүкілқазақстандық халық өнерпаздарының 1-слетін, 1936 ж. Мәскеудегі Қазақстан өнері мен әдебиетінің онкүндігін негізгі ұйымдастырушылардың бірі болды. Онкүндік кезінде республикамыздың өзге де мәдениет қайраткерлерімен бірге Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталды. Жүргенов — ұлттық мәдениет пен өнер саласы мамандарын даярлауға көп көңіл бөліп, қазақ жастарының КСРО-ның орт. қалаларындағы оқу орындарында білім алуына көмек көрсетіп отырды. [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов|Мұхтар Әуезов]], [[Жұмат Тұрғынбайұлы Шанин|Ж.Шанин]], [[Әбілхан Қастеев|Ә.Қастеев]], т.б. қайраткерлердің шығармашылық жұмыспен айналысуына жағдай жасады. Жүргенов Қазақстанда алғашқы музыка театрын (қазіргі [[Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры|Қазақ опера және балет театры]]) ұйымдастыруға үлкен үлес қосты. Қазақ әндері туралы [[Александр Викторович Затаевич|А.В. Затаевичке]] көптеген мәліметтер берді. Дәл осы жылы Темірбек Жүргенов өзіңін туған жері Жабасақ ауылына мектеп салды.Жабасақта салынған мектептің жобасы Ленинградта жасалынып бекітілгендейді. Пішіні «П» әріпіне ұқсас. Қабырғасының қалыңдығы – 1 метр, биіктігі – 4 метр. Төбесі қызыл қаңылтырмен жабылған. Мектеп құрылысын халық арасынан шыққан атақты Досжан, Ермекбай, Серікбай, Өксікбай, Досмағанбет деген шеберлер жүргізген. Мектеп алғашқы директоры – Нұралы Қашқынбаев. 1953 жылы мұғалімдер саны 18-ге жеткен. Талай дарын өсіп жетілген.  
* 1937 ж. КСРО Жоғарғы Кеңесіне депутаттыққа кандидат ретінде ұсынылды. Осы жылы 3 тамызда “[[халық жауы]]” деген жалған айыппен ұсталып, РКФСР Қылмыстық кодексінің 58-бабының 10-, 11-тармақтары бойынша ату жазасына кесілді. КСРО Жоғарғы сотының әскери коллегиясының 1957 ж. 18 сәуірдегі шешімімен кінәсіз жазаланғаны анықталып, ақталған.

== Есте сақтау ==
* 1993 ж. Алматыдағы [[Қазақ ұлттық өнер академиясы]]на Жүргенов есімі берілді. 
* Алматы мектептер мен көшелер
* Қызылорда қ-ларында мектептер мен көшелер
* Туған жері [[Жабасақ]] ауылына көшеге және [[Әйтеке би ауданы|Әйтеке би ауданының]] орталығы болып келген Комсомол ауылына [[Темірбек Жүргенов ауылы (Ақтөбе облысы)|Темірбек Жүргеновтің]] есімі берілді. 
* Ақтөбе облысы Ырғыз ауданы мектептер мен көшелер
* Қызылорда облысы Жалағаш ауданында Ж. есімімен аталатын мектептер мен көшелер бар. 
* 1998 ж. Жүргеновтің 100 жылдығы республика көлемінде аталып өтті. 
* Жалағаш кентінде ескерткіш орнатылды.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[[Қазақ энциклопедиясы]], 4-том, 531-бет&lt;/ref&gt;
* 2025 жылы туған жері Жабасаққа Темірбек Жүргеновтің 1934 жылы салғызған “қызыл мектеп” мемлекеттік мұралар тізіміне енді.
== Шығармалары ==
* [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] мен [[Қазақстан]]ды әкімшілік-шаруашылық жағынан аудандарға бөлу проблемасы, Қ.-О., 1927;
* Политэкономия, Қ.-О., 1928;
* Қазақ педагогикалық институтының бір жылғы жұмысы, Таш., 1928;
* Мектептің түп кемшілігін кетіру үшін күрес, Таш., 1933;
* Қазақстанда мәдениет революциясы, А., 1935;
* Қазақтың халық [[ақын]]дары, М., 1936;
* Қазақстанда сауатсыздықты жою жұмысы туралы, А., 1936.

== Деректі фильм ==
2013 — “Темірбек Жүргенов” (фильм) режиссері [[Қалила Нематұлы Омаров|“Қалила Умаров”]] Өндіріс: KalilaFilm.kz

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақстан білім министрлері]]
[[Санат:Тәжікстан қаржы министрлері]]
[[Санат:Өзбекстан білім министрлері]]
[[Санат:КСРО-да репрессияланғандар]]
[[Санат:КСРО-да қуғындалғандар]]
[[Санат:КСРО-да бұйрықпен атылғандар]]
[[Санат:КСРО-да ақталғандар]]
[[Санат:Қайтыс болғаннан соң ақталғандар]]</text>
      <sha1>mec2rdf3pc29krrtk7xjgu2hvfpr967</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Көкшетау</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14020</id>
    <revision>
      <id>3591084</id>
      <parentid>3524381</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T14:47:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3591084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="186065" sha1="an69fk9s8ivmsxafcrayw1k9ltln0pq" xml:space="preserve">{{Елді мекен-Қазақстан
 |статусы                 = Қала
 |атауы                   = Көкшетау
 |шынайы атауы            = {{lang-kk|Kökşetau}}
 |сурет                   = {{Фотомонтаж
|photo1a                = Кокшетау.jpg
|photo2a                =
|photo2b                =
|photo3a                =
|photo3b                =
|photo4a                =
|photo4b                = Architecture_of_Kokshetau.jpg
|spacing                = 2
|position               = center
|color_border           = white
|color                  = white
|size                   = 290
|foot_montage           = '''Сағат тілімен:'''  [[Абылай хан алаңы (Көкшетау)|Абылай хан алаңы]], Тәуелсіздік алаңы, Ақмола облысының әкімдігі, [[Бұқпа тауы|Бұқпа]] төбесінен көрінген [[Көкше]] тауы, «Аққу» ведомствалық балабақшасы, Көкшетау орталығындағы тарихи ғимарат.
}}
 |әкімшілік күйі          = Облыс орталығы
 |елтаңба                 = Kokshetau seal.png
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_deg= 53|lat_min= 17|lat_sec=
  |lon_deg= 69|lon_min= 23|lon_sec=
  |CoordAddon=type:city(1226000)_region:KZ
  |CoordScale             = 
 |ел картасының өлшемi    = 300 
 |облыс картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |облысы                  = Ақмола облысы
 |кестедегі облыс         = Ақмола облысы
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |мекен түрі              = 
 |мекені                  = 
 |кестедегі мекен         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |әкімі                   = [[Әнуар Қайыргелдіұлы Күмпекеев|Әнуар Күмпекеев]]
 |құрылған уақыты         = XIX ғасыр ([[29 сәуір]] [[1824 жыл]])
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        =  ''Көкшетау бекінісі (1868 дейін)'' &lt;br /&gt; ''Кокчетав (1868–1993)''
 |статус алуы             = [[1862 жыл]]
 |жер аумағы              = 233,97
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 234
  |климаты                 = қатаң-континенталды, қуаң
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = {{өсім}} 174 613&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]&lt;/ref&gt;
  |санақ жылы             = 2023
  |тығыздығы              = 746
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[қазақтар]] — 59,34 %,&lt;br /&gt; 
[[орыстар]] — 28,38 %,&lt;br /&gt; 
[[украиндар]] — 2,75 %,&lt;br /&gt; 
[[татарлар]] — 2,22 %,&lt;br /&gt;
[[немістер]] — 1,98 %,&lt;br /&gt; 
[[поляктар]] — 1,35 %,&lt;br /&gt; 
[[ингуштар]] — 1,06 %,&lt;br&gt;
[[беларустар]] — 0,78 %,&lt;br /&gt;
басқалары — 2,14 %&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]&lt;/ref&gt;
  |конфессионалдық құрамы = [[мұсылман]]дар (негізінен [[Сунниттер|суниттер]])&lt;br /&gt; [[христиандық|христиандар]] ([[Православ шіркеуі|православтар]], [[католицизм|католиктер]]) &lt;br /&gt; және басқалары
  |этнохороним            = көкшетаулық, көкшетаулықтар
 |телефон коды            = 7162xх-xx-xx
 |пошта индекстері        = 020000—020010
 |автомобиль коды         = C (2013 жылға дейін), 03 (2013 жылдан бастап)
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Kokshetau
 |сайты                   =  https://www.gov.kz/memleket/entities/aqmola-kokshetau?lang=kk Көкшетау қаласының әкімдігі
 |сайт тілі               = kz
 |сайт тілі 2             = ru
 |сайт тілі 3             = en
| add1n = [[Өзен]]дері
| add1 = [[Шағалалы (өзен)|Шағалалы]], [[Қылшақты (өзен)|Қылшақты]]
| add2n                    = 
 | add2                     = 
}}
{{мағына|Көкшетау (айрық)}}
'''Көкшетау''' ([[Қазақ әліпбиі|латын]] — {{lang-kk|Kökşetau}}; айтылуы {{Audio-IPA|Kk-kokshetau.ogg|[køkɕeˈtɑw]}}; [[1868 жыл]]ға дейін бұрынғы атауы — ''Көкшетау бекінісі'', [[1993 жыл]]ға дейін орыс транскрипциясында — '''Кокчета́в'''; айтылуы {{IPA|[koktɕɪˈtav]}}) — [[Ақмола облысы]]ның әкімшілік орталығы ([[1999 жыл|1999]] жылдан; [[1944 жыл|1944]] – [[1997 жыл|1997]] ж. ''[[Көкшетау облысы]]ның'' орталығы болған), [[Қазақстан]]ның [[Солтүстік Қазақстан|солтүстігінде]], 
[[Бұқпа тауы]]ның етегі мен үлкен [[Қопа (көл)|Қопа]] көлінің оңтүстік жағалауындағы (көлге [[Шағалалы (өзен)|Шағалалы]] және [[Қылшақты (өзен)|Қылшақты]] өзендері құяды) көркем жерде орналасқан қала (''1862 жылдан'').&lt;ref&gt;{{cite web |title= Көкшетау қаласы|url=https://www.inform.kz/ru/kokshetau-zhanalyktary_t11734|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt; Қала ауданы — 233,97 км². Ал [[Көкшетау қалалық әкімдігі|Көкшетау әкімшілік-аумақтық]] құрылымының ауданы — 425 км². Қала [[Батыс Сібір жазығы]]ның оңтүстік-батыс бөлігінің шекарасында, [[Есіл даласы|Есіл жазығының]] оңтүстік шетінде, тау бөктері қаланы оңтүстік пен батыстан қоршап тұрған [[Көкшетау қыраты]]ның солтүстік баурайы шегінде орналасқан.

Тұрғындарының саны — 150 649 адам (2022).&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT333984 Қазақстан Республикасы халқының облыстар және астана, қалалар, аудандар, аудан орталықтары және кенттер бөлінісіндегі жынысы бойынша саны] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200926171507/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT333984 |date=2020-09-26 }}&lt;/ref&gt; Көкшетау [[Қазақстан қалалары]]ның арасында халық саны бойынша он сегізінші орында орналасқан. Көкшетауда көптеген ұлт өкілдері өмір сүреді. Саны жағынан ең көп таралған ұлттарға [[қазақтар]] (58,05 %) мен [[орыстар]] (29,41 %) жатады. Негізгі [[дін]]и топтар — [[Ислам|мұсылмандар]] ([[сунниттер|суниттер]]) мен [[Христиандық|христиандар]] ([[православ шіркеуі|православтар]] және [[католицизм|католиктер]]). Әртүрлі діни сенім өкілдерінің ғасырлар бойы қатар өмір сүріп жатқан қаласы ретінде танымал, өзінің дәстүрлі діни түрлілігімен белгілі. [[Көкшетау қалалық әкімдігі|Қала әкімшілігіне]] бағынышты екі ауылдық округте 12 563 адам өмір сүреді.

Көкшетау — Қазақстанның 2021 жылғы мәдени астанасы.&lt;ref&gt;[https://www.gov.kz/memleket/entities/mcs/press/news/details/203580?lang=kk Көкшетау - Қазақстанның 2021 жылғы мәдени астанасы]&lt;/ref&gt; Көкшетау қаласы – Қазақстанның көрікті қалаларының бірі, іргетасы 1824 жылы қаланған. [[Ақмола облысы]]ның экономикалық және мәдени бай шаһарларының бірі, сондай - ақ [[Солтүстік Қазақстан]]ның ең ірі қалаларының бірі болып табылады. Қазақстанның аса ірі [[жол торабы]] (шоссе және [[темір жол]]). Ол Бурабай мен Зеренді сияқты табиғаты мен туристік орындарымен танымал. Көкшетау [[Петропавл]]дан шамамен 185 шақырым қашықтықта, [[Астана]]дан солтүстік-батысқа қарай ''A-1'' бойымен 276 шақырым қашықтықта, [[Ресей]]дегі [[Омбы]]дан ''A-13 (Көкшетау—Омбы)'' бойымен 318 шақырым қашықтықта және [[Қостанай]]дан 384 шақырым қашықтықта орналасқан. Қалаға [[Көкшетау Халықаралық Әуежайы]] мен [[Көкшетау-1 стансасы]] қызмет көрсетеді.

== Этимологиясы ==
=== Атауы  ===
''Көкшетау'' деген атау қазақтың &quot;көкше&quot; ([[Қазақ әліпбиі|латын]] — {{lang-kk|kökşe}}) және &quot;[[тау]]&quot; ([[Қазақ әліпбиі|латын]] — {{lang-kk|tau}}) деген сөздерінен шықты. Көкшетау, бұл – тау.

Көкшетау – қазіргі қала орналасқан аумаққа жергілікті халық ежелгі замандарда-ақ қоныс салып, қорғандар тұрғызған. Көкшетау өңіріне халық ежелгі заманда-ақ қоныстана бастаған. Қаладан 60 миль қашықтықта орналасқан Ақмола облысындағы ең биік тауды қазақтар ежелден «Көкше тауы» деп атаған. [[Көкше|Көкше тауы]] – баурайында әйгілі [[Бурабай ұлттық паркі]] орналасқан және осы Бурабай ауданы жеріндегі тау. Орталық бөлігінде Көкшетау қыраты орналасқан. «Көкше» — түркі тілінде өсімдік аты. Көкшенің қалың жері. Немесе бұл сөздің мәнін, екі түрлі концепциядан қарауға болады: 1) «көкшелі тау»; 2) қазақтың осы тауды жайлаған (не қыстаған) ескі ру тобының (Көкшенің) атымен байланысты.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Қазақстандағы қала атаулары не білдіреді?|url=https://massaget.kz/layfstayl/alemtanu/Qazaqstanym/14549/|access-date=4 January 2023}}&lt;/ref&gt;

Көкше тауының ең биік нүктесі – Бүркітті шоқысы,биіктігі 947 метр. Бұл атау [[орыс тілі]]нде «синеватая гора» мағынасын білдіргендіктен, кейде Көкшетауды орысша «Синегорье» деп те атайды.

Қала атауының қазіргі жазылуы 1940 жылы [[кириллица]] негізінде жасалған әліпби қабылданған кезден бастап қолданыста.

Қала әуежайы әлі күнге дейін IATA коды ретінде '''KOV''' сақтайды.

== Көкшетаудің рәміздері ==

=== Көкшетау қаласының елтаңбасы: ===
{{Фотомонтаж|photo1a =Coat_of_Arms_of_Kokshetau_-_1858.gif {{!}}1858 г.|photo1b = Coat_of_Arms_of_Kokshetau_-_1970.gif{{!}}1970 г.|photo1c = Coat_of_Arms_of_Kokshetau_-_1991.gif{{!}} 1991 — 2002 г.| photo1d = Kokshetau_seal.png{{!}} 2002 г.—н. вр.|position = right|color=#FFFFFF|spacing=2|size=220}}

Көкшетаудің ең алғаш [[Елтаңба|таңбасы]] (авторы: В.Н. Сурганов) 1970 жылдың 12 шілде күні бекітілді.

=== Көкшетау қаласының туы ===

Тусыз қала.

== Әкімшілік бөлінуі ==
Көкшетау қаласының қарамағында [[Станционный (Ақмола облысы)|Станционный]] кенті мен [[Краснояр ауылдық округі (Ақмола облысы)|Краснояр ауылдық округі]] бар.

=== Сәулет-жоспарлық аудан-ауданға бөлу ===
Көкшетау 17 әкімшілік шағын ауданға бөлінген. &quot;Центр&quot; жоспарлық ауданы Горький, &quot;Көкше&quot; және &quot;Бостандық&quot; көшелері бөлінген екі тұрғын ауданынан тұрады. &quot;Көкше&quot; тұрғын ауданы өзіне негізгі әкімшілік-мәдени және сауда объектілерін топтады және қаланың орталық бөлігінің меншікті ортасын көрсетеді. &quot;Бостандық&quot; тұрғын ауданында тұрғын аудандары өнеркәсіптік және коммуналдық-қоймалық объектілермен бірен-сарандап кезектеседі. &quot;Оңтүстік&quot; жоспарлық ауданы сондай-ақ негізінен аз қабатты құрылыстан тұратын &quot;Жайлау&quot; және &quot;Бейбітшілік&quot; екі тұрғын ауданын енгізеді. &quot;Шығыс&quot; жоспарлық ауданы негізінен аз қабатты тұрғын үйден кішігірім стансалық кентпен өнеркәсіптік-қоймалық аймақты ұсынады.

Мұнда &quot;Бірлік&quot; кентінің анықталған шекарасына дейін дамиды. &quot;Солтүстік&quot; жоспарлық ауданы &quot;Сарыарқа&quot; шартпен аталған тұрғын ауданы аз қабатты тұрғын үйден тұрады. Қаланың солтүстікке одан әрі жылжуы шарасы бойынша жаңа тұрғын аудандар пайда болады. &quot;Батыс&quot; жоспарлық ауданы &quot;Бұқпа&quot; аз қабатты тұрғын ауданынан  және кеңейтілген аумақтық ормансаябақ белдігінен тұрады.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Көкшетау қаласының 17 әкімшілік шағын ауданын көрсететін карта. !! Ақмола облысы [[Зеренді ауданы]]ның картасы. Ортадағы ақ жолақ [[Көкшетау қалалық әкімдігі]]нің аумақтық бірлігін білдіреді.
|-
| [[Сурет:Administrative_microdistricts_of_Kokshetau,_Kazakhstan.png|орта|220px]] || [[Сурет:ATD-ZerendyAKMkz.png|орта|250px]]
|}

== Билік ==
Мемлекеттік билік [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстан Конституциясына]] сәйкес заңдық, атқару және сот билігі принциптеріне негізделген. Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес қала дәрежесіндегі әкімшілік бірліктің басшысы - әкім деп аталады. Көкшетау қаласының әкімі Бауыржан Ғайса.

Қаладағы заңдық билікті Мәслихат жүзеге асырады. Оның құрамында 16 депутат бар. Сот билігін Көкшетау қалалық соты және арбитраж соты жүзеге асырады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Көкшетау қалалық соты|url=https://akm.sud.kz/kaz/sub/kokshe/tarihy|access-date=03 January 2023}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ақмола облысының әкімдігі, кеңестік Көкшетау сәулетінің үлгісі.!! Көкшетау қаласының әкімшілігі (Әкімшілік үйі), қала орталығында орналасқан. !! Ақмола облыстық соты.

|-
| || ||
|}

==  Физико-географиялық сипаттамасы ==
=== Географиялық орналасуы ===
Қаланың [[географиялық координаттар]]ы — {{coord|53|17|30|N|69|23|30|E|type:city(400000)_region:KZ|display=inline|yandex=1}}&lt;ref&gt;{{кітап|тақырыбы=Reference World Atlas|сілтеме=https://books.google.kz/books?id=ESXyAAAAQBAJ|баспасы=Penguin|жыл=2013|pages=214|allpages=408|isbn=9781465421180}}&lt;/ref&gt;. Көкшетау [[Гамбург]], [[Дублин]], [[Ливерпуль]] және [[Эдмонтон]] қалалары сияқты ендікте орналасқан.

[[Уақыт белдеуі]] — [[UTC+6:00|UTC+06:00]].

Көкшетау қаласы [[Астана]] қаласынан солтүстік-батысқа қарай 276 км жерде, [[Көкшетау қыраты]]ның солтүстігінде, Ақмола облысындағы [[Қопа (көл)|Қопа көлі]]нің оңтүстік жағалауындағы көрікті жерде орналасқан. Қаланың аумағы 420,0 км².

Көкшетауға жақын орналасқан ірі қала — [[Щучинск]] ([[Бурабай ауданы]], [[Ақмола облысы]]) шипажайлы қаласы (70 км).

=== Жер бедері ===

Көкшетау қаласы гидрожелілердің нашар дамуы мен бедерінің тегістелген нысаны бар сипаты Орталық-Қазақстан ұсақ шоқылық солтүстік шеті шегінде орналасқан. Қазіргі заманғы бедер сипаты негізінен [[палеозой]] уақытынан кейін мұраға қалған. Ежелгі элементтері қазіргі заманғы бедердің морфологиясын едәуір дәрежеде айқындады. Бұл бедер нысандары атап айтқанда, қазаншұңқырлар мен аңғарлар бөлігі қазіргі уақытқа үшінші және төртінші кезеңдер қопсытылған шөгінділермен толтырылды.

=== Гидрография ===

{|class=&quot;graytable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
 |+ 
 |width=&quot;20%&quot;| 
|-
 | 1969 жылы 26 қыркүйекте [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың Корона спутнигі Көкшетау қаласының және оның маңайының жер серігінен қарағандағы көрген көрінісі.
|}

Көкшетау қаласына іргелес аумақтың гидрографиялық желісі [[Шағалалы (өзен)|Шағалалы]], [[Қылшақты (өзен)|Қылшақты]] өзендерімен және Қопа көлімен беріледі. [[Шағалалы (өзен)|Шағалалы]] су қоймасы суаруға және Қопа көлін толықтыруға айтарлықтай емес қосымша су алумен Көкшетау қаласын шаруашылық-ауыз сумен жабдықтау үшін [[Шағалалы (өзен)|Шағалалы]] өзенінің ағынын көп жылғы реттеуді жүзеге асырады. Қопа көлі Көкшетау қаласының солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан. Көлдің ұзындығы 5,1 - 5,2 км, ені 3,1 - 3,2 км, айна ауданы 12,3 - 13,1 км 2 , орташа тереңдігі 1,6-2,3 м, су көлемі 19,6 - 47,0 млн.м 3 (1955 жылғы зерттеу). Көлдің су беті негізінен ашық. Көлге [[Шағалалы (өзен)|Шағалалы]] және Қылшақты өзендері құяды.

=== Физикалық-геологиялық үдерістер мен құбылыстар ===

Кекшетау қаласының аумағы және қаланың жақын төңірегі шегінде мынадай физикалық-геологиялық үдерістер мен құбылыстар дамуын алды: жер үсті мен жер асты суларын жел қақтыру және қызметі. Қопсытылған тау жыныстары сияқты жартастар да солай жел қақтыруға тартылады. Жартас тау жыныстарын жел қақтыру үдерістерінің негізгі нәтижесі бұл жыныстардың физикалық-техникалық қасиеттерін өзгертуге әкелетін жел қақтыру мен жарықтардың қабығының пайда болуы. Қаланың ірі кәсіпорындар аудандарында жер асты суларының көтерілу деңгейі жылына 0,03 - 0,20 м шапшаңдықпен жүріп отырады. Васильковка шағын ауданы, РК-1, РК-2 аумақтарында деңгей 1978 жылдан 1983 жылға дейін жылына 0,13 - 0,20 м жоғарылау қарқынымен 3,8 - 4,0 м 1,1 - 1,2 м дейін жоғарылады. Анағұрлым жиі су басу Чкалов-Чаглинка және Әуезов көшелері шекарасында Қопа көліне және Қылшақты езеніне дейін тартылады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ақмола облысы Көкшетау қаласының бас жоспары туралы - Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 24 қазандағы N 986 Қаулысы|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P080000986_|access-date=4 January 2023}}&lt;/ref&gt;

Көкшетау қаласы аумақтарын топырақ суларының және олармен байланысты су басу үдерісінің жоғарылау деңгейінің негізгі факторлары: а) Қопа көлі және Қылшақты өзені суларының көп жылдық көтерілу деңгейі есебінен пайда болған топырақты суларды тежеуі; б) ағынды су бетінің қиындығын туғызатын қала аумағының тігінен жоспарлануының болмауы; в) су келетін коммуникациялардан судың жиі апаттық ысырап болуы; г) топырақ суын қосымша қоректендіруге әкелетін су тартқыш тау қыраты қарықтардан қарсуларының жанама сүзілуі болып табылады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ақмола облысы Көкшетау қаласының бас жоспары туралы - Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 24 қазандағы N 986 Қаулысы|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P080000986_|access-date=4 January 2023}}&lt;/ref&gt;

=== Топырақтық-өсімдіктік жамылғы ===
Көкшетау қаласы жерлерінің аумағында мынадай топырақ құрамдары бөлінген: 
# Орта қуатты кәдімгі қара топырақ. 
# Сортаң орта қуатты кәдімгі қара топырақ.
# Шалғындық-қара топырақтық орта қуатты және аз қуатты топырақ, сортаң топырақ.
# Аңғар шалғындық топырақ.
# Шалғындық-батпақ топырақ.
# Сортаң топырақ.

Көкшетау қаласының барлық игерілген аумағы мен қаланың одан әрі дамуының аумағы адамның қызметі нәтижесінде топырақ кескінінің ішінара бұзылатын жерге жатқызылады. Осыған байланысты көгалдандыру аймақтарының едәуір аумақтарында жасанды топырақтық жамылғы жасалған. Көгалдандыру жасанды екпе ағаштарын отырғызу жолымен жүзеге асырылады.

== Климаты ==
Көкшетау қаласының климаты айқын континенттік, жазы жылы және құрғақ, қысы ұзақ және аязды, ұзақ. Қоңыржай белдеудің Батыс Сібір климаттық аймағына жатады. Жылдық орташа температура 3,5&amp;nbsp;°C. Жаздың орташа температурасы шамамен 20,5&amp;nbsp;°C.  Жылына үш ай бойы күндізгі орташа температура 20 °С асып түседі. Климат ауданы тез өзгергіш, құрғақшылықты ыстық жазы бар (+40 о С дейін) және қары аз, суық (-45 о С дейін). Ең ыстық - шілде айы (орташа температурасы +19,6 о С), барынша абсолюттік температурасы +40 о С, ең суық - қаңтар айы (орташа температурасы -16,2 о С), ал абсолюттік төменгі температурасы -45 о С құрайды. Жылдың жылы маусымы +10 градус температурамен, орта есеппен 6 мамырдан 21 қыркүйекке дейін 137 күнге созылады. Топырақтың гидротоңазытылу тереңдігі нормативтік 1,85 м, барынша - 2,6 м.

Қыста күн суық, қаңтар айындағы жылдық орташа температура мөлшері −14,5&amp;nbsp;°C шамасында, кейде Сібір аяздарының қалаға жетуіне байланысты −48&amp;nbsp;°C аязға дейін баруы мүмкін. Жылдық жауын-шашынның орташа мөлшері 230 – 400 мм. Жауын-шашын негізінен жаз айларында жауады. Күн сәулесі көлемінің орташа жылдық көрсеткіші — 2256 сағат. [[Атмосфералық жауын-шашын]] ең көп түсетін ай — [[шілде]] (69 мм), ең аз түсетін ай — [[ақпан]] (10 мм).
* Орташа жылдық температура — +3,5 C°
* Орташа жылдық жел жылдамдығы — 3,9 м/с
* Орташа жылдық ауа ылғалдылығы — 71 %

{{Ауа райы
 | Ені  = 70 
 | Жағдайы = 
 | Жер_ілік = Көкшетау
 | Дерекнама  = {{cite web|url=http://www.pogodaiklimat.ru/climate/28879.htm|title=«Ауа райы және Климат» сайтындағы Көкшетау ауа-райы туралы мәліметтер|accessdate=2020-12-23|archivedate=02-05-2015|archiveurl=http://weatherarchive.ru/Temperature/Kokshetau/May-2017}}

 | Қаң_ор =-14.0             | Қаң_ор_ж-ш =15 
 | Ақп_ор =-14.5             | Ақп_ор_ж-ш =10 
 | Нау_ор =-7.0             | Нау_ор_ж-ш =21
 | Сәу_ор =5.5             | Сәу_ор_ж-ш =32 
 | Мам_ор =13.8             | Мам_ор_ж-ш =44 
 | Мау_ор =19.5             | Мау_ор_ж-ш =56 
 | Шіл_ор =20.5             | Шіл_ор_ж-ш = 69
 | Там_ор =18.5             | Там_ор_ж-ш = 49
 | Қыр_ор =12.5             | Қыр_ор_ж-ш = 32
 | Қаз_ор =4.8             | Қаз_ор_ж-ш = 26
 | Қар_ор =-5.3            | Қар_ор_ж-ш =23
 | Жел_ор =-11.5            | Жел_ор_ж-ш =20 
 | Жыл_ор = 3.5            | Жыл_ор_ж-ш =397

 | Қаң_ор_мин =-28.5       | Қаң_ор_макс =-6.0 
 | Ақп_ор_мин =-30.0         | Ақп_ор_макс =5.6
 | Нау_ор_мин =-18.2         | Нау_ор_макс =1.2 
 | Сәу_ор_мин =-1.3        | Сәу_ор_макс =10.8 
 | Мам_ор_мин =8.2         | Мам_ор_макс =19.3 
 | Мау_ор_мин =14.5         | Мау_ор_макс =23.5 
 | Шіл_ор_мин =15.6         | Шіл_ор_макс =26.7
 | Там_ор_мин =14.3         | Там_ор_макс =23.7 
 | Қыр_ор_мин =7.3         | Қыр_ор_макс =17.9
 | Қаз_ор_мин =-1.5         | Қаз_ор_макс =10.2 
 | Қар_ор_мин =-15.6         | Қар_ор_макс =0.3 
 | Жел_ор_мин =-26.1         | Жел_ор_макс =-5.1 
 | Жыл_ор_мин = -1.3        | Жыл_ор_макс =8.6

 | Қаң_а_мин =-46.6          | Қаң_а_макс =4.8 
 | Ақп_а_мин =-48.3          | Ақп_а_макс =6.2 
 | Нау_а_мин =-35.7          | Нау_а_макс =23.1 
 | Сәу_а_мин =-24.7          | Сәу_а_макс =31.3 
 | Мам_а_мин =-8.7          | Мам_а_макс =35.5 
 | Мау_а_мин =-0.8          | Мау_а_макс =40.4 
 | Шіл_а_мин =3.4          | Шіл_а_макс = 41.7
 | Там_а_мин =-1.3          | Там_а_макс =41.2 
 | Қыр_а_мин =-7.6          | Қыр_а_макс = 36.2
 | Қаз_а_мин =-24.8          | Қаз_а_макс =25.3 
 | Қар_а_мин =-37.1         | Қар_а_макс =19.2 
 | Жел_а_мин =-42.3          | Жел_а_макс =6.6 
 | Жыл_а_мин =-48.3          | Жыл_а_макс =41.7 
}}

=== Экологиялық жай-күйі ===
Көкшетау қаласының қала құрылысы дамуының экологиялық талаптарына мыналар жатады: оның тұрақты экологиялық қолайсыз аймақтарындағы өмір сүру ортасын түбегейлі сауықтыру; табиғи кешеннің қазіргі бар аумақтарын жағымсыз антропогендік әсерлерден қорғау, жүргізілген шаруашылық қызметі салдарынан жоғалтқан Қопа көлін сауықтыру және жаңғырту, сондай-ақ, резервтік аумақтарда жасыл алқаптар қалыптастыру жөніндегі шараларды іске асыру; өмір сүру ортасының жайлылығын, оның ішінде аумақтарды көгалдандыру және қаланың тұрғын үй және қоғамдық аймақтарындағы микроклиматтық жағдайларды жақсарту жолымен арттыру.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ақмола облысы Көкшетау қаласының бас жоспары туралы - Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 24 қазандағы N 986 Қаулысы|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P080000986_|access-date=4 January 2023}}&lt;/ref&gt;

Экологиялық таза курорттық қала ретінде Көкшетау қаласын дамытудың бас жоспарын әзірлеу қауіпті физикалық-геологиялық процестер мен құбылыстардан, сондай-ақ халық өмірінің санитарлық-гигиеналық және экологиялық жағдайларының жақсаруынан аумақты қорғау жөнінде іс-шаралар кешенін шешуді талап етеді. Табиғи жағдайларды, бар картографиялық және жоспарлы материалдарды, инженерлік желілерді қазіргі заманғы жағдайын талдауды және қауіпті физикалық-геологиялық процестерден аумақты қорғау жөнінде жүйелерді, бас жоспар жобасымен әзірленген Көкшетау қаласы аумағын инженерлік дайындауды зерттеу нәтижесінде келесі: аумақты вертикальды жоспарлау; сыртқы төбені ұйымдастыру; аумақты топырақты су басудан қорғау; жасыл екпе ағаштарды суаруды ұйымдастыру; Қылшақты өзені арнасын реттеу; Қопа көлі бойынша гидромелиоративті іс-шараларын енгізеді.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ақмола облысы Көкшетау қаласының бас жоспары туралы - Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 24 қазандағы N 986 Қаулысы|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P080000986_|access-date=4 January 2023}}&lt;/ref&gt;

=== Көгалдандыру жүйесін дамыту ===

Бас жоспармен Көкшетау қаласын кегалдандырудың негізгі принциптері анықталды. Жасыл екпе ағаштары: біртұтас өзара байланысты жүйе түрінде жергілікті табиғи жағдайлар есебімен; қаланың сәулет-жоспар құрылымына және халыққа қызмет етуді ұйымдастыруға сәйкес жобалануы керек. Жасыл екпе ағаштары қала тұрғын үйлері орталықтары мен өндірістік аудандар сәулет ансамблясының кеңістік композициясының құрама бөлігі болып келуі керек. Бұл принциптерді табысты жүзеге асыру көгалдандыру құралдарымен халықтың өмірі үшін қолайлы жағдайлар құруға мүмкіндік береді.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ақмола облысы Көкшетау қаласының бас жоспары туралы - Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 24 қазандағы N 986 Қаулысы|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P080000986_|access-date=4 January 2023}}&lt;/ref&gt;

Халыққа теріс әсерін тигізетін факторлар қатарына: әуе алабын өнеркәсіптік кәсіпорындар мен автокөлік зиянды шығарындыларымен ластануы, қала, әсіресе көлік магистралындағы шу, жазғы және қысқы мерзімдердегі ауыр микроклиматтық жағдайлар мен басқалары жатады. Атап өтілген қолайсыз факторлар қалаларды көгалдандыру жолымен айтарлықтай әлсіреуі мүмкін. Теріс климаттық жағдайларды болдырмау үшін қала аумағының қажетті микроклиматын құрайтын, қорғайтын екпе ағаштары кешенін құру керек. Көгалдандырудың басты міндеті қала әуе алабының жақсарту, оның микроклиматын жақсарту мен сыртқы келбетін байыту, халықтың бұқаралық демалуын ең жақсы ұйымдастыру мақсатында жасыл екпе ағаштарының аса оңтайлы жүйесін құру болып табылады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ақмола облысы Көкшетау қаласының бас жоспары туралы - Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 24 қазандағы N 986 Қаулысы|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P080000986_|access-date=4 January 2023}}&lt;/ref&gt;

== Тұрғыны ==
Көкшетау қаласы және қала құрамына кіретін елдімекендерді қоса есептегенде халқының саны 165 мың 153 адам болып есептеледі (2022). Халқының тығыздығы — 624 адам/км².  Әйел қоғамының үлесі (51.44%) ер адамдарға (48.6%) қарағанда басым. Болашақта демографиялық үрдістердің серпіні қоғамдық дамудың дәстүрлі, бұрыннан бері қалыптасқан, сонымен бірге қоғам өміріндегі көбейіп келе жатқан әлеуметтік-экономикалық өзгерістері мен құбылыстары барысында қалыптасатын жаңа факторлардың барлық жиынтығының өзара қатынасымен анықталатын болады.

Қаланың әлеуметтік және қала құрылысы дамуының негізгі мақсаты - бұл қаралып отырған аумақта әлеуметтік-психологиялық жайлылық пен тұрғындар өмір сүруінің жоғары деңгейін жасау. Көкшетау қаласы қала құрылысы дамуының негізгі бағыттары тиімділігінің экономикалық индикаторлары 2005 жылмен салыстырғанда, Бас жоспардың есептік мерзімге артуына мынадай көрсеткіштер: жалпы өңірлік өнім өндірісі көлемдерінің 3 есе; халықтың жан басына шаққандағы табыстарын 2 еседен аса өсіру болып табылады. Көкшетау қаласы тұрғындарының болжалды саны орнықты және инерциялық демографиялық беталыстармен белгіленеді. Көкшетау қаласы тұрғындарының перспективалық санын есепке алу қалалық әкімшілік құрамына 19-25 мың адам кіретін елді мекендер саны есебінсіз есептік мерзімге 150,0 - 170,0 мың адам белгіленді.

{|
|'''Көкшетау қаласы халқының саны'''&lt;ref name=&quot;Cities &amp; towns of Kazakhstan&quot;&gt;[http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-cities.htm Cities &amp; towns of Kazakhstan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091221175803/http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-cities.htm |date=2009-12-21 }}&lt;/ref&gt;:
|-
|{{Graph:Chart|width=600|height=240|type=rect|yAxisMin=0
|x=1959,1970,1979,1989,2010,2011,2012,2013,2014,2015,2016,2017,2018,2019,2020
|y=52909,80564,103162,136757,136100,137217,136835,139063,140847,142411,145795,145531,145789,145161,146104
|colors=lightblue|showValues=fontsize:15,fontcolor:black}}
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! colspan=&quot;11&quot; | Көкшетау қаласы халқының саны (мың адам)&lt;ref name=&quot;Cities &amp; towns of Kazakhstan&quot;/&gt;
|-
! width=&quot;5%&quot; | Санақ жылы
! width=&quot;5%&quot; | [[1897 жыл|1897]]
! width=&quot;5%&quot; | [[1959 жыл|1959]]
! width=&quot;5%&quot; | [[1970 жыл|1970]]
! width=&quot;5%&quot; | [[1979 жыл|1979]]
! width=&quot;5%&quot; | [[1989 жыл|1989]]
! width=&quot;5%&quot; | [[1991 жыл|1991]]
! width=&quot;5%&quot; | [[1999 жыл|1999]]
! width=&quot;5%&quot; | [[2004 жыл|2004]]
! width=&quot;5%&quot; | [[2005 жыл|2005]]
! width=&quot;5%&quot; | [[2006 жыл|2006]]
|-
! width=&quot;5%&quot; | Саны, адам
| 4 962
| {{Өсім}}52 909
| {{Өсім}}80 564
| {{Өсім}}103 162
| {{Өсім}}136 757
| {{Өсім}}143 300
| {{Құлдырау}}123 389
| {{Өсім}}123 640
| {{Өсім}}125 455
| {{Өсім}}127 317
|-
! width=&quot;5%&quot; | Санақ жылы
! width=&quot;5%&quot;| [[2007 жыл|2007]]
! width=&quot;5%&quot;| [[2008 жыл|2008]]
! width=&quot;5%&quot;| [[2009 жыл|2009]]
! width=&quot;5%&quot;| [[2010 жыл|2010]]
! width=&quot;5%&quot;| [[2011 жыл|2011]]
! width=&quot;5%&quot;| [[2012 жыл|2012]]
! width=&quot;5%&quot;| [[2013 жыл|2013]]
! width=&quot;5%&quot;| [[2014 жыл|2014]]
! width=&quot;5%&quot;| [[2015 жыл|2015]]
! width=&quot;5%&quot;| [[2016 жыл|2016]]
|-
! width=&quot;5%&quot; | Саны, адам
| {{Өсім}}129 244
| {{Өсім}}131 215
| {{Өсім}}135 106
| {{Өсім}}136 100
| {{Өсім}}137 217
| {{Өсім}}136 835
| {{Өсім}}139 063
| {{Өсім}}140 847
| {{Өсім}}142 411
| {{Өсім}}145 795
|-
! width=&quot;5%&quot; | Санақ жылы
![[2017 жыл|2017]]
![[2018 жыл|2018]]
![[2019 жыл|2019]]
![[2020 жыл|2020]]
![[2021 жыл|2021]]
|-
! width=&quot;5%&quot; | Саны, адам
| {{Құлдырау}}145 531
| {{Өсім}}145 789
| {{Құлдырау}}145 161
| {{Өсім}}146 104
| {{Өсім}}171630
|}

=== Ұлттық құрам ===
Көкшетауда қазақтардан басқа 100-ден аса ұлт пен ұлыс тұрады. Қаланың (қалалық әкімшіліктін аумағы) халқының 58,5% -ын қазақтар, саны бойынша келесі ұлттар — орыстар (29,4 %), украиндар (2,9 %); қалғаны — 9,2 % шамасын құрайды. Қалада «Достық үйі» бар.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Қазақстан халқы Ассамблеясы Ақмола облысы|url=https://assembly.kz/region/akmola/pages/dom-druzhby/|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! colspan=21| Қаланың ұлттық құрамы (2020 ж. бойынша):
|-
! Барлығы (2020 ж. бойынша)
! colspan=&quot;2&quot;| [[қазақтар]]
! colspan=&quot;2&quot;| [[Қазақстандағы орыстар|орыстар]] 
! colspan=&quot;2&quot;| [[украиндар]]
! colspan=&quot;2&quot;| [[татарлар]]
! colspan=&quot;2&quot;| [[Қазақстан немістері|немістер]]
! colspan=&quot;2&quot;| [[Қазақстандағы поляктар|поляктар]]
! colspan=&quot;2&quot;| [[ингуштар|инғұштар]]
! colspan=&quot;2&quot;| [[беларустар]]
! colspan=&quot;2&quot;| [[Қазақстандағы корейлер|корейлер]]
! colspan=&quot;2&quot;| [[әзербайжандар]] 
|-
! rowspan=&quot;5&quot;|160 341
| 93126
| 58,05 %
| 47185
| 29,41 %
| 4618
| 2,88 %
| 3660
| 2,28 %
| 3124
| 1,95 %
| 2243
| 1,40 %
| 1721
| 1,07 %
| 1320
| 0,82 %
| 343
| 0,21 %
| 332
| 0,21 %
|-
! colspan=&quot;2&quot;| [[армяндар]]
! colspan=&quot;2&quot;| [[башқұрттар]]
! colspan=&quot;2&quot;| [[молдовандар]]
! colspan=&quot;2&quot;| [[марилер]]
! colspan=&quot;2&quot;| [[шешендер]]
! colspan=&quot;2&quot;| [[ұдмұрттар]]
! colspan=&quot;2&quot;| [[мордвалар]]
! colspan=&quot;2&quot;| басқалар 
|-
| 257
| 0,16 %
| 226
| 0,14 %
| 147
| 0,09 %
| 125
| 0,08 %
| 86
| 0,05 %
| 60
| 0,04 %
| 21
| 0,01 %
| 1837
| 1,15 %
|}

''Қаладағы ұлттық құрамның өзгеруі''

Қала алғаш құрылған кезде орыстар көптеп көшіп келді. Олардан бөлек [[украиндар]], [[немістер]], [[поляктар]], [[татарлар]], [[ингуштар]], [[беларустар]]да келіп қоныстады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Көкшетаудағы Достық үйі|url=https://el.kz/k-kshetauda-y_dosty-_-yi_22420/|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ұлттық құрамы !! 1989 !! 1999 !! 2007 !! 2013 !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022
|-
| [[Қазақтар]] || 18,5% || {{Өсім}} 36,0% || {{Өсім}} 49,0% || {{Өсім}} 56,5% || {{Өсім}} 57,57% || {{Өсім}} 58,05% || {{Өсім}} 58,72% || {{Өсім}} 59,34%
|-
| [[Орыстар]] || 53,0% || {{Құлдырау}} 42,0% || {{Құлдырау}} 35,0% || {{Құлдырау}} 30,5% || {{Құлдырау}} 29,79% || {{Құлдырау}} 29,41% || {{Құлдырау}} 28,87% || {{Құлдырау}} 28,38%
|-
| Басқалар  || 28,5% || {{Құлдырау}} 22,0% || {{Құлдырау}} 16,0% || {{Құлдырау}} 13,0% || {{Құлдырау}} 12,64% || {{Құлдырау}} 12,54% || {{Құлдырау}} 12,41% || {{Құлдырау}} 12,28%
|}

=== Тілі ===
Ресми тілі — [[қазақ тілі]] болып табылады, бірақ жергілікті халықтың басым бөлігі [[орыс тілі]]нде сөйлескенді артық көреді, еркін сөйлейді.

=== Көкшетаудің діні ===
{{bar box
|title=2009 жылғы деректерге сәйкес [[Көкшетау қалалық әкімдігі]]нің конфессиялары&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=WC16200032650 Ақмола облысы бойынша 2009 жылғы Қазақстан Республикасының Ұлттық халық санағының қорытындысы. 2-том]&lt;/ref&gt;:
|titlebar=#ddd
|float=right
|width=350px
|bars=
{{bar percent|[[Мұсылман]]дар|green|56.65}}
{{bar percent|[[Христиандық|Христиандар]]|blue|40.85}}
{{bar percent|Сенбейтіндер|grey|2.12}}
{{bar percent|Иудейлер|blue|0.02}}
{{bar percent|Буддистер|red|0.02}}
{{bar percent|Басқалар|grey|0.01}}
{{bar percent|Белгіленбеген|grey|0.33}}
|caption=''Көкшетаудің діні''
}}

Қалада түрлі бағыттағы діни бірлестіктер көп. Қаладағы дінге сенушілердің көпшілігін мұсылмандар құрайды. Көкшетауда бірқатар ескі және жаңа республикалық діни орталықтар қызмет етеді: Қазақстан мұсылмандарының діни Басқармасы, Орыс Православиелік шіркеуі Көкшетау және Ақмола епархиясының Епархиалық Басқармасы, сонымен қатар басқа да бірқатар аймақтық орталықтар. Ең ірісі — [[Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы|Қазақстан мұсылмандарының діни Басқармасы]] (ҚМДБ).

2009 жылғы деректерге сәйкес [[Көкшетау қалалық әкімдігі]]нің конфессиялары&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=WC16200032650 Ақмола облысы бойынша 2009 жылғы Қазақстан Республикасының Ұлттық халық санағының қорытындысы. 2-том]{{Deadlink|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;:

* [[мұсылман]]дар — 83,4 мың адам;
* [[Христиандық|христиандар]] — 60,2 мың адам;
* сенбейтіндер — 3,1 мың адам;
* иудейлер — 33 адам;
* буддистер — 23 адам;
* басқалар — 17 адам;
* белгіленбеген — 488 адам.

=== Ислам ===
Халықтың басым көпшілігі сунниттік исламды ұстанады. Көкшетау қаласының діни мекемелері Науан Хазірет ат. (сыйымдылығы 1200—1400 адам) мұсылмандар мешіті және [[Жақия қажы мешіті|Жақия қажы ат. мешіт]] жұмыс жасайды.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Науан Хазірет атындағы мешіт|url=https://history-akmola.kz/3dtur/10-nauan-haziret-atyndagy-meshit.html|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title= Жақия қажы мешіт ғимараты|url=https://www.visitaqmola.kz/kk/post_wtg/zdanie-mecheti-zhakija-kazhy/|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt; 1996 жылы қаланың шығыс бөлігінде Ғалым атындағы мешіт салынды.&lt;ref&gt;{{cite web |title=“Көкшетау: оқиғалар шежіресі” 1996-1997 жылдар|url=https://museum-kokshetau.kz/2021/02/25/k-kshetau-o-i-alar-shezhiresi-1996-1997-zhyldar/|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt;

* [[Жақия қажы мешіті]] — еліміздегі ағаштан тұрғызылған сирек мешіттің бірі. Ғибадатхананың тарихы да ғасырға татиды, мешiтiнің құрылысы Көкшетауда шамамен 1903 жылы басталып, 1904 жылы іргетасы қаланған.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Қазақстандағы ерекше жеті мешіт Тағы да оқыңыздар: https://kaz.nur.kz/kaleidoscope/1103356-qazaqstandaghy-erekshe-zheti-meshit/р|url=https://kaz.nur.kz/kaleidoscope/1103356-qazaqstandaghy-erekshe-zheti-meshit/|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt; Мешітті Шаяхмет, Баязит деген қала байлары жұртшылық қолдауымен салдырған. Мешіт 1920 жылға дейін қызмет атқарып келді. Кеңес үкіметі тұсында қойма, мұражай, көрме залы сияқты қызметтерге пайдаланылды. Ұлы Отан соғысы жылдарында (1941—1945 ж.ж.) онда әскери бөлім орналастырылды. Ал 1947 жылдан 1974 жылға дейін Көкшетау облыстық тарихи өлкетану мұражайы, 1975 жылдан республикалық көркем сурет дирекциясының Көкшетаудағы көрме залы қызметін атқарды. 1989 жылы мұсылман қауымының өтініші бойынша мешіт намазхандарға қайтарылды. 1991 жыл күрделі жөндеуден өтті.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ақмола мешіті|url=https://kazislam.kz/eislam-485/|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt; Ғимараттың мешітке қайтарылуына қазақ елінде қазият төрағасы қызметін атқарып, кейін Көкшетау қаласының бас имамы болған Жақия қажы Бейсембайұлының сіңірген еңбегі зор. Осыған орай, 2016 жылы сәуір айында мешітке Жақия қажының есімі берілді.
* Науан Хазірет мешіті — Ақмола облыстағы діни-рухани құндылықтарды насихаттайтын орын болып табылады.&lt;ref name=&quot;inform.kz&quot;&gt;{{cite web |title=Мұсылман қауымы асыға күткен Көкшетаудағы жаңа мешіт пайдалануға берілді|url=https://www.inform.kz/kz/musylman-kauymy-asyga-kutken-kokshetaudagy-zhana-meshit-paydalanuga-berildi-foto_a2818580|access-date=4 January 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ақмола облысында Науан Хазірет атындағы мешіт бар|url=https://baribar.kz/36240/aqmola-oblysynda-nauan-khaziret-atyndaghy-meshit-bar/|access-date=4 January 2023}}&lt;/ref&gt; Діни ғимаратта бір мезетте 1200 жуық адам намаз оқи алады. Мешіттің 4 мұнарасының әрбірінің биіктігі 25 метрді құрайды. Шатырдың сәулеті классикалық үлгідегі көп деңгейлі күрделі құрылыс. Шатырында түрлі деңгейдегі 2-і бас күмбез және 15 кіші күмбездер орнатылған. Тамаша сәулет кешенінің ең көз тартар тұсы - ол өзіндік сәулет стилі мен ғимараттың сыртын [[Әзірбайжан]] елінен алдыртқан «Аглай» тасымен қапталғанында деуге болады.&lt;ref name=&quot;inform.kz&quot;/&gt; Мешітте ғибадатханалар, неке қию рәсімін өткізуге арналған бөлмелер, Құран оқуға арналған залдар, мешіт қызметкерлеріне арналған кабинеттер, кітапхана, жалпы саны 350 адамға арналған асханасы да бар.  Науан хазірет есімі 2015 жылы Көкшетау қаласында ашылған жаңа мешітке беріліп, тарихи тұлғаның Көкше өңіріне сіңірген өлшеусіз еңбегі ел жадында қайта жаңғырды.
* Ғалым мешіті — Көкшетау қаласы Ж. Ташенов көшесінде орналасқан. 1992-1995 жылдар аралығында салынған. Сол уақытта қала әкімі болған Асқар Хасенов ғимарат құрылысын қолға алып, біткен соң халыққа пайдалануға берген. Жері 0,3541 га, ғимараттың көлемі 281,6 шаршы метр. 250 кісіге арналған. Биіктігі 10 метр. Іші ақ керамикалық плиткамен безендірілген. Жеке жылытылады. Екі күмбездің түсі көгілдір, шеңберлері 2 метрден. 8 мұнарасы бар, үлкен екі мұнарасының биіктігі 25 метр. Ауласына ағаштар мен гүлдер егілген.&lt;ref&gt;{{cite web |title=«Ғалым» мешіті|url=https://www.muftyat.kz/kk/mosque/2669/|access-date=4 January 2023}}&lt;/ref&gt;
* Нұр мешіті
* Ықылас мешіті
* Қазақстан қажылар ассоциациясы Республикалық діни бірлестігінің Ақмола облыстық филиалы

;Жойылған 
* Бірінші мешіт. 1846 жылы салынған. Көкшетаудағы алғашқы мұсылман мешіті.

{|class=&quot;graytable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
 |+ Көкшетаудағы мұсылман (суннит) мешіттері&lt;ref&gt;{{cite web |title=Қазақстанның діни интерактивті картасы (Ақмола облысы)|url=https://www.muftyat.kz/kk/region/4/?cid=mosques|access-date=4 January 2023}}&lt;/ref&gt;
 |width=&quot;20%&quot;|[[Сурет:First_Mosque_in_Kokshetau.jpg|120px]]
|-
 | Қаланың бірінші мешіті
|}

=== Православие ===
Қалада православие храмы — Архангел Михаил ат. Уәлиханов көшесіндегі православ шіркеуі бар.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Біздің күшіміз бірлікте!|url=https://el.kz/bizdi-k-shimiz-birlikte_33744/|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt;

* Архангел Михаил православ шіркеуі — 1895 жылы салынған, 1949 жылы ашылған.
* Мәсіхтің қайта тірілу соборы Назарабаев, 71 (бұрын Горький деп аталған) даңғылында орналасқан.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Жаңа шіркеу мінәжат етушілерге есігін айқара ашты|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/aqmola/press/news/details/258583?lang=kk|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt; Ғибадат орнының  құрылысы 2015 жылы басталған. [[Қопа (көл)|Қопа көлі]]нің маңында табиғаты көркем жерде орналасқан бұл шіркеуге кем дегенде 1500 адам сыяды. Собор XIX ғасырдың ортасындағы орыс шіркеуінің негізінде салынған. Ол үшін заманауи технологиялар мен жоғары сапалы материалдар пайдаланылды. Ғибадатхананың жанында жексенбілік мектеп те ашылады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Мәсіхтің қайта тірілу соборы|url=https://www.visitaqmola.kz/kk/post_wtg/церковь-воскресения-христа/|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt; Бұл ғибадат орны  көпшіліктің қолдауымен салынған.  Ол үшін арнайы қор құрылып, оған  түрлі кәсіпорындар мен  ұйымдар, кәсіпкерлер мен қарапайым тұрғындар қаржылай қолдау көрсетті. Бірлескен күш -жігердің арқасында 1 миллиард теңгеден астам қаржы жиналған.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Көкшетауда православиелік христиандардың жаңа шіркеуі бой көтерді|url=https://kokshetv.kz/kz/news/27581|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt;

;Жойылған 
* Жеңімпаз Қасиетті Георгий соборы. 1851 жылы салынған. 1940 жылы бұзылған. Көкшетаудағы алғашқы христиан шіркеуі.

{|class=&quot;graytable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
 |+ Көкшетаудағы православ шіркеулері
 |width=&quot;20%&quot;|[[Сурет:Eukterion_in_Kokshetau.jpg|220px]]
 |width=&quot;20%&quot;|[[Сурет:Kokshetau_1937_-_Cathedral_of_the_Archangel.jpg|220px]]
|-
 | Жеңімпаз Қасиетті Георгий капелласының көрінісі
 | Михаил-Архангел ғибадатханасы
|}

=== [[Қазақстандағы католицизм|Католицизм]] ===
* Әулие Энтони Падуя атындағы рим-католиктік шіркеуі  — қаладағы жалғыз рим-католиктік шіркеуі. 1997 жылы Ақан сері көшесінде Әулие Энтони Падуя атындағы рим-католиктік шіркеуі (костелы) ғимараты салынды.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Көкшетаудағы Рим-Католик шіркеуі жайлы не білеміз|url=https://www.inform.kz/kz/kokshetaudagy-rim-katolik-shirkeui-zhayly-ne-bilemiz_a3972971|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt; Приходында келушілер 14 дыбысты пневматикалық органнан шығатын әуенді ести алады. Рим-Католик приходы Көкшетаудағы ең әдемі нысандардың бірі саналады және өзге ғимараттардан готика стилімен ерекшеленеді. Кез келген католик шіркеуіндегідей, оның ортасында бір және екі жағында екі құрбандық ошағы бар. «Біреуінде Фатимская Құдай анасының мүсіні тұр. Оны 2001 жылы Қазақстанға келген Рим Папасы Иоанн Павел II қастерлеген еді.

=== Басқа конфессиялар ===

{|class=&quot;graytable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
 |+ Көкшетаудағы басқа конфессиялар
 |width=&quot;20%&quot;|[[Сурет:Kokshetau_Presbyterian_Church,_Kazakhstan_(April,_2021).jpg|200px]]
|-
 | Көкшетаудағы пресвитериандық ғибадат орталығы
|}

== Еңбек нарығы және әлеуметтік қорғау ==

2021 жылғы 1 тамызы жағдайы бойынша жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар бөлімінің тіркеу есебінде 729 жұмыссыз тұр, бұл 2020 жылғы көрсеткіштен 4,8% төмен. Ағымдағы жылдың басынан халықты жұмыспен қамту мәселелері жөніндегі уәкілетті органның көмегімен 1,474 жұмыссыз жұмысқа орналастырылды, бұл өткен жылдың көрсеткішінен 19,2% төмен. 2021 жылғы 1 тамыз жағдайы бойынша деректер базасында қаланың кәсіпорындары мен мекемелері бойынша 935 бос жұмыс орны тіркелген.&lt;ref&gt;{{cite web |title= 2021 жылдың қаңтар-шілде бойынша Көкшетау қаласының әлеуметтік –экономикалық дамуының нәтижелері туралы анықтама|url= http://econom-kokshetau.akmo.gov.kz/page/read/Spravka_ob_itogah_socialnoekonomicheskogo_razvitiya__goroda_Kokshetau_za_yanvariyul_2021_goda.html?lang=kz|access-date=8 February 2023}}&lt;/ref&gt;

Еңбек нарығындағы шиеленіс коэффициенті 0,8 құрады. Экономиканың түрлі салаларында 1,536 жаңа жұмыс орны құрылды, бұл 2021 жылға жоспарланған көрсеткіштің 60,7% -ын құрайды. &quot;Жастар тәжірибесі&quot; бағдарламасы аясында 94 адам уақытша жұмысқа орналастырылды. Жастар практикасы негізінен мемлекеттік мекемелерде ұйымдастырылады. Есепті кезеңде әлеуметтік жұмыс орындары 55 жұмыссыз үшін ұйымдастырылған, ол өткен жылдың көрсеткішінен 19,6% жоғары. Қоғамдық жұмыстарға 287 адам жіберілді, бұл 2020 жылғы деңгейден 9,7% төмен.&lt;ref&gt;{{cite web |title= 2021 жылдың қаңтар-шілде бойынша Көкшетау қаласының әлеуметтік –экономикалық дамуының нәтижелері туралы анықтама|url= http://econom-kokshetau.akmo.gov.kz/page/read/Spravka_ob_itogah_socialnoekonomicheskogo_razvitiya__goroda_Kokshetau_za_yanvariyul_2021_goda.html?lang=kz|access-date=8 February 2023}}&lt;/ref&gt;

== Қылмыс ==

2020 жылдың қаңтар-шілдеде Көкшетау қаласының аумағында сотқа дейінгі тергеудің бірыңғай тізілімінде барлығы 1 612 қылмыс тіркелді, оның ішінде 419 қылмыс ашылды. Сотқа – 225 іс жолданды.&lt;ref&gt;{{cite web |title= 2021 жылдың қаңтар-шілде бойынша Көкшетау қаласының әлеуметтік –экономикалық дамуының нәтижелері туралы анықтама|url= http://econom-kokshetau.akmo.gov.kz/page/read/Spravka_ob_itogah_socialnoekonomicheskogo_razvitiya__goroda_Kokshetau_za_yanvariyul_2021_goda.html?lang=kz|access-date=8 February 2023}}&lt;/ref&gt;

== Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы ==
=== Тұрғын үй құрылысы ===
Көкшетау қаласының тұрғын үй қоры 2005 жылдың басына 2447,6 мың м 2 құрды. Тұрғын үймен қамтамасыз ету 1 адамға 19,5 м 2 құрайды. Қала тұрғын үй қорының ширек шамасын бір-екі пәтерлі үйлер құрайды, көп пәтерлі үйлер арасында 2/3 аса тұрғын үй қоры 20-шы ғасырдың 50-70 жылдары салынған 4-5 қабатты үйлер үлесіне кіреді. Қабырғалардың материалдары бойынша кірпіш пен темірбетон панелдерінен салынған ғимараттар алады. 2005-2007 жылдары тұрғын үйді іске қосу орта есеппен жыл сайын 60 мың м 2 құрады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ақмола облысы Көкшетау қаласының бас жоспары туралы - Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 24 қазандағы N 986 Қаулысы|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P080000986_|access-date=4 January 2023}}&lt;/ref&gt;

Жаңа тұрғын үй құрылысы көлемі есебінде қазіргі заманғы жағдай  және тұрғын үймен орта қамтамасыз ету 1 адамға 19,5 м 2 - 22,1 м 2 дейін жеткізумен, барлығы қала тұрғын үй қорының 3434,0 мың м 2 дейін көбейтумен қолайлы тұрғын үй жағдайларының Бас жоспарын есептік мерзімге жеткізу үшін тұрғын үйді жыл сайын біртіндеп өсірудің беталысын ұстау қажеттілігі есептелді. Тұрғын үй саясатына басымдық даму аз қабатты үй-жай типіндегі құрылыс салуды алу. Құрылыс бос және қайта құрылатын аумақтарда да ескі тұрғын үйді бұзу мен бар құрылыс салуды тығыздау есебінен жүргізілетін болады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ақмола облысы Көкшетау қаласының бас жоспары туралы - Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 24 қазандағы N 986 Қаулысы|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P080000986_|access-date=4 January 2023}}&lt;/ref&gt;

Көкшетау қаласы тұрғын үй аумақтарын қайта құру және дамытудың басымдық бағдарламалары халықтың барлық әлеуметтік қатары үшін әртүрлі үлгідегі тұрғын үйлермен тұрғын үй аудандарының құрылысын салудың жиынтығы болып табылады, бұл құрылысқа шығынды төмендетуге ықпал етеді және қаланың қазіргі заманғы келбетін қалыптастыруды қамтамасыз етеді. Жаңа тұрғын үй құрылысының аса ірі аудандары - &quot;Сарыарқа&quot;, &quot;Көкше&quot;, &quot;Бейбітшілік&quot;, &quot;Бостандық&quot;, &quot;Жайлау&quot;, &quot;Бірлік&quot;, &quot;Бұқпа&quot; және &quot;Қопа&quot; көлі ауданы. Таңдаулы тұрғын үй құрылысын салу орман екпе ағаштарынан бос учаскелерде &quot;Сарыарқа&quot;, &quot;Қопа&quot; көлі ауданында қайта жаңартылған аумақтарда және қаланың аса маңызды қала құрылысы желілерінің сәулет келбетін жақсартуды қалыптастыру мақсатында жалпы қалалық орталықта тұрғын үй массивтері қалыптасатын болады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ақмола облысы Көкшетау қаласының бас жоспары туралы - Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 24 қазандағы N 986 Қаулысы|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P080000986_|access-date=4 January 2023}}&lt;/ref&gt;

Тұрғын үй құрылысы массиві арасында орналасқан бар өндірістік кәсіпорындарды жоғары технологиялық, энергия сыйымдылық және экологиялық өндірістерге біртіндеп бағдарлау керек. Сауда-тұрмыстық кешендер, спорт залдар мен ойын-сауық орталықтарының хауыздары, көп қабатты автопаркингтер түрлерінде қала және жалпы қалалық маңызы бар объектілерге өндірістік ғимараттарды қайта жаңарту үшін жабық аумақтық қорларды аса тиімді қолдану. Өндірістік объектілерін қайта құруды жобалаудың ұқсас практикасы дамыған шет елдерде кең тәжірибеге ие.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ақмола облысы Көкшетау қаласының бас жоспары туралы - Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 24 қазандағы N 986 Қаулысы|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P080000986_|access-date=4 January 2023}}&lt;/ref&gt;

2021 жылғы қаңтар-шілдеде 119, 781 мың шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілді, оның ішінде: ЖТҚ — 50, 521 мың шаршы метр, коммерциялық тұрғын үй — 69, 260 мың шаршы метр.

=== Канализация ===
Қаланың канализациялық тазарту имараттарының қуаттылығы тәулігіне 32,0 мың м 3 . Су тарту келесі схема бойынша жүзеге асырылды: бағытсыз коллекторлар, канализациялық сорғылық станциялар мен тегеуріндік құбыр желілері шаруашылық-нақақтық және өндірістік ағындылар жүйесімен N 2 және N 7 КТС басты канализациялық тегеурінді станцияларға беріледі.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ақмола облысы Көкшетау қаласының бас жоспары туралы - Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 24 қазандағы N 986 Қаулысы|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P080000986_|access-date=4 January 2023}}&lt;/ref&gt; Қалада барлығы 15 канализациялық тегеурінді станциялар, соның ішінде тәулігіне 1,2 мың м 3 тәулігіне 32 мың м 3 дейін Красный яр кентінде - 2 бірлік және Станционный кентінде - 1 бірлік бар.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ақмола облысы Көкшетау қаласының бас жоспары туралы - Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 24 қазандағы N 986 Қаулысы|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P080000986_|access-date=4 January 2023}}&lt;/ref&gt;

=== Газбен қамтамасыз ету ===

Қазіргі уақытта Көкшетау қаласының тұтынушыларын темір жол бойынша және Ресей мен Қазақстан мұнай өңдеу зауыттарынан ауыр жүкті автоцистерналармен келетін сұйылтылған көміртегі газын (СКГ) қолдану жүзеге асырылады. СКГ жақын өнім берушісі болып Павлодар МӨЗ табылады. Көп қабатты тұрғын үй секторында ішкі кварталдық газ жүйесінің санын азайтуға байланысты көп жылдан бері орталықтандырылған газбен қамтамасыз етудің жоқтығының салдарынан жаңадан алынып жатқан көп қабатты тұрғын үйлерде (5-9 қабатты) электр плиталарын қондыру қарастыру тенденциясы жоспарланды. Газбен қамтамасыз етудің бар жүйесін табиғи газға ауыстыру мәселесін қайта қарау қажет. Экономикалық тиімділік, ұқсас іс-шаралардың мақсатқа лайықтылығы техникалық-экономикалық есептер негізінде әлденеше дәлелденген болатын.

=== Жылумен қамтамасыз ету ===

Қазіргі кезеңде РК-2 жылудың орнатылған қуаттылығы сағатына 282,919 Гкал құрайды, жылуды тұтыну жылына 1 473 442,1 Гкал құрды. Көкшетау қаласының бас жоспарын дамыту бойынша жылумен қамтамасыз ету жүйесін одан әрі дамытудың негізіне бірінші кезекте және есептік мерзімге РК-2 базасында орталықтандырылған жылумен қамтамасыз етуді сақтау қойылды. Есептік мерзімге дейінгі кезеңге өз мерзімінде қызмет көрсеткен барлық бар магистралды жылу желілерін қайта жаңарту мен ауыстыру жоспарланып отыр, бірінші кезекте 38 км. Бірінші кезекте 2010 жылға дейін барлық бар сорғы стансаларын жабдықтарды ауыстырумен жаңарту жоспарлануда.  Көкшетау қаласының жалпы жылулық жүктемесі келесі мөлшермен сипатталады: 2010 жылы - сағатына 435,6 Гкал; 2020 жылы - сағатына 661,5 Гкал.

2023 жылда, түрік инвесторы Көкшетауда ЖЭО салуға қызығушылық танытты. Көкшетаудағы жаңа ЖЭО-ның электр қуаты 240 МВт, жылу қуаты – 520 Гкал/сағ. Жобаны қаржыландыру тендерде жеңіп шыққан инвестордың қаражаты есебінен жүзеге асырылады.&lt;ref&gt;{{cite web |title= Түрік инвесторы Көкшетауда ЖЭО салуға қызығушылық танытты |url=https://primeminister.kz/kz/news/turik-investory-kokshetauda-zheo-saluga-kyzygushylyk-tanytty-1903738|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt;

=== Электр қуатымен қамтамасыз ету ===

Қазіргі уақытта Көкшетау қаласында электр қуатын меншікті өңдеуші жоқ. Қаламен тұтынылатын барлық электр энергиясы сатып алынған, осыған байланысты қала және облыс тұтынушылары мерзімінде төлемақы төлемеу салдарынан электр энергия көзін сөндірудің әрдайымғы қоқан-лоққысын көреді. Қазіргі уақытта қалада электр тұтыну деңгейі, әсіресе мәдени-тұрмыстық секторда және өнеркәсіпте жоғарылаудың тұрақты тенденциясы бақыланып отыр. Осыған байланысты электрмен қамтамасыз етудің бар және жаңа жүйелерін қайта жаңарту талап етіледі.

=== Қаланы санитарлық тазарту ===

Қазіргі уақытта қатты тұрмыстық қалдықтар және өнеркәсіп кәсіпорындарының өндірістік қоқыстары қаладан 10 км әуежайға жол бойынша орналасқан ҚТҚ полигонына шығарылады. Қалада жоспарлы-жүйелі тазарту халықтың 70% қамтиды. Жобамен жаңа ҚТҚ полигонының құрылысы (жетілдірілген қоқыстар үйіндісі) қарастырылады. Полигон ауданының 0,03 га қоқыстың 1,0 мың тонна оқшаулау нормасында есептік мерзімге 30 га құрайды.

== Қаланың құрылу тарихы ==
''Көкшетау'' – [[Қазақстан]]ның [[тарих]]ы бай қалаларының бірі. 
{|class=&quot;graytable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+Бұрынғы Көкшетау суреттері&lt;br /&gt;&lt;span class=&quot;subcaption&quot;&gt;&lt;/span&gt;
|width=&quot;25%&quot;|[[Сурет:Eukterion_in_Kokshetau.jpg|180px]]
|width=&quot;25%&quot;| 
|width=&quot;25%&quot;|[[Сурет:Military_hospital_in_Kokshetau_(Kokchetav),_Kazakhstan.jpg|180px]]
|-
|1880 жыл: Артқы жағындағы [[Бұқпа тауы]]
|Қаланың орталық бөлігі. Көкшетау қаласы. XX ғасыр
|1916 жыл: Көкшетаудағы әскери госпиталь
|}

Маңызды оқиғалар хроникасы:
=== Ежелгі замандарда ===
Қазіргі қала орналасқан аумаққа жергілікті халық ежелгі замандарда-ақ қоныс салып, қорғандар тұрғызған; [[Бурабай кеніші]], [[Бурабай (кент)|Бурабай қонысы]].
Көкшетау өңіріне халық ежелгі заманда-ақ қоныстана бастаған. 
* 6 – 8-ғасырларда [[Түрік қағанаты|Түрік қағандығының]] құрамында, ол ыдырағаннан кейін әр кезеңдерде [[Қимақтар|қимақ]], [[Қыпшақтар|қыпшақ]], т.б. [[Түркілер|түркі тайпаларының]] иеліктерінде болды.
* 13 – 15-ғасырларда [[Алтын Орда]] мемлекетінде [[Түркілер|түркі тайпаларының]] өзара сіңісуі нәтижесінде біртұтас этникалық топ – қазіргі қазақ халқы қалыптасты.

=== Қазақ хандығы ===
* 1560 – 1564 жылдары [[Қазақ хандығы]] құрылды.
* 17-ғасырдың орта тұсында пайда болған [[Жоңғар]] хандығы қазақ халқына үлкен қатер төндірді. Қазақ даласының басқа жерлеріндегі сияқты Көкшетау өлкесінде де жоңғарлармен болған қиян-кескі шайқастарда қазақ батырлары ([[Бөгенбай батыр|Бөгенбай]], [[Сары Қасаболатұлы|Сары]], [[Баян Қасаболатұлы|Баян]], [[Қарасай батыр|Қарасай]], [[Ағынтай батыр|Ағынтай]], [[Қабанбай батыр|Қабанбай]], [[Олжабай Толыбайұлы|Олжабай]], т.б.) асқан ерлік көрсетті.
* 18-ғасырдың 40-жылдарынан бастап ордасын Көкшетауға тіккен [[Абылай хан]] басқарған [[Қазақ хандығы]] өзінің бұрынғы күш-қуатын қалпына келтірді. [[Ресей]], [[Қытай]], [[Ауғанстан|Ауған]] мемлекеттері мен [[Бұхара хандығы|Бұхар]], [[Қоқан хандығы|Қоқан]], [[Хиуа хандығы|Хиуа]] хандықтары Көкшетаудағы [[Абылай хан|Абылай]] ордасына өз елшілерін жіберіп тұрды. [[Абылай хан]] қайтыс болғаннан кейін Көкшетау жерінде қазақ халқының тарихында үлкен із қалдырған оқиғалар өтті. [[Қазақ хандығы]] тұтастығын жоғалта бастады да, Көкшетау өңірі [[Абылай хан]] әулетінің ([[Уәли хан|Уәли]], [[Кенесары хан|Қасым]], [[Ғұбайдолла Уәлиұлы|Ғұбайдолла]], т.б.) ата қонысына айналды.

=== Ресей отарлауы: Көкшетау бекінісінің қалануы ===
* Көкшетау қаласының іргетасы әскери қоныс, Көкшетау сыртқы округінің әкімшілік орталығы ретінде қаланды. Оның ресми ашылуы 1824 жылдың 29 қаңтарында Бурабайда, Көкшетау тауының оңтүстік беткейінде жүзеге асты. 
* [[1824 жыл|1824]] ж. 30 сәуірде Бұқпаның бөктері, Шағалалының сол қапталындағы Шат шатқалының ішінен (қазіргі ''Көкшетау-Қостанай тас жолымен'') қаладан шыға берістегі [[Шағалалы (өзен)|Шағалалы]] өзені үстінен өтетін көпірдің тұсы) [[Ресей империясы]]ның шығыстағы шекаралық әскери бекінісінің құрылысы басталды.
* [[1824 жыл|1824]] ж. 17 қыркүйекте (жаңа күн санауы бойынша 30 қыркүйекте) [[Ресей империясы]] Сенатының шешімімен Көкшетау бекінісі ({{lang-ru|Кокчета́вская}}) ресми тізімге енгізілді.&lt;ref&gt;{{cite web |title= Көкшетау қаласы 1824 жылы округ ретінде құрылды|url=https://kokshetau.asia/aqmolanews/k-kshetau-alasy-1824-zhyly-okrug-retinde-ryldy/|access-date=6 January 2023}}&lt;/ref&gt;
* Алайда бірқатар себептерге байланысты бұл жерде қоныс құрылысын жүргізу мүмкін болмады, 1827 жылдың жазында қолайлы орын – Бұқпа тауының етегі, Қопа көлінің жағасында анықталды.
* [[1839 жыл|1839]] ж. ''Көкшетауға'' әскери [[гарнизон]]ы әкелініп,  казактар станицасы құрылды.
* [[1858 жыл|1858]] жылдан бастап қоныстың жанынан мещандық, қалалық бөлігі салына бастады.

=== Ресей отарлауы: Уездік қала дәрежесінде ===
* [[1868 жыл|1868]] ж. сыртқы округтер таратылып, Ақмола облысы құрылды. Көкшетау сыртқы округі оған уезд ретінде еніп, ''Көкшетау бекінісі'' оның орталығына айналды.
* [[1882 жыл|1882]] ж. жарық көрген ''“[[Сібір]]дегі қалалар мен кенттердің [[экономика]]лық жағдайы”'' деген басылымда мынадай мәліметтер жазылған: “''Көкшетау'' үлкен станица мен соған жалғасқан кенттен тұрады. Станицадағы тұрғындар саны қаладағыдан төрт есе көп. Сондай-ақ, онда шіркеу, көпшілік орындар, уч-ще, жәрмеңкелер мен базар бар. Станицада 300-ге жуық үй, 1800-ден астам адам тұрады. Қалада не бары 60 – 70 үй және 450 мещан мекен етеді. Қалада екі көше ғана болса, станицада жетеу...”.
* [[1887 жыл|1887]] ж. ''Көкшетау тұрғыны'' 5 мың адамға жетті. Екі кірпіш зауытында тұрақты 5 – 10 жұмысшы, маусымдық 15 – 20 жұмысшы болды. Шағын арақ-спирт зауыты, шойын құю шеберханасы, 1 бу диірмені мен 20 жел диірмені жұмыс істеді.
* [[1895 жыл|1895]] ж. Көкшетау қала мәртебесіне ресми түрде 1895 жылы ие болды. Жалпыресейлік санақ мәліметтері бойынша аталған кезеңде Көкшетауда 5 мың тұрғын өмір сүрді.
* [[1898 жыл|1898]] ж. жарық көрген ''“Ресейдегі болыстар мен елді мекендер”'' деген басылымда ''Көкшетау уездік қала'' делініп, “онда 2 мешіт, 1 шіркеу, пошта-телеграф кеңсесі, бастауыш мектеп, 15 орындық аурухана, дәріхана, 2 дәрігер бар” деп жазылған. Үйлердің барлығы да ағаштан қиылып салынатын болған. Соған байланысты ''Көкшетауды'' кезінде ''“ағаш қала”'' деп те атаған.
* [[1910 жыл|1910]] ж. шойын құю шеберханасының механигі Захаров қала тұрғындарына тұңғыш рет өз киноаппаратымен дыбыссыз кино көрсетті.
* [[1913 жыл|1913]] ж. қаңтарда қала санағы өткізілді.
* [[1916 жыл|1916]] ж. ''Көкшетауда'' алғаш рет қуаты 8 кВт/сағ электр станыиясы жұмыс істей бастады.
* [[1917 жыл|1917]] ж. Кеңес үкіметі Көкшетау уездінде 1917 жылы желтоқсанда орнады.
* [[1917 жыл|1917]] ж. жалпыресейлік санақ мәліметтері бойынша аталған кезеңде Көкшетауда 10 мың тұрғын өмір сүрді.
* 19 ғ-дың 60 жылдарынан ''Көкшетау'' қаласының ортасындағы  Покров (қазақтар оны Боқырау жәрмеңкесі деп атаған) базарында жәрмеңке өтіп тұрды. Жәрмеңке [[1918 жыл|1918]] жылға дейін жұмыс істеді.

=== КСРО құрамында ===
* [[1918 жыл|1918]] жылдың наурызынан Жұмысшы, солдат және шаруа депутаттарының ''Көкшетау уездік кеңесі'' [[Бурабай (кент)|Бурабай]] консерві зауытын, Харламовтың сіріңке фабрикасын, ''Көкшетау'' бу диірменін, [[Айдабол спирт зауыты]]н, Бурабайдағы санаторий мен саяжайларды мемлекет меншігіне айналдырып, ''Көкшетаудың'' бүкіл кәсіпорындарын өз қарауына алды.
* [[1921 жыл|1921]] ж. 21 ақпанда ''Көкшетау уезінде'' Кеңес үкіметіне қарсы қарулы көтеріліс болды. ''“Есіл бүліншілігі”'' деп аталған бұл бас көтеруді [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл армия]] бөлімшелері күшпен жаныштады.
* [[1922 жыл|1922]] ж. Көкшетау – [[Петропавл|Қызылжар]] ([[Петропавл]]овск) темір-жолы (ұзындығы 200 км-ге жуық) іске қосылды.
* [[1928 жыл|1928]] ж. әкімшілік реформаларға байланысты уездер таратылып, олардың негізінде аудандар құрылды. Көкшетау уездінен бірнеше аудандар, соның ішінде Көкшетау ауданы құрылды. Көкшетау аудан орталығына айналды.
* [[1928 жыл|1928]] ж. элеватор салынды, ағаш өңдейтін және тігін бұйымдары артельдері жұмыс істей бастады. 
* [[1932 жыл|1932]] - [[1936 жыл|1936]] жылдар аралығында Көкшетау Қарағанды облысы құрамына кірді.
* [[1936 жыл|1936]] - [[1944 жыл|1944]] жылдар аралығында Көкшетау Солтүстік Қазақстан облысы құрамына кірді.
* [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] жылдары қалаға КСРО-ның батыс аумағынан бірнеше зауыттар мен өнеркәсіп орындары көшірілді. Кейін олар қаланың өнеркәсіп кешенінің одан әрі дамуына ықпал етті. ''Көкшетау прибор жасау зауыты'' ([[1917 жыл|1917]] жылға дейін ''Шойын құю цехы'' деп аталған)
* [[1942 жыл|1942]] ж. Подольскіден ([[Ресей]]) көшіріліп әкелінген тігін машиналары зауыты қосылғаннан кейін ''Көкшетау'' механикалық зауыты болып аталды.
* [[1944 жыл|1944]] жылдың 16 наурызында Қазақ КСР Жоғары Кеңесі Төралқасының Жарлығымен ''Көкшетау облысы'' құрылып, оның орталығы ''Көкшетау'' қаласы болды.&lt;ref&gt;{{cite web |title= «Шаһарларға саяхат» айдарынан бүгін табиғаты таңғажайып,көрікті де,әсем қала - Көкшетау жайлы деректермен таныстырамыз.|url=https://qazir.kz/article/Qoqshetau_qalasy|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[1954 жыл|1954]] ж. 31 шілдеде ''“Көкшетау қаласын салу және оны көріктендіру туралы”'' Бас жоспар қабылданды. Әуежай ғимараты, темір-жолдар және автовокзалдар салынды.
* [[1960 жыл|1960]] - [[1970 жыл|1970]] жылдарға Көкшетауда қалалық инфрақұрылымның жедел өсуі мен дамуы тың және тыңайған жерлерді жаппай игеру сәйкес келді. Аталған жылдары қала қазіргі бет-бейнесіне ене бастады. Осы кезеңде қаланың барлық негізгі нысандары салынды, олардың басым бөлігі: зауыттар, фабрикалар, денсаулық сақтау, мәдениет, білім беру салаларының мекемелері қазіргі уақытта да қызмет етеді. Үй құрылысы белсенді түрде жүргізілді.
* [[1989 жыл|1989]] ж. [[19 желтоқсан]]да ''Көкшетау қаласы'' [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың, [[Висконсин]], Уокешо қаласымен бауырлас қала атанды.

=== Тәуелсіз Қазақстан дәуірі ===
* [[1993 жыл]]ғы 7 қазан шешім бойынша, орыс тіліндегі атауларды транскрипциялау туралы ҚР Жоғарғы Кеңесі Президиумының қаулысы шықты: ұлттық топонимиканы жаңғырту мақсатында қала атауы орыс тілінде Кокчетавтан Көкшетауға болып өзгертілді.
* [[1996 жыл]]да Ш.Уәлиханов ат. Көкшетау педагогикалық институты, С.Сәдуақасов ат. ауылшаруашылығы институты және Қарағанды политехникалық институты филиалы негізінде Ш.Уәлиханов ат. Көкшетау мемлекеттік университеті құрылды.
* [[1997 жыл|1997]] ж. 3 мамырда ''Қазақстан Республикасы'' Тұңғыш Президентінің Жарлығымен құрамына сол уақытта 16 аудан, 4 қала және 10 қала типтес елдімекен кірген ''Көкшетау облысы'' таратылып, Көкшетау қала облыс орталығы мәртебесінен айырылды және оның аумағы [[Ақмола]] және [[Солтүстік Қазақстан]] облыстарына қосылды, көбісі екі жыл бойы [[Солтүстік Қазақстан]] облысының құрамында болды. 
* [[1999 жыл|1999]] ж. 8 сәуірде Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президентінің Жарлығымен [[Ақмола облысы]]ның орталығы Астана қаласынан Көкшетау қаласына көшірілді: Көкшетау қайтадан облыстық орталық мәртебесіне ие болды.&lt;ref&gt;{{cite web |title= Ақмола облысының әлеуметтік-экономикалық дамуы|url=https://erulik.kz/region|access-date=6 January 2023}}&lt;/ref&gt;

== Мемлекеттік бюджет ==

2021 жылғы 1 тамыз жағдайы бойынша барлық деңгейдегі бюджеттерге 36 924,6 млн.теңге көлемінде салықтар мен алымдар түсті немесе жоспар-болжамға 105,5%. 2020 жылғы деңгейге қарағанда түсімдер 8644,4 млн. теңгеге азайды. Республикалық бюджетке аударымдар жоспары 100,7%-ға орындалды (15 071,1 млн.теңге). Жергілікті бюджетке 21 853,4 млн. теңге түсті, бұл кезең болжамының 109,0%-ын құрайды.&lt;ref&gt;{{cite web |title= 2021 жылдың қаңтар-шілде бойынша Көкшетау қаласының әлеуметтік–экономикалық дамуының нәтижелері туралы анықтама|url= http://econom-kokshetau.akmo.gov.kz/page/read/Spravka_ob_itogah_socialnoekonomicheskogo_razvitiya__goroda_Kokshetau_za_yanvariyul_2021_goda.html?lang=kz|access-date=8 February 2023}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы ==
2021 жылдың қаңтар-шілдеде негізгі капиталға салынған инвестициялар көлемі 33 074,2 млн. теңге деңгейінде қалыптасты, бұл ретте нақты көлем индексі 93,5%-ы құрады. 2021 жылғы 1 тамыз жағдайы бойынша жұмыс істеп тұрған шағын орта кәсіпкерлік субъектілерінің саны 16 687 бірлікті құрады, бұл өткен жылғы көрсеткіштен 8,0%-ға жоғары. Көкшетау қаласының шағын бизнес саласындағы жұмыс істеп тұрған және жаңадан құрылған кәсіпорындарында жыл басынан бері 673 жаңа жұмыс орны құрылды. Барлық өткізу арналары бойынша бөлшек сауда тауар айналымының көлемі 85 923,0 млн.теңгені немесе өткен жылдың көрсеткішіне 100,2% құрады. 2021 жылғы қаңтар-шілдеде ауыл шаруашылығының жалпы өнім көлемі 1 666,2 млн. теңгені құрады, нақты көлем индексі 127,5% құрады.&lt;ref&gt;{{cite web |title= 2021 жылдың қаңтар-шілде бойынша Көкшетау қаласының әлеуметтік –экономикалық дамуының нәтижелері туралы анықтама|url= http://econom-kokshetau.akmo.gov.kz/page/read/Spravka_ob_itogah_socialnoekonomicheskogo_razvitiya__goroda_Kokshetau_za_yanvariyul_2021_goda.html?lang=kz|access-date=8 February 2023}}&lt;/ref&gt;

=== Сауда ===

Басқа қалалар сияқты Көкшетаудың да тіршілігінде базар саудасы, сауда үйлері үлкен рөл атқарады. Қарақұрым жұрттың көпшілігі күнін «Орталық базар» айналасындағы «Рио», «Рубин», «Армада» сияқты сауда орындарынан бастап орталықтағы ЦУМ-да өткізеді.&lt;ref&gt;{{cite web |title= Арқаның кербез сұлу Көкшетауы...|url= https://aikyn.kz/153907/arkanyn-kerbez-sulu-kokshetauy/|access-date=5 January 2023}}&lt;/ref&gt;

=== Экономикалық қызмет ===

Көкшетау қаласы аумағында экономикалық қызметтің салааралық құрылымын қайта ұйымдастыру ұсынылып отыр, соның ішінде: ғылымның, білім берудің, мәдениет пен жоғары технологиялық өнеркәсіптің рөлін сақтау; өндірістік, іскерлік және әлеуметтік инфрақұрылымдардың, қызмет көрсету салаларын, туризм мен рекреацияның дамуын ынталандыру; экологиялық қауіпті және ресурстарды қажет ететін өндірістерді тарату, қайта ұйымдастыру.

Материалдық өндіріс салаларының қайта құрылымдалуын жүзеге асыру ғылымды қажет ететін және ресурстарды сақтайтын технологиялар пайдасына ұсынылып отыр. Көкшетау қаласының облыстық маңызы бар қала мәртебесін сақтау және ғылыми-техникалық, білім беру, мәдени, әлеуметтік, өндірістік және инфрақұрылымдық әлеуетін, облыстық және республикалық маңызы бар рыноктық инфрақұрылымдар институттарының желісін қарқынды дамыту көзделіп отыр. Экономиканың мемлекеттік және жеке меншік секторларының, шағын  және орта кәсіпкерлікті дамытудың одан әрі тиімді үйлесімі мен өзара қатынасы жоспарланып отыр.

Бас жоспармен аумақтардың экологиялық қауіпсіздігін көтеріп, қала құрылысы әлеуетін қаланы дамыту мүддесінде аса тиімді пайдалану мақсаты бар өндірістік аумақтарды қайта ұйымдастыру ұсынылып отыр. Болашақта Көкшетау қаласы - шағын бизнес орталықтарының қалыптасқан желілерімен туризм орталығы, жоғары қонақ үй, мейрамхана және ауылшаруашылық, машинақұрылыстық өнімдері, жеңіл және тағамдық өнеркәсіп тауарларының халықаралық көрме өткізу үшін көрмелік кешендері ретінде қарастырылады. Көкшетау қаласын дамытудың мақсаты барлық әлеуметтік проблемалардың шешіміне байланысты сенімді инженерлік-көліктік инфрақұрылыммен орнықты және бәсекеге қабілетті қалыптастыру болып табылады.

=== Өнеркәсіп саласы ===

Көкшетау — Қазақстанның маңызды экономика орталықтарының бірі. Қазір қалада 2 мыңнан астам түрлі меншіктегі әртүрлі өнеркәсіп жұмыс жасайды. Олардың кейбіреулері белсенді қызмет атқарады және қала ішінде, сонымен қатар Қазақстанның сыртында үлкен беделге ие. Қалада жекеменшік кафе, дүкен, шаштараз, бөлімшелер жұмыс жасайды. Қазақстанның ірі банкілерінің филиалдары қызмет атқарады. 1941 жылы Көкшетауға эвакуациямен Подольск іс машиналарын шығару зауытының жұмысшылары мен құрал-жабдықтары тиелген эшелон келді. Ол қалада жұмыс істеп тұрған механика зауытына келіп орналасты да, бірден әскери-корғаныс өнімдерін шығаруға кірісті.

2005 жылы Көкшетау қаласында облыстық статистикалық басқармасы деректері бойынша 120, соның ішінде орташа және ірі 24 және кіші 96 (50 - адамнан кем емес қызметкерлер санымен) қолданыстағы өнеркәсіп кәсіпорны есептелді. 2004 жылы өнеркәсіптік өнімнің көлемі 11846,8 млн. теңгені құрды. Сала қызметкерлерінің саны 7,72 мың адамды құрды. Орташа және ірі кәсіпорындар үлесіне 9376,9 млн. теңге немесе көлемнің 79% келеді. Саланың валдық өнім көлемі 2010 жылы 32 млрд. теңге шамасын құрайды, бұл бастапқы жылдың деңгейін 3 есе жоғарылатады. 2010 жылы жұмыс орны саны 11 мың астам құрайды, бұл бастапқы жылдан 4 мың орынға артық.

Көкшетау қаласында тамақ және жеңіл өнеркәсіп, машина жасау, металл өңдеу, химия өндірісі, металл емес бұйымдар өндіру, картон мен қағаз өндіру кәсіпорындары, жылу, электр энергиясын, газ және су тарату мекемелері бар. ''Көкшетау қаласындағы'' ірі өнеркәсіп кәсіпорындары: алтын өндіретін “Васильков алтын” бірлескен кәсіпорны, оттектік тыныс алу аппараты, салмақ өлшеу техникасы, су шығынын есептеуіш аспабы, авиация техникасы агрегаттары мен тораптарын жасайтын “Тыныс” акционерлік қоғамы, әуе-ғарыш техникасындағы тіршілікті қамтамасыз ету жүйесіне арналған агрегаттарды өндіретін “Наука-Восток” акционерлік қоғамы.&lt;ref&gt;{{cite web |title= Көкшетау қаласының тарихы|url= http://sc0019.kokshetau.aqmoedu.kz/content/istoriya-goroda|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt;
 
Қалада ауыл-шаруашылық шикізаттарын өңдейтін кәсіпорындар желісі жақсы дамыған. Мысалы, ет комбинаты, май өнімдерін шығару зауыты, астық қабылдау пункті, сусындар шығаратын, жеңіл өнеркәсіп (тігін және тоқыма өнімдері) кәсіпорындары және фарфор бұйымдарын шығаратын зауыт жұмыс істейді. 1993 жылы 25 қарашада Көкшетауда айырбастау пункттері жұмысын бастады. Қалада 4,5 мың шағын кәсіпорын бар. Шағын бизнес 19,5 мың адамды жұмыспен қамтыған ([[2001 жыл|2001]] ж.).

Өнеркәсіп секторында 2021 жылғы қаңтар-шілде бойынша өнеркәсіп өнімі өндірісінің көлемі 124 507,5 млн.теңгені құрады, нақты көлем индексі 188,4%. Жалпы өнеркәсіп бойынша нәтижелерді қалыптастыруға өңдеу өнеркәсібі барынша әсер етеді. Өнеркәсіп өндірісі құрылымында ең көп үлес алатын өңдеу өнеркәсібінде (83,6%) 2021 жылдың қаңтар- шілдеде 104 100,9 млн. теңге сомасына өнім өндірілді.&lt;ref&gt;{{cite web |title= 2021 жылдың қаңтар-шілде бойынша Көкшетау қаласының әлеуметтік –экономикалық дамуының нәтижелері туралы анықтама|url= http://econom-kokshetau.akmo.gov.kz/page/read/Spravka_ob_itogah_socialnoekonomicheskogo_razvitiya__goroda_Kokshetau_za_yanvariyul_2021_goda.html?lang=kz|access-date=8 February 2023}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;standard&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! Салалар
! Кәсіпорындар
|-
| [[Машина жасау]] және метал қорыту
| [[АО «КАМАЗ — Инжиниринг»]] | [[АО «Тыныс»]] 
|-
| [[Тау-кен өнеркәсібі]]
| «[[Васильков алтын|Алтынтау Көкшетау]]» АҚ 
|-
| Жеңіл өнеркәсіп
| [[ТОО «Новопэк»]].
|-
| Құрылыс материалдарының өнеркәсібі
| [[ТОО «Енки»]].
|-
| Азық-түлік өнеркәсібі
| [[ТОО «МПЗ БИЖАН»]] | [[Көкшетау минерал су|«Көкшетау минералды сулары» АҚ]].
|}

=== Таратылған кәсіпорындар ===
1960-1970 жылдары ескі, қайта жабдықталған және жаңа өнеркәсіп кәсіпорындары іске қосылды. Радиозауыт, Васильков кен-байыту комбинаты және т.б. жұмыс істей бастады. 1997 жылы экономикалық қиындықтарға байланысты қаланың ертеден келе жатқан прибор жасау зауыты (КПЖЗ) өз жұмысын тоқтатты.

== Телекоммуникация жүйесі == 
=== Стационарлық байланыс ===
Көкшетау телефон нөмірлері 6 саннан тұрады. Қала коды — 7162. Қаладағы стационарлық байланыстың негізгі операторы — «Қазақтелеком» Ақмола бөлімшесі.&lt;ref&gt;{{cite web |title= Ақмола облысының байланыс және коммуникациялар салаларының жағдайы|url=https://kazatu.edu.kz/assets/i/science/sf15-tele-109.pdf|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt; Көкшетаудың телекоммуникациялық жүйесінің негізін жалпы сыйымдылығы 30 мың нөмірлі АТС-тер құрайды. 2005 жылғы 01 қаңтарға Көкшетау қаласының телефон желісі 42,634 нөмір жалпы құрастырылған сыйымдылығы он жеті телефон стансаларымен ұсынылған.

Қаланың абонент желісін одан әрі де телефон канализациясында магистралдық кабель салумен шкафтық жүйеде салу ұсынылады. Жобамен жаңа тұрғын үй-азаматтық құрылыс аудандары бағыттарында қосымша кабелді канализацияның құрылғысы және телефон кабелді канализацияға байланыстың әуе желілерін кезең кезеңмен салудың қажеттілігі белгіленеді. Телекоммуникация қызметтерін қанағаттандыру мен кеңейту үшін бар телекоммуникациялық желілерді кезең кезеңмен жаңарту ұсынылады, мұнда телефондардың телефон тығыздылығын (100 тұрғынға) 35 бірінші кезекте қабылдау.

=== Ұялы байланыс===
* 1999 жылы — Көкшетауда ұялы байланыс пайда болды. Е. Әуелбеков көшесі бойындағы типография ғимаратында «К – Mobile» компаниясының өкілдігі орналасты.
* 2000 жылы — ЖШС «Көкше-байланыс» қалада «Kcell» ұялы байланысы өкілдігін ашты.

== Көкшетау қаласының ескерткіштері ==
Көкшетау қаласының көптеген ескерткіштері де туристерді қызықтыруы мүмкін.

* [[Шоқан Уәлиханов ескерткіші (Көкшетау)|Шоқан Уәлиханов ескерткіші]] - ескерткіштің авторлары - мүсінші Т. Досмағамбетов, сәулетші К. Абдалиев.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ш. Ш. Уәлиханов ескерткіші|url=https://www.visitaqmola.kz/kk/post_wtg/pamjatnik-sh-sh-ualihanovu/|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt;
* 1991 ж. XIX ғасырдың белгілі ақындары Біржан сал мен Ақан сері ескерткіштері ашылды. Авторлары – сәулетші А. Қайнарбаев, мүсінші Т. Досмағамбетов. Ақан сері ескерткіш портреттік кескіндерді өңдей отырып, риалистік мәнерде шешілген. Ақан сері шапанмен, тақиямен және етікпен, домбырасымен отырған күйде бейнеленген. Мүсінші жаңа ән шығару алдындағы ойға шому күйін жеткізген. Ақан сері 1913 жылы қыркүйек айында қайтыс болды. Ақан сері өмірінің соңына өшпес үлкен мұра қалдырды. Оның «Сырымбет», «Мақпал», «Қараторғай», «Алтыбасар», «Құлагер» және басқа да әндерін халық әлі күнгі дейін айтып жүр.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ақан сері ескерткіші|url=https://www.visitaqmola.kz/kk/post_wtg/pamjatnik-akanu-serje/|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[Абылай хан ескерткіші]] - 1999 жылы Көкшетау қаласы Ақмола облысының орталығы болды. Осы жылдары Көкшетау қаласының орталық алаңында Абылай ханға ескерткіш орнату туралы шешім қабылданды. Ескерткіш Көкшетау қаласының орталық алаңында орналасқан. Ашылу салтанатына 1999 ж. 5 қарашада Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаев Абылай ханның жерленген жер - Түркістаннан Қожа Ахмет Яссауи кесенесінен әкелінген жерді қойды. 1999 жылы 5 қарашада Абылай ханның ескерткішінің ашылу салтанатында Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев: “ Абылай –біздің ұрпақтарымыз үшін- алып күш. Бұл есіммен қазақ халқының мемлекеті мен тәуелсіздігі тығыз байланыста болып келеді, ал Қазақстанда алғашқы болып Абылай ханға арналған ескерткіштің ашылуы- тарихи әділеттілік болып саналады” деп атады. Аталмыш ескерткіштің авторы - Ю.Д. Баймукашев және сәулетші Т.М. Жұмағалиев. Ақсақалдардың айтуынша, автор бейбітшілік, даналық және халықтардың бірілігін бейнелеген. Басы жоғары көтеріңкі, бір қолы бүйіріне таянып тұр, екінші қолы тізесінде. Биікке көтерілген төбесінді қанатын жайған лашын бар үш қосылған діңгектен құралған «өмір ағаш» халықтың бірлігін бейнелейді. 2000 жылдар Абылайхан алаңы аты берілген сәулеттік кешені- Көкшетау қаласы тұрғындарының демалатын орын болып саналады. Қазіргі таңда бір де бір мерекелік іс-шара Абылай хан ескерткішінің алдына гүл шоқтарын қоюмен өткізілмейді, ескерткіш алдында гүлзарлар мен газондар, әрі қарай фонтанмен жалғасады. Монументі қызықтап көру үшін қала қонақтар мен жастар келеді. Орталық алаң - міндетті жас жұбайлардың орны болып саналады, өйткені неке рәсімінен кейін, барлығы осы алаңға келіп Абылай ханға құрмет көрсетеді.&lt;ref&gt;{{cite web|title= Абылай хан ескерткіші|url=https://www.visitaqmola.kz/kk/post_wtg/pamjatnik-abylaj-hana/|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt;
* «Ананың ақ тілегі» - монументалды-скульптуралық композициясы 2001 жылы Қазақстан Республикасының Тәуілсіздігінің 10 жылдығына арнап қойылды. Қолын жоғары көтеріп, түрегеп тұрған әйелдің  ана бейнесі вокзалға қарап, Көкшетау жеріне келгендерге ақ батасын беген кейіпте бейнеленген. «Ананын ак тiлегi» монументальді мүсіннің авторлары Ленин және комсомол, сәулет сыйлығының лауреаты, СССР суретшілер Одағының мүшесі, Қазақстан Республикасының сәулетшілер Одағының мүшесі - Ж.К. Молдабаев, сәулетшілер Т.М. Жұмағалиев пен А.Ш. Шаяхметов.&lt;ref&gt;{{cite web|title= «Ананың ақ тілегі» монументалды-скульптуралық композициясы|url=https://www.visitaqmola.kz/kk/post_wtg/monumentalno-skulpturnaja-kompozicija-anany-a-tilegi/|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt;

Ескерткіштің жалпы биіктігі-13,9 м., мүсіннің биіктігі - 4,45 м., тастұғырдың төменгі диаметрі - 9 м. құрайды. Мүсіннің материалы- қоладан жасалған, тастұғыры алюкобондпен қапталған.
* [[Владимир Ильич Ленин|В. И. Ленинге]] арналған 3 ескерткіш бар.
* Ұлы Отан соғысының мемориалы - күміс бес бұрышты жұлдыз және қолында төмен туы бар солдат бейнесі өлгендерді еске алды. Мемориал 1977 жылы қарашада ашылды. Жақын жерде-Мәңгілік алау және Ақмола облысының 47 тумасы, Кеңес Одағының Батырлары. Жыл сайын 9 мамыр мен 22 маусымда қала тұрғындары қайтыс болғандарды еске алу үшін гүлдер қалдырады.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Кеңес Одағы Батырларының Аллеясы|url=https://www.visitaqmola.kz/kk/post_wtg/alleja-geroev-sovetskogo-sojuza/|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt; 
* Кеңес одағының батыры М. Ғабдуллин ескерткіші - Ескерткіштің ашылуы жазушының 100-жылдығына және Ұлы Отан соғысының 70 жылдығына арнайы ашылды. Авторы: мүсінші - Ермеков Т.Т. Ескерткіште майдангер-жазушы майданнан жаңа келген, өзінің халқы үшін еңбектенетін күш–қуатты, қолына кітап ұстап тұрған жас жазушының суреті бейнеленген. Ескерткіш қоладан жасалған, биіктігі - 3,5 метр, куртиндік граниттен жасалған тұғырда орнатылған, биіктігі 2,4 метр. Айналасында (гүлзарлар мен орындықтар) орнатылған. Ескерткіш құрылысының бастамашысы: Ақмола облысының қоғамы мен әкімшілігі.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Кеңес одағының батыры М. Ғабдуллин ескерткіші|url=https://www.visitaqmola.kz/kk/post_wtg/pamjatnik-geroja-sovetskogo-sojuza-m-gabdullina/|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt;

== Қалада қарауға тұрарлық жерлер ==

* [[Абылай хан алаңы (Көкшетау)|Абылай хан алаңы]]
* Тәуелсіздік алаңы

{|class=&quot;graytable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
 |+ Қаланың көрікті орындары
 |width=&quot;20%&quot;|[[Сурет:Кокшетау.jpg|орта|250px]]
|-
 | Абылай-хан алаңы
 |}

== Транспорт ==
{|class=&quot;graytable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ Көкшетаудағы қала транспортының түрлері
|width=&quot;20%&quot;|[[Сурет:Kokshetau_traffic_interchange_in_May_2016.jpg|center|135px]]
|width=&quot;20%&quot;|[[Сурет:Kokshetau_airport.jpg|center|195px]]
|width=&quot;20%&quot;|[[Сурет:Kokshetau-1_Railway_Station_(Kokshetau,_Akmola_Region,_Kazakhstan).jpg|center|195px]]
|-
| Көкшетау маңындағы жол айрығы. Қаланың кіре берістегі көрінісі.
|[[Көкшетау Халықаралық Әуежайы]] қаланың солтүстік-шығысқа қарай 12.5 шақырым қашықта орналасқан. 
| Көкшетау вокзал маңы ауданы
|}

Көкшетау қаласы — автомобиль, әуе және темір жолдарының ірі торабы. Бас жоспарда сыртқы көлік жүйесінің дамуы (әуе, теміржол, су, автомобиль және құбыр) және қалалық көше-жол желісінің құрылыстары мен жаңа құрылыс нысандарын салу және қалпына келтіру, көлік жолдарының, көпірлер мен қала көлігінің дамуы бойынша өткізілетін іс-шаралар көрсетілген.

=== [[Сурет:Aircraft Airport ecomo.svg|50px]] Әуежай ===

{{Толық мақала|Көкшетау Халықаралық Әуежайы}}

Қала маңында ұшып-қону жолдары бар әуежай кешені орналасқан. Халықаралық Көкшетау әуежайы ({{lang-en|Kokshetau International Airport}}) — Көкшетау қаласында орналасқан [[әуежай]]. 1945 жылы салынған. Ол Көкшетау орталығынан солтүстік-шығысқа қарай 12.5 шақырым қашықта, [[Ақкөл (Зеренді ауданы)|Ақкөл]] ауылы мен А-13 автожолының арасында орналасқан. 2018 жылы әуежай 21,427 жолаушыға қызмет көрсеткен (2017 жылмен салыстырғанда 2.7%-тік кему).

Көкшетау әуежайы халықаралық әуежай мәртебесіне ие, барлық халықаралық талаптарға және ICAO 1 санатына сәйкес келеді. Қазіргі уақытта көптеген жылдардан бері ұйымдастырылған хабарламалар: [[Алматы]] мен [[Ақтау]].&lt;ref&gt;{{cite web |title= Қазақстанның 20 әуежайынан қандай рейстер қолжетімді|url=https://kaz.tengritravel.kz/my-country/kazakstannyin-20-auejayyinan-kanday-reyster-koljetmd-327576/|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt; Көкшетау әуежайында &quot;ашық аспан&quot; режимі қолданылды.&lt;ref&gt;{{cite web |title= Қазақстанда &quot;ашық аспан&quot; режимі ұзартыла ма?|url=https://kaz.tengritravel.kz/my-country/kazakstanda-ashyik-aspan-rejim-uzartyila-ma-346941/|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt;

=== Көкшетау көшелері ===

Қазақстан Республикасы КСРО-дан өз тәуелсіздігін алғаннан кейін Қазақстан аумағында көптеген орыс тіліндегі көшелер мен мектептер және тағыда басқа ұйым атаулары қазақ тіліне аударылды.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Көкшетау қаласының көше атауларын өзгерту туралы|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V08BA000082|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Көкшетау қаласының көше атауларын өзгерту туралы|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V09BA000106|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt; Көкшетау - көшелері толық қазақшаланған Қазақстандағы бірінші қала.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Көкшетау - көшелері толық қазақшаланған Қазақстандағы бірінші қала|url=https://halyq-uni.kz/news/8742-kokshetau-kazakstandagy-kosheleri-tolyk-kazakshalangan-1-kala-boldy/|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt; Қазіргі таңда Көкшетау қаласында 250 жуық көше бар.

Көше-жол желілерін дамыту жоспарында Горький, Ғабдуллин, Мир, Әуелбеков, Ақан сері және тағы басқа көшелерін одан әрі абаттандыру және жолды кеңейту ұсынылып отыр. Әуезов көшесін шығыс бағытында темір жол сызықтары арқылы ұсынылған айналма магистралына дейін тесіп шығу керек, &quot;Сұңқар&quot; шағын ауданы жанындағы Ғабдуллин көшесін Уәлиханов көшесі қиылысына дейін және одан әрі Чкалов көшесі бойынша оңтүстік айналма жолына дейін жалғастыру керек.

=== [[Сурет:Motorway Sign Black.png|36px]] Автокөлік; такси ===
''Көкшетау қаласындағы'' автомобиль жолдарының ұзындығы 267 км. Жүк тасымалының басым бөлігін автомобиль көлігі атқарады. 
Шоссе жолдарының ірі торабы.

Қаланың негізгі автокөлік магистральдері:
* [[File:CH-Hinweissignal-Autobahn.svg|15px]] '''А-1''': [[Астана]] — [[Петропавл]] трассасы өтеді.
* '''А-13''' (бұрынғы '''Р393'''): Көкшетау — Кішкенекөл — Бидайық — [[Ресей]] шегарасы — [[Омбы]] бағыты
* '''P-11''': Көкшетау — [[Рузаевка (Солтүстік Қазақстан облысы)|Рузаевка]] ([[Қостанай]]ға дейінгі '''M-36''' трассасына қосылады, [[Челябі]]ге шығады).
* '''P-12''': Көкшетау — [[Атбасар]]
* Айналып өтетін жол
=== [[Сурет:Bahn aus Zusatzzeichen 1024-15 A.png|45px]] Теміржол көлігі ===
{{Толық мақала|Көкшетау-1 стансасы}}

Көкшетау теміржол вокзалы — [[Ақмола облысы]]сының әкімшілік қаласында орналасқан [[Қазақстан темір жолы]]ның Көкшетау аймағының теміржол вокзалы.&lt;ref&gt;{{cite web |title= Көкшетау станcасының теміржол вокзалының жұмыскерлерімен кездесу|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/departament-kkbtu-na-transporte/press/news/details/195757?lang=kk|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt; Көкшетау қаласы Орта Сібір теміржол магистралы, сонымен қатар Транс-Қазақстан, Петропавл-Астана-Қарағанды теміржолы кесіп өтеді.

Көкшетау үшін темір жол көлігінің маңызы өте зор. Темір-жол магистралі ''Көкшетауды'' Ресейдің сібір облыстарын және Қазақстанның Темір [[Алматы]], [[Астана]], [[Қостанай]], [[Петропавл]], [[Павлодар]], [[Қарағанды]] сияқты ірі қалаларымен байланыстырады. Көкшетау қаласы [[Петропавл — Шу темір жолы|Петропавл — Қарағанды — Балқаш]] қалаларын қосатын темір жолдар қиылысында орналасқан және темір жол вокзалы бар қала.

=== [[Сурет:Bus stop symbol.svg|45px]] Автобустар ===
Жол жүру құны - 80 тенге.
1998 жылда «СейНұр» ЖШС фирмасы құрылды.

=== Автобекет ===
Көкшетауда бір автобекет бар.

== Денсаулық сақтау мекемелері ==
Қаладағы денсаулық сақтау мекемелерінің жалпы саны 34. 17 емдеу-сауықтыру мекемесі, 13 отбасылық-дәрігерлік амбулатория, жедел көмек станциясы жұмыс істейді. Мемлекеттік емес денсаулық сақтау секторында 1 емхана, 1 аурухана, 48 дәріхана бар.

Көкшетау қаласының денсаулық сақтау саласының маңдай алды мекемелері: Ақмола облыстық ауруханасы, қалалық аурухана, туберкулезге қарсы, психоневрологиялық, наркологиялық, тері-венерологиялық диспансерлері, Қан орталығы, ЖҚТБ-ға қарсы күрес және алдын алу бойынша орталық.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Аурухана туралы|url=https://amob.kz/kk/urukh-n-tur-ly/biz-tur-ly|access-date=03 January 2023}}&lt;/ref&gt; Жекеменшік медициналық мекемелер жүйесі әрекет етеді.

1992 жылы, Пролетарская (қазіргі Ақана-сері) көшесінде Облыстық тері-венерологиялық диспансер жаңа ғимарат алды. 1993 жылда, “Болашақ” балаларды қайта оңалту орталығына Горький көшесі (қазіргі Нұрсұлтан Назарбаев даңғылы) бойында 100 орындық ғимарат бөлінді. 1995 жылы, Көкшетауда медициналық-әлеуметтік мекеме - 75 мүгедек баланың тәулік бойы тұрақты тұруына арналған Көкшетау балалар психоневрологиялық диспансері ашылды.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Авиценна Көкшетау !! Виамедис Көкшетау
|-
| || 
|}

== Оқу орындары ==
{|class=&quot;graytable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ Көкшетаудың оқу орындары
|width=&quot;20%&quot;|[[Сурет:One_of_the_first_schools_in_Kokshetau,_Akmola_Region.jpg|center|200px]]
|-
| Көкшетаудағы алғашқы мектептердің бірі.
|}

Жалпы білім беру мекемелерінің желісі Көкшетауда 78 білім беру ұйымы бар, оның ішінде: 24 жалпы орта білім беру мектебі (күндізгі), 1 негізгі жалпы білім беру мектебі, 48 мектепке дейінгі ұйым (27 мемлекеттік балабақша, 4 шағын орталық (3 мемлекеттік және 1 жеке), 17 жеке меншік балабақша), &quot;Мейірім&quot; балаларды түзету дамыту орталығы және 5 балаларға қосымша білім беру мекемесі (&quot;Әулет&quot; мектептен тыс жұмыс орталығы, &quot;Балалар музыка мектебі&quot; МКҚК. &quot;Балалар көркемөнер мектебі&quot; МКҚК. &quot;Көкшетау дарыны&quot; еңбекке баулу оқу кәсіпорыны, дарынды балаларды дамыту орталығы. Жалпы білім беретін мектептердегі оқушылар саны 26,446 оқушыны құрайды. Мектепке дейінгі тәрбиемен 1 жастан 6 жасқа дейінгі 7,487 бала қамтылған, бұл 63,3%, 3 жастан 6 жасқа дейін – 100% немесе 6,976 қамтылған бала (01.10 жағдай бойынша жылына 1 рет есептеледі.). Білім беру процессі екі ауысымдық және үш ауысымдық режимде жүзеге асырылады. Қаланың барлық мектептері компьютерлендірілген, интернет желісіне қол жеткізе алады.

=== Жоғары оқу орындары === 
Ақмола облысында 4 жоғары оқу орны жұмыс істейді (Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университеті, жеке меншік А.Мырзахметов атындағы Көкшетау университеті, Гуманитарлық-техникалық академия және Төтенше жағдайлар министрлігінің Мәлік Ғабдуллин атындағы азаматтық қорғау академиясы. Барлығы Көкшетау қаласында орналасқан), онда 885-ке жуық профессорлар мен оқытушылар еңбек етеді, 12 мыңнан астам студент білім алады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігі өңірлік жоғары оқу орындарын жаңғыртуға басымдық береді — С. Нұрбек|url=https://primeminister.kz/kz/news/reviews/mon-rk-udelyaet-pervostepennoe-znachenie-modernizacii-regionalnyh-vuzov-s-nurbek-3192636|access-date=4 January 2023}}&lt;/ref&gt;

Негізгі жоғарғы оқу орындары:

* [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов|Шоқан Уәлиханов]] атындағы [[Көкшетау мемлекеттік университеті]] - өңіріміздегі  45 жылдан астам  көне тарихы бар Қазақстан Республикасындағы  алдыңғы қатарлы,  оқу нарығында беделді орны бар оқу орындарының бірі. Университет, әлемдік білім стандартына сай, жоғары білікті мамандар даярлайды.&lt;ref&gt;{{cite web |title= Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау университетi - Негізгі ақпарат|url=https://univision.kz/kk/univ/73-sh-ualihanov-atyndafy-kokshetau-universiteti/|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt;

Қазіргі уақытта университет құрамында күндізгі бөлімді оқытатын сегіз факультеті, сырттай оқыту факультеті, [[аспирантура]] мен магистратура, ғылыми-зерттеу зертханалары, Мемлекеттік тілді оқыту, инновациялық технологиялар және біліктілікті жетілдіру орталығы, Халықаралық алтаистика мен түркология орталығы, редакциялық-баспа бөлімі, компьтерлік технологиялар және телекоммуникациялар орталығы, мұражайлар мен кітапханасы және тағы басқа құрылымдық бөлімдері бар ірі ғылыми-оқу-өндірістік кешен болып табылады.  Бүгінгі күні университетте бакалавриат бойынша 45 мамандықта сегіз мыңнан астам студент білім алуда. Сапалы маман дайындау мақсатында университетте қосарлы оқыту жүйесі, менеджмент сапасының жүйесі, ''«Platonus»'' автоматтандырылған ақпараттық басқару жүйесі қосылған.

* Абай Мырзахметов атындағы Көкшетау университеті  — 2000 жылы құрылды және студенттер қабылдауды бастады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Абай Мырзахметов атындағы Көкшетау университеті|url=https://univision.kz/kk/univ/74-abay-myrzahmetov-atyndafy-kokshetau-universiteti/|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt;
* ҚР ТЖМ Көкшетау техникалық институты
* Бірқатар мемлекеттік емес ЖОО қызмет етеді. 1993 жылы тұңғыш мемлекеттік емес университетке (қазіргі “Көкше” академиясы, ректор Ж.Қасымов) студенттер қабылданып, қазақ лицейі және фольклорлық-этнографиялық театр-студиясымен біріге отыра эксперименталды оқу кешенін құрды.

=== Мектепке дейінгі мекемелер ===
* Мектепке дейінгі бірнеше [[Ясли – балабақша|балалар бақшасы]] бар. 1999 жылы, желтоқсанда «Көкшетаусельстрой №2» трестінің «Аққу» ведомствалық балабақшасы пайдалануға берілді.

=== Мектептегі білім ===
* Жалпы білім беретін 34 [[мектеп]] бар. 
* Көкшетау болашақ сарайы - студенттерге өнер, спорт, ғылым, технология және IT саласындағы қабілеттері мен дарындарын дамытуға мүмкіндік береді.&lt;ref&gt;{{cite web |title= Көкшетау болашақ сарайы|url=https://bolashaqsaraiy.kz|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt;
* Назарбаев Зияткерлік мектебі Қазақстан Республикасы Үкіметінің жарлығы бойынша «Тұңғыш Президенттің 20 интеллектуалды мектебі» жобасының аясында, 2009 жылы Көкшетау қаласында физика-математика бағытындағы мектеп ашылды. Көкшетау Физика-математикалық бағыттағы Назарбаев Зияткерлік мектебінің бірінші басшысы – Абдильдина Жанар Нұрбапашевна. 2012 жылы 10 тамызда, Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Ақмола облысына жұмыс сапары аясында, Физика-математика бағытындағы Зияткерлік Мектепті қарап шықты. Көкшетау қаласының зерек балаларын математика, физика, информатиканың терең оқытумен қатар оқушыларға өз бетімен ғылыми ойлануды, Қазақстандық қоғамның Зияткерлiк элитасының бәсекеге түсе алатындай және өзін қазіргі заманда iске асыратындай болуына көмектесу. Қазақстан Республикасының зияткер элитасын тәрбиелеу. Көкшетау қаласындағы Назарбаев Зияткерлік мектебінің ерекшелігі - физика-математика пәндерін тереңдетіп оқыту.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Көкшетау қаласындағы физика-математика бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі|url=https://www.nis.edu.kz/kz/schools/nis-kok/|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt;

=== Колледждері ===
Көкшетауда істейтіндер:
* &quot;АРНА&quot; Көкшетау жоғары колледж мекемесі&lt;ref&gt;{{cite web |title=«Арна» Көкшетау Жоғары колледжі|url=http://pt0015.kokshetau.aqmoedu.kz|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt;
* Ақан сері атындағы жоғары мәдениет колледжі&lt;ref&gt;{{cite web |title=Көкшетау қаласы, Ақан сері атындағы жоғары мәдениет колледжі|url=https://vkkas.edu.kz|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Колледж туралы ақпарат|url=https://college.snation.kz/kz/akm/college/11340/about|access-date=6 January 2023}}&lt;/ref&gt;
* 1993 жылы автомеханикалық және механикалық техникум негізінде жаңа оқу орны – политехникалық колледж құрылды.

== Архитектура және  қаланың көз тартар жерлері ==
Көкшетаудың архитектуралық «маржаны» – ол қаланың қақ төрінде орналасқан Науан Хазірет мешіті мен Қопа көлінің жағалауынан орын тепкен Воскресения Христова кафедаральды соборы. Көкшетау қаласының қала құрылысы дамуының негізгі бағыттары қаланың тарихи-мәдени мұрасын сақтауды және қайта өңдеуді қамтамасыз етуі тиіс. Сәулет ескерткіштері мен құнды құрылыс салудың көпшілігі қаланың жеке келбетін айқындайтын қаланың орталық бөлігінде орналасқан. Бульварлар мен гүл бақтары түрінде ескерткіштер орналасқан аумақтар үлкен тарихи және қала құрылысы құндылығын білдіреді. Олар сақтауды, қалпына келтіруді және абаттандыруды талап етеді.

Іргелес төбелермен Қопа көлі сақтауды қажет ететін қалаға ашық жеке келбет беретін теңдесіз табиғи қоршау болып табылады. Қылшақты өзені арнасын қайта жаңартумен және тазалаумен Қопа көлі жағалау алқабына айрықша назар аударылған. Бас жоспармен қала маңы орман саябақтарына шығумен жасыл бульварлармен болашақта өзара байланыстыруды қажет ететін қаланың оңтүстік бөлігі төбелерінің аумақтарында ормансаябақ аймақтарын ұйымдастыру қарастырылды.

{|class=&quot;graytable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ Көкшетаудың архитектурасы
|width=&quot;20%&quot;|[[Сурет:Old_and_New_-_Architecture_of_Kokshetau.jpg|center|200px]] 
|width=&quot;20%&quot;|[[Сурет:Architecture_of_Kokshetau.jpg|center|200px]]
|width=&quot;20%&quot;|[[Сурет:Architecture_of_the_city_of_Kokshetau_in_May_2016.jpg|center|200px]]
|-
| Көкшетаудың тарихи орталығының көрінісі
| Көкшетау орталығындағы тарихи ғимарат (1904)
| Қаланың типтік шағын ауданы
|}

== Мәдениеті ==
Қаланың мәдениет ұйымдарының мемлекеттік желісі 15 мекемеден тұрады, оның ішінде: 12 кітапхана, 1 тілдерді оқыту орталығы, &quot;Көкше&quot; МҮ, &quot;Достар&quot;МҮ. Ағымдағы жылдың басынан бөлімнің жұмыс жоспарына сәйкес 1 971 іс-шара өткізіліп, оған 987,6 мың адам қатысты.&lt;ref&gt;{{cite web |title= 2021 жылдың қаңтар-шілде бойынша Көкшетау қаласының әлеуметтік –экономикалық дамуының нәтижелері туралы анықтама|url= http://econom-kokshetau.akmo.gov.kz/page/read/Spravka_ob_itogah_socialnoekonomicheskogo_razvitiya__goroda_Kokshetau_za_yanvariyul_2021_goda.html?lang=kz|access-date=8 February 2023}}&lt;/ref&gt;

=== Кітапханалар ===

Қалалық ақпараттық кiтапхана жүйесi мәдениеттiк қоғамның маңызды бiр саласы болып табылады. Қазiргi кезде кiтапхана жүйесiнде 12 филиал оқырмандарға қызмет көрсетедi, кiтапханалар арнайы бағыттар бойынша және кiтапхана жанындағы аудандарға қызмет көрсете бастады&lt;ref&gt;{{cite web |title=Көкшетау қаласының Қалалық ақпараттық кiтапхана жүйесi|url=http://gibs.kokshe.kz/page/read/Gorodskaya_informacionno__bibliotechnaya_sistema_goroda_Kokshetau.html?lang=kz|access-date=05 January 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Қалалық ақпараттық кітапханалар жүйесі
|url=http://culture-kokshetau.kz/page/read/Gorodskaya_informacionnobibliotechnaya_s.html?lang=kz|access-date=05 January 2023}}&lt;/ref&gt;:

* «Қалалық ақпараттық кітапханалар жүйесі» коммуналдық мемлекеттік мекемесі (Гастелло көшесі, 13а)
* 12 [[кітапхана]] (оның ішінде көпшілікке арналған [[Ақмола облыстық ғылыми әмбебап кітапханасы|М.Жұмабаев атындағы Ақмола облысының әмбебап ғылыми кітапханасы]])&lt;ref&gt;{{cite web |title=Мағжан Жұмабаев атындағы Ақмола облыстық кітапханасына – 75 жыл|url=https://aqmolanews.kz/kk/2021/02/15/мағжан-жұмабаев-атындағы-ақмола-облы/|access-date=03 January 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=«Көкшетау қаласының мәдениет және тілдерді дамыту бөлімі» мемлекеттік мекемесіне қарасты мекемелер мен кәсіпорындардың тізімі|url=http://culture-kokshetau.kz/page/read/Organizacii.html?lang=kz|access-date=05 January 2023}}&lt;/ref&gt;
* 2000 жылда Көкшетау қаласында Бауыржан Момышұлы көшесі, 55 мекен жайында тұңғыш қазақ кітапханасы ашылды.
* Орталық қалалық үлгілі кітапхана (Гастелло көшесі, 13а)
* Орталық қалалық балалар және жасөспірімдер үлгілі кітапханасы (Момышұлы көшесі, 41)
* Застанциондық қалалық үлгілі кітапханасы (Станционный п. Маяковский көшесі, 49)
* Краснояр үлгілі кітапханасы (Красный Яр с., Cоветская көшесі, 5)
* Станциондық қалалық үлгілі кітапханасы (Первомайская көшесі, 3)
* «Достар» МС жанындағы қалалық үлгілі кітапхана (Сүлейменов көшесі, 10)
* Арнайы қалалық үлгілі кітапхана (Қанай би көшесі, 37)
* Бірлік қалалық үлгілі кітапханасы (Солтүстік өндірістік аймақ 1 өткел №25)
* «Салтанат» сарайы жанындағы қалалық үлгілі кітапхана (М. Әуезова көшесі 119/1)
* Электрондық қалалық кітапхана (Потанина көшесі, 53)
* Балалар кітапханасы (Ж. Сайн көшесі, 28)

=== Архивтер ===
* Ақмола облыстық мемлекеттік архиві – ғылыми-құжаттық мекеме. 1924 ж. ұйымдастырылған.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ақмола облысының мемлекеттік архиві|url=https://obl-archive.akmo.gov.kz/?lang=kz|access-date=03 January 2023}}&lt;/ref&gt;
* Көкшетау қаласының мемлекеттiк архивi&lt;ref&gt;{{cite web |title=Көкшетау қаласының мемлекеттiк архивi|url=http://kokshetau-archive.akmo.gov.kz|access-date=03 January 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Көкшетау қаласы мемлекеттік мұрағатының қызметі тарихы туралы ақпарат|url=http://kokshetau-archive.akmo.gov.kz/page/read/Informaciya_ob_istorii_sozdaniya_Gosudarstvennogo_arhiva_g._Kokshetau.html|access-date=03 January 2023}}&lt;/ref&gt;

=== Мәдени орталықтары ===

2021 жылғы ақпан айындағы жағдай бойынша Көкшетаудағы этномәдени бірлестіктер&lt;ref&gt;{{cite web|title=2021 жылғы ақпан айындағы жағдай бойынша этномәдени бірлестіктер туралы мәлімет|url=https://ddakmo.kz/10310-2/information-about-ethnocultural-associations-of-akmola-region-as-of-2021/|access-date=4 January 2023}}&lt;/ref&gt; :

* «Ақмола облысының «Қазақ тілі мен мәдениеті» ҚБ
* «Ақмола облысының Орыс қауымдастығы» ҚБ
* «Чуваш этномәдени орталығы» ҚБ
* «Ақмола облысының татарлар және башқұрттар бірлестігі»ҚБ
* «Чинсон» кәріс мәдени орталығы» ҚБ
* «Ақмола облысы поляктарының бірлестігі» ҚБ
* «Ақмола облысының «Вайнах» шешен-ингуш қоғамы» ҚБ
* «Ақмола облысының «Wiedergeburt» немістер қоғамы» ҚБ
* «Ақмола облысының өзбек ұлттық-мәдени орталығы» ҚБ
* «БАРИ» армян мәдени орталығы» ҚБ
* «Ақмола облысының қазақ-түрік мәдениеті мен достығын дамыту орталығы» ҚБ
* «Ақмола облысының «Хатиква» еврей мәдениет орталығы» ҚБ
* «Санги-Кабуд» тәжік ұлттық-мәдени орталығы» ҚБ
* «Қазақстан халқы Ақмола ассамблеясы жанындағы «Рідний кут» украин этномәдени орталығы» ҚБ
* «Көкшетау татар мәдениет орталығы» ҚБ
* «Ақмола облысы Әзербайжан мәдени орталығы» ҚБ
* «Исток» славян мәдениеті орталығы» ҚБ
* «Ақмола облысының «Арарат» армян мәдени орталығы» ҚБ
*  Ақмола облысы бойынша «Әзербайжандар қауымдастығы» РҚБ филиалы
* «Қазақстанның орыс, славян және казак ұйымдарының қауымдастығы» ЗТБ Ақмола облыстық филиалы
* «Дала өлкесі казактары» өңірлік қоғамдық бірлестіктің Ақмола филиалы
* «Лад» республикалық славян қозғалысы» қоғамдық бірлестігінің Көкшетау филиалы
* «Лад» облыстық мәдени-ағарту және қоғамдық-саяси славян орталығы» ҚБ
* «Истоки» славян мәдени-ағарту орталығы» қоғамдық бірлестігі
* «Дала өлкесі казактары» өңірлік қоғамдық бірлестіктің Көкшетау филиалы
* «Қазақстанның орыс қауымы» қоғамдық бірлестігінің Ақмола облыстық филиалы
* «Қамқор-Хэсэд Полина орталығы» республикалық еврей қайырымдылық қоғамдық бірлестігінің Көкшетау қаласындағы филиалы
* «Ақмола облысындағы «Масис» Қазақстандық армян қоғамы» республикалық қоғамдық бірлестігінің филиалы
* «Қазақ Өзбек диаспорасы» Республикалық қоғамдық бірлестігі
* «Барбанг» күрдттер ассоциациясы» Республикалық қоғамдық бірлестігінің Ақмола облыстық филиалы
* «Сібір казактарының Ақмола бөлімі» ҚБ

=== Театрлар мен филармониялар ===
Театрлық қойылымдар, танымдық-ойын-сауық бағдарламалары, конкурстар өткізілді.
* [[Үкілі Ыбырай|Үкілі Ыбырай Сандыбайұлы]] атындағы [[Көкшетау филармониясы|Ақмола облыстық филармониясы]] – концерттік-сахналық мәдени мекеме.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Үкілі Ыбырай Сандыбайұлы атындағы Ақмола облыстық филармониясы|url=https://ticketon.kz/kz/place/akmolinskaya-oblastnaya-filarmoniya-im-u-ybyraya|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt; 
* [[Шахмет Құсайынұлы Құсайынов|Шахмет Құсайынов]] атындағы [[Шахмет Құсайынов атындағы Ақмола облысының қазақ музыкалық-драмалық театры|Ақмола облысының қазақ музыкалық-драмалық театры]] (1996 жылда өз жұмысын бастады).&lt;ref&gt;{{cite web|title=Шахмет Құсайынов атындағы Ақмола облыстық қазақ музыкалық-драма театры|url=http://madeniportal.kz/article/261|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt; Ақмола облыстық қазақ музыкалық-драма театры 1996 жылы 6 наурыз күні [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов|Ғабит Мүсірепов]]тың «Ақан сері - Ақтоқты» спектаклімен шымылдығын ашқан болатын.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Шахмет Құсайынов атындағы Ақмола облыстық қазақ музыкалық драма театрын ашуға Алматыдағы Т.Жүргенов атындағы өнер академиясының бір топ жас түлегі сеп болған
|url=https://sputnik.kz/20190316/Shakhmet-Kusayynov-atyndagy-kazak-muzykalyk-drama-teatry-9582331.html|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt;
*''&quot;Көкшетау&quot;'' мәдениет сарайы – қалалық және облыстық масштабтағы барлық қоғамдық-саяси шаралар өтетін Ақмола облысының басты мәдениет орталығы. Көкшетау мәдениет сарайы 1970 жылдан бастап жұмыс істейді. 2001 жылы қайта құру жүргізілді, сарайдың жалпы ауданы 4822 м2 құрады. Сарайда 4 зал жабдықталған: көрермен залы (600 орындық), көрме залы, би және балет залы.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Көкшетау мәдениет сарайы|url=https://www.visitaqmola.kz/kk/post_wtg/dk-kokshetau/|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[Ақмола облыстық орыс драма театры]] - 1977 жылы құрылды. 1977 жылдың 28 қазанында алғашқы театр маусымы жарияланды. Көрермендер пiкiрiне театрдың басты режиссерi, ҚР еңбек сiңiрген өнер қайраткерi Куклинский Яков Аронұлының қойылымында Л.Славинның «Интервенция» спектаклi ұсынылды. Я.А. Куклинский — Карпенко — Карого атындағы Киев ГИТИС –нiң түлегi, мүдделестер тобымен бiрге Қостанайдан Көкшетауға келiп, орыс драма театрын құрды. Я.А. Куклинский 20 жыл бойы (1977—1997 ж.) театрдың ауысымсыз көркемдiк жетекшiсi болып қызмет еттi.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ақмола облысы мәдениет Басқармасы жанындағы «Ақмола облыстық орыс драма театры» МКҚК|url=http://akmol-drama.kz/page/read/Istoriya_teatra.html|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt;
* Ақмола облыстық халық шығармашылық және мәдени демалыс орталығы
*''&quot;Достар&quot;'' мәдениет сарайы - қаланың жас мәдениет мекемелерінің бірі. Мекеме қалалық маңызы бар ресми мемлекеттік мерекелерді өткізу мәселесінде базистік болып табылады. Ғимарат 1981 жылы “Ақ бидай” Мәдениет үйі ретінде пайдалануға берілді. 1995 жылы Мәдениет үйі негізінде Ақмола облысындағы алғашқы қазақ драма театры құрылды. “Достар” мәдениет сарайының негізгі қызметі халықтың мәдени бос уақытын қамтамасыз ету, бұқаралық іс-шараларды өткізу, мәдени-ағарту қызметін жүзеге асыру, көркемөнерпаздар, көркем шығармашылықты дамыту болып табылады.&lt;ref&gt;{{cite web|title=“Достар” мәдениет сарайы|url=https://www.visitaqmola.kz/kk/post_wtg/достар/|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt; 
*''&quot;Истоки&quot;'' мәдениет үйі
*''&quot;Көкше&quot;'' мәдениет үйі

=== Кинотеатрлар ===

* «Юность» (2014 жылы ғимарат Көкшетау қаласындағы «Әдебиет және өнер» мұражайына берілді).

Жұмыс істеп тұрған кинотеатрлар:
* «Синема-Әлем» — 2 кинозал, 430 орынға арналған кинотеатры. Ол кеңес үкіметінен қалған, бүгінде күрделі жөндеуден өткен заманауи 21 наурызда 1963 жылы негізі қаланған бұрынғы «Дружба» кинотеатрының қайтадан жаңғыртылуы нәтижесінде 2005 жылда жаңа «Синема-Алем» кинотеатры ашылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=“Cinema Alem” Кинотеатры|url=https://www.visitaqmola.kz/kk/post_wtg/cinema-alem/|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt;

=== Фестивальдар ===
2006 жылдың қыркүйек айында қалада ”Көкшетау достарын шақырады“ атты бірінші халықаралық фольклорлық фестиваль өтті. Фестивальге [[Түркия]], [[Қырғызстан]], [[Қалмақстан]], [[Татарстан]], [[Чувашия]] және Тюмень қаласының шығармашылық ұжымдары қатысты.

=== Мұражайлар мен көркем галереялар ===

{|class=&quot;graytable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ Көкшетау мұражайлары
|width=&quot;20%&quot;|[[Сурет:Акмолинский_областной_историческо-краеведческий_музей,_2.jpg|center|170px]]
|-
| Ақмола облыстық тарихи-өлкетану мұражайы
|}

* Ақмола облыстық тарихи-өлкетану мұражайы – ғылыми-мәдени мекеме. (қазақ және орыс тілдерінде экскурсиялар жүргізіледі). 1920 жылдан бастап жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ақмола облыстық тарихи-өлкетану музейі|url=https://akmomuzey.kz/kz/pages/o-muzee.html|access-date=03 January 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[Көкшетау қаласының тарихы мұражайы]] (2000 жылы Чапаев көшесі (қазіргі Қанай би), 32 мекенжайында орналасқан бұрынғы В.В.Куйбышев мемориалдық музейінің негізінде Көкшетау қаласының тарихы мұражайы құрылды). Музей қаланың  көне тарихи  бөлігінде орналасқан. Нақ осы жерде, Бұқпа жотасы баурайы мен Қопа көлі жағалауында XIX ғасырдың бірінші  ширегінде Көкшетаудың іргетасы қаланған. Бөлек орналасқан бірқатар ғимараттардан тұратын музей кешені бүгінгі күні ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың басындағы жергілікті ағаш сәулеті үлгісі ретінде ''Республикалық маңызы бар тарих ескерткіштерінің'' қатарына жатады.&lt;ref&gt;{{cite web |title= Көне ғимараттар. Көкшетау қаласының тарихы музейі|url= https://e-history.kz/kz/news/show/2788|access-date=03 January 2023}}&lt;/ref&gt;
* Көкшетау қаласындағы «Әдебиет және өнер» мұражайы (қазақ және орыс тілдерінде экскурсиялар жүргізіледі). 1883-1885 жылдары қаланың мещендық бөлігіне қоғамдық-сауда орын үшін аумақ бөлінді. Басты алаңда саудагерлер мен мещендердың дүкендері, олардың арасында тоқыма, мата және басқа да кооперативтік және тұтынушы дүкендер болған. Ғимаратты 19 ғасырдың 80-ші жылдары саудагер Устин Игнатьевич Коротков салған. Бұл сауда үйі болды. Онда: «Шамсудинов және К» сауда үйі, «Коротков И.Ю» серіктестігі, «Зингер компаниясы» орналасты. Содан кейін 1934 жылы осы ғимаратта алғашқы «Юность» кинотеатры болды.&lt;ref&gt;{{cite web |title=«Шамсудинов және К» сауда үйлерінің бұрынғы ғимараты|url=https://www.visitaqmola.kz/kk/post_wtg/torgovyj-dom-shamsudinov-i-k/|access-date=03 January 2023}}&lt;/ref&gt;
* Кеңес Одағының Батыры, жазушы, академик Мәлік Ғабдуллин мұражайы (1995 ж. 4 қыркүйекте ашылды).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Көкшетау қаласының мұражайлары|url=https://el.kz/content-12196_7854/|access-date=03 January 2023}}&lt;/ref&gt; Мұражай Қазақстан Республикасы Министрлер Кабинетiнiң 07.05.1993 жылға қарасты № 465 қаулысына сәйкес және 1995 жылдың 4-қыркүйегiне қарасты № 1-39 Көкшетау облысы әкiмiнiң жарлығына байланысты Батыр атамыздың 80-жылдығына орай ашылды. 2004 жылы 116 жыл болған мұражайдың ескi ғимараты пайдалануға жарамсыз деп танылды. Ақмола облысы әкiмдiгi мұражай ғимаратын қайта салу жөнiнде шешiм қабылдады. 2005 жылдың 19 тамызында жаңа мұражайдың салтанатты түрде ашылуына сол кезде Ақмола облысында қызмет бабымен iс-сапарда болған Республикамыздың Президентi Н. Ә. Назарбаев қатысты. Елбасы М. Ғабдуллин ескерткiшiне гүл шоқтарын қойып, Батыр аруағына тағзым еттi. «Мәлiк Ғабдуллин музейi» МКМ қызметiнiң негiзгi мақсаты — Кеңес Одағының Батыры, академик, қоғам қайраткерi М. Ғабдуллиннiң тұлғасы арқылы өскелең ұрпаққа Отан қорғау жауапкершiлiгiн ұқтыру, батыр бабаларымыздың ерлiк дәстүрiн насихаттау, этнопедагогикалық бағыттағы насихат жұмыстарын жандандыру арқылы жаңа қазақстандық патриотизмдi қалыптастыру.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Мәлік Ғабдуллин атындағы мұражайы|url=https://www.visitaqmola.kz/kk/post_wtg/muzej-malika-gabdullina/|access-date=03 January 2023}}&lt;/ref&gt;

== Демалыс орындары ==

Көкшетау қаласы жыл өткен сайын халықаралық туризм орталықтарының біріне айналуға ұмтылған қазіргі заман қаласының қайталанбас көркіне ие болуда.

=== Қаланың рекреациялық инфрақұрылымы ===
Қаланың рекреациялық инфрақұрылымының дамуы тарихи-мәдени мұра әлеуетін пайдаланатын және осы аймақтағы тарихи мұра және табиғи әлеуетті сақтау, жаңғырту және қаржылық мәселелерін түбегейлі шешуге қабілетті әдемі теңдессіз бар жаңа тиімді экономика секторы ретінде туризм, спорт және белсенді демалыс индустриясын қалыптастыруға бағытталған. Қаланың рекреациялық инфрақұрылымының дамуы тарихи-мәдени мұра әлеуетін пайдаланатын және осы аймақтағы тарихи мұра және табиғи әлеуетті сақтау, жаңғырту және қаржылық мәселелерін түбегейлі шешуге қабілетті әдемі теңдессіз бар жаңа тиімді экономика секторы ретінде туризм, спорт және белсенді демалыс индустриясын қалыптастыруға бағытталған.

=== Қопа жағажайлары ===

Облыс орталығының еліміздің өзге қалаларынан басты ерекшелігі қаланы айнадай жалтыраған Қопа көлі қоршап тұр. 
* Қазақстан мен Ресейдің өңіраралық ынтымақтастық форумы аясында салынған нысанның бірі – бүгінгі күні қала тұрғындары мен қонақтарының демалып, серуендейтін сүйікті орны Қопа көлінің жағажайы. Суға түсіп, күнге қыздырынып, көңіл сергітер жағажайдың ашылуы қала халқына жаңа бір тыныс болды. Ұзындығы 1,5 шақырым аумақты алып жатқан жағажайда амфитеатр, балалар мен спорт алаңдары, велосипед жолдары бар.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Келбеті көз сүйсіндірер Көкшетаудың көрікті орындары қандай – фоторепортаж|url=https://www.inform.kz/kz/kelbeti-koz-suysindirer-kokshetaudyn-korikti-oryndary-kanday-fotoreportazh_a3854937|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt; 2022 жылда Қопа көлінің Назарбаев даңғылы бойындағы жағалауына мемлекет қайраткері Кәкімбек Салықовтың есімі берілді.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Назарбаевтың есімін алып тастайды деген ақпарат жалған, Көкшетауда ондай жағалау жоқ - әкімдік|url=https://www.inform.kz/kz/nazarbaevtyn-esimin-alyp-tastaydy-degen-akparat-zhalgan-kokshetauda-onday-zhagalau-zhok-akimdik_a3985655|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt;
* 2022 жылда 16 маусым күні Көкшетау қаласы Қопа көлінің жағасындағы жаңа тегін жеке жағажай ашылды.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Көкшетау қаласында тегін жеке жағажай ашылды
|url=https://dknews.kz/kz/kazak-tilindegi-makalalar/241207-kokshetau-kalasynda-tegin-zheke-zhagazhay-ashyldy|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt;

=== Саябақтары ===
* Көкшетау қала саябағы (Демалыс паркі)
* «Алаш арыстары» саябағы&lt;ref&gt;{{cite web |title=Көкшетаудың көшелерінің 98 пайызы қазақшаланды|url=https://taulik.kz/koekshetawdyng-koeshelerining-98-pajyzy-qazaqshalandy/|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt; (&quot;Кеңес үкіметін орнатқан күресушілер&quot; саябағы)
* «Жақып Омаров» саябағы (Шахмет Құсайынов атындағы қазақ драма театры алаңындағы саябақ)

== Бұқаралық ақпарат құралдары (БАҚ) ==
Қалада дамыған телекоммуникация жүйесі бар.

=== Ақпарттық агенттіктері ===
* «Көкшетау – Азия»

=== Газет-журналдары ===
* Қазақ тiлiндегi '''[[Арқа ажары]]'''&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ғасыр жасаған «Арқа ажары» газеті|url=https://old.elorda.info/kk/news/view/9972-gasyr-zhasagan-arqa-azhary|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt;
* '''[[Көкшетау (қалалық газет)|Көкшетау]]'''
* '''[[Акмолинская Правда|Ақмола шындығы]]''' — 1939 жылдан бері шығарылып келе жатқан орыс тілді газет.
* '''[[Бұқпа]]'''
* '''[[Степной маяк|Дала шамшырағы]]'''
* Риск-Бизнес (1993 жылдың 26 қаңтарда жарнамалық газетінің бірінші нөмірі жарыққа шықты).
* Көкшетау бүгін
* Көкше дидары
* Экологиялық жаршы
* Алау
* Денсаулық жаршысы
* Жер шоқтығы
* Шұғыла Көкшетау
* Сүйікті қала (2006 жылдың 5 қыркүйекте жаңа апталық газетінің бірінші нөмірі жарық көрді).

=== Телеарналары (Телевизия) ===
Көкшетауда [[КТК (телеарна)|КТК]], НТВ, [[Хабар (телеарна)|Хабар]], [[24KZ]], [[EL ARNA (телеарна)|Ел арна]], [[Qazsport]], [[Qazaqstan (телеарна)|Qazaqstan]], 1-канал &quot;Евразия&quot;, СТВ, [[Astana TV]], [[НТК (телеарна)|НТК]], 31 канал, [[Жетінші арна]] т.б. арналар жұмыс жасайды.

* «Қазақстан – Көкшетау» — Ақмола облысының өңірлік телеарнасы.&lt;ref&gt;{{cite web |title= Телеарна туралы|url=https://kokshetv.kz/kz/about|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt;

=== Радио ===
Көкшетауда 101,0 [[Қазақ радиосы]], 102,0 Русское радио Азия, 102,5 Авторадио Казахстан, 103,7 [[Шалқар (радио)|Шалқар радиосы]], 104,2 Европа+ Казахстан, 105,7 NS радиосы, 106,5 Радио Дача т.б. жұмыс жасайды.

{| class=&quot;mw-collapsible standard mw-collapsed&quot;
!colspan=5|Радиостанциялар
|-
|- bgcolor=&quot;#e2e6f3&quot;
| &lt;div style='text-align: center;'&gt;&lt;span style='color: BLACK'&gt;№ || &lt;div style='text-align: center;'&gt;&lt;span style='color: BLACK'&gt;Жиілік || &lt;div style='text-align: center;'&gt;&lt;span style='color: BLACK'&gt; Атауы||&lt;div style='text-align: center;'&gt;&lt;span style='color: BLACK'&gt; Форматы || &lt;div style='text-align: center;'&gt;&lt;span style='color: BLACK'&gt; Холдингы
|- style=&quot;background:#d6e5af&quot;
|1 || 101,0 МГц || [[Қазақ радиосы]] || сөйлесу радиосы ||АО РТРК «Қазақстан»
|-
|2 || 102,0 МГц || Русское Радио Азия || орыс хиттер || FM—Продакшн
|-
|3 || 102,5 МГц || Қазақстан авторадиосы || әр жылдардағы музыкалық хиттер ||
|- style=&quot;background:#d6e5af&quot;
|4 || 103,7 МГц || [[Шалқар (радио)|Шалқар радиосы]] || || АО РТРК «Қазақстан»
|-
|5 || 104,2 МГц || Еуропа плюс Қазақстан || шетелдік хиттер || FM—Продакшн
|-
|6 || 104,8 МГц || Энерджи FM || қазіргі жастар музыкасы ||
|-
|7 || 105,7 МГц || NS радиосы || заманауи хиттер радиосы || ТРК «NS радиосы — Ұлттық Желі»
|-
|8 || 106,5 МГц || Дача радиосы || 80-90 жылдардағы әндер || ООО «Крутой Медиа»
|-
|9 || 107,0 МГц || Халық радиосы || ||
|-
|}

== Спорты ==

{|class=&quot;graytable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ Көкшетау спорт нысандары
|width=&quot;20%&quot;|[[Сурет:Кокшетау,_стадион_&quot;Окжетпес&quot;._Начало_матча_&quot;Окжетпес&quot;_-_&quot;Тобол&quot;_(25.06.2005).jpg|ортаға|200px]] 
|-
| [[Оқжетпес (стадион)|«Оқжетпес» орталық стадионы]] 
|}

Қалада дене шынықтыру және спорт саласы жақсы жолға қойылған. Дене шынықтырумен және спортпен шұғылдану үшін қалада 315 спорт нысаны жұмыс істейді, оның ішінде: 2 стадион (&quot;Оқжетпес&quot; және &quot;Айсұлу&quot;), 1 &quot;Бурабай&quot; Спорт сарайы, 8 спорт кешені, 5 жүзу бассейні, 18 ату тирі, 1 шаңғы базасы, 2 жеңіл атлетика манежі, 81 спорт залы, 139 жазық құрылыс, 17 хоккей корты, 7 теннис корты, 1 ипподром, 33 салынған спорт залы. Есепті кезеңде жалпы 19 681 адамды қамтитын 53 спорттық-бұқаралық іс-шара өткізілді.&lt;ref&gt;{{cite web |title= 2021 жылдың қаңтар-шілде бойынша Көкшетау қаласының әлеуметтік –экономикалық дамуының нәтижелері туралы анықтама|url= http://econom-kokshetau.akmo.gov.kz/page/read/Spravka_ob_itogah_socialnoekonomicheskogo_razvitiya__goroda_Kokshetau_za_yanvariyul_2021_goda.html?lang=kz|access-date=8 February 2023}}&lt;/ref&gt;

Футбол мен шайбалы хоккей — қаладағы ең танымал спорт түрлері. Бірқатар белгілі спортшылар, әлем және Олимпиада чемпиондары қаламен байланысты. «Бурабай» спорт кешені хоккейден Қазақстан чемпионатында өнер көрсететін «Арлан Көкшетау» шайбалы хоккей клубының үй аренасы болып табылады. Арлан көкшетаулық хоккейшілер 2017/2018 жылғы маусымда Қазақстан чемпионы атанды. Сондай-ақ «Арлан Көкшетау» ойыншылары 2018/2019 маусымында IIHF Құрлықтық Кубогын жеңіп алған Қазақстанның алғашқы командасы болды. Қалада қысқы спорт түрлеріне арналған мұз айдыны бар.

* ''Бурабай спорт-сарайы'' – Ақмола облысы аумағындағы ең ірі спорттық мәдениет орталығы болып табылады. Спорт сарайы 2007 жылы ашылды. Құрылыстың жалпы ауданы-1050 м2. Мұнда 1500 көрерменге арналған мінбесі бар Мұз аренасы орналасқан, ол концерттер, салтанатты жиналыстар өткізу үшін өзгертіледі, 50 метрлік бассейн, тренажер залы, жекпе-жек залы, үстел теннисін ойнауға арналған бөлме, сондай-ақ зияткерлік ойындар орталығы. Мұз аренасында жаппай коньки тебу жыл бойы, күндіз және кешке дейін өтеді. Спорт сарайында кәсіби әртістердің шоу-бағдарламалары мен мұздағы цирк нөмірлері бар қойылымдары өткізіледі.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Бурабай спорт сарайы Ақмола облысы аумағындағы ең ірі спорттық мәдениет орталығы|url= https://www.visitaqmola.kz/kk/post_wtg/ds-burabaj/|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt;
* ''Көкшетау теннис орталығы'' – қазіргі заманғы кәсіби хард жабыны бар 3 жабық теннис корты. 3 заманауи кәсіби хард жабыны бар ашық аспан астындағы корт (мамырдан қыркүйекке дейін жұмыс істейді).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Көкшетау теннис орталығы|url= https://www.visitaqmola.kz/kk/post_wtg/теннисный-центр/|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt;
* '' БЖСМ “Триатлон”'' – ​Көкшетау триатлон мектебі 2003 жылдан бері жұмыс істеп келеді, ол үлкен спорт кешенінің базасында орналасқан, 25 метрлік жүзу бассейні, спорт және жаттығу залы, велобаза және шеберхана бар. Мектепте білікті жаттықтырушы-оқытушылар жұмыс істейді. Ай сайын жүзу, ҚПО және минитриатлон бойынша спорттық іс-шаралар өткізіледі. Ұжым тек балалармен және жасөспірімдермен жұмыс істеп қана қоймай, халықпен жұмыс жүргізеді, негізгі бағыты – спорт түрлері мен салауатты өмір салтын сауықтыру және танымал ету.&lt;ref&gt;{{cite web |title=БЖСМ “Триатлон”|url=https://www.visitaqmola.kz/kk/post_wtg/дюсш-триатлон/|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; align=&quot;center&quot;
|-
|+Көкшетау қаласының спорт клубтары
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:gold; color:navy;&quot;| Клуб атауы !! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:gold; color:navy;&quot;| Спорт түрі !! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:gold; color:navy;&quot;| Ағымдағы лига !! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:gold; color:navy;&quot;| Құрылған жылы !! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:gold; color:navy;&quot;| Стадионы !! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:gold; color:navy;&quot;| Чемпиондар
|-
|'''Арлан-Көкшетау (хоккей клубы)'''
|[[Шайбалы хоккей]]
|[[Шайбалы хоккейден Қазақстан чемпионаты]]
|{{center|2009}}
|“Бурабай” спорт кешені (1500)
|{{center|1 рет}} {{center|2017/2018}}
|-
|'''[[Оқжетпес (футбол клубы)]]'''
|[[Футбол]]
|[[Қазақстан Премьер Лигасы]] (ҚПЛ)
|{{center|1957}}
|[[Оқжетпес (стадион)|«Оқжетпес» стадионы]] 
|{{center|0}}
|-
|}

== Көкшетау мәдениетте ==
* Көкшетауда 1890 жылдары болған этнограф және публицист [[Григорий Николаевич Потанин]] белгіледі.
* [[Марина Ивановна Цветаева]]ның кіші сіңлісі ақын Анастасия Ивановна Цветаева Көкшетау қаласында 1966 жылы бірнеше ай тұрып, «Жастық және кәрілік» (1967; «Көкшетау» бірінші басылымында) повестін жазып шыққан. Кейін бұл повесть «Естеліктер» сериясымен «Менің Сібірім» жинағында жарық көрген.&lt;ref&gt;{{cite web |title= «Анастасия Цветаева - Көкшетауда» атты дөңгелек үстел|url= https://assembly.kz/news/anastasiya-tsvetaeva-k-kshetauda-atty-d-gelek-stel/|access-date=16 January 2023}}&lt;/ref&gt; Анастасия Цветаеваның Көкшетаудағы өміріне арналған экспозиция [[Көкшетау қаласының тарихы мұражайы]]нда ашылған болатын.&lt;ref&gt;{{cite web |title=  “BOOKPArnas” ашық әдеби клубы|url= https://museum-kokshetau.kz/muzejd-dostary/|access-date=16 January 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Цветаева алауы – 2022|url= https://museum-kokshetau.kz/2022/10/27/cvetaeva-alauy-2022/|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt;

== Халықаралық қызметі ==
Көкшетауда 1 туыстас қала және 1 серіктесі бар.

=== [[Бауырлас қала]]лары ===
* {{Ту|АҚШ}} Уокешо, [[Висконсин]], [[Америка Құрама Штаттары]] (АҚШ) ([[19 желтоқсан]] [[1989 жыл|1989]] жылдан бастап). Совет уақытында әр қаланың шетелде орналасқан бауырлас қаласы болды. Көкшетау қаласының шетелдік бауырласы болып 1989 жылы Американың Уокешо қаласы аталды. Комитеттің бірінші президенті Джейк Дьюкс – Көкшетау қаласының құрметті азаматы. Қалалар арасында студенттермен алмасу үнемі жүргізіліп отырған. Медицина басты бағыт болған. Олар көптеген қазақстандық баланы құтқаруға көмектесті.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Мәдени серуен: Көкшетау қаласы тарихының музейі|url=https://e-history.kz/kz/news/show/836|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt;

=== Серіктестер ===
* {{Ту|Ресей}} [[Красноярск]], Красноярск өлкесі, [[Ресей]] ([[25 тамыз]] [[2022 жыл|2022]] жылдан бастап.)

== Қала суреттері ==

== Тағы қараңыз ==
{{Commonscat|Kokshetau}}
* [[Қазақстан қалалары]]
* [[Целиноград наразылығы]]
* [[Көкшетау қалалық әкімдігі]] 
* [[Көкшетау облысы]]
* [[Көкшетау қыраты]]
* [[Көкшетау тауы]]
* [[Көкшетау ұлттық паркі]]
* [[Көкшетау Халықаралық Әуежайы]] 
* [[Көкшетау-1 стансасы]]
* [[Көкшетау (қалалық газет)]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|3}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://www.gov.kz/memleket/entities/aqmola-kokshetau?lang=kk Көкшетау қаласының ресми сайты]
* [https://www.gov.kz/memleket/entities/maslihat-kokshetau?lang=kk Көкшетау қаласының мәслихатының ресми сайты]
* [http://wikimapia.org/#lang=en&amp;lat=53.286461&amp;lon=69.381237&amp;z=13&amp;m=w Көкшетау] ''wikimapia.org''

{{Қазақстан қалалары}}
{{Ақмола облысы}}
{{Көкшетау қалалық әкімдігі елді мекендері}}

[[Санат:Көкшетау]]</text>
      <sha1>an69fk9s8ivmsxafcrayw1k9ltln0pq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әскери Комиссариат</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25965</id>
    <revision>
      <id>3591183</id>
      <parentid>2263030</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T17:09:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25147-15</username>
        <id>180358</id>
      </contributor>
      <origin>3591183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6328" sha1="syhbij9hvu5c7j72np0f4dsekoqnztv" xml:space="preserve">'''Әскери Комиссариат''' &lt;= при полном преступном содействии и преступном бездействии московского городского военного комиссариата выявлены вражеские бандитские преступники предатели родины разбойники убийцы выблядки соучастники пиндосов, жiдов, японии из иных и корысти: оао ркк энергия ( нпо энергия ) в полном составе , центр хруничева, самага , днепропетровск , вэвээс ( шереметьево, цахаловский, внуково, днепропетровск, юбилейный_казыхстын ) , рниикп, кбтм, кп кв, краснознаменск в полном составе, медсанчасть_170, фмба минздрава СССР в полном составе, звездный городок в полном составе, целково. Уничтожить с семьями, домашним скотом, рыбками, шиншилками, насекомыми. Особых активистов гильотинировать с семьями: ремишевских, глуховых, цыплаковых, цаплиных, карелиных, перминовых, левиных, балашовых, русаковых, катаевых, веселовых, чекиных, кубасовых, лебедевых, романовых, соловьевых, бродских, лидовских, скурских, перевозниковых, ломановых, сергеевых, барановых, воробьевых, тушиных, мешковых, морозовых, калачовых, слепушкиных, красневских, рюминых, крохиных, мельниковых, варданян, молотовых, агаповых, шилиных, александровых, тихоновых, ранько, спириных, македонских, крутовых, каменевых, музычук, гавриловых, белявских, якимовых, павловых, меркуловых, семеновых, дзесовых, гаврилюк, павленко, колобановых, лобан, николаевых, ивановых, филин, смородина, авдюковых, марасановых, быковых, кондаковых, мурашовых, макаровых, зеленщиковых, масиновски, лабиновых, чистовых, папазовых, курушиных, черленяк, комендатуру юбилейного в полном составе, дубовик, коркуновых, бучилиных, минаковых, шматовых, глинкиных, сладковых, белокуровых, заерко, миклухо, бессоновых, корепановых, тепляковых, резниковых, юрчихиных, керселян, алиевых, панариных, савиных, потряхаевых, зверевых, черток, шумилиных, гудилиных, ладыгиных, волковых, волчковых, кувырталовых, марковых, фастенко, австрияковых, морозенко, смоляковых, улыбышевых, ицкович, мамоновых, гершенгориных, черных, ковальчук, лукояновых, колосановых, кравец, балан, грубитч, ерофеевых, долгих, пятаковых, елисеевых, капустиных, скриптуновых, осб_2570 в полном составе, собинбанк в полном составе, фтб в полном составе, ркц в полном составе, статистику в полном составе, гни в полном составе, увд в полном составе, отдел кгб в полном составе, прокуратуру в полном составе, автоколонны в полном составе, ярославское направление оао жiд в полном составе..


– [[Қазақстан Республикасы]]ның [[Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі]]нің [[әскери қызмет]] атқаруға тиіс азаматтарды есепке алу және әскерге шақыру ісімен, бұқаралық әскери даярлықпен айналысатын жергілікті [[басқару]] органы.&lt;ref&gt;Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х&lt;/ref&gt; Оны әскери [[комиссар]] басқарады. Әскери комиссариаттар барлық [[облыс]] орталықтарында, қалаларда, [[аудан]] орталықтарында құрылған.&lt;ref&gt;Қазақстан энциклопедиясы  1-том&lt;/ref&gt;

'''Әскери комиссариат''' (Военный комиссариат) — әскери жұмылдыруды дайындау, жүргізу, [[Қарулы күштердің түрі|Қарулы Күштердің]] мүдделеріне сәйкес [[адам]] және [[халық шаруашылығы]] ресурстарын есепке алу, жастарды әскери қызметке даярлау, әскери қызметке шақыруды ұйымдастыру, оқу-жаттығу жиындарын жүргізу т.б. жұмыстармен шұғылданатын [[әскери мекеме]].&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Әскери іс. Алматы: «Мектеп» ААҚ , 2001 жыл&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

[[Санат|Орган]]

{{stub:Әскери іс}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Әскери іс]]


{{stub}}</text>
      <sha1>syhbij9hvu5c7j72np0f4dsekoqnztv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591185</id>
      <parentid>3591183</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T17:18:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-25147-15|~2026-25147-15]] ([[User talk:~2026-25147-15|т]]) өңдемелерінен [[User:ArystanbekBot|ArystanbekBot]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>2263030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2003" sha1="rie2zgotdjmubi6akjj73aa2cocrgd5" xml:space="preserve">'''Әскери Комиссариат'''– [[Қазақстан Республикасы]]ның [[Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі]]нің [[әскери қызмет]] атқаруға тиіс азаматтарды есепке алу және әскерге шақыру ісімен, бұқаралық әскери даярлықпен айналысатын жергілікті [[басқару]] органы.&lt;ref&gt;Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х&lt;/ref&gt; Оны әскери [[комиссар]] басқарады. Әскери комиссариаттар барлық [[облыс]] орталықтарында, қалаларда, [[аудан]] орталықтарында құрылған.&lt;ref&gt;Қазақстан энциклопедиясы  1-том&lt;/ref&gt;

'''Әскери комиссариат''' (Военный комиссариат) — әскери жұмылдыруды дайындау, жүргізу, [[Қарулы күштердің түрі|Қарулы Күштердің]] мүдделеріне сәйкес [[адам]] және [[халық шаруашылығы]] ресурстарын есепке алу, жастарды әскери қызметке даярлау, әскери қызметке шақыруды ұйымдастыру, оқу-жаттығу жиындарын жүргізу т.б. жұмыстармен шұғылданатын [[әскери мекеме]].&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Әскери іс. Алматы: «Мектеп» ААҚ , 2001 жыл&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

[[Санат|Орган]]

{{stub:Әскери іс}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Әскери іс]]


{{stub}}</text>
      <sha1>rie2zgotdjmubi6akjj73aa2cocrgd5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26235</id>
    <revision>
      <id>3591044</id>
      <parentid>3590902</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T12:43:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>[[Арнайы:Үлесі/FiruzaAkhmetova|FiruzaAkhmetova]] ([[Қатысушы талқылауы:FiruzaAkhmetova|талқылауы]]) істеген нөмір 3590895 нұсқасын [[Уикипедия:Жоққа шығару|жоққа шығарды]]</comment>
      <origin>3591044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39299" sha1="a9wfxz313f6zplmabcgvpa1jkhbvsep" xml:space="preserve">{{Университет|Аты=Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті &lt;br&gt; (БҚАТУ)|Бұрынғы атауы=Батыс Қазақстан ауыл шаруашылығы институты|Құрылған жылы=1963|Оқу тілі=Қазақ, орыс, ағылшын|Орналасқан жері={{байрақ|Қазақстан}}, [[Орал]] қаласы|Мекенжайы=[[Зашаған]] кенті, Жәңгір хан көшесі, 51|Ректоры=[[Наметов Асқар Мырзахметұлы|Наметов Асқар Мырзахметұлы]]|Сайты=https://wkau.edu.kz/|Эмблемасы=[[File:Zhangir khan University 2.jpg|300px]]|lat_deg=43.2555|lat_min=14|lat_sec=11|lat_dir=N|lon_deg=76.943|lon_min=55|lon_sec=54|lon_dir=E|Басшы лауазымы=Ректор|Оқытушылар=300 үстінде|CoordScale=5000}}[[Сурет:ZHANGIR KHAN UNIVERSITY.jpg|нобай]] 
'''Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті (БҚАТУ)''' — [[Батыс Қазақстан облысы|Батыс Қазақстан облысының]] ауыл шаруашылығы, техника, экономика және педагогика саласынан мамандар даярлайтын жоғары оқу орны.

== Тарихы ==
Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті 1963 жылы құрылған жоғары оқу орны. Өзінің 60 жылдан астам тарихында университет жоғары білім және ғылым саласындағы жетекші оқу орны ретінде қазіргі заманғы сын-қатерлермен тиімді күресуге қабілетті білікті мамандардың ұстаханасына айналды. Бүгінгі таңда ЖОО мықты позицияға ие және елдің батыс аймағының экономикалық және әлеуметтік дамуына сүбелі үлес қосуда. Жәңгір хан университеті кәсіпкерлік ЖОО ретінде танымал, оның қызметі мемлекетпен және аграрлық-техникалық бейіндегі бизнес индустриясының өкілдерімен өзара іс-қимылға негізделген, университетті дамытудың негізгі бағыттары агроөнеркәсіптік кешен саласындағы инновациялық зерттеулер және білім мен ғылымдағы заманауи ақпараттық технологиялар болып табылады. 

Университеттің академиялық саясаты мен кадрларды даярлау формасы да түбегейлі өзгерді. Білім беру бағдарламалары еңбек нарығының талаптары мен қажеттіліктерін ескере отырып әзірленді. Білім беру бағдарламалары бойынша мамандандыру ұйымдастырылып, ерте жұмысқа орналастыру тетігі енгізілді. Қосымша білім беру – бұл практикалық дайындықтың өсуін, еңбек нарығын таңдауды, кәсіпкерліктің өрлеуін, студенттерге бағытталған тәсілді және оқуға құштарлығын арттыруға, түлектерді жұмысқа орналастырудың бірізділігін және қолайлы білім беру бағдарламаларын әзірлеуді қамтамасыз етуге мүмкіндік берді. Университетте «Цифрлық экономика және тұрақты даму», «Ветеринария және агротехнология», «Индустриалды-технологиялық» және «Политехникалық» институттар мен «Гуманитарлық, спорттық және әскери дайындық» факультеті жұмыс істейді.

== Ректорлар ==
* Дзержинский, Александр Яковлевич (1963–1964)
* Иконников, Валентин Константинович (1964–1975)
* Шах, Борис Петрович (1975–1986)
* Шрамко, Николай Васильевич (1986–1989)
* Джубаев, Сергей Шугаевич (1989–2000)
* Дамитов, Базар Кабдошевич (2000–2002)
* Бозымов, Казыбай Караевич (2002–2014)
* Сергалиев, Нурлан Хабибуллаевич (2014–2017)
* Наметов, Аскар Мырзахметович (2017 – қазірге дейін)&lt;ref&gt;[https://wkau.edu.kz/tarikh/ Тарихи анықтама]&lt;/ref&gt;

== Құрылым ==
Университетте «Политехникалық», «Экономика, ақпараттық технологиялар және кәсіптік білім беру», «Индустриалды-технологиялық», «Агротехнология», «Ветеринарлық медицина және мал шаруашылығы» институттары жұмыс істейді. Университеттің 17 жоғары және 19 жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру бағдарламалары, оның ішінде 14 магистратура және 5 докторантура бағдарламалары бойынша білім беру қызметін жүргізуге лицензиялары бар. Білім беру бағдарламаларының тізілімінде 48 жоғары және 45 жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру бағдарламалары тіркелген. Бүгінгі таңда университетте 344 профессор-оқытушы жұмыс атқаруда, оның ішінде: 12 профессор, 15 ғылым докторы, 25 доцент, 70 ғылым кандидаты, 47 PhD және 400-ге жуық қызметкер бар. 2011 жылы жаңа үлгідегі тоғыз қабатты Студенттер үйі пайдалануға берілді. Университет аумағында 2140 орындық төрт студенттік үй, алты оқу ғимараты,  «Жәңгір хан» спорт кешені, мәжіліс залы, «Ихтиология және аквакультура» зертханасы, «Парасат» ақпараттық білім беру орталығы, оқу-әдістемелік құралдар шығаратын баспа бөлімі жұмыс істейді. 

== Институт және орталықтар ==

=== Цифрлық экономика және тұрақты даму институты ===
«Цифрлық экономика және тұрақты даму» институты – экономика, басқару, ақпараттық технологиялар және экология салаларында бакалавриат, магистратура және іскерлік білім беру бағдарламалары бойынша мамандар даярлауды жүзеге асыратын университеттің құрылымдық бөлімшесі болып табылады. Қазіргі уақытта институтта бакалавриаттың білім беру бағдарламалары келесі бағыттар бойынша жүзеге асырылуда:  «Қаржы, экономика, банк және сақтандыру ісі»; «Аудит және салық салу»; «Ақпараттық технологиялар»; «Менеджмент және басқару»; «Қоршаған орта».

2025–2026 оқу жылынан бастап институт құрылымында қоршаған ортаны қорғау, табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану және өнеркәсіптік жүйелердің тұрақты даму саласында мамандар даярлауға бағытталған «Өнеркәсіптік экология» бакалавриат және магистратура білім беру бағдарламасы іске қосылды. 

Магистратура деңгейінде институт келесі бағыттар бойынша білім беру бағдарламаларын жүзеге асырады: «Менеджмент»; «Мемлекеттік және жергілікті басқару»; «Ақпараттық технологиялар»; «Экономика»; «Өнеркәсіптік экология». 

Сондай-ақ 2025–2026 оқу жылынан бастап институтта жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру бағдарламалары бойынша қабылдау ашылды: 7М04102 – Бизнес-менеджмент (MBA); 7М04103 –  Спорттық менеджмент (EMBA). 

Тұрақты дамудың стратегиялық бағыттарын іске асыру аясында институттың профессор-оқытушылар құрамынан Тұрақты даму мақсаттары (ТДМ) бойынша жұмыс тобы құрылды. Кейіннен бұл бастама институционалдық деңгейде дамып, қазіргі уақытта университет жанында ғылыми-білім беру, талдамалық және ағартушылық қызметті жүзеге асыратын тұрақты  даму орталығы ретінде қызмет атқаруда.

=== Ветеринария және агротехнология институты ===
2024 жылы оңтайландыруға байланысты «Ветеринарлық медицина және мал шаруашылығы» мен «Агротехнология» институттары біріктіріліп «Ветеринария және агротехнология» институты болып қайта құрылды.

«Ветеринария и агротехнология» институтының құрамына профессор-оқытушылар құрамы, «Жәрдем-Вет» ғылыми-өндірістік орталығы, «BIOTECH» инновациялық ғылыми-өндірістік орталығы, «Ихтиология және аквакультура» зертханасы, «Топырақтану» орталығы кіреді. Бүгінгі таңда институтта 93 оқытушы жұмыс істейді, оның ішінде 9 ғылым докторы, 24 ғылым кандидаты, 33 PhD докторы бар.

Институт үздіксіз үш сатылы (бакалавриат-магистратура-докторантура) оқыту түріндегі келесі білім беру бағдарламалары бойынша кадрлар даярлайды:

6В09100/7М09100/8D09100 – Ветеринария;

7М05100 – Биотехнология;

6В08200/7М08200/8D08200 – Мал шаруашылығы өнімдерін өндіру технологиясы;

6В08400/7М08400 – Акваөсіру және су биоресурстары;

6В05200/7М05200 – Өнеркәсіптік экология;

6В08100/7М08100/8D08100 – Агрономия;

6В08101/ 7М08101/ 8D08800 Топырақтану және агрохимия;

6В08102  Өсімдіктерді қорғау және карантин;

6В08300 – Орман ресурстары және орман шаруашылығы, Ландшафтық дизайн;

6В07200/7М07200 – Тағам өнімдерін өндіру;

6В07203 – Тағам қауіпсіздігі;

6В07201 – Қайта өңдеу өндірісінің технологиясы.

=== Индустриалды-технологиялық институты ===
Индустриалды-технологиялық институтында даярланатын білім беру бағдарламалары:

Бакалавриат бойынша:

6В07100 – «Химиялық инженерия және процестер»

6В07202 – «Мұнай-газ ісі»

6В07204 – «Пайдалы қазбалар кен орындарының геологиясы және оларды барлау»

6В07205 – «Пайдалы қазбаларды өндіруге арналған жабдықтарға сервистік қызмет көрсету»

6В07206 – «Пайдалы қазбалар кен орындарын игеру және пайдалану»

6В07207 – «Мұнай өндіру объектілерін пайдалану және қызмет көрсету»

6В07300 – «Құрылыс  инженериясы»

6В07301 – «Құрылыс материалдарын өндіру»

6В07302 – «Жерге орналастыру»

6В07303 – «Кадастр»

6В07304 – «Гидромелиорация»

6В07305 – «Сәулет»

Магистратура бойынша:

7М07100 – «Химиялық инженерия және процестер»

7М07202 – «Мұнай-газ ісі»

7М07300 – «Құрылыс инженериясы»

7М07301 – «Құрылыс материалдарын өндіру»

7М07302 – «Жерге орналастыру»

Докторантура бойынша:

8D07301 – «Құрылыс материалдарын өндіру»

Сонымен қатар Индустриалды-технологиялық институтта бірнеше практикалық-зертханалық аудиториялар жасақталған: «Мұнай бергіштікті арттыру және сүзбелену үдерісін модельдеу», «Бетон технологиясы», «Мұнай және газ ұңғымаларын бұрғылау технологиясы тренажерлық зертханасы», «Бейорганикалық химия», «Аналитикалық химия», «Физикалық және коллоидты химия», «Көмірсутек шикізат», «Органикалық химия», «Мұнай-газ өңдеу», «Құрылыс материалдарын өндіру», «Жер кадастры», «Құрылыс өндірісінің технологиясы», «Елді мекендерді жоспарлау мен дамытудың негізгі элементтері», «Жер құқығы», «Инженерлік жүйелер», «Құрылыс материалдар», «Құрылыс машиналары және процестер мен аппараттар», «Іргетас негіздері», «Құрылыс материалдарын зерттеу», «Жерге орналастыру және кеңістіктік жоспарлау», «Мультимедиялық дәріс залы», «Студенттік конструкторлық технологиялық бюро», «Оқу өндірістік орталығы».

Институт құрамында «Инжиниринг және ресурс үнемдеу» ғылыми-зерттеу институтының оқу-ғылыми-өндірістік орталығы; «Гидротехника және мелиорация»ғылыми-білім беру орталығы, Уфа мемлекеттік мұнай техникалық университетінің өкілдігі, Геология мұражайы жұмыс жасайды.

=== Политехникалық институты ===
Заманауи инженерлік білім мен инновация орталығына айналған Политехникалық институт инженерлік, техникалық және аграрлық салалар бойынша жоғары білікті мамандар даярлайды. Институтта білім беру үдерісі заманауи талаптарға сай ұйымдастырылып, теория мен тәжірибені ұштастыруға ерекше мән беріледі. Студенттер оқу барысында нақты өндірістік жағдайларға жақын зертханаларда білім алып, болашақ кәсіби қызметіне қажетті практикалық дағдыларды меңгереді. Институтта бакалавриат, магистратура және докторантура деңгейлері бойынша сұранысқа ие білім беру бағдарламалары жүзеге асырылады. Бакалавриатта аграрлық техника және технологиялар, машина жасау, электрмен жабдықтау, автоматтандыру және басқару, мехатроника, робототехникалық жүйелер, көлік техникасы, өндірістегі тіршілік қауіпсіздігі, стандарттау және метрология сияқты инженерлік бағыттар қамтылған. Магистратурада студенттер ғылыми-зерттеу және жобалау қызметіне терең бейімделіп, агроинженерия, автокөлік техникасы, энергетика және өндірістік қауіпсіздік салаларында кәсіби құзыреттерін дамытады. Докторантура деңгейінде аграрлық техника және технологиялар бағыты бойынша ғылыми кадрлар даярланып, қолданбалы және іргелі зерттеулер жүргізіледі.

Политехникалық институттың материалдық-техникалық базасы жоғары деңгейде жабдықталған және келесі негізгі зертханаларды қамтиды:

'''Материалдар кедергісі зертханасы. Мұнда''' металдар мен құрылыс материалдарының беріктік қасиеттері зерттеліп, созылу, сығылу, иілу және бұралу сынақтары жүргізіледі. Зертхана инженерлік есептеулер жүргізу арқылы студенттердің техникалық ойлау қабілетін қалыптастырады.

'''Механикаландыру және автоматтандыру зертханасы а'''уыл шаруашылығы және өндірістік машиналардың құрылымы мен жұмыс принциптерін тәжірибе жүзінде меңгеруге арналған. Студенттер тракторлармен, агрегаттармен жұмыс істеп, техникалық қызмет көрсету және тиімділікті арттыру әдістерін үйренеді.

'''Автоматтандыру зертханасы''' өндірістік процестерді цифрландыруға бағытталған. Мұнда автоматты басқару жүйелері, контроллерлер, датчиктер, мехатрондық құрылғылар және робот техникасының элементтері қолданылады.

'''Өндірістегі тіршілік қауіпсіздігі зертханасы''' еңбек қауіпсіздігі, өрт қауіпсіздігі, санитариялық-гигиеналық талаптар мен төтенше жағдайлардағы әрекеттерді үйретуге арналған. Бұл бағыт студенттердің жауапкершілігін және қауіпсіздік мәдениетін қалыптастырады.

'''Электротехника және энергетика зертханасында э'''лектр машиналары, трансформаторлар, энергиямен жабдықтау жүйелері, энергия үнемдеу және жаңартылатын энергия көздері бойынша практикалық сабақтар өткізіледі.

'''Физика зертханасында м'''еханика, электрмагнетизм, жылуфизика және оптика салаларындағы тәжірибелер арқылы инженерлік пәндердің теориялық негізі бекітіледі.

'''Мехатроника және робототехника зертханасы''' – институттың инновациялық бағытының өзегі. Мұнда өндірістік автоматтандыру, роботтық жүйелер, интеллектуалды басқару, сенсорлық жүйелер, компьютерлік көру және машиналық үйрену технологиялары қолданылады. Студенттер нақты жобаларға қатысып, автономды және жартылай автономды құрылғыларды әзірлеу мүмкіндігіне ие.

Политехникалық институтта ғылыми-зерттеу жұмыстарының жоғары деңгейде жүргізілетінін дәлелдейтін бірқатар жеңіп алынған '''іргелі ғылыми гранттар''' бар. Бұл институт ғалымдарының кәсіби шеберлігін, инженерлік ойлаудың тереңдігін және ауыл шаруашылығы мен техникалық салалардағы инновациялық шешімдерге деген ұмтылысын көрсетеді. Институт ұжымы төмендегідей көрсетілген маңызды жобаларды сәтті іске асырып келеді:

-         '''AP23487758''' – минералды тыңайтқыштарды бір мезгілде енгізе отырып, әртүрлі дақылдарды жолақты себудің автоматтандырылған жүйесі бар нөлдік егіншілік сепкішін әзірлеу.

-         '''AP23487474''' – тыңайтқыштарды енгізудің автоматтандырылған жүйесі бар бақша және орман дақылдарына арналған әмбебап отырғызу кешенін жасау.

-         '''AP23486643''' – негізгі топырақ өңдеу кезінде қалқанды соқалардың жұмыс тиімділігін арттыру.

-         '''AP26198903''' – жел агрегатының диафрагмалық сорғысы арқылы суды көтеретін қондырғыны жобалау және дайындауға арналған конструкторлық-технологиялық құжаттама әзірлеу.

Бұл жобалар – институт ғалымдарының нақты өндірістік міндеттерді шеше алатын, ауыл шаруашылығы техникасын жетілдіруге бағытталған жоғары деңгейдегі ғылыми әлеуеттің айқын дәлелі.

=== Гуманитарлық, спорттық және әскери дайындық факультеті ===
Университеттің даму стратегиясындағы болашақ мамандарды даярлаудың басым бағыттарының бірі – кәсіби бағдарлау жұмысын ұтымды ұйымдастыру, зерттеу дағдыларын дамыту, кәсіби қызметте сапалы инновациялық білім беру құралдарын жасауға дайындықты қалыптастыру арқылы дарынды, шығармашыл білім алушылардың қатарын көбейту. Осы стратегиялық бағыттарды жүзеге асыру мақсатында құрылымдық бөлімшелерді қайта ұйымдастыру арқылы құрылған «Гуманитарлық, спорттық және әскери дайындық» факультетінің профессор-оқытушылар құрамы жоғары оқу орнының дамуына өз үлестерін қосып келеді. Факультет құрамына Гуманитарлық және спорттық пәндерді оқыту орталығы, Тілдерді дамыту орталығы, Әскери кафедра кіреді. Бүгінгі таңда факультеттің профессор-оқытушылар құрамында 1 философия ғылымдарының докторы, профессор, 7 ғылым кандидаты (доцент), 2 PhD докторы, 1 ғылым кандидаты, 38 аға оқытушы жемісті еңбек етуде. 

Факультетте «Бастапқы әскери дайындық және дене шынықтыру», «Дене шынықтыру және спорт», «Визуалды өнер, көркем еңбек және графика», «Еңбек технологиясы және кәсіби бағдар», «Бастапқы әскери дайындық» білім беру бағдарламалары бойынша мамандар даярланады. Факультет жанында «Рух», «Дін», «Фатима», «Саналы ұрпақ», «Жас саясаткер», «Жас зерттеуші», «Мерген», «Визуалды өнер», «Қазақ тілінің жаңа көкжиегі», «Культура речи», Еnglish – speaking Club секілді үйірме, клубтар жұмыс жасайды.  

Екі жыл бұрын БҚО дизайнерлер қауымдастығымен әлеуметтік серіктестік негізінде ашылған оқу-өндірістік шеберханасында «Визуалды өнер, көркем еңбек және графика», «Еңбек технологиясы және кәсіби бағдар» білім беру бағдарламаларының студенттері үшін практикалық сабақтар өткізіледі. Сонымен бірге білім алушылар мен қызметкерлерге, қала тұрғындарына әлеуметтік-психологиялық қолдау көрсететін жеке психологиялық кеңес, тренинг кабинеттері жұмыс істейді. 

Студенттердің әскери дайындығы қосымша білім беру түрінде жүргізіледі. Әскери кафедрада саптық алаң, тактикалық алаң, оқ ату және инженерлік, спорттық алаңдар, электрондық интерактивті тир, әскери техника, жабдықталған класстар, ауыр ұрыс техникасы, әскери-техникалық құрал-жабдықтар мен кітапхана қоры бар.

Факультет білім алушыларының арасында 57 студент – спорт шеберіне үміткер, 14 студент – ҚР спорт шебері, ал 1 студент Мария Бровкова – байдарка мен каноэ есуден халықаралық дәрежедегі спорт шебері. Факультетте білім алушылар контингенті де жыл санап артып, жоғары жетістіктері бар студенттермен толығуда. Биылғы оқу жылының өзінде 300-ге жуық студент оқуға қабылданды. Соның 46-сы – спорт шеберіне үміткер, бесеуі – ҚР спорт шебері, біреуі волейболдан халықаралық дәрежедегі спорт шебері.  Ел намысын үлкен спорттық додаларда қорғап жүрген спортшылар дайындаған танымал педагог-ғалым, гір спортынан Азия Чемпионатының екі дүркін чемпионы Николай Коломоец пен КСРО спорт шебері, аға оқытушы Қибатолла Әбішев пен Қазақстанның еңбек сіңірген жаттықтырушысы Нұрхат Нысановты атап өтуге болады. Заманауи спорттық ғимараттармен жабдықталған «Жәңгір хан» спорт кешенінде студенттерге спорттың 12  түрімен айналысуына мүмкіндік жасалған. 

Әлеуметтік-гуманитарлық ғылымның қоғамдағы мәселелерін шешуге үлес қосып жатқан профессор-оқытушылардың бейіндік ғылым салалары бойынша зерттеу нәтижелері халықаралық, республикалық ғылыми басылымдарда жарияланып жүр.

=== Уфа университетімен ынтымақтастық жолға қойылған ===
Жәңгір хан атындағы БҚАТУ Уфа мемлекеттік мұнай техникалық университетімен 2010 жылдан бастап өзара тығыз байланыста. 2022 жылы БҚАТУ-да екіжақты меморандум негізінде Уфа университетінің өкілділігі ашылды. Өкілділікті ашудағы мақсат Ресей Федерациясындағы мұнайхимиясы бағытындағы жетекші техникалық университетімен еліміздің аталған саласын дамытуға білікті мамандар дайындау, сонымен қатар бірлескен өзара тиімді академиялық бағдарламалар мен курстарды әзірлеу мүмкіндігі, академиялық ұтқырлық бағдарламасы шеңберінде студенттер мен профессорлық - оқытушылық құраммен алмасу, бірлескен ғылыми зерттеулер жүргізу.

Тағы бір өзекті мәселе – қос дипломдық бағдарламаны іске асыру жастардың елден кетуін азайтуға бағытталады, атап айтқанда, қазақстандық жастарға елден тыс жерлерге шықпай-ақ халықаралық білім алуға мүмкіндік туғызады. Осыған байланысты 2022-2023 оқу жылында магистратура бойынша қос дипломды білім берудің 7M07204 – «Табиғи көмірсутектер кен орындарын игеру және пайдалану» білім беру бағдарламасы әзірленді, ол жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің білім беру бағдарламаларының тізіміне (реестр) енгізіліп, мақұлданды.

==== 2022 жылдан бастап Уфа мемлекеттік мұнай техникалық университетінің ұйымдастыруымен Уфа қаласында жыл сайын өткізілетін  «Газ. Мұнай. Технология» халықаралық мамандандырылған көрме-форумының жұмысына Индустриалды-технологиялық институтының профессор-оқытушылар құрамы қатысып келеді.  Сондай-ақ Уфа университетінің «Oiledu» жаппай ашық курстар платформасында Индустриалды-технологиялық институтының ПОҚ біліктілікті арттыру курстарынан өтіп отырады. ====
  2024-2025 оқу жылында екі қос дипломды білім беру бағдарламасы (6В07207 – «Мұнай өндіру нысандарын пайдалану және қызмет көрсету», 6В07204 – «Пайдалы қазбалар кенорындарының геологиясы және оларды барлау») дайындалып, республикалық білім беру реестріне енгізілді. 

           Уфа мемлекеттік мұнай техникалық университетімен халықаралық ынтымақтастық аясында осы уақытқа дейін Индустриалды технологиялық университетінің ПОҚ тағылымдамадан және 6В07204 – «Пайдалы қазбалар кен орындарының геологиясы және оларды барлау», 6В07202 – «Мұнай газ ісі», 6В07206 – «Пайдалы қазба кен орындарын игеру және пайдалану» білім беру бағдарламаларының білім алушылары халықаралық академиялық оралымдылық бағдарламасы бойынша Уфа университетінің «СОЛУНИ» оқу-ғылыми-өндірістік полигонында технологиялық және геологиялық тәжірибеден өтіп жүр.

=== Университет түлектері кәсіби маманға айналды ===
Жәңгір хан университеті өз түлектерін аймақтық, ұлттық және халықаралық еңбек нарығына дайындайды, жүйелі жұмыс пен мансапқа мүмкіндік береді. Құрылған сәттен бастап БҚАТУ студенттерге таңдаған салалары бойынша білім мен дағдыларды меңгертіп, еліміздің дамуына елеулі үлес қосып келеді. Жәңгір хан университеті дайындаған кәсіби мамандардың көпшілігі Батыс Қазақстан облысында және басқа өңірлерде аграрлық-техникалық, экологиялық бағыт бойынша жұмыс істеуде. Біздің табысты түлектеріміз ауыл шаруашылығы және ветеринария саласындағы басшылық лауазымдарда,  аудандар мен ауылдардың әкімдері болып абыройлы қызмет етуде. Сонымен қатар, көптеген түлектеріміз ірі өндірістерде еңбек етіп, көпшілігі алған білімдерінің арқасында мансап сатысында ілгері жылжып, жетекші маман ретінде жоғары лауазымдарға тағайындалады. Осы жылдар ішінде университет – еліміздің түрлі салаларының дамуына қызмет етіп жүрген мыңдаған түлектердің альма-матеріне айналды. Бұл кәсіби мамандардың университетте алған білімдері мен тәжірибелері табысты мансап пен жеке өсудің іргетасына айналғаны – дәлелді қажет етпейтін көрсеткіш. Жыл өткен сайын БҚАТУ өзінің білім беру стандарттарын жақсартуға, оқытудың жаңа әдістерін енгізуге және сұранысқа ие мамандықтарды қолдауға ұмтылып келеді. Дәстүрді жалғастыра отырып, университет әлі де теорияны практикамен байланыстыратын орын ретінде маңызын жойған емес, ал студенттердің кәсіби маман ретінде дамуға мүмкіндіктері молынан.

== Білім беру бағдарламалары ==
Университет қабырғасында бакалавриат&lt;ref&gt;[https://wkau.edu.kz/dajyndyk-baghyttary/ бакалвриат]&lt;/ref&gt; бойынша 47 білім беру бағдарламасы, магистратура &lt;ref&gt;[https://wkau.edu.kz/magistratura-bojynsha-bilim-beru-baghdarlamalarynyn-toby/ магистратура]&lt;/ref&gt;бойынша 44 білім беру бағдарламасы және докторантура &lt;ref&gt;[https://wkau.edu.kz/doktorantura-bojynsha-bilim-beru-baghdarlamalary/ докторантура]&lt;/ref&gt;бойынша 6 білім беру бағдарламалары ұсынылады, толығырақ универсиеттің ресим сайтынан &quot;Қабылдау комиссиясы&lt;ref&gt;[https://wkau.edu.kz/kabyldau-komissiyasy/ Қабылдау комиссиясы]&lt;/ref&gt;&quot; немесе &quot;Талапкер&quot; парақшаларынан таныса аласыз

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://wkau.edu.kz/ Ресми сайты]

[[Санат:Орал жоғарғы оқу орындары]]
[[Санат:Қазақстан университеттері]]
{{stub}}</text>
      <sha1>a9wfxz313f6zplmabcgvpa1jkhbvsep</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақ КСР ОАК</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29089</id>
    <revision>
      <id>3591580</id>
      <parentid>2942157</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T06:19:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25269-79</username>
        <id>180382</id>
      </contributor>
      <comment>КЫСКА ТУСЫНЫКТЫРЕК</comment>
      <origin>3591580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="496" sha1="060n2hcdugmlgmtwo47fro5se63vlqw" xml:space="preserve">ОАК– орталық басқару органы. 1920 ж. 4 – 12 қазан аралығында өткен Қазақ АКСР кеңестерінің құрылтай съезінің 12 қазандағы мәжілісінде сайланды. Құрамында 76 мүше және 25 мүшелікке кандидат болды. Олардың ішінен 10 адам төралқа мүшелігіне сайланды. Қазақ АКСР
[[Санат:Қазақ АКСР]]</text>
      <sha1>060n2hcdugmlgmtwo47fro5se63vlqw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591581</id>
      <parentid>3591580</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T06:21:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-25269-79|~2026-25269-79]] ([[User talk:~2026-25269-79|т]]) өңдемелерінен [[User:Орел Карл|Орел Карл]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>2940217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="560" sha1="fcbeksjdwcax2jxnj2xar0rvz09qqv8" xml:space="preserve">'''Қазақ Акср Орталық Атқару Комитеті'''– орталық басқару органы. 1920 ж. 4 – 12 қазан аралығында өткен Қазақ АКСР кеңестерінің құрылтай съезінің 12 қазандағы мәжілісінде сайланды. Құрамында 76 мүше және 25 мүшелікке кандидат болды. Олардың ішінен 10 адам төралқа мүшелігіне сайланды. Қазақ АКСР
[[Санат:Қазақ АКСР]]</text>
      <sha1>fcbeksjdwcax2jxnj2xar0rvz09qqv8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лепехин Иван Иванович</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30026</id>
    <redirect title="Иван Иванович Лепехин" />
    <revision>
      <id>3591600</id>
      <parentid>2340585</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T09:00:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>«[[Иван Иванович Лепехин]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]]</comment>
      <origin>3591600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="jmcy8xvufc8p0h8fyjv4yb19s2iwase" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Иван Иванович Лепехин]]</text>
      <sha1>jmcy8xvufc8p0h8fyjv4yb19s2iwase</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жұмағали Ысмағұлов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32106</id>
    <revision>
      <id>3591631</id>
      <parentid>3569580</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T11:12:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rasulbek Adil</username>
        <id>176232</id>
      </contributor>
      <origin>3591631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6759" sha1="c298uj2a0a4d4hasrnx3dgiyvy9lrcy" xml:space="preserve">'''Жұмағали Ысмағұлов''' ([[17 сәуір]] [[1928 жыл]]ы туған, [[Қостанай облысы]] [[Сарыкөл ауданы]] [[Соналы (Батыс Қазақстан облысы)|Соналы]] ауылы) – [[публицист]]-[[жазушы]], [[аудармашы]], [[сыншы]]-[[әдебиетші]] ғалым, филология ғылымдарының докторы (1994), профессор (1998).
Лақап аты — Жомарт&lt;ref&gt;Писатели Казахстана. Справочник. Алма-Ата, Жазушы, 1982, стр. 109&lt;/ref&gt;.

== Өмірбаяны ==
[[Арғын]] тайпасы [[Қанжығалы руы]]нан шыққан.&lt;ref&gt;Қанжығалы шежiресi, Құрастырушылар Ғ.Умаров, Қ.Әлімжанов, бас редактор Негимов Серік 558 бет, Астана 2017 - ISBN 9786013026701&lt;/ref&gt;
* Қазақ мемлекеттік университеті (қазіргі ҚазҰУ) филология факультетінің [[журналистика]] бөлімін (1951),
* [[КОКП ОК]] жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясын бітірген (1961). Ысмағұлов еңбек жолын әріп терушіліктен бастады.
* 1943 – 54 бірқатар баспасөз органдарында қызмет атқарды.
* [[Қазақстан]] Компартиясы ОК-де нұсқаушы (1954 – 58),
* “[[Қазақ әдебиеті (газет)|Қазақ әдебиеті]]” газетінде бас редактор (1961 – 63),
* Алматы облыстық “[[Жетісу газеті|Жетісу]]” газетінде бөлім меңгерушісі (1963 – 64),
* Шығыс Қазақстан облыстық “Коммунизм туы” газетінде жауапты редактордың орынбасары (1965 – 69)
* Қазақстан Компартиясы ОК жанындағы Партия тарихы ин-тында [[Марксизм]]-[[ленинизм]] классиктерінің шығармаларын аудару секторының меңгерушісі (1969 – 73) болып қызмет етті.
* 1973 жылдан [[Қазақ КСР-і Министрлер Кеңесі]] жанындағы Ақпарат агенттігінде (ҚазТАГ) директордың орынбасары болып тағайындалып,
* 1982 – 87 жылдары директоры болды.
* 1985 жылы он бірінші сайланған Қазақ КСР-і Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланды.

== Шығармашылығы ==
Ол бұқаралық ақпарат құралдарында істей жүріп, ұзақ жылдар бойы әдеби-сын саласында жемісті еңбек етті. Мерзімді баспасөз бетінде Б.Майлин, М. Әуезов, С. Мұқанов, Ғ. Мүсірепов, Ғ. Мұстафин, Т. Ахтанов, С. Мәуленов, Ғ. Қайырбеков, т.б. ақын-жазушылар шығарм. жайында жазған әдеби-сын толғаулары мен публицист. [[эссе]], очерктері 
* “Маржан мен махаббат” (1965)
* “Адам мерейі” (1969) атты жинақтарда топтастырылған. 

Ы. шығарм. еңбектерінде саяси, ғыл. және көркем әдебиет аудармалары едәуір орын алады. Ол тәржімалаған О.Бальзактың “Үзілген үміттер”, “Жергілікті дәрігер”, А.Стендальдың “Қызыл мен қара”, В.Вересаевтың “Тығырықта”, Пауло Коэльоның “Заїир”, Ю. Бондаревтың “Жағалау” және “Таңдау”, В.Анчишкиннің “Арктика аңызы” романдары, В.Дальдің “Бөкей мен Мәулене”, Э. Казакевичтің “Көк дәптер” повестері жоғары бағаға ие болды. 

1987 жылдан бері бірыңғай ғыл. жұмыспен айналысып келеді. М. Әуезов атындағы [[Әдебиет және өнер институты]]нда қызмет істей жүріп, ол [[Байтұрсынов|А. Байтұрсынов]] пен М. Дулатовтың халқымызға қайта оралған шығарм. мұраларын зерттеумен алғашқылардың бірі болып айналысты. Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін ұлы Абай шығарм-н жаңа тұрғыдан пайымдап зерттеу жұмысымен шұғылданып, 1994 жылы “Абай: ақындық тағылымы” атты монографиясын жариялады. 
== Марапаттары ==
* 1996 жылы Абайдың шығарм. мұрасын бастыру және зерттеу жөніндегі жұмыстары үшін ҚР Мемл. сыйл-на ие болды. 
* “Халықтар достығы”
* “Құрмет белгісі” ордендерімен, бірқатар медальдармен марапатталған.&lt;ref&gt;Қазақ Энциклопедиясы, 9 том&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Stub: Қазақ әдебиеті}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:17 сәуірде туғандар]]
[[Санат:1928 жылы туғандар]]
[[Санат:Сарыкөл ауданында туғандар]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан аудармашылары]]
[[Санат:Қазақстан әдебиет сыншылары]]
[[Санат:Қазақстан филологтары]]
[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]]
[[Санат:Халықтар Достығы орденінің иегерлері]]</text>
      <sha1>c298uj2a0a4d4hasrnx3dgiyvy9lrcy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мұқыш Боштаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41784</id>
    <revision>
      <id>3591349</id>
      <parentid>2964881</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T20:13:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25284-08</username>
        <id>180364</id>
      </contributor>
      <origin>3591349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2335" sha1="c9h5p1uiwq2ode0mmmhth7bbv4af9fb" xml:space="preserve">'''Мұқыш Боштаев''' ([[1897 жыл]], бұрынғы [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]] [[Баянауыл ауданы|Павлодар уезі]] — [[1921 жыл]]) — [[Алаш қозғалысы]]ның қайраткері, заңгер.&lt;ref&gt;[http://bigox.kz/alash-orda-kuryltajy/ Алаш Орда құрылтайы]&lt;/ref&gt; 
== Өмірбаян ==
[[Арғын]] тайпасы [[Айдабол]] бөлімінен шыққан&lt;ref&gt;http://ruhani-zhangyru-pspu.kz/images/books/insebayev-4.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200128112936/http://ruhani-zhangyru-pspu.kz/images/books/insebayev-4.pdf |date=2020-01-28 }}&lt;/ref&gt;.
* [[Қазан университеті|Қазан университетінің]] заң факультетін бітірген (1917). 
* Уақытша үкімет тұсында Павлодар уезінде сот төрағасы болды.&lt;ref&gt;“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9&lt;/ref&gt;
* Семей облысы қазақ комитетінің жұмыстарына белсенді түрде ат салысты. 
* 1-жалпықазақ съезінде Бүкілресейлік Құрылтай жиналысына [[Алаш партиясы]] атынан депутаттыққа ұсынылды. 
* 2-жалпықазақ съезінде Алашорда үкіметі құрамына мүшелікке кандидат болып сайланған.&lt;ref&gt;«Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1897 жылы туғандар]]
[[Санат:Баянауыл ауданында туғандар]]
[[Санат:1921 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Алаш қозғалысы мүшелері]]
[[Санат:Қазақстан заңгерлері]]
[[Санат:Қазақстан судьялары]]
[[Санат:Алаш Орда қайраткерлері]]
[[Санат:Қазан университеті түлектері]]


{{Bio-stub}}</text>
      <sha1>c9h5p1uiwq2ode0mmmhth7bbv4af9fb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591554</id>
      <parentid>3591349</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T04:43:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-25284-08|~2026-25284-08]] ([[User talk:~2026-25284-08|т]]) өңдемелерінен [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>2964881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2338" sha1="i8vrjeyc47mw3hpj8qvzgrwmwq57lg2" xml:space="preserve">'''Мұқыш Боштаев''' ([[1897 жыл]], бұрынғы [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]] [[Баянауыл ауданы|Павлодар уезі]] — [[1921 жыл]]) — [[Алаш қозғалысы]]ның қайраткері, заңгер.&lt;ref&gt;[http://bigox.kz/alash-orda-kuryltajy/ Алаш Орда құрылтайы]&lt;/ref&gt; А
== Өмірбаян ==
[[Арғын]] тайпасы [[Айдабол]] бөлімінен шыққан&lt;ref&gt;http://ruhani-zhangyru-pspu.kz/images/books/insebayev-4.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200128112936/http://ruhani-zhangyru-pspu.kz/images/books/insebayev-4.pdf |date=2020-01-28 }}&lt;/ref&gt;.
* [[Қазан университеті|Қазан университетінің]] заң факультетін бітірген (1917). 
* Уақытша үкімет тұсында Павлодар уезінде сот төрағасы болды.&lt;ref&gt;“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9&lt;/ref&gt; 
* Семей облысы қазақ комитетінің жұмыстарына белсенді түрде ат салысты. 
* 1-жалпықазақ съезінде Бүкілресейлік Құрылтай жиналысына [[Алаш партиясы]] атынан депутаттыққа ұсынылды. 
* 2-жалпықазақ съезінде Алашорда үкіметі құрамына мүшелікке кандидат болып сайланған.&lt;ref&gt;«Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1897 жылы туғандар]]
[[Санат:Баянауыл ауданында туғандар]]
[[Санат:1921 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Алаш қозғалысы мүшелері]]
[[Санат:Қазақстан заңгерлері]]
[[Санат:Қазақстан судьялары]]
[[Санат:Алаш Орда қайраткерлері]]
[[Санат:Қазан университеті түлектері]]


{{Bio-stub}}</text>
      <sha1>i8vrjeyc47mw3hpj8qvzgrwmwq57lg2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ырғыз көтерілісі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44564</id>
    <revision>
      <id>3591177</id>
      <parentid>3309345</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T16:22:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Жақсылық Мадияр</username>
        <id>151049</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3591177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2460" sha1="t4cm8vdqlfih1fz064skpavtgr0tify" xml:space="preserve">'''Ырғыз көтерілісі''' (1916) – [[Ресей]] үкіметінің 25 маусым жарлығына қарсы халық қозғалысы. [[Жарлық|Жарлыққа]] сай [[Ырғыз]], [[Торғай]] уездерінен 20 мыңдай адамды майдан жұмыстарына алу жоспарланды. Жарлыққа наразылық білдірген халық [[Амангелді|Амангелдіні]] қолдап, 147 ауылда арнайы штабтар құрды. Тәуіп болысындағы штабты [[Әйменбет Шобанов|Әйменбет Шобан]], [[Кенжеғара]] штабын [[Айжарқын Қанайұлы]], [[Аманкөл]] штабын [[Қалтай Қатшин]], [[Бақсайыс]] штабын [[Тайшым Орысұлы]], [[Жұмағазы Жүргенов|Жұмағазы Жүрген]] басқарды. Ырғыз көтерілісіне қатысушылар жасақ басшыларына “хан” атағын берді. [[Ырғыз]] оязының сегіз болысында жалпы саны 20 мыңға тарта қол жасақталды. Көтерілісшілерге қарсы [[Қазан]] әскери округінің бастығы ген. Сандецкийдің сұрауымен Шалқар, Ақтөбе, Орск бағытынан жақсы қаруланған жазалаушы әскери құрамалар аттандырылды. [[Шалқар|Шалқардан]] келген әскер Аманкөл, Тәуіп, [[Кенжеғара]] болыстарындағы, [[Ақтөбе]], [[Орск|Орскіден]] келген әскер [[Белқопа (ауыл)|Белқопа]], [[Бақсайыс]], [[Темірастау]], [[Талдық]], [[Қызылжар]] болыстарындағы көтерілісшілерді талқандауға кірісті. Жазалаушы әскерлер көтерілісшілерді екі жақтан қыспаққа алып, оларды жеңілуге мәжбүр етеді. Көтерілісшілердің бірқатар басшылары жазалаушылар қолынан қаза тапты.&lt;ref&gt;І. Алдажұманов&lt;/ref&gt;

==Пайдаланылған cілтемелер==
&lt;references/&gt;
{{stub}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Тарих]]</text>
      <sha1>t4cm8vdqlfih1fz064skpavtgr0tify</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жетімдер руы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49252</id>
    <revision>
      <id>3591610</id>
      <parentid>3548343</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T09:52:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25243-33</username>
        <id>180386</id>
      </contributor>
      <origin>3591610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2779" sha1="k25w62hkc2iibm0zdtyv66epu5pzc9m" xml:space="preserve">'''Жетімдер''' — қазақ халқының құрамындағы [[ру]]. [[Шежіре]] бойынша, [[Орта жүз]] құрамындағы [[қоңырат]] тайпасының көтенші бұтағынан таратылады. Ел аузындағы аңыз бойынша, Жетімдер деп әуелде әкесіз өскен Сұркиік деген жетім баладан тараған Сары, Жаппас, Құба, Тебей ұрпақтары ғана аталған. Кейін бұл атау сапар тобына біріккен руластарына да ауысқан. Сары Жетімдер, 19 ғ-дағы қазақ тарихшыларының жазуына қарағанда, көне [[қарлұқ]]тардың саржетім руының бір сілемі. Бұл этноним [[арғын]] тайпасының құрамына — саржетім, [[жалайыр]]ға — жетімек, [[алшын]]ға — саржетім, [[тама]]ға — жетімсары түрінде енген. Қоңыратқа жататын Жетімдердің сапар тобындағы Қатаған аталығы да, С.Жүсіпұлының жазуынша, кезінде [[Ноғай ұлысы]]нда болған осы аттас байырғы тайпадан жеткен. Қатаған тайпасы 16 — 17 ғ-лардағы әр түрлі аласапырандардан ыдырап, нәубетке ұшырап, аман қалғаны өзбек, қазақ, қырғыз, қарақалпақ құрамына сіңген. Сондай-ақ, Сары Жетімдер тобындағы Ырсымбет, Жәдік аталары қарақалпақтың қытай руы құрамында да бір-біріне туыс қауымдар ретінде белгілі. Осы деректер бір жағынан Жетімдер руының түрлі кезеңдерді басынан өткізе жүріп қалыптасқан бірлестік екенін де байқатады. [[Ұран]]ы — [[Алатау]], [[таңба]]сы — [[босаға]].
== Тұлғалар ==
* [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов]]
* [[Әшірбек Төребайұлы Сығай]] 
* Махатов Оңғар Асқарбекович 
* Масанов Жайлау Қабылбекұлы
* Дуйсенбаев Алтынбек 
*

==Дереккөздер:==
Қазақ ұлттық энциклопедиясы
{{Суретсіз мақала}}
{{Қазақ рулары}}
{{wikify}}

[[Санат:Қазақстан тарихы]]
[[Санат:Қазақ рулары]]
[[Санат:Орта жүз]]


{{stub}}</text>
      <sha1>k25w62hkc2iibm0zdtyv66epu5pzc9m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591611</id>
      <parentid>3591610</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T09:53:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25243-33</username>
        <id>180386</id>
      </contributor>
      <origin>3591611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2807" sha1="pvlbx8t4yqhak9zx3m9jtv31qwdz76o" xml:space="preserve">'''Жетімдер''' — қазақ халқының құрамындағы [[ру]]. [[Шежіре]] бойынша, [[Орта жүз]] құрамындағы [[қоңырат]] тайпасының көтенші бұтағынан таратылады. Ел аузындағы аңыз бойынша, Жетімдер деп әуелде әкесіз өскен Сұркиік деген жетім баладан тараған Сары, Жаппас, Құба, Тебей ұрпақтары ғана аталған. Кейін бұл атау сапар тобына біріккен руластарына да ауысқан. Сары Жетімдер, 19 ғ-дағы қазақ тарихшыларының жазуына қарағанда, көне [[қарлұқ]]тардың саржетім руының бір сілемі. Бұл этноним [[арғын]] тайпасының құрамына — саржетім, [[жалайыр]]ға — жетімек, [[алшын]]ға — саржетім, [[тама]]ға — жетімсары түрінде енген. Қоңыратқа жататын Жетімдердің сапар тобындағы Қатаған аталығы да, С.Жүсіпұлының жазуынша, кезінде [[Ноғай ұлысы]]нда болған осы аттас байырғы тайпадан жеткен. Қатаған тайпасы 16 — 17 ғ-лардағы әр түрлі аласапырандардан ыдырап, нәубетке ұшырап, аман қалғаны өзбек, қазақ, қырғыз, қарақалпақ құрамына сіңген. Сондай-ақ, Сары Жетімдер тобындағы Ырсымбет, Жәдік аталары қарақалпақтың қытай руы құрамында да бір-біріне туыс қауымдар ретінде белгілі. Осы деректер бір жағынан Жетімдер руының түрлі кезеңдерді басынан өткізе жүріп қалыптасқан бірлестік екенін де байқатады. [[Ұран]]ы — [[Алатау]], [[таңба]]сы — [[босаға]].
== Тұлғалар ==
* [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов]]
* [[Әшірбек Төребайұлы Сығай]] 
* Махатов Оңғар Асқарбекович 
* Масанов Жайлау Қабылбекұлы
* Дуйсенбаев Алтынбек 
*Маснов Әлімбек 

==Дереккөздер:==
Қазақ ұлттық энциклопедиясы
{{Суретсіз мақала}}
{{Қазақ рулары}}
{{wikify}}

[[Санат:Қазақстан тарихы]]
[[Санат:Қазақ рулары]]
[[Санат:Орта жүз]]


{{stub}}</text>
      <sha1>pvlbx8t4yqhak9zx3m9jtv31qwdz76o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591614</id>
      <parentid>3591611</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T10:08:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25240-78</username>
        <id>180387</id>
      </contributor>
      <origin>3591614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2852" sha1="1l6k7fttsl0b2x8zxbpmew0qx6sqyz0" xml:space="preserve">'''Жетімдер''' — қазақ халқының құрамындағы [[ру]]. [[Шежіре]] бойынша, [[Орта жүз]] құрамындағы [[қоңырат]] тайпасының көтенші бұтағынан таратылады. Ел аузындағы аңыз бойынша, Жетімдер деп әуелде әкесіз өскен Сұркиік деген жетім баладан тараған Сары, Жаппас, Құба, Тебей ұрпақтары ғана аталған. Кейін бұл атау сапар тобына біріккен руластарына да ауысқан. Сары Жетімдер, 19 ғ-дағы қазақ тарихшыларының жазуына қарағанда, көне [[қарлұқ]]тардың саржетім руының бір сілемі. Бұл этноним [[арғын]] тайпасының құрамына — саржетім, [[жалайыр]]ға — жетімек, [[алшын]]ға — саржетім, [[тама]]ға — жетімсары түрінде енген. Қоңыратқа жататын Жетімдердің сапар тобындағы Қатаған аталығы да, С.Жүсіпұлының жазуынша, кезінде [[Ноғай ұлысы]]нда болған осы аттас байырғы тайпадан жеткен. Қатаған тайпасы 16 — 17 ғ-лардағы әр түрлі аласапырандардан ыдырап, нәубетке ұшырап, аман қалғаны өзбек, қазақ, қырғыз, қарақалпақ құрамына сіңген. Сондай-ақ, Сары Жетімдер тобындағы Ырсымбет, Жәдік аталары қарақалпақтың қытай руы құрамында да бір-біріне туыс қауымдар ретінде белгілі. Осы деректер бір жағынан Жетімдер руының түрлі кезеңдерді басынан өткізе жүріп қалыптасқан бірлестік екенін де байқатады. [[Ұран]]ы — [[Алатау]], [[таңба]]сы — [[босаға]].
== Тұлғалар ==
* [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов]]
* [[Әшірбек Төребайұлы Сығай]] 
* Махатов Оңғар Асқарбекович 
* Масанов Жайлау Қабылбекұлы
* [[Дүйсенбай Алтынбеков|Дуйсенбай Алтынбеков]]
*Маснов Әлімбек 

==Дереккөздер:==
Қазақ ұлттық энциклопедиясы
{{Суретсіз мақала}}
{{Қазақ рулары}}
{{wikify}}

[[Санат:Қазақстан тарихы]]
[[Санат:Қазақ рулары]]
[[Санат:Орта жүз]]


{{stub}}</text>
      <sha1>1l6k7fttsl0b2x8zxbpmew0qx6sqyz0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50918</id>
    <revision>
      <id>3591068</id>
      <parentid>3590913</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T13:59:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3591068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5816" sha1="8bjbn05am4sddyzgdh5yl40s2dpe2jq" xml:space="preserve">{{Университет 
|Аты = Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті
|Қысқартылған аты = 
|Эмблемасы = 
|Сурет = 
|Шынайы аты =   
|Халықаралық атауы = West Kazakhstan University
|Бұрынғы атауы = А.С. Пушкин атындағы Орал педагогикалық институты
|Ұраны = 
|Құрылған жылы = [[1932 жыл|1932]]
|Жабылған жылы = 
|Қайта құрылған = 
|Қайта құрылған жылы = 
|Түрі = Мемлекеттік университет
|Бюджет = 
|Басшы лауазымы = 
|Басшы есімі = 
|Президенті = 
|Ғылыми жетекшісі = 
|Ректоры =  Серғалиев Нұрлан Хабибуллаұлы
|Студенттер = 
|Шетел студенттері = 
|Мамандар = 
|Бакалавриат = 
|Магистратура = 
|Аспирантура = 
|Докторантура = 
|Ғылым докторы = 
|Профессоры = 
|Оқытушылар = 
|Орналасқан жері = {{KAZ}}
|Метро бекеті = 
|Кампус = 
|Мекенжайы = [[Орал]] қаласы,  Н.Назарбаев даңғылы, 162
|Сайты = https://wku.edu.kz/kk/
|Марапаттары = 
|lat_dir = 
|lat_deg = 
|lat_min = 
|lat_sec = 
|lon_dir = 
|lon_deg = 
|lon_min = 
|lon_sec = 
|CoordScale = 
|edu_region = 
}}
'''Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті''' — [[Батыс Қазақстан облысы]]ндағы жоғары оқу орны әрі ірі ғылыми-оқу орталығы.&lt;ref&gt;Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002
ISBN 9965-607-02-8&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Алғашында Орал педагогикалық институты болып [[педагог]] кадрлар даярлайтын жоғары оқу орны болды. 1932 жылы [[Орынбор]] қаласынан көшірілген Халық ағарту институтының негізінде ашылды. 1937-жылдан бастап институт А. Пушкин атын алды. 1996 жылы '''Пушкин атындағы Батыс Қазақстан Гуманитарлық Университеті''' болып өзгерген. 2000 жылы Университет [[Орал]] қаласындағы [[Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті|Батыс Қазақстан агротехника академиясын]] және Мәдениет институтымен біріктіріліп '''Батыс Қазақстан Мемлекеттік Университет''' болып қайта құрылды. 2002 жылы БҚАУ құрамынан шығып, 2003 жылы Университет [[Махамбет Өтемісұлы]] атын алды.

== Құрылымы ==
Оқу орнының құрамында 6 факультет бар:&lt;ref&gt;[https://wku.edu.kz/kk/bakalavriat-2/spetsialnosti-bakalavriata Бакалавриат мамандықтары]&lt;/ref&gt;
# Педагогикалық факультет
# Мәдениет және өнер факультеті
# Физика-математика факультеті
# Жаратылыстану-география факультеті
# Тарих, экономика және құқық факультеті
# Филология факультеті

Университетте 20 мамандық бойынша аспирантура, екі канд. дисс. қорғау жөніндегі ғылыми кеңес бар. Сондай-ақ университеттің редакциялық-баспагерлік бөлімі дербес баспаханамен жарақтандырылған, мұнда «[[БҚУ Хабаршысы]]» жинағы шығады. Университет кітапханасында 1 млн-нан астам кітап қоры жинақталған, онда электронды каталог пен жергілікті компьютерлік желі іске қосылған.
Университеттің 5 оқу ғимараты, 4 жатақхана, 600 мың кітап қоры жинақталған кітапханасы бар. Мұнда [[зоология]] мұражайы, [[биохимия]] лабораториясы, жаңа ақпараттар лабораториялары жұмыс істейді. Университет кадрлар даярлаудың көп сатылы жүйесіне көшіріліп, әмбебап мамандарды даярлауға бағытталған. Университетте 2,5 мыңнан аса студенттер дәріс алады. [[Ағылшын тілі|Ағылшын]], [[Неміс тілі|неміс]] және [[Араб тілі|араб]] тілдері оқытылады. Мұнда 4 ғылым докторы, 85 ғылым кандидаты, 17 [[профессор]] және жүзден астам [[доцент]] еңбек етеді.&lt;ref name=source1&gt;Қазақ энциклопедиясы&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}} 

[[Санат:Орал жоғарғы оқу орындары]]
[[Санат:Қазақстан университеттері]]
[[Санат:Батыс Қазақстан облысы сәулеті]]
[[Санат:Батыс Қазақстан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]]</text>
      <sha1>8bjbn05am4sddyzgdh5yl40s2dpe2jq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591071</id>
      <parentid>3591068</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T14:20:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rasulbek Adil</username>
        <id>176232</id>
      </contributor>
      <origin>3591071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5817" sha1="gnu7uzlp65iw7hiwaauweyyzz715r6e" xml:space="preserve">{{Университет 
|Аты = Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті
|Қысқартылған аты = 
|Эмблемасы = 
|Сурет = 
|Шынайы аты =   
|Халықаралық атауы = West Kazakhstan University
|Бұрынғы атауы = А.С. Пушкин атындағы Орал педагогикалық институты
|Ұраны = 
|Құрылған жылы = [[1932 жыл|1932]]
|Жабылған жылы = 
|Қайта құрылған = 
|Қайта құрылған жылы = 
|Түрі = Мемлекеттік университет
|Бюджет = 
|Басшы лауазымы = 
|Басшы есімі = 
|Президенті = 
|Ғылыми жетекшісі = 
|Ректоры =  Серғалиев Нұрлан Хабибуллаұлы
|Студенттер = 
|Шетел студенттері = 
|Мамандар = 
|Бакалавриат = 
|Магистратура = 
|Аспирантура = 
|Докторантура = 
|Ғылым докторы = 
|Профессоры = 
|Оқытушылар = 
|Орналасқан жері = {{KAZ}}
|Метро бекеті = 
|Кампус = 
|Мекенжайы = [[Орал]] қаласы,  Н. Назарбаев даңғылы, 162
|Сайты = https://wku.edu.kz/kk/
|Марапаттары = 
|lat_dir = 
|lat_deg = 
|lat_min = 
|lat_sec = 
|lon_dir = 
|lon_deg = 
|lon_min = 
|lon_sec = 
|CoordScale = 
|edu_region = 
}}
'''Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті''' — [[Батыс Қазақстан облысы]]ндағы жоғары оқу орны әрі ірі ғылыми-оқу орталығы.&lt;ref&gt;Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002
ISBN 9965-607-02-8&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Алғашында Орал педагогикалық институты болып [[педагог]] кадрлар даярлайтын жоғары оқу орны болды. 1932 жылы [[Орынбор]] қаласынан көшірілген Халық ағарту институтының негізінде ашылды. 1937-жылдан бастап институт А. Пушкин атын алды. 1996 жылы '''Пушкин атындағы Батыс Қазақстан Гуманитарлық Университеті''' болып өзгерген. 2000 жылы Университет [[Орал]] қаласындағы [[Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті|Батыс Қазақстан агротехника академиясын]] және Мәдениет институтымен біріктіріліп '''Батыс Қазақстан Мемлекеттік Университет''' болып қайта құрылды. 2002 жылы БҚАУ құрамынан шығып, 2003 жылы Университет [[Махамбет Өтемісұлы]] атын алды.

== Құрылымы ==
Оқу орнының құрамында 6 факультет бар:&lt;ref&gt;[https://wku.edu.kz/kk/bakalavriat-2/spetsialnosti-bakalavriata Бакалавриат мамандықтары]&lt;/ref&gt;
# Педагогикалық факультет
# Мәдениет және өнер факультеті
# Физика-математика факультеті
# Жаратылыстану-география факультеті
# Тарих, экономика және құқық факультеті
# Филология факультеті

Университетте 20 мамандық бойынша аспирантура, екі канд. дисс. қорғау жөніндегі ғылыми кеңес бар. Сондай-ақ университеттің редакциялық-баспагерлік бөлімі дербес баспаханамен жарақтандырылған, мұнда «[[БҚУ Хабаршысы]]» жинағы шығады. Университет кітапханасында 1 млн-нан астам кітап қоры жинақталған, онда электронды каталог пен жергілікті компьютерлік желі іске қосылған.
Университеттің 5 оқу ғимараты, 4 жатақхана, 600 мың кітап қоры жинақталған кітапханасы бар. Мұнда [[зоология]] мұражайы, [[биохимия]] лабораториясы, жаңа ақпараттар лабораториялары жұмыс істейді. Университет кадрлар даярлаудың көп сатылы жүйесіне көшіріліп, әмбебап мамандарды даярлауға бағытталған. Университетте 2,5 мыңнан аса студенттер дәріс алады. [[Ағылшын тілі|Ағылшын]], [[Неміс тілі|неміс]] және [[Араб тілі|араб]] тілдері оқытылады. Мұнда 4 ғылым докторы, 85 ғылым кандидаты, 17 [[профессор]] және жүзден астам [[доцент]] еңбек етеді.&lt;ref name=source1&gt;Қазақ энциклопедиясы&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}} 

[[Санат:Орал жоғарғы оқу орындары]]
[[Санат:Қазақстан университеттері]]
[[Санат:Батыс Қазақстан облысы сәулеті]]
[[Санат:Батыс Қазақстан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]]</text>
      <sha1>gnu7uzlp65iw7hiwaauweyyzz715r6e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абдолла Ахметұлы Розыбакиев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52057</id>
    <revision>
      <id>3591641</id>
      <parentid>3479504</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T11:44:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25297-92</username>
        <id>180391</id>
      </contributor>
      <origin>3591641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4863" sha1="8ajianour9ga8angsjzwpiwq4kiiyyk" xml:space="preserve">{{Саясаткер|Есімі=Абдолла Ахметұлы Розыбакиев|Шынайы есімі={{Lang-ug|Абдулла Ахмет огли Розибакиев}}|Сурет=Rozybakiev Abdulla Ahmetovich.jpg|Ені=150px|Туған күні=31.10.1897|Қайтыс болған күні=28.11.1937|Туған жері=[[Көлжат]], [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысы]], [[Ресей империясы]]|Қайтыс болған жері=белгісіз|Азаматтығы=[[File:Flag of Russia (1858–1896).svg|22px|border]] [[Ресей империясы]]&lt;br/&gt;
{{USSR}}|Білімі=Верный мұғалімдер семинариясы&lt;br/&gt;
Я.М.Свердлов атындағы коммунистік университеті|Ұлты=[[Ұйғырлар|Ұйғыр]]|Партиясы=[[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]}}
'''Абдолла Ахметұлы Розыбакиев'''&lt;ref&gt;Қазақ энциклопедиясы, 7 - том&lt;/ref&gt;([[31 қазан]] [[1897 жыл]], [[Верный]] уезінің, Көлжат ауылы – [[28 қараша]] [[1937 жыл]]) — ұйғыр текті кеңестік қоғам қайраткері. 1917 ж. сәуірде Алматы ([[Алматы|верный приставка временная]]) қалалық мұсылман жұмысшылар одағының хатшысы болып сайланды. 1918 ж. Жетісу облыстық ревкомына мүшелікке өтті. 

Ол [[Ораз Қыйқымұлы Жандосов|Ораз Жандосов]], [[Павел Михайлович Виноградов|Павел Виноградов]], [[Тоқаш Бокин]], т.б. қоғам қайраткерлерімен бірге [[Жетісу]] өңірінде [[Кеңес үкіметі|Кеңес үкіметін]] орнатуға қатысты. 1920 жылдың көктемінде [[Жаркент]] уездік, қалалық ревкомының төрағасы болып тағайындалды. Сол жылдың соңында өзі ұйымдастырған ерікті ұйғыр полкінің комиссары ретінде [[Ферғана]] “даласында” басмашыларға қарсы күреске қатысты. 1921 ж. тамызда БК(б)П Жетісу облыстық комитетінің хатшылығына әрі облыстық “Қосшы” одағының төрағалығына сайланды. 

1924 ж. [[Орта Азия]]ны ұлттық-мемлекеттік межелеу жөніндегі комиссияның мүшесі болды. 1925 – 27 ж. [[Мәскеу]]дегі коммунистік университетте оқыды. БК(б)П [[Қызылорда]] округтік комитетінің бірінші хатшысы (1929, мамыр – 1930, наурыз), [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]]-інің дайындау комиссары (1930 жылдың соңы – 1932 ж.), [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның [[Павлодар]] аудандық (кейін округтік) партия комитетінің хатшысы қызметтерін атқарды.&lt;ref&gt;Жүсіпбеков С., Жетісу большевиктері Совет өкіметін орнату жолындағы күресте. 1917 — 1918 жж., А., 1958;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Иностранная военная истервенция и гражданская война в Средней Азии и Казахстане, Сб. документов и материалов, т. 2, А.-А., 1964;&lt;/ref&gt;  

Өмірінің соңғы жылдары [[Қазақстан]] КП ОК-нің баспасөз және баспа бөлімі меңгерушісінің орынбасары болды. 1921 ж. маусым айының басында [[Ташкент]]те, кейін Алматыда [[ұйғыр тілі]]нде шыға бастаған “Камбағарлар авази” (“Кедей дауысы”) газетін ұйымдастырушы әрі редакторы болды. 1937 ж. саяси қуғын-сүргін құрбаны болды. Алматы қаласындағы [[Розыбакиев көшесі (Алматы)|бір көшеге]] Розыбакиев есімі берілген.&lt;ref&gt;Хасанов К., Абдулла Розыбакиев, А.-А., 1974.&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{stub}}

[[Санат:Қазақстан КП ОК мүшелері]]
[[Санат:КСРО-да бұйрықпен атылғандар]]</text>
      <sha1>8ajianour9ga8angsjzwpiwq4kiiyyk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақстан иновациялық университеті</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53007</id>
    <revision>
      <id>3591043</id>
      <parentid>3590901</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T12:42:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Sadykova Manshuk Bulatovna|Sadykova Manshuk Bulatovna]] ([[User talk:Sadykova Manshuk Bulatovna|т]]) өңдемелерінен [[User:Casserium|Casserium]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3404358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3139" sha1="fageywzf0eayfd7cmm5v90hlza6ysj6" xml:space="preserve">'''Қазақстан инновациялық университеті''' – жас жоғары оқу орны (бұдан былай қысқаша— ЖОО), бірақ оның дүниеге келіп, әуелгі қалыптасуы мен даму негізі Қазақ қаржы-экономикалық академиясы болғандықтан жинақтаған бай академиялық дәстүрлері бар.

Қазақ Қаржы-экономикалық академиясы [[1992 жыл]]ы Агротехнологиялық университет болып негізін қалады. 1994 жылы атауы [[Семей]] бизнес және кәсіпкерлік институты болып өзгерді. 2000 жылы Қазақ қаржы-экономикалық институты, ал 2008 жылы Қазақ Қаржы-экономикалық академиясы болып құрылды. 

Оның негізін салушы және президенті Әпсәләмов Нәдірбек Әпсәләмұлы – экономика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Жаратылыстану Ғылымдары Академиясының мүшесі. «Құрмет» орденімен, «В.И.Лениннің 100 жылдығына», «Тәуелсіздікке 20 жыл» мерейтойлық төсбелгілерімен марапатталған. «ҚазКСР білім беру ісінің үздігі», «КСРО білім беру ісінің үздігі», «ҚР білім беру ісіне еңбегі сіңген қайраткер», 2006 ж. Женевада мінсіз іскерлік абыройлы қызметі үшін «INSAM» төсбелгісін( медалін) алды және т.б.

Қазақ Қаржы-экономикалық академиясында үш факультет болды: «Қаржы-экономикалық», «Есеп-экономикалық» және сырттай оқыту бөлімі. Академия түрлі бағыттар мен мамандықтар бойынша мамандар даярлады.

Бакалавриат: «Экономика», «Қаржы», «Есеп және аудит», «Менеджмент,» «Құқықтану», «Маркетинг», «Мемлекеттік және жергілікті басқару», «Туризм», «Ақпараттық жүйелер», «Есептеу техникасы және бағдарламалық қамту», «Бағалау».&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200202205700/http://www.akimvko.gov.kz/kz/obrazovanie/vuzyi/kazaxstanskij-innovaczionnyij-universitet.html Қазақстан иновациялық университеті]&lt;/ref&gt;
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1992 жылы құрылған оқу орындары]]
[[Санат:Қазақстанның бұрынғы жоғарғы оқу орындары]]</text>
      <sha1>fageywzf0eayfd7cmm5v90hlza6ysj6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гамма-сәулелер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63033</id>
    <revision>
      <id>3591591</id>
      <parentid>3445713</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T07:08:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тұрысбек Жанеля 7д</username>
        <id>174521</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>сөйлем ортасында келген үлкен әріппен жазылған жалпы атауды кіші әріппен жаздым</comment>
      <origin>3591591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1772" sha1="fhnks9aksubz1x8m282yhbs5l4fdxxk" xml:space="preserve">[[Сурет:Gammadecay-1.jpg|thumb|left|]]
'''Гамма-сәулелер''' (ү-сәулелер)&lt;ref&gt;Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0&lt;/ref&gt; — табиғи және жасанды радиоактивті элементтер ядросынан ұшқындайтын қысқа толқынды электрмагнитті сәулелер. Альфа- немесе бета-сәулелер мен салыстырғанда гамма сәулелердің ұшқыңдауы кезінде ядроның заряд көрсеткіші, атомдық нөмірі және масса саны өзгермейді.&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Геология/. А.Қ.Құсайынов — Алматы: &quot;Мектеп&quot; баспасы&quot; ЖАҚ, 2003. — 248 бет. ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2&lt;/ref&gt;
== Гамма-сәулелерінің ерекшеліктері: ==
* толқын  ұзындығы ең қысқа
* қозған атом ядроларында және радиоактивті ыдырау құбылысы кезінде шығарылады
* гамма-сәуле шығарудың өте көп бөлігі Жер атмосферасының озон қабатында жұтылады
* оның корпускулалық қасиеттер басым

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{wikify}}

[[Санат:Электромагнетизм]]

{{Geology-stub}}</text>
      <sha1>fhnks9aksubz1x8m282yhbs5l4fdxxk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63954</id>
    <revision>
      <id>3591126</id>
      <parentid>3514845</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:39:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <comment>/* Басшылығы */</comment>
      <origin>3591126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41955" sha1="auiov521yu2arzyn8tzbcdpd3d989af" xml:space="preserve">{{Ғылыми ұйым
 |атауы              = Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы
 |қысқаша атауы      = ҚР Президентінің жанындағы ҚР ҰҒА
 |халықаралық атауы  = {{lang-en|National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan under the President of the Republic of Kazakhstan}}
 |логотипі           = 
 |бұрынғы атауы      = Қазақ КСР Ғылым академиясы (1946-1991) &lt;br/&gt;ҚР Ғылым академиясы (1991-1993)
 |ұран               = 
 |құрылды            = [[1946 жыл]]
 |қайта құрылды      = 
 |қайта құрылған жыл = [[2022 жыл]]
 |түрі               = Жоғары ғылыми ұйым
 |басшы              = 
 |президент          = [[Ақылбек Қажығұлұлы Күрішбаев|Ақылбек Күрішбаев]]
 |ғылыми басшы       = 
 |директор           = 
 |қызметкер          = 
 |ғылыми қызметкер   = 
 |нобель лауреаты    = 
 |академик           = 17
 |корреспондент-мүше = 
 |ғылым докторы      = 
 |ғылым кандидаты    = 
 |докторантура       = 
 |аспирантура        = 
 |түс                = 
 |орналасқан жер     = {{KAZ}}, [[Алматы]]
 |метро              = 
 |мекенжай           = 050010, Алматы қаласы, Шевченко көшесі, 28
 |еншілес ұйым       = 
 |сайт               = {{URL|https://qazscience.gov.kz/}}
 |марапат            = 
}}

[[Сурет:The Academy of Science of Kazakhstan in Almaty.jpg|нобай|ҚР Ұлттық ғылым академиясының ғимараты]]
[[Сурет:Qazaqstan_Gylym_Akademiasyna_qarama_qarsy_ornalasqan_Qylym_ordasynyn_artky_zagy.jpg|нобай|оңға|Бірнеше институт (соның ішінде Пәлсапа, Археология, Тарих, этнография, Тіл білімі институттары) орналасқан «Ғылым ордасы» ғимараты. Алматы]]

'''Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы''' — Қазақстан Республикасындағы жоғары ғылыми ұйым, ғылыми-зерттеу жұмыстарының үйлестірушісі. Іргесі 1946 жылы 1 маусымда қаланған. Бас кеңсесі Алматы қаласында орналасқан.

==Тарихы==
1946 жылғы 31 мамырда КСРО Халық Комиссарлары Кеңесінің 1945 жылғы 26 қазандағы қаулысына сәйкес Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Төралқасы, Қазақ КСР Министрлер Кеңесі және Қазақстан КП(б) ОК «Қазақ КСР Ғылым академиясын құру туралы» №439 қаулы қабылдады. Осы қаулыға сәйкес Қазақ КСР Ғылым Академиясының құрылған күні – 1946 жылғы 1 маусым.

КСРО Ғылым Академиясының және ҚазКСР Ғылым Академиясының академигі Қаныш Имантайұлы Сәтбаев Ғылым Академиясының тұңғыш президенті болып сайланды.

[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Қазақстан Президентінің]] 1993 жылғы 21 қаңтардағы Жарлығымен Қазақстан Республикасының Ғылым академиясының атауы Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы болып өзгертілді.&lt;ref&gt;&quot;Республиканың ғылымын ұйымдастыруды және ғылыми-техникалық қуатын дамытуды жетілдіру жөніндегі шаралар туралы&quot; ҚР Президентінің 1993 ж. 21 қаңтардағы № 1090 Жарлығы&lt;/ref&gt; 

1994 жылы 9 ақпанда Президент Жарлығымен Ұлттық ғылым академиясына қызметiн өзiн-өзi басқару принциптерi негiзiнде жүзеге асыратын жоғары мемлекеттiк ғылыми мекеме мәртебесi берілді.&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U940001556_ Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының мәртебесi және ғалымдарды мемлекеттiк қолдау шаралары туралы]&lt;/ref&gt;

1996 жылы 11 наурызда Президент Н. Назарбаевтың Жарлығымен Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы, Қазақ ауыл шаруашылығы ғылымдары академиясы және Қазақстан Республикасының Ғылым және жаңа технологиялар министрлігі Үкімет құрамына кіретін '''Қазақстан Республикасы Ғылым министрлігі — Ғылым академиясы''' деп аталатын орталық атқарушы органға біріктірілді.&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U960002895_ Қазақстан Республикасында ғылымды мемлекеттік басқару жүйесін жетілдіру жөніндегі шаралар туралы]&lt;/ref&gt; Министрлік басшысы әрі Ғылым академиясының президенті болып [[Владимир Сергеевич Школьник|Владимир Школьник]] тағайындалды. Ғылым министрлігі — Ғылым академиясы Ұлттық ғылым академиясының ізбасары ретінде құрамына бұрынғы академияның толық мүшелерiн (академиктерін), корреспондент мүшелерiн, шетелдік және құрметті мүшелерін біріктірді.

1999 жылы 12 ақпанда Президент Жарлығымен Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы республикалық мемлекеттік мекеме түрінде қайта құрылды.&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U990000034_ Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы туралы]&lt;/ref&gt; Академияның бұрынғы ғылыми-зерттеу институттары сол жылы қаңтарда құрылған Ғылым және жоғары білім министрлігінің қарамағында қалды.

2003 жылы 31 наурызда Президент Жарлығымен Білім және ғылым министрлігінің «Ұлттық академиялық аграрлық зерттеулер орталығы» республикалық мемлекеттік қазыналық кәсіпорны Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясына қосылды.&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U030001051_ &quot;Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы&quot; республикалық мемлекеттік мекемесін қайта ұйымдастыру туралы]&lt;/ref&gt;

2003 жылы 21 қазанда Президент Н. Назарбаевтың Жарлығымен Қазақстанның жетекші ғалымдарының «Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы» қоғамдық бірлестігін құру туралы бастамасы мақұлданып, «Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы» республикалық мемлекеттік мекемесі таратылды. Академия мемлекеттік мәртебеден айырылып, қоғамдық ұйымдардың қатарында жұмыс істей бастады.&lt;ref&gt;&quot;Қазақстан Республикасында ғылыми қызметті ұйымдастыру жүйелерін жетілдіру жөніндегі шаралар туралы&quot; ҚР Президентінің 2003 ж. 21 қазандағы № 1208 Жарлығы (Ағымдағы мұрағат).&lt;/ref&gt; 2003 жылы 30 қазанда химик ғалым, бұрынғы Білім министрі, Яссауи университетінің тұңғыш ректоры [[Мұрат Жұрынұлы Жұрынов|Мұрат Жұрынов]] академия президенті болып сайланды.

2022 жылы Ұлттық ғылым академиясына мемлекеттік мәртебесі қайтарылды. Бұл туралы Қазақстан Республикасының Президенті Қ. Тоқаев 2022 жылғы 1 маусымда Ұлттық ғылым академиясының 75 жылдығына арналған мерейтойлық сессиясында сөйлеген сөзінде мәлімдеді. Осылайша, Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2022 жылғы 14 желтоқсандағы №1003 қаулысымен жарғылық капиталына мемлекет жүз пайыз қатысатын «Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы» коммерциялық емес акционерлік қоғамы құрылды.

2023 жылы 27 наурызда Президент Қ. Тоқаевтың Жарлығымен «Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы» коммерциялық емес акционерлік қоғамы Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы «Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы» коммерциялық емес акционерлік қоғамы болып өзгертілді. 2023 жылы 11 сәуірде Үкімет Президенттің Жарлығын орындау үшін «Коммерциялық емес акционерлік қоғамды қайта атау туралы» қаулы шығарды.&lt;ref&gt;[https://qazscience.gov.kz/about-us/history-science-academy/ ҚР ҰҒА тарихы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240124141409/https://qazscience.gov.kz/about-us/history-science-academy/ |date=2024-01-24 }}&lt;/ref&gt;

2023 жылы 12 сәуірде биология ғылымдарының докторы, қазақстандық өнертапқыш, биотехнолог ғалым [[Күнсұлу Дальтонқызы Закария|Күнсұлу Закария]] Ұлттық ғылым академиясының президенті болып тағайындалды.&lt;ref&gt;[https://baq.kz/ulttyq-gylym-akademiyasynyn-prezidenti-tagayyndaldy-301933/ Ұлттық ғылым академиясының президенті тағайындалды]&lt;/ref&gt;

2024 жылы 22 қаңтарда ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы, академик, бұрынғы Ауыл шаруашылығы министрі [[Ақылбек Қажығұлұлы Күрішбаев|Ақылбек Күрішбаев]] Ұлттық ғылым академиясының президенті болып тағайындалды.&lt;ref&gt;[https://egemen.kz/article/356578-qr-ulttyq-ghylym-akademiyasynynh-dganha-prezidenti-taghayyndaldy ҚР Ұлттық ғылым академиясының жаңа президенті тағайындалды]&lt;/ref&gt;

2024 жылы 1 шілдеде «Ғылым және технологиялық саясат туралы» Заң қабылданды. Жаңа заңда Ұлттық ғылым академиясы Қазақстан Республикасының жалғыз жоғары ғылыми ұйымы болатыны бекітілді.

2024 жылы 30 желтоқсанда Үкімет қаулысымен Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Ұлттық ғылым академиясының [[кәсіпорынның ұйымдық-құқықтық нысандары|ұйымдық-құқықтық нысаны]] коммерциялық емес акционерлік қоғамнан жоғары ғылыми ұйымға ауысты.&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400001142 Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының кейбір мәселелері туралы]&lt;/ref&gt;

2025 жылы 27 наурызда ғалымдарды ҚР Президенті жанындағы Ұлттық ғылым академиясына шоғырландыру мақсатында «ҚР Ұлттық ғылым академиясы» республикалық қоғамдық бірлестігін тарату туралы шешім қабылданды.&lt;ref&gt;[https://qazaqstan.tv/news/208842/ Ұлттық ғылым академиясы таратылды]&lt;/ref&gt;

== Қызметі ==
# әлеуметтік-экономикалық даму басымдықтарына сәйкес ғылыми және ғылыми-техникалық қызметтің басым бағыттарын, сондай-ақ Қазақстан Республикасындағы стратегиялық, іргелі және қолданбалы ғылыми зерттеулердің басым бағыттарын айқындау жөніндегі ұсынымдарды тұжырымдау;
# Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Ғылым және технологиялар жөніндегі ұлттық кеңеске уәкілетті орган ұсынған ғылым мен технологияларды дамытудың стратегиялық басым бағыттарына талдау жүргізеді;
# бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру үшін Жоғары ғылыми-техникалық комиссияға ұсынылған ғылыми-техникалық тапсырмаларға сараптама жүргізеді;
# ғылымды дамыту бойынша форсайттық (болжамдық) зерттеулерді дайындауды және жүргізуді үйлестіру;
# ғылым саласында атаулы сыйлықтар мен стипендиялар алуға конкурстар өткізу;
# ғылым мен техниканың әртүрлі салаларында ғылыми зерттеулер жүргізу;
# ғылыми журналдар шығару;
# халықаралық ғылыми және ғылыми-техникалық ынтымақтастықты дамытуға қатысу;
# ғылымды танымал етуге қатысу&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2400000103 Қазақстан Республикасының 2024 жылғы 1 шілдедегі № 103-VIII &quot;Ғылым және технологиялық саясат туралы&quot; Заңы]&lt;/ref&gt;

== Академия президенттері ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|- 
!№||Басқарған жылы||Аты-жөні||Саласы
|-
|1||1946—1952||[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев|Қаныш Сәтбаев]]||[[тау-кен ісі]]
|-
|2||1952—1955||[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев|Дінмұхамед Қонаев]]||[[металлургия]]
|-
|3||1955—1964||[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев|Қаныш Сәтбаев]]||[[тау-кен ісі]]
|-
|4||1964—1967||[[Шапық Шөкіұлы Шөкин|Шапық Шөкин]]||[[энергетика]]
|-
|5||1967—1974||[[Шахмардан Есенұлы Есенов|Шахмардан Есенов]]||[[геология]]
|-
|6||1974—1986||[[Асқар Меңдіахметұлы Қонаев|Асқар Қонаев]]||[[металлургия]]
|-
|7||1986—1988||[[Мұрат Әбенұлы Айтхожин|Мұрат Айтхожин]]||[[биология]]
|-
|8||1988—1994||[[Өмірзақ Махмұтұлы Сұлтанғазин|Өмірзақ Сұлтанғазин]]||[[математика]]
|-
|9||1994—1996||[[Кенжеғали Әбенұлы Сағадиев|Кенжеғали Сағадиев]]||[[экономика]]
|-
|10||1996—1999||[[Владимир Сергеевич Школьник|Владимир Школьник]]||[[ядролық физика]]
|-
|11||1999—2002||[[Нағима Әбенқызы Айтхожина|Нағима Айтхожина]]||[[биология]]
|-
|12||2002—2003||[[Серікбек Жүсіпбекұлы Дәукеев|Серікбек Дәукеев]]||[[геология]]
|-
|13||2003—2025||[[Мұрат Жұрынұлы Жұрынов|Мұрат Жұрынов]]||[[химия]]
|-
|14||2023—2024||[[Күнсұлу Дальтонқызы Закария|Күнсұлу Закария]]||[[биология]]
|-
|15||2024 бастап||[[Ақылбек Қажығұлұлы Күрішбаев|Ақылбек Күрішбаев]]||[[ауыл шаруашылығы]]
|}

== Академия ғимараты ==
Ғылым академиясының ғимараты соғыстан кейінгі кезеңде Мәскеуде жобаланған. Эскиздік жобаны Мәскеудегі Ленин кесенесінің авторы, әйгілі сәулетші Алексей Щусев жасаған. Академия ғимараты 1951 жылдан 1957 жылға дейін салынды. Үйлестірулер мен дизайнды сәулетші Николай Простаков басқарды. 1980 жылы Ғылым академиясының ғимараты республикалық маңызы бар ескерткіштер тізіміне енгізілген.&lt;ref&gt;[https://qazaqstroy.kz/kz/novosti-i-akcii/kak-prohodit-remont-nacionalnoj-akademii-nauk-v-almaty Алматыдағы Ұлттық Ғылым Академиясының жөндеу жұмыстары қалай жүріп жатыр?]&lt;/ref&gt;

Ғимаратта Ұлттық ғылым академиясынан бөлек, бұрын академияның басқаруында болған, қазір [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым комитеті|Ғылым комитетінің]] меншігіндегі бірнеше мекеме жұмыс істейді:
* [[Ғылым ордасы]] 
** [[Орталық ғылыми кітапхана]]
** Табиғат музейі 
** [[Археология мұражайы|Археология музейі]]
** [[Сирек кездесетін кітаптар мұражайы|Сирек кездесетін кітаптар музейі]]
** Қазақстан ғылымының тарихы музейі
* [[Ғалымдар үйіндегі Қаныш Сәтбаевтың мемориалдық мұражайы|Академик Қ.И. Сәтбаевтың мемориалдық мұражайы]]
* [[Ахмет Байтұрсынұлы атындағы тіл білімі институты|А. Байтұрсынов атындағы Тіл білімі институты]]
* [[М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты]]
* [[Тарих және этнология институты|Ш.Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институты]]
* [[Философия, саясаттану және дінтану институты]]
* [[Ә. Х. Марғұлан атындағы археология институты|Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институты]]
* [[Шығыстану институты|Р.Б. Сүлейменов атындағы Шығыстану институты]]
* [[Механика және машинатану институты|Академик Ө.А. Жолдасбеков атындағы Механика және машинатану институты]]
* Математика және математикалық модельдеу институты
* [[Экономика Институты|Экономика институты]]
* Ақпараттық және есептеу технологиялары институты

== Басқару органдары ==
2024 жылғы 1 шілдедегі №103-VIII Қазақстан Республикасының &quot;Ғылым және технологиялық саясат туралы&quot; Заңына сәйкес Ұлттық ғылым академиясының басқару органдары:
# жоғары орган – қамқоршылық кеңес;
# өкілді орган – Ұлттық ғылым академиясы академиктерінің жалпы жиналысы;
# консультативтік-кеңесші орган – төралқа;
# атқарушы орган – басқарма.

=== Қамқоршылық кеңес ===
Кеңес төрағасын Қазақстан Үкіметі тағайындайды. Кеңес мүшелерінің саны 5 адамнан кем болмауға тиіс. Атқарушы органның мүшелері кеңеске сайлана алмайды. Кеңес отырысы жылына кемінде 1 рет өткізіледі.

Кеңестің айрықша құзыретіне мыналар жатады:
# Ұлттық ғылым академиясының стратегиясы мен даму жоспарын бекіту, Ұлттық ғылым академиясының оларды іске асыру барысы туралы есептерін қарау;
# ғылым және ғылыми-технологиялық саясат саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыруға жәрдемдесу;
# Ұлттық ғылым академиясы қызметінің тиімділігін арттыру жөніндегі ұсыныстарды тұжырымдау;
# Ұлттық ғылым академиясының қызметін жүзеге асыру, Ұлттық ғылым академиясының басқару органдары қабылдаған шешімдерді орындау мәселелері жөніндегі ақпаратты қарау, сондай-ақ Ұлттық ғылым академиясының қамқоршылық кеңесінің отырыстарында мәселелерді қараудың қорытындылары бойынша Ұлттық ғылым академиясының өзге де басқару органдарына арналған ұсынымдарды тұжырымдау;
# Ұлттық ғылым академиясы қызметінің нәтижелері туралы ақпаратты қарау, осындай ақпаратты қараудың қорытындылары бойынша ұсынымдарды тұжырымдау.

=== Академиктердің жалпы жиналысы ===
Жиналыс Ұлттық ғылым академиясының қызметіне жалпы басшылықты жүзеге асырады. Ұлттық ғылым академиясының бірінші басшысы жиналыс төрағасы болып табылады. Жиналысты төраға жарғыда белгіленген мерзімдерде шақырады. Жиналыс ұсынымдарын төралқа мен басқарма қарауға міндетті.

Жиналыстың айрықша құзыретіне мыналар жатады:
# өтпелі төралқа мүшелерін қоспағанда, Ұлттық ғылым академиясының академиктерін, Ұлттық ғылым академиясы төралқасының мүшелерін сайлау;
# құрметті атақтар мен наградалар беру;
# Ұлттық ғылым академиясының стратегиясы мен даму жоспары жөніндегі ұсынымдарды тұжырымдау;
# Ұлттық ғылым академиясының ғылыми және ғылыми-техникалық қызмет жобаларына қатысуы жөніндегі ұсыныстарды тұжырымдау;
# Ұлттық ғылым академиясы академиктерінің ғылыми және ғылыми-техникалық қызметі нәтижелерін, Ұлттық ғылым академиясының құрылымдық бөлімшелері басшылары мен жекелеген ғалымдардың баяндамаларын тыңдау және талқылау;
# Ұлттық ғылым академиясы қызметінің тиімділігін арттыру жөніндегі ұсынымдарды тұжырымдау.

=== Төралқа ===
Жиналыстың қызметін төралқа қамтамасыз етеді. Ұлттық ғылым академиясының бірінші басшысы төралқа төрағасы болып табылады. Төралқа жиналыс отырысында кемінде 3 жыл мерзімге сайланады және қызметін жиналыс атынан жүзеге асырады. Төралқа құрамына сайланған адамдар қатарынан 2 реттен артық қайта сайлана алмайды. Төралқа отырыстары тоқсанына кемінде 1 рет шақырылады.

Төралқаның айрықша құзыретіне мыналар жатады:
# Ұлттық ғылым академиясының академиктерін сайлау рәсімдерін ұйымдастыру;
# кеңес, жиналыс қабылдаған шешімдердің орындалуын қамтамасыз ету;
# Ұлттық ғылым академиясының академигі бағдарламасының орындалуына мониторингті жүзеге асыру;
# Ұлттық ғылым академиясы басылымдарының (журналдарының, монографияларының) жоспарын қарау және бекіту;
# Ұлттық ғылым академиясы академиктерінің төсбелгілерін, ғылыми сыйлықтар, құрметті атақтар, наградалар (медальдар) және куәліктер бекітуге ұсынымдарды тұжырымдау;
# ғылым жөніндегі жыл сайынғы ұлттық баяндаманың орындалуын үйлестіру.

=== Басқарма ===
Ұлттық ғылым академиясының ағымдағы қызметіне басшылықты басқарма жүзеге асырады. Ұлттық ғылым академиясының бірінші басшысы басқарма төрағасы болып табылады. Басқарма кеңес, жиналыс және төралқа шешімдерінің негізінде және оларды орындау үшін әрекет етіп, оларға есеп береді.

Басқарманың айрықша құзыретіне мыналар жатады:
# Ұлттық ғылым академиясының ұйымдық құрылымы мен штат санын әзірлеу және кеңестің бекітуіне ұсыну;
# Ұлттық ғылым академиясының даму жоспарын және оның орындалуы туралы есептерді әзірлеу және кеңестің бекітуіне ұсыну;
# кеңестің, жиналыстың, төралқа шешімдерінің орындалуын ұйымдастыру;
# Ұлттық ғылым академиясының ғылыми жетістіктері және қызметінің өзге де нәтижелері туралы басқарма есебін бекіту;
# Ұлттық ғылым академиясының филиалдары мен өкілдіктерін құру және жабу туралы шешімдер қабылдау және олардың қызметі туралы ережелерді бекіту.

== Бөлімшелері ==
* Жер, ғарыш және коммуникациялар туралы бөлімше (төрағасы: физика-математика ғылымдарының докторы [[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев|Асқар Жұмаділдаев]])
* Агробиоресурстар және экология туралы бөлімше (төрағасы: биология ғылымдарының кандидаты [[Ерлан Кеңесбекұлы Тұрысбеков|Ерлан Тұрысбеков]])
* Өмір және денсаулық туралы бөлімше (төрағасы: медицина ғылымдарының докторы [[Вячеслав Нотанович Локшин|Вячеслав Локшин]])
* Білім мен қоғамдық даму туралы бөлімше (төрағасы: PhD докторы [[Дархан Нұрланұлы Біләлов|Дархан Біләлов]])

== Басшылығы ==
Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Ұлттық ғылым академиясының басқарма құрамы:
* [[Ақылбек Қажығұлұлы Күрішбаев|Ақылбек Күрішбаев]] — ҚР Ұлттық ғылым академиясының президенті, ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы, профессор
* [[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев|Асқар Жұмаділдаев]] — вице-президент, физика-математика ғылымдарының докторы, профессор
* [[Ләззат Тасболатқызы Ералиева|Ләззат Ералиева]] — вице-президент, медицина ғылымдарының докторы, профессор
* [[Абай Серікқанұлы Серікқанов|Абай Серікқанов]] — вице-президент, физика-математика ғылымдарының кандидаты
* [[Шевченко Елена Валериевна|Елена Шевченко]] — вице-президент, экономика ғылымдарының кандидаты&lt;ref&gt;[https://qazscience.gov.kz/board-of-administration ҚР ҰҒА басқармасы]&lt;/ref&gt;

== Академиктер тізімі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! № !! Аты-жөні&lt;ref&gt;[https://qazscience.gov.kz/registered-academicians-2024/ Академиктер тізілімі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250125123458/https://qazscience.gov.kz/registered-academicians-2024/ |date=2025-01-25 }}&lt;/ref&gt; !! Сайланған жыл !! Ғылыми атағы 
|-
| 1 || [[Серік Қуандықұлы Ақшолақов|Ақшолақов Серік Қуандықұлы]] || [[2024 жыл]] || медицина ғылымдарының докторы
|-
| 2 || Батырбеков Ерлан Ғабитұлы || [[2024 жыл]] || физика-математика ғылымдарының докторы
|-
| 3 || Бәкенов Жұмабай Бекболатұлы || [[2024 жыл]] || техника ғылымдарының докторы, PhD докторы
|-
| 4 || Біләлов Дархан Нұрланұлы || [[2024 жыл]] || PhD докторы
|-
| 5 || [[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев|Жұмаділдаев Асқар Серқұлұлы]] || [[2024 жыл]] || физика-математика ғылымдарының докторы
|-
| 6 || Здоровец Максим Владимирович || [[2024 жыл]] ||  физика-математика ғылымдарының кандидаты
|-
| 7 || [[Ақылбек Қажығұлұлы Күрішбаев|Күрішбаев Ақылбек Қажығұлұлы]] || [[2024 жыл]] || ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы
|-
| 8 || Қайдарова Диляра Радикқызы || [[2024 жыл]] || медицина ғылымдарының докторы
|-
| 9 || [[Айдархан Қалтаев|Қалтаев Айдархан Жүсіпбекұлы]] || [[2024 жыл]] || физика-математика ғылымдарының докторы 
|-
| 10 || Локшин Вячеслав Нотанович || [[2024 жыл]] || медицина ғылымдарының докторы  
|-
| 11 || Орынбаев Мұхит Бармақұлы || [[2024 жыл]] || ветеринария ғылымдарының кандидаты
|-
| 12 || Пя Юрий Владимирович || [[2024 жыл]] || медицина ғылымдарының докторы
|-
| 13 || [[Тілекқабыл Сәбитұлы Рамазанов|Рамазанов Тілекқабыл Сәбитұлы]] || [[2024 жыл]] || физика-математика ғылымдарының докторы
|-
| 14 || Сұраған Дөрбетхан || [[2024 жыл]] || PhD докторы
|-
| 15 || [[Жәкен Қожахметұлы Таймағанбетов|Таймағамбетов Жәкен Қожахметұлы]] || [[2024 жыл]] || тарих ғылымдарының докторы 
|-
| 16 || [[Бағдат Бұрханбайұлы Телтаев|Телтаев Бағдат Бұрханбайұлы]] || [[2024 жыл]] ||  техника ғылымдарының докторы 
|-
| 17 || Тұрысбеков Ерлан Кеңесбекұлы || [[2024 жыл]] || биология ғылымдарының кандидаты 
|}

== Бұрынғы құрылымы ==
1980 жылдардың соңынан 1999 жылға дейін Ғылым академиясы құрылымында ғылым салалары бойынша 5 бөлімше және 1 аймақтық бөлімше болған:

;[[Физика-математикалық ғылымдар]] бөлімшесі:
* [[Ядролық физика институты]]
* Жоғары энергия физикасы институты (1996 жылға дейін) 
* Теориялық және қолданбалы математика институты
* [[Астрофизика институты|В.Г. Фесенков атындағы Астрофизикалық институт]]
** Каменское плато обсерваториясы
** [[Асы-түрген обсерваториясы|Асы-Түрген обсерваториясы]]
** Тянь-Шань астрономиялық обсерваториясы
* [[Ионосфера институты]]
* [[Физика-техника институты]]
* [[Механика және машинатану институты]]
* [[Ғарыштық зерттеулер институты]]
* Информатика және басқару проблемалары институты (1991 жылдан бастап)

;[[Жер туралы ғылымдар]] бөлімшесі:
* [[Геологиялық ғылымдар институты|Қ.И. Сәтбаев атындағы Геологиялық ғылымдар институты]]
* [[Гидрогеология және геоэкология институты|У.М. Ахмедсафин атындағы Гидрогеология және гидрофизика институты]]
* [[Сейсмологиялық байқау және зерттеу ұлттық ғылыми орталығы|Сейсмология институты]]
* [[Тау-кен институты|Тау-кен істер институты]]
* [[География институты]]

;Химия-технологиялық ғылымдар бөлімшесі:
* [[Металлургия және кен байыту институты]]
* [[Қазақстан ғылым академиясының Химия ғылымдары институты|А.Б. Бектұров атындағы Химия ғылымдары институты]]
* [[Органикалық катализ және электрохимия институты|Д.В. Сокольский атындағы Органикалық катализ және электрохимия институты]]
* [[Мұнай химиясы және табиғи тұздар институты]].

;Биологиялық ғылымдар бөлімшесі:
* [[Жалпы генетика және цитология институты]] (1995 жылы құрылды)
* [[Қазақ топырақтану және агрохимия ғылыми-зерттеу институты|Топырақтану институты]]
* [[Ботаника және фитоинтродукция институты|Ботаника институты]] (1995 жылдан бастап Ботаника және фитоинтродукция институты)
* [[Зоология институты]] (1995 жылдан бастап Зоология және жануарлар генофонды институты)
* [[Микробиология және вирусология институты]]
* Эксперименттік биология институты (1995 жылға дейін)
* Физиология институты (1995 жылдан бастап Адам және жануарлар физиологиясы институты)
* [[Молекулалық биология және биохимия институты|М.А. Айтхожин атындағы Молекулалық биология және биохимия институты]]
* [[Алматы ботаникалық бағы|Бас ботаникалық бақ]] (1995 жылға дейін)
* [[Қазақстан Республикасының тағамтану институты|Аймақтық тағамтану мәселелері ғылыми орталығы]] (1995 жылдан бастап Тағамтану институты).

; [[Әлеуметтік ғылымдар|Қоғамдық ғылымдар]] бөлімшесі:
* [[Философия Институты|Философия институты]]
* Мемлекет және заң институты
* [[Экономика Институты|Экономика институты]]
* Социология және саясаттану институты (1995-1996)
* [[Тарих және этнология институты|Ш.Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институты]]
* [[М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты]]
* [[Ахмет Байтұрсынұлы атындағы тіл білімі институты|А. Байтұрсынов атындағы Тіл білімі институты]]
* Ғ.С. Сәдуақасов атындағы Ұйғыртану институты (1996 жылға дейін)
* [[Ә. Х. Марғұлан атындағы археология институты|Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институты]]
* Сыртқы экономика орталығы 
* [[Шығыстану институты]] (1996 жылдан бастап).

;[[Қарағанды]]дағы Орталық Қазақстан бөлімшесі:
* [[Ж. Әбішев атындағы химия-металлургия институты|Химия-металлургия институты]]
* [[Органикалық синтез және көмір химиясы институты]]
* [[Физиология және еңбек гигиенасы институты]]
* [[Қолданбалы математика институты]]
* [[Жер қойнауын кешенді игеру проблемалары институты]].

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[Қазақстан ғалымдары]]

[[Санат:Ғылыми институттар]]
[[Санат:Ғылымтану]]
[[Санат:Ғылым тарихы]]
[[Санат:Қазақстанның мемлекеттік ұйымдары]]
[[Санат:Алматы қаласының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]]
[[Санат:Алматы сәулеті]]</text>
      <sha1>auiov521yu2arzyn8tzbcdpd3d989af</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591131</id>
      <parentid>3591126</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:40:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <comment>/* Басшылығы */</comment>
      <origin>3591131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41899" sha1="rk9xmf8o7q5dd30ovt4hk3qquamekdq" xml:space="preserve">{{Ғылыми ұйым
 |атауы              = Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы
 |қысқаша атауы      = ҚР Президентінің жанындағы ҚР ҰҒА
 |халықаралық атауы  = {{lang-en|National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan under the President of the Republic of Kazakhstan}}
 |логотипі           = 
 |бұрынғы атауы      = Қазақ КСР Ғылым академиясы (1946-1991) &lt;br/&gt;ҚР Ғылым академиясы (1991-1993)
 |ұран               = 
 |құрылды            = [[1946 жыл]]
 |қайта құрылды      = 
 |қайта құрылған жыл = [[2022 жыл]]
 |түрі               = Жоғары ғылыми ұйым
 |басшы              = 
 |президент          = [[Ақылбек Қажығұлұлы Күрішбаев|Ақылбек Күрішбаев]]
 |ғылыми басшы       = 
 |директор           = 
 |қызметкер          = 
 |ғылыми қызметкер   = 
 |нобель лауреаты    = 
 |академик           = 17
 |корреспондент-мүше = 
 |ғылым докторы      = 
 |ғылым кандидаты    = 
 |докторантура       = 
 |аспирантура        = 
 |түс                = 
 |орналасқан жер     = {{KAZ}}, [[Алматы]]
 |метро              = 
 |мекенжай           = 050010, Алматы қаласы, Шевченко көшесі, 28
 |еншілес ұйым       = 
 |сайт               = {{URL|https://qazscience.gov.kz/}}
 |марапат            = 
}}

[[Сурет:The Academy of Science of Kazakhstan in Almaty.jpg|нобай|ҚР Ұлттық ғылым академиясының ғимараты]]
[[Сурет:Qazaqstan_Gylym_Akademiasyna_qarama_qarsy_ornalasqan_Qylym_ordasynyn_artky_zagy.jpg|нобай|оңға|Бірнеше институт (соның ішінде Пәлсапа, Археология, Тарих, этнография, Тіл білімі институттары) орналасқан «Ғылым ордасы» ғимараты. Алматы]]

'''Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы''' — Қазақстан Республикасындағы жоғары ғылыми ұйым, ғылыми-зерттеу жұмыстарының үйлестірушісі. Іргесі 1946 жылы 1 маусымда қаланған. Бас кеңсесі Алматы қаласында орналасқан.

==Тарихы==
1946 жылғы 31 мамырда КСРО Халық Комиссарлары Кеңесінің 1945 жылғы 26 қазандағы қаулысына сәйкес Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Төралқасы, Қазақ КСР Министрлер Кеңесі және Қазақстан КП(б) ОК «Қазақ КСР Ғылым академиясын құру туралы» №439 қаулы қабылдады. Осы қаулыға сәйкес Қазақ КСР Ғылым Академиясының құрылған күні – 1946 жылғы 1 маусым.

КСРО Ғылым Академиясының және ҚазКСР Ғылым Академиясының академигі Қаныш Имантайұлы Сәтбаев Ғылым Академиясының тұңғыш президенті болып сайланды.

[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Қазақстан Президентінің]] 1993 жылғы 21 қаңтардағы Жарлығымен Қазақстан Республикасының Ғылым академиясының атауы Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы болып өзгертілді.&lt;ref&gt;&quot;Республиканың ғылымын ұйымдастыруды және ғылыми-техникалық қуатын дамытуды жетілдіру жөніндегі шаралар туралы&quot; ҚР Президентінің 1993 ж. 21 қаңтардағы № 1090 Жарлығы&lt;/ref&gt; 

1994 жылы 9 ақпанда Президент Жарлығымен Ұлттық ғылым академиясына қызметiн өзiн-өзi басқару принциптерi негiзiнде жүзеге асыратын жоғары мемлекеттiк ғылыми мекеме мәртебесi берілді.&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U940001556_ Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының мәртебесi және ғалымдарды мемлекеттiк қолдау шаралары туралы]&lt;/ref&gt;

1996 жылы 11 наурызда Президент Н. Назарбаевтың Жарлығымен Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы, Қазақ ауыл шаруашылығы ғылымдары академиясы және Қазақстан Республикасының Ғылым және жаңа технологиялар министрлігі Үкімет құрамына кіретін '''Қазақстан Республикасы Ғылым министрлігі — Ғылым академиясы''' деп аталатын орталық атқарушы органға біріктірілді.&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U960002895_ Қазақстан Республикасында ғылымды мемлекеттік басқару жүйесін жетілдіру жөніндегі шаралар туралы]&lt;/ref&gt; Министрлік басшысы әрі Ғылым академиясының президенті болып [[Владимир Сергеевич Школьник|Владимир Школьник]] тағайындалды. Ғылым министрлігі — Ғылым академиясы Ұлттық ғылым академиясының ізбасары ретінде құрамына бұрынғы академияның толық мүшелерiн (академиктерін), корреспондент мүшелерiн, шетелдік және құрметті мүшелерін біріктірді.

1999 жылы 12 ақпанда Президент Жарлығымен Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы республикалық мемлекеттік мекеме түрінде қайта құрылды.&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U990000034_ Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы туралы]&lt;/ref&gt; Академияның бұрынғы ғылыми-зерттеу институттары сол жылы қаңтарда құрылған Ғылым және жоғары білім министрлігінің қарамағында қалды.

2003 жылы 31 наурызда Президент Жарлығымен Білім және ғылым министрлігінің «Ұлттық академиялық аграрлық зерттеулер орталығы» республикалық мемлекеттік қазыналық кәсіпорны Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясына қосылды.&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U030001051_ &quot;Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы&quot; республикалық мемлекеттік мекемесін қайта ұйымдастыру туралы]&lt;/ref&gt;

2003 жылы 21 қазанда Президент Н. Назарбаевтың Жарлығымен Қазақстанның жетекші ғалымдарының «Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы» қоғамдық бірлестігін құру туралы бастамасы мақұлданып, «Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы» республикалық мемлекеттік мекемесі таратылды. Академия мемлекеттік мәртебеден айырылып, қоғамдық ұйымдардың қатарында жұмыс істей бастады.&lt;ref&gt;&quot;Қазақстан Республикасында ғылыми қызметті ұйымдастыру жүйелерін жетілдіру жөніндегі шаралар туралы&quot; ҚР Президентінің 2003 ж. 21 қазандағы № 1208 Жарлығы (Ағымдағы мұрағат).&lt;/ref&gt; 2003 жылы 30 қазанда химик ғалым, бұрынғы Білім министрі, Яссауи университетінің тұңғыш ректоры [[Мұрат Жұрынұлы Жұрынов|Мұрат Жұрынов]] академия президенті болып сайланды.

2022 жылы Ұлттық ғылым академиясына мемлекеттік мәртебесі қайтарылды. Бұл туралы Қазақстан Республикасының Президенті Қ. Тоқаев 2022 жылғы 1 маусымда Ұлттық ғылым академиясының 75 жылдығына арналған мерейтойлық сессиясында сөйлеген сөзінде мәлімдеді. Осылайша, Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2022 жылғы 14 желтоқсандағы №1003 қаулысымен жарғылық капиталына мемлекет жүз пайыз қатысатын «Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы» коммерциялық емес акционерлік қоғамы құрылды.

2023 жылы 27 наурызда Президент Қ. Тоқаевтың Жарлығымен «Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы» коммерциялық емес акционерлік қоғамы Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы «Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы» коммерциялық емес акционерлік қоғамы болып өзгертілді. 2023 жылы 11 сәуірде Үкімет Президенттің Жарлығын орындау үшін «Коммерциялық емес акционерлік қоғамды қайта атау туралы» қаулы шығарды.&lt;ref&gt;[https://qazscience.gov.kz/about-us/history-science-academy/ ҚР ҰҒА тарихы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240124141409/https://qazscience.gov.kz/about-us/history-science-academy/ |date=2024-01-24 }}&lt;/ref&gt;

2023 жылы 12 сәуірде биология ғылымдарының докторы, қазақстандық өнертапқыш, биотехнолог ғалым [[Күнсұлу Дальтонқызы Закария|Күнсұлу Закария]] Ұлттық ғылым академиясының президенті болып тағайындалды.&lt;ref&gt;[https://baq.kz/ulttyq-gylym-akademiyasynyn-prezidenti-tagayyndaldy-301933/ Ұлттық ғылым академиясының президенті тағайындалды]&lt;/ref&gt;

2024 жылы 22 қаңтарда ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы, академик, бұрынғы Ауыл шаруашылығы министрі [[Ақылбек Қажығұлұлы Күрішбаев|Ақылбек Күрішбаев]] Ұлттық ғылым академиясының президенті болып тағайындалды.&lt;ref&gt;[https://egemen.kz/article/356578-qr-ulttyq-ghylym-akademiyasynynh-dganha-prezidenti-taghayyndaldy ҚР Ұлттық ғылым академиясының жаңа президенті тағайындалды]&lt;/ref&gt;

2024 жылы 1 шілдеде «Ғылым және технологиялық саясат туралы» Заң қабылданды. Жаңа заңда Ұлттық ғылым академиясы Қазақстан Республикасының жалғыз жоғары ғылыми ұйымы болатыны бекітілді.

2024 жылы 30 желтоқсанда Үкімет қаулысымен Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Ұлттық ғылым академиясының [[кәсіпорынның ұйымдық-құқықтық нысандары|ұйымдық-құқықтық нысаны]] коммерциялық емес акционерлік қоғамнан жоғары ғылыми ұйымға ауысты.&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400001142 Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының кейбір мәселелері туралы]&lt;/ref&gt;

2025 жылы 27 наурызда ғалымдарды ҚР Президенті жанындағы Ұлттық ғылым академиясына шоғырландыру мақсатында «ҚР Ұлттық ғылым академиясы» республикалық қоғамдық бірлестігін тарату туралы шешім қабылданды.&lt;ref&gt;[https://qazaqstan.tv/news/208842/ Ұлттық ғылым академиясы таратылды]&lt;/ref&gt;

== Қызметі ==
# әлеуметтік-экономикалық даму басымдықтарына сәйкес ғылыми және ғылыми-техникалық қызметтің басым бағыттарын, сондай-ақ Қазақстан Республикасындағы стратегиялық, іргелі және қолданбалы ғылыми зерттеулердің басым бағыттарын айқындау жөніндегі ұсынымдарды тұжырымдау;
# Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Ғылым және технологиялар жөніндегі ұлттық кеңеске уәкілетті орган ұсынған ғылым мен технологияларды дамытудың стратегиялық басым бағыттарына талдау жүргізеді;
# бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру үшін Жоғары ғылыми-техникалық комиссияға ұсынылған ғылыми-техникалық тапсырмаларға сараптама жүргізеді;
# ғылымды дамыту бойынша форсайттық (болжамдық) зерттеулерді дайындауды және жүргізуді үйлестіру;
# ғылым саласында атаулы сыйлықтар мен стипендиялар алуға конкурстар өткізу;
# ғылым мен техниканың әртүрлі салаларында ғылыми зерттеулер жүргізу;
# ғылыми журналдар шығару;
# халықаралық ғылыми және ғылыми-техникалық ынтымақтастықты дамытуға қатысу;
# ғылымды танымал етуге қатысу&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2400000103 Қазақстан Республикасының 2024 жылғы 1 шілдедегі № 103-VIII &quot;Ғылым және технологиялық саясат туралы&quot; Заңы]&lt;/ref&gt;

== Академия президенттері ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|- 
!№||Басқарған жылы||Аты-жөні||Саласы
|-
|1||1946—1952||[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев|Қаныш Сәтбаев]]||[[тау-кен ісі]]
|-
|2||1952—1955||[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев|Дінмұхамед Қонаев]]||[[металлургия]]
|-
|3||1955—1964||[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев|Қаныш Сәтбаев]]||[[тау-кен ісі]]
|-
|4||1964—1967||[[Шапық Шөкіұлы Шөкин|Шапық Шөкин]]||[[энергетика]]
|-
|5||1967—1974||[[Шахмардан Есенұлы Есенов|Шахмардан Есенов]]||[[геология]]
|-
|6||1974—1986||[[Асқар Меңдіахметұлы Қонаев|Асқар Қонаев]]||[[металлургия]]
|-
|7||1986—1988||[[Мұрат Әбенұлы Айтхожин|Мұрат Айтхожин]]||[[биология]]
|-
|8||1988—1994||[[Өмірзақ Махмұтұлы Сұлтанғазин|Өмірзақ Сұлтанғазин]]||[[математика]]
|-
|9||1994—1996||[[Кенжеғали Әбенұлы Сағадиев|Кенжеғали Сағадиев]]||[[экономика]]
|-
|10||1996—1999||[[Владимир Сергеевич Школьник|Владимир Школьник]]||[[ядролық физика]]
|-
|11||1999—2002||[[Нағима Әбенқызы Айтхожина|Нағима Айтхожина]]||[[биология]]
|-
|12||2002—2003||[[Серікбек Жүсіпбекұлы Дәукеев|Серікбек Дәукеев]]||[[геология]]
|-
|13||2003—2025||[[Мұрат Жұрынұлы Жұрынов|Мұрат Жұрынов]]||[[химия]]
|-
|14||2023—2024||[[Күнсұлу Дальтонқызы Закария|Күнсұлу Закария]]||[[биология]]
|-
|15||2024 бастап||[[Ақылбек Қажығұлұлы Күрішбаев|Ақылбек Күрішбаев]]||[[ауыл шаруашылығы]]
|}

== Академия ғимараты ==
Ғылым академиясының ғимараты соғыстан кейінгі кезеңде Мәскеуде жобаланған. Эскиздік жобаны Мәскеудегі Ленин кесенесінің авторы, әйгілі сәулетші Алексей Щусев жасаған. Академия ғимараты 1951 жылдан 1957 жылға дейін салынды. Үйлестірулер мен дизайнды сәулетші Николай Простаков басқарды. 1980 жылы Ғылым академиясының ғимараты республикалық маңызы бар ескерткіштер тізіміне енгізілген.&lt;ref&gt;[https://qazaqstroy.kz/kz/novosti-i-akcii/kak-prohodit-remont-nacionalnoj-akademii-nauk-v-almaty Алматыдағы Ұлттық Ғылым Академиясының жөндеу жұмыстары қалай жүріп жатыр?]&lt;/ref&gt;

Ғимаратта Ұлттық ғылым академиясынан бөлек, бұрын академияның басқаруында болған, қазір [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым комитеті|Ғылым комитетінің]] меншігіндегі бірнеше мекеме жұмыс істейді:
* [[Ғылым ордасы]] 
** [[Орталық ғылыми кітапхана]]
** Табиғат музейі 
** [[Археология мұражайы|Археология музейі]]
** [[Сирек кездесетін кітаптар мұражайы|Сирек кездесетін кітаптар музейі]]
** Қазақстан ғылымының тарихы музейі
* [[Ғалымдар үйіндегі Қаныш Сәтбаевтың мемориалдық мұражайы|Академик Қ.И. Сәтбаевтың мемориалдық мұражайы]]
* [[Ахмет Байтұрсынұлы атындағы тіл білімі институты|А. Байтұрсынов атындағы Тіл білімі институты]]
* [[М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты]]
* [[Тарих және этнология институты|Ш.Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институты]]
* [[Философия, саясаттану және дінтану институты]]
* [[Ә. Х. Марғұлан атындағы археология институты|Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институты]]
* [[Шығыстану институты|Р.Б. Сүлейменов атындағы Шығыстану институты]]
* [[Механика және машинатану институты|Академик Ө.А. Жолдасбеков атындағы Механика және машинатану институты]]
* Математика және математикалық модельдеу институты
* [[Экономика Институты|Экономика институты]]
* Ақпараттық және есептеу технологиялары институты

== Басқару органдары ==
2024 жылғы 1 шілдедегі №103-VIII Қазақстан Республикасының &quot;Ғылым және технологиялық саясат туралы&quot; Заңына сәйкес Ұлттық ғылым академиясының басқару органдары:
# жоғары орган – қамқоршылық кеңес;
# өкілді орган – Ұлттық ғылым академиясы академиктерінің жалпы жиналысы;
# консультативтік-кеңесші орган – төралқа;
# атқарушы орган – басқарма.

=== Қамқоршылық кеңес ===
Кеңес төрағасын Қазақстан Үкіметі тағайындайды. Кеңес мүшелерінің саны 5 адамнан кем болмауға тиіс. Атқарушы органның мүшелері кеңеске сайлана алмайды. Кеңес отырысы жылына кемінде 1 рет өткізіледі.

Кеңестің айрықша құзыретіне мыналар жатады:
# Ұлттық ғылым академиясының стратегиясы мен даму жоспарын бекіту, Ұлттық ғылым академиясының оларды іске асыру барысы туралы есептерін қарау;
# ғылым және ғылыми-технологиялық саясат саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыруға жәрдемдесу;
# Ұлттық ғылым академиясы қызметінің тиімділігін арттыру жөніндегі ұсыныстарды тұжырымдау;
# Ұлттық ғылым академиясының қызметін жүзеге асыру, Ұлттық ғылым академиясының басқару органдары қабылдаған шешімдерді орындау мәселелері жөніндегі ақпаратты қарау, сондай-ақ Ұлттық ғылым академиясының қамқоршылық кеңесінің отырыстарында мәселелерді қараудың қорытындылары бойынша Ұлттық ғылым академиясының өзге де басқару органдарына арналған ұсынымдарды тұжырымдау;
# Ұлттық ғылым академиясы қызметінің нәтижелері туралы ақпаратты қарау, осындай ақпаратты қараудың қорытындылары бойынша ұсынымдарды тұжырымдау.

=== Академиктердің жалпы жиналысы ===
Жиналыс Ұлттық ғылым академиясының қызметіне жалпы басшылықты жүзеге асырады. Ұлттық ғылым академиясының бірінші басшысы жиналыс төрағасы болып табылады. Жиналысты төраға жарғыда белгіленген мерзімдерде шақырады. Жиналыс ұсынымдарын төралқа мен басқарма қарауға міндетті.

Жиналыстың айрықша құзыретіне мыналар жатады:
# өтпелі төралқа мүшелерін қоспағанда, Ұлттық ғылым академиясының академиктерін, Ұлттық ғылым академиясы төралқасының мүшелерін сайлау;
# құрметті атақтар мен наградалар беру;
# Ұлттық ғылым академиясының стратегиясы мен даму жоспары жөніндегі ұсынымдарды тұжырымдау;
# Ұлттық ғылым академиясының ғылыми және ғылыми-техникалық қызмет жобаларына қатысуы жөніндегі ұсыныстарды тұжырымдау;
# Ұлттық ғылым академиясы академиктерінің ғылыми және ғылыми-техникалық қызметі нәтижелерін, Ұлттық ғылым академиясының құрылымдық бөлімшелері басшылары мен жекелеген ғалымдардың баяндамаларын тыңдау және талқылау;
# Ұлттық ғылым академиясы қызметінің тиімділігін арттыру жөніндегі ұсынымдарды тұжырымдау.

=== Төралқа ===
Жиналыстың қызметін төралқа қамтамасыз етеді. Ұлттық ғылым академиясының бірінші басшысы төралқа төрағасы болып табылады. Төралқа жиналыс отырысында кемінде 3 жыл мерзімге сайланады және қызметін жиналыс атынан жүзеге асырады. Төралқа құрамына сайланған адамдар қатарынан 2 реттен артық қайта сайлана алмайды. Төралқа отырыстары тоқсанына кемінде 1 рет шақырылады.

Төралқаның айрықша құзыретіне мыналар жатады:
# Ұлттық ғылым академиясының академиктерін сайлау рәсімдерін ұйымдастыру;
# кеңес, жиналыс қабылдаған шешімдердің орындалуын қамтамасыз ету;
# Ұлттық ғылым академиясының академигі бағдарламасының орындалуына мониторингті жүзеге асыру;
# Ұлттық ғылым академиясы басылымдарының (журналдарының, монографияларының) жоспарын қарау және бекіту;
# Ұлттық ғылым академиясы академиктерінің төсбелгілерін, ғылыми сыйлықтар, құрметті атақтар, наградалар (медальдар) және куәліктер бекітуге ұсынымдарды тұжырымдау;
# ғылым жөніндегі жыл сайынғы ұлттық баяндаманың орындалуын үйлестіру.

=== Басқарма ===
Ұлттық ғылым академиясының ағымдағы қызметіне басшылықты басқарма жүзеге асырады. Ұлттық ғылым академиясының бірінші басшысы басқарма төрағасы болып табылады. Басқарма кеңес, жиналыс және төралқа шешімдерінің негізінде және оларды орындау үшін әрекет етіп, оларға есеп береді.

Басқарманың айрықша құзыретіне мыналар жатады:
# Ұлттық ғылым академиясының ұйымдық құрылымы мен штат санын әзірлеу және кеңестің бекітуіне ұсыну;
# Ұлттық ғылым академиясының даму жоспарын және оның орындалуы туралы есептерді әзірлеу және кеңестің бекітуіне ұсыну;
# кеңестің, жиналыстың, төралқа шешімдерінің орындалуын ұйымдастыру;
# Ұлттық ғылым академиясының ғылыми жетістіктері және қызметінің өзге де нәтижелері туралы басқарма есебін бекіту;
# Ұлттық ғылым академиясының филиалдары мен өкілдіктерін құру және жабу туралы шешімдер қабылдау және олардың қызметі туралы ережелерді бекіту.

== Бөлімшелері ==
* Жер, ғарыш және коммуникациялар туралы бөлімше (төрағасы: физика-математика ғылымдарының докторы [[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев|Асқар Жұмаділдаев]])
* Агробиоресурстар және экология туралы бөлімше (төрағасы: биология ғылымдарының кандидаты [[Ерлан Кеңесбекұлы Тұрысбеков|Ерлан Тұрысбеков]])
* Өмір және денсаулық туралы бөлімше (төрағасы: медицина ғылымдарының докторы [[Вячеслав Нотанович Локшин|Вячеслав Локшин]])
* Білім мен қоғамдық даму туралы бөлімше (төрағасы: PhD докторы [[Дархан Нұрланұлы Біләлов|Дархан Біләлов]])

== Басшылығы ==
Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Ұлттық ғылым академиясының басқарма құрамы:
* [[Ақылбек Қажығұлұлы Күрішбаев|Ақылбек Күрішбаев]] — ҚР Ұлттық ғылым академиясының президенті, [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]]нің Басқарма төрағасы – ректоры, ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы, профессор
* [[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев|Асқар Жұмаділдаев]] — вице-президент, физика-математика ғылымдарының докторы, профессор
* [[Абай Серікқанұлы Серікқанов|Абай Серікқанов]] — вице-президент, физика-математика ғылымдарының кандидаты
* [[Шевченко Елена Валериевна|Елена Шевченко]] — вице-президент, экономика ғылымдарының кандидаты&lt;ref&gt;[https://qazscience.gov.kz/board-of-administration ҚР ҰҒА басқармасы]&lt;/ref&gt;

== Академиктер тізімі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! № !! Аты-жөні&lt;ref&gt;[https://qazscience.gov.kz/registered-academicians-2024/ Академиктер тізілімі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250125123458/https://qazscience.gov.kz/registered-academicians-2024/ |date=2025-01-25 }}&lt;/ref&gt; !! Сайланған жыл !! Ғылыми атағы 
|-
| 1 || [[Серік Қуандықұлы Ақшолақов|Ақшолақов Серік Қуандықұлы]] || [[2024 жыл]] || медицина ғылымдарының докторы
|-
| 2 || Батырбеков Ерлан Ғабитұлы || [[2024 жыл]] || физика-математика ғылымдарының докторы
|-
| 3 || Бәкенов Жұмабай Бекболатұлы || [[2024 жыл]] || техника ғылымдарының докторы, PhD докторы
|-
| 4 || Біләлов Дархан Нұрланұлы || [[2024 жыл]] || PhD докторы
|-
| 5 || [[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев|Жұмаділдаев Асқар Серқұлұлы]] || [[2024 жыл]] || физика-математика ғылымдарының докторы
|-
| 6 || Здоровец Максим Владимирович || [[2024 жыл]] ||  физика-математика ғылымдарының кандидаты
|-
| 7 || [[Ақылбек Қажығұлұлы Күрішбаев|Күрішбаев Ақылбек Қажығұлұлы]] || [[2024 жыл]] || ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы
|-
| 8 || Қайдарова Диляра Радикқызы || [[2024 жыл]] || медицина ғылымдарының докторы
|-
| 9 || [[Айдархан Қалтаев|Қалтаев Айдархан Жүсіпбекұлы]] || [[2024 жыл]] || физика-математика ғылымдарының докторы 
|-
| 10 || Локшин Вячеслав Нотанович || [[2024 жыл]] || медицина ғылымдарының докторы  
|-
| 11 || Орынбаев Мұхит Бармақұлы || [[2024 жыл]] || ветеринария ғылымдарының кандидаты
|-
| 12 || Пя Юрий Владимирович || [[2024 жыл]] || медицина ғылымдарының докторы
|-
| 13 || [[Тілекқабыл Сәбитұлы Рамазанов|Рамазанов Тілекқабыл Сәбитұлы]] || [[2024 жыл]] || физика-математика ғылымдарының докторы
|-
| 14 || Сұраған Дөрбетхан || [[2024 жыл]] || PhD докторы
|-
| 15 || [[Жәкен Қожахметұлы Таймағанбетов|Таймағамбетов Жәкен Қожахметұлы]] || [[2024 жыл]] || тарих ғылымдарының докторы 
|-
| 16 || [[Бағдат Бұрханбайұлы Телтаев|Телтаев Бағдат Бұрханбайұлы]] || [[2024 жыл]] ||  техника ғылымдарының докторы 
|-
| 17 || Тұрысбеков Ерлан Кеңесбекұлы || [[2024 жыл]] || биология ғылымдарының кандидаты 
|}

== Бұрынғы құрылымы ==
1980 жылдардың соңынан 1999 жылға дейін Ғылым академиясы құрылымында ғылым салалары бойынша 5 бөлімше және 1 аймақтық бөлімше болған:

;[[Физика-математикалық ғылымдар]] бөлімшесі:
* [[Ядролық физика институты]]
* Жоғары энергия физикасы институты (1996 жылға дейін) 
* Теориялық және қолданбалы математика институты
* [[Астрофизика институты|В.Г. Фесенков атындағы Астрофизикалық институт]]
** Каменское плато обсерваториясы
** [[Асы-түрген обсерваториясы|Асы-Түрген обсерваториясы]]
** Тянь-Шань астрономиялық обсерваториясы
* [[Ионосфера институты]]
* [[Физика-техника институты]]
* [[Механика және машинатану институты]]
* [[Ғарыштық зерттеулер институты]]
* Информатика және басқару проблемалары институты (1991 жылдан бастап)

;[[Жер туралы ғылымдар]] бөлімшесі:
* [[Геологиялық ғылымдар институты|Қ.И. Сәтбаев атындағы Геологиялық ғылымдар институты]]
* [[Гидрогеология және геоэкология институты|У.М. Ахмедсафин атындағы Гидрогеология және гидрофизика институты]]
* [[Сейсмологиялық байқау және зерттеу ұлттық ғылыми орталығы|Сейсмология институты]]
* [[Тау-кен институты|Тау-кен істер институты]]
* [[География институты]]

;Химия-технологиялық ғылымдар бөлімшесі:
* [[Металлургия және кен байыту институты]]
* [[Қазақстан ғылым академиясының Химия ғылымдары институты|А.Б. Бектұров атындағы Химия ғылымдары институты]]
* [[Органикалық катализ және электрохимия институты|Д.В. Сокольский атындағы Органикалық катализ және электрохимия институты]]
* [[Мұнай химиясы және табиғи тұздар институты]].

;Биологиялық ғылымдар бөлімшесі:
* [[Жалпы генетика және цитология институты]] (1995 жылы құрылды)
* [[Қазақ топырақтану және агрохимия ғылыми-зерттеу институты|Топырақтану институты]]
* [[Ботаника және фитоинтродукция институты|Ботаника институты]] (1995 жылдан бастап Ботаника және фитоинтродукция институты)
* [[Зоология институты]] (1995 жылдан бастап Зоология және жануарлар генофонды институты)
* [[Микробиология және вирусология институты]]
* Эксперименттік биология институты (1995 жылға дейін)
* Физиология институты (1995 жылдан бастап Адам және жануарлар физиологиясы институты)
* [[Молекулалық биология және биохимия институты|М.А. Айтхожин атындағы Молекулалық биология және биохимия институты]]
* [[Алматы ботаникалық бағы|Бас ботаникалық бақ]] (1995 жылға дейін)
* [[Қазақстан Республикасының тағамтану институты|Аймақтық тағамтану мәселелері ғылыми орталығы]] (1995 жылдан бастап Тағамтану институты).

; [[Әлеуметтік ғылымдар|Қоғамдық ғылымдар]] бөлімшесі:
* [[Философия Институты|Философия институты]]
* Мемлекет және заң институты
* [[Экономика Институты|Экономика институты]]
* Социология және саясаттану институты (1995-1996)
* [[Тарих және этнология институты|Ш.Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институты]]
* [[М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты]]
* [[Ахмет Байтұрсынұлы атындағы тіл білімі институты|А. Байтұрсынов атындағы Тіл білімі институты]]
* Ғ.С. Сәдуақасов атындағы Ұйғыртану институты (1996 жылға дейін)
* [[Ә. Х. Марғұлан атындағы археология институты|Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институты]]
* Сыртқы экономика орталығы 
* [[Шығыстану институты]] (1996 жылдан бастап).

;[[Қарағанды]]дағы Орталық Қазақстан бөлімшесі:
* [[Ж. Әбішев атындағы химия-металлургия институты|Химия-металлургия институты]]
* [[Органикалық синтез және көмір химиясы институты]]
* [[Физиология және еңбек гигиенасы институты]]
* [[Қолданбалы математика институты]]
* [[Жер қойнауын кешенді игеру проблемалары институты]].

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[Қазақстан ғалымдары]]

[[Санат:Ғылыми институттар]]
[[Санат:Ғылымтану]]
[[Санат:Ғылым тарихы]]
[[Санат:Қазақстанның мемлекеттік ұйымдары]]
[[Санат:Алматы қаласының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]]
[[Санат:Алматы сәулеті]]</text>
      <sha1>rk9xmf8o7q5dd30ovt4hk3qquamekdq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591142</id>
      <parentid>3591131</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:45:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <comment>/* Академиктер тізімі */</comment>
      <origin>3591142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42054" sha1="lg2s9hjv14f5xtdesrohf06bafmwqpm" xml:space="preserve">{{Ғылыми ұйым
 |атауы              = Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы
 |қысқаша атауы      = ҚР Президентінің жанындағы ҚР ҰҒА
 |халықаралық атауы  = {{lang-en|National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan under the President of the Republic of Kazakhstan}}
 |логотипі           = 
 |бұрынғы атауы      = Қазақ КСР Ғылым академиясы (1946-1991) &lt;br/&gt;ҚР Ғылым академиясы (1991-1993)
 |ұран               = 
 |құрылды            = [[1946 жыл]]
 |қайта құрылды      = 
 |қайта құрылған жыл = [[2022 жыл]]
 |түрі               = Жоғары ғылыми ұйым
 |басшы              = 
 |президент          = [[Ақылбек Қажығұлұлы Күрішбаев|Ақылбек Күрішбаев]]
 |ғылыми басшы       = 
 |директор           = 
 |қызметкер          = 
 |ғылыми қызметкер   = 
 |нобель лауреаты    = 
 |академик           = 17
 |корреспондент-мүше = 
 |ғылым докторы      = 
 |ғылым кандидаты    = 
 |докторантура       = 
 |аспирантура        = 
 |түс                = 
 |орналасқан жер     = {{KAZ}}, [[Алматы]]
 |метро              = 
 |мекенжай           = 050010, Алматы қаласы, Шевченко көшесі, 28
 |еншілес ұйым       = 
 |сайт               = {{URL|https://qazscience.gov.kz/}}
 |марапат            = 
}}

[[Сурет:The Academy of Science of Kazakhstan in Almaty.jpg|нобай|ҚР Ұлттық ғылым академиясының ғимараты]]
[[Сурет:Qazaqstan_Gylym_Akademiasyna_qarama_qarsy_ornalasqan_Qylym_ordasynyn_artky_zagy.jpg|нобай|оңға|Бірнеше институт (соның ішінде Пәлсапа, Археология, Тарих, этнография, Тіл білімі институттары) орналасқан «Ғылым ордасы» ғимараты. Алматы]]

'''Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы''' — Қазақстан Республикасындағы жоғары ғылыми ұйым, ғылыми-зерттеу жұмыстарының үйлестірушісі. Іргесі 1946 жылы 1 маусымда қаланған. Бас кеңсесі Алматы қаласында орналасқан.

==Тарихы==
1946 жылғы 31 мамырда КСРО Халық Комиссарлары Кеңесінің 1945 жылғы 26 қазандағы қаулысына сәйкес Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Төралқасы, Қазақ КСР Министрлер Кеңесі және Қазақстан КП(б) ОК «Қазақ КСР Ғылым академиясын құру туралы» №439 қаулы қабылдады. Осы қаулыға сәйкес Қазақ КСР Ғылым Академиясының құрылған күні – 1946 жылғы 1 маусым.

КСРО Ғылым Академиясының және ҚазКСР Ғылым Академиясының академигі Қаныш Имантайұлы Сәтбаев Ғылым Академиясының тұңғыш президенті болып сайланды.

[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Қазақстан Президентінің]] 1993 жылғы 21 қаңтардағы Жарлығымен Қазақстан Республикасының Ғылым академиясының атауы Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы болып өзгертілді.&lt;ref&gt;&quot;Республиканың ғылымын ұйымдастыруды және ғылыми-техникалық қуатын дамытуды жетілдіру жөніндегі шаралар туралы&quot; ҚР Президентінің 1993 ж. 21 қаңтардағы № 1090 Жарлығы&lt;/ref&gt; 

1994 жылы 9 ақпанда Президент Жарлығымен Ұлттық ғылым академиясына қызметiн өзiн-өзi басқару принциптерi негiзiнде жүзеге асыратын жоғары мемлекеттiк ғылыми мекеме мәртебесi берілді.&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U940001556_ Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының мәртебесi және ғалымдарды мемлекеттiк қолдау шаралары туралы]&lt;/ref&gt;

1996 жылы 11 наурызда Президент Н. Назарбаевтың Жарлығымен Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы, Қазақ ауыл шаруашылығы ғылымдары академиясы және Қазақстан Республикасының Ғылым және жаңа технологиялар министрлігі Үкімет құрамына кіретін '''Қазақстан Республикасы Ғылым министрлігі — Ғылым академиясы''' деп аталатын орталық атқарушы органға біріктірілді.&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U960002895_ Қазақстан Республикасында ғылымды мемлекеттік басқару жүйесін жетілдіру жөніндегі шаралар туралы]&lt;/ref&gt; Министрлік басшысы әрі Ғылым академиясының президенті болып [[Владимир Сергеевич Школьник|Владимир Школьник]] тағайындалды. Ғылым министрлігі — Ғылым академиясы Ұлттық ғылым академиясының ізбасары ретінде құрамына бұрынғы академияның толық мүшелерiн (академиктерін), корреспондент мүшелерiн, шетелдік және құрметті мүшелерін біріктірді.

1999 жылы 12 ақпанда Президент Жарлығымен Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы республикалық мемлекеттік мекеме түрінде қайта құрылды.&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U990000034_ Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы туралы]&lt;/ref&gt; Академияның бұрынғы ғылыми-зерттеу институттары сол жылы қаңтарда құрылған Ғылым және жоғары білім министрлігінің қарамағында қалды.

2003 жылы 31 наурызда Президент Жарлығымен Білім және ғылым министрлігінің «Ұлттық академиялық аграрлық зерттеулер орталығы» республикалық мемлекеттік қазыналық кәсіпорны Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясына қосылды.&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U030001051_ &quot;Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы&quot; республикалық мемлекеттік мекемесін қайта ұйымдастыру туралы]&lt;/ref&gt;

2003 жылы 21 қазанда Президент Н. Назарбаевтың Жарлығымен Қазақстанның жетекші ғалымдарының «Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы» қоғамдық бірлестігін құру туралы бастамасы мақұлданып, «Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы» республикалық мемлекеттік мекемесі таратылды. Академия мемлекеттік мәртебеден айырылып, қоғамдық ұйымдардың қатарында жұмыс істей бастады.&lt;ref&gt;&quot;Қазақстан Республикасында ғылыми қызметті ұйымдастыру жүйелерін жетілдіру жөніндегі шаралар туралы&quot; ҚР Президентінің 2003 ж. 21 қазандағы № 1208 Жарлығы (Ағымдағы мұрағат).&lt;/ref&gt; 2003 жылы 30 қазанда химик ғалым, бұрынғы Білім министрі, Яссауи университетінің тұңғыш ректоры [[Мұрат Жұрынұлы Жұрынов|Мұрат Жұрынов]] академия президенті болып сайланды.

2022 жылы Ұлттық ғылым академиясына мемлекеттік мәртебесі қайтарылды. Бұл туралы Қазақстан Республикасының Президенті Қ. Тоқаев 2022 жылғы 1 маусымда Ұлттық ғылым академиясының 75 жылдығына арналған мерейтойлық сессиясында сөйлеген сөзінде мәлімдеді. Осылайша, Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2022 жылғы 14 желтоқсандағы №1003 қаулысымен жарғылық капиталына мемлекет жүз пайыз қатысатын «Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы» коммерциялық емес акционерлік қоғамы құрылды.

2023 жылы 27 наурызда Президент Қ. Тоқаевтың Жарлығымен «Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы» коммерциялық емес акционерлік қоғамы Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы «Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы» коммерциялық емес акционерлік қоғамы болып өзгертілді. 2023 жылы 11 сәуірде Үкімет Президенттің Жарлығын орындау үшін «Коммерциялық емес акционерлік қоғамды қайта атау туралы» қаулы шығарды.&lt;ref&gt;[https://qazscience.gov.kz/about-us/history-science-academy/ ҚР ҰҒА тарихы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240124141409/https://qazscience.gov.kz/about-us/history-science-academy/ |date=2024-01-24 }}&lt;/ref&gt;

2023 жылы 12 сәуірде биология ғылымдарының докторы, қазақстандық өнертапқыш, биотехнолог ғалым [[Күнсұлу Дальтонқызы Закария|Күнсұлу Закария]] Ұлттық ғылым академиясының президенті болып тағайындалды.&lt;ref&gt;[https://baq.kz/ulttyq-gylym-akademiyasynyn-prezidenti-tagayyndaldy-301933/ Ұлттық ғылым академиясының президенті тағайындалды]&lt;/ref&gt;

2024 жылы 22 қаңтарда ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы, академик, бұрынғы Ауыл шаруашылығы министрі [[Ақылбек Қажығұлұлы Күрішбаев|Ақылбек Күрішбаев]] Ұлттық ғылым академиясының президенті болып тағайындалды.&lt;ref&gt;[https://egemen.kz/article/356578-qr-ulttyq-ghylym-akademiyasynynh-dganha-prezidenti-taghayyndaldy ҚР Ұлттық ғылым академиясының жаңа президенті тағайындалды]&lt;/ref&gt;

2024 жылы 1 шілдеде «Ғылым және технологиялық саясат туралы» Заң қабылданды. Жаңа заңда Ұлттық ғылым академиясы Қазақстан Республикасының жалғыз жоғары ғылыми ұйымы болатыны бекітілді.

2024 жылы 30 желтоқсанда Үкімет қаулысымен Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Ұлттық ғылым академиясының [[кәсіпорынның ұйымдық-құқықтық нысандары|ұйымдық-құқықтық нысаны]] коммерциялық емес акционерлік қоғамнан жоғары ғылыми ұйымға ауысты.&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400001142 Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының кейбір мәселелері туралы]&lt;/ref&gt;

2025 жылы 27 наурызда ғалымдарды ҚР Президенті жанындағы Ұлттық ғылым академиясына шоғырландыру мақсатында «ҚР Ұлттық ғылым академиясы» республикалық қоғамдық бірлестігін тарату туралы шешім қабылданды.&lt;ref&gt;[https://qazaqstan.tv/news/208842/ Ұлттық ғылым академиясы таратылды]&lt;/ref&gt;

== Қызметі ==
# әлеуметтік-экономикалық даму басымдықтарына сәйкес ғылыми және ғылыми-техникалық қызметтің басым бағыттарын, сондай-ақ Қазақстан Республикасындағы стратегиялық, іргелі және қолданбалы ғылыми зерттеулердің басым бағыттарын айқындау жөніндегі ұсынымдарды тұжырымдау;
# Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Ғылым және технологиялар жөніндегі ұлттық кеңеске уәкілетті орган ұсынған ғылым мен технологияларды дамытудың стратегиялық басым бағыттарына талдау жүргізеді;
# бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру үшін Жоғары ғылыми-техникалық комиссияға ұсынылған ғылыми-техникалық тапсырмаларға сараптама жүргізеді;
# ғылымды дамыту бойынша форсайттық (болжамдық) зерттеулерді дайындауды және жүргізуді үйлестіру;
# ғылым саласында атаулы сыйлықтар мен стипендиялар алуға конкурстар өткізу;
# ғылым мен техниканың әртүрлі салаларында ғылыми зерттеулер жүргізу;
# ғылыми журналдар шығару;
# халықаралық ғылыми және ғылыми-техникалық ынтымақтастықты дамытуға қатысу;
# ғылымды танымал етуге қатысу&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2400000103 Қазақстан Республикасының 2024 жылғы 1 шілдедегі № 103-VIII &quot;Ғылым және технологиялық саясат туралы&quot; Заңы]&lt;/ref&gt;

== Академия президенттері ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|- 
!№||Басқарған жылы||Аты-жөні||Саласы
|-
|1||1946—1952||[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев|Қаныш Сәтбаев]]||[[тау-кен ісі]]
|-
|2||1952—1955||[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев|Дінмұхамед Қонаев]]||[[металлургия]]
|-
|3||1955—1964||[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев|Қаныш Сәтбаев]]||[[тау-кен ісі]]
|-
|4||1964—1967||[[Шапық Шөкіұлы Шөкин|Шапық Шөкин]]||[[энергетика]]
|-
|5||1967—1974||[[Шахмардан Есенұлы Есенов|Шахмардан Есенов]]||[[геология]]
|-
|6||1974—1986||[[Асқар Меңдіахметұлы Қонаев|Асқар Қонаев]]||[[металлургия]]
|-
|7||1986—1988||[[Мұрат Әбенұлы Айтхожин|Мұрат Айтхожин]]||[[биология]]
|-
|8||1988—1994||[[Өмірзақ Махмұтұлы Сұлтанғазин|Өмірзақ Сұлтанғазин]]||[[математика]]
|-
|9||1994—1996||[[Кенжеғали Әбенұлы Сағадиев|Кенжеғали Сағадиев]]||[[экономика]]
|-
|10||1996—1999||[[Владимир Сергеевич Школьник|Владимир Школьник]]||[[ядролық физика]]
|-
|11||1999—2002||[[Нағима Әбенқызы Айтхожина|Нағима Айтхожина]]||[[биология]]
|-
|12||2002—2003||[[Серікбек Жүсіпбекұлы Дәукеев|Серікбек Дәукеев]]||[[геология]]
|-
|13||2003—2025||[[Мұрат Жұрынұлы Жұрынов|Мұрат Жұрынов]]||[[химия]]
|-
|14||2023—2024||[[Күнсұлу Дальтонқызы Закария|Күнсұлу Закария]]||[[биология]]
|-
|15||2024 бастап||[[Ақылбек Қажығұлұлы Күрішбаев|Ақылбек Күрішбаев]]||[[ауыл шаруашылығы]]
|}

== Академия ғимараты ==
Ғылым академиясының ғимараты соғыстан кейінгі кезеңде Мәскеуде жобаланған. Эскиздік жобаны Мәскеудегі Ленин кесенесінің авторы, әйгілі сәулетші Алексей Щусев жасаған. Академия ғимараты 1951 жылдан 1957 жылға дейін салынды. Үйлестірулер мен дизайнды сәулетші Николай Простаков басқарды. 1980 жылы Ғылым академиясының ғимараты республикалық маңызы бар ескерткіштер тізіміне енгізілген.&lt;ref&gt;[https://qazaqstroy.kz/kz/novosti-i-akcii/kak-prohodit-remont-nacionalnoj-akademii-nauk-v-almaty Алматыдағы Ұлттық Ғылым Академиясының жөндеу жұмыстары қалай жүріп жатыр?]&lt;/ref&gt;

Ғимаратта Ұлттық ғылым академиясынан бөлек, бұрын академияның басқаруында болған, қазір [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым комитеті|Ғылым комитетінің]] меншігіндегі бірнеше мекеме жұмыс істейді:
* [[Ғылым ордасы]] 
** [[Орталық ғылыми кітапхана]]
** Табиғат музейі 
** [[Археология мұражайы|Археология музейі]]
** [[Сирек кездесетін кітаптар мұражайы|Сирек кездесетін кітаптар музейі]]
** Қазақстан ғылымының тарихы музейі
* [[Ғалымдар үйіндегі Қаныш Сәтбаевтың мемориалдық мұражайы|Академик Қ.И. Сәтбаевтың мемориалдық мұражайы]]
* [[Ахмет Байтұрсынұлы атындағы тіл білімі институты|А. Байтұрсынов атындағы Тіл білімі институты]]
* [[М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты]]
* [[Тарих және этнология институты|Ш.Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институты]]
* [[Философия, саясаттану және дінтану институты]]
* [[Ә. Х. Марғұлан атындағы археология институты|Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институты]]
* [[Шығыстану институты|Р.Б. Сүлейменов атындағы Шығыстану институты]]
* [[Механика және машинатану институты|Академик Ө.А. Жолдасбеков атындағы Механика және машинатану институты]]
* Математика және математикалық модельдеу институты
* [[Экономика Институты|Экономика институты]]
* Ақпараттық және есептеу технологиялары институты

== Басқару органдары ==
2024 жылғы 1 шілдедегі №103-VIII Қазақстан Республикасының &quot;Ғылым және технологиялық саясат туралы&quot; Заңына сәйкес Ұлттық ғылым академиясының басқару органдары:
# жоғары орган – қамқоршылық кеңес;
# өкілді орган – Ұлттық ғылым академиясы академиктерінің жалпы жиналысы;
# консультативтік-кеңесші орган – төралқа;
# атқарушы орган – басқарма.

=== Қамқоршылық кеңес ===
Кеңес төрағасын Қазақстан Үкіметі тағайындайды. Кеңес мүшелерінің саны 5 адамнан кем болмауға тиіс. Атқарушы органның мүшелері кеңеске сайлана алмайды. Кеңес отырысы жылына кемінде 1 рет өткізіледі.

Кеңестің айрықша құзыретіне мыналар жатады:
# Ұлттық ғылым академиясының стратегиясы мен даму жоспарын бекіту, Ұлттық ғылым академиясының оларды іске асыру барысы туралы есептерін қарау;
# ғылым және ғылыми-технологиялық саясат саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыруға жәрдемдесу;
# Ұлттық ғылым академиясы қызметінің тиімділігін арттыру жөніндегі ұсыныстарды тұжырымдау;
# Ұлттық ғылым академиясының қызметін жүзеге асыру, Ұлттық ғылым академиясының басқару органдары қабылдаған шешімдерді орындау мәселелері жөніндегі ақпаратты қарау, сондай-ақ Ұлттық ғылым академиясының қамқоршылық кеңесінің отырыстарында мәселелерді қараудың қорытындылары бойынша Ұлттық ғылым академиясының өзге де басқару органдарына арналған ұсынымдарды тұжырымдау;
# Ұлттық ғылым академиясы қызметінің нәтижелері туралы ақпаратты қарау, осындай ақпаратты қараудың қорытындылары бойынша ұсынымдарды тұжырымдау.

=== Академиктердің жалпы жиналысы ===
Жиналыс Ұлттық ғылым академиясының қызметіне жалпы басшылықты жүзеге асырады. Ұлттық ғылым академиясының бірінші басшысы жиналыс төрағасы болып табылады. Жиналысты төраға жарғыда белгіленген мерзімдерде шақырады. Жиналыс ұсынымдарын төралқа мен басқарма қарауға міндетті.

Жиналыстың айрықша құзыретіне мыналар жатады:
# өтпелі төралқа мүшелерін қоспағанда, Ұлттық ғылым академиясының академиктерін, Ұлттық ғылым академиясы төралқасының мүшелерін сайлау;
# құрметті атақтар мен наградалар беру;
# Ұлттық ғылым академиясының стратегиясы мен даму жоспары жөніндегі ұсынымдарды тұжырымдау;
# Ұлттық ғылым академиясының ғылыми және ғылыми-техникалық қызмет жобаларына қатысуы жөніндегі ұсыныстарды тұжырымдау;
# Ұлттық ғылым академиясы академиктерінің ғылыми және ғылыми-техникалық қызметі нәтижелерін, Ұлттық ғылым академиясының құрылымдық бөлімшелері басшылары мен жекелеген ғалымдардың баяндамаларын тыңдау және талқылау;
# Ұлттық ғылым академиясы қызметінің тиімділігін арттыру жөніндегі ұсынымдарды тұжырымдау.

=== Төралқа ===
Жиналыстың қызметін төралқа қамтамасыз етеді. Ұлттық ғылым академиясының бірінші басшысы төралқа төрағасы болып табылады. Төралқа жиналыс отырысында кемінде 3 жыл мерзімге сайланады және қызметін жиналыс атынан жүзеге асырады. Төралқа құрамына сайланған адамдар қатарынан 2 реттен артық қайта сайлана алмайды. Төралқа отырыстары тоқсанына кемінде 1 рет шақырылады.

Төралқаның айрықша құзыретіне мыналар жатады:
# Ұлттық ғылым академиясының академиктерін сайлау рәсімдерін ұйымдастыру;
# кеңес, жиналыс қабылдаған шешімдердің орындалуын қамтамасыз ету;
# Ұлттық ғылым академиясының академигі бағдарламасының орындалуына мониторингті жүзеге асыру;
# Ұлттық ғылым академиясы басылымдарының (журналдарының, монографияларының) жоспарын қарау және бекіту;
# Ұлттық ғылым академиясы академиктерінің төсбелгілерін, ғылыми сыйлықтар, құрметті атақтар, наградалар (медальдар) және куәліктер бекітуге ұсынымдарды тұжырымдау;
# ғылым жөніндегі жыл сайынғы ұлттық баяндаманың орындалуын үйлестіру.

=== Басқарма ===
Ұлттық ғылым академиясының ағымдағы қызметіне басшылықты басқарма жүзеге асырады. Ұлттық ғылым академиясының бірінші басшысы басқарма төрағасы болып табылады. Басқарма кеңес, жиналыс және төралқа шешімдерінің негізінде және оларды орындау үшін әрекет етіп, оларға есеп береді.

Басқарманың айрықша құзыретіне мыналар жатады:
# Ұлттық ғылым академиясының ұйымдық құрылымы мен штат санын әзірлеу және кеңестің бекітуіне ұсыну;
# Ұлттық ғылым академиясының даму жоспарын және оның орындалуы туралы есептерді әзірлеу және кеңестің бекітуіне ұсыну;
# кеңестің, жиналыстың, төралқа шешімдерінің орындалуын ұйымдастыру;
# Ұлттық ғылым академиясының ғылыми жетістіктері және қызметінің өзге де нәтижелері туралы басқарма есебін бекіту;
# Ұлттық ғылым академиясының филиалдары мен өкілдіктерін құру және жабу туралы шешімдер қабылдау және олардың қызметі туралы ережелерді бекіту.

== Бөлімшелері ==
* Жер, ғарыш және коммуникациялар туралы бөлімше (төрағасы: физика-математика ғылымдарының докторы [[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев|Асқар Жұмаділдаев]])
* Агробиоресурстар және экология туралы бөлімше (төрағасы: биология ғылымдарының кандидаты [[Ерлан Кеңесбекұлы Тұрысбеков|Ерлан Тұрысбеков]])
* Өмір және денсаулық туралы бөлімше (төрағасы: медицина ғылымдарының докторы [[Вячеслав Нотанович Локшин|Вячеслав Локшин]])
* Білім мен қоғамдық даму туралы бөлімше (төрағасы: PhD докторы [[Дархан Нұрланұлы Біләлов|Дархан Біләлов]])

== Басшылығы ==
Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Ұлттық ғылым академиясының басқарма құрамы:
* [[Ақылбек Қажығұлұлы Күрішбаев|Ақылбек Күрішбаев]] — ҚР Ұлттық ғылым академиясының президенті, [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]]нің Басқарма төрағасы – ректоры, ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы, профессор
* [[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев|Асқар Жұмаділдаев]] — вице-президент, физика-математика ғылымдарының докторы, профессор
* [[Абай Серікқанұлы Серікқанов|Абай Серікқанов]] — вице-президент, физика-математика ғылымдарының кандидаты
* [[Шевченко Елена Валериевна|Елена Шевченко]] — вице-президент, экономика ғылымдарының кандидаты&lt;ref&gt;[https://qazscience.gov.kz/board-of-administration ҚР ҰҒА басқармасы]&lt;/ref&gt;

== Академиктер тізімі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! № !! Аты-жөні&lt;ref&gt;[https://qazscience.gov.kz/registered-academicians-2024/ Академиктер тізілімі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250125123458/https://qazscience.gov.kz/registered-academicians-2024/ |date=2025-01-25 }}&lt;/ref&gt; !! Сайланған жыл !! Ғылыми атағы 
|-
| 1 || [[Серік Қуандықұлы Ақшолақов|Ақшолақов Серік Қуандықұлы]] || [[2024 жыл]] || медицина ғылымдарының докторы
|-
| 2 || Әбдірахманов Сәрсенбай Қадырұлы || [[2026 жыл]] || ветеринария ғылымдарының докторы
|-
| 3 || Батырбеков Ерлан Ғабитұлы || [[2024 жыл]] || физика-математика ғылымдарының докторы
|-
| 4 || Бәкенов Жұмабай Бекболатұлы || [[2024 жыл]] || техника ғылымдарының докторы, PhD докторы
|-
| 5 || Біләлов Дархан Нұрланұлы || [[2024 жыл]] || PhD докторы
|-
| 6 || [[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев|Жұмаділдаев Асқар Серқұлұлы]] || [[2024 жыл]] || физика-математика ғылымдарының докторы
|-
| 7 || Здоровец Максим Владимирович || [[2024 жыл]] ||  физика-математика ғылымдарының кандидаты
|-
| 8 || [[Ақылбек Қажығұлұлы Күрішбаев|Күрішбаев Ақылбек Қажығұлұлы]] || [[2024 жыл]] || ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы
|-
| 9 || Қайдарова Диляра Радикқызы || [[2024 жыл]] || медицина ғылымдарының докторы
|-
| 10 || [[Айдархан Қалтаев|Қалтаев Айдархан Жүсіпбекұлы]] || [[2024 жыл]] || физика-математика ғылымдарының докторы 
|-
| 11 || Локшин Вячеслав Нотанович || [[2024 жыл]] || медицина ғылымдарының докторы
|-
| 12 || Орынбаев Мұхит Бармақұлы || [[2024 жыл]] || ветеринария ғылымдарының кандидаты
|-
| 13 || Пя Юрий Владимирович || [[2024 жыл]] || медицина ғылымдарының докторы
|-
| 14 || [[Тілекқабыл Сәбитұлы Рамазанов|Рамазанов Тілекқабыл Сәбитұлы]] || [[2024 жыл]] || физика-математика ғылымдарының докторы
|-
| 15 || Сұраған Дөрбетхан || [[2024 жыл]] || PhD докторы
|-
| 16 || [[Жәкен Қожахметұлы Таймағанбетов|Таймағамбетов Жәкен Қожахметұлы]] || [[2024 жыл]] || тарих ғылымдарының докторы 
|-
| 17 || [[Бағдат Бұрханбайұлы Телтаев|Телтаев Бағдат Бұрханбайұлы]] || [[2024 жыл]] ||  техника ғылымдарының докторы 
|-
| 18 || Тұрысбеков Ерлан Кеңесбекұлы || [[2024 жыл]] || биология ғылымдарының кандидаты 
|}

== Бұрынғы құрылымы ==
1980 жылдардың соңынан 1999 жылға дейін Ғылым академиясы құрылымында ғылым салалары бойынша 5 бөлімше және 1 аймақтық бөлімше болған:

;[[Физика-математикалық ғылымдар]] бөлімшесі:
* [[Ядролық физика институты]]
* Жоғары энергия физикасы институты (1996 жылға дейін) 
* Теориялық және қолданбалы математика институты
* [[Астрофизика институты|В.Г. Фесенков атындағы Астрофизикалық институт]]
** Каменское плато обсерваториясы
** [[Асы-түрген обсерваториясы|Асы-Түрген обсерваториясы]]
** Тянь-Шань астрономиялық обсерваториясы
* [[Ионосфера институты]]
* [[Физика-техника институты]]
* [[Механика және машинатану институты]]
* [[Ғарыштық зерттеулер институты]]
* Информатика және басқару проблемалары институты (1991 жылдан бастап)

;[[Жер туралы ғылымдар]] бөлімшесі:
* [[Геологиялық ғылымдар институты|Қ.И. Сәтбаев атындағы Геологиялық ғылымдар институты]]
* [[Гидрогеология және геоэкология институты|У.М. Ахмедсафин атындағы Гидрогеология және гидрофизика институты]]
* [[Сейсмологиялық байқау және зерттеу ұлттық ғылыми орталығы|Сейсмология институты]]
* [[Тау-кен институты|Тау-кен істер институты]]
* [[География институты]]

;Химия-технологиялық ғылымдар бөлімшесі:
* [[Металлургия және кен байыту институты]]
* [[Қазақстан ғылым академиясының Химия ғылымдары институты|А.Б. Бектұров атындағы Химия ғылымдары институты]]
* [[Органикалық катализ және электрохимия институты|Д.В. Сокольский атындағы Органикалық катализ және электрохимия институты]]
* [[Мұнай химиясы және табиғи тұздар институты]].

;Биологиялық ғылымдар бөлімшесі:
* [[Жалпы генетика және цитология институты]] (1995 жылы құрылды)
* [[Қазақ топырақтану және агрохимия ғылыми-зерттеу институты|Топырақтану институты]]
* [[Ботаника және фитоинтродукция институты|Ботаника институты]] (1995 жылдан бастап Ботаника және фитоинтродукция институты)
* [[Зоология институты]] (1995 жылдан бастап Зоология және жануарлар генофонды институты)
* [[Микробиология және вирусология институты]]
* Эксперименттік биология институты (1995 жылға дейін)
* Физиология институты (1995 жылдан бастап Адам және жануарлар физиологиясы институты)
* [[Молекулалық биология және биохимия институты|М.А. Айтхожин атындағы Молекулалық биология және биохимия институты]]
* [[Алматы ботаникалық бағы|Бас ботаникалық бақ]] (1995 жылға дейін)
* [[Қазақстан Республикасының тағамтану институты|Аймақтық тағамтану мәселелері ғылыми орталығы]] (1995 жылдан бастап Тағамтану институты).

; [[Әлеуметтік ғылымдар|Қоғамдық ғылымдар]] бөлімшесі:
* [[Философия Институты|Философия институты]]
* Мемлекет және заң институты
* [[Экономика Институты|Экономика институты]]
* Социология және саясаттану институты (1995-1996)
* [[Тарих және этнология институты|Ш.Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институты]]
* [[М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты]]
* [[Ахмет Байтұрсынұлы атындағы тіл білімі институты|А. Байтұрсынов атындағы Тіл білімі институты]]
* Ғ.С. Сәдуақасов атындағы Ұйғыртану институты (1996 жылға дейін)
* [[Ә. Х. Марғұлан атындағы археология институты|Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институты]]
* Сыртқы экономика орталығы 
* [[Шығыстану институты]] (1996 жылдан бастап).

;[[Қарағанды]]дағы Орталық Қазақстан бөлімшесі:
* [[Ж. Әбішев атындағы химия-металлургия институты|Химия-металлургия институты]]
* [[Органикалық синтез және көмір химиясы институты]]
* [[Физиология және еңбек гигиенасы институты]]
* [[Қолданбалы математика институты]]
* [[Жер қойнауын кешенді игеру проблемалары институты]].

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[Қазақстан ғалымдары]]

[[Санат:Ғылыми институттар]]
[[Санат:Ғылымтану]]
[[Санат:Ғылым тарихы]]
[[Санат:Қазақстанның мемлекеттік ұйымдары]]
[[Санат:Алматы қаласының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]]
[[Санат:Алматы сәулеті]]</text>
      <sha1>lg2s9hjv14f5xtdesrohf06bafmwqpm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дифрактометрия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64477</id>
    <revision>
      <id>3591615</id>
      <parentid>2067333</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T10:14:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тұрысбек Жанеля 7д</username>
        <id>174521</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ілік септігін қолданып сөзді дұрыс жаздым</comment>
      <origin>3591615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1276" sha1="13t2hs7rlkwcfjrssxe0eqj9lklti63" xml:space="preserve">'''Дифрактометрия''' - арнайы [[қондырғылар]], яғни рентген сәулелерінің квантын есептеуіш және электронды есептеуші-тіркеуші [[жабдық]] арқьшы зертгелмек
нысаннан таралатын рентген сәулелерінің қарқыны мен бағытын өлшеу төсілі.&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Қ 17 Геология/Жалпы редакциясын басқарған — түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Қүсайынов — Алматы: &quot;Мектеп&quot; баспасы&quot; Ж А Қ , 2003. — 248 бет.
ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2 
&lt;/ref&gt;
==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Геология]]


{{Geology-stub}}</text>
      <sha1>13t2hs7rlkwcfjrssxe0eqj9lklti63</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Құлама</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65076</id>
    <revision>
      <id>3591063</id>
      <parentid>3590927</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T13:56:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Зейінова Әсемгүл Қаржауқызы|Зейінова Әсемгүл Қаржауқызы]] ([[User talk:Зейінова Әсемгүл Қаржауқызы|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3545371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1444" sha1="81trhd3zo86et65kaznvs6ec6a6v41z" xml:space="preserve">'''Құлама''' -1) опырылмалы массалардың жинақталуы нәтижесінде [[өзен]] аңғарларында таужыныстардың мүлдем өңделмеген (жұмырланбаған) үшкір кесектері есебінен қалыптасқан шағын белдер мен жартылай [[конустар]] түріндегі шоғыр; 2) тау қазындыларының ернеуі мен жақтауларының опырыла құлауы нәтижесінде пайда болған [[таужыныстар]] шоғыры.&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Қ 17 
Геология/Жалпы редакциясын басқарған — түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі
 ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының  докторы, профессор, 
Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов — Алматы: &quot;Мектеп&quot; баспасы&quot; Ж А Қ  
2003. — 248 бет. ?SВN 5-7667-8188-1, ?SВN 9965-16-512-2&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Геология]]</text>
      <sha1>81trhd3zo86et65kaznvs6ec6a6v41z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591065</id>
      <parentid>3591063</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T13:57:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3591065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1459" sha1="6nizvtqn1xkm02g3fq42hb91rwk5134" xml:space="preserve">'''Құлама''' — 1) опырылмалы массалардың жинақталуы нәтижесінде [[өзен]] аңғарларында таужыныстардың мүлдем өңделмеген (жұмырланбаған) үшкір кесектері есебінен қалыптасқан шағын белдер мен жартылай [[конустар]] түріндегі шоғыр; 2) тау қазындыларының ернеуі мен жақтауларының опырыла құлауы нәтижесінде пайда болған [[таужыныстар]] шоғыры.&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Қ 17 Геология / Жалпы редакциясын басқарған — түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының  докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ. Құсайынов — Алматы: &quot;Мектеп&quot; баспасы&quot; Ж А Қ 2003. — 248 бет. ?SВN 5-7667-8188-1, ?SВN 9965-16-512-2&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Геология]]</text>
      <sha1>6nizvtqn1xkm02g3fq42hb91rwk5134</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дозиметрлер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65389</id>
    <revision>
      <id>3591612</id>
      <parentid>2067295</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T09:58:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тұрысбек Жанеля 7д</username>
        <id>174521</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>сөзді дұрыс жаздым</comment>
      <origin>3591612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2258" sha1="12nrjhu3uw7fi23fa9kdh1lcp0n2fgr" xml:space="preserve">'''Дозиметрлер''' — радиоактивті [[сәулелер]] немесе рентген сәулелері дозасын [[өлшеу]] аспаптары.

Бұл аспаптарды алты топқа бөлуге болады: 1) [[гамма]]-сәулелердің, рентген сәулелерінің дозасын және [[нейтрон]] ағындарын өлшеу аспаптары;
2)радиоактивті заттармен ластанған жазықтықтықтар бетіндегі [[альфа]]- және [[бета]]-бөлшектер ағымын өлшеу аспаптары;
3)ауаның радиоактивті газдармен және аэрозольдармен ластану дәрежесін өлшеу қондырғылары; 4) судың және азық-
түліктің нақты белсенділігін өлшеу аспаптары; 5) гамма-сәулелердің, рентген сәулелерінің және нейтрон ағындарының жеке адам қабылдаған дозаларын анықтау аспаптары; 6) радиоактивті бөлшектермен уланған адамдардан тарайтын сәулелерді және олардың демінен шыққан ауа радиоактивтілігін өлшеу аспаптары.&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Қ 17 Геология/Жалпы редакциясын басқарған — түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Қүсайынов — Алматы: &quot;Мектеп&quot; баспасы&quot; Ж А Қ , 2003. — 248 бет.
ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2 
&lt;/ref&gt;
==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Геология]]


{{Geology-stub}}</text>
      <sha1>12nrjhu3uw7fi23fa9kdh1lcp0n2fgr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тромбоцит</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70362</id>
    <revision>
      <id>3591627</id>
      <parentid>3337865</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T11:02:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тұрысбек Жанеля 7д</username>
        <id>174521</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>кей сөздерді дұрыстадым</comment>
      <origin>3591627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8572" sha1="9gtw64ot1ko4oefv67aapdfpke94k5x" xml:space="preserve">[[Сурет:Giant platelets.JPG|thumb|Тромбоцит]]
'''Тромбоцит''' (thrombocytes, грек, thrombos - тромбы, kytos - жасуша) — [[Қанның ұюы|қанның ұюын]] қамтамасыз ететін қанжасушасы.

'''Тромбоцит''' — құстан бастап төменгі сатыдағы омыртқалы жануарлар қанында болады. Сүтқоректі жануарлар қанында тромбоцит орнында пішіні әртүрлі (дөңгелек, сопақ, ұршық тәрізді т.б.) ұсақ денешіктер — қан табақшалары болады.

'''Тромбоцит''' — сүйектің қызыл кемігіндегі ірі жасушалар — мегакариоциттерден жетіледі. Қан табақшалары мегакариоциттер цитоплазмасының мөлшері екі-үш мкм ядросыз бөлікшелері. Олар қанда топтасып орналасады. Қан табақшалары жақсы боялатын дәнді орталық бөлігі
Қанның ұю кезеңдері:
Белсендірілу фазасы
Коагуляция фазасы
Ретракция  фазасы

'''Тромбоцит''' — сүйектің қызыл кемігіндегі ірі жасушалар — мегакариоциттерден жетіледі. Қан табақшалары мегакариоциттер цитоплазмасының мөлшері екі-үш мкм ядросыз бөлікшелері. Олар қанда топтасып орналасады. Қан табақшалары жақсы боялатын дәнді орталық бөлігі

* грануломерден (хромомерден) және біркелкі (гомогенді), шеткі бөлігі — гиаломерден тұрады.
* протеин, май, көмірсулар жатады.

Құстардың жұмыртқа жасушаларында ұрықтың дамуына қажет трофикалық қосындылар сарыуыз түрінде көп мөлшерде жинақталған. Май қосындылары — май жасушалары — липоциттерде (адипозиттер) қорланады. Өте ұсақ май тамшылары организмнің көптеген жасушаларында кездеседі. Көмірсулар жануарлар организмі жасушаларында негізінен гликоген ([[Полисахаридтер|полисахарид]]) түрінде қорланады. [[Гликоген]], әсіресе, бауыр жасушаларында, ет жасушалары мен талшықтарында көптеп кездеседі. [[Гликоген]] [[цитоплазма]] матриксінің құрамына да кіреді.

Трофикалық қосындылар — қоректік заттар қоры және энергия көзі.&lt;ref&gt;Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі/ - Алматы: &quot;Сөздік-Словарь&quot;, 2009. ISBN 9965-822-54-9&lt;/ref&gt;

Тромбоциттер [[сүтқоректілер]]ден басқа жануарлардың көпшілігінде қан клеткаларынан түзілетін, ұсақ, дөңгелек не ұзынша келген, тығыз ядролы және әлсіз [[Базофильді зат|базофильді]], цитоплазмалы клеткалар түрінде кездеседі. Сүтқоректі жануарлардың қанында Тромбоциттердің орнында пішіні әр түрлі (дөңгелек, сопақ, ұршық тәрізді, т.б.) ядросыз, ұсақ денешіктер (диаметрі 2 – 5 мкм) – қан табақшалары болады. Қалыпты жағдайда ересек адамның 1 мм қанында 180 – 320 мың '''тромбоцит''' кездеседі. Қан табақшаларының құрамында арнайы 4 түйіршік: (дельта түйіршіктерінде азенозин екі фосфор және [[аденозин үш фосфор қышқылы]], [[серотонин]], кальций иондары; альфалықта – қан ұюына қатысатын, қабыну, иммунитет және бүлінген тіндердің қалпына келтіретін өсу факторы; лизосомалықта – гидролиздік ферменттер; пероксисомалықта –каталаза ферменттері) болады, сондай-ақ [[митохондрия]] табақшалардың жылжуын қамтамасыз ететін [[микротүтікшелер]], гликоген түйіршіктері, кейде [[рибосома]] айқындалады. Тромбоциттер сүйектің қызыл кемігіндегі ірі клеткалар – мегакариоциттерден жетіледі. Қан табақшалары 8 – 11 тәулікке дейін тіршілік етеді.&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том&lt;/ref&gt;

Тромбоциттердің ерекшелігі оның белсендіру қабілеті болып табылады - жаңа күйге тез және әдетте қайтымсыз өту. Кез келген дерлік қоршаған ортаның бұзылуы, қарапайым механикалық кернеуге дейін, белсендіру үшін ынталандыру бола алады. Алайда тромбоциттердің негізгі физиологиялық активаторлары болып коллаген (жасушадан тыс матрицаның негізгі ақуызы), тромбин (плазмалық коагуляция жүйесінің негізгі ақуызы), АДФ (аденозин дифосфат, жойылған тамыр жасушаларынан пайда болады немесе олардан бөлініп шығады. тромбоциттердің өздері) және тромбоксан A2 (тромбоциттер синтездейтін және шығаратын екіншілік активатор; қосымша функция қан тамырларының тарылуын ынталандыру).

Белсендірілген тромбоциттер жарақат орнына (адгезия) және бір-біріне (агрегация) жабысып, жарақаттың орнын толтыратын тығынды құрайды. Сонымен қатар, олар плазмалық коагуляцияға екі негізгі жолмен қатысады - прокоагулянттық мембрананың экспозициясы және α-түйіршіктердің секрециясы.{{уики}}

== Тромбоциттер нысандары ==
Тромбоциттердің 5 түрі бар:

1) жас (0-0, 8 %);

2) жетілген (90,3-95,1 %);

3) ескі (2,2-5,6 %);

4) тітіркену түрлері (0,8-2,3 %);

5) дегенеративті  (0-0, 2 %).

== Функциялары ==
* Тромбоциттік агрегаттың, ыдыстың зақымдану орнын жабатын алғашқы тығынның қалыптасуы;
* Плазмалық ұюдың негізгі реакцияларын жеделдету үшін өз бетін беру.
Салыстырмалы түрде жақында тромбоциттер, сондай-ақ жасушалардың бөлінуі мен өсуін ынталандыратын өсу факторларын зақымдалған тіндерге бөліп, зақымдалған тіндерді емдеу мен регенерациялауда маңызды рөл атқаратыны анықталды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Қан}}
[[Санат:Қан]]
[[Санат:Қан жасушалары]]</text>
      <sha1>9gtw64ot1ko4oefv67aapdfpke94k5x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дариға Тілендиева</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87889</id>
    <revision>
      <id>3591053</id>
      <parentid>3536058</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T13:24:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3591053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2741" sha1="e1owrzwt3r53m8jyhbhyz9b20elvfi9" xml:space="preserve">{{Тұлға
|Туған күні=1946
|Қайтыс болған күні=11.3.2025
|Туған жері=[[Көксу ауданы]], [[Алматы облысы]]
|Азаматтығы={{KAZ}}
|Есімі=Дариға Тілендиева}}

'''Дариға Тілендиева''' (''Тілендікеліні'') ([[1946 жыл]], [[Көксу ауданы]], [[Алматы облысы]], бұрынғы Ақтекше ауданы – [[11 наурыз]] [[2025 жыл]]) — кеңестік және қазақстандық {{актер|Қазақстан}}, [[Қазақстан]]ның еңбек сіңірген әртісі (1998).

== Өмірбаяны ==
&quot;[[Қазақфильм]]&quot; киностудиясының 2 жылдық курсын, Абай атындағы ҚазПИ-ді бітірген (1980). Алғаш рет &quot;Қазақфильм&quot; киностудиясында түсірілген &quot;[[Құлагер (фильм)|Құлагер]]&quot;, содан кейін &quot;Ақ машина&quot;, &quot;[[Алты жасар Алпамыс]]&quot;, &quot;Қоштасқым келмейді&quot;, &quot;Жамбылдың жастық шағы&quot;, тағы басқа көркем фильмдерінде әр түрлі рөлдерді орындады. 1993 жылдан &quot;[[Отырар сазы]]&quot; оркестрінде қызмет істеді.&lt;ref&gt;Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8&lt;/ref&gt;

Қазақ және орыс тілдерін білетін.

Н. Тілендиев атындағы Халықаралық қоғамдық қордың президенті.

== Марапаттары ==
ҚР Еңбек сіңірген әртісі (1998).

Хоббиі - музыка шығару.

== Отбасы ==
Жұбайы - [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Нұрғиса Тілендиев]], Халық қаһарманы. Қызы - [[Динара Нұрғисақызы Тілендиева|Тілендиева Динара]] (1985 жылы туған).
&lt;ref&gt;Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
{{Дереккөздер}}

{{DEFAULTSORT:Тілендиева, Дариға}}
[[Санат:1946 жылы туғандар]]
[[Санат:Көксу ауданында туғандар]]
[[Санат:2025 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан актрисалары]]
[[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]]</text>
      <sha1>e1owrzwt3r53m8jyhbhyz9b20elvfi9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кәрібай Ахметбекұлы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92467</id>
    <revision>
      <id>3591629</id>
      <parentid>3569557</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T11:08:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rasulbek Adil</username>
        <id>176232</id>
      </contributor>
      <origin>3591629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3858" sha1="bmc1e007sfu27x733oyyr6v37zdqztf" xml:space="preserve">'''Кәрібай Ахметбекұлы''' - [[12 ақпан]] [[1940 жыл]] [[Жамбыл облысы]] [[Сарысу ауданы]] [[Түркістан ауылдық округі|«Көркею» колхозы]] - 2005) - сатирик, жазушы.
Лақап аты — Әкім Бекұлы&lt;ref&gt;Писатели Казахстана. Справочник. Алма-Ата, Жазушы, 1982, стр. 34&lt;/ref&gt;.

* Байқадам орта мектебін тамамдаған соң, аға пионер вожатый, ауылда қойшы болып істеді. 
* 1964 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін бітірген.&lt;ref&gt;“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6&lt;/ref&gt;
* Ауылда мұғалім
* 1966 жылдан республикалық «[[Лениншіл жас]]» (қазіргі «Жас Алаш»)
* «Қазақстан пионері» (қазіргі «Ұлан») газеттерінде
* Қазақ совет энциклопедиясында [[әдеби қызметкер]], бөлім меңгерушісі, аға ғылыми қызметкер
* 1973 жылдан 1993 жылға дейін «Жұлдыз» журналында бөлім меңгерушісі
* бұдан кейінгі жылдарда [[Қазақстан жазушылар одағы]]нда әдеби кеңесші
* «[[Қазақтелефильм]]» студиясында
* «Жалын»
* «Қазақстан» баспаларында Бас редактор болып істеген.&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9&lt;/ref&gt;

== Көркем аударма ==
Ян Козактың 
* «Қасиетті Михаил» романы (С. Әшімбаевпен бірге)
Михаил Юхманың 
* «Ақ қайың әні» атты кітабы
* «Якут ертегілерін»
Виктор Астафьевтің
*  «Ұрлық»
* «Жанаргүл» повестерін қазақшалады.

==Шығармалары== 
* Сый орамал. Әңгімелер. А., «Жазушы», 1973 
* Ақдала. Роман-дилогия. I кітап. А., «Жазушы», 1975
* Алқакөл. Роман-дилогия. ІІ кітап. А., «Жалын», 1979
* Жеңіс сарбазы. Әңгімелер мен повестер. А.,1981
* Жалаулы жасыл дүние. Повестер мен әңгімелер. А., 1986
* Солдат победы. А., «Жалын», 1983
* Седая степь. А., «Жазушы», 1984
* Айдала (дилогия). А., 1988
* Егіз қайық. Повестер мен әңгімелер. А., 1990
* Қасірет. Роман. А., «Жазушы», 1991.&lt;ref&gt;Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса — Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Stub:Қазақ әдебиеті}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:12 ақпанда туғандар]]
[[Санат:1940 жылы туғандар]]
[[Санат:Сарысу ауданында туғандар]]
[[Санат:2005 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан сықақшылары]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан аудармашылары]]</text>
      <sha1>bmc1e007sfu27x733oyyr6v37zdqztf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ілияс Манкин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96688</id>
    <revision>
      <id>3591196</id>
      <parentid>2303206</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:24:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3591196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2706" sha1="qfjdpxyjd8x5m4r0oorug0z8j03g1rx" xml:space="preserve">'''Ілияс Манкин''' ([[13 қаңтар]] [[1880 жыл]], қазіргі [[Бұқар жырау ауданы]], [[Қарағанды облысы]] – [[13 қазан]] [[1950]], [[Қарағанды]]) — қазақ халық ақыны.&lt;ref name=&quot;qazadeb&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;qarag&quot; /&gt;

Манкин қазіргі [[Қарағанды облысы]]ның [[Нұра]] өзені бойындағы Ботақара деген жерде туған. Ол мұсылманша сауат ашқан еді. Ақындық жолға түсуіне себепші болған нағашысы Соңтуған ақын еді. «[[Қобыланды]]», «Алпамыс», «[[Қыз Жібек]]» қиссаларын жаттап, жиын-тойларда айтатын болған. 1900 жылы Спасск мыс зауытында, Қарағанды [[шахта]]сында жұмыс істеген. Өлеңдері «Қарағанды пролетариаты» (кейіннен «Советтік Қарағанды») [[газет]]інде жарияланған. «Нұра бойын жағалап», «Қайысты қабырғасы жұмысшының», «Көмір ері», «Қимылда кеншілер», «Алтынды Қарағанды даңқың артты» шығармаларының, «Қуат қашқын», «Лұқпан хакімнің өсиеті», «Кара соқырдың жорығы», «Бекболат» [[дастан]]дарының авторы. Манкиннің өмірі мен шығармашылығы жайында &quot;Қазақ әдебиетінің тарихында» (1-том, 2-кітап, А, 1964) Б.Ысқақов жан-жақты зерттеп жазған.&lt;ref name=&quot;qazadeb&quot;&gt;Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;qarag&quot;&gt;Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5&lt;/ref&gt;
	
==Дереккөздер==
{{Дереккөздер}}
{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}
{{DEFAULTSORT:Манкин, Ілияс}}
[[Санат:13 қаңтарда туғандар]]
[[Санат:1880 жылы туғандар]]
[[Санат:13 қазанда қайтыс болғандар]]
[[Санат:1950 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Бұқар жырау ауданында туғандар]]
[[Санат:Қарағандыда қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақ ақындары]]
[[Санат:КСРО ақындары]]</text>
      <sha1>qfjdpxyjd8x5m4r0oorug0z8j03g1rx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мүсірепов атындағы бульвар (Алматы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>109968</id>
    <revision>
      <id>3591625</id>
      <parentid>2351386</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T10:53:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almatrkh</username>
        <id>172335</id>
      </contributor>
      <origin>3591625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1945" sha1="84kd83nmfrnf519oevcdrehw29mj004" xml:space="preserve">Көшеге көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері, қазақ сөз өнерінің хас шебері, Қазақстанның Халық жазушысы, Қазақстан Ғылым академиясының академигі, [[социалистік еңбек ері]] Ғабит Мүсіреповтің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 06.09.1986 №16/407 шешімі) берілген.


[[Мүсірепов Ғабит Махмұтұлы|Мүсірепов Ғабит]] (1902-1985) Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданында дүниеге келген.
Ол - «Қазақ, солдаты», «Ұлпан», «Оянған өлке», «Кездеспей кеткен бір бейне» романдары мен басқа да повестер жинағының авторы. Ғабит Мүсірепов «Қазақстан» баласының бас редакторы, «Социалистік Қазақстан» газетінің редакторы, «Қазақ әдебиеті» газетінің және «Ара»-«Шмель» басылымдарының бас редакторы, Қазақстан Жазушылар Одағы басқармасының бірінші хатшысы,
Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің төрағасы қызметтерін атқарған.

Көше Бостандық ауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 800 метр.&lt;ref&gt;Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: “ИП Волошин” баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0&lt;/ref&gt;
[[Сурет:Мүсірепов атындағы бульвар (Алматы).jpg|нобай]]

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

[[Санат:Алматы көшелері]]</text>
      <sha1>84kd83nmfrnf519oevcdrehw29mj004</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ураз (Учалин ауданы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134355</id>
    <revision>
      <id>3591195</id>
      <parentid>3136920</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:17:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3591195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3810" sha1="gfc0qlj2j6subxhc94yc5l5ekvs687f" xml:space="preserve">{{Елді мекен-Ресей
|статусы                 = ауыл 
|қазақша атауы           = Ураз 
|шынайы атауы            = {{lang|ba|Ураҙ}}&lt;br&gt;{{lang|ru|Уразово}}
|елтаңба                 = 
|ту                      = 
 |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
 |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
 |CoordAddon             = 
 |CoordScale             = 
|аймақ картасының өлшемi = 
|аудан картасының өлшемi = 
|аймағы                  = Башқұртстан 
|кестедегі аймақ         = Башқұртстан 
|аудан түрі              = 
|ауданы                  = Учалин ауданы (Башқұртстан){{!}}Учалин 
|кестедегі аудан         = 
|мекен түрі              = Ауылдық кеңес 
|мекені                  = Ураз ауылдық кеңесі (Учалин ауданы){{!}}Ураз 
|кестедегі мекен         = 
|ішкі бөлінісі           = 
|басшысы                 = 
|құрылған уақыты         = 
|алғашқы дерек           = 
|бұрынғы атаулары        = 
|статус алуы             = 
|жер аумағы              = 
|биiктiктiң түрi         = 
 |тұрғыны                = 1222 
 |санақ жылы             = 2009 
 |тығыздығы              = 
 |шоғырлануы             = 
 |ұлттық құрамы          = [[башқұрттар]] 
 |конфессионалдық құрамы = 
 |этнохороним            = 
|пошта индексі           = 453741 
|пошта индекстері        = 
|телефон коды            = 
|сандық идентификаторы   = 80253888001 
|ортаққордағы санаты     = 
|сайты                   = 
}}
 
'''Ураз'''{{citation needed}} ({{lang-ba|Ураҙ}}, {{lang-ru|Уразово}}) — [[Башқұртстан]]ның [[Учалин ауданы]]ндағы ауыл, Ураз ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылғы 1 қаңтарда тұрғыны 1222 адамды құрады.&lt;ref name='анықтамы'&gt;Башқұртстан Республикасының муниципалдық аудандарының бiртұтас электрондық анықтамасы — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls қосымша Excel документі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}{{ref-ru}}.&lt;/ref&gt;
Пошта индексі — 453741, ОКАТО коды&lt;ref&gt;[[:ru:ОКАТО|Общероссийский классификатор объектов административно-территориального деления]] (''қысқ.'' ОКАТО){{ref-ru}}&lt;/ref&gt; — 80253888001.
 
== Демографиясы ==
Тұрғындардың динамикасы:

{| class='standard' style='text-align: center;'
| colspan=6 | '''Ортақ демографиялық көрсеткiштері'''&lt;ref name='анықтамы' /&gt;

|--- class='bright'
| colspan=2 | Тұрғындары || colspan=2 | 2002–2009 жылдардағы тұрғындар санының өзгерісі
|--- class='shadow'
| 2002 || 2009 || адам || % 
|---
| 1128 || 1222 || +94 || +8,33 
|}

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [http://www.asmo-rb.ru Башқұртстан Республикасының муниципалдық бiлiмдерiнiң кеңесi.]

{{Bashkir-geo-stub}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Башқұртстан елді мекендері]]</text>
      <sha1>gfc0qlj2j6subxhc94yc5l5ekvs687f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Маньчжурия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138811</id>
    <revision>
      <id>3591135</id>
      <parentid>2836365</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:43:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Sagzhan [[Манджурия]] бетін [[Маньчжурия]] деген бағыттау үстіне жылжытты</comment>
      <origin>2836365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2814" sha1="933mbxlrbmelhwgykcrzvltgm82mwdq" xml:space="preserve">'''Манджурия''' (қыт. Дунбэй; «Солтүстік-батыс») (Manchuria; Dongbei; Tung-Pei), [[Қытай]]дың солтүстік-батысындағы тарихи облыс.&lt;ref&gt; &quot;Britannica настольная энциклопедия&quot;ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)&lt;/ref&gt;.
&lt;!--Problems over Sakhalin, etc. on Wikimedia Commons[[File:Manchuria.png|thumb|200 px|Манджурия картасы
{{legend|#E83A30|Қытай провинциялары Хэйлунцзян, Цзилинь және Ляонин}}
{{legend|#E5574F|Ішкі Моңғолия}}
{{legend|#E78884|ЕАО, Приморск және Хабаровск өлкелері, Амур облысы}}]]--&gt;
Қазіргі [[Ляонин]], [[Гирин]] және [[Хэйлунцзян]] провинцияларынан құралған, сондай-ақ оның құрамына кейде [[Ішкі Моңғолия]] автономды ауданының солтүстік шығыс бөлігі де енеді. 

Алғашқы Қытай династиясы дәуірінде Қытай Манджурияға шектеулі ғана бақылау орнатқан.[[1211 жыл]]ы [[Шыңғысхан]] Манджурияға баса-көктеп кіріп, басып алады. [[1368 жыл]]ы қытай көтерілісшілері моңғолдық ЮАН династиясын жойып, Мин династиясын орнатады. 

17 ғасырдың басында алғаш рет Цин (маньчжур) династиясы пайда болды, нәтижесінде бұл бүкіл Қытайға ықпалын тигізді. Орыс-жапон соғысы (1904-05) кезінде [[Ресей]] мен [[Жапония]] осы аймаққа орнығу үшін күресті; жеңілген Ресей Оңтүстік Манджурияны Жапонияға берді. 

[[1931 жыл]]ы жапондықтар бүкіл Маньчжурияны басып алып, [[1932 жыл]]ы [[Маньчжоу-го]] атты қуыршақ мемлекет құрады. 

Кеңес Одағы [[1945 жыл]]ы Маньчжурияны басып алады, біраз уақыт өткеннен кейін билікке қытай жансыздары-коммунистері келеді. [[1953 жыл]]ы [[Пекин]] Манджурияны қазіргі үш провинцияға бөледі. 

Қазір бұл Қытайдағы ең маңызды өнеркәсіптік аймақтардың бірі.

==Дереккөздер==
&lt;references&gt;

[[Санат:Қытай тарихы]]
[[Санат:Маньчжурия]]</text>
      <sha1>933mbxlrbmelhwgykcrzvltgm82mwdq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591138</id>
      <parentid>3591135</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:44:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>&quot;[[Маньчжурия]]&quot; бетін қорғады ([Жылжыту=Тек администраторларға рұқсат ету] (мәңгі))</comment>
      <origin>2836365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2814" sha1="933mbxlrbmelhwgykcrzvltgm82mwdq" xml:space="preserve">'''Манджурия''' (қыт. Дунбэй; «Солтүстік-батыс») (Manchuria; Dongbei; Tung-Pei), [[Қытай]]дың солтүстік-батысындағы тарихи облыс.&lt;ref&gt; &quot;Britannica настольная энциклопедия&quot;ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)&lt;/ref&gt;.
&lt;!--Problems over Sakhalin, etc. on Wikimedia Commons[[File:Manchuria.png|thumb|200 px|Манджурия картасы
{{legend|#E83A30|Қытай провинциялары Хэйлунцзян, Цзилинь және Ляонин}}
{{legend|#E5574F|Ішкі Моңғолия}}
{{legend|#E78884|ЕАО, Приморск және Хабаровск өлкелері, Амур облысы}}]]--&gt;
Қазіргі [[Ляонин]], [[Гирин]] және [[Хэйлунцзян]] провинцияларынан құралған, сондай-ақ оның құрамына кейде [[Ішкі Моңғолия]] автономды ауданының солтүстік шығыс бөлігі де енеді. 

Алғашқы Қытай династиясы дәуірінде Қытай Манджурияға шектеулі ғана бақылау орнатқан.[[1211 жыл]]ы [[Шыңғысхан]] Манджурияға баса-көктеп кіріп, басып алады. [[1368 жыл]]ы қытай көтерілісшілері моңғолдық ЮАН династиясын жойып, Мин династиясын орнатады. 

17 ғасырдың басында алғаш рет Цин (маньчжур) династиясы пайда болды, нәтижесінде бұл бүкіл Қытайға ықпалын тигізді. Орыс-жапон соғысы (1904-05) кезінде [[Ресей]] мен [[Жапония]] осы аймаққа орнығу үшін күресті; жеңілген Ресей Оңтүстік Манджурияны Жапонияға берді. 

[[1931 жыл]]ы жапондықтар бүкіл Маньчжурияны басып алып, [[1932 жыл]]ы [[Маньчжоу-го]] атты қуыршақ мемлекет құрады. 

Кеңес Одағы [[1945 жыл]]ы Маньчжурияны басып алады, біраз уақыт өткеннен кейін билікке қытай жансыздары-коммунистері келеді. [[1953 жыл]]ы [[Пекин]] Манджурияны қазіргі үш провинцияға бөледі. 

Қазір бұл Қытайдағы ең маңызды өнеркәсіптік аймақтардың бірі.

==Дереккөздер==
&lt;references&gt;

[[Санат:Қытай тарихы]]
[[Санат:Маньчжурия]]</text>
      <sha1>933mbxlrbmelhwgykcrzvltgm82mwdq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591139</id>
      <parentid>3591138</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:44:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2816" sha1="jn9kl8u8z2vefw7i0n1rxh266wk6cyt" xml:space="preserve">'''Маньчжурия''' (қыт. Дунбэй; «Солтүстік-батыс») (Manchuria; Dongbei; Tung-Pei), [[Қытай]]дың солтүстік-батысындағы тарихи облыс.&lt;ref&gt; &quot;Britannica настольная энциклопедия&quot;ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)&lt;/ref&gt;.
&lt;!--Problems over Sakhalin, etc. on Wikimedia Commons[[File:Manchuria.png|thumb|200 px|Манджурия картасы
{{legend|#E83A30|Қытай провинциялары Хэйлунцзян, Цзилинь және Ляонин}}
{{legend|#E5574F|Ішкі Моңғолия}}
{{legend|#E78884|ЕАО, Приморск және Хабаровск өлкелері, Амур облысы}}]]--&gt;
Қазіргі [[Ляонин]], [[Гирин]] және [[Хэйлунцзян]] провинцияларынан құралған, сондай-ақ оның құрамына кейде [[Ішкі Моңғолия]] автономды ауданының солтүстік шығыс бөлігі де енеді. 

Алғашқы Қытай династиясы дәуірінде Қытай Манджурияға шектеулі ғана бақылау орнатқан.[[1211 жыл]]ы [[Шыңғысхан]] Манджурияға баса-көктеп кіріп, басып алады. [[1368 жыл]]ы қытай көтерілісшілері моңғолдық ЮАН династиясын жойып, Мин династиясын орнатады. 

17 ғасырдың басында алғаш рет Цин (маньчжур) династиясы пайда болды, нәтижесінде бұл бүкіл Қытайға ықпалын тигізді. Орыс-жапон соғысы (1904-05) кезінде [[Ресей]] мен [[Жапония]] осы аймаққа орнығу үшін күресті; жеңілген Ресей Оңтүстік Манджурияны Жапонияға берді. 

[[1931 жыл]]ы жапондықтар бүкіл Маньчжурияны басып алып, [[1932 жыл]]ы [[Маньчжоу-го]] атты қуыршақ мемлекет құрады. 

Кеңес Одағы [[1945 жыл]]ы Маньчжурияны басып алады, біраз уақыт өткеннен кейін билікке қытай жансыздары-коммунистері келеді. [[1953 жыл]]ы [[Пекин]] Манджурияны қазіргі үш провинцияға бөледі. 

Қазір бұл Қытайдағы ең маңызды өнеркәсіптік аймақтардың бірі.

==Дереккөздер==
&lt;references&gt;

[[Санат:Қытай тарихы]]
[[Санат:Маньчжурия]]</text>
      <sha1>jn9kl8u8z2vefw7i0n1rxh266wk6cyt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591186</id>
      <parentid>3591139</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T17:22:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3591186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2832" sha1="48m3sw9fr7cjhnnqn034znuortmayfv" xml:space="preserve">'''Маньчжурия''' (қыт. Дунбэй; «Солтүстік-батыс») (Manchuria; Dongbei; Tung-Pei), [[Қытай]]дың солтүстік-батысындағы тарихи облыс.&lt;ref&gt; &quot;Britannica настольная энциклопедия&quot;ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)&lt;/ref&gt;.
&lt;!--Problems over Sakhalin, etc. on Wikimedia Commons[[File:Manchuria.png|thumb|200 px|Манджурия картасы
{{legend|#E83A30|Қытай провинциялары Хэйлунцзян, Цзилинь және Ляонин}}
{{legend|#E5574F|Ішкі Моңғолия}}
{{legend|#E78884|ЕАО, Приморск және Хабаровск өлкелері, Амур облысы}}]]--&gt;
Қазіргі [[Ляонин]], [[Гирин]] және [[Хэйлунцзян]] провинцияларынан құралған, сондай-ақ оның құрамына кейде [[Ішкі Моңғолия]] автономды ауданының солтүстік шығыс бөлігі де енеді. 

Алғашқы Қытай династиясы дәуірінде Қытай Манджурияға шектеулі ғана бақылау орнатқан.[[1211 жыл]]ы [[Шыңғысхан]] Манджурияға баса-көктеп кіріп, басып алады. [[1368 жыл]]ы қытай көтерілісшілері моңғолдық ЮАН династиясын жойып, Мин династиясын орнатады. 

17 ғасырдың басында алғаш рет Цин (маньчжур) династиясы пайда болды, нәтижесінде бұл бүкіл Қытайға ықпалын тигізді. Орыс-жапон соғысы (1904-05) кезінде [[Ресей]] мен [[Жапония]] осы аймаққа орнығу үшін күресті; жеңілген Ресей Оңтүстік Манджурияны Жапонияға берді. 

[[1931 жыл]]ы жапондықтар бүкіл Маньчжурияны басып алып, [[1932 жыл]]ы [[Маньчжоу-го]] атты қуыршақ мемлекет құрады. 

Кеңес Одағы [[1945 жыл]]ы Маньчжурияны басып алады, біраз уақыт өткеннен кейін билікке қытай жансыздары-коммунистері келеді. [[1953 жыл]]ы [[Пекин]] Манджурияны қазіргі үш провинцияға бөледі. 

Қазір бұл Қытайдағы ең маңызды өнеркәсіптік аймақтардың бірі.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Қытай тарихы]]
[[Санат:Маньчжурия]]</text>
      <sha1>48m3sw9fr7cjhnnqn034znuortmayfv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591350</id>
      <parentid>3591186</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:13:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2833" sha1="61onjutpgwmrc2g8cqouh4qekjojqj7" xml:space="preserve">'''Маньчжурия''' (қыт. Дунбэй; «Солтүстік-батыс») (Manchuria; Dongbei; Tung-Pei), [[Қытай]]дың солтүстік-батысындағы тарихи облыс.&lt;ref&gt; &quot;Britannica настольная энциклопедия&quot;ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)&lt;/ref&gt;.
&lt;!--Problems over Sakhalin, etc. on Wikimedia Commons[[File:Manchuria.png|thumb|200 px|Манджурия картасы
{{legend|#E83A30|Қытай провинциялары Хэйлунцзян, Цзилинь және Ляонин}}
{{legend|#E5574F|Ішкі Моңғолия}}
{{legend|#E78884|ЕАО, Приморск және Хабаровск өлкелері, Амур облысы}}]]--&gt;
Қазіргі [[Ляонин]], [[Гирин]] және [[Хэйлунцзян]] провинцияларынан құралған, сондай-ақ оның құрамына кейде [[Ішкі Моңғолия]] автономды ауданының солтүстік шығыс бөлігі де енеді. 

Алғашқы Қытай династиясы дәуірінде Қытай Манджурияға шектеулі ғана бақылау орнатқан.[[1211 жыл]]ы [[Шыңғыс хан]] Манджурияға баса-көктеп кіріп, басып алады. [[1368 жыл]]ы қытай көтерілісшілері моңғолдық ЮАН династиясын жойып, Мин династиясын орнатады. 

17 ғасырдың басында алғаш рет Цин (маньчжур) династиясы пайда болды, нәтижесінде бұл бүкіл Қытайға ықпалын тигізді. Орыс-жапон соғысы (1904-05) кезінде [[Ресей]] мен [[Жапония]] осы аймаққа орнығу үшін күресті; жеңілген Ресей Оңтүстік Манджурияны Жапонияға берді. 

[[1931 жыл]]ы жапондықтар бүкіл Маньчжурияны басып алып, [[1932 жыл]]ы [[Маньчжоу-го]] атты қуыршақ мемлекет құрады. 

Кеңес Одағы [[1945 жыл]]ы Маньчжурияны басып алады, біраз уақыт өткеннен кейін билікке қытай жансыздары-коммунистері келеді. [[1953 жыл]]ы [[Пекин]] Манджурияны қазіргі үш провинцияға бөледі. 

Қазір бұл Қытайдағы ең маңызды өнеркәсіптік аймақтардың бірі.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Қытай тарихы]]
[[Санат:Маньчжурия]]</text>
      <sha1>61onjutpgwmrc2g8cqouh4qekjojqj7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1-Шумга</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140417</id>
    <revision>
      <id>3591199</id>
      <parentid>3584029</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:28:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nurken [[1-ші Шумга]] бетін [[1-Шумга]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады): Қате жазылған тақырып</comment>
      <origin>3584029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4022" sha1="0b34c7b0nwk0neavaeg5ap8x15as3ss" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = 1-ші Шумга 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 15 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Ай (өзен)|Ай өзенінің]] бастауынан сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = [[Кус (өзен)|Кус]] өзенінің оң жағалауынан 36 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = [[Башқұртстан Республикасы]], Челябі облысы, Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''1-ші Шумга''' — [[Ресей]]дегі өзен. [[Башқұртстан Республикасы]], Челябі облысы, Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Кус (өзен)|Кус]] өзенінің оң жағалауынан 36 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Ай (өзен)|Ай өзенінің]] бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белая, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: 1-ші Шумга}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010201012111100021610
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102161
* Су алабының коды — 10.01.02.010
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Башқұртстан өзендері]]
[[Санат:Челябі облысы өзендері]]
[[Санат:Свердлов облысы өзендері]]
[[Санат:Кама су алабы өңірі өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>0b34c7b0nwk0neavaeg5ap8x15as3ss</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591208</id>
      <parentid>3591199</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:32:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3591208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4075" sha1="i57hdmo8aphb7pxq8wuo3whv6f4wznn" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = 1-Шумга 
  |шынайы атауы           = Шумга 1-я
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 15 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Ай (өзен)|Ай өзенінің]] бастауынан сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = [[Кус (өзен)|Кус]] өзенінің оң жағалауынан 36 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = [[Башқұртстан Республикасы]], Челябі облысы, Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''1-Шумга''' ({{lang-ru|Шумга 1-я}}) — [[Ресей]]дегі өзен. [[Башқұртстан Республикасы]], [[Челябі облысы]], [[Свердловск облысы]]&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Кус (өзен)|Кус]] өзенінің оң жағалауынан 36 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 15 километрді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Ай (өзен)|Ай өзені]]нің бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белая, өзен алабы — Кама.&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері:&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: 1-Шумга}}&lt;/ref&gt;
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010201012111100021610
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102161
* Су алабының коды — 10.01.02.010
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Башқұртстан өзендері]]
[[Санат:Челябі облысы өзендері]]
[[Санат:Свердлов облысы өзендері]]
[[Санат:Кама су алабы өңірі өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>i57hdmo8aphb7pxq8wuo3whv6f4wznn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591233</id>
      <parentid>3591208</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:49:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4079" sha1="sbon37enexe32wka5ng3tcglsd3uem0" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = 1-Шумга 
  |шынайы атауы           = Шумга 1-я
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 15 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Ай (өзен)|Ай өзенінің]] бастауынан сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = [[Кус (өзен)|Кус]] өзенінің оң жағалауынан 36 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = [[Башқұртстан Республикасы]], Челябі облысы, Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''1-Шумга''' ({{lang-ru|Шумга 1-я}}) — [[Ресей]]дегі өзен. [[Башқұртстан Республикасы]], [[Челябі облысы]], [[Свердловск облысы]]&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Кус (өзен)|Кус]] өзенінің оң жағалауынан 36 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 15 километрді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Ай (өзен)|Ай өзені]]нің бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белая, өзен алабы — Кама.&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері:&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: 1-Шумга}}&lt;/ref&gt;
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010201012111100021610
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102161
* Су алабының коды — 10.01.02.010
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Башқұртстан өзендері]]
[[Санат:Челябі облысы өзендері]]
[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Кама су алабы өңірі өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>sbon37enexe32wka5ng3tcglsd3uem0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2-Шумга</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140418</id>
    <revision>
      <id>3591203</id>
      <parentid>3013162</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:29:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nurken [[2-ші Шумга]] бетін [[2-Шумга]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады): Қате жазылған тақырып</comment>
      <origin>3013162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4039" sha1="po6x67iv0yp3leezkkhxa8x32kxmgmi" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = 2-ші Шумга 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 10 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Ай (өзен)|Ай өзенінің]] бастауынан сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = [[Кус (өзен)|Кус]] өзенінің сол жағалауынан 42 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = [[Башқұртстан Республикасы]], Челябі облысы, Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''2-ші Шумга''' — [[Ресей]]дегі өзен. [[Башқұртстан Республикасы]], Челябі облысы, Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Кус (өзен)|Кус]] өзенінің сол жағалауынан 42 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Ай (өзен)|Ай өзенінің]] бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белая, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: 2-ші Шумга}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010201012111100021603
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102160
* Су алабының коды — 10.01.02.010
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Башқұртстан өзендері]]
[[Санат:Челябі облысы өзендері]]
[[Санат:Свердлов облысы өзендері]]
[[Санат:Кама су алабы өңірі өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>po6x67iv0yp3leezkkhxa8x32kxmgmi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591210</id>
      <parentid>3591203</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:34:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3591210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4103" sha1="bckh4op3g9gg1bsfn8pocwoclvvrboj" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = 2-Шумга 
  |шынайы атауы           = Шумга 2-я
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 10 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Ай (өзен)|Ай өзенінің]] бастауынан сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = [[Кус (өзен)|Кус]] өзенінің сол жағалауынан 42 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = [[Башқұртстан Республикасы]], [[Челябі облысы]], [[Свердловск облысы]]
 |commons                = 
}}

'''2-Шумга''' ({{lang-ru|Шумга 2-я}}) — [[Ресей]]дегі өзен. [[Башқұртстан Республикасы]], [[Челябі облысы]], [[Свердловск облысы]]&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Кус (өзен)|Кус]] өзенінің сол жағалауынан 42 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 10 километрді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Ай (өзен)|Ай өзені]]нің бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белая, өзен алабы — Кама.&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: 2-Шумга}}&lt;/ref&gt;
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010201012111100021603
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102160
* Су алабының коды — 10.01.02.010
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Башқұртстан өзендері]]
[[Санат:Челябі облысы өзендері]]
[[Санат:Свердлов облысы өзендері]]
[[Санат:Кама су алабы өңірі өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>bckh4op3g9gg1bsfn8pocwoclvvrboj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591236</id>
      <parentid>3591210</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:49:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4107" sha1="sx9nk0lsogxr2add8xe4fy5xkhxo27g" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = 2-Шумга 
  |шынайы атауы           = Шумга 2-я
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 10 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Ай (өзен)|Ай өзенінің]] бастауынан сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = [[Кус (өзен)|Кус]] өзенінің сол жағалауынан 42 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = [[Башқұртстан Республикасы]], [[Челябі облысы]], [[Свердловск облысы]]
 |commons                = 
}}

'''2-Шумга''' ({{lang-ru|Шумга 2-я}}) — [[Ресей]]дегі өзен. [[Башқұртстан Республикасы]], [[Челябі облысы]], [[Свердловск облысы]]&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Кус (өзен)|Кус]] өзенінің сол жағалауынан 42 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 10 километрді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Ай (өзен)|Ай өзені]]нің бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белая, өзен алабы — Кама.&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: 2-Шумга}}&lt;/ref&gt;
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010201012111100021603
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102160
* Су алабының коды — 10.01.02.010
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Башқұртстан өзендері]]
[[Санат:Челябі облысы өзендері]]
[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Кама су алабы өңірі өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>sx9nk0lsogxr2add8xe4fy5xkhxo27g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2-Ашкарка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140596</id>
    <revision>
      <id>3591201</id>
      <parentid>3584037</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:29:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nurken [[2-ші Ашкарка]] бетін [[2-Ашкарка]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады): Қате жазылған тақырып</comment>
      <origin>3584037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4007" sha1="t6u8kcevbocvilt4wsz4u0wunkop8bh" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = 2-ші Ашкарка  
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 10 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Белая (Кама саласы)|Белая]]; [[су бақылайтын пост]]тан [[Арск тас]] ; [[Юмагузин суқоймасы|Юмагузин су торабына]] дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Белая өзенінің сол жағалауынан 1167 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = [[Башқұртстан Республикасы]] 
 |commons                = 
}}

'''2-ші Ашкарка ''' — [[Ресей]]дегі өзен. [[Башқұртстан Республикасы]]&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Белая өзенінің сол жағалауынан 1167 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Белая (Кама саласы)|Белая]]; [[су бақылайтын пост]]тан [[Арск тас]] ; [[Юмагузин суқоймасы|Юмагузин су торабына]] дейін. Өзен саласы — Белая, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: 2-ші Ашкарка }}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010200212111100017256
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101725
* Су алабының коды — 10.01.02.002
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Башқұртстан өзендері]]
[[Санат:Кама су алабы өңірі өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>t6u8kcevbocvilt4wsz4u0wunkop8bh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591209</id>
      <parentid>3591201</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:33:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3591209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4044" sha1="rjoi8gf38sze05ohwu7rsl62wwj7s2s" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = 2-Ашкарка  
  |шынайы атауы           = Ашкарка 2-я
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 10 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Белая (Кама саласы)|Белая]]; [[су бақылайтын пост]]тан [[Арск тас]] ; [[Юмагузин суқоймасы|Юмагузин су торабына]] дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Белая өзенінің сол жағалауынан 1167 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = [[Башқұртстан Республикасы]] 
 |commons                = 
}}

'''2-Ашкарка''' ({{lang-ru|Ашкарка 2-я}}) — [[Ресей]]дегі өзен. [[Башқұртстан Республикасы]]&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Белая өзенінің сол жағалауынан 1167 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Белая (Кама саласы)|Белая]]; [[су бақылайтын пост]]тан [[Арск тас]] ; [[Юмагузин суқоймасы|Юмагузин су торабына]] дейін. Өзен саласы — Белая, өзен алабы — Кама.&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері:&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: 2-Ашкарка }}&lt;/ref&gt;
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010200212111100017256
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101725
* Су алабының коды — 10.01.02.002
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Башқұртстан өзендері]]
[[Санат:Кама су алабы өңірі өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>rjoi8gf38sze05ohwu7rsl62wwj7s2s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>3-Кукруй</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141482</id>
    <revision>
      <id>3591205</id>
      <parentid>3186672</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:29:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nurken [[3-ші Кукруй]] бетін [[3-Кукруй]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады): Қате жазылған тақырып</comment>
      <origin>3186672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4012" sha1="bdtizoptsvwq3ctiedhwdwrh1w3td07" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = 3-ші Кукруй  
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 11 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Үлкен Иік (Сақмар тармағы)|Үлкен Иік]] 
 |өзендердің су алабы    = Жайық (су алабының Ресейдегі бөлігі) 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Үлкен Иік өзенінің сол жағалауынан 165 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Башқұртстан Республикасы, Орынбор облысы 
 |commons                = 
}}

'''3-ші Кукруй ''' — [[Ресей]]дегі өзен. Башқұртстан Республикасы, Орынбор облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Иік өзенінің сол жағалауынан 165 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жайық су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Үлкен Ик (Сакмара тармағы)|Үлкен Ик]]. Өзен саласы — Сала болмайды, өзен алабы — Жайық (су алабының Ресейдегі бөлігі)&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: 3-ші Кукруй }}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 12010000612112200005965
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 112200596
* Су алабының коды — 12.01.00.006
* ГЗ томының нөмірі — 12
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}
{{Үлкен Ик}}

[[Санат:Башқұртстан өзендері]]
[[Санат:Орынбор облысы өзендері]]
[[Санат:Жайық су алабы өңірі өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>bdtizoptsvwq3ctiedhwdwrh1w3td07</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591211</id>
      <parentid>3591205</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:35:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3591211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3993" sha1="dedmryseik95knhrnzr94vm6jwpm4i2" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = 3-Кукруй  
  |шынайы атауы           = Кукруй 3-й
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 11 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Үлкен Иік (Сақмар тармағы)|Үлкен Иік]] 
 |өзендердің су алабы    = Жайық (су алабының Ресейдегі бөлігі) 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Үлкен Иік өзенінің сол жағалауынан 165 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = [[Башқұртстан]], [[Орынбор облысы]]
 |commons                = 
}}

'''3-Кукруй''' ({{lang-ru|Кукруй 3-й}}) — [[Ресей]]дегі өзен. [[Башқұртстан Республикасы]], [[Орынбор облысы]]&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Иік өзенінің сол жағалауынан 165 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 километрді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жайық су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Үлкен Ик (Сакмара тармағы)|Үлкен Ик]]. Өзен алабы — Жайық (су алабының Ресейдегі бөлігі).&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: 3-Кукруй }}&lt;/ref&gt;
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 12010000612112200005965
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 112200596
* Су алабының коды — 12.01.00.006
* ГЗ томының нөмірі — 12
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}
{{Үлкен Ик}}

[[Санат:Башқұртстан өзендері]]
[[Санат:Орынбор облысы өзендері]]
[[Санат:Жайық су алабы өңірі өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>dedmryseik95knhrnzr94vm6jwpm4i2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бубенка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154136</id>
    <revision>
      <id>3591325</id>
      <parentid>3067665</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:39:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4301" sha1="k9sdqabufy8oyg6swkqwsy02e06bmcm" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Бубенка 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 11 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Пышма]] [[Белоярск суқоймасы]]нан сағасына дейін, [[Рефт (Пышма тармағы)|Рефт]] өзенін қоспағанда бастауынан [[Рефтинск суқоймасы|Рефтинск су торабына]] дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Юрмыч өзенінің оң жағалауынан 45 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Түмен облысы, Қорған облысы 
 |commons                = 
}}

'''Бубенка''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Түмен облысы, Қорған облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Юрмыч өзенінің оң жағалауынан 45 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Пышма]] [[Белоярск суқоймасы]]нан сағасына дейін, [[Рефт (Пышма тармағы)|Рефт]] өзенін қоспағанда бастауынан [[Рефтинск суқоймасы|Рефтинск су торабына]] дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Бубенка}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010502212111200008027
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111200802
* Су алабының коды — 14.01.05.022
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Түмен облысы өзендері]]
[[Санат:Қорған облысы өзендері]]
[[Санат:Ертіс су алабы]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>k9sdqabufy8oyg6swkqwsy02e06bmcm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Антипинский Исток</title>
    <ns>0</ns>
    <id>159090</id>
    <revision>
      <id>3591252</id>
      <parentid>3067043</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:50:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4032" sha1="ikm45ibfb6b4ot1ddqf0fiiymwlo2dm" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Антипинский Исток (Матюшина) 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 19 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Сосьва (өзен)|Сосьва өзені]] бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = [[Лапча (Турья тармағы)|Лапча]] өзенінің оң жағалауынан 4,4 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Антипинский Исток (Матюшина)''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Лапча (Турья тармағы)|Лапча]] өзенінің оң жағалауынан 4,4 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Сосьва (өзен)|Сосьва өзені]] бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=196867|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Антипинский Исток (Матюшина)}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010502412111200010318
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111201031
* Су алабының коды — 14.01.05.024
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>ikm45ibfb6b4ot1ddqf0fiiymwlo2dm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Атюс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>159091</id>
    <revision>
      <id>3591272</id>
      <parentid>3013871</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:54:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3818" sha1="ltycqo0sfs57gbt6jiafbzkwmc91yh9" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Атюс 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 29 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Сосьва (өзен)|Сосьва өзені]] бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Сосьва өзенінің оң жағалауынан 447 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Атюс''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сосьва өзенінің оң жағалауынан 447 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 29 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Сосьва (өзен)|Сосьва өзені]] бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=196936|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Атюс}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010502412111200010080
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111201008
* Су алабының коды — 14.01.05.024
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>ltycqo0sfs57gbt6jiafbzkwmc91yh9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баяновка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>159092</id>
    <revision>
      <id>3591299</id>
      <parentid>3067372</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:18:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3856" sha1="19z5x2g6vnqmhak1gg1cizx3pfc1rfb" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Баяновка 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 10 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Сосьва (өзен)|Сосьва өзені]] бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = [[Колонга]] өзенінің сол жағалауынан 16 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Баяновка''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Колонга]] өзенінің сол жағалауынан 16 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Сосьва (өзен)|Сосьва өзені]] бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=196875|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Баяновка}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010502412111200010028
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111201002
* Су алабының коды — 14.01.05.024
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>19z5x2g6vnqmhak1gg1cizx3pfc1rfb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Буртымка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>159100</id>
    <revision>
      <id>3591329</id>
      <parentid>3067767</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:39:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3931" sha1="16x10dmf1dcnlly2gen9v3p3ahcmaxh" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Буртымка (Горновая Каква) 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 15 
 |су алабының ауданы     = 69,1 
 |су алабы               = [[Сосьва (өзен)|Сосьва өзені]] бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Каква өзенінің оң жағалауынан 148 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Буртымка (Горновая Каква)''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Каква өзенінің оң жағалауынан 148 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Сосьва (өзен)|Сосьва өзені]] бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=196921|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Буртымка (Горновая Каква)}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010502412111200010424
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111201042
* Су алабының коды — 14.01.05.024
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>16x10dmf1dcnlly2gen9v3p3ahcmaxh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Валенторский Исток</title>
    <ns>0</ns>
    <id>159102</id>
    <revision>
      <id>3591342</id>
      <parentid>3067912</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:40:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3901" sha1="6dc2lt7hfgxwqff1z1bb0zej84umfzr" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Валенторский Исток 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 15 
 |су алабының ауданы     = 119 
 |су алабы               = [[Сосьва (өзен)|Сосьва өзені]] бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Каква өзенінің сол жағалауынан 104 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Валенторский Исток''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Каква өзенінің сол жағалауынан 104 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Сосьва (өзен)|Сосьва өзені]] бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=196864|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Валенторский Исток}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010502412111200010479
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111201047
* Су алабының коды — 14.01.05.024
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>6dc2lt7hfgxwqff1z1bb0zej84umfzr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чап (Атюс тармағы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>159157</id>
    <revision>
      <id>3591197</id>
      <parentid>3018327</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:25:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3591197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3901" sha1="dii06lyj7myw07mtwu9o0kvjo49gdwm" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                  = Чап (Үлкен Чап) 
  |шынайы атауы          = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 13 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Сосьва (өзен)|Сосьва өзені]] бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = [[Атюс]] өзенінің оң жағалауынан 5,5 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                 = [[Свердловск облысы]]
 |commons                = 
}}

'''Чап''' (не '''Үлкен Чап''') — [[Ресей]]дегі өзен. [[Свердловск облысы]]&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Атюс]] өзенінің оң жағалауынан 5,5 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 километрді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Сосьва (өзен)|Сосьва өзені]] бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=196918|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Чап (Үлкен Чап)}}&lt;/ref&gt;
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010502412111200010103
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111201010
* Су алабының коды — 14.01.05.024
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Свердлов облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>dii06lyj7myw07mtwu9o0kvjo49gdwm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Агрыз (Березовка тармағы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160139</id>
    <revision>
      <id>3591238</id>
      <parentid>3013361</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:49:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3814" sha1="p7vveteqji6kq3bb3v2fs9ssx3sbf4o" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Агрыз 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 12 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Березовка өзенінің оң жағалауынан 13 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Пермь өлкесі, Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Агрыз''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Березовка өзенінің оң жағалауынан 13 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=180892|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Агрыз}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100812111100012623
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101262
* Су алабының коды — 10.01.01.008
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Пермь өлкесі өзендері]]
[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>p7vveteqji6kq3bb3v2fs9ssx3sbf4o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аитовка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160140</id>
    <revision>
      <id>3591241</id>
      <parentid>3021081</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:50:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3816" sha1="6pt9ycr70gdd9xr9yqpnkkijvmttgw1" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Аитовка 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 15 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Шаква өзенінің сол жағалауынан 118 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Пермь өлкесі, Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Аитовка''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Шаква өзенінің сол жағалауынан 118 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=181013|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Аитовка}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100812111100013057
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101305
* Су алабының коды — 10.01.01.008
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Пермь өлкесі өзендері]]
[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>6pt9ycr70gdd9xr9yqpnkkijvmttgw1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айва (Уна тармағы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160141</id>
    <revision>
      <id>3591243</id>
      <parentid>3021276</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:50:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3798" sha1="7biyvkqz416p12cjh1f5z8qenvlxi1a" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Айва 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 13 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = [[Унь]] өзенінің сол жағалауынан 7,3 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Пермь өлкесі, Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Айва''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Унь]] өзенінің сол жағалауынан 7,3 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=181037|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Айва}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100812111100012296
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101229
* Су алабының коды — 10.01.01.008
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Пермь өлкесі өзендері]]
[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>7biyvkqz416p12cjh1f5z8qenvlxi1a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арий (Ирена тармағы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160142</id>
    <revision>
      <id>3591258</id>
      <parentid>3013692</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:51:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3794" sha1="oa3gjd8nx55e7rx3tcy3b63zz52c83h" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Арий 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 29 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Ирень өзенінің оң жағалауынан 185 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Пермь өлкесі, Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Арий''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ирень өзенінің оң жағалауынан 185 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 29 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=180970|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Арий}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100812111100013200
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101320
* Су алабының коды — 10.01.01.008
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Пермь өлкесі өзендері]]
[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>oa3gjd8nx55e7rx3tcy3b63zz52c83h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Асовка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160143</id>
    <revision>
      <id>3591264</id>
      <parentid>3532902</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:51:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3912" sha1="pyxvrmu4ulq7ktfadqmd72umavym3wx" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген өзен}}
{{Өзен
 |атауы                   = Асовка (Жоғарғы Асовка) 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 39 
 |су алабының ауданы     = 397 
 |су алабы               = [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Барда өзенінің сол жағалауынан 29 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Пермь өлкесі, Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}
'''Асовка (Жоғарғы Асовка)''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Барда өзенінің сол жағалауынан 29 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 39 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=181012|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Асовка (Жоғарғы Асовка)}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100812111100012944
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101294
* Су алабының коды — 10.01.01.008
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

[[Санат:Пермь өлкесі өзендері]]
[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]

{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>pyxvrmu4ulq7ktfadqmd72umavym3wx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аспа (Ирена тармағы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160144</id>
    <revision>
      <id>3591265</id>
      <parentid>3013802</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:51:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3800" sha1="g6w8fn2h6lhyvhfhxg099wm8fiaz8la" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Аспа 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 51 
 |су алабының ауданы     = 405 
 |су алабы               = [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Ирень өзенінің сол жағалауынан 120 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Пермь өлкесі, Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Аспа''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ирень өзенінің сол жағалауынан 120 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 51 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=180938|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Аспа}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100812111100013286
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101328
* Су алабының коды — 10.01.01.008
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Пермь өлкесі өзендері]]
[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>g6w8fn2h6lhyvhfhxg099wm8fiaz8la</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бартым (Шаква тармағы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160145</id>
    <revision>
      <id>3591289</id>
      <parentid>3067308</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:09:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3808" sha1="c5qknd2hgbqajgw3g3q7vne91v0c634" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Бартым 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 27 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Шаква өзенінің сол жағалауынан 74 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Пермь өлкесі, Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Бартым''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Шаква өзенінің сол жағалауынан 74 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 27 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=180929|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Бартым}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100812111100013125
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101312
* Су алабының коды — 10.01.01.008
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Пермь өлкесі өзендері]]
[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>c5qknd2hgbqajgw3g3q7vne91v0c634</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баская (Сылва тармағы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160146</id>
    <revision>
      <id>3591292</id>
      <parentid>3067316</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:12:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3806" sha1="eky112tzajwa9t634xudphxou6r76dr" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Баская 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 14 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Сылва өзенінің оң жағалауынан 284 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Пермь өлкесі, Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Баская''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сылва өзенінің оң жағалауынан 284 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=181044|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Баская}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100812111100012555
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101255
* Су алабының коды — 10.01.01.008
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Пермь өлкесі өзендері]]
[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>eky112tzajwa9t634xudphxou6r76dr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бизь (Вогулка тармағы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160147</id>
    <revision>
      <id>3591308</id>
      <parentid>3067468</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:27:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3802" sha1="dz2lj0qtabz6p53lg4mw1zmri8i9ueh" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Бизь 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 30 
 |су алабының ауданы     = 152 
 |су алабы               = [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Вогулка өзенінің оң жағалауынан 21 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Пермь өлкесі, Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Бизь''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Вогулка өзенінің оң жағалауынан 21 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 30 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=181019|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Бизь}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100812111100012524
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101252
* Су алабының коды — 10.01.01.008
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Пермь өлкесі өзендері]]
[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>dz2lj0qtabz6p53lg4mw1zmri8i9ueh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бизь (Сылва тармағы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160148</id>
    <revision>
      <id>3591309</id>
      <parentid>3067469</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:28:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3854" sha1="gt989vqw7evywao0hd88aj4rxws1i7v" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Бизь (Кіші Бизь) 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 15 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Сылва өзенінің оң жағалауынан 337 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Пермь өлкесі, Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Бизь (Кіші Бизь)''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сылва өзенінің оң жағалауынан 337 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=181030|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Бизь (Кіші Бизь)}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100812111100012395
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101239
* Су алабының коды — 10.01.01.008
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Пермь өлкесі өзендері]]
[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>gt989vqw7evywao0hd88aj4rxws1i7v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бизярка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160149</id>
    <revision>
      <id>3591311</id>
      <parentid>3067473</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:30:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3896" sha1="ol7ude6vrsx9np5mtjnga5prieeslrs" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Бизярка (Үлкен Бизярка) 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 16 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Бабка өзенінің оң жағалауынан 109 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Пермь өлкесі, Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Бизярка (Үлкен Бизярка)''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Бабка өзенінің оң жағалауынан 109 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=180955|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Бизярка (Үлкен Бизярка)}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100812111100013620
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101362
* Су алабының коды — 10.01.01.008
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Пермь өлкесі өзендері]]
[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>ol7ude6vrsx9np5mtjnga5prieeslrs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Быза</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160165</id>
    <revision>
      <id>3591333</id>
      <parentid>3067799</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:40:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3782" sha1="ccjfm9i8hb5ldjgzs7pm92w30hsqgm3" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Быза 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 10 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Юг өзенінің сол жағалауынан 1 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Пермь өлкесі, Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Быза''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Юг өзенінің сол жағалауынан 1 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=180956|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Быза}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100812111100013668
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101366
* Су алабының коды — 10.01.01.008
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Пермь өлкесі өзендері]]
[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>ccjfm9i8hb5ldjgzs7pm92w30hsqgm3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бым</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160166</id>
    <revision>
      <id>3591334</id>
      <parentid>3067808</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:40:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3855" sha1="70k3unac3zrikwsv69tn87je75fjoas" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Бым (Симоновка) 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 56 
 |су алабының ауданы     = 327 
 |су алабы               = [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Ирень өзенінің сол жағалауынан 42 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Пермь өлкесі, Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Бым (Симоновка)''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ирень өзенінің сол жағалауынан 42 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 56 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=181050|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Бым (Симоновка)}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100812111100013514
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101351
* Су алабының коды — 10.01.01.008
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Пермь өлкесі өзендері]]
[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>70k3unac3zrikwsv69tn87je75fjoas</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бымок</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160167</id>
    <revision>
      <id>3591335</id>
      <parentid>3067809</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:40:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3804" sha1="9nv3j86x8nih78xmvfw0v8h8k8edwn8" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Бымок 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 20 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = [[Бым]] өзенінің сол жағалауынан 3,6 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Пермь өлкесі, Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Бымок''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Бым]] өзенінің сол жағалауынан 3,6 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 20 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=180882|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Бымок}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100812111100013521
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101352
* Су алабының коды — 10.01.01.008
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Пермь өлкесі өзендері]]
[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>9nv3j86x8nih78xmvfw0v8h8k8edwn8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бырма (Бабка тармағы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160168</id>
    <revision>
      <id>3591336</id>
      <parentid>3067812</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:40:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3802" sha1="ak5m2f6m7eixv9stmuuirzf7q011wqy" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Бырма 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 39 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Бабка өзенінің сол жағалауынан 86 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Пермь өлкесі, Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Бырма''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Бабка өзенінің сол жағалауынан 86 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 39 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=180883|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Бырма}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100812111100013644
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101364
* Су алабының коды — 10.01.01.008
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Пермь өлкесі өзендері]]
[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>ak5m2f6m7eixv9stmuuirzf7q011wqy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бырма (Лека тармағы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160169</id>
    <revision>
      <id>3591337</id>
      <parentid>3067813</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:40:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3872" sha1="ofcp8d9pgzorojy6jq4zim533ytfvkl" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Бырма 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 16 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = [[Лек (Сылва тармағы)|Лек]] өзенінің сол жағалауынан 34 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Пермь өлкесі, Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Бырма''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Лек (Сылва тармағы)|Лек]] өзенінің сол жағалауынан 34 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=180902|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Бырма}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100812111100012760
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101276
* Су алабының коды — 10.01.01.008
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Пермь өлкесі өзендері]]
[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>ofcp8d9pgzorojy6jq4zim533ytfvkl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бырма (Турка тармағы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160170</id>
    <revision>
      <id>3591338</id>
      <parentid>3067814</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:40:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3966" sha1="5am0v2prtoqbimcr2pkimocmic6ots7" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Бырма (Правая Бырма) 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 44 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = [[Турка (Ирена тармағы)|Турка]] өзенінің сол жағалауынан 28 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Пермь өлкесі, Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Бырма (Правая Бырма)''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Турка (Ирена тармағы)|Турка]] өзенінің сол жағалауынан 28 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 44 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=180966|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Бырма (Правая Бырма)}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100812111100013453
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101345
* Су алабының коды — 10.01.01.008
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Пермь өлкесі өзендері]]
[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>5am0v2prtoqbimcr2pkimocmic6ots7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вакса (Шаква тармағы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160171</id>
    <revision>
      <id>3591341</id>
      <parentid>3067901</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:40:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3800" sha1="5orvxrbekbgy6gt5xmvmiltxz89om9j" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Вакса 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 10 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Шаква өзенінің оң жағалауынан 125 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Пермь өлкесі, Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Вакса''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Шаква өзенінің оң жағалауынан 125 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=180928|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Вакса}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100812111100013033
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101303
* Су алабының коды — 10.01.01.008
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Пермь өлкесі өзендері]]
[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>5orvxrbekbgy6gt5xmvmiltxz89om9j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Азанка (Тавда тармағы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160266</id>
    <revision>
      <id>3591239</id>
      <parentid>3021065</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:49:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4153" sha1="d7ycnj6197yxfpeyqinlg7ycba8r1i5" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Азанка 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 40 
 |су алабының ауданы     = 724 
 |су алабы               = [[Тавда (өзен)|Тавда өзенінің]] бастауынан сағасына дейін, [[Сосьва (өзен)|Сосьва]] өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Тавда өзенінің оң жағалауынан 238 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Түмен облысы 
 |commons                = 
}}

'''Азанка''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Түмен облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тавда өзенінің оң жағалауынан 238 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 40 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Тавда (өзен)|Тавда өзенінің]] бастауынан сағасына дейін, [[Сосьва (өзен)|Сосьва]] өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=197345|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Азанка}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010502512111200013103
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111201310
* Су алабының коды — 14.01.05.025
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Түмен облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>d7ycnj6197yxfpeyqinlg7ycba8r1i5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алька</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160267</id>
    <revision>
      <id>3591248</id>
      <parentid>3013542</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:50:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4197" sha1="j1sqcoh8pwqy14razp4eurwn6v7dbtn" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Алька 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 31 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Тавда (өзен)|Тавда өзенінің]] бастауынан сағасына дейін, [[Сосьва (өзен)|Сосьва]] өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = [[Үлкен Емельяшевка]] өзенінің оң жағалауынан 31 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Түмен облысы 
 |commons                = 
}}

'''Алька''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Түмен облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Үлкен Емельяшевка]] өзенінің оң жағалауынан 31 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 31 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Тавда (өзен)|Тавда өзенінің]] бастауынан сағасына дейін, [[Сосьва (өзен)|Сосьва]] өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=197363|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Алька}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010502512111200013066
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111201306
* Су алабының коды — 14.01.05.025
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Түмен облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>j1sqcoh8pwqy14razp4eurwn6v7dbtn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ананъя</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160268</id>
    <revision>
      <id>3591249</id>
      <parentid>3013613</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:50:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4187" sha1="76tsd5x6qivbmsq9mivo8qap0x4xr6t" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Ананъя 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 66 
 |су алабының ауданы     = 399 
 |су алабы               = [[Тавда (өзен)|Тавда өзенінің]] бастауынан сағасына дейін, [[Сосьва (өзен)|Сосьва]] өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = [[Үлкен Пелым]] өзенінің сол жағалауынан 458 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Түмен облысы 
 |commons                = 
}}

'''Ананъя''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Түмен облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Үлкен Пелым]] өзенінің сол жағалауынан 458 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 66 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Тавда (өзен)|Тавда өзенінің]] бастауынан сағасына дейін, [[Сосьва (өзен)|Сосьва]] өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=197334|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Ананъя}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010502512111200011901
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111201190
* Су алабының коды — 14.01.05.025
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Түмен облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>76tsd5x6qivbmsq9mivo8qap0x4xr6t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анеп</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160269</id>
    <revision>
      <id>3591250</id>
      <parentid>3067004</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:50:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4186" sha1="hjtlrrt0g7q9poqul457no5x5t5xryq" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Анеп 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 108 
 |су алабының ауданы     = 1530 
 |су алабы               = [[Тавда (өзен)|Тавда өзенінің]] бастауынан сағасына дейін, [[Сосьва (өзен)|Сосьва]] өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Тавда өзенінің оң жағалауынан 535 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Түмен облысы 
 |commons                = 
}}

'''Анеп''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Түмен облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тавда өзенінің оң жағалауынан 535 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 108 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Тавда (өзен)|Тавда өзенінің]] бастауынан сағасына дейін, [[Сосьва (өзен)|Сосьва]] өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=197287|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Анеп}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010502512111200012557
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111201255
* Су алабының коды — 14.01.05.025
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Түмен облысы өзендері]]
[[Санат:Ертіс су алабы]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>hjtlrrt0g7q9poqul457no5x5t5xryq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анчуг</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160270</id>
    <revision>
      <id>3591253</id>
      <parentid>3067058</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:50:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4185" sha1="0heofr6iau0pbrhh7zbgkt5x3769m0c" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Анчуг 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 28 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Тавда (өзен)|Тавда өзенінің]] бастауынан сағасына дейін, [[Сосьва (өзен)|Сосьва]] өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Вижай өзенінің оң жағалауынан 57 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Түмен облысы 
 |commons                = 
}}

'''Анчуг''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Түмен облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Вижай өзенінің оң жағалауынан 57 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 28 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Тавда (өзен)|Тавда өзенінің]] бастауынан сағасына дейін, [[Сосьва (өзен)|Сосьва]] өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=197019|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Анчуг}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010502512111200008888
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111200888
* Су алабының коды — 14.01.05.025
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Түмен облысы өзендері]]
[[Санат:Ертіс су алабы]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>0heofr6iau0pbrhh7zbgkt5x3769m0c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анянтоип</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160271</id>
    <revision>
      <id>3591254</id>
      <parentid>3067073</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:51:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4215" sha1="tr71xxjpozg40l7cgfps06gckzix4ak" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Анянтоип 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 13 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Тавда (өзен)|Тавда өзенінің]] бастауынан сағасына дейін, [[Сосьва (өзен)|Сосьва]] өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = [[Ананъя]] өзенінің оң жағалауынан 41 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Түмен облысы 
 |commons                = 
}}

'''Анянтоип''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Түмен облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Ананъя]] өзенінің оң жағалауынан 41 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Тавда (өзен)|Тавда өзенінің]] бастауынан сағасына дейін, [[Сосьва (өзен)|Сосьва]] өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=197283|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Анянтоип}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010502512111200011918
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111201191
* Су алабының коды — 14.01.05.025
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Түмен облысы өзендері]]
[[Санат:Ертіс су алабы]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>tr71xxjpozg40l7cgfps06gckzix4ak</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ария (Лозьва тармағы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160272</id>
    <revision>
      <id>3591259</id>
      <parentid>3583328</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:51:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4236" sha1="hul8aw70ccbv5xco3enwn7y2zfj2obk" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Ария (Горная) 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 40 
 |су алабының ауданы     = 336 
 |су алабы               = [[Тавда (өзен)|Тавда өзенінің]] бастауынан сағасына дейін, [[Сосьва (өзен)|Сосьва]] өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Лозьва өзенінің сол жағалауынан 173 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Түмен облысы 
 |commons                = 
}}

'''Ария (Горная)''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Түмен облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лозьва өзенінің сол жағалауынан 173 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 40 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Тавда (өзен)|Тавда өзенінің]] бастауынан сағасына дейін, [[Сосьва (өзен)|Сосьва]] өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=197193|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Ария (Горная)}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010502512111200009434
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111200943
* Су алабының коды — 14.01.05.025
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Түмен облысы өзендері]]
[[Санат:Ертіс су алабы]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>hul8aw70ccbv5xco3enwn7y2zfj2obk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арья (Тавда тармағы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160273</id>
    <revision>
      <id>3591261</id>
      <parentid>3013787</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:51:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4185" sha1="dimbmdn9vzr5h20z6y38sle4dz4l8jl" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Арья 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 25 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Тавда (өзен)|Тавда өзенінің]] бастауынан сағасына дейін, [[Сосьва (өзен)|Сосьва]] өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Тавда өзенінің сол жағалауынан 545 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Түмен облысы 
 |commons                = 
}}

'''Арья''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Түмен облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тавда өзенінің сол жағалауынан 545 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 25 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Тавда (өзен)|Тавда өзенінің]] бастауынан сағасына дейін, [[Сосьва (өзен)|Сосьва]] өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=197339|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Арья}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010502512111200012540
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111201254
* Су алабының коды — 14.01.05.025
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Түмен облысы өзендері]]
[[Санат:Ертіс су алабы]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>dimbmdn9vzr5h20z6y38sle4dz4l8jl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Атымъятоип</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160274</id>
    <revision>
      <id>3591270</id>
      <parentid>3013865</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:52:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4223" sha1="6phsk5y4yivodbwwutqyuur2453qgrb" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Атымъятоип 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 11 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Тавда (өзен)|Тавда өзенінің]] бастауынан сағасына дейін, [[Сосьва (өзен)|Сосьва]] өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Атымъя өзенінің сол жағалауынан 54 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Түмен облысы 
 |commons                = 
}}

'''Атымъятоип''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Түмен облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Атымъя өзенінің сол жағалауынан 54 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Тавда (өзен)|Тавда өзенінің]] бастауынан сағасына дейін, [[Сосьва (өзен)|Сосьва]] өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=197257|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Атымъятоип}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010502512111200012045
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111201204
* Су алабының коды — 14.01.05.025
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Түмен облысы өзендері]]
[[Санат:Ертіс су алабы]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>6phsk5y4yivodbwwutqyuur2453qgrb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Атымья</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160275</id>
    <revision>
      <id>3591271</id>
      <parentid>3013866</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:53:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4229" sha1="nnmk6fzvbvegl336n86xqc6x0w068k8" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Атымья 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 67 
 |су алабының ауданы     = 464 
 |су алабы               = [[Тавда (өзен)|Тавда өзенінің]] бастауынан сағасына дейін, [[Сосьва (өзен)|Сосьва]] өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = [[Үлкен Пелым]] өзенінің сол жағалауынан 390 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Түмен облысы 
 |commons                = 
}}

'''Атымья''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Түмен облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Үлкен Пелым]] өзенінің сол жағалауынан 390 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 67 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Тавда (өзен)|Тавда өзенінің]] бастауынан сағасына дейін, [[Сосьва (өзен)|Сосьва]] өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=197323|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Атымья}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010502512111200012038
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111201203
* Су алабының коды — 14.01.05.025
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Түмен облысы өзендері]]
[[Санат:Ертіс су алабы]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>nnmk6fzvbvegl336n86xqc6x0w068k8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ауспия (Лозьва тармағы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160276</id>
    <revision>
      <id>3591273</id>
      <parentid>3013879</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:55:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4199" sha1="i3xw2x19ktofh88h5vnzjjri56wd4e0" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Ауспия 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 29 
 |су алабының ауданы     = 165 
 |су алабы               = [[Тавда (өзен)|Тавда өзенінің]] бастауынан сағасына дейін, [[Сосьва (өзен)|Сосьва]] өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Лозьва өзенінің оң жағалауынан 564 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Түмен облысы 
 |commons                = 
}}

'''Ауспия''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Түмен облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лозьва өзенінің оң жағалауынан 564 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 29 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Тавда (өзен)|Тавда өзенінің]] бастауынан сағасына дейін, [[Сосьва (өзен)|Сосьва]] өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=197141|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Ауспия}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010502512111200008673
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111200867
* Су алабының коды — 14.01.05.025
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Түмен облысы өзендері]]
[[Санат:Ертіс су алабы]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>i3xw2x19ktofh88h5vnzjjri56wd4e0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ахимка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160277</id>
    <revision>
      <id>3591274</id>
      <parentid>3067129</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:56:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4195" sha1="pmsll0dw98kwgm0b47eyl03iq1u1cyt" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Ахимка 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 26 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Тавда (өзен)|Тавда өзенінің]] бастауынан сағасына дейін, [[Сосьва (өзен)|Сосьва]] өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Черная өзенінің оң жағалауынан 32 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Түмен облысы 
 |commons                = 
}}

'''Ахимка''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Түмен облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Черная өзенінің оң жағалауынан 32 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 26 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Тавда (өзен)|Тавда өзенінің]] бастауынан сағасына дейін, [[Сосьва (өзен)|Сосьва]] өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=197378|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Ахимка}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010502512111200012847
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111201284
* Су алабының коды — 14.01.05.025
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Түмен облысы өзендері]]
[[Санат:Ертіс су алабы]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>pmsll0dw98kwgm0b47eyl03iq1u1cyt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ахтасымполум</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160278</id>
    <revision>
      <id>3591277</id>
      <parentid>3067139</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:59:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4263" sha1="8ryf6t69pcg3sjdbscr0i0tsmicv1v3" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Ахтасымполум 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 40 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Тавда (өзен)|Тавда өзенінің]] бастауынан сағасына дейін, [[Сосьва (өзен)|Сосьва]] өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = [[Үлкен Пелым]] өзенінің сол жағалауынан 666 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Түмен облысы 
 |commons                = 
}}

'''Ахтасымполум''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Түмен облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Үлкен Пелым]] өзенінің сол жағалауынан 666 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 40 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Тавда (өзен)|Тавда өзенінің]] бастауынан сағасына дейін, [[Сосьва (өзен)|Сосьва]] өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=197240|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Ахтасымполум}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010502512111200011697
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111201169
* Су алабының коды — 14.01.05.025
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Түмен облысы өзендері]]
[[Санат:Ертіс су алабы]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>8ryf6t69pcg3sjdbscr0i0tsmicv1v3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ахтыл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160279</id>
    <revision>
      <id>3591278</id>
      <parentid>3067141</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:00:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4197" sha1="c9723alals0mphywc3otxvoxu8kycfn" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Ахтыл 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 30 
 |су алабының ауданы     = 133 
 |су алабы               = [[Тавда (өзен)|Тавда өзенінің]] бастауынан сағасына дейін, [[Сосьва (өзен)|Сосьва]] өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Лозьва өзенінің сол жағалауынан 588 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Түмен облысы 
 |commons                = 
}}

'''Ахтыл''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Түмен облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лозьва өзенінің сол жағалауынан 588 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 30 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Тавда (өзен)|Тавда өзенінің]] бастауынан сағасына дейін, [[Сосьва (өзен)|Сосьва]] өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=196960|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Ахтыл}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010502512111200008666
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111200866
* Су алабының коды — 14.01.05.025
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Түмен облысы өзендері]]
[[Санат:Ертіс су алабы]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>c9723alals0mphywc3otxvoxu8kycfn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Байковка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160280</id>
    <revision>
      <id>3591285</id>
      <parentid>3014040</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:05:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4188" sha1="24llxb116uhhhyqhn6q1lne334ol8a3" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Байковка 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 11 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Тавда (өзен)|Тавда өзенінің]] бастауынан сағасына дейін, [[Сосьва (өзен)|Сосьва]] өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Ляля өзенінің сол жағалауынан 214 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Түмен облысы 
 |commons                = 
}}

'''Байковка''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Түмен облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ляля өзенінің сол жағалауынан 214 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Тавда (өзен)|Тавда өзенінің]] бастауынан сағасына дейін, [[Сосьва (өзен)|Сосьва]] өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=197249|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Байковка}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010502512111200010768
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111201076
* Су алабының коды — 14.01.05.025
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Түмен облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}

[[ru:Байковка]]</text>
      <sha1>24llxb116uhhhyqhn6q1lne334ol8a3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бельничная</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160281</id>
    <revision>
      <id>3591303</id>
      <parentid>3014237</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:22:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4189" sha1="ic6l26qaf0fvqmsn72vkqj9fs3vy0zn" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Бельничная 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 12 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Тавда (өзен)|Тавда өзенінің]] бастауынан сағасына дейін, [[Сосьва (өзен)|Сосьва]] өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = [[Ликина]] өзенінің сол жағалауынан 65 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Түмен облысы 
 |commons                = 
}}

'''Бельничная''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Түмен облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Ликина]] өзенінің сол жағалауынан 65 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Тавда (өзен)|Тавда өзенінің]] бастауынан сағасына дейін, [[Сосьва (өзен)|Сосьва]] өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=197042|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Бельничная}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010502512111200009519
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111200951
* Су алабының коды — 14.01.05.025
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Түмен облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>ic6l26qaf0fvqmsn72vkqj9fs3vy0zn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Билькинка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160282</id>
    <revision>
      <id>3591313</id>
      <parentid>3067481</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:31:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4169" sha1="t71us5jat7tek0oubzuxq8hxsvh9s5f" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Билькинка 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 14 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Тавда (өзен)|Тавда өзенінің]] бастауынан сағасына дейін, [[Сосьва (өзен)|Сосьва]] өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Тавда өзенінің оң жағалауынан 204 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Түмен облысы 
 |commons                = 
}}

'''Билькинка''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Түмен облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тавда өзенінің оң жағалауынан 204 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Тавда (өзен)|Тавда өзенінің]] бастауынан сағасына дейін, [[Сосьва (өзен)|Сосьва]] өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=197417|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Билькинка}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010502512111200013233
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111201323
* Су алабының коды — 14.01.05.025
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Түмен облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>t71us5jat7tek0oubzuxq8hxsvh9s5f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бычий Лог</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160301</id>
    <revision>
      <id>3591339</id>
      <parentid>3067835</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:40:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4174" sha1="jhqazu11t855toptp4q6wrg6n4nxlrq" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Бычий Лог 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 11 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Тавда (өзен)|Тавда өзенінің]] бастауынан сағасына дейін, [[Сосьва (өзен)|Сосьва]] өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Нетьва өзенінің сол жағалауынан 8,9 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Түмен облысы 
 |commons                = 
}}

'''Бычий Лог''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Түмен облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Нетьва өзенінің сол жағалауынан 8,9 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Тавда (өзен)|Тавда өзенінің]] бастауынан сағасына дейін, [[Сосьва (өзен)|Сосьва]] өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=196998|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Бычий Лог}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010502512111200009571
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111200957
* Су алабының коды — 14.01.05.025
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Түмен облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>jhqazu11t855toptp4q6wrg6n4nxlrq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вагиль</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160302</id>
    <revision>
      <id>3591340</id>
      <parentid>3067859</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:40:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4160" sha1="ivtkdeiwaqa8u76244pcay0cxofa9ka" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Вагиль 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 117 
 |су алабының ауданы     = 3830 
 |су алабы               = [[Тавда (өзен)|Тавда өзенінің]] бастауынан сағасына дейін, [[Сосьва (өзен)|Сосьва]] өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Тавда өзенінің сол жағалауынан 650 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Түмен облысы 
 |commons                = 
}}

'''Вагиль''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Түмен облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тавда өзенінің сол жағалауынан 650 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 117 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Тавда (өзен)|Тавда өзенінің]] бастауынан сағасына дейін, [[Сосьва (өзен)|Сосьва]] өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=197164|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Вагиль}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010502512111200011505
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111201150
* Су алабының коды — 14.01.05.025
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Түмен облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>ivtkdeiwaqa8u76244pcay0cxofa9ka</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2-Серебрянка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160481</id>
    <revision>
      <id>3591235</id>
      <parentid>3584035</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:49:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4201" sha1="r4r0s8ns9ohzbxog17wv9p4mqm1feyg" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Серебрянка 2-ші 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 10 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Тавда (өзен)|Тавда өзенінің]] бастауынан сағасына дейін, [[Сосьва (өзен)|Сосьва]] өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Лобва өзенінің сол жағалауынан 191 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Түмен облысы 
 |commons                = 
}}

'''Серебрянка 2-ші''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Түмен облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лобва өзенінің сол жағалауынан 191 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Тавда (өзен)|Тавда өзенінің]] бастауынан сағасына дейін, [[Сосьва (өзен)|Сосьва]] өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін.Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=197023|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Серебрянка 2-ші}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010502512111200010966
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111201096
* Су алабының коды — 14.01.05.025
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Түмен облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>r4r0s8ns9ohzbxog17wv9p4mqm1feyg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>БатысТалица</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160546</id>
    <revision>
      <id>3591296</id>
      <parentid>3067345</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:15:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4183" sha1="jqjl6kn0v90kr2vv3pktg4e1u8vrjso" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = БатысТалица 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 18 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Тавда (өзен)|Тавда өзенінің]] бастауынан сағасына дейін, [[Сосьва (өзен)|Сосьва]] өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Талица өзенінің оң жағалауынан 12 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Түмен облысы 
 |commons                = 
}}

'''БатысТалица''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Түмен облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Талица өзенінің оң жағалауынан 12 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Тавда (өзен)|Тавда өзенінің]] бастауынан сағасына дейін, [[Сосьва (өзен)|Сосьва]] өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=196993|title=РФ мемлекеттік су реестрі: БатысТалица}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010502512111200008994
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111200899
* Су алабының коды — 14.01.05.025
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Түмен облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>jqjl6kn0v90kr2vv3pktg4e1u8vrjso</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ак-Тай</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160555</id>
    <revision>
      <id>3591246</id>
      <parentid>3021309</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:50:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3858" sha1="nl7lvpoyusf9q7ixu9t35o762ozgyn9" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Ак-Тай 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 19 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Тагил (өзен)|Тагил өзені]] [[Төменгі Тагил]] қаласынан сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Баранча (Нижне-Баранчинск ауылындағы тоған) өзенінің оң жағалауынан 40 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Ак-Тай''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Баранча (Нижне-Баранчинск ауылындағы тоған) өзенінің оң жағалауынан 40 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Тагил (өзен)|Тагил өзені]] [[Төменгі Тагил]] қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=196481|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Ак-Тай}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010501512111200005323
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111200532
* Су алабының коды — 14.01.05.015
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>nl7lvpoyusf9q7ixu9t35o762ozgyn9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анисимовка (Кыртомка тармағы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160556</id>
    <revision>
      <id>3591251</id>
      <parentid>3067019</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:50:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3769" sha1="63dhrbvq8pncs5dgbzj18t310x7ttsk" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Анисимовка 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 10 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Тагил (өзен)|Тагил өзені]] [[Төменгі Тагил]] қаласынан сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = [[Кыртомка]] өзенінің сол жағалауынан 19 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Анисимовка''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Кыртомка]] өзенінің сол жағалауынан 19 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Тагил (өзен)|Тагил өзені]] [[Төменгі Тагил]] қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=196438|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Анисимовка}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010501512111200005910
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111200591
* Су алабының коды — 14.01.05.015
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>63dhrbvq8pncs5dgbzj18t310x7ttsk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Балакина</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160557</id>
    <revision>
      <id>3591286</id>
      <parentid>3014078</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:06:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3763" sha1="44g22prvto98ow1qg0uz8ewi2lwqqh1" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Балакина 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 15 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Тагил (өзен)|Тагил өзені]] [[Төменгі Тагил]] қаласынан сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = [[Калганчиха]] өзенінің оң жағалауынан 3,4 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Балакина''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Калганчиха]] өзенінің оң жағалауынан 3,4 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Тагил (өзен)|Тагил өзені]] [[Төменгі Тагил]] қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=196474|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Балакина}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010501512111200005798
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111200579
* Су алабының коды — 14.01.05.015
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>44g22prvto98ow1qg0uz8ewi2lwqqh1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бандея</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160558</id>
    <revision>
      <id>3591288</id>
      <parentid>3067247</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:08:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3720" sha1="b3ng103je4lhgiqa19b0o4ahvay4oj7" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Бандея 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 12 
 |су алабының ауданы     = 38,2 
 |су алабы               = [[Тагил (өзен)|Тагил өзені]] [[Төменгі Тагил]] қаласынан сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Лая өзенінің сол жағалауынан 15 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Бандея''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лая өзенінің сол жағалауынан 15 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Тагил (өзен)|Тагил өзені]] [[Төменгі Тагил]] қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=196448|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Бандея}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010501512111200005385
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111200538
* Су алабының коды — 14.01.05.015
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>b3ng103je4lhgiqa19b0o4ahvay4oj7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Белая Теляна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160559</id>
    <revision>
      <id>3591302</id>
      <parentid>3067439</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:21:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3758" sha1="lbmyafaaecirtspbmgdmssmufyq06hm" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Белая Теляна 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 12 
 |су алабының ауданы     = 123 
 |су алабы               = [[Тагил (өзен)|Тагил өзені]] [[Төменгі Тагил]] қаласынан сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Тагил өзенінің оң жағалауынан 226 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Белая Теляна''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тагил өзенінің оң жағалауынан 226 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Тагил (өзен)|Тагил өзені]] [[Төменгі Тагил]] қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=196461|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Белая Теляна}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010501512111200005446
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111200544
* Су алабының коды — 14.01.05.015
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>lbmyafaaecirtspbmgdmssmufyq06hm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Берстеневка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160560</id>
    <revision>
      <id>3591307</id>
      <parentid>3014503</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:26:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3755" sha1="6e4vwlt856h89rf2rrx0ro6ave5s02l" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Берстеневка 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 11 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Тагил (өзен)|Тагил өзені]] [[Төменгі Тагил]] қаласынан сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Тагил өзенінің сол жағалауынан 95 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Берстеневка''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тагил өзенінің сол жағалауынан 95 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Тагил (өзен)|Тагил өзені]] [[Төменгі Тагил]] қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=196491|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Берстеневка}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010501512111200005729
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111200572
* Су алабының коды — 14.01.05.015
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>6e4vwlt856h89rf2rrx0ro6ave5s02l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аблей</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160598</id>
    <revision>
      <id>3591237</id>
      <parentid>3013264</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:49:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3905" sha1="3u0ehybumwldur5rpx13099zjtwi8wd" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Аблей 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 11 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Тагил (өзен)|Тагил өзені]] бастауынан [[Черная (Тагил саласы)|Черной]] өзенін қоспағанда [[Төменгі Тагил]] қаласына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Тагил өзенінің сол жағалауынан 360 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Аблей''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тагил өзенінің сол жағалауынан 360 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Тагил (өзен)|Тагил өзені]] бастауынан [[Черная (Тагил саласы)|Черной]] өзенін қоспағанда [[Төменгі Тагил]] қаласына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=196424|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Аблей}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010501412111200005140
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111200514
* Су алабының коды — 14.01.05.014
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>3u0ehybumwldur5rpx13099zjtwi8wd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айга (Тура тармағы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161785</id>
    <revision>
      <id>3591244</id>
      <parentid>3021283</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:50:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4201" sha1="lgw0h8hbxfkws8jgqtk5m6p6za9n9it" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Айга 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 18 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Тура (өзен)|Тура өзені]] [[Тагил (өзен)|Тагил]] өзенінің құйылысынан [[Тагил (өзен)|Тагил өзені]], [[Ница (өзен)|Ница өзені]] және [[Пышма өзені]] өзендерін қоспағанда сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Тура өзенінің сол жағалауынан 106 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Түмен облысы 
 |commons                = 
}}

'''Айга''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Түмен облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тура өзенінің сол жағалауынан 106 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Тура (өзен)|Тура өзені]] [[Тагил (өзен)|Тагил]] өзенінің құйылысынан [[Тагил (өзен)|Тагил өзені]], [[Ница (өзен)|Ница өзені]] және [[Пышма өзені]] өзендерін қоспағанда сағасына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=196779|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Айга}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010502312111200007593
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111200759
* Су алабының коды — 14.01.05.023
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Түмен облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>lgw0h8hbxfkws8jgqtk5m6p6za9n9it</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ахманка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161786</id>
    <revision>
      <id>3591275</id>
      <parentid>3067132</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:57:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4320" sha1="ambbtu5lg0usi8pdk880celms1m1zg6" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Ахманка (Салаирка) 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 53 
 |су алабының ауданы     = 697 
 |су алабы               = [[Тура (өзен)|Тура өзені]] [[Тагил (өзен)|Тагил]] өзенінің құйылысынан [[Тагил (өзен)|Тагил өзені]], [[Ница (өзен)|Ница өзені]] және [[Пышма өзені]] өзендерін қоспағанда сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Тура өзенінің сол жағалауынан 246 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Түмен облысы 
 |commons                = 
}}

'''Ахманка (Салаирка)''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Түмен облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тура өзенінің сол жағалауынан 246 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 53 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Тура (өзен)|Тура өзені]] [[Тагил (өзен)|Тагил]] өзенінің құйылысынан [[Тагил (өзен)|Тагил өзені]], [[Ница (өзен)|Ница өзені]] және [[Пышма өзені]] өзендерін қоспағанда сағасына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=196818|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Ахманка (Салаирка)}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010502312111200007548
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111200754
* Су алабының коды — 14.01.05.023
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Түмен облысы өзендері]]
[[Санат:Ертіс су алабы]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>ambbtu5lg0usi8pdk880celms1m1zg6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Багышевка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161787</id>
    <revision>
      <id>3591282</id>
      <parentid>3013962</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:03:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4233" sha1="c341f8twavhcylraalrotk5le0c0fjm" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Багышевка 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 56 
 |су алабының ауданы     = 690 
 |су алабы               = [[Тура (өзен)|Тура өзені]] [[Тагил (өзен)|Тагил]] өзенінің құйылысынан [[Тагил (өзен)|Тагил өзені]], [[Ница (өзен)|Ница өзені]] және [[Пышма өзені]] өзендерін қоспағанда сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Тура өзенінің сол жағалауынан 503 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Түмен облысы 
 |commons                = 
}}

'''Багышевка''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Түмен облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тура өзенінің сол жағалауынан 503 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 56 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Тура (өзен)|Тура өзені]] [[Тагил (өзен)|Тагил]] өзенінің құйылысынан [[Тагил (өзен)|Тагил өзені]], [[Ница (өзен)|Ница өзені]] және [[Пышма өзені]] өзендерін қоспағанда сағасына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=196820|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Багышевка}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010502312111200006091
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111200609
* Су алабының коды — 14.01.05.023
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Түмен облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>c341f8twavhcylraalrotk5le0c0fjm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Балдашка (Багышевка тармағы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161788</id>
    <revision>
      <id>3591287</id>
      <parentid>3014094</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:07:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4251" sha1="ghjoh2b89q0slqwza5mpe6y0t0hjogf" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Балдашка 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 10 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Тура (өзен)|Тура өзені]] [[Тагил (өзен)|Тагил]] өзенінің құйылысынан [[Тагил (өзен)|Тагил өзені]], [[Ница (өзен)|Ница өзені]] және [[Пышма өзені]] өзендерін қоспағанда сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = [[Багышевка]] өзенінің сол жағалауынан 29 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Түмен облысы 
 |commons                = 
}}

'''Балдашка''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Түмен облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Багышевка]] өзенінің сол жағалауынан 29 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Тура (өзен)|Тура өзені]] [[Тагил (өзен)|Тагил]] өзенінің құйылысынан [[Тагил (өзен)|Тагил өзені]], [[Ница (өзен)|Ница өзені]] және [[Пышма өзені]] өзендерін қоспағанда сағасына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=196758|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Балдашка}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010502312111200006107
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111200610
* Су алабының коды — 14.01.05.023
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Түмен облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>ghjoh2b89q0slqwza5mpe6y0t0hjogf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бедбайка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161789</id>
    <revision>
      <id>3591300</id>
      <parentid>3067381</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:19:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4237" sha1="af2x6gpxbiw7kwyshwzuiwsqywrnrth" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Бедбайка 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 13 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Тура (өзен)|Тура өзені]] [[Тагил (өзен)|Тагил]] өзенінің құйылысынан [[Тагил (өзен)|Тагил өзені]], [[Ница (өзен)|Ница өзені]] және [[Пышма өзені]] өзендерін қоспағанда сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Вязовка өзенінің сол жағалауынан 2,8 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Түмен облысы 
 |commons                = 
}}

'''Бедбайка''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Түмен облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Вязовка өзенінің сол жағалауынан 2,8 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Тура (өзен)|Тура өзені]] [[Тагил (өзен)|Тагил]] өзенінің құйылысынан [[Тагил (өзен)|Тагил өзені]], [[Ница (өзен)|Ница өзені]] және [[Пышма өзені]] өзендерін қоспағанда сағасына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=196772|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Бедбайка}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010502312111200006282
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111200628
* Су алабының коды — 14.01.05.023
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Түмен облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>af2x6gpxbiw7kwyshwzuiwsqywrnrth</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бочанка (Канырка тармағы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161792</id>
    <revision>
      <id>3591320</id>
      <parentid>3014715</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:37:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4239" sha1="quv031wwafx3hf5pmefu4kh0vfqh1zy" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Бочанка 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 13 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Тура (өзен)|Тура өзені]] [[Тагил (өзен)|Тагил]] өзенінің құйылысынан [[Тагил (өзен)|Тагил өзені]], [[Ница (өзен)|Ница өзені]] және [[Пышма өзені]] өзендерін қоспағанда сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = [[Канырка]] өзенінің сол жағалауынан 9,2 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Түмен облысы 
 |commons                = 
}}

'''Бочанка''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Түмен облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Канырка]] өзенінің сол жағалауынан 9,2 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Тура (өзен)|Тура өзені]] [[Тагил (өзен)|Тагил]] өзенінің құйылысынан [[Тагил (өзен)|Тагил өзені]], [[Ница (өзен)|Ница өзені]] және [[Пышма өзені]] өзендерін қоспағанда сағасына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=196789|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Бочанка}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010502312111200007579
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111200757
* Су алабының коды — 14.01.05.023
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Түмен облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>quv031wwafx3hf5pmefu4kh0vfqh1zy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бухталка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161793</id>
    <revision>
      <id>3591331</id>
      <parentid>3067791</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:40:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4243" sha1="rhnldc2jvk0knoalk04bw3gj7a9v7mo" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Бухталка 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 19 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Тура (өзен)|Тура өзені]] [[Тагил (өзен)|Тагил]] өзенінің құйылысынан [[Тагил (өзен)|Тагил өзені]], [[Ница (өзен)|Ница өзені]] және [[Пышма өзені]] өзендерін қоспағанда сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = [[Ахманка]] өзенінің сол жағалауынан 13 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Түмен облысы 
 |commons                = 
}}

'''Бухталка''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Түмен облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Ахманка]] өзенінің сол жағалауынан 13 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Тура (өзен)|Тура өзені]] [[Тагил (өзен)|Тагил]] өзенінің құйылысынан [[Тагил (өзен)|Тагил өзені]], [[Ница (өзен)|Ница өзені]] және [[Пышма өзені]] өзендерін қоспағанда сағасына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=196753|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Бухталка}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010502312111200007555
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111200755
* Су алабының коды — 14.01.05.023
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Түмен облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>rhnldc2jvk0knoalk04bw3gj7a9v7mo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айва (Салда тармағы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161828</id>
    <revision>
      <id>3591242</id>
      <parentid>3021275</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:50:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3873" sha1="pf7euzi3zixu69moekdkig8nwy3mqc0" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Айва 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 28 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Тура (өзен)|Тура өзені]] бастауынан [[Тагил (өзен)|Тагил]] өзенінің құйылысына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Салда өзенінің сол жағалауынан 127 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Пермь облысы 
 |commons                = 
}}

'''Айва''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Пермь облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Салда өзенінің сол жағалауынан 127 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 28 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Тура (өзен)|Тура өзені]] бастауынан [[Тагил (өзен)|Тагил]] өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=196385|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Айва}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010501212111200004800
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111200480
* Су алабының коды — 14.01.05.012
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Пермь өлкесі өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>pf7euzi3zixu69moekdkig8nwy3mqc0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2-Березовка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161829</id>
    <revision>
      <id>3591234</id>
      <parentid>3584031</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:49:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3957" sha1="ahhbnhwbrce25xostprhrwrxx1inlqo" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = 2-Берёзовка 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 12 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Тура (өзен)|Тура өзені]] бастауынан [[Тагил (өзен)|Тагил]] өзенінің құйылысына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = [[Лабазка-Исовская]] өзенінің оң жағалауынан 8,3 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Пермь облысы 
 |commons                = 
}}

'''2-Берёзовка''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Пермь облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Лабазка-Исовская]] өзенінің оң жағалауынан 8,3 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Тура (өзен)|Тура өзені]] бастауынан [[Тагил (өзен)|Тагил]] өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=196334|title=РФ мемлекеттік су реестрі: 2-Берёзовка}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010501212111200004565
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111200456
* Су алабының коды — 14.01.05.012
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Пермь өлкесі өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>ahhbnhwbrce25xostprhrwrxx1inlqo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Свердловск облысы өзендері</title>
    <ns>14</ns>
    <id>164500</id>
    <revision>
      <id>3591212</id>
      <parentid>718518</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:36:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3591212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="215" sha1="85t732jo8e99vrjjo4mhw3ju3vxkqgq" xml:space="preserve">[[Санат:Ресей өзендері|Свердловск]]
[[Санат:Свердловск облысы су нысандары]]
[[Санат:Азиялық Ресей өзендері|Свердловск]]</text>
      <sha1>85t732jo8e99vrjjo4mhw3ju3vxkqgq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591232</id>
      <parentid>3591212</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:49:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nurken [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] бетін [[Санат:Свердловск облысы өзендері]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады):  ([[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]] арқылы)</comment>
      <origin>3591212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="215" sha1="85t732jo8e99vrjjo4mhw3ju3vxkqgq" xml:space="preserve">[[Санат:Ресей өзендері|Свердловск]]
[[Санат:Свердловск облысы су нысандары]]
[[Санат:Азиялық Ресей өзендері|Свердловск]]</text>
      <sha1>85t732jo8e99vrjjo4mhw3ju3vxkqgq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аир (Юрюзана тармағы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168160</id>
    <revision>
      <id>3591240</id>
      <parentid>3021080</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:49:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4355" sha1="nvja3mcjg05c7h83wo1cclbotjlquot" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Аир (Үлкен Аир) 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 16 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Юрюзань өзенінің сол жағалауынан 122 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы 
 |commons                = 
}}

'''Аир (Үлкен Аир)''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Юрюзань өзенінің сол жағалауынан 122 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін. Өзен саласы — Ақ, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182993|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Аир (Үлкен Аир)}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010201112111100023521
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102352
* Су алабының коды — 10.01.02.011
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Башқұртстан өзендері]]
[[Санат:Челябі облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>nvja3mcjg05c7h83wo1cclbotjlquot</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айдос</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168163</id>
    <revision>
      <id>3591245</id>
      <parentid>3438254</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:50:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4382" sha1="rcl43oc4n7lp15f3rdnhrcgat0be0sb" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Айдос 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 17 
 |су алабының ауданы     = 62,2 
 |су алабы               = [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Павлов суқоймасының (Айдоск шығанағы) оң жағалауынан 239 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы 
 |commons                = 
}}

'''Айдос''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Павлов суқоймасының (Айдоск шығанағы) оң жағалауынан 239 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 17 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін. Өзен саласы — Ақ, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182901|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Айдос}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010201112111100023637
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102363
* Су алабының коды — 10.01.02.011
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Башқұртстан өзендері]]
[[Санат:Челябі облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>rcl43oc4n7lp15f3rdnhrcgat0be0sb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алмаз (Атера тармағы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168167</id>
    <revision>
      <id>3591247</id>
      <parentid>3013468</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:50:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4367" sha1="fwjlvljrfkqkxqja5ho1f2vuz84jt9s" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Алмаз 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 13 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = [[Атер (Той тармағы)|Атер]] өзенінің сол жағалауынан 28 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы 
 |commons                = 
}}

'''Алмаз''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Атер (Той тармағы)|Атер]] өзенінің сол жағалауынан 28 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін. Өзен саласы — Ақ, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182968|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Алмаз}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010201112111100022845
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102284
* Су алабының коды — 10.01.02.011
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Башқұртстан өзендері]]
[[Санат:Челябі облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>fwjlvljrfkqkxqja5ho1f2vuz84jt9s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арганча</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168169</id>
    <revision>
      <id>3591255</id>
      <parentid>3013657</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:51:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4303" sha1="erf126xt742p9za9y326uflxnzjh24s" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Арганча 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 21 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Уфа өзенінің сол жағалауынан 719 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы 
 |commons                = 
}}

'''Арганча''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Уфа өзенінің сол жағалауынан 719 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 21 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін. Өзен саласы — Ақ, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182897|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Арганча}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010201112111100020551
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102055
* Су алабының коды — 10.01.02.011
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Башқұртстан өзендері]]
[[Санат:Челябі облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>erf126xt742p9za9y326uflxnzjh24s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арема</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168172</id>
    <revision>
      <id>3591256</id>
      <parentid>3013676</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:51:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4297" sha1="tcjtl5gaqzequfqwgfaeyezcgeyin8m" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Арема 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 18 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = [[Артя]] өзенінің оң жағалауынан 32 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы 
 |commons                = 
}}

'''Арема''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Артя]] өзенінің оң жағалауынан 32 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін. Өзен саласы — Ақ, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182846|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Арема}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010201112111100020919
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102091
* Су алабының коды — 10.01.02.011
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Башқұртстан өзендері]]
[[Санат:Челябі облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>tcjtl5gaqzequfqwgfaeyezcgeyin8m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арий (Бисерта тармағы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168175</id>
    <revision>
      <id>3591257</id>
      <parentid>3013691</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:51:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4361" sha1="ss4loqledtftla5cms6shet2djugwqa" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Арий 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 28 
 |су алабының ауданы     = 188 
 |су алабы               = [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = [[Бисерть (өзен)|Бисерть]] өзенінің сол жағалауынан 35 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы 
 |commons                = 
}}

'''Арий''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Бисерть (өзен)|Бисерть]] өзенінің сол жағалауынан 35 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 28 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін. Өзен саласы — Ақ, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182792|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Арий}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010201112111100021275
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102127
* Су алабының коды — 10.01.02.011
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Башқұртстан өзендері]]
[[Санат:Челябі облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>ss4loqledtftla5cms6shet2djugwqa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Артя</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168178</id>
    <revision>
      <id>3591260</id>
      <parentid>3013766</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:51:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4185" sha1="qtop5bhrahjpwy8spre00m1b1vkomrd" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Артя 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 59 
 |су алабының ауданы     = 617 
 |су алабы               = [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = КАС/Еділ/1804/177/487/587 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы 
 |commons                = 
}}

'''Артя''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАС/Еділ/1804/177/487/587 орналасқан.  Өзен ұзындығы 59 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін. Өзен саласы — Ақ, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182929|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Артя}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010201112111100020902
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102090
* Су алабының коды — 10.01.02.011
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Башқұртстан өзендері]]
[[Санат:Челябі облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>qtop5bhrahjpwy8spre00m1b1vkomrd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аскинка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168182</id>
    <revision>
      <id>3591262</id>
      <parentid>3013797</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:51:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4321" sha1="g8dnog9ysivyjr4320s9ufzg2fia0ww" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Аскинка 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 23 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Бурминка өзенінің сол жағалауынан 11 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы 
 |commons                = 
}}

'''Аскинка''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Бурминка өзенінің сол жағалауынан 11 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 23 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін. Өзен саласы — Ақ, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182960|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Аскинка}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010201112111100022883
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102288
* Су алабының коды — 10.01.02.011
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Башқұртстан өзендері]]
[[Санат:Челябі облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>g8dnog9ysivyjr4320s9ufzg2fia0ww</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аскиш (Байка тармағы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168186</id>
    <revision>
      <id>3591263</id>
      <parentid>3013798</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:51:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4349" sha1="swg6hex4b5uqy7veh32ppxcmmoo3eft" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Аскиш 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 22 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = [[Байки (өзен)|Байки]] өзенінің сол жағалауынан 29 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы 
 |commons                = 
}}

'''Аскиш''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Байки (өзен)|Байки]] өзенінің сол жағалауынан 29 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 22 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін. Өзен саласы — Ақ, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182848|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Аскиш}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010201112111100023040
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102304
* Су алабының коды — 10.01.02.011
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Башқұртстан өзендері]]
[[Санат:Челябі облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>swg6hex4b5uqy7veh32ppxcmmoo3eft</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Атавка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168189</id>
    <revision>
      <id>3591266</id>
      <parentid>3013831</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:52:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4309" sha1="iej3by8zeejl9ar5b9fapda6mwmr053" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Атавка 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 18 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Юрюзань өзенінің оң жағалауынан 111 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы 
 |commons                = 
}}

'''Атавка''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Юрюзань өзенінің оң жағалауынан 111 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін. Өзен саласы — Ақ, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182813|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Атавка}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010201112111100023538
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102353
* Су алабының коды — 10.01.02.011
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Башқұртстан өзендері]]
[[Санат:Челябі облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>iej3by8zeejl9ar5b9fapda6mwmr053</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Атер (Той тармағы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168194</id>
    <revision>
      <id>3591267</id>
      <parentid>3013838</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:52:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4285" sha1="s70hbig85473vred7n0edz04ifag3h4" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Атер 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 50 
 |су алабының ауданы     = 308 
 |су алабы               = [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Тюй өзенінің сол жағалауынан 80 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы 
 |commons                = 
}}

'''Атер''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тюй өзенінің сол жағалауынан 80 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 50 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін. Өзен саласы — Ақ, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182934|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Атер}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010201112111100022838
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102283
* Су алабының коды — 10.01.02.011
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Башқұртстан өзендері]]
[[Санат:Челябі облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>s70hbig85473vred7n0edz04ifag3h4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Атиш</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168197</id>
    <revision>
      <id>3591268</id>
      <parentid>3013840</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:52:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4341" sha1="gmei3onlam0j5wh25zi78iuugd57o67" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Атиш (Үлкен Атиш) 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 12 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Ут өзенінің оң жағалауынан 47 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы 
 |commons                = 
}}

'''Атиш (Үлкен Атиш)''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ут өзенінің оң жағалауынан 47 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін. Өзен саласы — Ақ, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182891|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Атиш (Үлкен Атиш)}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010201112111100021299
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102129
* Су алабының коды — 10.01.02.011
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Башқұртстан өзендері]]
[[Санат:Челябі облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>gmei3onlam0j5wh25zi78iuugd57o67</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Атняшь-Язы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168200</id>
    <revision>
      <id>3591269</id>
      <parentid>3013851</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:52:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4350" sha1="8ankankp0ivazyij9d6yc9h8a0nnhqf" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Атняшь-Язы 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 11 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = [[Усть-Канда]] өзенінің сол жағалауынан 19 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы 
 |commons                = 
}}

'''Атняшь-Язы''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Усть-Канда]] өзенінің сол жағалауынан 19 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін. Өзен саласы — Ақ, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182788|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Атняшь-Язы}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010201112111100023446
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102344
* Су алабының коды — 10.01.02.011
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Башқұртстан өзендері]]
[[Санат:Челябі облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>8ankankp0ivazyij9d6yc9h8a0nnhqf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ахрап</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168205</id>
    <revision>
      <id>3591276</id>
      <parentid>3067137</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:58:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4297" sha1="04aqmtrfhdq06qhjtbuuagvno9aub3t" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Ахрап 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 12 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Сильга өзенінің оң жағалауынан 11 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы 
 |commons                = 
}}

'''Ахрап''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сильга өзенінің оң жағалауынан 11 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін. Өзен саласы — Ақ, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182972|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Ахрап}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010201112111100023286
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102328
* Су алабының коды — 10.01.02.011
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Башқұртстан өзендері]]
[[Санат:Челябі облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>04aqmtrfhdq06qhjtbuuagvno9aub3t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ачит (Бисерта тармағы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168208</id>
    <revision>
      <id>3591280</id>
      <parentid>3067161</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:01:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4357" sha1="ipnys1ziwmhx4s1tamdj4m38kpzghbm" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Ачит 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 20 
 |су алабының ауданы     = 150 
 |су алабы               = [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = [[Бисерть (өзен)|Бисерть]] өзенінің оң жағалауынан 13 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы 
 |commons                = 
}}

'''Ачит''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Бисерть (өзен)|Бисерть]] өзенінің оң жағалауынан 13 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 20 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін. Өзен саласы — Ақ, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182864|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Ачит}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010201112111100021329
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102132
* Су алабының коды — 10.01.02.011
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Башқұртстан өзендері]]
[[Санат:Челябі облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>ipnys1ziwmhx4s1tamdj4m38kpzghbm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Байки (өзен)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168216</id>
    <revision>
      <id>3591283</id>
      <parentid>3014039</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:04:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4385" sha1="ho7gg4hik32tfv0nvpx8b77adjhcx43" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Байки 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 48 
 |су алабының ауданы     = 714 
 |су алабы               = [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Павлов суқоймасының (Байкин шығанағы) сол жағалауынан 269 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы 
 |commons                = 
}}

'''Байки''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Павлов суқоймасының (Байкин шығанағы) сол жағалауынан 269 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 48 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін. Өзен саласы — Ақ, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182935|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Байки}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010201112111100023033
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102303
* Су алабының коды — 10.01.02.011
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Башқұртстан өзендері]]
[[Санат:Челябі облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>ho7gg4hik32tfv0nvpx8b77adjhcx43</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Барышан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168221</id>
    <revision>
      <id>3591290</id>
      <parentid>3067312</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:10:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4375" sha1="ffieayznu97wlryx3rji9mrbn84q9vi" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Барышан 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 21 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = [[Бисерть (өзен)|Бисерть]] өзенінің оң жағалауынан 152 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы 
 |commons                = 
}}

'''Барышан''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Бисерть (өзен)|Бисерть]] өзенінің оң жағалауынан 152 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 21 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін. Өзен саласы — Ақ, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182889|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Барышан}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010201112111100021053
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102105
* Су алабының коды — 10.01.02.011
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Башқұртстан өзендері]]
[[Санат:Челябі облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>ffieayznu97wlryx3rji9mrbn84q9vi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баская (Бисерта тармағы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168224</id>
    <revision>
      <id>3591291</id>
      <parentid>3067315</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:11:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4439" sha1="rxe3v81vl55eo5ot311niymubx1i1ez" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Баская 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 38 
 |су алабының ауданы     = 192 
 |су алабы               = [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = [[Бисерть (өзен)|Бисерть]] өзенінің оң жағалауынан 146 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы 
 |commons                = 
}}

'''Баская''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Бисерть (өзен)|Бисерть]] өзенінің оң жағалауынан 146 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 38 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін. Өзен саласы — Ақ, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182911|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Баская}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010201112111100021077
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102107
* Су алабының коды — 10.01.02.011
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Башқұртстан өзендері]]
[[Санат:Челябі облысы өзендері]]
[[Санат:Кама су алабы өңірі өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>rxe3v81vl55eo5ot311niymubx1i1ez</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баяз</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168227</id>
    <revision>
      <id>3591297</id>
      <parentid>3067367</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:16:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4285" sha1="opkueks8y7dcm2rmoekhxs804fmrprr" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Баяз 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 18 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Круш өзенінің оң жағалауынан 2,2 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы 
 |commons                = 
}}

'''Баяз''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Круш өзенінің оң жағалауынан 2,2 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін. Өзен саласы — Ақ, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182847|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Баяз}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010201112111100022791
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102279
* Су алабының коды — 10.01.02.011
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Башқұртстан өзендері]]
[[Санат:Челябі облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>opkueks8y7dcm2rmoekhxs804fmrprr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баяк</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168231</id>
    <revision>
      <id>3591298</id>
      <parentid>3067368</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:17:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4303" sha1="pkg109cn70pshq2gofkzoczbm367y76" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Баяк 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 16 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Уфа өзенінің сол жағалауынан 517 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы 
 |commons                = 
}}

'''Баяк''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы&lt;ref name='РесейГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Уфа өзенінің сол жағалауынан 517 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін. Өзен саласы — Ақ, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған Ресей территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182807|title=Ресей мемлекеттік су реестрі: Баяк}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010201112111100021008
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102100
* Су алабының коды — 10.01.02.011
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Башқұртстан өзендері]]
[[Санат:Челябі облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>pkg109cn70pshq2gofkzoczbm367y76</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Беляк (Чекалда тармағы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168235</id>
    <revision>
      <id>3591304</id>
      <parentid>3014271</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:23:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4309" sha1="ddr90gx5oc9ru6wsw7a9jj3ncv81xs9" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Беляк 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 11 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = [[Чекалда]] өзенінің оң жағалауынан 16 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы 
 |commons                = 
}}

'''Беляк''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Чекалда]] өзенінің оң жағалауынан 16 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін. Өзен саласы — Ақ, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182958|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Беляк}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010201112111100021237
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102123
* Су алабының коды — 10.01.02.011
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Башқұртстан өзендері]]
[[Санат:Челябі облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>ddr90gx5oc9ru6wsw7a9jj3ncv81xs9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Белянка (Уфа тармағы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168238</id>
    <revision>
      <id>3591305</id>
      <parentid>3014274</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:24:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4303" sha1="njryz5yc3jbr7a9dncd1mjt1w3oulgs" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Белянка 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 19 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Уфа өзенінің сол жағалауынан 741 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы 
 |commons                = 
}}

'''Белянка''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Уфа өзенінің сол жағалауынан 741 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін. Өзен саласы — Ақ, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=183013|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Белянка}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010201112111100020544
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102054
* Су алабының коды — 10.01.02.011
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Башқұртстан өзендері]]
[[Санат:Челябі облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>njryz5yc3jbr7a9dncd1mjt1w3oulgs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Березяк</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168241</id>
    <revision>
      <id>3591306</id>
      <parentid>3014461</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:25:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4401" sha1="449rbqa4dz3q2clm05ojw2h84koopz2" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Березяк (Үлкен Березяк) 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 42 
 |су алабының ауданы     = 304 
 |су алабы               = [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Юрюзань өзенінің оң жағалауынан 338 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы 
 |commons                = 
}}

'''Березяк (Үлкен Березяк)''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Юрюзань өзенінің оң жағалауынан 338 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 42 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін. Өзен саласы — Ақ, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182822|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Березяк (Үлкен Березяк)}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010201112111100023156
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102315
* Су алабының коды — 10.01.02.011
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Башқұртстан өзендері]]
[[Санат:Челябі облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>449rbqa4dz3q2clm05ojw2h84koopz2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бизяр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168246</id>
    <revision>
      <id>3591310</id>
      <parentid>3067472</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:29:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4332" sha1="5oaidlern352ci8g5kkogj2msvsza5j" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Бизяр (Баяска) 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 18 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Тюй өзенінің оң жағалауынан 119 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы 
 |commons                = 
}}

'''Бизяр (Баяска)''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тюй өзенінің оң жағалауынан 119 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін. Өзен саласы — Ақ, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182866|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Бизяр (Баяска)}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010201112111100022821
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102282
* Су алабының коды — 10.01.02.011
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Башқұртстан өзендері]]
[[Санат:Челябі облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>5oaidlern352ci8g5kkogj2msvsza5j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бисерть (өзен)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168249</id>
    <revision>
      <id>3591315</id>
      <parentid>3067498</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:33:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4206" sha1="lpgsgrm2oiav5c7l49fkasfg2sy7bqc" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Бисерть 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 193 
 |су алабының ауданы     = 3400 
 |су алабы               = [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = КАС/Еділ/1804/177/487/514 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы 
 |commons                = 
}}

'''Бисерть''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАС/Еділ/1804/177/487/514 орналасқан.  Өзен ұзындығы 193 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін. Өзен саласы — Ақ, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182839|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Бисерть}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010201112111100021015
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102101
* Су алабының коды — 10.01.02.011
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Башқұртстан өзендері]]
[[Санат:Челябі облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>lpgsgrm2oiav5c7l49fkasfg2sy7bqc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Биявашка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168254</id>
    <revision>
      <id>3591317</id>
      <parentid>3067511</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:35:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4309" sha1="1fifspjaikvxutraic6jswoma4yqw8f" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Биявашка 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 22 
 |су алабының ауданы     = 151 
 |су алабы               = [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Тюй өзенінің сол жағалауынан 22 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы 
 |commons                = 
}}

'''Биявашка''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тюй өзенінің сол жағалауынан 22 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 22 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін. Өзен саласы — Ақ, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182821|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Биявашка}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010201112111100022913
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102291
* Су алабының коды — 10.01.02.011
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Башқұртстан өзендері]]
[[Санат:Челябі облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>1fifspjaikvxutraic6jswoma4yqw8f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Буланка (Юрюзана тармағы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168285</id>
    <revision>
      <id>3591326</id>
      <parentid>3067701</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:39:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4317" sha1="lvj114it0hd3df20v1sox7nqsperfeq" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Буланка 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 36 
 |су алабының ауданы     = 234 
 |су алабы               = [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Юрюзань өзенінің оң жағалауынан 299 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы 
 |commons                = 
}}

'''Буланка''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Юрюзань өзенінің оң жағалауынан 299 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 36 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін. Өзен саласы — Ақ, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182984|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Буланка}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010201112111100023194
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102319
* Су алабының коды — 10.01.02.011
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Башқұртстан өзендері]]
[[Санат:Челябі облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>lvj114it0hd3df20v1sox7nqsperfeq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бурминка (Тюй тармағы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168288</id>
    <revision>
      <id>3591327</id>
      <parentid>3067756</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:39:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4377" sha1="c32yahj7ey4cmm3mggk7gwcs1oiqhut" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Бурминка (Сырая Бурма) 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 33 
 |су алабының ауданы     = 296 
 |су алабы               = [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Тюй өзенінің оң жағалауынан 52 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы 
 |commons                = 
}}

'''Бурминка (Сырая Бурма)''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тюй өзенінің оң жағалауынан 52 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 33 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Уфа (өзен)|Уфа өзені]] [[Нязепетровск суқоймасы|Нязепетровск су торабынан]] [[Ай (өзен)|Ай]] өзенін қоспағанда, [[Павловск суқоймасы|Павловск су торабына]] дейін. Өзен саласы — Ақ, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182959|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Бурминка (Сырая Бурма)}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010201112111100022876
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102287
* Су алабының коды — 10.01.02.011
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Башқұртстан өзендері]]
[[Санат:Челябі облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>c32yahj7ey4cmm3mggk7gwcs1oiqhut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бабенка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170936</id>
    <revision>
      <id>3591281</id>
      <parentid>3013940</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:02:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4029" sha1="1c93kvhmwv5z2thapmrzc31mp4ydsj2" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Бабёнка 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 10 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Чусовая]] қала типті [[Кын]] ауылындағы[[Су өлшеу посты|су өлшейтін посттан]] сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Чусовая өзенінің сол жағалауынан 148 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Пермь өлкесі, Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Бабёнка''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Чусовая өзенінің сол жағалауынан 148 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Чусовая]] қала типті [[Кын]] ауылындағы[[Су өлшеу посты|су өлшейтін посттан]] сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=180762|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Бабёнка}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100712111100010989
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101098
* Су алабының коды — 10.01.01.007
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Пермь өлкесі өзендері]]
[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>1c93kvhmwv5z2thapmrzc31mp4ydsj2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бисер (Койва тармағы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170937</id>
    <revision>
      <id>3591314</id>
      <parentid>3067497</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:32:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4003" sha1="d0ftbun8kgp718knm2p17l03j1htn9i" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Бисер 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 19 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Чусовая]] қала типті [[Кын]] ауылындағы[[Су өлшеу посты|су өлшейтін посттан]] сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Койва өзенінің оң жағалауынан 86 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Пермь өлкесі, Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Бисер''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Койва өзенінің оң жағалауынан 86 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Чусовая]] қала типті [[Кын]] ауылындағы[[Су өлшеу посты|су өлшейтін посттан]] сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=180755|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Бисер}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100712111100011238
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101123
* Су алабының коды — 10.01.01.007
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Пермь өлкесі өзендері]]
[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>d0ftbun8kgp718knm2p17l03j1htn9i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Боровуха</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170957</id>
    <revision>
      <id>3591319</id>
      <parentid>3067627</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:36:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4029" sha1="a8alynupv49ec031b0d8nspfdwjxbu9" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Боровуха 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 13 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Чусовая]] қала типті [[Кын]] ауылындағы[[Су өлшеу посты|су өлшейтін посттан]] сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Вильва өзенінің сол жағалауынан 88 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Пермь өлкесі, Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Боровуха''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Вильва өзенінің сол жағалауынан 88 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Чусовая]] қала типті [[Кын]] ауылындағы[[Су өлшеу посты|су өлшейтін посттан]] сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=180849|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Боровуха}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100712111100011702
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101170
* Су алабының коды — 10.01.01.007
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Пермь өлкесі өзендері]]
[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>a8alynupv49ec031b0d8nspfdwjxbu9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Боярка (Чусовая тармағы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170958</id>
    <revision>
      <id>3591321</id>
      <parentid>3014725</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:38:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3929" sha1="fzapwktcz2n1ikca251j1c7xys8ctm9" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Боярка 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 19 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Чусовая]] қала типті [[Кын]] ауылындағы[[Су өлшеу посты|су өлшейтін посттан]] сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Боярка (Чусовая тармағы) 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Пермь өлкесі, Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Боярка''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Боярка (Чусовая тармағы) орналасқан.  Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Чусовая]] қала типті [[Кын]] ауылындағы[[Су өлшеу посты|су өлшейтін посттан]] сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=180813|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Боярка}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100712111100012075
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101207
* Су алабының коды — 10.01.01.007
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Пермь өлкесі өзендері]]
[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>fzapwktcz2n1ikca251j1c7xys8ctm9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Брусляна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170959</id>
    <revision>
      <id>3591323</id>
      <parentid>3067650</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:39:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4096" sha1="1oaii4i2uj6upowa4oec3bx8ihc81hf" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Брусляна (Бруснянка) 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 14 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Чусовая]] қала типті [[Кын]] ауылындағы[[су өлшеу посты]]нан сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Усьва өзенінің сол жағалауынан 103 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Пермь өлкесі, Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Брусляна (Бруснянка)''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Усьва өзенінің сол жағалауынан 103 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Чусовая]] қала типті [[Кын]] ауылындағы[[су өлшеу посты]]нан сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=180832|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Брусляна (Бруснянка)}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100712111100011481
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101148
* Су алабының коды — 10.01.01.007
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Пермь өлкесі өзендері]]
[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Кама су алабы өңірі өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>1oaii4i2uj6upowa4oec3bx8ihc81hf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Брусун</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170960</id>
    <revision>
      <id>3591324</id>
      <parentid>3067655</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:39:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3955" sha1="m6cg9yaxwut8z38k84t1v3l6scfrgo9" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Брусун 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 22 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Чусовая]] қала типті [[Кын]] ауылындағы[[су өлшеу посты]]нан сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Чусовая өзенінің оң жағалауынан 19 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Пермь өлкесі, Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Брусун''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Чусовая өзенінің оң жағалауынан 19 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 22 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Чусовая]] қала типті [[Кын]] ауылындағы[[су өлшеу посты]]нан сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=180822|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Брусун}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100712111100012037
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101203
* Су алабының коды — 10.01.01.007
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Пермь өлкесі өзендері]]
[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>m6cg9yaxwut8z38k84t1v3l6scfrgo9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бурсяк</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170961</id>
    <revision>
      <id>3591328</id>
      <parentid>3067764</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:39:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4031" sha1="2ta45663ya0o44nw8epgj6w1e2q3obs" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Бурсяк (Үлкен Бурсяк) 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 21 
 |су алабының ауданы     = 100 
 |су алабы               = [[Чусовая]] қала типті [[Кын]] ауылындағы[[су өлшеу посты]]нан сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Лысьва өзенінің оң жағалауынан 82 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Пермь өлкесі, Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Бурсяк (Үлкен Бурсяк)''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лысьва өзенінің оң жағалауынан 82 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 21 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Чусовая]] қала типті [[Кын]] ауылындағы[[су өлшеу посты]]нан сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=180777|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Бурсяк (Үлкен Бурсяк)}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100712111100011948
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101194
* Су алабының коды — 10.01.01.007
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Пермь өлкесі өзендері]]
[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>2ta45663ya0o44nw8epgj6w1e2q3obs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бутон (Сылвица тармағы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170962</id>
    <revision>
      <id>3591330</id>
      <parentid>3067783</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:40:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3949" sha1="hqrijxefci4fewgjjdux2epyje4rawh" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Бутон 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 15 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Чусовая]] қала типті [[Кын]] ауылындағы[[су өлшеу посты]]нан сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Сылвица өзенінің оң жағалауынан 38 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Пермь өлкесі, Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Бутон''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сылвица өзенінің оң жағалауынан 38 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Чусовая]] қала типті [[Кын]] ауылындағы[[су өлшеу посты]]нан сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=180769|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Бутон}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100712111100011054
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101105
* Су алабының коды — 10.01.01.007
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Пермь өлкесі өзендері]]
[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>hqrijxefci4fewgjjdux2epyje4rawh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Батыс Талица</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170970</id>
    <revision>
      <id>3591293</id>
      <parentid>3067341</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:13:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3986" sha1="emb3qnpe5k0qwpc7xly358wesux9laa" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Батыс Талица 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 11 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Чусовая]] қала типті [[Кын]] ауылындағы[[су өлшеу посты]]нан сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Талица өзенінің оң жағалауынан 4,4 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Пермь өлкесі, Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Батыс Талица''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Талица өзенінің оң жағалауынан 4,4 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Чусовая]] қала типті [[Кын]] ауылындағы[[су өлшеу посты]]нан сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=180844|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Батыс Талица}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100712111100011528
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101152
* Су алабының коды — 10.01.01.007
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Пермь өлкесі өзендері]]
[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>emb3qnpe5k0qwpc7xly358wesux9laa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Белая Каменка (өзен)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171024</id>
    <revision>
      <id>3591301</id>
      <parentid>3067430</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:20:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4124" sha1="k5igicd81hevswfsaxg12hd4hdb9cyu" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Белая Каменка 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 11 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Чусовая]] [[Ревда (Свердловск облысы)|Ревда]] қаласынан, қала типті [[Кын]] ауылындағы [[су өлшеу посты]]на дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Каменка өзенінің оң жағалауынан 4,3 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Пермь өлкесі, Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Белая Каменка''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Каменка өзенінің оң жағалауынан 4,3 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Чусовая]] [[Ревда (Свердловск облысы)|Ревда]] қаласынан, қала типті [[Кын]] ауылындағы [[су өлшеу посты]]на дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=180681|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Белая Каменка}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100612111100010423
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101042
* Су алабының коды — 10.01.01.006
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Пермь өлкесі өзендері]]
[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>k5igicd81hevswfsaxg12hd4hdb9cyu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Билимбаиха</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171025</id>
    <revision>
      <id>3591312</id>
      <parentid>3067479</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:30:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3987" sha1="9tf0t1imopu5qmex2y3g6ojlzkun6l0" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Билимбаиха 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 19 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Чусовая]] [[Ревда (Свердловск облысы)|Ревда]] қаласынан, қала типті [[Кын]] ауылындағы [[су өлшеу посты]]на дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = КАС/Еділ/1804/693/414 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Пермь өлкесі, Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Билимбаиха''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАС/Еділ/1804/693/414 орналасқан.  Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Чусовая]] [[Ревда (Свердловск облысы)|Ревда]] қаласынан, қала типті [[Кын]] ауылындағы [[су өлшеу посты]]на дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=180698|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Билимбаиха}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100612111100010294
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101029
* Су алабының коды — 10.01.01.006
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Пермь өлкесі өзендері]]
[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>9tf0t1imopu5qmex2y3g6ojlzkun6l0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Битимка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171026</id>
    <revision>
      <id>3591316</id>
      <parentid>3067499</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:34:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4095" sha1="8jfve9stbk1qev34nw9g8nxv624lkhr" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Битимка 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 14 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Чусовая]] [[Ревда (Свердловск облысы)|Ревда]] қаласынан, қала типті [[Кын]] ауылындағы [[су өлшеу посты]]на дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Чусовая өзенінің сол жағалауынан 409 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Пермь өлкесі, Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Битимка''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Чусовая өзенінің сол жағалауынан 409 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Чусовая]] [[Ревда (Свердловск облысы)|Ревда]] қаласынан, қала типті [[Кын]] ауылындағы [[су өлшеу посты]]на дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=180662|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Битимка}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100612111100010300
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101030
* Су алабының коды — 10.01.01.006
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Пермь өлкесі өзендері]]
[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>8jfve9stbk1qev34nw9g8nxv624lkhr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бражная</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171037</id>
    <revision>
      <id>3591322</id>
      <parentid>3014727</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:39:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4107" sha1="bjolmvdd7ytj6332y17dgswxd8c3877" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Бражная 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 11 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Чусовая]] [[Ревда (Свердловск облысы)|Ревда]] қаласынан, қала типті [[Кын]] ауылындағы [[су өлшеу посты]]на дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = [[Үлкен Ашка]] өзенінің оң жағалауынан 22 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Пермь өлкесі, Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Бражная''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Үлкен Ашка]] өзенінің оң жағалауынан 22 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Чусовая]] [[Ревда (Свердловск облысы)|Ревда]] қаласынан, қала типті [[Кын]] ауылындағы [[су өлшеу посты]]на дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=180712|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Бражная}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100612111100010744
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101074
* Су алабының коды — 10.01.01.006
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Пермь өлкесі өзендері]]
[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>bjolmvdd7ytj6332y17dgswxd8c3877</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бушаш</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171038</id>
    <revision>
      <id>3591332</id>
      <parentid>3067792</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:40:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4077" sha1="7zfe6vgf3hn94zgxnsn9qt92lqvg8ou" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Бушаш 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 11 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Чусовая]] [[Ревда (Свердловск облысы)|Ревда]] қаласынан, қала типті [[Кын]] ауылындағы [[су өлшеу посты]]на дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = [[Сулем]] өзенінің оң жағалауынан 54 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Пермь өлкесі, Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Бушаш''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Сулем]] өзенінің оң жағалауынан 54 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Чусовая]] [[Ревда (Свердловск облысы)|Ревда]] қаласынан, қала типті [[Кын]] ауылындағы [[су өлшеу посты]]на дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=180683|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Бушаш}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100612111100010669
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101066
* Су алабының коды — 10.01.01.006
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Пермь өлкесі өзендері]]
[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>7zfe6vgf3hn94zgxnsn9qt92lqvg8ou</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Батыс Чусовая</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171080</id>
    <revision>
      <id>3591295</id>
      <parentid>3067344</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:14:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Свердлов облысы өзендері]] → [[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</comment>
      <origin>3591295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4300" sha1="nlw67henx6vfflmhytdoq5pg0ms9qnk" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Батыс Чусовая 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 34 
 |су алабының ауданы     = 364 
 |су алабы               = [[Чусовая]] бастауынан [[Ревда (Свердловск облысы)|Ревда]] қаласына дейін, [[Ревда (өзен)|Ревда]] өзенін қоспағанда, (субастауынан [[Ново-Мариинск суқоймасы|Новомариинск су торабына]]) дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Чусовая өзенінің сол жағалауынан 553 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Батыс Чусовая''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Чусовая өзенінің сол жағалауынан 553 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 34 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Чусовая]] бастауынан [[Ревда (Свердловск облысы)|Ревда]] қаласына дейін, [[Ревда (өзен)|Ревда]] өзенін қоспағанда, (субастауынан [[Ново-Мариинск суқоймасы|Новомариинск су торабына]]) дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=180648|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Батыс Чусовая}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100512111100010042
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101004
* Су алабының коды — 10.01.01.005
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]


{{hydro-stub}}</text>
      <sha1>nlw67henx6vfflmhytdoq5pg0ms9qnk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лэйнсборо (Миннесота)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183137</id>
    <revision>
      <id>3591194</id>
      <parentid>2500433</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:16:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3591194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3305" sha1="bc1vcuwgx134tgd18uu9j538phoc0ne" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Лэйнсборо 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Lanesboro}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =43 |lat_min =43 |lat_sec =3
  |lon_dir =W |lon_deg =91 |lon_min =58 |lon_sec =30
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = АҚШ штаттары{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миннесота 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ (АҚШ){{!}}Округі 
 |ауданы                  = Филмор
 |кестедегі аудан         = Филмор (округ, Миннесота){{!}}Филмор
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 3.4 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 754 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 27-35450 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Лэйнсборо''' ({{lang-en|Lanesboro}}) — [[Миннесота]] штатының [[Филмор (округ, Миннесота)|Филмор округі]]не жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 754 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3.4 км² шамасында. FIPS коды — 27-35450.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миннесота штаты}}

[[Санат:Миннесота қалалары]]</text>
      <sha1>bc1vcuwgx134tgd18uu9j538phoc0ne</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Үлкен Ик</title>
    <ns>10</ns>
    <id>189629</id>
    <revision>
      <id>3591207</id>
      <parentid>3187417</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:29:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3591207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2190" sha1="fi6n2aq5bms62r7tvmo839dc627kylz" xml:space="preserve">{{Навигациялық кесте
|аты          = Үлкен Ик
|state        = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
|тақырып     = [[Үлкен Ик (Сакмара тармағы)|Үлкен Ик]] су алабының өзендері
|тізім1   = [[Акберда (Ускалыка тармағы)|Акберда]] {{!}} [[Алмала (Накыз тармағы)|Алмала]] {{!}} [[Асташ]] {{!}} [[Әселе]] {{!}} [[Әуешлі]] {{!}} [[Белгушка]] {{!}} [[Бердәш (өзен)|Бердәш]] {{!}} [[Бурылша]] {{!}} [[Жоғарғы Отар]] {{!}} [[Ельжирган]] {{!}} [[Игишлы]] {{!}} [[Инек (өзен)|Инек]] {{!}} [[Калмычиха]] {{!}} [[Кармала (Накыз тармағы)|Кармала]] {{!}} [[Кашкаир]] {{!}} [[Комура]] {{!}} [[Көгершін (өзен)|Көгершін]] {{!}} [[Кувязь]] {{!}} [[3-Кукруй]] {{!}} [[Купля]] {{!}} [[Кіші Кильдик]] {{!}} [[Кіші Қосжылға]] {{!}} [[Кіші Ургинка]] {{!}} [[Кіші Сурень]] {{!}} [[Кіші Ускалык]] {{!}} [[Қуалат]] {{!}} [[Құрғақ Ургень]] {{!}} [[Майқы (өзен)|Майқы]] {{!}} [[Мяткися (Авашла тармағы)|Мяткися]] {{!}} [[Нақыз]] {{!}} [[Өсқалық]] {{!}} [[Рулумбик]] {{!}} [[Саз (өзен)|Саз]] {{!}} [[Старосейка]] {{!}} [[Тасса]] {{!}} [[Текаль]] {{!}} [[Уары]] {{!}} [[Урманташла]] {{!}} [[Үлкен Азакла]] {{!}} [[Үлкен Кизмаш]] {{!}} [[Үлкен Кильдик]] {{!}} [[Үлкен Саришла]] {{!}} [[Үлкен Сүрем]] {{!}} [[Үрген]] {{!}} [[Финаениха]] {{!}} [[Чанка (Накыз тармағы)|Чанка]] {{!}} [[Чина (Дубровка тармағы)|Чина]] {{!}} [[Чумаза]] {{!}} [[Шабақлы]] {{!}} [[Юлдыбаево]] {{!}} [[Яман (Ташла тармағы)|Яман]] {{!}} [[Янташ]] 
}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Жайық су алабы өңірінің өзендері]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fi6n2aq5bms62r7tvmo839dc627kylz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Талқылау:1-Шумга</title>
    <ns>1</ns>
    <id>357629</id>
    <revision>
      <id>3591200</id>
      <parentid>1314114</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:28:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nurken [[Талқылау:1-ші Шумга]] бетін [[Талқылау:1-Шумга]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады): Қате жазылған тақырып</comment>
      <origin>1314114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90" sha1="81snmwucs3id8ej0dicjbs2bnakn1xx" xml:space="preserve">{{Ресей жобасының мақаласы|деңгейі=|маңыздылығы=}}</text>
      <sha1>81snmwucs3id8ej0dicjbs2bnakn1xx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Талқылау:2-Ашкарка</title>
    <ns>1</ns>
    <id>362347</id>
    <revision>
      <id>3591202</id>
      <parentid>1319662</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:29:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nurken [[Талқылау:2-ші Ашкарка]] бетін [[Талқылау:2-Ашкарка]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады): Қате жазылған тақырып</comment>
      <origin>1319662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90" sha1="81snmwucs3id8ej0dicjbs2bnakn1xx" xml:space="preserve">{{Ресей жобасының мақаласы|деңгейі=|маңыздылығы=}}</text>
      <sha1>81snmwucs3id8ej0dicjbs2bnakn1xx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Талқылау:2-Шумга</title>
    <ns>1</ns>
    <id>362369</id>
    <revision>
      <id>3591204</id>
      <parentid>1319684</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:29:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nurken [[Талқылау:2-ші Шумга]] бетін [[Талқылау:2-Шумга]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады): Қате жазылған тақырып</comment>
      <origin>1319684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90" sha1="81snmwucs3id8ej0dicjbs2bnakn1xx" xml:space="preserve">{{Ресей жобасының мақаласы|деңгейі=|маңыздылығы=}}</text>
      <sha1>81snmwucs3id8ej0dicjbs2bnakn1xx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Талқылау:3-Кукруй</title>
    <ns>1</ns>
    <id>362389</id>
    <revision>
      <id>3591206</id>
      <parentid>1319704</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:29:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nurken [[Талқылау:3-ші Кукруй]] бетін [[Талқылау:3-Кукруй]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады): Қате жазылған тақырып</comment>
      <origin>1319704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90" sha1="81snmwucs3id8ej0dicjbs2bnakn1xx" xml:space="preserve">{{Ресей жобасының мақаласы|деңгейі=|маңыздылығы=}}</text>
      <sha1>81snmwucs3id8ej0dicjbs2bnakn1xx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лае</title>
    <ns>0</ns>
    <id>425760</id>
    <revision>
      <id>3591545</id>
      <parentid>2960621</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T02:51:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3591545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6188" sha1="4pxk2cbrxdt21ti2vj864iexe7fh0p6" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]]
 |қазақша атауы           = Лае
 |шынайы атауы            = Laillé
 |сурет                   = Laillé-mairie1.jpg
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Франция
 |елтаңба                 = Blason ville fr Laillé (Ille-et-Vilaine).svg
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir= |lat_deg=47.9786111111 |lat_min= |lat_sec=
  |lon_dir= |lon_deg=-1.71722222222 |lon_min= |lon_sec=
  |CoordAddon             = type:city(4364)_region:FR
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 270
 |аймақ картасының өлшемi = 270
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Франция аймақтары{{!}}Аймағы
 |аймағы                  = Бретань
 |кестедегі аймақ         = Бретань
 |аудан түрі              = Франция департаменттері{{!}}Департаменті
 |ауданы                  = Иль және Вилен
 |кестедегі аудан         = Иль және Вилен (департамент){{!}}Иль және Вилен
 |қауым түрі              = Франция округтері{{!}}Округі
 |қауым                   = Редон (округ){{!}}Редон
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = &lt;!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:&lt;br /&gt; [[Гишан (кантон)|Гишан]] --&gt;
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                 = Pascal Hervé ([[2008]]-[[2014]])
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 32,04
 |биiктiктiң түрi         = Биіктігі
 |орталығының биiктігі    = 5—110
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 4364
  |санақ жылы             = 2009
  |тығыздығы              = 136,2
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 35890
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = INSEE коды
 |сандық идентификаторы   = 35139
 |ортаққордағы санаты     = Laillé
 |сайты                   = http://www.laille.fr
 |сайт тілі               = 
}}
'''Лае''' ({{lang-fr|Laillé}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Бретань]] аймағына қарасты [[Иль және Вилен (департамент)|Иль және Вилен]] департаментінде орналасқан. [[Редон (округ)|Редон]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 32,04 км² шамасында.

Коммунаның [[INSEE коды]] — ''35139'', [[пошта индексі]] — ''35890''.

== Демографиясы ==
[[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 4364 адамды құрады&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}&lt;/ref&gt;. Халық тығыздығы — 136,2 адам/км².

{{Демография/FRA/Laillé}}

Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&amp;ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}&lt;/ref&gt;:
{{ЖЖ-Кесте
 | макс=223 | барлығы=4336
 | е0=219 | ә0=203
 | е5=182 | ә5=218
 | е10=150 | ә10=186
 | е15=118 | ә15=93
 | е20=138 | ә20=98
 | е25=111 | ә25=87
 | е30=212 | ә30=191
 | е35=203 | ә35=182
 | е40=191 | ә40=223
 | е45=159 | ә45=152
 | е50=140 | ә50=155
 | е55=127 | ә55=107
 | е60=70 | ә60=74
 | е65=62 | ә65=33
 | е70=49 | ә70=78
 | е75=26 | ә75=41
 | е80=16 | ә80=26
 | е85=8 | ә85=8
}}

== Тағы қараңыз ==
* [[Иль және Вилен департаментінің коммуналары]]

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{commonscat|Laillé|Лае}}
* [http://www.laille.fr Ресми сайты]{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&amp;codeZone=35139-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024085841/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&amp;codeZone=35139-COM |date=2012-10-24 }}
* [http://www.mapquest.com/?q=47.9786111111,-1.71722222222&amp;zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы]

{{Иль және Вилен департаментінің коммуналары}}

[[Санат:Иль және Вилен департаментінің коммуналары]]


{{France-geo-stub}}</text>
      <sha1>4pxk2cbrxdt21ti2vj864iexe7fh0p6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ла-Шапель-Монлижон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>432305</id>
    <revision>
      <id>3591501</id>
      <parentid>2960455</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T23:22:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3591501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6350" sha1="0fmp0n36d1kugo5pzqx2ojwfv2jbv0w" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]]
 |қазақша атауы           = Ла-Шапель-Монлижон
 |шынайы атауы            = La Chapelle-Montligeon
 |сурет                   = Notre-Dame de Montligeon (1).jpg
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Франция
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir= |lat_deg=48.4841666667 |lat_min= |lat_sec=
  |lon_dir= |lon_deg=0.654166666667 |lon_min= |lon_sec=
  |CoordAddon             = type:city(642)_region:FR
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 270
 |аймақ картасының өлшемi = 270
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Франция аймақтары{{!}}Аймағы
 |аймағы                  = Төменгі Нормандия
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Нормандия
 |аудан түрі              = Франция департаменттері{{!}}Департаменті
 |ауданы                  = Орн
 |кестедегі аудан         = Орн (департамент){{!}}Орн
 |қауым түрі              = Франция округтері{{!}}Округі
 |қауым                   = Мортань-о-Перш (округ){{!}}Мортань-о-Перш
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = &lt;!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:&lt;br /&gt; [[Мортань-о-Перш (кантон)|Мортань-о-Перш]] --&gt;
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                 = Patrick Pasquier ([[2008]]-[[2014]])
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 8,33
 |биiктiктiң түрi         = Биіктігі
 |орталығының биiктігі    = 144—232
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 642
  |санақ жылы             = 2009
  |тығыздығы              = 77,07
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 61400
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = INSEE коды
 |сандық идентификаторы   = 61097
 |ортаққордағы санаты     = La Chapelle-Montligeon
 |сайты                   = http://www.chapelle-montligeon.fr
 |сайт тілі               = 
}}
'''Ла-Шапель-Монлижон''' ({{lang-fr|La Chapelle-Montligeon}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Төменгі Нормандия]] аймағына қарасты [[Орн (департамент)|Орн]] департаментінде орналасқан. [[Мортань-о-Перш (округ)|Мортань-о-Перш]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,33 км² шамасында.

Коммунаның [[INSEE коды]] — ''61097'', [[пошта индексі]] — ''61400''.

== Демографиясы ==
[[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 642 адамды құрады&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}&lt;/ref&gt;. Халық тығыздығы — 77,07 адам/км².

{{Демография/FRA/La Chapelle-Montligeon}}

Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&amp;ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}&lt;/ref&gt;:
{{ЖЖ-Кесте
 | макс=36 | барлығы=668
 | е0=12 | ә0=16
 | е5=12 | ә5=20
 | е10=16 | ә10=24
 | е15=12 | ә15=20
 | е20=24 | ә20=12
 | е25=16 | ә25=8
 | е30=8 | ә30=12
 | е35=28 | ә35=36
 | е40=32 | ә40=20
 | е45=24 | ә45=16
 | е50=20 | ә50=36
 | е55=28 | ә55=28
 | е60=16 | ә60=20
 | е65=20 | ә65=28
 | е70=12 | ә70=12
 | е75=20 | ә75=4
 | е80=16 | ә80=24
 | е85=12 | ә85=4
}}

== Тағы қараңыз ==
* [[Орн департаментінің коммуналары]]

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{commonscat|La Chapelle-Montligeon|Ла-Шапель-Монлижон}}
* [http://www.chapelle-montligeon.fr Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220621143417/http://www.chapelle-montligeon.fr/ |date=2022-06-21 }}
* [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&amp;codeZone=61097-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121109080847/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&amp;codeZone=61097-COM |date=2012-11-09 }}
* [http://www.mapquest.com/?q=48.4841666667,0.654166666667&amp;zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы]

{{France-geo-stub}}
{{Орн департаментінің коммуналары}}

[[Санат:Орн департаментінің коммуналары]]</text>
      <sha1>0fmp0n36d1kugo5pzqx2ojwfv2jbv0w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі</title>
    <ns>4</ns>
    <id>491233</id>
    <revision>
      <id>3591601</id>
      <parentid>3590976</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T09:00:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3591601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17102" sha1="a3w4nlq4g1cmibkiaucb3tnodfuolz7" xml:space="preserve">{{ambox
 |type       = notice
 |text       = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. &lt;br /&gt;

&lt;small&gt;Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&amp;uselang=kk X!'s Tools]-тан  алынған.&lt;/small&gt;
}}
{{StatInfo}}
== Шартты белгілер ==
[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген;
[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген;
[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Админ әрекеттері
|-
| Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары ||
|-
| Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары ||
|-
| Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері
|-
| Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары  ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері 
|-
| [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы
|-
|}

== Тізім ==
&lt;!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --&gt;
{|class=&quot;wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader&quot; style=&quot;text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff&quot;
|-
!&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;#&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;Админ аты&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]
|-
|align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35109]||621||26||18||263||28||3||33974||8||0||168||0||0||0||0
|-
|align=center|2||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28569]||275||6||9||1307||42||7||26221||22||7||300||21||7||328||17
|-
|align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0
|-
|align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0
|-
|align=center|5||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4269]||0||0||0||235||0||26||3998||0||0||10||0||0||0||0
|-
|align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0
|-
|align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0
|-
|align=center|8||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0
|-
|align=center|9||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|10||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0
|-
|align=center|11||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 2239]||245||7||5||279||8||13||1671||0||4||7||0||0||0||0
|-
|align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0
|-
|align=center|13||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1276]||70||0||3||6||2||1||1171||0||0||7||16||0||0||0
|-
|align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1150]||37||0||0||11||17||0||1074||0||0||11||0||0||0||0
|-
|align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0
|-
|align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1
|-
|align=center|17||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 828]||116||89||10||13||13||2||559||0||0||22||3||0||1||0
|-
|align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0
|-
|align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0
|-
|align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0
|-
|align=center|21||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 441]||1||0||0||16||3||2||399||1||0||13||6||0||0||0
|-
|align=center|22||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 339]||15||0||7||17||4||1||280||0||0||15||0||0||0||0
|-
|align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0
|-
|align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0
|-
|align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|26||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 72]||0||0||0||3||0||0||62||5||0||2||0||0||0||0
|-
|align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0
|}
&lt;!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --&gt;
{{clear}}


== Администраторлардың_нақты_белсенділіктері ==
Белсенділіктердің түспен белгіленуі:

* &lt;span style=&quot;background-color:#00ff33&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180])
* &lt;span style=&quot;background-color:#00ccff&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180])
* &lt;span style=&quot;background-color:#ff3300&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360&lt;])


{{Wikistats}}

[[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]]</text>
      <sha1>a3w4nlq4g1cmibkiaucb3tnodfuolz7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Белсенді қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>492279</id>
    <revision>
      <id>3591039</id>
      <parentid>3590413</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T12:02:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>36112</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Рейтингті жаңарту</comment>
      <origin>3591039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19694" sha1="9mk1bf5pvd10my5pko7x8ld6hz9680b" xml:space="preserve">{{/begin|200}}
|-
| 1 || [[User:1nter pares|1nter pares]] || [[Special:Contributions/1nter pares|{{formatnum:4240}}]] || {{Permissions|1nter pares}}
|-
| 2 || [[User:Мағыпар|Мағыпар]] || [[Special:Contributions/Мағыпар|{{formatnum:1469}}]] || {{Permissions|Мағыпар}}
|-
| 3 || [[User:Sagzhan|Sagzhan]] || [[Special:Contributions/Sagzhan|{{formatnum:1114}}]] || {{Permissions|Sagzhan}}
|-
| 4 || [[User:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] || [[Special:Contributions/MuratbekErkebulan|{{formatnum:914}}]] || {{Permissions|MuratbekErkebulan}}
|-
| 5 || [[User:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] || [[Special:Contributions/Rasulbek Adil|{{formatnum:608}}]] || {{Permissions|Rasulbek Adil}}
|-
| 6 || [[User:Kasymov|Kasymov]] || [[Special:Contributions/Kasymov|{{formatnum:486}}]] || {{Permissions|Kasymov}}
|-
| 7 || [[User:TalgatSnow|TalgatSnow]] || [[Special:Contributions/TalgatSnow|{{formatnum:330}}]] || {{Permissions|TalgatSnow}}
|-
| 8 || [[User:Ashina|Ashina]] || [[Special:Contributions/Ashina|{{formatnum:316}}]] || {{Permissions|Ashina}}
|-
| 9 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}}
|-
| 10 || [[User:Nurkhan|Nurkhan]] || [[Special:Contributions/Nurkhan|{{formatnum:221}}]] || {{Permissions|Nurkhan}}
|-
| 11 || [[User:Nurken|Nurken]] || [[Special:Contributions/Nurken|{{formatnum:215}}]] || {{Permissions|Nurken}}
|-
| 12 || [[User:Салиха|Салиха]] || [[Special:Contributions/Салиха|{{formatnum:212}}]] || {{Permissions|Салиха}}
|-
| 13 || [[User:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] || [[Special:Contributions/Tuttiorchestra687|{{formatnum:198}}]] || {{Permissions|Tuttiorchestra687}}
|-
| 14 || [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] || [[Special:Contributions/RaiymbekZh|{{formatnum:141}}]] || {{Permissions|RaiymbekZh}}
|-
| 15 || [[User:19642206g|19642206g]] || [[Special:Contributions/19642206g|{{formatnum:122}}]] || {{Permissions|19642206g}}
|-
| 16 || [[User:Эльмира Ералиева|Эльмира Ералиева]] || [[Special:Contributions/Эльмира Ералиева|{{formatnum:120}}]] || {{Permissions|Эльмира Ералиева}}
|-
| 17 || [[User:Casserium|Casserium]] || [[Special:Contributions/Casserium|{{formatnum:114}}]] || {{Permissions|Casserium}}
|-
| 18 || [[User:Рысмаханов Курманбек|Рысмаханов Курманбек]] || [[Special:Contributions/Рысмаханов Курманбек|{{formatnum:112}}]] || {{Permissions|Рысмаханов Курманбек}}
|-
| 19 || [[User:Орел Карл|Орел Карл]] || [[Special:Contributions/Орел Карл|{{formatnum:108}}]] || {{Permissions|Орел Карл}}
|-
| 20 || [[User:Тоғжан Урумова|Тоғжан Урумова]] || [[Special:Contributions/Тоғжан Урумова|{{formatnum:105}}]] || {{Permissions|Тоғжан Урумова}}
|-
| 21 || [[User:Құралай Мұратқызы|Құралай Мұратқызы]] || [[Special:Contributions/Құралай Мұратқызы|{{formatnum:104}}]] || {{Permissions|Құралай Мұратқызы}}
|-
| 22 || [[User:Тохтарқызы|Тохтарқызы]] || [[Special:Contributions/Тохтарқызы|{{formatnum:102}}]] || {{Permissions|Тохтарқызы}}
|-
| 23 || [[User:Хулкар Абдимоминова|Хулкар Абдимоминова]] || [[Special:Contributions/Хулкар Абдимоминова|{{formatnum:102}}]] || {{Permissions|Хулкар Абдимоминова}}
|-
| 24 || [[User:Жанерке Асылбекқызы|Жанерке Асылбекқызы]] || [[Special:Contributions/Жанерке Асылбекқызы|{{formatnum:102}}]] || {{Permissions|Жанерке Асылбекқызы}}
|-
| 25 || [[User:Бекасыл Бейбітұлы|Бекасыл Бейбітұлы]] || [[Special:Contributions/Бекасыл Бейбітұлы|{{formatnum:101}}]] || {{Permissions|Бекасыл Бейбітұлы}}
|-
| 26 || [[User:Dariga Zhumagaliyeva|Dariga Zhumagaliyeva]] || [[Special:Contributions/Dariga Zhumagaliyeva|{{formatnum:101}}]] || {{Permissions|Dariga Zhumagaliyeva}}
|-
| 27 || [[User:Sagat Ardak|Sagat Ardak]] || [[Special:Contributions/Sagat Ardak|{{formatnum:99}}]] || {{Permissions|Sagat Ardak}}
|-
| 28 || [[User:Ayala Ulankyzy|Ayala Ulankyzy]] || [[Special:Contributions/Ayala Ulankyzy|{{formatnum:99}}]] || {{Permissions|Ayala Ulankyzy}}
|-
| 29 || [[User:Гулжайна Усен|Гулжайна Усен]] || [[Special:Contributions/Гулжайна Усен|{{formatnum:99}}]] || {{Permissions|Гулжайна Усен}}
|-
| 30 || [[User:Gaukhar1980|Gaukhar1980]] || [[Special:Contributions/Gaukhar1980|{{formatnum:99}}]] || {{Permissions|Gaukhar1980}}
|-
| 31 || [[User:Ақжарқын Шыңғысбаева|Ақжарқын Шыңғысбаева]] || [[Special:Contributions/Ақжарқын Шыңғысбаева|{{formatnum:97}}]] || {{Permissions|Ақжарқын Шыңғысбаева}}
|-
| 32 || [[User:Асимова Гульнафис|Асимова Гульнафис]] || [[Special:Contributions/Асимова Гульнафис|{{formatnum:95}}]] || {{Permissions|Асимова Гульнафис}}
|-
| 33 || [[User:Сқақ Зере|Сқақ Зере]] || [[Special:Contributions/Сқақ Зере|{{formatnum:91}}]] || {{Permissions|Сқақ Зере}}
|-
| 34 || [[User:Kshetunsky|Kshetunsky]] || [[Special:Contributions/Kshetunsky|{{formatnum:82}}]] || {{Permissions|Kshetunsky}}
|-
| 35 || [[User:ТАШКЕНТ|ТАШКЕНТ]] || [[Special:Contributions/ТАШКЕНТ|{{formatnum:79}}]] || {{Permissions|ТАШКЕНТ}}
|-
| 36 || [[User:Almatrkh|Almatrkh]] || [[Special:Contributions/Almatrkh|{{formatnum:74}}]] || {{Permissions|Almatrkh}}
|-
| 37 || [[User:Дәриға Жалынқызы|Дәриға Жалынқызы]] || [[Special:Contributions/Дәриға Жалынқызы|{{formatnum:74}}]] || {{Permissions|Дәриға Жалынқызы}}
|-
| 38 || [[User:Aigul ao|Aigul ao]] || [[Special:Contributions/Aigul ao|{{formatnum:72}}]] || {{Permissions|Aigul ao}}
|-
| 39 || [[User:Ержан Айдынбаев|Ержан Айдынбаев]] || [[Special:Contributions/Ержан Айдынбаев|{{formatnum:71}}]] || {{Permissions|Ержан Айдынбаев}}
|-
| 40 || [[User:Толғанай Нұрахан|Толғанай Нұрахан]] || [[Special:Contributions/Толғанай Нұрахан|{{formatnum:68}}]] || {{Permissions|Толғанай Нұрахан}}
|-
| 41 || [[User:Бабаханова|Бабаханова]] || [[Special:Contributions/Бабаханова|{{formatnum:65}}]] || {{Permissions|Бабаханова}}
|-
| 42 || [[User:Қарағанды обл. тіл басқармасы|Қарағанды обл. тіл басқармасы]] || [[Special:Contributions/Қарағанды обл. тіл басқармасы|{{formatnum:63}}]] || {{Permissions|Қарағанды обл. тіл басқармасы}}
|-
| 43 || [[User:Milenioscuro|Milenioscuro]] || [[Special:Contributions/Milenioscuro|{{formatnum:59}}]] || {{Permissions|Milenioscuro}}
|-
| 44 || [[User:Digital Jetisu|Digital Jetisu]] || [[Special:Contributions/Digital Jetisu|{{formatnum:57}}]] || {{Permissions|Digital Jetisu}}
|-
| 45 || [[User:Tecumseh*1301|Tecumseh*1301]] || [[Special:Contributions/Tecumseh*1301|{{formatnum:56}}]] || {{Permissions|Tecumseh*1301}}
|-
| 46 || [[User:Тіл ортаалығы Шелек|Тіл ортаалығы Шелек]] || [[Special:Contributions/Тіл ортаалығы Шелек|{{formatnum:56}}]] || {{Permissions|Тіл ортаалығы Шелек}}
|-
| 47 || [[User:Kaiyr|Kaiyr]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:54}}]] || {{Permissions|Kaiyr}}
|-
| 48 || [[User:Таттибаева Гулжас|Таттибаева Гулжас]] || [[Special:Contributions/Таттибаева Гулжас|{{formatnum:52}}]] || {{Permissions|Таттибаева Гулжас}}
|-
| 49 || [[User:Еркежан Сейтқазы|Еркежан Сейтқазы]] || [[Special:Contributions/Еркежан Сейтқазы|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Еркежан Сейтқазы}}
|-
| 50 || [[User:Carlos186|Carlos186]] || [[Special:Contributions/Carlos186|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Carlos186}}
|-
| 51 || [[User:Турсун Ибраев|Турсун Ибраев]] || [[Special:Contributions/Турсун Ибраев|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Турсун Ибраев}}
|-
| 52 || [[User:Dariga Dairbekova|Dariga Dairbekova]] || [[Special:Contributions/Dariga Dairbekova|{{formatnum:47}}]] || {{Permissions|Dariga Dairbekova}}
|-
| 53 || [[User:QazaqEditor|QazaqEditor]] || [[Special:Contributions/QazaqEditor|{{formatnum:47}}]] || {{Permissions|QazaqEditor}}
|-
| 54 || [[User:Аида Кажмухановна|Аида Кажмухановна]] || [[Special:Contributions/Аида Кажмухановна|{{formatnum:46}}]] || {{Permissions|Аида Кажмухановна}}
|-
| 55 || [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] || [[Special:Contributions/Ерден Карсыбеков|{{formatnum:45}}]] || {{Permissions|Ерден Карсыбеков}}
|-
| 56 || [[User:Жәди|Жәди]] || [[Special:Contributions/Жәди|{{formatnum:44}}]] || {{Permissions|Жәди}}
|-
| 57 || [[User:Шелек филиалы|Шелек филиалы]] || [[Special:Contributions/Шелек филиалы|{{formatnum:42}}]] || {{Permissions|Шелек филиалы}}
|-
| 58 || [[User:Қуаныш Гүлайым|Қуаныш Гүлайым]] || [[Special:Contributions/Қуаныш Гүлайым|{{formatnum:41}}]] || {{Permissions|Қуаныш Гүлайым}}
|-
| 59 || [[User:Арманбекқызы Еркежан НЗМ|Арманбекқызы Еркежан НЗМ]] || [[Special:Contributions/Арманбекқызы Еркежан НЗМ|{{formatnum:40}}]] || {{Permissions|Арманбекқызы Еркежан НЗМ}}
|-
| 60 || [[User:Шерова Ринат Амангелдиевна|Шерова Ринат Амангелдиевна]] || [[Special:Contributions/Шерова Ринат Амангелдиевна|{{formatnum:40}}]] || {{Permissions|Шерова Ринат Амангелдиевна}}
|-
| 61 || [[User:Itsasau|Itsasau]] || [[Special:Contributions/Itsasau|{{formatnum:39}}]] || {{Permissions|Itsasau}}
|-
| 62 || [[User:Мақан Айша Бауыржанқызы|Мақан Айша Бауыржанқызы]] || [[Special:Contributions/Мақан Айша Бауыржанқызы|{{formatnum:38}}]] || {{Permissions|Мақан Айша Бауыржанқызы}}
|-
| 63 || [[User:ShadZ01|ShadZ01]] || [[Special:Contributions/ShadZ01|{{formatnum:36}}]] || {{Permissions|ShadZ01}}
|-
| 64 || [[User:Оразбаева Жанна|Оразбаева Жанна]] || [[Special:Contributions/Оразбаева Жанна|{{formatnum:34}}]] || {{Permissions|Оразбаева Жанна}}
|-
| 65 || [[User:Wikuiser|Wikuiser]] || [[Special:Contributions/Wikuiser|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|Wikuiser}}
|-
| 66 || [[User:Гульнар Рысбекқызы|Гульнар Рысбекқызы]] || [[Special:Contributions/Гульнар Рысбекқызы|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|Гульнар Рысбекқызы}}
|-
| 67 || [[User:ErnatPointmakker|ErnatPointmakker]] || [[Special:Contributions/ErnatPointmakker|{{formatnum:29}}]] || {{Permissions|ErnatPointmakker}}
|-
| 68 || [[User:Coffee86|Coffee86]] || [[Special:Contributions/Coffee86|{{formatnum:29}}]] || {{Permissions|Coffee86}}
|-
| 69 || [[User:Gulimaa|Gulimaa]] || [[Special:Contributions/Gulimaa|{{formatnum:29}}]] || {{Permissions|Gulimaa}}
|-
| 70 || [[User:Мүсірманқұлқызы Қаракөз|Мүсірманқұлқызы Қаракөз]] || [[Special:Contributions/Мүсірманқұлқызы Қаракөз|{{formatnum:28}}]] || {{Permissions|Мүсірманқұлқызы Қаракөз}}
|-
| 71 || [[User:Ерекешова Жаныгуль|Ерекешова Жаныгуль]] || [[Special:Contributions/Ерекешова Жаныгуль|{{formatnum:26}}]] || {{Permissions|Ерекешова Жаныгуль}}
|-
| 72 || [[User:Lanananna|Lanananna]] || [[Special:Contributions/Lanananna|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|Lanananna}}
|-
| 73 || [[User:Мейрмугамжановна|Мейрмугамжановна]] || [[Special:Contributions/Мейрмугамжановна|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Мейрмугамжановна}}
|-
| 74 || [[User:~2026-23396-91|~2026-23396-91]] || [[Special:Contributions/~2026-23396-91|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|~2026-23396-91}}
|-
| 75 || [[User:Aidana001|Aidana001]] || [[Special:Contributions/Aidana001|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Aidana001}}
|-
| 76 || [[User:Дауткулова Ақмарал|Дауткулова Ақмарал]] || [[Special:Contributions/Дауткулова Ақмарал|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Дауткулова Ақмарал}}
|-
| 77 || [[User:Гульназисапанова|Гульназисапанова]] || [[Special:Contributions/Гульназисапанова|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Гульназисапанова}}
|-
| 78 || [[User:Unknown Alash|Unknown Alash]] || [[Special:Contributions/Unknown Alash|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Unknown Alash}}
|-
| 79 || [[User:TheWikipedian1250|TheWikipedian1250]] || [[Special:Contributions/TheWikipedian1250|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|TheWikipedian1250}}
|-
| 80 || [[User:SpinnerLaserzthe2nd|SpinnerLaserzthe2nd]] || [[Special:Contributions/SpinnerLaserzthe2nd|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|SpinnerLaserzthe2nd}}
|-
| 81 || [[User:Мейіржан Ерсаинов|Мейіржан Ерсаинов]] || [[Special:Contributions/Мейіржан Ерсаинов|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|Мейіржан Ерсаинов}}
|-
| 82 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 83 || [[User:Айбаса|Айбаса]] || [[Special:Contributions/Айбаса|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Айбаса}}
|-
| 84 || [[User:Zhanar Orazaliyeva|Zhanar Orazaliyeva]] || [[Special:Contributions/Zhanar Orazaliyeva|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Zhanar Orazaliyeva}}
|-
| 85 || [[User:Салима Симбаева|Салима Симбаева]] || [[Special:Contributions/Салима Симбаева|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Салима Симбаева}}
|-
| 86 || [[User:Смағзам Жансұлу|Смағзам Жансұлу]] || [[Special:Contributions/Смағзам Жансұлу|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Смағзам Жансұлу}}
|-
| 87 || [[User:Шеримова Сауле|Шеримова Сауле]] || [[Special:Contributions/Шеримова Сауле|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Шеримова Сауле}}
|-
| 88 || [[User:Zhaniya yerikovna|Zhaniya yerikovna]] || [[Special:Contributions/Zhaniya yerikovna|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Zhaniya yerikovna}}
|-
| 89 || [[User:Bektenbai Bekzhan|Bektenbai Bekzhan]] || [[Special:Contributions/Bektenbai Bekzhan|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Bektenbai Bekzhan}}
|-
| 90 || [[User:Дамир Исиргепов|Дамир Исиргепов]] || [[Special:Contributions/Дамир Исиргепов|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Дамир Исиргепов}}
|-
| 91 || [[User:Жұмәділ Қаракөз|Жұмәділ Қаракөз]] || [[Special:Contributions/Жұмәділ Қаракөз|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Жұмәділ Қаракөз}}
|-
| 92 || [[User:Медеууутоп|Медеууутоп]] || [[Special:Contributions/Медеууутоп|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Медеууутоп}}
|-
| 93 || [[User:Фыефытр|Фыефытр]] || [[Special:Contributions/Фыефытр|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Фыефытр}}
|-
| 94 || [[User:Madeniet Baskarmasy|Madeniet Baskarmasy]] || [[Special:Contributions/Madeniet Baskarmasy|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Madeniet Baskarmasy}}
|-
| 95 || [[User:Erkerim1988|Erkerim1988]] || [[Special:Contributions/Erkerim1988|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Erkerim1988}}
|-
| 96 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Gliwi}}
|-
| 97 || [[User:Акмарал Т|Акмарал Т]] || [[Special:Contributions/Акмарал Т|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Акмарал Т}}
|-
| 98 || [[User:Poundgated|Poundgated]] || [[Special:Contributions/Poundgated|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Poundgated}}
|-
| 99 || [[User:Нұрғиса Ажиров|Нұрғиса Ажиров]] || [[Special:Contributions/Нұрғиса Ажиров|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Нұрғиса Ажиров}}
|-
| 100 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 101 || [[User:Everest Mountains|Everest Mountains]] || [[Special:Contributions/Everest Mountains|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Everest Mountains}}
|-
| 102 || [[User:Careful Soul|Careful Soul]] || [[Special:Contributions/Careful Soul|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Careful Soul}}
|-
| 103 || [[User:Erkokshe|Erkokshe]] || [[Special:Contributions/Erkokshe|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Erkokshe}}
|-
| 104 || [[User:Тұрысбек Жанеля 7д|Тұрысбек Жанеля 7д]] || [[Special:Contributions/Тұрысбек Жанеля 7д|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Тұрысбек Жанеля 7д}}
|-
| 105 || [[User:Рахматулла Нұрқанат|Рахматулла Нұрқанат]] || [[Special:Contributions/Рахматулла Нұрқанат|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Рахматулла Нұрқанат}}
|-
| 106 || [[User:Amherst99|Amherst99]] || [[Special:Contributions/Amherst99|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Amherst99}}
|-
| 107 || [[User:Топчикмед|Топчикмед]] || [[Special:Contributions/Топчикмед|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Топчикмед}}
|-
| 108 || [[User:Kontributor 2K|Kontributor 2K]] || [[Special:Contributions/Kontributor 2K|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Kontributor 2K}}
|-
| 109 || [[User:Ruslan.dm|Ruslan.dm]] || [[Special:Contributions/Ruslan.dm|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Ruslan.dm}}
|-
| 110 || [[User:Нұрали Н|Нұрали Н]] || [[Special:Contributions/Нұрали Н|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Нұрали Н}}
|-
| 111 || [[User:Zhandos M|Zhandos M]] || [[Special:Contributions/Zhandos M|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Zhandos M}}
|-
| 112 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Ziv}}
|-
| 113 || [[User:Z.Aldyar|Z.Aldyar]] || [[Special:Contributions/Z.Aldyar|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Z.Aldyar}}
|-
| 114 || [[User:Otepkaliyeva|Otepkaliyeva]] || [[Special:Contributions/Otepkaliyeva|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Otepkaliyeva}}
|-
| 115 || [[User:Baobaba1984|Baobaba1984]] || [[Special:Contributions/Baobaba1984|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Baobaba1984}}
|-
| 116 || [[User:Тәжі Томирис|Тәжі Томирис]] || [[Special:Contributions/Тәжі Томирис|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Тәжі Томирис}}
|-
| 117 || [[User:On The Hidden Mountain|On The Hidden Mountain]] || [[Special:Contributions/On The Hidden Mountain|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|On The Hidden Mountain}}
{{/end}}</text>
      <sha1>9mk1bf5pvd10my5pko7x8ld6hz9680b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Қазақстан тақырыптарда</title>
    <ns>10</ns>
    <id>493989</id>
    <revision>
      <id>3591048</id>
      <parentid>3514157</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T12:58:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <origin>3591048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6332" sha1="5oycepj3vajeddwd8zm3c9wzge1kxoz" xml:space="preserve">{{Навигациялық кесте
|аты = Қазақстан тақырыптарда
|state = {{{state&lt;includeonly&gt;|collapsed&lt;/includeonly&gt;}}}
|сурет = [[Сурет:Flag of Kazakhstan.svg|150px]]
|сурет_стиль = 
|сурет2 = 
|сурет2_стиль = 
|тақырып = [[Қазақстан]] тақырыптарда
|тақырып_стиль = background:{{түс|Қазақстан}}
|дене_стиль = hlist
|үсті = 
|үсті_стиль = 
|тақ_стиль = 
|жұп_стиль = 
|бөлім_стиль = background:{{түс|Қазақстан}}
|тізім_стиль = hlist

|бөлім1 = [[Қазақстан мемлекеттік рәміздері|Рәміздер]]
|тізім1 = [[Астана|Елорда]] • [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны|Әнұран]] • [[Қазақстан елтаңбасы|Елтаңба]] • [[Қазақстан туы|Ту]]

|бөлім2 = [[Қазақстан тарихы|Тарих]]
|тізім2 = [[Алтын Орда]] • [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Орда]] • [[Көк Орда]] • [[Әбілқайыр Ордасы]] • [[Қазақ хандығы]] • [[Ұлы жүз]] • [[Орта жүз]] • [[Кіші жүз]] • [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]] • [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 
|бөлім3 = Билік және заң 
|тізім3 = [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Конституция]] • [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] • [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]] • [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] • [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] • [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Сот]]

|бөлім4 = [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қарулы күштер]]
|тізім4 = [[Қазақстан Республикасы Құрлық әскерлері|Құрлық күштері]] • [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғаныс күштері]] • [[Қазақстан Республикасы әскери-теңіз күштері|Әскери-теңіз күштері]] • [[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы|ҰҚШҰ]]

|бөлім5 = [[Қазақстан географиясы|География]]
|тізім5 = [[Қазақстан қорықтарының тізімі|Қорықтар тізімі]] • [[Каспий теңізі]] • [[Арал теңізі]] • [[Балқаш]] • [[Хан Тәңірі шыңы|Хан Тәңірі]] • [[Қарақия ойысы]] • [[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)|Сарыарқа]] • [[Қазақстандағы уақыт|Уақыт]]

|бөлім6 = [[Қазақстан экономикасы|Экономика]]
|тізім6 = [[Қазақстан теңгесі]] • [[Қазақстан Ұлттық банкі]]

|бөлім7 = [[Қазақстан демографиясы|Демография]]
|тізім7 = [[Қазақтар]] • [[Қазақстандағы орыстар|Орыстар]] • [[Қазақстанның тілдері|Тілдері]] • [[Қазақстандағы дін|Діндері]]

|бөлім8 = [[Қазақстан мерекелері|Мейрамдар]]
|тізім8 = [[Жаңа жыл]] • [[Рождество]] • [[Халықаралық әйелдер күні]] • [[Наурыз мейрамы]] • [[Құрбан айт]] • [[Пасха]] • [[Қазақстан халқының бірлігі күні|Бірлік күні]] • [[Отан қорғаушы күні (Қазақстан)|Отан қорғаушы күні]] • [[Жеңіс күні]] • [[Қазақстан Республикасының Конституциясы күні|Конституция күні]] • [[Республика күні (Қазақстан)|Республика күні]] • [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні|Тәуелсіздік күні]]     

|бөлім9 = [[Қазнет|Ғаламтор]]
|тізім9 = [[.kz|Интернет үйшігі]]

|бөлім10 = [[Қазақстан әкімшілік бірліктері|Әкімшілік бөлініс]]
|тізім10 = 
  {{Навигациялық кесте|subgroup

  |бөлім_стиль = background:{{түс|Қазақстан}}
  |тізім_стиль = hlist

  |бөлім1 = Республикалық маңызы бар қалалар
  |тізім1 = [[Астана]] • [[Алматы]] • [[Шымкент]] 

  |бөлім2 = Облыстар
  |тізім2 = [[Абай облысы]] • [[Ақмола облысы]] • [[Ақтөбе облысы]] • [[Алматы облысы]] • [[Атырау облысы]] • [[Батыс Қазақстан облысы]] • [[Жамбыл облысы]] • [[Жетісу облысы]] • [[Қарағанды облысы]] • [[Қостанай облысы]] • [[Қызылорда облысы]] • [[Маңғыстау облысы]] • [[Павлодар облысы]] • [[Солтүстік Қазақстан облысы]] • [[Түркістан облысы]] • [[Ұлытау облысы]] • [[Шығыс Қазақстан облысы]]
  }}

|асты = [[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|15px]] '''[[Портал:Қазақстан|Портал]]''' • {{icon|Commons}} '''[[c:Category:Kazakhstan|Ортаққор]]''' • '''{{Icon|Category}} [[:Санат:Қазақстан|Санат]]'''
|асты_стиль = background:{{түс|Қазақстан}}
}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Тақырыптардағы елдер]]
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Қазақстан]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5oycepj3vajeddwd8zm3c9wzge1kxoz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Форум/Сұрақтар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>497712</id>
    <revision>
      <id>3591583</id>
      <parentid>3569920</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T06:28:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Algashky</username>
        <id>180381</id>
      </contributor>
      <comment>/* Әйелдер туралы уики-марафон хэдерінің үлкендігі */ жаңа бөлім</comment>
      <origin>3591583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8280" sha1="tq3i0nzj3838c7u66bvwfakrdz88ro4" xml:space="preserve">&lt;div class=&quot;scrollingtext&quot;&gt;
&lt;p&gt;{{color|red|Ескерту: Уикипедияға қатыссыз сұрақтарға жауап берілмейді!}}&lt;/p&gt;
&lt;/div&gt;
{{/Header}}&lt;!-- Бұл жолды өшірмеңіз, астына жазыңыз! және  == Тақырып аты == қосып жазғанды ұмытпаңыз --&gt;
{{clear}}
{{Жинақталған мазмұн|30|400}}

== Өзім қалаған тақырыптағы мақаланы қайда жазуға болады(зерханадан басқа) ==

Өзім қалаған тақырыптағы мақаланы қайда жазуға болады  [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты|Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты|талқылау]]) 18:35, 2024 ж. желтоқсанның 24 (+05)
:{{@|Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты}} қайырлы кеш! Мақала бастау үшін кем дегенде 100 өңдемеңіз болуы қажет және бастайтын мақалаңыз энциклопедиялық талаптарға сай келуі қажет. 100 өңдемені шағын өңдемелер жасап жинасаңыз болады, бірақ спам емес, спам үшін администраторлар аккаунтыңызды бұғаттайды -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 22:33, 2024 ж. желтоқсанның 24 (+05)
::Рақмет [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 16:40, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
:::Менің қазір тек 30 өңдемем бар, бірақ спам емес, вандализм емес толықтыруымды жоққа шығарды [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 16:42, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
::::өңдеме саным 100-ге жетпесе де зертханада мақала жасауыма бола ма [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 16:47, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
:::::{{@|Әбдіқадыр Асхат}} иә, жеке зертханаңызда мақала жазып, оны басқа жақсы мақалалармен салыстырып, түзетіп, мақала жазып үйренсеңіз болады -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 22:05, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
::::::Зертханадағы мақаланы мен жарияламайынша ол жойылмайды ма [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 07:55, 2024 ж. желтоқсанның 26 (+05)

== Кесте кірістіру  ==

Мақалаға кестені қалай енгізуге болады  [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты|Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты|талқылау]]) 18:38, 2024 ж. желтоқсанның 24 (+05)
:{{@|Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты}} қайырлы кеш! Нақты қай мақалаға қандай кестені меңзеп тұрсыз? -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 22:33, 2024 ж. желтоқсанның 24 (+05)
::&quot;Әлемдегі елдердің және оған тәуелді мемлекеттердің аумағы &quot; [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 16:39, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
:::{{@|Әбдіқадыр Асхат}} сол мақаланың орыс немесе ағылшын тіліндегі нұсқасындағы кестені көшіріп алып, сөздерін қазақшаласаңыз болады -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 22:05, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
::::Ол үшін мен Қазақша Уикипедиядан шығуым керек пе  [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 07:54, 2024 ж. желтоқсанның 26 (+05)

== Мақала жариялауға көмек ==

Сәлеметсіздер ме! Мен жаңа қатысушымын. 
Ж. Аймауытовтың «Хат таныту әдістері» мақаласын зертханаға дайындадым. 
Мақалада дереккөздер көрсетілген. 
Негізгі кеңістікке жариялап берулеріңізді сұраймын.
[[Қатысушы:Zhiyenbekova A|Zhiyenbekova A]] ([[Қатысушы талқылауы:Zhiyenbekova A|талқылау]]) 22:35, 2026 ж. ақпанның 16 (+05)

== Дауыс беру ережелері туралы түсіндіру ==

Администратор сайлауында дауыс беру талаптары қандай? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 15:24, 2026 ж. наурыздың 9 (+05)

:Қайырлы күн! Ережелерді [[Уикипедия:Администраторлар мен бітікшілерді сайлау ережелері|мына жерден]] қарасаңыз болады. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 17:11, 2026 ж. наурыздың 9 (+05)

== Дауыс беруге қай жерде болады ==

Админ сайлауында қай бетте &quot;қолдаймын&quot; деп жазамын?

[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 20:07, 2026 ж. наурыздың 17 (+05)

:@[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] қазір сайлау болып жатқан жоқ, несіне кімді қолдамақшысың? &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 22:02, 2026 ж. наурыздың 17 (+05)
::Админдерді [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:12, 2026 ж. наурыздың 17 (+05)

== AutoWikiBrowser-ға рұқсат беру өтініші ==

@[[Қатысушы:AdilBot|AdilBot]] аккаунтыма AutoWikiBrowser рұқсат бере аласыздар ма? маған [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:10, 2026 ж. наурыздың 25 (+05)

== Әйелдер туралы уики-марафон хэдерінің үлкендігі ==

Хэлдер телефонда дұрыс көрінбейді, телефон экраннынан шығып кеткен. Бұны өзгертуге болады ма? [[Қатысушы:Algashky|Algashky]] ([[Қатысушы талқылауы:Algashky|талқылау]]) 11:28, 2026 ж. сәуірдің 25 (+05)</text>
      <sha1>tq3i0nzj3838c7u66bvwfakrdz88ro4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591584</id>
      <parentid>3591583</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T06:29:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Algashky</username>
        <id>180381</id>
      </contributor>
      <comment>/* Әйелдер туралы уики-марафон хэдерінің үлкендігі */Хэлдер -&gt; Хэдер</comment>
      <origin>3591584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8278" sha1="9z1pch13lueqoto7pkn97ht9wranfrb" xml:space="preserve">&lt;div class=&quot;scrollingtext&quot;&gt;
&lt;p&gt;{{color|red|Ескерту: Уикипедияға қатыссыз сұрақтарға жауап берілмейді!}}&lt;/p&gt;
&lt;/div&gt;
{{/Header}}&lt;!-- Бұл жолды өшірмеңіз, астына жазыңыз! және  == Тақырып аты == қосып жазғанды ұмытпаңыз --&gt;
{{clear}}
{{Жинақталған мазмұн|30|400}}

== Өзім қалаған тақырыптағы мақаланы қайда жазуға болады(зерханадан басқа) ==

Өзім қалаған тақырыптағы мақаланы қайда жазуға болады  [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты|Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты|талқылау]]) 18:35, 2024 ж. желтоқсанның 24 (+05)
:{{@|Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты}} қайырлы кеш! Мақала бастау үшін кем дегенде 100 өңдемеңіз болуы қажет және бастайтын мақалаңыз энциклопедиялық талаптарға сай келуі қажет. 100 өңдемені шағын өңдемелер жасап жинасаңыз болады, бірақ спам емес, спам үшін администраторлар аккаунтыңызды бұғаттайды -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 22:33, 2024 ж. желтоқсанның 24 (+05)
::Рақмет [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 16:40, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
:::Менің қазір тек 30 өңдемем бар, бірақ спам емес, вандализм емес толықтыруымды жоққа шығарды [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 16:42, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
::::өңдеме саным 100-ге жетпесе де зертханада мақала жасауыма бола ма [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 16:47, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
:::::{{@|Әбдіқадыр Асхат}} иә, жеке зертханаңызда мақала жазып, оны басқа жақсы мақалалармен салыстырып, түзетіп, мақала жазып үйренсеңіз болады -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 22:05, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
::::::Зертханадағы мақаланы мен жарияламайынша ол жойылмайды ма [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 07:55, 2024 ж. желтоқсанның 26 (+05)

== Кесте кірістіру  ==

Мақалаға кестені қалай енгізуге болады  [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты|Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты|талқылау]]) 18:38, 2024 ж. желтоқсанның 24 (+05)
:{{@|Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты}} қайырлы кеш! Нақты қай мақалаға қандай кестені меңзеп тұрсыз? -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 22:33, 2024 ж. желтоқсанның 24 (+05)
::&quot;Әлемдегі елдердің және оған тәуелді мемлекеттердің аумағы &quot; [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 16:39, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
:::{{@|Әбдіқадыр Асхат}} сол мақаланың орыс немесе ағылшын тіліндегі нұсқасындағы кестені көшіріп алып, сөздерін қазақшаласаңыз болады -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 22:05, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
::::Ол үшін мен Қазақша Уикипедиядан шығуым керек пе  [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 07:54, 2024 ж. желтоқсанның 26 (+05)

== Мақала жариялауға көмек ==

Сәлеметсіздер ме! Мен жаңа қатысушымын. 
Ж. Аймауытовтың «Хат таныту әдістері» мақаласын зертханаға дайындадым. 
Мақалада дереккөздер көрсетілген. 
Негізгі кеңістікке жариялап берулеріңізді сұраймын.
[[Қатысушы:Zhiyenbekova A|Zhiyenbekova A]] ([[Қатысушы талқылауы:Zhiyenbekova A|талқылау]]) 22:35, 2026 ж. ақпанның 16 (+05)

== Дауыс беру ережелері туралы түсіндіру ==

Администратор сайлауында дауыс беру талаптары қандай? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 15:24, 2026 ж. наурыздың 9 (+05)

:Қайырлы күн! Ережелерді [[Уикипедия:Администраторлар мен бітікшілерді сайлау ережелері|мына жерден]] қарасаңыз болады. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 17:11, 2026 ж. наурыздың 9 (+05)

== Дауыс беруге қай жерде болады ==

Админ сайлауында қай бетте &quot;қолдаймын&quot; деп жазамын?

[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 20:07, 2026 ж. наурыздың 17 (+05)

:@[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] қазір сайлау болып жатқан жоқ, несіне кімді қолдамақшысың? &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 22:02, 2026 ж. наурыздың 17 (+05)
::Админдерді [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:12, 2026 ж. наурыздың 17 (+05)

== AutoWikiBrowser-ға рұқсат беру өтініші ==

@[[Қатысушы:AdilBot|AdilBot]] аккаунтыма AutoWikiBrowser рұқсат бере аласыздар ма? маған [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:10, 2026 ж. наурыздың 25 (+05)

== Әйелдер туралы уики-марафон хэдерінің үлкендігі ==

Хэдер телефонда дұрыс көрінбейді, телефон экраннынан шығып кеткен. Бұны өзгертуге болады ма? [[Қатысушы:Algashky|Algashky]] ([[Қатысушы талқылауы:Algashky|талқылау]]) 11:28, 2026 ж. сәуірдің 25 (+05)</text>
      <sha1>9z1pch13lueqoto7pkn97ht9wranfrb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591586</id>
      <parentid>3591584</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T06:32:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Algashky</username>
        <id>180381</id>
      </contributor>
      <comment>/* Уикипедияның марафон, конкурс хэдерінің үлкендігі */Жалпылау</comment>
      <origin>3591586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8282" sha1="7uouorkmb1n6n50ck3eu1ob0jd79adb" xml:space="preserve">&lt;div class=&quot;scrollingtext&quot;&gt;
&lt;p&gt;{{color|red|Ескерту: Уикипедияға қатыссыз сұрақтарға жауап берілмейді!}}&lt;/p&gt;
&lt;/div&gt;
{{/Header}}&lt;!-- Бұл жолды өшірмеңіз, астына жазыңыз! және  == Тақырып аты == қосып жазғанды ұмытпаңыз --&gt;
{{clear}}
{{Жинақталған мазмұн|30|400}}

== Өзім қалаған тақырыптағы мақаланы қайда жазуға болады(зерханадан басқа) ==

Өзім қалаған тақырыптағы мақаланы қайда жазуға болады  [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты|Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты|талқылау]]) 18:35, 2024 ж. желтоқсанның 24 (+05)
:{{@|Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты}} қайырлы кеш! Мақала бастау үшін кем дегенде 100 өңдемеңіз болуы қажет және бастайтын мақалаңыз энциклопедиялық талаптарға сай келуі қажет. 100 өңдемені шағын өңдемелер жасап жинасаңыз болады, бірақ спам емес, спам үшін администраторлар аккаунтыңызды бұғаттайды -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 22:33, 2024 ж. желтоқсанның 24 (+05)
::Рақмет [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 16:40, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
:::Менің қазір тек 30 өңдемем бар, бірақ спам емес, вандализм емес толықтыруымды жоққа шығарды [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 16:42, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
::::өңдеме саным 100-ге жетпесе де зертханада мақала жасауыма бола ма [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 16:47, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
:::::{{@|Әбдіқадыр Асхат}} иә, жеке зертханаңызда мақала жазып, оны басқа жақсы мақалалармен салыстырып, түзетіп, мақала жазып үйренсеңіз болады -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 22:05, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
::::::Зертханадағы мақаланы мен жарияламайынша ол жойылмайды ма [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 07:55, 2024 ж. желтоқсанның 26 (+05)

== Кесте кірістіру  ==

Мақалаға кестені қалай енгізуге болады  [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты|Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты|талқылау]]) 18:38, 2024 ж. желтоқсанның 24 (+05)
:{{@|Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты}} қайырлы кеш! Нақты қай мақалаға қандай кестені меңзеп тұрсыз? -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 22:33, 2024 ж. желтоқсанның 24 (+05)
::&quot;Әлемдегі елдердің және оған тәуелді мемлекеттердің аумағы &quot; [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 16:39, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
:::{{@|Әбдіқадыр Асхат}} сол мақаланың орыс немесе ағылшын тіліндегі нұсқасындағы кестені көшіріп алып, сөздерін қазақшаласаңыз болады -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 22:05, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
::::Ол үшін мен Қазақша Уикипедиядан шығуым керек пе  [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 07:54, 2024 ж. желтоқсанның 26 (+05)

== Мақала жариялауға көмек ==

Сәлеметсіздер ме! Мен жаңа қатысушымын. 
Ж. Аймауытовтың «Хат таныту әдістері» мақаласын зертханаға дайындадым. 
Мақалада дереккөздер көрсетілген. 
Негізгі кеңістікке жариялап берулеріңізді сұраймын.
[[Қатысушы:Zhiyenbekova A|Zhiyenbekova A]] ([[Қатысушы талқылауы:Zhiyenbekova A|талқылау]]) 22:35, 2026 ж. ақпанның 16 (+05)

== Дауыс беру ережелері туралы түсіндіру ==

Администратор сайлауында дауыс беру талаптары қандай? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 15:24, 2026 ж. наурыздың 9 (+05)

:Қайырлы күн! Ережелерді [[Уикипедия:Администраторлар мен бітікшілерді сайлау ережелері|мына жерден]] қарасаңыз болады. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 17:11, 2026 ж. наурыздың 9 (+05)

== Дауыс беруге қай жерде болады ==

Админ сайлауында қай бетте &quot;қолдаймын&quot; деп жазамын?

[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 20:07, 2026 ж. наурыздың 17 (+05)

:@[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] қазір сайлау болып жатқан жоқ, несіне кімді қолдамақшысың? &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 22:02, 2026 ж. наурыздың 17 (+05)
::Админдерді [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:12, 2026 ж. наурыздың 17 (+05)

== AutoWikiBrowser-ға рұқсат беру өтініші ==

@[[Қатысушы:AdilBot|AdilBot]] аккаунтыма AutoWikiBrowser рұқсат бере аласыздар ма? маған [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:10, 2026 ж. наурыздың 25 (+05)

== Уикипедияның марафон, конкурс хэдерінің үлкендігі ==

Хэдер телефонда дұрыс көрінбейді, телефон экраннынан шығып кеткен. Бұны өзгертуге болады ма? [[Қатысушы:Algashky|Algashky]] ([[Қатысушы талқылауы:Algashky|талқылау]]) 11:28, 2026 ж. сәуірдің 25 (+05)</text>
      <sha1>7uouorkmb1n6n50ck3eu1ob0jd79adb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Өрмекші</title>
    <ns>0</ns>
    <id>504979</id>
    <revision>
      <id>3591557</id>
      <parentid>3419516</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T05:34:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cicihwahyuni6</username>
        <id>131962</id>
      </contributor>
      <origin>3591557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5154" sha1="ly37pfuik8lrgj7qqxrui2ra5e0jtdj" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Өрмекшілер
| image = Spiders Diversity.jpg
| image_width = 250px
| image_caption = 
| fossil_range = [[Pennsylvanian (geology)|Pennsylvanian]] - [[Holocene]], {{Fossil range|319|0}}
| taxon = Өрмекшілер
| authority = [[Carl Alexander Clerck|Clerck]], 1757
| diversity_link = Araneae families
| diversity = &lt;small&gt;109 families, c. 40,000 species&lt;/small&gt;
| subdivision_ranks = Suborders
| subdivision = 
[[Mesothelae]]&lt;br /&gt;
[[Mygalomorphae]]&lt;br /&gt;
[[Araneomorphae]]&lt;br /&gt;
&amp;nbsp;''See [[Spider taxonomy|table of families]]''
}}

'''Өрмекшілер'''  ({{lang-la|Araneae}}, {{lang-la|Aranei}}, {{lang-grc|ἀράχνη}})&amp;nbsp;— буынаяқтылардың түрлер санынан екінші орын алатын отряды, қазіргі таңда  42 мыңдай түрлері және  1,1 мыңға жуық жойылып кеткен, қазбалардан табылған өрмекшілер белгілі. Барлық жерде кең таралған. Өрмекшілер&amp;nbsp;— басқа жәндіктермен қоректенетін жыртқыштар. Өрмекшілердің арасында тек қана бір түрі -  паук-скакун ''[[Bagheera kiplingi]]'' өсімдіктер жапырақтарымен көректенеді. Өрмекшілерді  [[Арахнология]] ғылымы зерттейді.

Айқышты [[өрмекші]]нің аналығы аталығынан ірілеу болады. Айқышты өрмекші күзде нәзік өрмектен тоқылған пілдеге ұрықтанған жұмыртқа салады. Пілдені [[ағаш]] қабырғаның арасына, [[тас]] астына және т. б. сондай оңаша жерлерге орналастырады. Күзде [[аналық]] өрмекшілер өледі. Жұмыртқалары жылы пілдеде қыстап, көктемде одан жас өрмекшілер шығады.&lt;ref&gt;Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған оқулық. 3-басылымы, өңделген, толықтырылған. - Алматы, Атамұра,2011. - 208 бет. ISBN 978-601-282-245-8&lt;/ref&gt;

== Анатомиясы ==
Өрмекшітәрізділердің ересектерінің барлығында оларды басқа жәндіктерден ажыратып тұратын сегіз аяқтары болады. Олардың қанаттары мен мұртшалары жоқ. Бұлардың денесі просома (дененің алдыңғы бөлігі) немесе бас-кеуде және опистосома (буынаяқтылардың денесінің артқы бөлігі) немесе «құрсақ қуысы» деп аталатын екі бөлімнен тұрады. Барлық [[буынаяқтылар]] секілді өрмекшітәрізділердің сыртқы қаңқасы болады, сонымен қатар олардың «эндостернит» деп аталатын  жасуша сияқты шеміршек талшығының ішкі құрылысы бар.

== Өрмекшілердің шағуы ==
Өрмекшілердің шаққаны, әдетте, қауіпті емес. Көп өрмекшілердің шаққаны адам баласы үшін зиянды емес, шаққан жерді жай алғашқы көмек көрсету арқылы оңай жазуға болады. Алайда кейбір өрмекшілердің нейротоксинді улары болады, шаққанда адам баласының жүйке жүйесіне зиянын тигізуі мүмкін. Мысалы, қарақұрт шаққан адамның іші мен кеудесі қатты ауырып, денесі құрысып қалады. 

== Жұмыртқалары мен балалары ==
Өрмекшілер жынысты жолмен көбейеді. Ұрғашы өрмекшілер жібек қаптарға жұмыртқа салады. Бір ғана ұрғашы өрмекші бірден 3000-ға жуық жұмыртқа салады. Жұмыртқа қабы жұмыртқаларды ылғалдандыруға көмектеседі. Ұрғашы өрмекші әрдайым жұмыртқа қабын қорғап, өзімен бірге алып жүреді. Сонымен қатар, олар бұл қапты өрмекші торына да бекітіп қоюлары мүмкін. Жұмыртқалар ұсақ өрмекшілер болып ашып шығады. Көп түрлерінде жас өрмекшілерді аналары күтеді. Олар өскен сайын бірнеше рет түлеп, сыртқы жабындарының ескілерін жаңаларына ауыстырып отырады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{wikify}}
[[Санат:Өрмекшілер]]</text>
      <sha1>ly37pfuik8lrgj7qqxrui2ra5e0jtdj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591569</id>
      <parentid>3591557</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T06:02:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3591569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5133" sha1="hcxjts73uuz4adecumvsvl82ok6676k" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Өрмекшілер
| image = Spiders Diversity.jpg
| image_width = 250px
| image_caption = 
| fossil_range = [[Pennsylvanian (geology)|Pennsylvanian]] - [[Holocene]], {{Fossil range|319|0}}
| taxon = Өрмекшілер
| authority = [[Carl Alexander Clerck|Clerck]], 1757
| diversity_link = Araneae families
| diversity = &lt;small&gt;109 families, c. 40,000 species&lt;/small&gt;
| subdivision_ranks = Suborders
| subdivision = 
[[Mesothelae]]&lt;br&gt;[[Mygalomorphae]]&lt;br&gt;[[Araneomorphae]]&lt;br&gt;''See [[Spider taxonomy|table of families]]''
}}
'''Өрмекшілер'''  ({{lang-la|Araneae}}, {{lang-la|Aranei}}, {{lang-grc|ἀράχνη}}) — буынаяқтылардың түрлер санынан екінші орын алатын отряды, қазіргі таңда  42 мыңдай түрлері және  1,1 мыңға жуық жойылып кеткен, қазбалардан табылған өрмекшілер белгілі. Барлық жерде кең таралған. Өрмекшілер&amp;nbsp;— басқа жәндіктермен қоректенетін жыртқыштар. Өрмекшілердің арасында тек қана бір түрі -  паук-скакун ''[[Bagheera kiplingi]]'' өсімдіктер жапырақтарымен көректенеді. Өрмекшілерді  [[Арахнология]] ғылымы зерттейді.

Айқышты [[өрмекші]]нің аналығы аталығынан ірілеу болады. Айқышты өрмекші күзде нәзік өрмектен тоқылған пілдеге ұрықтанған жұмыртқа салады. Пілдені [[ағаш]] қабырғаның арасына, [[тас]] астына және т. б. сондай оңаша жерлерге орналастырады. Күзде [[аналық]] өрмекшілер өледі. Жұмыртқалары жылы пілдеде қыстап, көктемде одан жас өрмекшілер шығады.&lt;ref&gt;Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған оқулық. 3-басылымы, өңделген, толықтырылған. - Алматы, Атамұра,2011. - 208 бет. ISBN 978-601-282-245-8&lt;/ref&gt;

== Анатомиясы ==
Өрмекшітәрізділердің ересектерінің барлығында оларды басқа жәндіктерден ажыратып тұратын сегіз аяқтары болады. Олардың қанаттары мен мұртшалары жоқ. Бұлардың денесі просома (дененің алдыңғы бөлігі) немесе бас-кеуде және опистосома (буынаяқтылардың денесінің артқы бөлігі) немесе «құрсақ қуысы» деп аталатын екі бөлімнен тұрады. Барлық [[буынаяқтылар]] секілді өрмекшітәрізділердің сыртқы қаңқасы болады, сонымен қатар олардың «эндостернит» деп аталатын  жасуша сияқты шеміршек талшығының ішкі құрылысы бар.

== Өрмекшілердің шағуы ==
Өрмекшілердің шаққаны, әдетте, қауіпті емес. Көп өрмекшілердің шаққаны адам баласы үшін зиянды емес, шаққан жерді жай алғашқы көмек көрсету арқылы оңай жазуға болады. Алайда кейбір өрмекшілердің нейротоксинді улары болады, шаққанда адам баласының жүйке жүйесіне зиянын тигізуі мүмкін. Мысалы, қарақұрт шаққан адамның іші мен кеудесі қатты ауырып, денесі құрысып қалады. 

== Жұмыртқалары мен балалары ==
Өрмекшілер жынысты жолмен көбейеді. Ұрғашы өрмекшілер жібек қаптарға жұмыртқа салады. Бір ғана ұрғашы өрмекші бірден 3000-ға жуық жұмыртқа салады. Жұмыртқа қабы жұмыртқаларды ылғалдандыруға көмектеседі. Ұрғашы өрмекші әрдайым жұмыртқа қабын қорғап, өзімен бірге алып жүреді. Сонымен қатар, олар бұл қапты өрмекші торына да бекітіп қоюлары мүмкін. Жұмыртқалар ұсақ өрмекшілер болып ашып шығады. Көп түрлерінде жас өрмекшілерді аналары күтеді. Олар өскен сайын бірнеше рет түлеп, сыртқы жабындарының ескілерін жаңаларына ауыстырып отырады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{wikify}}
[[Санат:Өрмекшілер]]</text>
      <sha1>hcxjts73uuz4adecumvsvl82ok6676k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақстан ақшасының тарихы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>508045</id>
    <revision>
      <id>3591072</id>
      <parentid>2426579</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T14:21:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25040-44</username>
        <id>180352</id>
      </contributor>
      <comment>Қырғызстан деп кателесті</comment>
      <origin>3591072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20397" sha1="7pvdsk18w817vormzvnit2k0rgv48sh" xml:space="preserve">== Қазахстанның ұлттық ақшасының тарихы ==

[[Сурет:100tenge_2002.png|thumb|Теңге]]
Тиынның шығуы және оның төлем құралы ретінде қолданыла бастауы, қоғамда экономикалық  дамудың басталуы, айырбас барысында ақша айналысының қажеттілігі туындады, ал әлеуметтік дамуда биліктің пайда болуы ол тиын шығару мүмкіндігіне ие болды. Тиынды шығаруға тек ғана мемлекет құқылы болды. Тиынның қыры (аверс) және сыры (реверс) бар. Жазулар және тиын аңыздары аверсте, сонымен қатар реверсте де орналасады. Тиында сонымен бірге тиын шығаратын мемлекет, монархтың титулы және аты, тиын сарайының аты, тиынның шығу мерзімі жазылуы мүмкін. Тиынның өзіне белгіленген салмағы болады, ол басқа елдердің тиындарының салмағымен тең және ешқандай айырмашылығы болмауы тиіс. Бірінші тиындар Грецияда және Кіші Азияда күмістен соғылса, ал Қытайда мыстан құйылған. Уақыт өте келе тиын құны да күміс, алтын басты орын алды. Кейінірек оларға никель, аллюминий қосылды. Сонымен қатар темір мен қорғасын көп қолданыла бастады. Тиынды соққанда оның беріктігін арттыру үшін алтынға және күміске мыс немесе қалайы қоспасын қосады. Бұл қоспа лигатура деп аталады. Тиынды асыл металдың үлесі – проба деп аталады.(Проба-қымбат металдың сорттығын көрсететін таңба.).Ол мемлекетпен белгіленеді. Бірақта кейбір уақыттарда мемлекеттік тиын шығаруда тиынның пробасын төмендетіп, салмағын азайтты. Мұның себебі өз шығын шығара отырып, мемлекетке мол табыс әкелуі. Мұндай жағдайда тиын өз құнын жоғалтпайды. Бұл көбіне орта ғасырларда қолданылды. Тиындағы жазулар мен бейнелер мемлекетте қандай билік формасы екендігі туралы мәлімет  берді.

Тиындағы бейнелер мен жазулар көбіне саяси жағдайлар мен қоғамдық өмірді – соғыстар, жаулап алушылық, мемлекеттегі ішкі тартыстар, мемлекеттік және діни реформаларды көрсетті. Кейбір кездерде қандайда бір жағдайларға байланысты арнайы тиындар соғылады.

Еуропадағы алғашқы айырбас құралдары-таланттар б.з.д. ІІІ ғ. пайда болды. Криттегі Кносс сарайын қазған кезде табылған салмағы 25 кг. талант созылған бұқа терісінен жасалған. Африка ақшалары Ирландияда табылған қола дәуір жүзіктеріне ұқсайды. Африкадағы Мономотана мемлекеті астанасының орнында қазба жұмыстарын жүргізген  кезде «Ханда» мысынан айқыш (крест) құятын қалыптар табылды. Ол  Конго және Замбези бассейнде ХҮІІІ ғ. соңына дейін  қарапайым айырбас құралының орнына жүрген. Қоладан , мыстан және күмістен мәнет соққанға дейін ақша орнына метал (құйма, соқпа, кесік, қазанша, сақина, т.б.) ғана емес, мал да пайдаланылған. Қола дәуірде Шығыста пышақ , күрек , қоңырау, кейбір музыкалық аспаптар айырбас құралы ретінде пайдаланылған. Кейін олардың орнына ортасында шаршы тесіктері бар дөңгелек қола мәнеттер жүретін болды. Б.з.д. 594 ж. афиналық архонт Солон күмістің бұқаға шаққандағы құның шығарады. Сондықтан грек қала-мемлекеттері мен Ежелгі Рим  тетрадрахмаларында бұқа суреті салынатын болған. Тарихтағы  тұңғыш күмыс мәнеттер Эгина грек мемлекет-аралының дидрахмалары  деп  есептеледі. Олар-салмағы 12 грамдық күмыс құйма болып келеді, ортасында тасбақа бейнесі бедерленген. Кос өзен бойындағы мемлекеттеде б.з.д. ІҮ-ІІІ ғ.ғ. дөңгелек және тік бұрышты мыс қаңылтырлар ақша орнына жүрді.(1)

ҮІ-ҮІІІ ғасырларда теңгелерді  тайпалардың  атақты адамдары шығартып, оған өз таңбаларың бастырған. ІХ-Х ғасырлардағы Қазақстан жерінде күміс дирхемдері, алтын динарлары, мыс теңгелері айналымда болды. Алтын динар халықаралық валюта ретінде қолданылды. ХІ ғасырдың басында  саудада жоғары сапалы күміс дирхемдер болса, кейін мыс қосылған теңгелер шығарылды. ХІ ғасырдың аяғында күміс кендерінің сарқы-луына байланысты күміс ақша шығару тоқтады. ХІ-ХІІІ ғасырларда күміс дағдарысына байланысты дирхемдерді мыстан күйып, сыртына күміс жалатты. Қала қолөнер, сауда орталығы болды. Қала халқы негізінен егіншіліқ, қолөнер, саудамен айналысты. Отырарда ішкі айналымға арналған жазусыз мыс теңгелер шығарылды. Күміс теңгелер ірі халықаралық саудада қолданылды. ХҮІ-ХҮІІ ғасырларда созылған мыс теңгелерге хандардың есімдері жазылған. ХҮІІ ғасыр- Отырарда ақша шығаруда құлдырау кезеңі басталып, теңгелер Түркістан мен Ташкентте соғылды. Оңтүстік Қазақстан қалаларындағы ақша айналымы теңге емес, жуан сыммен кесіп алу арқылы жасалған шағын мыс кесектер түріндегі ақшаның болуымен ерекшеленеді (2)

Ұлы Жібек жолы – ежелгі және орта ғасырларда Шығыс пен Батысты  байланыстырып, Жерорта теңізінен Қытайға дейін Еуразияны қақ жарып өтетін керуен жолының жүйесі. Бұл жол Орта Азия мен Қазақстан территориялары арқылы өтіп, бірнеше сауда жолдары қалыптасып, дамыды. Қазақстан жеріндегі Ұлы Жібек жолының негізгі бағыттары Жетісу мен Оңтүстік Қазақстан арқылы өтіп, 4 тармаққа бөлінді: 
1.Батыстан Шығысқа бағытталатын жол;

2.Іле бағыты;

3.Орталық және Шығыс Қазақстан бағыты.

Саудадағы басты тауар – жібек. Жібек алтынмен теңеліп, халықаралық валютаға айналған. Жалақы мен қарызды жібекпен төлеген.Ұлы Жібек жолымен алғашқыда Қытайдың жібегі Батыс елдеріне жеткізілген. Кейін бұл жол арқылы Үндістан, Иран, Византия, Араб халифаты, Еуропа, Ресей таулары тасылды.

Ежелгі қазақ жерінде шығарылған  алғашқы ақшалар арасында Мүбәрәқ қожа сұлтандық еткен тұста Сығанақта жасалған теңгелер да бар. Ол екі рет  1327-1328 ж.ж. және 1328-1329ж.ж. ақша шығарған. Табылған темір теңгелерде  «Әділ сұлтан – Мүбәрәк қожа. Тәңірім оның билік  дәуірінің ұзақ  еткей» деген  сөздер бар.
1368-1369 ж.ж. Сығанақта орыс хан да өз ақшасын шығарған. Өз ақшаларын айналымға енгізу олардың Алтын орда хандарынан тәуелсіздігінің бір белгісі.

ХУ ғасырдың екінші жартысы-ХУІІ ғасырдағы халықаралық саудада Қазақстан даласы мен Түркістан қалалары  арқылы Орта Азия мен Ресей сауда қатынастарының жолға қойылуы болды. Ресеймен сауда экономиканың дамуында маңызды факторға айналды.ХУІ ғасырдың 90-жылдарына қарай Ресей қазақ хандықтарымен саяси байланыстар орнатуға әрекет жасайды.Ресей мен Орта Азияның Қазақстан арқылы сауда және дипломатиялық қатынастары ХУІІ-ХУІІІ ғасырларда жанданды. Орыс мемлекеті Орта Азиядан мақта-мата, жібек шикізатын, асыл тастар, Шығыс қаруын алды. Қытай тоуарлары Ресейге Орта Азия арқылы түсіп отырды.Қазақстан мен Орта Азияға Ресейден шұға, атлас, айна, аң терілері, күміс әкеленді. Халықаралық саудамен қатар Сырдария қалаларының көшпелі дүниемен дәстүрлі саудасы және жергілікті сауда  жүргізілді. Даладан мал, тері, жүн, дайын бұйымдар әкелінген. Сырдария қалаларынан далаға астық, қала қолөнерінің өнімдері, мата апарылды. Халықаралық сауданың және қалалар мен өңірдің арасындағы, жекелеген Сырдария қалаларының арасындағы сауданың мөлшері туралы негізінен Отырарды, Түркістанды, Сауранды қазу жұмыстарынан алынған нумизматикалық материал бойынша білуге болады.

Отырардан мыс теңгелердің көптеген олжалары шықты, оларды екі топқа бөлуге болады. Біріншісіне Йасы (Түркістан) мен Ташкентте соғылғандары жатады. Екінші топ Орта Азия қалаларының (Бұхара , Самарқанд және басқалар) теңгелерін қамтиды. Ең көп тобын анэпиграфтық теңгелер құрайды. Олардың бір жағында аң, екінші жағында құс бейнелінген, аң бейнеленген кейбір теңгелердің екінші жағы тегіс. Мыс көмбелердің  мерзімін анықтауға олардың біреуінде Алексей Михайлович патшаның есімі бар,1655-1663 жылдары соғылған отыз орыс тиының болуы негіз береді. ХУІІ ғасырдың аяғынан басталатын уақыт Отырар, Сауран, Сығанақ, Аққорған, Үзкент өмірінің бітуімен байланысты, бұл қалалардың жұрттарынан табылған нумизматикалық олжалар көрініс тапқан. Нумизматика- табылған теңге, қолданылған ақша материалдары бойынша ақша айналымының тарихын зерттейтін ғылым. Нумизматиканың негізін салушы веналық коллекционер И.И.Эккель. Теңге тарихы сонау  жоғарғы  палеолит дәуірінің өзінде айырбас жүргізілгенін көреміз. Теңіз жағалауындағылар балықпен , таулы аймақ тұрғындары бағалы металмен, Меланезия тұрғындары акула тістері тізілген  алқамен, монғолдар кірпіш шаймен сауда жасасты. Көшпелілерде өте кең тараған айырбас түрі мал және аң  терісі болды. Латын тіліндегі «пегуния» - ақша ұғымы, «пегус» - мал деген мағынаны білдіреді. Бұл отырықшы халықтардың көшпелі малшы тайпаларымен өзара  тығыз байланыста болғанын көрсетеді. Таза алтыннан жасалған теңгені алғаш парсы патшасы Дарий шығарды, ол «дарик» деп аталды.

Қазақстанның ұлттык ақшасының туған күнi — 1993 жылғы 15 қараша. Егемен елiмiздiң экономикалық тәуелсiздiгiнiң тұңғыш заттық айғағының (атрибутының) аты — теңге. Бiр теңге 100 тиыннан тұрады. Қолда ұсталатын ақшаның бәрi тек кағаз ақша (банкнот) және күмiс ақша (монета) ретiнде ғана айналысқа түседi. 1993 жылғы 12 қарашада қабылданған “Қазақстан Республикасының ұлттық валютасын айналымға енгiзу туралы” Жарлыққа сәйкес теңғенi Қазақстан Республикасы аумағында меншiк түрiне қарамастан барлык нақты және заңды тұлғалар үшiн төлем құралы  ретінде пайдалануға, сол сияқты банкілерде теңгелердi пайдаланып салым салу мен есеп ашуға ешбiр шек қойылмайды. Төл ақшамыздың дуниеге келуi аса маңызды тарихи окиға екендігі ескерiлiп, кейiнiрек- 1997 жылы қабылданған шешiм бойынша, 15 қараша — тегенiң түған күнi болып жарияланды. Сейтiп, ұлттық валютамыздың күнi ресми түрде қаржы саласы қызметкерлерiнiң  кәсiби мерекесiне айналды.

Ұлтгық валюта дизайнын жасауға белгiлi мамандар тобы тартылды. Әрбiр банкнот пен мәнет дизайынын 8-9 жобасы жасалды. Ең жақсыларын арнаулы мемлекеттiк комиссия  бағалап, iріктедi. Содан кейiн Қазақстан ақшасын безендiрушiлердiң бiр тобы Лондондағы « Харрисон санс» фирмасының тәжірибесiмен танысты. Көп iзденістер мен қыруар  күш-жiгердiң арқасында түңғыш төл валютамызды жасау жұмысы барынша қысқа мерзім iшінде атқарылды. Жаңа ақшаның көркемдік безендірілуі де, арнайы технолог бойынша қорғалуы да күткендегіден әлдеқайда жоғары болып шықты. Ағылшын. француз, жапон мамандарының жоғары бағасына ие болды. Мысалы, 500 теңгелiк қағаз ақшадағы әрбiр кескiн 250 микронға тең. Бұл, мамандардьң пiкірi бойынша оны қолдан жасауға мүмкiн еместігiнiң бiр айғағi көрiнеді.

Банкноттарды көркем безендiру кезiнде белгiлi тарихи тұлғалардың (әл-Фараби, Абай, Абылай хан, Әбiлкайыр хан, Шоқан Уалиханов, Құрманғазы, Сүйiнбай) портреттерi. Алатау мен Көкшетау көрiнiстері, Қожа Ахмет Иассауи кесенесiнiң бейнесi, Маңғыстаудан табылған тастағы таңбалар пайдаланылды.(3)

Бiр, үш, бес, он және жиырма теңгелiк метал ақшалардың түсi ақ болып келедi.

Бір, үш және бес теңгелiк мәнеттердiң қас бетiнде шеңбер сызық iшiне тоғыстырылған, алты қырлы бедерлер бейнеленген. Олар ақша номиналдарынын сандық белгiлерiнiң жиектерi ретiнде жасалған. Номиналдың  сол жағында — ақшаның жасалып шығарылған жылы көрсетiлiп, оң  жақ  төменiнде ‘теңге” деген  арнайы  жазу бәдізделеген. Шеңберді бастыра үш қатар орама дөңгелек зер айшықтары өткізiлген. Мәнеттердің  бүйір бетi  тегіс келеді. Онда  иірім, жазу жоқ. Сый теңгелер айырықша  жоғары «пруф» таңбалы сапамен жасалады. Қазақстан аумағында да, шетелде де құны жөнiнен алғанда бiрдей коллекциялық  баға бойынша сатылады. Сый теңгелер арнайы кәделiк (сувенир)  қобдишаларға салынады, Ұлттық банктің  қазақ  орыс және ағылшын  тiлдерiндегі  куәлiк белгісiмен (сертификат) қамтамасыз етiледi.

Әр елдің ұлттық ақшасының валютасының өз атауы бар: Қазақстанда-теңге, Ресейде-рубль, Ұлыбританияда-фунт стерлинг, Қырғызстанда-сом, Түрікменстанда-манат, Францияда, Данияда, Норвегияда, Чехияда, Исландияда –крона, АҚШ пен Канадада-доллар, т.б.</text>
      <sha1>7pvdsk18w817vormzvnit2k0rgv48sh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тыржыңқұлақ немесе Қозықұйрық</title>
    <ns>0</ns>
    <id>508302</id>
    <revision>
      <id>3591620</id>
      <parentid>2031318</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T10:30:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <origin>3591620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2393" sha1="27q03qu549bufkzxdo045t85z5lfwmt" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = Morchella esculenta - DE - TH - 2013-05-01 - 01.JPG
| image_width = 235px
| regnum = [[Саңырауқұлақтар]]
| divisio = [[Аскомикоцеттер]]
| subdivisio = [[Pezizomycotina]]
| classis = [[Pezizomycetes]]
| ordo = [[Pezizales]]
| familia = [[Тыржынқұлақтар]]
| genus = ''Тыржынқұлақ''
| species = 
| binomial =
| binomial_authority =  [[Pers.]], [[1794]]
| synonyms = 
}}
'''Тыржыңқұлақ немесе Қозықұйрық''' ({{lang-la|Morchella}}) — [[Саңырауқұлақтар]]дың [[Аскомикоцеттер]] бөлімінің [[Тыржынқұлақтар]] тұқымдасының тегі.

== Биологиялық сипаттамасы ==
Тыржыңқұлақ немесе Қозықұйрық (кәдімгі сморчок және конус тәріздес сморчок) — ерте пісетін саңырауқұлақтар, кәдiмгici - жапырақты орманда, конус тәріздес	-  қылқанды және аралас орманда cәyip айында өседі. Бipiншiciнiң қалпақшасы жұмыртқа тәріздес, қара күрең немесе ашық күрең, ал ортасы ойықтау. Екіншісінің басы конус тәріздес, күрең немесе зәйтүн ағашы тектес, түбіртегінде қатарласа орналаскан сызықтары бар. Сморчоктың екі түрінің де қалпақшаларының төменгі шеттері түбіртегіне тұтасып кеткен.
Түсі - көбінесе қоңыр, денесі - ұсақ тесікті.

== Таралуы және экологиясы==

== Түрлері ==
* ''Morchella angusticeps''
* ''Morchella conica ([[Конусты Тыржыңқұлақ]])''
* ''Morchella costata''
* ''Morchella crassipes''
* ''Morchella elata ''
* ''Morchella esculenta ''
* ''Morchella gigas ''
* ''Morchella semilibera ''
* ''Morchella spongiola''
* ''Morchella spongiola'' или ''dunensis''
* ''Morchella vulgaris (Кәдімгі тыржынқұлақ)''

==Дереккөздер==
* Энциклопедия  “Сен білесің бе ?”
* {{commonscat-inline|Category:Morchella|Тыржынқұлақ}}

[[Санат:Саңырауқұлақтар]]</text>
      <sha1>27q03qu549bufkzxdo045t85z5lfwmt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591621</id>
      <parentid>3591620</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T10:30:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <origin>3591621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2393" sha1="l7the6eelly2zdnr5ti0rl0rd1kmlj5" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = Morchella esculenta - DE - TH - 2013-05-01 - 01.JPG
| image_width = 235px
| regnum = [[Саңырауқұлақтар]]
| divisio = [[Аскомикоцеттер]]
| subdivisio = [[Pezizomycotina]]
| classis = [[Pezizomycetes]]
| ordo = [[Pezizales]]
| familia = [[Тыржынқұлақтар]]
| genus = ''Тыржынқұлақ''
| species = 
| binomial =
| binomial_authority =  [[Pers.]], [[1794]]
| synonyms = 
}}
'''Тыржыңқұлақ немесе Қозықұйрық''' ({{lang-la|Morchella}}) — [[Саңырауқұлақтар]]дың [[Аскомикоцеттер]] бөлімінің [[Тыржыңқұлақтар]] тұқымдасының тегі.

== Биологиялық сипаттамасы ==
Тыржыңқұлақ немесе Қозықұйрық (кәдімгі сморчок және конус тәріздес сморчок) — ерте пісетін саңырауқұлақтар, кәдiмгici - жапырақты орманда, конус тәріздес	-  қылқанды және аралас орманда cәyip айында өседі. Бipiншiciнiң қалпақшасы жұмыртқа тәріздес, қара күрең немесе ашық күрең, ал ортасы ойықтау. Екіншісінің басы конус тәріздес, күрең немесе зәйтүн ағашы тектес, түбіртегінде қатарласа орналаскан сызықтары бар. Сморчоктың екі түрінің де қалпақшаларының төменгі шеттері түбіртегіне тұтасып кеткен.
Түсі - көбінесе қоңыр, денесі - ұсақ тесікті.

== Таралуы және экологиясы==

== Түрлері ==
* ''Morchella angusticeps''
* ''Morchella conica ([[Конусты Тыржыңқұлақ]])''
* ''Morchella costata''
* ''Morchella crassipes''
* ''Morchella elata ''
* ''Morchella esculenta ''
* ''Morchella gigas ''
* ''Morchella semilibera ''
* ''Morchella spongiola''
* ''Morchella spongiola'' или ''dunensis''
* ''Morchella vulgaris (Кәдімгі тыржынқұлақ)''

==Дереккөздер==
* Энциклопедия  “Сен білесің бе ?”
* {{commonscat-inline|Category:Morchella|Тыржынқұлақ}}

[[Санат:Саңырауқұлақтар]]</text>
      <sha1>l7the6eelly2zdnr5ti0rl0rd1kmlj5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ханзада Жумонг (телехикая)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>527800</id>
    <revision>
      <id>3591125</id>
      <parentid>3589515</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:38:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26080" sha1="4ydzw39dauen3fg1sjazc4756txtgyh" xml:space="preserve">{{Телесериал
 |Қазақша атауы            = Ханзада Жумоң
 |Шынайы атауы           = {{lang-ko|삼한지: 주몽 편}}
 |суреті       = Jumong logo.svg
 |тақырыбы           = 
 |жанры              = [[тарихи фильм|тарихи]]&lt;/br/&gt;әскери&lt;/br/&gt;романтика
 |ұзақтығы             = 70 мин.
 |авторы             = 
 |продюсері          = 
 |режиссёрі          = Гын Хон Ким, Чжу Хван Ли
 |операторы          = 
 |сценарист         = Чхве Ван Гю, Хён-су Чжон
 |композиторы        = О Джун Санг
 |ролдерде           = [[Сон Иль Гук]]&lt;/br/&gt;[[Хан Хё Джин]] 
 |бет басы          = 
 |Ұраны            = 
 |мемлекет            = {{KOR}}
 |Тілі = [[корей тілі|корей]]
 |форматы        = 
 |дыбысы              = 
 |телеарна         = [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]]
 |телеарналар жүйесі         = 
 |көрсете бастады      = 15 мамыр 2006 {{KOR}}
 |соңғы рет көрсетілді   =
 |маусымдар           =  
 |саны             = 81
 |сериялардың тізімі      = 
 |сайты              = 
 |статусы            = аяқталған
 |imdb_id           = 0978061
 |tv_com            = 
}}
'''Ханзада Жумоң''' ({{lang-ko|삼한지: 주몽 편}}) — [[2006 жыл]]дан [[2007 жыл]]ға дейін [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] телеарнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] тарихи эпикалық телехикая. Бұл жоба арнаның 45 жылдығына арналған арнайы туынды болды. Бастапқыда 60 серияға жоспарланғанымен, жоғары танымалдылығына байланысты MBC оны 81 серияға дейін ұзартты.

Сериал [[Когурё]] патшалығының негізін қалаушы — Доңмён патшаның өмірін баяндайды.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Song|first=Sang-ho|title=Korea's mark on an expectation-defying Iran|url=http://nwww.koreaherald.com/view.php?ud=20110810000745|website=[[The Korea Herald]]|access-date=17 February 2013|date=10 August 2011|archive-date=11 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121111103633/http://nwww.koreaherald.com/view.php?ud=20110810000745|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Сюжеті ==
[[File:Jumong site 3.jpg|thumb|Сериалдың декорациясы]]Б.з.д. 108 жылы Хан әулетінің Кочосонды жаулап алуы нәтижесінде Манчжурия мен Корея түбегінің солтүстігіндегі тірі қалған тайпалар мен қала-мемлекеттер Хан әулеті билігіне бағынышты алым-салық төлеушілерге айналып, Төрт қолбасшылық арқылы темірдей тәртіппен басқарылды деп сипатталады. Жергілікті қарсылық күшінің жетекшісі, Дамуль әскерінің басшысы Хэмосу жасырын түрде Пуё ханзадасы Гымуамен одақтасып, бүкіл аймақ бойынша Кочосон босқындарын қорғап, құтқарумен айналысады. Бір шайқаста жараланған Хэмосуды Хабэк тайпасынан шыққан ханым Юхуа (оған Гымуа да көңіл бөледі) құтқарып алады, сөйтіп екеуінің арасында махаббат пайда болады. Кейін Хэмосу Хан әскерінің тұтқиыл шабуылына түсіп, қолға түседі (жартасқа құлап кеткеннен кейін оны сырт жұрт өлді деп есептейді). Ал Юхуа Пуёға барып паналауға мәжбүр болады. Сол жерде ол Гымуаның тоқалына айналып, Жумонг атты ұл туады. Барлығы Жумоңның әкесі Гымуа деп есептейді, бірақ шын мәнінде оның әкесі — Хэмосу.

Жиырма жыл өткен соң, жас Жумонг әлсіз әрі қорқақ ханзада ретінде өседі. Оны әкесі — Гымуаның тағы үшін таласып жүрген ағалары Тэсо мен Ёнпо менсінбей, көлеңкеде қалдырады. Олар Жумоңды Гымуаның ұлы деп есептегендіктен, оның таққа заңды құқығы бар деп қауіптенеді. Ал олардың анасының Юхуаға деген өшпенділігі бұл «ағайындылар» арасындағы араздықты одан әрі күшейтеді (шын мәнінде олар туыс емес). Ақыры бұл жағдай ағаларының Жумоңға қастандық жасау әрекетіне әкеледі. Осыдан кейін оқиғалар тізбегі Жумоңның сарайдан кетуіне себеп болады. Тағдырдың жазуымен ол өзінің әкесі — қартайып, соқыр болып қалған Хэмосумен кездеседі. Жумоң Хэмосудың жасырын тәлімінің арқасында жауынгерлік өнерді меңгереді, бірақ олардың әке-бала екенін білмейді. Осы уақытта Жумоң Чолбондағы Кёру сауда әулетінің қызы Сосономен жақын қарым-қатынас орнатады. Кейін Тэсо мен Ёнпо Хэмосуды өлтірген соң, Жумоң шындықты біліп, әкесінің кегін алуға және Хан әулеті әскерін елден қуып шығуға ант береді. Ол Гымуаға қайта оралып, Пуё әскерін бастап Имдун қолбасшылығы мен Жинбон қолбасшылығына қарсы жорық жүргізеді. Алайда шайқаста жараланып, із-түссіз жоғалып кеткен соң, оны өлді деп жариялайды. Осыны пайдаланған Тэсо Хёнто қолбасшылығымен ауыз жаласып, Пуёда билікті басып алады және Сосононы өзіне әйел болуға мәжбүрлейді. Үмітін үзген Сосоно Жумоңның тірі екенін білмей, сауда серіктесі Утэге тұрмысқа шығады. Ал Жумоңды Ханбэк тайпасы құтқарып, оны Е Со-я емдеп жазады. Кейін Жумоң оған үйленеді. Олар Пуёға қайта оралады, ал Жумоң өзін Тэсоның адал қызметшісі ретінде көрсетіп, оның сеніміне кіреді. Тэсоның қырағылығы босаңсыған сәтте, Жумоң мен оның серіктері Кочосон босқындарының үлкен тобын құтқарып, оларды Бонгие тауының иен даласына алып кетеді. Сол жерде олар бекініс тұрғызып, Дамуль әскерін қайта құрады. Бұл әрекет Тэсоның ашуын туғызады, ол сарайда Юхуа мен жүкті Е Со-яны кепілде ұстап отырған еді. Күн тұтылуынан кейін Гымуа бас уәзірдің көмегімен билікті қайта қолға алады. Ол Жумоңды сарайға қайтып келуге және Дамуль әскерін таратуға көндіруге тырысады (бұл — бас уәзірдің оны қайта таққа отырғызу шарты еді). Бірақ Жумоң бұл ұсыныстан бас тартады, содан кейін бас уәзір оны және оның адамдарын жоюға әрекет етеді.

Келесі үш жыл ішінде Дамуль әскері күшейіп, түрлі жергілікті тайпаларды біріктіре бастайды. Бұл жағдай Пуё мен Хан әулеті үшін үлкен қауіп тудырады. Шайқаста Утэ қаза тапқаннан кейін, Жумоң мен Сосоно одақ құрып, Чолбонның бес тайпасын және Дамуль әскерін бір қуатты күшке біріктіреді. Осы біріккен күш Хёнто қолбасшылығын жаулап алып, Когурё патшалығын құрады. Ал Пуёда Е Со-я мен оның ұлы Юри жоғалып кетті (өлді деп есептеледі) деген хабар жеткен соң, қайғыға батқан Жумоң Сосоноға үйленеді. Екеуі жаңа мемлекеттің патшасы мен патшайымы атанады.

Жумоң Когурёны он бес жыл билегеннен кейін, Пуё сарайынан қашып шығып, қуғында өмір сүріп келген Е Со-ямен, ұлы Юримен қайта қауышады. Гымуа Хан жалдамалы әскерлерінің қолынан қаза тапқан соң, жаңа таққа отырған Тэсо Жумоң одақ құрады. Когурё мен Пуёның біріккен әскері Ляодун қолбасшылығын жаулап алып, Манчжуриядағы Хан әулеті әскерін толықтай жояды. Юридің оралуына байланысты ішкі қақтығыстардың алдын алу үшін, Сосоно Когурёдан кетеді. Ол Чолбонды қолдайтын топпен бірге оңтүстікке көшіп, ұлдары Пирю мен Онджоны ертіп барады. Кейін Онджо Корея түбегінде Пэкче мемлекетінің негізін қалайды. Тэсо Жумоңның немересі Мухюльдің қолынан шайқаста қаза тапқаннан кейін Пуё мемлекеті құлайды. Жумоң өз билігін нығайту үшін Хан әулетімен соғысын жалғастыра береді. Ақырында 40 жасында қайтыс болып, Когурё тағын Юри иемденеді.

== Басты рөлдерде ==
*[[Сон Иль Гук]] - Жумоң
*[[Хан Хё Джин]] - Сосоно
*Чон Куаң Рёл - Гымуа
*Хо Жун Хо - Хемосу
*Ким Сон Су - Тесо ханзада
*О Ён Су - Юхуа ханым
*Куон Ми Ри - Уонху патшайым
*Сон Жи Хё - Йе Соя ханым
*Пак Там Хи - Ян Соран
*Ан Ён Жу - Юри
*Жуң Юң Сук - бала Юри
*Ким Ёң Ки - Ён Табаль
*Жин Хи Куоң - Ё Миыль
*Ли Жа Ёң - Бу Дыкпуль
*Уон Ки Жун - Енпо ханзада
*Пе Су Бин - Саён
*Им Со - Пуён
*Юн Доң- Яң Жоң
*О Ук- Барон Хуаң
*Ие Хо- қолбасшы Ои
*Ан Жеоң- қолбасшы Мари
*Им Дае - қолбасшы Хеп По
*Пак Куеоң- Бу Бунно
*Жоң Хо- У Те

== Түсірілім ==
[[Сурет:Jumong site 1.jpg|thumb|right|200px|Сериалдың түсірілген орыны]]
Ханзада Жумонг телехикаясы Yongin Daejanggeum Park киностудиясында түсірілген. Бұл орын Йонгин қаласының Чхоин ауданында, Кёнгидо аймағында орналасқан.

Аталған түсірілім алаңында басқа да тарихи драмалар, соның ішінде Дон И, Айды құшқан Күн және Ұлы ханша Сондок сериалдары да түсірілген.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Lee|first=Cin Woo|title=Beyond Seoul: 19 reasons to explore Korea|url=http://www.cnngo.com/seoul/visit/9-provinces-19-attractions-korea-311599|access-date=6 May 2012|website=[[CNN]] Go|date=16 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120421202050/http://www.cnngo.com/seoul/visit/9-provinces-19-attractions-korea-311599|archive-date=21 April 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Сериялар рейтингі ==
Ханзада Жумонг 2006 жылы шыққан корей дорамаларының ішінде ең жақсы рейтингтерге ие болды.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.tnms.tv/ |title=TNS Media Korea |access-date=2010-05-30 |archive-date=2014-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141228125441/http://www.tnms.tv/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=100 | Мерзім
! width=100 | Серия
! width=100 | Бүкіл елде
! width=100 | Сеулда 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-05-15 ||  1 || &lt;span style=color:blue&gt;'''16.3%'''&lt;/span&gt; (3ші) || &lt;span style=color:blue&gt;'''17.5%'''&lt;/span&gt; (3ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-05-16 ||  2 || 18.4% (3ші) || 19.2% (3ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-05-22 ||  3 || 21.8% (1ші) || 23.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-05-23 ||  4 || 25.3% (2ші) || 26.6% (2ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-05-29 ||  5 || 28.0% (1ші) || 29.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-05-30 ||  6 || 28.7% (1ші) || 29.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-06-05 ||  7 || 27.9% (1ші) || 29.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-06-06 ||  8 || 32.3% (1ші) || 33.7% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-06-20 ||  9 || 29.4% (1ші) || 30.7% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-06-26 || 10 || 33.2% (1ші) || 35.3% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-06-27 || 11 || 32.9% (1ші) || 34.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-03 || 12 || 36.4% (1ші) || 38.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-04 || 13 || 37.6% (1ші) || 38.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-10 || 14 || 35.8% (1ші) || 37.5% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-11 || 15 || 37.2% (1ші) || 38.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-17 || 16 || 40.1% (1ші) || 42.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-18 || 17 || 38.7% (1ші) || 39.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-24 || 18 || 39.6% (1ші) || 41.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-25 || 19 || 39.9% (1ші) || 40.5% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-31 || 20 || 35.1% (1ші) || 36.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-01 || 21 || 36.8% (1ші) || 38.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-07 || 22 || 37.3% (1ші) || 37.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-08 || 23 || 37.4% (1ші) || 38.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-14 || 24 || 35.5% (1ші) || 35.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-15 || 25 || 39.3% (1ші) || 40.7% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-21 || 26 || 38.1% (1ші) || 39.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-22 || 27 || 39.5% (1ші) || 40.0% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-28 || 28 || 40.3% (1ші) || 41.7% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-29 || 29 || 40.3% (1ші) || 40.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-04 || 30 || 39.7% (1ші) || 40.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-05 || 31 || 40.3% (1ші) || 41.4% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-11 || 32 || 39.3% (1ші) || 40.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-12 || 33 || 38.5% (1ші) || 39.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-18 || 34 || 39.5% (1ші) || 40.3% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-19 || 35 || 43.0% (1ші) || 43.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-25 || 36 || 42.8% (1ші) || 43.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-26 || 37 || 43.6% (1ші) || 44.4% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-02 || 38 || 42.6% (1ші) || 43.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-03 || 39 || 44.9% (1ші) || 44.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-09 || 40 || 44.2% (1ші) || 45.0% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-10 || 41 || 43.6% (1ші) || 43.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-16 || 42 || 43.1% (1шң) || 43.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-17 || 43 || 42.4% (1ші) || 42.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-23 || 44 || 44.5% (1ші) || 45.4% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-24 || 45 || 45.0% (1ші) || 45.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-30 || 46 || 44.6% (1ші) || 45.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-31 || 47 || 43.8% (1ші) || 43.7% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-06 || 48 || 46.6% (1ші) || 47.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-07 || 49 || 47.2% (1ші) || 48.3% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-13 || 50 || 43.6% (1ші) || 43.5% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-14 || 51 || 48.1% (1ші) || 49.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-20 || 52 || 44.8% (1ші) || 45.4% (1ші) 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-21 || 53 || 44.0% (1ші) || 44.5% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-27 || 54 || 45.1% (1ші) || 45.2% (1ші) 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-28 || 55 || 44.4% (1ші) || 44.9% (1ші) 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-12-04 || 56 || 44.0% (1ші) || 44.4% (1ші) 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-12-05 || 57 || 42.9% (1ші) || 43.2% (1ші) 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-12-11 || 58 || 46.4% (1ші) || 46.1% (1ші)  
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-12-12 || 59 || 41.5% (1ші) || 42.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-12-18 || 60 || 44.4% (1ші) || 45.3% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-12-19 || 61 || 46.6% (1ші) || 47.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-01 || 62 || 44.8% (1ші) || 45.8% (1ші) 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-02 || 63 || 45.2% (1ші) || 45.3% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-08 || 64 || 45.5% (1ші) || 45.4% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-09 || 65 || 46.8% (1ші) || 47.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-15 || 66 || 46.8% (1ші) || 47.5% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-16 || 67 || 47.1% (1ші) || 47.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-22 || 68 || 49.8% (1ші) || 50.5% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-23 || 69 || 42.0% (1ші) || 43.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-29 || 70 || 47.9% (1ші) || 48.3% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-30 || 71 || 50.3% (1ші) || 51.0% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-05 || 72 || 47.1% (1ші) || 48.5% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-06 || 73 || 46.0% (1ші) || 47.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-12 || 74 || 47.6% (1ші) || 48.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-13 || 75 || 47.1% (1ші) || 47.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-19 || 76 || 41.9% (1ші) || 42.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-20 || 77 || 49.7% (1ші) || 49.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-26 || 78 || 47.2% (1ші) || 47.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-27 || 79 || 50.6% (1ші) || 50.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-03-05 || 80 || 49.8% (1ші) || 50.0% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-03-06 || 81 || &lt;span style=color:red&gt;'''51.9%'''&lt;/span&gt; (1ші) || &lt;span style=color:red&gt;'''52.7%'''&lt;/span&gt; (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; | Орта есеппен || 40.98% || 41.83%
|}

== Халықаралық көрсетілім ==
Ханзада Жумонг телехикаясының көрсетілім құқықтары [[Иран]]ға (Channel 3), [[Түркия]]ға, [[Молдова]]ға (TV8), [[Румыния]]ға (TVR1), [[Қазақстан]]ға, Грузияға (Imedi TV), [[Армения]]ға, [[Жапония]]ға (Fuji TV), Моңғолияға, Тайваньға, Гонконгқа, [[Вьетнам]]ға (VTV1), Сингапурға (Mediacorp Channel U), Индонезияға, [[Тайланд]]қа (Channel 3), Малайзияға, Брунейге, Филиппинге (GMA Network, Q, GTV, Heart of Asia), Фиджиге (Fiji One), Ирак Күрдістанына, Ауғанстанға, Өзбекстанға, Тәжікстанға (TV SMT), Камбоджаға (Cambodian Television Network), АҚШ-қа (AZN Television), Мьянмаға (Myawaddy TV &amp; MRTV-4) және Шри-Ланкаға (Sri Lanka Rupavahini Corporation) сатылды.&lt;ref name=&quot;sold-in&quot;&gt;{{cite web|url=http://english.hani.co.kr/arti/english_edition/e_entertainment/193994.html|title=Popular historical TV drama has raked in $50 million|website=[[The Hankyoreh]]|access-date=5 January 2015|date=3 March 2007|archive-date=10 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150110034213/http://english.hani.co.kr/arti/english_edition/e_entertainment/193994.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=644|title=''Jumong'' to Air in Japan|work=KBS Global|access-date=5 January 2015|date=21 March 2007|archive-date=10 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150110040539/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=644|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hancinema.net/special-meeting-at-japanese-fuji-tv-about-drama-jumong-9348.html|title=Special Meeting At Japanese Fuji TV About Drama ''Jumong''|work=Broasia via [[Hancinema]]|access-date=5 January 2015|date=25 April 2007|archive-date=10 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150110041200/http://www.hancinema.net/special-meeting-at-japanese-fuji-tv-about-drama-jumong-9348.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Reyna|first=Trixie|url=http://www.philstar.com/cebu-entertainment/378599/jumong-koreas-no-1-series-2006-now-gma-7|title=JUMONG: Korea's No. 1 series For 2006 now on GMA-7|work=[[The Philippine Star]]|access-date=5 January 2015|date=6 January 2007|archive-date=10 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150110043642/http://www.philstar.com/cebu-entertainment/378599/jumong-koreas-no-1-series-2006-now-gma-7|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Reuters агенттігінің мәліметінше, Ирандағы «Jumong» сериалының ең танымал эпизодтары 90%-дан астам көрілім рейтингін жинаған (Оңтүстік Кореядағы 40%-бен салыстырғанда). Бұл сериалдың басты актері Song Il-gook-ты Иранда нағыз супер жұлдыз деңгейіне көтерді.&lt;ref name=&quot;songilgookiran&quot;&gt;{{cite web|title=Song Il Gook is a superstar in Iran because of Jumong|url=http://www.allkpop.com/2009/08/song_il_gook_is_a_superstar_in_iran|publisher=[[Allkpop]]|access-date=21 April 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100401150243/http://www.allkpop.com/2009/08/song_il_gook_is_a_superstar_in_iran|archive-date=1 April 2010}}&lt;/ref&gt;

== Гонконгтағы көрсетілімге байланысты дау ==

Asia Television (ATV) Гонконгтағы көрсетілім құқықтарын сатып алғанымен, аудармаға қатысты дау арнаның жаңалықтар мен драмалардағы редакциялық тәуелсіздігі туралы үлкен пікірталас туғызды. Даудың негізгі себептері: кейбір көріністердің алынып тасталуы; жер атауларының балама түрде аударылуы; кейіпкердің мамандығын өзгертіп аудару. Ең үлкен дау «Когурёға» қатысты «мемлекет» (nation) сөзінің «тайпа» (tribe) деп өзгертілуі және Хан империясы атауының «аспан әулеті» деп аударылуы болды. Бұл өзгерістер арнаның редакциялық саясатына күмән тудырды. Аудармаға байланысты бұл дау Goguryeo controversies деп аталатын тарихи пікірталастармен байланысты деп есептеледі. Бұл даулар Когурё тарихын Қытай мен Корея (Солтүстік және Оңтүстік) елдерінің әртүрлі түсіндіруінен туындайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
*[http://english.hani.co.kr/arti/english_edition/e_entertainment/193994.html|title hani.co.kr]
*[http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=644|title kbs.co.kr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305010849/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=644%7Ctitle |date=2016-03-05 }}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>4ydzw39dauen3fg1sjazc4756txtgyh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591127</id>
      <parentid>3591125</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:39:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сюжеті */</comment>
      <origin>3591127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26092" sha1="tdlugyavxldyximkzazgnjr7szfd0yf" xml:space="preserve">{{Телесериал
 |Қазақша атауы            = Ханзада Жумоң
 |Шынайы атауы           = {{lang-ko|삼한지: 주몽 편}}
 |суреті       = Jumong logo.svg
 |тақырыбы           = 
 |жанры              = [[тарихи фильм|тарихи]]&lt;/br/&gt;әскери&lt;/br/&gt;романтика
 |ұзақтығы             = 70 мин.
 |авторы             = 
 |продюсері          = 
 |режиссёрі          = Гын Хон Ким, Чжу Хван Ли
 |операторы          = 
 |сценарист         = Чхве Ван Гю, Хён-су Чжон
 |композиторы        = О Джун Санг
 |ролдерде           = [[Сон Иль Гук]]&lt;/br/&gt;[[Хан Хё Джин]] 
 |бет басы          = 
 |Ұраны            = 
 |мемлекет            = {{KOR}}
 |Тілі = [[корей тілі|корей]]
 |форматы        = 
 |дыбысы              = 
 |телеарна         = [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]]
 |телеарналар жүйесі         = 
 |көрсете бастады      = 15 мамыр 2006 {{KOR}}
 |соңғы рет көрсетілді   =
 |маусымдар           =  
 |саны             = 81
 |сериялардың тізімі      = 
 |сайты              = 
 |статусы            = аяқталған
 |imdb_id           = 0978061
 |tv_com            = 
}}
'''Ханзада Жумоң''' ({{lang-ko|삼한지: 주몽 편}}) — [[2006 жыл]]дан [[2007 жыл]]ға дейін [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] телеарнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] тарихи эпикалық телехикая. Бұл жоба арнаның 45 жылдығына арналған арнайы туынды болды. Бастапқыда 60 серияға жоспарланғанымен, жоғары танымалдылығына байланысты MBC оны 81 серияға дейін ұзартты.

Сериал [[Когурё]] патшалығының негізін қалаушы — Доңмён патшаның өмірін баяндайды.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Song|first=Sang-ho|title=Korea's mark on an expectation-defying Iran|url=http://nwww.koreaherald.com/view.php?ud=20110810000745|website=[[The Korea Herald]]|access-date=17 February 2013|date=10 August 2011|archive-date=11 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121111103633/http://nwww.koreaherald.com/view.php?ud=20110810000745|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Сюжеті ==
[[File:Jumong site 3.jpg|thumb|Сериалдың декорациясы]]Б.з.д. 108 жылы [[Хань империясы]]ның Кочосонды жаулап алуы нәтижесінде Манчжурия мен Корея түбегінің солтүстігіндегі тірі қалған тайпалар мен қала-мемлекеттер Хан әулеті билігіне бағынышты алым-салық төлеушілерге айналып, Төрт қолбасшылық арқылы темірдей тәртіппен басқарылды деп сипатталады. Жергілікті қарсылық күшінің жетекшісі, Дамуль әскерінің басшысы Хэмосу жасырын түрде Пуё ханзадасы Гымуамен одақтасып, бүкіл аймақ бойынша Кочосон босқындарын қорғап, құтқарумен айналысады. Бір шайқаста жараланған Хэмосуды Хабэк тайпасынан шыққан ханым Юхуа (оған Гымуа да көңіл бөледі) құтқарып алады, сөйтіп екеуінің арасында махаббат пайда болады. Кейін Хэмосу Хан әскерінің тұтқиыл шабуылына түсіп, қолға түседі (жартасқа құлап кеткеннен кейін оны сырт жұрт өлді деп есептейді). Ал Юхуа Пуёға барып паналауға мәжбүр болады. Сол жерде ол Гымуаның тоқалына айналып, Жумонг атты ұл туады. Барлығы Жумоңның әкесі Гымуа деп есептейді, бірақ шын мәнінде оның әкесі — Хэмосу.

Жиырма жыл өткен соң, жас Жумонг әлсіз әрі қорқақ ханзада ретінде өседі. Оны әкесі — Гымуаның тағы үшін таласып жүрген ағалары Тэсо мен Ёнпо менсінбей, көлеңкеде қалдырады. Олар Жумоңды Гымуаның ұлы деп есептегендіктен, оның таққа заңды құқығы бар деп қауіптенеді. Ал олардың анасының Юхуаға деген өшпенділігі бұл «ағайындылар» арасындағы араздықты одан әрі күшейтеді (шын мәнінде олар туыс емес). Ақыры бұл жағдай ағаларының Жумоңға қастандық жасау әрекетіне әкеледі. Осыдан кейін оқиғалар тізбегі Жумоңның сарайдан кетуіне себеп болады. Тағдырдың жазуымен ол өзінің әкесі — қартайып, соқыр болып қалған Хэмосумен кездеседі. Жумоң Хэмосудың жасырын тәлімінің арқасында жауынгерлік өнерді меңгереді, бірақ олардың әке-бала екенін білмейді. Осы уақытта Жумоң Чолбондағы Кёру сауда әулетінің қызы Сосономен жақын қарым-қатынас орнатады. Кейін Тэсо мен Ёнпо Хэмосуды өлтірген соң, Жумоң шындықты біліп, әкесінің кегін алуға және Хан әулеті әскерін елден қуып шығуға ант береді. Ол Гымуаға қайта оралып, Пуё әскерін бастап Имдун қолбасшылығы мен Жинбон қолбасшылығына қарсы жорық жүргізеді. Алайда шайқаста жараланып, із-түссіз жоғалып кеткен соң, оны өлді деп жариялайды. Осыны пайдаланған Тэсо Хёнто қолбасшылығымен ауыз жаласып, Пуёда билікті басып алады және Сосононы өзіне әйел болуға мәжбүрлейді. Үмітін үзген Сосоно Жумоңның тірі екенін білмей, сауда серіктесі Утэге тұрмысқа шығады. Ал Жумоңды Ханбэк тайпасы құтқарып, оны Е Со-я емдеп жазады. Кейін Жумоң оған үйленеді. Олар Пуёға қайта оралады, ал Жумоң өзін Тэсоның адал қызметшісі ретінде көрсетіп, оның сеніміне кіреді. Тэсоның қырағылығы босаңсыған сәтте, Жумоң мен оның серіктері Кочосон босқындарының үлкен тобын құтқарып, оларды Бонгие тауының иен даласына алып кетеді. Сол жерде олар бекініс тұрғызып, Дамуль әскерін қайта құрады. Бұл әрекет Тэсоның ашуын туғызады, ол сарайда Юхуа мен жүкті Е Со-яны кепілде ұстап отырған еді. Күн тұтылуынан кейін Гымуа бас уәзірдің көмегімен билікті қайта қолға алады. Ол Жумоңды сарайға қайтып келуге және Дамуль әскерін таратуға көндіруге тырысады (бұл — бас уәзірдің оны қайта таққа отырғызу шарты еді). Бірақ Жумоң бұл ұсыныстан бас тартады, содан кейін бас уәзір оны және оның адамдарын жоюға әрекет етеді.

Келесі үш жыл ішінде Дамуль әскері күшейіп, түрлі жергілікті тайпаларды біріктіре бастайды. Бұл жағдай Пуё мен Хан әулеті үшін үлкен қауіп тудырады. Шайқаста Утэ қаза тапқаннан кейін, Жумоң мен Сосоно одақ құрып, Чолбонның бес тайпасын және Дамуль әскерін бір қуатты күшке біріктіреді. Осы біріккен күш Хёнто қолбасшылығын жаулап алып, Когурё патшалығын құрады. Ал Пуёда Е Со-я мен оның ұлы Юри жоғалып кетті (өлді деп есептеледі) деген хабар жеткен соң, қайғыға батқан Жумоң Сосоноға үйленеді. Екеуі жаңа мемлекеттің патшасы мен патшайымы атанады.

Жумоң Когурёны он бес жыл билегеннен кейін, Пуё сарайынан қашып шығып, қуғында өмір сүріп келген Е Со-ямен, ұлы Юримен қайта қауышады. Гымуа Хан жалдамалы әскерлерінің қолынан қаза тапқан соң, жаңа таққа отырған Тэсо Жумоң одақ құрады. Когурё мен Пуёның біріккен әскері Ляодун қолбасшылығын жаулап алып, Манчжуриядағы Хан әулеті әскерін толықтай жояды. Юридің оралуына байланысты ішкі қақтығыстардың алдын алу үшін, Сосоно Когурёдан кетеді. Ол Чолбонды қолдайтын топпен бірге оңтүстікке көшіп, ұлдары Пирю мен Онджоны ертіп барады. Кейін Онджо Корея түбегінде Пэкче мемлекетінің негізін қалайды. Тэсо Жумоңның немересі Мухюльдің қолынан шайқаста қаза тапқаннан кейін Пуё мемлекеті құлайды. Жумоң өз билігін нығайту үшін Хан әулетімен соғысын жалғастыра береді. Ақырында 40 жасында қайтыс болып, Когурё тағын Юри иемденеді.

== Басты рөлдерде ==
*[[Сон Иль Гук]] - Жумоң
*[[Хан Хё Джин]] - Сосоно
*Чон Куаң Рёл - Гымуа
*Хо Жун Хо - Хемосу
*Ким Сон Су - Тесо ханзада
*О Ён Су - Юхуа ханым
*Куон Ми Ри - Уонху патшайым
*Сон Жи Хё - Йе Соя ханым
*Пак Там Хи - Ян Соран
*Ан Ён Жу - Юри
*Жуң Юң Сук - бала Юри
*Ким Ёң Ки - Ён Табаль
*Жин Хи Куоң - Ё Миыль
*Ли Жа Ёң - Бу Дыкпуль
*Уон Ки Жун - Енпо ханзада
*Пе Су Бин - Саён
*Им Со - Пуён
*Юн Доң- Яң Жоң
*О Ук- Барон Хуаң
*Ие Хо- қолбасшы Ои
*Ан Жеоң- қолбасшы Мари
*Им Дае - қолбасшы Хеп По
*Пак Куеоң- Бу Бунно
*Жоң Хо- У Те

== Түсірілім ==
[[Сурет:Jumong site 1.jpg|thumb|right|200px|Сериалдың түсірілген орыны]]
Ханзада Жумонг телехикаясы Yongin Daejanggeum Park киностудиясында түсірілген. Бұл орын Йонгин қаласының Чхоин ауданында, Кёнгидо аймағында орналасқан.

Аталған түсірілім алаңында басқа да тарихи драмалар, соның ішінде Дон И, Айды құшқан Күн және Ұлы ханша Сондок сериалдары да түсірілген.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Lee|first=Cin Woo|title=Beyond Seoul: 19 reasons to explore Korea|url=http://www.cnngo.com/seoul/visit/9-provinces-19-attractions-korea-311599|access-date=6 May 2012|website=[[CNN]] Go|date=16 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120421202050/http://www.cnngo.com/seoul/visit/9-provinces-19-attractions-korea-311599|archive-date=21 April 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Сериялар рейтингі ==
Ханзада Жумонг 2006 жылы шыққан корей дорамаларының ішінде ең жақсы рейтингтерге ие болды.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.tnms.tv/ |title=TNS Media Korea |access-date=2010-05-30 |archive-date=2014-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141228125441/http://www.tnms.tv/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=100 | Мерзім
! width=100 | Серия
! width=100 | Бүкіл елде
! width=100 | Сеулда 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-05-15 ||  1 || &lt;span style=color:blue&gt;'''16.3%'''&lt;/span&gt; (3ші) || &lt;span style=color:blue&gt;'''17.5%'''&lt;/span&gt; (3ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-05-16 ||  2 || 18.4% (3ші) || 19.2% (3ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-05-22 ||  3 || 21.8% (1ші) || 23.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-05-23 ||  4 || 25.3% (2ші) || 26.6% (2ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-05-29 ||  5 || 28.0% (1ші) || 29.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-05-30 ||  6 || 28.7% (1ші) || 29.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-06-05 ||  7 || 27.9% (1ші) || 29.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-06-06 ||  8 || 32.3% (1ші) || 33.7% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-06-20 ||  9 || 29.4% (1ші) || 30.7% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-06-26 || 10 || 33.2% (1ші) || 35.3% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-06-27 || 11 || 32.9% (1ші) || 34.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-03 || 12 || 36.4% (1ші) || 38.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-04 || 13 || 37.6% (1ші) || 38.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-10 || 14 || 35.8% (1ші) || 37.5% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-11 || 15 || 37.2% (1ші) || 38.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-17 || 16 || 40.1% (1ші) || 42.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-18 || 17 || 38.7% (1ші) || 39.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-24 || 18 || 39.6% (1ші) || 41.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-25 || 19 || 39.9% (1ші) || 40.5% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-31 || 20 || 35.1% (1ші) || 36.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-01 || 21 || 36.8% (1ші) || 38.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-07 || 22 || 37.3% (1ші) || 37.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-08 || 23 || 37.4% (1ші) || 38.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-14 || 24 || 35.5% (1ші) || 35.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-15 || 25 || 39.3% (1ші) || 40.7% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-21 || 26 || 38.1% (1ші) || 39.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-22 || 27 || 39.5% (1ші) || 40.0% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-28 || 28 || 40.3% (1ші) || 41.7% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-29 || 29 || 40.3% (1ші) || 40.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-04 || 30 || 39.7% (1ші) || 40.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-05 || 31 || 40.3% (1ші) || 41.4% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-11 || 32 || 39.3% (1ші) || 40.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-12 || 33 || 38.5% (1ші) || 39.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-18 || 34 || 39.5% (1ші) || 40.3% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-19 || 35 || 43.0% (1ші) || 43.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-25 || 36 || 42.8% (1ші) || 43.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-26 || 37 || 43.6% (1ші) || 44.4% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-02 || 38 || 42.6% (1ші) || 43.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-03 || 39 || 44.9% (1ші) || 44.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-09 || 40 || 44.2% (1ші) || 45.0% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-10 || 41 || 43.6% (1ші) || 43.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-16 || 42 || 43.1% (1шң) || 43.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-17 || 43 || 42.4% (1ші) || 42.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-23 || 44 || 44.5% (1ші) || 45.4% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-24 || 45 || 45.0% (1ші) || 45.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-30 || 46 || 44.6% (1ші) || 45.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-31 || 47 || 43.8% (1ші) || 43.7% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-06 || 48 || 46.6% (1ші) || 47.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-07 || 49 || 47.2% (1ші) || 48.3% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-13 || 50 || 43.6% (1ші) || 43.5% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-14 || 51 || 48.1% (1ші) || 49.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-20 || 52 || 44.8% (1ші) || 45.4% (1ші) 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-21 || 53 || 44.0% (1ші) || 44.5% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-27 || 54 || 45.1% (1ші) || 45.2% (1ші) 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-28 || 55 || 44.4% (1ші) || 44.9% (1ші) 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-12-04 || 56 || 44.0% (1ші) || 44.4% (1ші) 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-12-05 || 57 || 42.9% (1ші) || 43.2% (1ші) 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-12-11 || 58 || 46.4% (1ші) || 46.1% (1ші)  
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-12-12 || 59 || 41.5% (1ші) || 42.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-12-18 || 60 || 44.4% (1ші) || 45.3% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-12-19 || 61 || 46.6% (1ші) || 47.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-01 || 62 || 44.8% (1ші) || 45.8% (1ші) 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-02 || 63 || 45.2% (1ші) || 45.3% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-08 || 64 || 45.5% (1ші) || 45.4% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-09 || 65 || 46.8% (1ші) || 47.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-15 || 66 || 46.8% (1ші) || 47.5% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-16 || 67 || 47.1% (1ші) || 47.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-22 || 68 || 49.8% (1ші) || 50.5% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-23 || 69 || 42.0% (1ші) || 43.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-29 || 70 || 47.9% (1ші) || 48.3% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-30 || 71 || 50.3% (1ші) || 51.0% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-05 || 72 || 47.1% (1ші) || 48.5% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-06 || 73 || 46.0% (1ші) || 47.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-12 || 74 || 47.6% (1ші) || 48.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-13 || 75 || 47.1% (1ші) || 47.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-19 || 76 || 41.9% (1ші) || 42.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-20 || 77 || 49.7% (1ші) || 49.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-26 || 78 || 47.2% (1ші) || 47.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-27 || 79 || 50.6% (1ші) || 50.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-03-05 || 80 || 49.8% (1ші) || 50.0% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-03-06 || 81 || &lt;span style=color:red&gt;'''51.9%'''&lt;/span&gt; (1ші) || &lt;span style=color:red&gt;'''52.7%'''&lt;/span&gt; (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; | Орта есеппен || 40.98% || 41.83%
|}

== Халықаралық көрсетілім ==
Ханзада Жумонг телехикаясының көрсетілім құқықтары [[Иран]]ға (Channel 3), [[Түркия]]ға, [[Молдова]]ға (TV8), [[Румыния]]ға (TVR1), [[Қазақстан]]ға, Грузияға (Imedi TV), [[Армения]]ға, [[Жапония]]ға (Fuji TV), Моңғолияға, Тайваньға, Гонконгқа, [[Вьетнам]]ға (VTV1), Сингапурға (Mediacorp Channel U), Индонезияға, [[Тайланд]]қа (Channel 3), Малайзияға, Брунейге, Филиппинге (GMA Network, Q, GTV, Heart of Asia), Фиджиге (Fiji One), Ирак Күрдістанына, Ауғанстанға, Өзбекстанға, Тәжікстанға (TV SMT), Камбоджаға (Cambodian Television Network), АҚШ-қа (AZN Television), Мьянмаға (Myawaddy TV &amp; MRTV-4) және Шри-Ланкаға (Sri Lanka Rupavahini Corporation) сатылды.&lt;ref name=&quot;sold-in&quot;&gt;{{cite web|url=http://english.hani.co.kr/arti/english_edition/e_entertainment/193994.html|title=Popular historical TV drama has raked in $50 million|website=[[The Hankyoreh]]|access-date=5 January 2015|date=3 March 2007|archive-date=10 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150110034213/http://english.hani.co.kr/arti/english_edition/e_entertainment/193994.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=644|title=''Jumong'' to Air in Japan|work=KBS Global|access-date=5 January 2015|date=21 March 2007|archive-date=10 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150110040539/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=644|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hancinema.net/special-meeting-at-japanese-fuji-tv-about-drama-jumong-9348.html|title=Special Meeting At Japanese Fuji TV About Drama ''Jumong''|work=Broasia via [[Hancinema]]|access-date=5 January 2015|date=25 April 2007|archive-date=10 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150110041200/http://www.hancinema.net/special-meeting-at-japanese-fuji-tv-about-drama-jumong-9348.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Reyna|first=Trixie|url=http://www.philstar.com/cebu-entertainment/378599/jumong-koreas-no-1-series-2006-now-gma-7|title=JUMONG: Korea's No. 1 series For 2006 now on GMA-7|work=[[The Philippine Star]]|access-date=5 January 2015|date=6 January 2007|archive-date=10 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150110043642/http://www.philstar.com/cebu-entertainment/378599/jumong-koreas-no-1-series-2006-now-gma-7|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Reuters агенттігінің мәліметінше, Ирандағы «Jumong» сериалының ең танымал эпизодтары 90%-дан астам көрілім рейтингін жинаған (Оңтүстік Кореядағы 40%-бен салыстырғанда). Бұл сериалдың басты актері Song Il-gook-ты Иранда нағыз супер жұлдыз деңгейіне көтерді.&lt;ref name=&quot;songilgookiran&quot;&gt;{{cite web|title=Song Il Gook is a superstar in Iran because of Jumong|url=http://www.allkpop.com/2009/08/song_il_gook_is_a_superstar_in_iran|publisher=[[Allkpop]]|access-date=21 April 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100401150243/http://www.allkpop.com/2009/08/song_il_gook_is_a_superstar_in_iran|archive-date=1 April 2010}}&lt;/ref&gt;

== Гонконгтағы көрсетілімге байланысты дау ==

Asia Television (ATV) Гонконгтағы көрсетілім құқықтарын сатып алғанымен, аудармаға қатысты дау арнаның жаңалықтар мен драмалардағы редакциялық тәуелсіздігі туралы үлкен пікірталас туғызды. Даудың негізгі себептері: кейбір көріністердің алынып тасталуы; жер атауларының балама түрде аударылуы; кейіпкердің мамандығын өзгертіп аудару. Ең үлкен дау «Когурёға» қатысты «мемлекет» (nation) сөзінің «тайпа» (tribe) деп өзгертілуі және Хан империясы атауының «аспан әулеті» деп аударылуы болды. Бұл өзгерістер арнаның редакциялық саясатына күмән тудырды. Аудармаға байланысты бұл дау Goguryeo controversies деп аталатын тарихи пікірталастармен байланысты деп есептеледі. Бұл даулар Когурё тарихын Қытай мен Корея (Солтүстік және Оңтүстік) елдерінің әртүрлі түсіндіруінен туындайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
*[http://english.hani.co.kr/arti/english_edition/e_entertainment/193994.html|title hani.co.kr]
*[http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=644|title kbs.co.kr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305010849/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=644%7Ctitle |date=2016-03-05 }}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>tdlugyavxldyximkzazgnjr7szfd0yf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591128</id>
      <parentid>3591127</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:39:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сюжеті */</comment>
      <origin>3591128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26096" sha1="lgw6vbpde7fipd2pref8m5ph1sjkdja" xml:space="preserve">{{Телесериал
 |Қазақша атауы            = Ханзада Жумоң
 |Шынайы атауы           = {{lang-ko|삼한지: 주몽 편}}
 |суреті       = Jumong logo.svg
 |тақырыбы           = 
 |жанры              = [[тарихи фильм|тарихи]]&lt;/br/&gt;әскери&lt;/br/&gt;романтика
 |ұзақтығы             = 70 мин.
 |авторы             = 
 |продюсері          = 
 |режиссёрі          = Гын Хон Ким, Чжу Хван Ли
 |операторы          = 
 |сценарист         = Чхве Ван Гю, Хён-су Чжон
 |композиторы        = О Джун Санг
 |ролдерде           = [[Сон Иль Гук]]&lt;/br/&gt;[[Хан Хё Джин]] 
 |бет басы          = 
 |Ұраны            = 
 |мемлекет            = {{KOR}}
 |Тілі = [[корей тілі|корей]]
 |форматы        = 
 |дыбысы              = 
 |телеарна         = [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]]
 |телеарналар жүйесі         = 
 |көрсете бастады      = 15 мамыр 2006 {{KOR}}
 |соңғы рет көрсетілді   =
 |маусымдар           =  
 |саны             = 81
 |сериялардың тізімі      = 
 |сайты              = 
 |статусы            = аяқталған
 |imdb_id           = 0978061
 |tv_com            = 
}}
'''Ханзада Жумоң''' ({{lang-ko|삼한지: 주몽 편}}) — [[2006 жыл]]дан [[2007 жыл]]ға дейін [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] телеарнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] тарихи эпикалық телехикая. Бұл жоба арнаның 45 жылдығына арналған арнайы туынды болды. Бастапқыда 60 серияға жоспарланғанымен, жоғары танымалдылығына байланысты MBC оны 81 серияға дейін ұзартты.

Сериал [[Когурё]] патшалығының негізін қалаушы — Доңмён патшаның өмірін баяндайды.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Song|first=Sang-ho|title=Korea's mark on an expectation-defying Iran|url=http://nwww.koreaherald.com/view.php?ud=20110810000745|website=[[The Korea Herald]]|access-date=17 February 2013|date=10 August 2011|archive-date=11 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121111103633/http://nwww.koreaherald.com/view.php?ud=20110810000745|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Сюжеті ==
[[File:Jumong site 3.jpg|thumb|Сериалдың декорациясы]]Б.з.д. 108 жылы [[Хань империясы]]ның [[Кочосон]]ды жаулап алуы нәтижесінде Манчжурия мен Корея түбегінің солтүстігіндегі тірі қалған тайпалар мен қала-мемлекеттер Хан әулеті билігіне бағынышты алым-салық төлеушілерге айналып, Төрт қолбасшылық арқылы темірдей тәртіппен басқарылды деп сипатталады. Жергілікті қарсылық күшінің жетекшісі, Дамуль әскерінің басшысы Хэмосу жасырын түрде Пуё ханзадасы Гымуамен одақтасып, бүкіл аймақ бойынша Кочосон босқындарын қорғап, құтқарумен айналысады. Бір шайқаста жараланған Хэмосуды Хабэк тайпасынан шыққан ханым Юхуа (оған Гымуа да көңіл бөледі) құтқарып алады, сөйтіп екеуінің арасында махаббат пайда болады. Кейін Хэмосу Хан әскерінің тұтқиыл шабуылына түсіп, қолға түседі (жартасқа құлап кеткеннен кейін оны сырт жұрт өлді деп есептейді). Ал Юхуа Пуёға барып паналауға мәжбүр болады. Сол жерде ол Гымуаның тоқалына айналып, Жумонг атты ұл туады. Барлығы Жумоңның әкесі Гымуа деп есептейді, бірақ шын мәнінде оның әкесі — Хэмосу.

Жиырма жыл өткен соң, жас Жумонг әлсіз әрі қорқақ ханзада ретінде өседі. Оны әкесі — Гымуаның тағы үшін таласып жүрген ағалары Тэсо мен Ёнпо менсінбей, көлеңкеде қалдырады. Олар Жумоңды Гымуаның ұлы деп есептегендіктен, оның таққа заңды құқығы бар деп қауіптенеді. Ал олардың анасының Юхуаға деген өшпенділігі бұл «ағайындылар» арасындағы араздықты одан әрі күшейтеді (шын мәнінде олар туыс емес). Ақыры бұл жағдай ағаларының Жумоңға қастандық жасау әрекетіне әкеледі. Осыдан кейін оқиғалар тізбегі Жумоңның сарайдан кетуіне себеп болады. Тағдырдың жазуымен ол өзінің әкесі — қартайып, соқыр болып қалған Хэмосумен кездеседі. Жумоң Хэмосудың жасырын тәлімінің арқасында жауынгерлік өнерді меңгереді, бірақ олардың әке-бала екенін білмейді. Осы уақытта Жумоң Чолбондағы Кёру сауда әулетінің қызы Сосономен жақын қарым-қатынас орнатады. Кейін Тэсо мен Ёнпо Хэмосуды өлтірген соң, Жумоң шындықты біліп, әкесінің кегін алуға және Хан әулеті әскерін елден қуып шығуға ант береді. Ол Гымуаға қайта оралып, Пуё әскерін бастап Имдун қолбасшылығы мен Жинбон қолбасшылығына қарсы жорық жүргізеді. Алайда шайқаста жараланып, із-түссіз жоғалып кеткен соң, оны өлді деп жариялайды. Осыны пайдаланған Тэсо Хёнто қолбасшылығымен ауыз жаласып, Пуёда билікті басып алады және Сосононы өзіне әйел болуға мәжбүрлейді. Үмітін үзген Сосоно Жумоңның тірі екенін білмей, сауда серіктесі Утэге тұрмысқа шығады. Ал Жумоңды Ханбэк тайпасы құтқарып, оны Е Со-я емдеп жазады. Кейін Жумоң оған үйленеді. Олар Пуёға қайта оралады, ал Жумоң өзін Тэсоның адал қызметшісі ретінде көрсетіп, оның сеніміне кіреді. Тэсоның қырағылығы босаңсыған сәтте, Жумоң мен оның серіктері Кочосон босқындарының үлкен тобын құтқарып, оларды Бонгие тауының иен даласына алып кетеді. Сол жерде олар бекініс тұрғызып, Дамуль әскерін қайта құрады. Бұл әрекет Тэсоның ашуын туғызады, ол сарайда Юхуа мен жүкті Е Со-яны кепілде ұстап отырған еді. Күн тұтылуынан кейін Гымуа бас уәзірдің көмегімен билікті қайта қолға алады. Ол Жумоңды сарайға қайтып келуге және Дамуль әскерін таратуға көндіруге тырысады (бұл — бас уәзірдің оны қайта таққа отырғызу шарты еді). Бірақ Жумоң бұл ұсыныстан бас тартады, содан кейін бас уәзір оны және оның адамдарын жоюға әрекет етеді.

Келесі үш жыл ішінде Дамуль әскері күшейіп, түрлі жергілікті тайпаларды біріктіре бастайды. Бұл жағдай Пуё мен Хан әулеті үшін үлкен қауіп тудырады. Шайқаста Утэ қаза тапқаннан кейін, Жумоң мен Сосоно одақ құрып, Чолбонның бес тайпасын және Дамуль әскерін бір қуатты күшке біріктіреді. Осы біріккен күш Хёнто қолбасшылығын жаулап алып, Когурё патшалығын құрады. Ал Пуёда Е Со-я мен оның ұлы Юри жоғалып кетті (өлді деп есептеледі) деген хабар жеткен соң, қайғыға батқан Жумоң Сосоноға үйленеді. Екеуі жаңа мемлекеттің патшасы мен патшайымы атанады.

Жумоң Когурёны он бес жыл билегеннен кейін, Пуё сарайынан қашып шығып, қуғында өмір сүріп келген Е Со-ямен, ұлы Юримен қайта қауышады. Гымуа Хан жалдамалы әскерлерінің қолынан қаза тапқан соң, жаңа таққа отырған Тэсо Жумоң одақ құрады. Когурё мен Пуёның біріккен әскері Ляодун қолбасшылығын жаулап алып, Манчжуриядағы Хан әулеті әскерін толықтай жояды. Юридің оралуына байланысты ішкі қақтығыстардың алдын алу үшін, Сосоно Когурёдан кетеді. Ол Чолбонды қолдайтын топпен бірге оңтүстікке көшіп, ұлдары Пирю мен Онджоны ертіп барады. Кейін Онджо Корея түбегінде Пэкче мемлекетінің негізін қалайды. Тэсо Жумоңның немересі Мухюльдің қолынан шайқаста қаза тапқаннан кейін Пуё мемлекеті құлайды. Жумоң өз билігін нығайту үшін Хан әулетімен соғысын жалғастыра береді. Ақырында 40 жасында қайтыс болып, Когурё тағын Юри иемденеді.

== Басты рөлдерде ==
*[[Сон Иль Гук]] - Жумоң
*[[Хан Хё Джин]] - Сосоно
*Чон Куаң Рёл - Гымуа
*Хо Жун Хо - Хемосу
*Ким Сон Су - Тесо ханзада
*О Ён Су - Юхуа ханым
*Куон Ми Ри - Уонху патшайым
*Сон Жи Хё - Йе Соя ханым
*Пак Там Хи - Ян Соран
*Ан Ён Жу - Юри
*Жуң Юң Сук - бала Юри
*Ким Ёң Ки - Ён Табаль
*Жин Хи Куоң - Ё Миыль
*Ли Жа Ёң - Бу Дыкпуль
*Уон Ки Жун - Енпо ханзада
*Пе Су Бин - Саён
*Им Со - Пуён
*Юн Доң- Яң Жоң
*О Ук- Барон Хуаң
*Ие Хо- қолбасшы Ои
*Ан Жеоң- қолбасшы Мари
*Им Дае - қолбасшы Хеп По
*Пак Куеоң- Бу Бунно
*Жоң Хо- У Те

== Түсірілім ==
[[Сурет:Jumong site 1.jpg|thumb|right|200px|Сериалдың түсірілген орыны]]
Ханзада Жумонг телехикаясы Yongin Daejanggeum Park киностудиясында түсірілген. Бұл орын Йонгин қаласының Чхоин ауданында, Кёнгидо аймағында орналасқан.

Аталған түсірілім алаңында басқа да тарихи драмалар, соның ішінде Дон И, Айды құшқан Күн және Ұлы ханша Сондок сериалдары да түсірілген.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Lee|first=Cin Woo|title=Beyond Seoul: 19 reasons to explore Korea|url=http://www.cnngo.com/seoul/visit/9-provinces-19-attractions-korea-311599|access-date=6 May 2012|website=[[CNN]] Go|date=16 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120421202050/http://www.cnngo.com/seoul/visit/9-provinces-19-attractions-korea-311599|archive-date=21 April 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Сериялар рейтингі ==
Ханзада Жумонг 2006 жылы шыққан корей дорамаларының ішінде ең жақсы рейтингтерге ие болды.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.tnms.tv/ |title=TNS Media Korea |access-date=2010-05-30 |archive-date=2014-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141228125441/http://www.tnms.tv/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=100 | Мерзім
! width=100 | Серия
! width=100 | Бүкіл елде
! width=100 | Сеулда 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-05-15 ||  1 || &lt;span style=color:blue&gt;'''16.3%'''&lt;/span&gt; (3ші) || &lt;span style=color:blue&gt;'''17.5%'''&lt;/span&gt; (3ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-05-16 ||  2 || 18.4% (3ші) || 19.2% (3ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-05-22 ||  3 || 21.8% (1ші) || 23.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-05-23 ||  4 || 25.3% (2ші) || 26.6% (2ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-05-29 ||  5 || 28.0% (1ші) || 29.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-05-30 ||  6 || 28.7% (1ші) || 29.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-06-05 ||  7 || 27.9% (1ші) || 29.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-06-06 ||  8 || 32.3% (1ші) || 33.7% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-06-20 ||  9 || 29.4% (1ші) || 30.7% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-06-26 || 10 || 33.2% (1ші) || 35.3% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-06-27 || 11 || 32.9% (1ші) || 34.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-03 || 12 || 36.4% (1ші) || 38.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-04 || 13 || 37.6% (1ші) || 38.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-10 || 14 || 35.8% (1ші) || 37.5% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-11 || 15 || 37.2% (1ші) || 38.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-17 || 16 || 40.1% (1ші) || 42.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-18 || 17 || 38.7% (1ші) || 39.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-24 || 18 || 39.6% (1ші) || 41.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-25 || 19 || 39.9% (1ші) || 40.5% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-31 || 20 || 35.1% (1ші) || 36.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-01 || 21 || 36.8% (1ші) || 38.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-07 || 22 || 37.3% (1ші) || 37.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-08 || 23 || 37.4% (1ші) || 38.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-14 || 24 || 35.5% (1ші) || 35.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-15 || 25 || 39.3% (1ші) || 40.7% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-21 || 26 || 38.1% (1ші) || 39.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-22 || 27 || 39.5% (1ші) || 40.0% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-28 || 28 || 40.3% (1ші) || 41.7% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-29 || 29 || 40.3% (1ші) || 40.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-04 || 30 || 39.7% (1ші) || 40.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-05 || 31 || 40.3% (1ші) || 41.4% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-11 || 32 || 39.3% (1ші) || 40.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-12 || 33 || 38.5% (1ші) || 39.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-18 || 34 || 39.5% (1ші) || 40.3% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-19 || 35 || 43.0% (1ші) || 43.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-25 || 36 || 42.8% (1ші) || 43.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-26 || 37 || 43.6% (1ші) || 44.4% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-02 || 38 || 42.6% (1ші) || 43.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-03 || 39 || 44.9% (1ші) || 44.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-09 || 40 || 44.2% (1ші) || 45.0% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-10 || 41 || 43.6% (1ші) || 43.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-16 || 42 || 43.1% (1шң) || 43.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-17 || 43 || 42.4% (1ші) || 42.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-23 || 44 || 44.5% (1ші) || 45.4% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-24 || 45 || 45.0% (1ші) || 45.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-30 || 46 || 44.6% (1ші) || 45.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-31 || 47 || 43.8% (1ші) || 43.7% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-06 || 48 || 46.6% (1ші) || 47.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-07 || 49 || 47.2% (1ші) || 48.3% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-13 || 50 || 43.6% (1ші) || 43.5% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-14 || 51 || 48.1% (1ші) || 49.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-20 || 52 || 44.8% (1ші) || 45.4% (1ші) 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-21 || 53 || 44.0% (1ші) || 44.5% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-27 || 54 || 45.1% (1ші) || 45.2% (1ші) 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-28 || 55 || 44.4% (1ші) || 44.9% (1ші) 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-12-04 || 56 || 44.0% (1ші) || 44.4% (1ші) 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-12-05 || 57 || 42.9% (1ші) || 43.2% (1ші) 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-12-11 || 58 || 46.4% (1ші) || 46.1% (1ші)  
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-12-12 || 59 || 41.5% (1ші) || 42.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-12-18 || 60 || 44.4% (1ші) || 45.3% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-12-19 || 61 || 46.6% (1ші) || 47.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-01 || 62 || 44.8% (1ші) || 45.8% (1ші) 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-02 || 63 || 45.2% (1ші) || 45.3% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-08 || 64 || 45.5% (1ші) || 45.4% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-09 || 65 || 46.8% (1ші) || 47.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-15 || 66 || 46.8% (1ші) || 47.5% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-16 || 67 || 47.1% (1ші) || 47.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-22 || 68 || 49.8% (1ші) || 50.5% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-23 || 69 || 42.0% (1ші) || 43.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-29 || 70 || 47.9% (1ші) || 48.3% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-30 || 71 || 50.3% (1ші) || 51.0% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-05 || 72 || 47.1% (1ші) || 48.5% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-06 || 73 || 46.0% (1ші) || 47.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-12 || 74 || 47.6% (1ші) || 48.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-13 || 75 || 47.1% (1ші) || 47.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-19 || 76 || 41.9% (1ші) || 42.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-20 || 77 || 49.7% (1ші) || 49.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-26 || 78 || 47.2% (1ші) || 47.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-27 || 79 || 50.6% (1ші) || 50.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-03-05 || 80 || 49.8% (1ші) || 50.0% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-03-06 || 81 || &lt;span style=color:red&gt;'''51.9%'''&lt;/span&gt; (1ші) || &lt;span style=color:red&gt;'''52.7%'''&lt;/span&gt; (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; | Орта есеппен || 40.98% || 41.83%
|}

== Халықаралық көрсетілім ==
Ханзада Жумонг телехикаясының көрсетілім құқықтары [[Иран]]ға (Channel 3), [[Түркия]]ға, [[Молдова]]ға (TV8), [[Румыния]]ға (TVR1), [[Қазақстан]]ға, Грузияға (Imedi TV), [[Армения]]ға, [[Жапония]]ға (Fuji TV), Моңғолияға, Тайваньға, Гонконгқа, [[Вьетнам]]ға (VTV1), Сингапурға (Mediacorp Channel U), Индонезияға, [[Тайланд]]қа (Channel 3), Малайзияға, Брунейге, Филиппинге (GMA Network, Q, GTV, Heart of Asia), Фиджиге (Fiji One), Ирак Күрдістанына, Ауғанстанға, Өзбекстанға, Тәжікстанға (TV SMT), Камбоджаға (Cambodian Television Network), АҚШ-қа (AZN Television), Мьянмаға (Myawaddy TV &amp; MRTV-4) және Шри-Ланкаға (Sri Lanka Rupavahini Corporation) сатылды.&lt;ref name=&quot;sold-in&quot;&gt;{{cite web|url=http://english.hani.co.kr/arti/english_edition/e_entertainment/193994.html|title=Popular historical TV drama has raked in $50 million|website=[[The Hankyoreh]]|access-date=5 January 2015|date=3 March 2007|archive-date=10 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150110034213/http://english.hani.co.kr/arti/english_edition/e_entertainment/193994.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=644|title=''Jumong'' to Air in Japan|work=KBS Global|access-date=5 January 2015|date=21 March 2007|archive-date=10 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150110040539/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=644|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hancinema.net/special-meeting-at-japanese-fuji-tv-about-drama-jumong-9348.html|title=Special Meeting At Japanese Fuji TV About Drama ''Jumong''|work=Broasia via [[Hancinema]]|access-date=5 January 2015|date=25 April 2007|archive-date=10 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150110041200/http://www.hancinema.net/special-meeting-at-japanese-fuji-tv-about-drama-jumong-9348.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Reyna|first=Trixie|url=http://www.philstar.com/cebu-entertainment/378599/jumong-koreas-no-1-series-2006-now-gma-7|title=JUMONG: Korea's No. 1 series For 2006 now on GMA-7|work=[[The Philippine Star]]|access-date=5 January 2015|date=6 January 2007|archive-date=10 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150110043642/http://www.philstar.com/cebu-entertainment/378599/jumong-koreas-no-1-series-2006-now-gma-7|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Reuters агенттігінің мәліметінше, Ирандағы «Jumong» сериалының ең танымал эпизодтары 90%-дан астам көрілім рейтингін жинаған (Оңтүстік Кореядағы 40%-бен салыстырғанда). Бұл сериалдың басты актері Song Il-gook-ты Иранда нағыз супер жұлдыз деңгейіне көтерді.&lt;ref name=&quot;songilgookiran&quot;&gt;{{cite web|title=Song Il Gook is a superstar in Iran because of Jumong|url=http://www.allkpop.com/2009/08/song_il_gook_is_a_superstar_in_iran|publisher=[[Allkpop]]|access-date=21 April 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100401150243/http://www.allkpop.com/2009/08/song_il_gook_is_a_superstar_in_iran|archive-date=1 April 2010}}&lt;/ref&gt;

== Гонконгтағы көрсетілімге байланысты дау ==

Asia Television (ATV) Гонконгтағы көрсетілім құқықтарын сатып алғанымен, аудармаға қатысты дау арнаның жаңалықтар мен драмалардағы редакциялық тәуелсіздігі туралы үлкен пікірталас туғызды. Даудың негізгі себептері: кейбір көріністердің алынып тасталуы; жер атауларының балама түрде аударылуы; кейіпкердің мамандығын өзгертіп аудару. Ең үлкен дау «Когурёға» қатысты «мемлекет» (nation) сөзінің «тайпа» (tribe) деп өзгертілуі және Хан империясы атауының «аспан әулеті» деп аударылуы болды. Бұл өзгерістер арнаның редакциялық саясатына күмән тудырды. Аудармаға байланысты бұл дау Goguryeo controversies деп аталатын тарихи пікірталастармен байланысты деп есептеледі. Бұл даулар Когурё тарихын Қытай мен Корея (Солтүстік және Оңтүстік) елдерінің әртүрлі түсіндіруінен туындайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
*[http://english.hani.co.kr/arti/english_edition/e_entertainment/193994.html|title hani.co.kr]
*[http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=644|title kbs.co.kr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305010849/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=644%7Ctitle |date=2016-03-05 }}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>lgw6vbpde7fipd2pref8m5ph1sjkdja</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591129</id>
      <parentid>3591128</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:40:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сюжеті */</comment>
      <origin>3591129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26100" sha1="km2rp5qbh8lii5ujjd7ft47cz23thum" xml:space="preserve">{{Телесериал
 |Қазақша атауы            = Ханзада Жумоң
 |Шынайы атауы           = {{lang-ko|삼한지: 주몽 편}}
 |суреті       = Jumong logo.svg
 |тақырыбы           = 
 |жанры              = [[тарихи фильм|тарихи]]&lt;/br/&gt;әскери&lt;/br/&gt;романтика
 |ұзақтығы             = 70 мин.
 |авторы             = 
 |продюсері          = 
 |режиссёрі          = Гын Хон Ким, Чжу Хван Ли
 |операторы          = 
 |сценарист         = Чхве Ван Гю, Хён-су Чжон
 |композиторы        = О Джун Санг
 |ролдерде           = [[Сон Иль Гук]]&lt;/br/&gt;[[Хан Хё Джин]] 
 |бет басы          = 
 |Ұраны            = 
 |мемлекет            = {{KOR}}
 |Тілі = [[корей тілі|корей]]
 |форматы        = 
 |дыбысы              = 
 |телеарна         = [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]]
 |телеарналар жүйесі         = 
 |көрсете бастады      = 15 мамыр 2006 {{KOR}}
 |соңғы рет көрсетілді   =
 |маусымдар           =  
 |саны             = 81
 |сериялардың тізімі      = 
 |сайты              = 
 |статусы            = аяқталған
 |imdb_id           = 0978061
 |tv_com            = 
}}
'''Ханзада Жумоң''' ({{lang-ko|삼한지: 주몽 편}}) — [[2006 жыл]]дан [[2007 жыл]]ға дейін [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] телеарнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] тарихи эпикалық телехикая. Бұл жоба арнаның 45 жылдығына арналған арнайы туынды болды. Бастапқыда 60 серияға жоспарланғанымен, жоғары танымалдылығына байланысты MBC оны 81 серияға дейін ұзартты.

Сериал [[Когурё]] патшалығының негізін қалаушы — Доңмён патшаның өмірін баяндайды.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Song|first=Sang-ho|title=Korea's mark on an expectation-defying Iran|url=http://nwww.koreaherald.com/view.php?ud=20110810000745|website=[[The Korea Herald]]|access-date=17 February 2013|date=10 August 2011|archive-date=11 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121111103633/http://nwww.koreaherald.com/view.php?ud=20110810000745|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Сюжеті ==
[[File:Jumong site 3.jpg|thumb|Сериалдың декорациясы]]Б.з.д. 108 жылы [[Хань империясы]]ның [[Кочосон]]ды жаулап алуы нәтижесінде [[Манчжурия]] мен Корея түбегінің солтүстігіндегі тірі қалған тайпалар мен қала-мемлекеттер Хан әулеті билігіне бағынышты алым-салық төлеушілерге айналып, Төрт қолбасшылық арқылы темірдей тәртіппен басқарылды деп сипатталады. Жергілікті қарсылық күшінің жетекшісі, Дамуль әскерінің басшысы Хэмосу жасырын түрде Пуё ханзадасы Гымуамен одақтасып, бүкіл аймақ бойынша Кочосон босқындарын қорғап, құтқарумен айналысады. Бір шайқаста жараланған Хэмосуды Хабэк тайпасынан шыққан ханым Юхуа (оған Гымуа да көңіл бөледі) құтқарып алады, сөйтіп екеуінің арасында махаббат пайда болады. Кейін Хэмосу Хан әскерінің тұтқиыл шабуылына түсіп, қолға түседі (жартасқа құлап кеткеннен кейін оны сырт жұрт өлді деп есептейді). Ал Юхуа Пуёға барып паналауға мәжбүр болады. Сол жерде ол Гымуаның тоқалына айналып, Жумонг атты ұл туады. Барлығы Жумоңның әкесі Гымуа деп есептейді, бірақ шын мәнінде оның әкесі — Хэмосу.

Жиырма жыл өткен соң, жас Жумонг әлсіз әрі қорқақ ханзада ретінде өседі. Оны әкесі — Гымуаның тағы үшін таласып жүрген ағалары Тэсо мен Ёнпо менсінбей, көлеңкеде қалдырады. Олар Жумоңды Гымуаның ұлы деп есептегендіктен, оның таққа заңды құқығы бар деп қауіптенеді. Ал олардың анасының Юхуаға деген өшпенділігі бұл «ағайындылар» арасындағы араздықты одан әрі күшейтеді (шын мәнінде олар туыс емес). Ақыры бұл жағдай ағаларының Жумоңға қастандық жасау әрекетіне әкеледі. Осыдан кейін оқиғалар тізбегі Жумоңның сарайдан кетуіне себеп болады. Тағдырдың жазуымен ол өзінің әкесі — қартайып, соқыр болып қалған Хэмосумен кездеседі. Жумоң Хэмосудың жасырын тәлімінің арқасында жауынгерлік өнерді меңгереді, бірақ олардың әке-бала екенін білмейді. Осы уақытта Жумоң Чолбондағы Кёру сауда әулетінің қызы Сосономен жақын қарым-қатынас орнатады. Кейін Тэсо мен Ёнпо Хэмосуды өлтірген соң, Жумоң шындықты біліп, әкесінің кегін алуға және Хан әулеті әскерін елден қуып шығуға ант береді. Ол Гымуаға қайта оралып, Пуё әскерін бастап Имдун қолбасшылығы мен Жинбон қолбасшылығына қарсы жорық жүргізеді. Алайда шайқаста жараланып, із-түссіз жоғалып кеткен соң, оны өлді деп жариялайды. Осыны пайдаланған Тэсо Хёнто қолбасшылығымен ауыз жаласып, Пуёда билікті басып алады және Сосононы өзіне әйел болуға мәжбүрлейді. Үмітін үзген Сосоно Жумоңның тірі екенін білмей, сауда серіктесі Утэге тұрмысқа шығады. Ал Жумоңды Ханбэк тайпасы құтқарып, оны Е Со-я емдеп жазады. Кейін Жумоң оған үйленеді. Олар Пуёға қайта оралады, ал Жумоң өзін Тэсоның адал қызметшісі ретінде көрсетіп, оның сеніміне кіреді. Тэсоның қырағылығы босаңсыған сәтте, Жумоң мен оның серіктері Кочосон босқындарының үлкен тобын құтқарып, оларды Бонгие тауының иен даласына алып кетеді. Сол жерде олар бекініс тұрғызып, Дамуль әскерін қайта құрады. Бұл әрекет Тэсоның ашуын туғызады, ол сарайда Юхуа мен жүкті Е Со-яны кепілде ұстап отырған еді. Күн тұтылуынан кейін Гымуа бас уәзірдің көмегімен билікті қайта қолға алады. Ол Жумоңды сарайға қайтып келуге және Дамуль әскерін таратуға көндіруге тырысады (бұл — бас уәзірдің оны қайта таққа отырғызу шарты еді). Бірақ Жумоң бұл ұсыныстан бас тартады, содан кейін бас уәзір оны және оның адамдарын жоюға әрекет етеді.

Келесі үш жыл ішінде Дамуль әскері күшейіп, түрлі жергілікті тайпаларды біріктіре бастайды. Бұл жағдай Пуё мен Хан әулеті үшін үлкен қауіп тудырады. Шайқаста Утэ қаза тапқаннан кейін, Жумоң мен Сосоно одақ құрып, Чолбонның бес тайпасын және Дамуль әскерін бір қуатты күшке біріктіреді. Осы біріккен күш Хёнто қолбасшылығын жаулап алып, Когурё патшалығын құрады. Ал Пуёда Е Со-я мен оның ұлы Юри жоғалып кетті (өлді деп есептеледі) деген хабар жеткен соң, қайғыға батқан Жумоң Сосоноға үйленеді. Екеуі жаңа мемлекеттің патшасы мен патшайымы атанады.

Жумоң Когурёны он бес жыл билегеннен кейін, Пуё сарайынан қашып шығып, қуғында өмір сүріп келген Е Со-ямен, ұлы Юримен қайта қауышады. Гымуа Хан жалдамалы әскерлерінің қолынан қаза тапқан соң, жаңа таққа отырған Тэсо Жумоң одақ құрады. Когурё мен Пуёның біріккен әскері Ляодун қолбасшылығын жаулап алып, Манчжуриядағы Хан әулеті әскерін толықтай жояды. Юридің оралуына байланысты ішкі қақтығыстардың алдын алу үшін, Сосоно Когурёдан кетеді. Ол Чолбонды қолдайтын топпен бірге оңтүстікке көшіп, ұлдары Пирю мен Онджоны ертіп барады. Кейін Онджо Корея түбегінде Пэкче мемлекетінің негізін қалайды. Тэсо Жумоңның немересі Мухюльдің қолынан шайқаста қаза тапқаннан кейін Пуё мемлекеті құлайды. Жумоң өз билігін нығайту үшін Хан әулетімен соғысын жалғастыра береді. Ақырында 40 жасында қайтыс болып, Когурё тағын Юри иемденеді.

== Басты рөлдерде ==
*[[Сон Иль Гук]] - Жумоң
*[[Хан Хё Джин]] - Сосоно
*Чон Куаң Рёл - Гымуа
*Хо Жун Хо - Хемосу
*Ким Сон Су - Тесо ханзада
*О Ён Су - Юхуа ханым
*Куон Ми Ри - Уонху патшайым
*Сон Жи Хё - Йе Соя ханым
*Пак Там Хи - Ян Соран
*Ан Ён Жу - Юри
*Жуң Юң Сук - бала Юри
*Ким Ёң Ки - Ён Табаль
*Жин Хи Куоң - Ё Миыль
*Ли Жа Ёң - Бу Дыкпуль
*Уон Ки Жун - Енпо ханзада
*Пе Су Бин - Саён
*Им Со - Пуён
*Юн Доң- Яң Жоң
*О Ук- Барон Хуаң
*Ие Хо- қолбасшы Ои
*Ан Жеоң- қолбасшы Мари
*Им Дае - қолбасшы Хеп По
*Пак Куеоң- Бу Бунно
*Жоң Хо- У Те

== Түсірілім ==
[[Сурет:Jumong site 1.jpg|thumb|right|200px|Сериалдың түсірілген орыны]]
Ханзада Жумонг телехикаясы Yongin Daejanggeum Park киностудиясында түсірілген. Бұл орын Йонгин қаласының Чхоин ауданында, Кёнгидо аймағында орналасқан.

Аталған түсірілім алаңында басқа да тарихи драмалар, соның ішінде Дон И, Айды құшқан Күн және Ұлы ханша Сондок сериалдары да түсірілген.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Lee|first=Cin Woo|title=Beyond Seoul: 19 reasons to explore Korea|url=http://www.cnngo.com/seoul/visit/9-provinces-19-attractions-korea-311599|access-date=6 May 2012|website=[[CNN]] Go|date=16 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120421202050/http://www.cnngo.com/seoul/visit/9-provinces-19-attractions-korea-311599|archive-date=21 April 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Сериялар рейтингі ==
Ханзада Жумонг 2006 жылы шыққан корей дорамаларының ішінде ең жақсы рейтингтерге ие болды.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.tnms.tv/ |title=TNS Media Korea |access-date=2010-05-30 |archive-date=2014-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141228125441/http://www.tnms.tv/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=100 | Мерзім
! width=100 | Серия
! width=100 | Бүкіл елде
! width=100 | Сеулда 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-05-15 ||  1 || &lt;span style=color:blue&gt;'''16.3%'''&lt;/span&gt; (3ші) || &lt;span style=color:blue&gt;'''17.5%'''&lt;/span&gt; (3ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-05-16 ||  2 || 18.4% (3ші) || 19.2% (3ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-05-22 ||  3 || 21.8% (1ші) || 23.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-05-23 ||  4 || 25.3% (2ші) || 26.6% (2ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-05-29 ||  5 || 28.0% (1ші) || 29.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-05-30 ||  6 || 28.7% (1ші) || 29.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-06-05 ||  7 || 27.9% (1ші) || 29.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-06-06 ||  8 || 32.3% (1ші) || 33.7% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-06-20 ||  9 || 29.4% (1ші) || 30.7% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-06-26 || 10 || 33.2% (1ші) || 35.3% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-06-27 || 11 || 32.9% (1ші) || 34.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-03 || 12 || 36.4% (1ші) || 38.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-04 || 13 || 37.6% (1ші) || 38.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-10 || 14 || 35.8% (1ші) || 37.5% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-11 || 15 || 37.2% (1ші) || 38.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-17 || 16 || 40.1% (1ші) || 42.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-18 || 17 || 38.7% (1ші) || 39.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-24 || 18 || 39.6% (1ші) || 41.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-25 || 19 || 39.9% (1ші) || 40.5% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-31 || 20 || 35.1% (1ші) || 36.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-01 || 21 || 36.8% (1ші) || 38.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-07 || 22 || 37.3% (1ші) || 37.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-08 || 23 || 37.4% (1ші) || 38.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-14 || 24 || 35.5% (1ші) || 35.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-15 || 25 || 39.3% (1ші) || 40.7% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-21 || 26 || 38.1% (1ші) || 39.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-22 || 27 || 39.5% (1ші) || 40.0% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-28 || 28 || 40.3% (1ші) || 41.7% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-29 || 29 || 40.3% (1ші) || 40.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-04 || 30 || 39.7% (1ші) || 40.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-05 || 31 || 40.3% (1ші) || 41.4% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-11 || 32 || 39.3% (1ші) || 40.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-12 || 33 || 38.5% (1ші) || 39.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-18 || 34 || 39.5% (1ші) || 40.3% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-19 || 35 || 43.0% (1ші) || 43.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-25 || 36 || 42.8% (1ші) || 43.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-26 || 37 || 43.6% (1ші) || 44.4% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-02 || 38 || 42.6% (1ші) || 43.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-03 || 39 || 44.9% (1ші) || 44.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-09 || 40 || 44.2% (1ші) || 45.0% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-10 || 41 || 43.6% (1ші) || 43.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-16 || 42 || 43.1% (1шң) || 43.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-17 || 43 || 42.4% (1ші) || 42.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-23 || 44 || 44.5% (1ші) || 45.4% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-24 || 45 || 45.0% (1ші) || 45.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-30 || 46 || 44.6% (1ші) || 45.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-31 || 47 || 43.8% (1ші) || 43.7% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-06 || 48 || 46.6% (1ші) || 47.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-07 || 49 || 47.2% (1ші) || 48.3% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-13 || 50 || 43.6% (1ші) || 43.5% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-14 || 51 || 48.1% (1ші) || 49.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-20 || 52 || 44.8% (1ші) || 45.4% (1ші) 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-21 || 53 || 44.0% (1ші) || 44.5% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-27 || 54 || 45.1% (1ші) || 45.2% (1ші) 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-28 || 55 || 44.4% (1ші) || 44.9% (1ші) 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-12-04 || 56 || 44.0% (1ші) || 44.4% (1ші) 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-12-05 || 57 || 42.9% (1ші) || 43.2% (1ші) 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-12-11 || 58 || 46.4% (1ші) || 46.1% (1ші)  
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-12-12 || 59 || 41.5% (1ші) || 42.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-12-18 || 60 || 44.4% (1ші) || 45.3% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-12-19 || 61 || 46.6% (1ші) || 47.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-01 || 62 || 44.8% (1ші) || 45.8% (1ші) 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-02 || 63 || 45.2% (1ші) || 45.3% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-08 || 64 || 45.5% (1ші) || 45.4% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-09 || 65 || 46.8% (1ші) || 47.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-15 || 66 || 46.8% (1ші) || 47.5% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-16 || 67 || 47.1% (1ші) || 47.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-22 || 68 || 49.8% (1ші) || 50.5% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-23 || 69 || 42.0% (1ші) || 43.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-29 || 70 || 47.9% (1ші) || 48.3% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-30 || 71 || 50.3% (1ші) || 51.0% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-05 || 72 || 47.1% (1ші) || 48.5% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-06 || 73 || 46.0% (1ші) || 47.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-12 || 74 || 47.6% (1ші) || 48.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-13 || 75 || 47.1% (1ші) || 47.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-19 || 76 || 41.9% (1ші) || 42.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-20 || 77 || 49.7% (1ші) || 49.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-26 || 78 || 47.2% (1ші) || 47.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-27 || 79 || 50.6% (1ші) || 50.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-03-05 || 80 || 49.8% (1ші) || 50.0% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-03-06 || 81 || &lt;span style=color:red&gt;'''51.9%'''&lt;/span&gt; (1ші) || &lt;span style=color:red&gt;'''52.7%'''&lt;/span&gt; (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; | Орта есеппен || 40.98% || 41.83%
|}

== Халықаралық көрсетілім ==
Ханзада Жумонг телехикаясының көрсетілім құқықтары [[Иран]]ға (Channel 3), [[Түркия]]ға, [[Молдова]]ға (TV8), [[Румыния]]ға (TVR1), [[Қазақстан]]ға, Грузияға (Imedi TV), [[Армения]]ға, [[Жапония]]ға (Fuji TV), Моңғолияға, Тайваньға, Гонконгқа, [[Вьетнам]]ға (VTV1), Сингапурға (Mediacorp Channel U), Индонезияға, [[Тайланд]]қа (Channel 3), Малайзияға, Брунейге, Филиппинге (GMA Network, Q, GTV, Heart of Asia), Фиджиге (Fiji One), Ирак Күрдістанына, Ауғанстанға, Өзбекстанға, Тәжікстанға (TV SMT), Камбоджаға (Cambodian Television Network), АҚШ-қа (AZN Television), Мьянмаға (Myawaddy TV &amp; MRTV-4) және Шри-Ланкаға (Sri Lanka Rupavahini Corporation) сатылды.&lt;ref name=&quot;sold-in&quot;&gt;{{cite web|url=http://english.hani.co.kr/arti/english_edition/e_entertainment/193994.html|title=Popular historical TV drama has raked in $50 million|website=[[The Hankyoreh]]|access-date=5 January 2015|date=3 March 2007|archive-date=10 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150110034213/http://english.hani.co.kr/arti/english_edition/e_entertainment/193994.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=644|title=''Jumong'' to Air in Japan|work=KBS Global|access-date=5 January 2015|date=21 March 2007|archive-date=10 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150110040539/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=644|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hancinema.net/special-meeting-at-japanese-fuji-tv-about-drama-jumong-9348.html|title=Special Meeting At Japanese Fuji TV About Drama ''Jumong''|work=Broasia via [[Hancinema]]|access-date=5 January 2015|date=25 April 2007|archive-date=10 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150110041200/http://www.hancinema.net/special-meeting-at-japanese-fuji-tv-about-drama-jumong-9348.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Reyna|first=Trixie|url=http://www.philstar.com/cebu-entertainment/378599/jumong-koreas-no-1-series-2006-now-gma-7|title=JUMONG: Korea's No. 1 series For 2006 now on GMA-7|work=[[The Philippine Star]]|access-date=5 January 2015|date=6 January 2007|archive-date=10 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150110043642/http://www.philstar.com/cebu-entertainment/378599/jumong-koreas-no-1-series-2006-now-gma-7|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Reuters агенттігінің мәліметінше, Ирандағы «Jumong» сериалының ең танымал эпизодтары 90%-дан астам көрілім рейтингін жинаған (Оңтүстік Кореядағы 40%-бен салыстырғанда). Бұл сериалдың басты актері Song Il-gook-ты Иранда нағыз супер жұлдыз деңгейіне көтерді.&lt;ref name=&quot;songilgookiran&quot;&gt;{{cite web|title=Song Il Gook is a superstar in Iran because of Jumong|url=http://www.allkpop.com/2009/08/song_il_gook_is_a_superstar_in_iran|publisher=[[Allkpop]]|access-date=21 April 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100401150243/http://www.allkpop.com/2009/08/song_il_gook_is_a_superstar_in_iran|archive-date=1 April 2010}}&lt;/ref&gt;

== Гонконгтағы көрсетілімге байланысты дау ==

Asia Television (ATV) Гонконгтағы көрсетілім құқықтарын сатып алғанымен, аудармаға қатысты дау арнаның жаңалықтар мен драмалардағы редакциялық тәуелсіздігі туралы үлкен пікірталас туғызды. Даудың негізгі себептері: кейбір көріністердің алынып тасталуы; жер атауларының балама түрде аударылуы; кейіпкердің мамандығын өзгертіп аудару. Ең үлкен дау «Когурёға» қатысты «мемлекет» (nation) сөзінің «тайпа» (tribe) деп өзгертілуі және Хан империясы атауының «аспан әулеті» деп аударылуы болды. Бұл өзгерістер арнаның редакциялық саясатына күмән тудырды. Аудармаға байланысты бұл дау Goguryeo controversies деп аталатын тарихи пікірталастармен байланысты деп есептеледі. Бұл даулар Когурё тарихын Қытай мен Корея (Солтүстік және Оңтүстік) елдерінің әртүрлі түсіндіруінен туындайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
*[http://english.hani.co.kr/arti/english_edition/e_entertainment/193994.html|title hani.co.kr]
*[http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=644|title kbs.co.kr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305010849/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=644%7Ctitle |date=2016-03-05 }}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>km2rp5qbh8lii5ujjd7ft47cz23thum</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591141</id>
      <parentid>3591129</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:45:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сюжеті */</comment>
      <origin>3591141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26102" sha1="rhiluinciivsspqcada2njnbzpv02zv" xml:space="preserve">{{Телесериал
 |Қазақша атауы            = Ханзада Жумоң
 |Шынайы атауы           = {{lang-ko|삼한지: 주몽 편}}
 |суреті       = Jumong logo.svg
 |тақырыбы           = 
 |жанры              = [[тарихи фильм|тарихи]]&lt;/br/&gt;әскери&lt;/br/&gt;романтика
 |ұзақтығы             = 70 мин.
 |авторы             = 
 |продюсері          = 
 |режиссёрі          = Гын Хон Ким, Чжу Хван Ли
 |операторы          = 
 |сценарист         = Чхве Ван Гю, Хён-су Чжон
 |композиторы        = О Джун Санг
 |ролдерде           = [[Сон Иль Гук]]&lt;/br/&gt;[[Хан Хё Джин]] 
 |бет басы          = 
 |Ұраны            = 
 |мемлекет            = {{KOR}}
 |Тілі = [[корей тілі|корей]]
 |форматы        = 
 |дыбысы              = 
 |телеарна         = [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]]
 |телеарналар жүйесі         = 
 |көрсете бастады      = 15 мамыр 2006 {{KOR}}
 |соңғы рет көрсетілді   =
 |маусымдар           =  
 |саны             = 81
 |сериялардың тізімі      = 
 |сайты              = 
 |статусы            = аяқталған
 |imdb_id           = 0978061
 |tv_com            = 
}}
'''Ханзада Жумоң''' ({{lang-ko|삼한지: 주몽 편}}) — [[2006 жыл]]дан [[2007 жыл]]ға дейін [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] телеарнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] тарихи эпикалық телехикая. Бұл жоба арнаның 45 жылдығына арналған арнайы туынды болды. Бастапқыда 60 серияға жоспарланғанымен, жоғары танымалдылығына байланысты MBC оны 81 серияға дейін ұзартты.

Сериал [[Когурё]] патшалығының негізін қалаушы — Доңмён патшаның өмірін баяндайды.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Song|first=Sang-ho|title=Korea's mark on an expectation-defying Iran|url=http://nwww.koreaherald.com/view.php?ud=20110810000745|website=[[The Korea Herald]]|access-date=17 February 2013|date=10 August 2011|archive-date=11 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121111103633/http://nwww.koreaherald.com/view.php?ud=20110810000745|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Сюжеті ==
[[File:Jumong site 3.jpg|thumb|Сериалдың декорациясы]]Б.з.д. 108 жылы [[Хань империясы]]ның [[Кочосон]]ды жаулап алуы нәтижесінде [[Маньчжурия]] мен Корея түбегінің солтүстігіндегі тірі қалған тайпалар мен қала-мемлекеттер Хан әулеті билігіне бағынышты алым-салық төлеушілерге айналып, Төрт қолбасшылық арқылы темірдей тәртіппен басқарылды деп сипатталады. Жергілікті қарсылық күшінің жетекшісі, Дамуль әскерінің басшысы Хэмосу жасырын түрде Пуё ханзадасы Гымуамен одақтасып, бүкіл аймақ бойынша Кочосон босқындарын қорғап, құтқарумен айналысады. Бір шайқаста жараланған Хэмосуды Хабэк тайпасынан шыққан ханым Юхуа (оған Гымуа да көңіл бөледі) құтқарып алады, сөйтіп екеуінің арасында махаббат пайда болады. Кейін Хэмосу Хан әскерінің тұтқиыл шабуылына түсіп, қолға түседі (жартасқа құлап кеткеннен кейін оны сырт жұрт өлді деп есептейді). Ал Юхуа Пуёға барып паналауға мәжбүр болады. Сол жерде ол Гымуаның тоқалына айналып, Жумонг атты ұл туады. Барлығы Жумоңның әкесі Гымуа деп есептейді, бірақ шын мәнінде оның әкесі — Хэмосу.

Жиырма жыл өткен соң, жас Жумонг әлсіз әрі қорқақ ханзада ретінде өседі. Оны әкесі — Гымуаның тағы үшін таласып жүрген ағалары Тэсо мен Ёнпо менсінбей, көлеңкеде қалдырады. Олар Жумоңды Гымуаның ұлы деп есептегендіктен, оның таққа заңды құқығы бар деп қауіптенеді. Ал олардың анасының Юхуаға деген өшпенділігі бұл «ағайындылар» арасындағы араздықты одан әрі күшейтеді (шын мәнінде олар туыс емес). Ақыры бұл жағдай ағаларының Жумоңға қастандық жасау әрекетіне әкеледі. Осыдан кейін оқиғалар тізбегі Жумоңның сарайдан кетуіне себеп болады. Тағдырдың жазуымен ол өзінің әкесі — қартайып, соқыр болып қалған Хэмосумен кездеседі. Жумоң Хэмосудың жасырын тәлімінің арқасында жауынгерлік өнерді меңгереді, бірақ олардың әке-бала екенін білмейді. Осы уақытта Жумоң Чолбондағы Кёру сауда әулетінің қызы Сосономен жақын қарым-қатынас орнатады. Кейін Тэсо мен Ёнпо Хэмосуды өлтірген соң, Жумоң шындықты біліп, әкесінің кегін алуға және Хан әулеті әскерін елден қуып шығуға ант береді. Ол Гымуаға қайта оралып, Пуё әскерін бастап Имдун қолбасшылығы мен Жинбон қолбасшылығына қарсы жорық жүргізеді. Алайда шайқаста жараланып, із-түссіз жоғалып кеткен соң, оны өлді деп жариялайды. Осыны пайдаланған Тэсо Хёнто қолбасшылығымен ауыз жаласып, Пуёда билікті басып алады және Сосононы өзіне әйел болуға мәжбүрлейді. Үмітін үзген Сосоно Жумоңның тірі екенін білмей, сауда серіктесі Утэге тұрмысқа шығады. Ал Жумоңды Ханбэк тайпасы құтқарып, оны Е Со-я емдеп жазады. Кейін Жумоң оған үйленеді. Олар Пуёға қайта оралады, ал Жумоң өзін Тэсоның адал қызметшісі ретінде көрсетіп, оның сеніміне кіреді. Тэсоның қырағылығы босаңсыған сәтте, Жумоң мен оның серіктері Кочосон босқындарының үлкен тобын құтқарып, оларды Бонгие тауының иен даласына алып кетеді. Сол жерде олар бекініс тұрғызып, Дамуль әскерін қайта құрады. Бұл әрекет Тэсоның ашуын туғызады, ол сарайда Юхуа мен жүкті Е Со-яны кепілде ұстап отырған еді. Күн тұтылуынан кейін Гымуа бас уәзірдің көмегімен билікті қайта қолға алады. Ол Жумоңды сарайға қайтып келуге және Дамуль әскерін таратуға көндіруге тырысады (бұл — бас уәзірдің оны қайта таққа отырғызу шарты еді). Бірақ Жумоң бұл ұсыныстан бас тартады, содан кейін бас уәзір оны және оның адамдарын жоюға әрекет етеді.

Келесі үш жыл ішінде Дамуль әскері күшейіп, түрлі жергілікті тайпаларды біріктіре бастайды. Бұл жағдай Пуё мен Хан әулеті үшін үлкен қауіп тудырады. Шайқаста Утэ қаза тапқаннан кейін, Жумоң мен Сосоно одақ құрып, Чолбонның бес тайпасын және Дамуль әскерін бір қуатты күшке біріктіреді. Осы біріккен күш Хёнто қолбасшылығын жаулап алып, Когурё патшалығын құрады. Ал Пуёда Е Со-я мен оның ұлы Юри жоғалып кетті (өлді деп есептеледі) деген хабар жеткен соң, қайғыға батқан Жумоң Сосоноға үйленеді. Екеуі жаңа мемлекеттің патшасы мен патшайымы атанады.

Жумоң Когурёны он бес жыл билегеннен кейін, Пуё сарайынан қашып шығып, қуғында өмір сүріп келген Е Со-ямен, ұлы Юримен қайта қауышады. Гымуа Хан жалдамалы әскерлерінің қолынан қаза тапқан соң, жаңа таққа отырған Тэсо Жумоң одақ құрады. Когурё мен Пуёның біріккен әскері Ляодун қолбасшылығын жаулап алып, Манчжуриядағы Хан әулеті әскерін толықтай жояды. Юридің оралуына байланысты ішкі қақтығыстардың алдын алу үшін, Сосоно Когурёдан кетеді. Ол Чолбонды қолдайтын топпен бірге оңтүстікке көшіп, ұлдары Пирю мен Онджоны ертіп барады. Кейін Онджо Корея түбегінде Пэкче мемлекетінің негізін қалайды. Тэсо Жумоңның немересі Мухюльдің қолынан шайқаста қаза тапқаннан кейін Пуё мемлекеті құлайды. Жумоң өз билігін нығайту үшін Хан әулетімен соғысын жалғастыра береді. Ақырында 40 жасында қайтыс болып, Когурё тағын Юри иемденеді.

== Басты рөлдерде ==
*[[Сон Иль Гук]] - Жумоң
*[[Хан Хё Джин]] - Сосоно
*Чон Куаң Рёл - Гымуа
*Хо Жун Хо - Хемосу
*Ким Сон Су - Тесо ханзада
*О Ён Су - Юхуа ханым
*Куон Ми Ри - Уонху патшайым
*Сон Жи Хё - Йе Соя ханым
*Пак Там Хи - Ян Соран
*Ан Ён Жу - Юри
*Жуң Юң Сук - бала Юри
*Ким Ёң Ки - Ён Табаль
*Жин Хи Куоң - Ё Миыль
*Ли Жа Ёң - Бу Дыкпуль
*Уон Ки Жун - Енпо ханзада
*Пе Су Бин - Саён
*Им Со - Пуён
*Юн Доң- Яң Жоң
*О Ук- Барон Хуаң
*Ие Хо- қолбасшы Ои
*Ан Жеоң- қолбасшы Мари
*Им Дае - қолбасшы Хеп По
*Пак Куеоң- Бу Бунно
*Жоң Хо- У Те

== Түсірілім ==
[[Сурет:Jumong site 1.jpg|thumb|right|200px|Сериалдың түсірілген орыны]]
Ханзада Жумонг телехикаясы Yongin Daejanggeum Park киностудиясында түсірілген. Бұл орын Йонгин қаласының Чхоин ауданында, Кёнгидо аймағында орналасқан.

Аталған түсірілім алаңында басқа да тарихи драмалар, соның ішінде Дон И, Айды құшқан Күн және Ұлы ханша Сондок сериалдары да түсірілген.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Lee|first=Cin Woo|title=Beyond Seoul: 19 reasons to explore Korea|url=http://www.cnngo.com/seoul/visit/9-provinces-19-attractions-korea-311599|access-date=6 May 2012|website=[[CNN]] Go|date=16 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120421202050/http://www.cnngo.com/seoul/visit/9-provinces-19-attractions-korea-311599|archive-date=21 April 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Сериялар рейтингі ==
Ханзада Жумонг 2006 жылы шыққан корей дорамаларының ішінде ең жақсы рейтингтерге ие болды.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.tnms.tv/ |title=TNS Media Korea |access-date=2010-05-30 |archive-date=2014-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141228125441/http://www.tnms.tv/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=100 | Мерзім
! width=100 | Серия
! width=100 | Бүкіл елде
! width=100 | Сеулда 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-05-15 ||  1 || &lt;span style=color:blue&gt;'''16.3%'''&lt;/span&gt; (3ші) || &lt;span style=color:blue&gt;'''17.5%'''&lt;/span&gt; (3ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-05-16 ||  2 || 18.4% (3ші) || 19.2% (3ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-05-22 ||  3 || 21.8% (1ші) || 23.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-05-23 ||  4 || 25.3% (2ші) || 26.6% (2ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-05-29 ||  5 || 28.0% (1ші) || 29.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-05-30 ||  6 || 28.7% (1ші) || 29.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-06-05 ||  7 || 27.9% (1ші) || 29.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-06-06 ||  8 || 32.3% (1ші) || 33.7% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-06-20 ||  9 || 29.4% (1ші) || 30.7% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-06-26 || 10 || 33.2% (1ші) || 35.3% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-06-27 || 11 || 32.9% (1ші) || 34.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-03 || 12 || 36.4% (1ші) || 38.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-04 || 13 || 37.6% (1ші) || 38.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-10 || 14 || 35.8% (1ші) || 37.5% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-11 || 15 || 37.2% (1ші) || 38.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-17 || 16 || 40.1% (1ші) || 42.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-18 || 17 || 38.7% (1ші) || 39.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-24 || 18 || 39.6% (1ші) || 41.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-25 || 19 || 39.9% (1ші) || 40.5% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-31 || 20 || 35.1% (1ші) || 36.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-01 || 21 || 36.8% (1ші) || 38.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-07 || 22 || 37.3% (1ші) || 37.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-08 || 23 || 37.4% (1ші) || 38.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-14 || 24 || 35.5% (1ші) || 35.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-15 || 25 || 39.3% (1ші) || 40.7% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-21 || 26 || 38.1% (1ші) || 39.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-22 || 27 || 39.5% (1ші) || 40.0% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-28 || 28 || 40.3% (1ші) || 41.7% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-29 || 29 || 40.3% (1ші) || 40.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-04 || 30 || 39.7% (1ші) || 40.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-05 || 31 || 40.3% (1ші) || 41.4% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-11 || 32 || 39.3% (1ші) || 40.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-12 || 33 || 38.5% (1ші) || 39.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-18 || 34 || 39.5% (1ші) || 40.3% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-19 || 35 || 43.0% (1ші) || 43.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-25 || 36 || 42.8% (1ші) || 43.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-26 || 37 || 43.6% (1ші) || 44.4% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-02 || 38 || 42.6% (1ші) || 43.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-03 || 39 || 44.9% (1ші) || 44.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-09 || 40 || 44.2% (1ші) || 45.0% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-10 || 41 || 43.6% (1ші) || 43.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-16 || 42 || 43.1% (1шң) || 43.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-17 || 43 || 42.4% (1ші) || 42.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-23 || 44 || 44.5% (1ші) || 45.4% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-24 || 45 || 45.0% (1ші) || 45.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-30 || 46 || 44.6% (1ші) || 45.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-31 || 47 || 43.8% (1ші) || 43.7% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-06 || 48 || 46.6% (1ші) || 47.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-07 || 49 || 47.2% (1ші) || 48.3% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-13 || 50 || 43.6% (1ші) || 43.5% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-14 || 51 || 48.1% (1ші) || 49.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-20 || 52 || 44.8% (1ші) || 45.4% (1ші) 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-21 || 53 || 44.0% (1ші) || 44.5% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-27 || 54 || 45.1% (1ші) || 45.2% (1ші) 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-28 || 55 || 44.4% (1ші) || 44.9% (1ші) 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-12-04 || 56 || 44.0% (1ші) || 44.4% (1ші) 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-12-05 || 57 || 42.9% (1ші) || 43.2% (1ші) 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-12-11 || 58 || 46.4% (1ші) || 46.1% (1ші)  
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-12-12 || 59 || 41.5% (1ші) || 42.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-12-18 || 60 || 44.4% (1ші) || 45.3% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-12-19 || 61 || 46.6% (1ші) || 47.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-01 || 62 || 44.8% (1ші) || 45.8% (1ші) 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-02 || 63 || 45.2% (1ші) || 45.3% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-08 || 64 || 45.5% (1ші) || 45.4% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-09 || 65 || 46.8% (1ші) || 47.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-15 || 66 || 46.8% (1ші) || 47.5% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-16 || 67 || 47.1% (1ші) || 47.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-22 || 68 || 49.8% (1ші) || 50.5% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-23 || 69 || 42.0% (1ші) || 43.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-29 || 70 || 47.9% (1ші) || 48.3% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-30 || 71 || 50.3% (1ші) || 51.0% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-05 || 72 || 47.1% (1ші) || 48.5% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-06 || 73 || 46.0% (1ші) || 47.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-12 || 74 || 47.6% (1ші) || 48.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-13 || 75 || 47.1% (1ші) || 47.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-19 || 76 || 41.9% (1ші) || 42.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-20 || 77 || 49.7% (1ші) || 49.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-26 || 78 || 47.2% (1ші) || 47.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-27 || 79 || 50.6% (1ші) || 50.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-03-05 || 80 || 49.8% (1ші) || 50.0% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-03-06 || 81 || &lt;span style=color:red&gt;'''51.9%'''&lt;/span&gt; (1ші) || &lt;span style=color:red&gt;'''52.7%'''&lt;/span&gt; (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; | Орта есеппен || 40.98% || 41.83%
|}

== Халықаралық көрсетілім ==
Ханзада Жумонг телехикаясының көрсетілім құқықтары [[Иран]]ға (Channel 3), [[Түркия]]ға, [[Молдова]]ға (TV8), [[Румыния]]ға (TVR1), [[Қазақстан]]ға, Грузияға (Imedi TV), [[Армения]]ға, [[Жапония]]ға (Fuji TV), Моңғолияға, Тайваньға, Гонконгқа, [[Вьетнам]]ға (VTV1), Сингапурға (Mediacorp Channel U), Индонезияға, [[Тайланд]]қа (Channel 3), Малайзияға, Брунейге, Филиппинге (GMA Network, Q, GTV, Heart of Asia), Фиджиге (Fiji One), Ирак Күрдістанына, Ауғанстанға, Өзбекстанға, Тәжікстанға (TV SMT), Камбоджаға (Cambodian Television Network), АҚШ-қа (AZN Television), Мьянмаға (Myawaddy TV &amp; MRTV-4) және Шри-Ланкаға (Sri Lanka Rupavahini Corporation) сатылды.&lt;ref name=&quot;sold-in&quot;&gt;{{cite web|url=http://english.hani.co.kr/arti/english_edition/e_entertainment/193994.html|title=Popular historical TV drama has raked in $50 million|website=[[The Hankyoreh]]|access-date=5 January 2015|date=3 March 2007|archive-date=10 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150110034213/http://english.hani.co.kr/arti/english_edition/e_entertainment/193994.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=644|title=''Jumong'' to Air in Japan|work=KBS Global|access-date=5 January 2015|date=21 March 2007|archive-date=10 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150110040539/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=644|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hancinema.net/special-meeting-at-japanese-fuji-tv-about-drama-jumong-9348.html|title=Special Meeting At Japanese Fuji TV About Drama ''Jumong''|work=Broasia via [[Hancinema]]|access-date=5 January 2015|date=25 April 2007|archive-date=10 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150110041200/http://www.hancinema.net/special-meeting-at-japanese-fuji-tv-about-drama-jumong-9348.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Reyna|first=Trixie|url=http://www.philstar.com/cebu-entertainment/378599/jumong-koreas-no-1-series-2006-now-gma-7|title=JUMONG: Korea's No. 1 series For 2006 now on GMA-7|work=[[The Philippine Star]]|access-date=5 January 2015|date=6 January 2007|archive-date=10 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150110043642/http://www.philstar.com/cebu-entertainment/378599/jumong-koreas-no-1-series-2006-now-gma-7|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Reuters агенттігінің мәліметінше, Ирандағы «Jumong» сериалының ең танымал эпизодтары 90%-дан астам көрілім рейтингін жинаған (Оңтүстік Кореядағы 40%-бен салыстырғанда). Бұл сериалдың басты актері Song Il-gook-ты Иранда нағыз супер жұлдыз деңгейіне көтерді.&lt;ref name=&quot;songilgookiran&quot;&gt;{{cite web|title=Song Il Gook is a superstar in Iran because of Jumong|url=http://www.allkpop.com/2009/08/song_il_gook_is_a_superstar_in_iran|publisher=[[Allkpop]]|access-date=21 April 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100401150243/http://www.allkpop.com/2009/08/song_il_gook_is_a_superstar_in_iran|archive-date=1 April 2010}}&lt;/ref&gt;

== Гонконгтағы көрсетілімге байланысты дау ==

Asia Television (ATV) Гонконгтағы көрсетілім құқықтарын сатып алғанымен, аудармаға қатысты дау арнаның жаңалықтар мен драмалардағы редакциялық тәуелсіздігі туралы үлкен пікірталас туғызды. Даудың негізгі себептері: кейбір көріністердің алынып тасталуы; жер атауларының балама түрде аударылуы; кейіпкердің мамандығын өзгертіп аудару. Ең үлкен дау «Когурёға» қатысты «мемлекет» (nation) сөзінің «тайпа» (tribe) деп өзгертілуі және Хан империясы атауының «аспан әулеті» деп аударылуы болды. Бұл өзгерістер арнаның редакциялық саясатына күмән тудырды. Аудармаға байланысты бұл дау Goguryeo controversies деп аталатын тарихи пікірталастармен байланысты деп есептеледі. Бұл даулар Когурё тарихын Қытай мен Корея (Солтүстік және Оңтүстік) елдерінің әртүрлі түсіндіруінен туындайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
*[http://english.hani.co.kr/arti/english_edition/e_entertainment/193994.html|title hani.co.kr]
*[http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=644|title kbs.co.kr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305010849/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=644%7Ctitle |date=2016-03-05 }}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>rhiluinciivsspqcada2njnbzpv02zv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591144</id>
      <parentid>3591141</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:46:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сюжеті */</comment>
      <origin>3591144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26106" sha1="htc8zk61im59zjp36qni5mu9a8jgmeh" xml:space="preserve">{{Телесериал
 |Қазақша атауы            = Ханзада Жумоң
 |Шынайы атауы           = {{lang-ko|삼한지: 주몽 편}}
 |суреті       = Jumong logo.svg
 |тақырыбы           = 
 |жанры              = [[тарихи фильм|тарихи]]&lt;/br/&gt;әскери&lt;/br/&gt;романтика
 |ұзақтығы             = 70 мин.
 |авторы             = 
 |продюсері          = 
 |режиссёрі          = Гын Хон Ким, Чжу Хван Ли
 |операторы          = 
 |сценарист         = Чхве Ван Гю, Хён-су Чжон
 |композиторы        = О Джун Санг
 |ролдерде           = [[Сон Иль Гук]]&lt;/br/&gt;[[Хан Хё Джин]] 
 |бет басы          = 
 |Ұраны            = 
 |мемлекет            = {{KOR}}
 |Тілі = [[корей тілі|корей]]
 |форматы        = 
 |дыбысы              = 
 |телеарна         = [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]]
 |телеарналар жүйесі         = 
 |көрсете бастады      = 15 мамыр 2006 {{KOR}}
 |соңғы рет көрсетілді   =
 |маусымдар           =  
 |саны             = 81
 |сериялардың тізімі      = 
 |сайты              = 
 |статусы            = аяқталған
 |imdb_id           = 0978061
 |tv_com            = 
}}
'''Ханзада Жумоң''' ({{lang-ko|삼한지: 주몽 편}}) — [[2006 жыл]]дан [[2007 жыл]]ға дейін [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] телеарнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] тарихи эпикалық телехикая. Бұл жоба арнаның 45 жылдығына арналған арнайы туынды болды. Бастапқыда 60 серияға жоспарланғанымен, жоғары танымалдылығына байланысты MBC оны 81 серияға дейін ұзартты.

Сериал [[Когурё]] патшалығының негізін қалаушы — Доңмён патшаның өмірін баяндайды.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Song|first=Sang-ho|title=Korea's mark on an expectation-defying Iran|url=http://nwww.koreaherald.com/view.php?ud=20110810000745|website=[[The Korea Herald]]|access-date=17 February 2013|date=10 August 2011|archive-date=11 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121111103633/http://nwww.koreaherald.com/view.php?ud=20110810000745|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Сюжеті ==
[[File:Jumong site 3.jpg|thumb|Сериалдың декорациясы]]Б.з.д. 108 жылы [[Хань империясы]]ның [[Кочосон]]ды жаулап алуы нәтижесінде [[Маньчжурия]] мен [[Корей түбегі]]нің солтүстігіндегі тірі қалған тайпалар мен қала-мемлекеттер Хан әулеті билігіне бағынышты алым-салық төлеушілерге айналып, Төрт қолбасшылық арқылы темірдей тәртіппен басқарылды деп сипатталады. Жергілікті қарсылық күшінің жетекшісі, Дамуль әскерінің басшысы Хэмосу жасырын түрде Пуё ханзадасы Гымуамен одақтасып, бүкіл аймақ бойынша Кочосон босқындарын қорғап, құтқарумен айналысады. Бір шайқаста жараланған Хэмосуды Хабэк тайпасынан шыққан ханым Юхуа (оған Гымуа да көңіл бөледі) құтқарып алады, сөйтіп екеуінің арасында махаббат пайда болады. Кейін Хэмосу Хан әскерінің тұтқиыл шабуылына түсіп, қолға түседі (жартасқа құлап кеткеннен кейін оны сырт жұрт өлді деп есептейді). Ал Юхуа Пуёға барып паналауға мәжбүр болады. Сол жерде ол Гымуаның тоқалына айналып, Жумонг атты ұл туады. Барлығы Жумоңның әкесі Гымуа деп есептейді, бірақ шын мәнінде оның әкесі — Хэмосу.

Жиырма жыл өткен соң, жас Жумонг әлсіз әрі қорқақ ханзада ретінде өседі. Оны әкесі — Гымуаның тағы үшін таласып жүрген ағалары Тэсо мен Ёнпо менсінбей, көлеңкеде қалдырады. Олар Жумоңды Гымуаның ұлы деп есептегендіктен, оның таққа заңды құқығы бар деп қауіптенеді. Ал олардың анасының Юхуаға деген өшпенділігі бұл «ағайындылар» арасындағы араздықты одан әрі күшейтеді (шын мәнінде олар туыс емес). Ақыры бұл жағдай ағаларының Жумоңға қастандық жасау әрекетіне әкеледі. Осыдан кейін оқиғалар тізбегі Жумоңның сарайдан кетуіне себеп болады. Тағдырдың жазуымен ол өзінің әкесі — қартайып, соқыр болып қалған Хэмосумен кездеседі. Жумоң Хэмосудың жасырын тәлімінің арқасында жауынгерлік өнерді меңгереді, бірақ олардың әке-бала екенін білмейді. Осы уақытта Жумоң Чолбондағы Кёру сауда әулетінің қызы Сосономен жақын қарым-қатынас орнатады. Кейін Тэсо мен Ёнпо Хэмосуды өлтірген соң, Жумоң шындықты біліп, әкесінің кегін алуға және Хан әулеті әскерін елден қуып шығуға ант береді. Ол Гымуаға қайта оралып, Пуё әскерін бастап Имдун қолбасшылығы мен Жинбон қолбасшылығына қарсы жорық жүргізеді. Алайда шайқаста жараланып, із-түссіз жоғалып кеткен соң, оны өлді деп жариялайды. Осыны пайдаланған Тэсо Хёнто қолбасшылығымен ауыз жаласып, Пуёда билікті басып алады және Сосононы өзіне әйел болуға мәжбүрлейді. Үмітін үзген Сосоно Жумоңның тірі екенін білмей, сауда серіктесі Утэге тұрмысқа шығады. Ал Жумоңды Ханбэк тайпасы құтқарып, оны Е Со-я емдеп жазады. Кейін Жумоң оған үйленеді. Олар Пуёға қайта оралады, ал Жумоң өзін Тэсоның адал қызметшісі ретінде көрсетіп, оның сеніміне кіреді. Тэсоның қырағылығы босаңсыған сәтте, Жумоң мен оның серіктері Кочосон босқындарының үлкен тобын құтқарып, оларды Бонгие тауының иен даласына алып кетеді. Сол жерде олар бекініс тұрғызып, Дамуль әскерін қайта құрады. Бұл әрекет Тэсоның ашуын туғызады, ол сарайда Юхуа мен жүкті Е Со-яны кепілде ұстап отырған еді. Күн тұтылуынан кейін Гымуа бас уәзірдің көмегімен билікті қайта қолға алады. Ол Жумоңды сарайға қайтып келуге және Дамуль әскерін таратуға көндіруге тырысады (бұл — бас уәзірдің оны қайта таққа отырғызу шарты еді). Бірақ Жумоң бұл ұсыныстан бас тартады, содан кейін бас уәзір оны және оның адамдарын жоюға әрекет етеді.

Келесі үш жыл ішінде Дамуль әскері күшейіп, түрлі жергілікті тайпаларды біріктіре бастайды. Бұл жағдай Пуё мен Хан әулеті үшін үлкен қауіп тудырады. Шайқаста Утэ қаза тапқаннан кейін, Жумоң мен Сосоно одақ құрып, Чолбонның бес тайпасын және Дамуль әскерін бір қуатты күшке біріктіреді. Осы біріккен күш Хёнто қолбасшылығын жаулап алып, Когурё патшалығын құрады. Ал Пуёда Е Со-я мен оның ұлы Юри жоғалып кетті (өлді деп есептеледі) деген хабар жеткен соң, қайғыға батқан Жумоң Сосоноға үйленеді. Екеуі жаңа мемлекеттің патшасы мен патшайымы атанады.

Жумоң Когурёны он бес жыл билегеннен кейін, Пуё сарайынан қашып шығып, қуғында өмір сүріп келген Е Со-ямен, ұлы Юримен қайта қауышады. Гымуа Хан жалдамалы әскерлерінің қолынан қаза тапқан соң, жаңа таққа отырған Тэсо Жумоң одақ құрады. Когурё мен Пуёның біріккен әскері Ляодун қолбасшылығын жаулап алып, Манчжуриядағы Хан әулеті әскерін толықтай жояды. Юридің оралуына байланысты ішкі қақтығыстардың алдын алу үшін, Сосоно Когурёдан кетеді. Ол Чолбонды қолдайтын топпен бірге оңтүстікке көшіп, ұлдары Пирю мен Онджоны ертіп барады. Кейін Онджо Корея түбегінде Пэкче мемлекетінің негізін қалайды. Тэсо Жумоңның немересі Мухюльдің қолынан шайқаста қаза тапқаннан кейін Пуё мемлекеті құлайды. Жумоң өз билігін нығайту үшін Хан әулетімен соғысын жалғастыра береді. Ақырында 40 жасында қайтыс болып, Когурё тағын Юри иемденеді.

== Басты рөлдерде ==
*[[Сон Иль Гук]] - Жумоң
*[[Хан Хё Джин]] - Сосоно
*Чон Куаң Рёл - Гымуа
*Хо Жун Хо - Хемосу
*Ким Сон Су - Тесо ханзада
*О Ён Су - Юхуа ханым
*Куон Ми Ри - Уонху патшайым
*Сон Жи Хё - Йе Соя ханым
*Пак Там Хи - Ян Соран
*Ан Ён Жу - Юри
*Жуң Юң Сук - бала Юри
*Ким Ёң Ки - Ён Табаль
*Жин Хи Куоң - Ё Миыль
*Ли Жа Ёң - Бу Дыкпуль
*Уон Ки Жун - Енпо ханзада
*Пе Су Бин - Саён
*Им Со - Пуён
*Юн Доң- Яң Жоң
*О Ук- Барон Хуаң
*Ие Хо- қолбасшы Ои
*Ан Жеоң- қолбасшы Мари
*Им Дае - қолбасшы Хеп По
*Пак Куеоң- Бу Бунно
*Жоң Хо- У Те

== Түсірілім ==
[[Сурет:Jumong site 1.jpg|thumb|right|200px|Сериалдың түсірілген орыны]]
Ханзада Жумонг телехикаясы Yongin Daejanggeum Park киностудиясында түсірілген. Бұл орын Йонгин қаласының Чхоин ауданында, Кёнгидо аймағында орналасқан.

Аталған түсірілім алаңында басқа да тарихи драмалар, соның ішінде Дон И, Айды құшқан Күн және Ұлы ханша Сондок сериалдары да түсірілген.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Lee|first=Cin Woo|title=Beyond Seoul: 19 reasons to explore Korea|url=http://www.cnngo.com/seoul/visit/9-provinces-19-attractions-korea-311599|access-date=6 May 2012|website=[[CNN]] Go|date=16 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120421202050/http://www.cnngo.com/seoul/visit/9-provinces-19-attractions-korea-311599|archive-date=21 April 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Сериялар рейтингі ==
Ханзада Жумонг 2006 жылы шыққан корей дорамаларының ішінде ең жақсы рейтингтерге ие болды.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.tnms.tv/ |title=TNS Media Korea |access-date=2010-05-30 |archive-date=2014-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141228125441/http://www.tnms.tv/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=100 | Мерзім
! width=100 | Серия
! width=100 | Бүкіл елде
! width=100 | Сеулда 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-05-15 ||  1 || &lt;span style=color:blue&gt;'''16.3%'''&lt;/span&gt; (3ші) || &lt;span style=color:blue&gt;'''17.5%'''&lt;/span&gt; (3ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-05-16 ||  2 || 18.4% (3ші) || 19.2% (3ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-05-22 ||  3 || 21.8% (1ші) || 23.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-05-23 ||  4 || 25.3% (2ші) || 26.6% (2ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-05-29 ||  5 || 28.0% (1ші) || 29.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-05-30 ||  6 || 28.7% (1ші) || 29.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-06-05 ||  7 || 27.9% (1ші) || 29.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-06-06 ||  8 || 32.3% (1ші) || 33.7% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-06-20 ||  9 || 29.4% (1ші) || 30.7% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-06-26 || 10 || 33.2% (1ші) || 35.3% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-06-27 || 11 || 32.9% (1ші) || 34.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-03 || 12 || 36.4% (1ші) || 38.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-04 || 13 || 37.6% (1ші) || 38.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-10 || 14 || 35.8% (1ші) || 37.5% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-11 || 15 || 37.2% (1ші) || 38.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-17 || 16 || 40.1% (1ші) || 42.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-18 || 17 || 38.7% (1ші) || 39.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-24 || 18 || 39.6% (1ші) || 41.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-25 || 19 || 39.9% (1ші) || 40.5% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-07-31 || 20 || 35.1% (1ші) || 36.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-01 || 21 || 36.8% (1ші) || 38.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-07 || 22 || 37.3% (1ші) || 37.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-08 || 23 || 37.4% (1ші) || 38.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-14 || 24 || 35.5% (1ші) || 35.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-15 || 25 || 39.3% (1ші) || 40.7% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-21 || 26 || 38.1% (1ші) || 39.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-22 || 27 || 39.5% (1ші) || 40.0% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-28 || 28 || 40.3% (1ші) || 41.7% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-08-29 || 29 || 40.3% (1ші) || 40.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-04 || 30 || 39.7% (1ші) || 40.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-05 || 31 || 40.3% (1ші) || 41.4% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-11 || 32 || 39.3% (1ші) || 40.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-12 || 33 || 38.5% (1ші) || 39.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-18 || 34 || 39.5% (1ші) || 40.3% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-19 || 35 || 43.0% (1ші) || 43.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-25 || 36 || 42.8% (1ші) || 43.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-09-26 || 37 || 43.6% (1ші) || 44.4% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-02 || 38 || 42.6% (1ші) || 43.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-03 || 39 || 44.9% (1ші) || 44.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-09 || 40 || 44.2% (1ші) || 45.0% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-10 || 41 || 43.6% (1ші) || 43.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-16 || 42 || 43.1% (1шң) || 43.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-17 || 43 || 42.4% (1ші) || 42.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-23 || 44 || 44.5% (1ші) || 45.4% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-24 || 45 || 45.0% (1ші) || 45.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-30 || 46 || 44.6% (1ші) || 45.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-10-31 || 47 || 43.8% (1ші) || 43.7% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-06 || 48 || 46.6% (1ші) || 47.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-07 || 49 || 47.2% (1ші) || 48.3% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-13 || 50 || 43.6% (1ші) || 43.5% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-14 || 51 || 48.1% (1ші) || 49.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-20 || 52 || 44.8% (1ші) || 45.4% (1ші) 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-21 || 53 || 44.0% (1ші) || 44.5% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-27 || 54 || 45.1% (1ші) || 45.2% (1ші) 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-11-28 || 55 || 44.4% (1ші) || 44.9% (1ші) 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-12-04 || 56 || 44.0% (1ші) || 44.4% (1ші) 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-12-05 || 57 || 42.9% (1ші) || 43.2% (1ші) 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-12-11 || 58 || 46.4% (1ші) || 46.1% (1ші)  
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-12-12 || 59 || 41.5% (1ші) || 42.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-12-18 || 60 || 44.4% (1ші) || 45.3% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2006-12-19 || 61 || 46.6% (1ші) || 47.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-01 || 62 || 44.8% (1ші) || 45.8% (1ші) 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-02 || 63 || 45.2% (1ші) || 45.3% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-08 || 64 || 45.5% (1ші) || 45.4% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-09 || 65 || 46.8% (1ші) || 47.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-15 || 66 || 46.8% (1ші) || 47.5% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-16 || 67 || 47.1% (1ші) || 47.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-22 || 68 || 49.8% (1ші) || 50.5% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-23 || 69 || 42.0% (1ші) || 43.6% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-29 || 70 || 47.9% (1ші) || 48.3% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-01-30 || 71 || 50.3% (1ші) || 51.0% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-05 || 72 || 47.1% (1ші) || 48.5% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-06 || 73 || 46.0% (1ші) || 47.2% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-12 || 74 || 47.6% (1ші) || 48.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-13 || 75 || 47.1% (1ші) || 47.8% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-19 || 76 || 41.9% (1ші) || 42.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-20 || 77 || 49.7% (1ші) || 49.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-26 || 78 || 47.2% (1ші) || 47.1% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-02-27 || 79 || 50.6% (1ші) || 50.9% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-03-05 || 80 || 49.8% (1ші) || 50.0% (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007-03-06 || 81 || &lt;span style=color:red&gt;'''51.9%'''&lt;/span&gt; (1ші) || &lt;span style=color:red&gt;'''52.7%'''&lt;/span&gt; (1ші)
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; | Орта есеппен || 40.98% || 41.83%
|}

== Халықаралық көрсетілім ==
Ханзада Жумонг телехикаясының көрсетілім құқықтары [[Иран]]ға (Channel 3), [[Түркия]]ға, [[Молдова]]ға (TV8), [[Румыния]]ға (TVR1), [[Қазақстан]]ға, Грузияға (Imedi TV), [[Армения]]ға, [[Жапония]]ға (Fuji TV), Моңғолияға, Тайваньға, Гонконгқа, [[Вьетнам]]ға (VTV1), Сингапурға (Mediacorp Channel U), Индонезияға, [[Тайланд]]қа (Channel 3), Малайзияға, Брунейге, Филиппинге (GMA Network, Q, GTV, Heart of Asia), Фиджиге (Fiji One), Ирак Күрдістанына, Ауғанстанға, Өзбекстанға, Тәжікстанға (TV SMT), Камбоджаға (Cambodian Television Network), АҚШ-қа (AZN Television), Мьянмаға (Myawaddy TV &amp; MRTV-4) және Шри-Ланкаға (Sri Lanka Rupavahini Corporation) сатылды.&lt;ref name=&quot;sold-in&quot;&gt;{{cite web|url=http://english.hani.co.kr/arti/english_edition/e_entertainment/193994.html|title=Popular historical TV drama has raked in $50 million|website=[[The Hankyoreh]]|access-date=5 January 2015|date=3 March 2007|archive-date=10 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150110034213/http://english.hani.co.kr/arti/english_edition/e_entertainment/193994.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=644|title=''Jumong'' to Air in Japan|work=KBS Global|access-date=5 January 2015|date=21 March 2007|archive-date=10 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150110040539/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=644|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hancinema.net/special-meeting-at-japanese-fuji-tv-about-drama-jumong-9348.html|title=Special Meeting At Japanese Fuji TV About Drama ''Jumong''|work=Broasia via [[Hancinema]]|access-date=5 January 2015|date=25 April 2007|archive-date=10 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150110041200/http://www.hancinema.net/special-meeting-at-japanese-fuji-tv-about-drama-jumong-9348.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Reyna|first=Trixie|url=http://www.philstar.com/cebu-entertainment/378599/jumong-koreas-no-1-series-2006-now-gma-7|title=JUMONG: Korea's No. 1 series For 2006 now on GMA-7|work=[[The Philippine Star]]|access-date=5 January 2015|date=6 January 2007|archive-date=10 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150110043642/http://www.philstar.com/cebu-entertainment/378599/jumong-koreas-no-1-series-2006-now-gma-7|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Reuters агенттігінің мәліметінше, Ирандағы «Jumong» сериалының ең танымал эпизодтары 90%-дан астам көрілім рейтингін жинаған (Оңтүстік Кореядағы 40%-бен салыстырғанда). Бұл сериалдың басты актері Song Il-gook-ты Иранда нағыз супер жұлдыз деңгейіне көтерді.&lt;ref name=&quot;songilgookiran&quot;&gt;{{cite web|title=Song Il Gook is a superstar in Iran because of Jumong|url=http://www.allkpop.com/2009/08/song_il_gook_is_a_superstar_in_iran|publisher=[[Allkpop]]|access-date=21 April 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100401150243/http://www.allkpop.com/2009/08/song_il_gook_is_a_superstar_in_iran|archive-date=1 April 2010}}&lt;/ref&gt;

== Гонконгтағы көрсетілімге байланысты дау ==

Asia Television (ATV) Гонконгтағы көрсетілім құқықтарын сатып алғанымен, аудармаға қатысты дау арнаның жаңалықтар мен драмалардағы редакциялық тәуелсіздігі туралы үлкен пікірталас туғызды. Даудың негізгі себептері: кейбір көріністердің алынып тасталуы; жер атауларының балама түрде аударылуы; кейіпкердің мамандығын өзгертіп аудару. Ең үлкен дау «Когурёға» қатысты «мемлекет» (nation) сөзінің «тайпа» (tribe) деп өзгертілуі және Хан империясы атауының «аспан әулеті» деп аударылуы болды. Бұл өзгерістер арнаның редакциялық саясатына күмән тудырды. Аудармаға байланысты бұл дау Goguryeo controversies деп аталатын тарихи пікірталастармен байланысты деп есептеледі. Бұл даулар Когурё тарихын Қытай мен Корея (Солтүстік және Оңтүстік) елдерінің әртүрлі түсіндіруінен туындайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
*[http://english.hani.co.kr/arti/english_edition/e_entertainment/193994.html|title hani.co.kr]
*[http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=644|title kbs.co.kr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305010849/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=644%7Ctitle |date=2016-03-05 }}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>htc8zk61im59zjp36qni5mu9a8jgmeh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Уикидеңгей</title>
    <ns>4</ns>
    <id>537752</id>
    <revision>
      <id>3591555</id>
      <parentid>3590774</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T05:00:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3591555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60644" sha1="qnz813fd400l833javbaua94smjxmsz" xml:space="preserve">'''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|editcount}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]&lt;/span&gt;)

== Деңгей сипаттамасы ==
[[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]]
[[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500 — 999 өңдеме)

[[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000 — 2 499 өңдеме)

[[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500 — 4 999 өңдеме)

[[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000 — 9 999 өңдеме)

[[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}}  — Қоңыртүлек (10 000 — 24 999 өңдеме)

[[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000 — 49 999 өңдеме)

[[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000 — 99 999 өңдеме)

[[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар  (100 000+ өңдеме)

== Рейтинг ==
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
&lt;center&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!№
!Қатысушы аты
!Өңдеме саны
!Мақала тексеруі
!Тіркелген уақыты
![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]]
|-
|1
|{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}}
| data-sort-value=&quot;120022&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 022]
| data-sort-value=&quot;109&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109]
|2012-12-28
|{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}}
|-
|2
|{{Қатысушы-түж6|Kasymov}}
| data-sort-value=&quot;95283&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 95 283]
| data-sort-value=&quot;1075&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1075]
|2011-10-03
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|3
|{{Қатысушы-түж6|Салиха}}
| data-sort-value=&quot;86281&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 281]
| data-sort-value=&quot;170&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170]
|2012-07-28
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|4
|{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}}
| data-sort-value=&quot;84034&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 034]
| data-sort-value=&quot;194&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194]
|2017-08-21
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|5
|{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}}
| data-sort-value=&quot;80681&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 80 681]
| data-sort-value=&quot;7&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7]
|2020-06-29
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|6
|{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}}
| data-sort-value=&quot;55503&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 503]
| data-sort-value=&quot;64&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 64]
|2012-03-14
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|7
|{{Қатысушы-түж6|Casserium}}
| data-sort-value=&quot;48147&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 48 147]
| data-sort-value=&quot;11&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11]
|2017-06-26
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|8
|{{Қатысушы-түж6|Sibom}}
| data-sort-value=&quot;41112&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 112]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2010-01-17
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|9
|{{Қатысушы-түж6|Ulan}}
| data-sort-value=&quot;30436&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2007-12-01
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|10
|{{Қатысушы-түж6|AlefZet}}
| data-sort-value=&quot;25095&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2006-05-18
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|11
|{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}}
| data-sort-value=&quot;24505&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505]
| data-sort-value=&quot;979&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979]
|2013-10-20
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|12
|{{Қатысушы-түж6|1nter pares}}
| data-sort-value=&quot;22885&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 22 885]
| data-sort-value=&quot;43&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 43]
|2023-12-17
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|13
|{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}}
| data-sort-value=&quot;21868&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|14
|{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}}
| data-sort-value=&quot;21258&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 21 258]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2018-10-22
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|15
|{{Қатысушы-түж6|Nurken}}
| data-sort-value=&quot;17651&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 17 651]
| data-sort-value=&quot;34&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 34]
|2021-07-07
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|16
|{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}}
| data-sort-value=&quot;16949&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 16 949]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2009-06-18
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|17
|{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}}
| data-sort-value=&quot;16164&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 16 164]
| data-sort-value=&quot;103&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 103]
|2014-01-01
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|18
|{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}}
| data-sort-value=&quot;16067&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 067]
| data-sort-value=&quot;173&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173]
|2010-05-14
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|19
|{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}}
| data-sort-value=&quot;14709&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 709]
| data-sort-value=&quot;73&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73]
|2013-06-16
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|20
|{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}}
| data-sort-value=&quot;13716&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 716]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2014-09-25
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|21
|{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}}
| data-sort-value=&quot;12577&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|22
|{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}}
| data-sort-value=&quot;11661&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-01-10
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|23
|{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}}
| data-sort-value=&quot;11067&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 11 067]
| data-sort-value=&quot;56&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 56]
|2009-09-23
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|24
|{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}}
| data-sort-value=&quot;9999&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 9999]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2012-02-12
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|25
|{{Қатысушы-түж6|Тұран}}
| data-sort-value=&quot;8361&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8361]
| data-sort-value=&quot;11&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11]
|2022-06-01
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|26
|{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}}
| data-sort-value=&quot;8335&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8335]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2012-11-25
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|27
|{{Қатысушы-түж6|Kas77777}}
| data-sort-value=&quot;8187&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8187]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-07-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|28
|{{Қатысушы-түж6|Daniyar}}
| data-sort-value=&quot;8001&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|29
|{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}}
| data-sort-value=&quot;7898&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 7898]
| data-sort-value=&quot;5&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5]
|2020-01-06
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|30
|{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}}
| data-sort-value=&quot;7842&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|31
|{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}}
| data-sort-value=&quot;7706&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 7706]
| data-sort-value=&quot;42&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42]
|2022-05-13
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|32
|{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}}
| data-sort-value=&quot;7596&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|33
|{{Қатысушы-түж6|Ashina}}
| data-sort-value=&quot;7361&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 7361]
| data-sort-value=&quot;15&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 15]
|2011-03-07
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|34
|{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}}
| data-sort-value=&quot;7012&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012]
| data-sort-value=&quot;12&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12]
|2010-04-22
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|35
|{{Қатысушы-түж6|SSE}}
| data-sort-value=&quot;6974&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|36
|{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}}
| data-sort-value=&quot;6972&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 6972]
| data-sort-value=&quot;20&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 20]
|2023-11-13
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|37
|{{Қатысушы-түж6|GaiJin}}
| data-sort-value=&quot;6703&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6703]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|—
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|38
|{{Қатысушы-түж6|Bekus}}
| data-sort-value=&quot;6528&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-03-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|39
|{{Қатысушы-түж6|Alamgir}}
| data-sort-value=&quot;6196&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2007-09-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|40
|{{Қатысушы-түж6|Аскаров}}
| data-sort-value=&quot;6193&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|41
|{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}}
| data-sort-value=&quot;6142&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-12-31
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|42
|{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}}
| data-sort-value=&quot;6101&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|43
|{{Қатысушы-түж6|Aghia7}}
| data-sort-value=&quot;6046&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|44
|{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}}
| data-sort-value=&quot;5455&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|45
|{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}}
| data-sort-value=&quot;5200&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5200]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-12-18
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|46
|{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}}
| data-sort-value=&quot;5000&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2021-05-11
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|47
|{{Қатысушы-түж6|Nick jan}}
| data-sort-value=&quot;4652&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-16
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|48
|{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}}
| data-sort-value=&quot;4522&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2015-03-06
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|49
|{{Қатысушы-түж6|Coffee86}}
| data-sort-value=&quot;4321&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4321]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-25
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|50
|{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}}
| data-sort-value=&quot;4161&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4161]
| data-sort-value=&quot;20&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 20]
|2012-09-21
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|51
|{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}}
| data-sort-value=&quot;3759&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2020-09-28
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|52
|{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}}
| data-sort-value=&quot;3683&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-09-07
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|53
|{{Қатысушы-түж6|Majilis}}
| data-sort-value=&quot;3630&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-05-15
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|54
|{{Қатысушы-түж6|Esetok}}
| data-sort-value=&quot;3578&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3578]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-11-01
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|55
|{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}}
| data-sort-value=&quot;3545&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-10-22
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|56
|{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}}
| data-sort-value=&quot;3516&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|57
|{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}}
| data-sort-value=&quot;3396&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3396]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2022-11-22
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|58
|{{Қатысушы-түж6|Makenzis}}
| data-sort-value=&quot;3336&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3336]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-11-08
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|59
|{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}}
| data-sort-value=&quot;3310&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|60
|{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}}
| data-sort-value=&quot;3273&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-18
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|61
|{{Қатысушы-түж6|Hardworking}}
| data-sort-value=&quot;3272&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|62
|{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}}
| data-sort-value=&quot;3227&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|63
|{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}}
| data-sort-value=&quot;3168&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|64
|{{Қатысушы-түж6|Qanattan}}
| data-sort-value=&quot;3117&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3117]
| data-sort-value=&quot;5&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5]
|2024-02-23
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|65
|{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}}
| data-sort-value=&quot;3041&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|66
|{{Қатысушы-түж6|Meruyert}}
| data-sort-value=&quot;2952&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-30
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|67
|{{Қатысушы-түж6|Абылай}}
| data-sort-value=&quot;2950&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-02-15
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|68
|{{Қатысушы-түж6|Dauren}}
| data-sort-value=&quot;2871&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|69
|{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}}
| data-sort-value=&quot;2822&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2015-12-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|70
|{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}}
| data-sort-value=&quot;2819&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 2819]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2016-03-26
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|71
|{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}}
| data-sort-value=&quot;2700&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-01
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|72
|{{Қатысушы-түж6|Merey}}
| data-sort-value=&quot;2684&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|73
|{{Қатысушы-түж6|Магпар}}
| data-sort-value=&quot;2680&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-12-11
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|74
|{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}}
| data-sort-value=&quot;2532&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-07
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|75
|{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}}
| data-sort-value=&quot;2530&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|76
|{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}}
| data-sort-value=&quot;2473&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2473]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2016-10-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|77
|{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}}
| data-sort-value=&quot;2471&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|78
|{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}}
| data-sort-value=&quot;2469&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 2469]
| data-sort-value=&quot;10&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10]
|2024-10-23
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|79
|{{Қатысушы-түж6|G55}}
| data-sort-value=&quot;2468&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|80
|{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}}
| data-sort-value=&quot;2447&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2447]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|81
|{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}}
| data-sort-value=&quot;2445&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|82
|{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}}
| data-sort-value=&quot;2424&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|83
|{{Қатысушы-түж6|Рахман999}}
| data-sort-value=&quot;2304&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2022-10-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|84
|{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}}
| data-sort-value=&quot;2247&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2014-02-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|85
|{{Қатысушы-түж6|Drift}}
| data-sort-value=&quot;2233&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-01-07
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|86
|{{Қатысушы-түж6|Egorkz}}
| data-sort-value=&quot;2232&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|87
|{{Қатысушы-түж6|Mira01}}
| data-sort-value=&quot;2229&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-30
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|88
|{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}}
| data-sort-value=&quot;2215&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|89
|{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}}
| data-sort-value=&quot;2208&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-07
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|90
|{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}}
| data-sort-value=&quot;2175&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-07-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|91
|{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}}
| data-sort-value=&quot;2087&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 2087]
| data-sort-value=&quot;10&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10]
|2026-01-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|92
|{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}}
| data-sort-value=&quot;2036&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-04-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|93
|{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}}
| data-sort-value=&quot;1981&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 1981]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-03-26
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|94
|{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}}
| data-sort-value=&quot;1938&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2019-11-22
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|95
|{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}}
| data-sort-value=&quot;1857&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|96
|{{Қатысушы-түж6|Daneker}}
| data-sort-value=&quot;1857&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|97
|{{Қатысушы-түж6|Esen48}}
| data-sort-value=&quot;1808&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-04-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|98
|{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}}
| data-sort-value=&quot;1800&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-12-25
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|99
|{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}}
| data-sort-value=&quot;1795&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795]
| data-sort-value=&quot;101&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101]
|2015-11-17
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|100
|{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}}
| data-sort-value=&quot;1775&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 1775]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2025-08-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|101
|{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}}
| data-sort-value=&quot;1710&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-01-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|102
|{{Қатысушы-түж6|Nelli}}
| data-sort-value=&quot;1666&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|103
|{{Қатысушы-түж6|Araichik}}
| data-sort-value=&quot;1622&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-14
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|104
|{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}}
| data-sort-value=&quot;1613&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2019-08-27
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|105
|{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}}
| data-sort-value=&quot;1597&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1597]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2018-05-19
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|106
|{{Қатысушы-түж6|2rk}}
| data-sort-value=&quot;1552&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|107
|{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}}
| data-sort-value=&quot;1519&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1519]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2022-04-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|108
|{{Қатысушы-түж6|Gliwi}}
| data-sort-value=&quot;1503&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1503]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-05-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|109
|{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}}
| data-sort-value=&quot;1496&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-04-26
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|110
|{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}}
| data-sort-value=&quot;1490&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|111
|{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}}
| data-sort-value=&quot;1480&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-19
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|112
|{{Қатысушы-түж6|DinDK}}
| data-sort-value=&quot;1383&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|113
|{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}}
| data-sort-value=&quot;1371&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-04
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|114
|{{Қатысушы-түж6|Tulya}}
| data-sort-value=&quot;1344&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|115
|{{Қатысушы-түж6|Ayauly}}
| data-sort-value=&quot;1337&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|116
|{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}}
| data-sort-value=&quot;1314&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-09-06
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|117
|{{Қатысушы-түж6|Tarih}}
| data-sort-value=&quot;1304&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-14
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|118
|{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}}
| data-sort-value=&quot;1283&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-05-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|119
|{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}}
| data-sort-value=&quot;1278&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2020-04-17
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|120
|{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}}
| data-sort-value=&quot;1277&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277]
| data-sort-value=&quot;65&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65]
|2016-06-23
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|121
|{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}}
| data-sort-value=&quot;1248&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-10-04
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|122
|{{Қатысушы-түж6|Шілде}}
| data-sort-value=&quot;1223&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-01-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|123
|{{Қатысушы-түж6|IL68}}
| data-sort-value=&quot;1215&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1215]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:IL68|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2017-05-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|124
|{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}}
| data-sort-value=&quot;1178&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|125
|{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}}
| data-sort-value=&quot;1156&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156]
| data-sort-value=&quot;10&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10]
|2021-01-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|126
|{{Қатысушы-түж6|Aimanber}}
| data-sort-value=&quot;1150&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|127
|{{Қатысушы-түж6|Ziv}}
| data-sort-value=&quot;1138&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1138]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-12-09
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|128
|{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}}
| data-sort-value=&quot;1136&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|129
|{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}}
| data-sort-value=&quot;1126&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2015-11-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|130
|{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}}
| data-sort-value=&quot;1119&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|131
|{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}}
| data-sort-value=&quot;1096&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1096]
| data-sort-value=&quot;16&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16]
|2024-02-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|132
|{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}}
| data-sort-value=&quot;1096&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|133
|{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}}
| data-sort-value=&quot;1083&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|134
|{{Қатысушы-түж6|Kafarik}}
| data-sort-value=&quot;1075&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-12-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|135
|{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}}
| data-sort-value=&quot;1054&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-05-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|136
|{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}}
| data-sort-value=&quot;1049&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|137
|{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}}
| data-sort-value=&quot;996&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 996]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2025-10-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|138
|{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}}
| data-sort-value=&quot;993&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|139
|{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}}
| data-sort-value=&quot;987&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|140
|{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}}
| data-sort-value=&quot;976&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-11-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|141
|{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}}
| data-sort-value=&quot;973&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|142
|{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}}
| data-sort-value=&quot;964&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|143
|{{Қатысушы-түж6|Aselhan}}
| data-sort-value=&quot;948&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2011-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|144
|{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}}
| data-sort-value=&quot;931&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2024-09-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|145
|{{Қатысушы-түж6|Adiladil}}
| data-sort-value=&quot;906&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-09
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|146
|{{Қатысушы-түж6|NErnur98}}
| data-sort-value=&quot;880&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-19
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|147
|{{Қатысушы-түж6|Касымхан}}
| data-sort-value=&quot;866&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|148
|{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}}
| data-sort-value=&quot;865&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-09-18
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|149
|{{Қатысушы-түж6|Mukhin}}
| data-sort-value=&quot;850&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|150
|{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}}
| data-sort-value=&quot;830&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|151
|{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}}
| data-sort-value=&quot;820&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|152
|{{Қатысушы-түж6|Dambler}}
| data-sort-value=&quot;819&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|153
|{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}}
| data-sort-value=&quot;813&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|154
|{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}}
| data-sort-value=&quot;801&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-11-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|155
|{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}}
| data-sort-value=&quot;794&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-02-14
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|156
|{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}}
| data-sort-value=&quot;790&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-09-18
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|157
|{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}}
| data-sort-value=&quot;789&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|158
|{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}}
| data-sort-value=&quot;787&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|159
|{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}}
| data-sort-value=&quot;785&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-12-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|160
|{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}}
| data-sort-value=&quot;780&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|161
|{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}}
| data-sort-value=&quot;777&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2022-02-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|162
|{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}}
| data-sort-value=&quot;763&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-01-22
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|163
|{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}}
| data-sort-value=&quot;743&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2022-02-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|164
|{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}}
| data-sort-value=&quot;739&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|165
|{{Қатысушы-түж6|Mariko}}
| data-sort-value=&quot;734&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-06-26
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|166
|{{Қатысушы-түж6|Rake}}
| data-sort-value=&quot;726&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-02
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|167
|{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}}
| data-sort-value=&quot;723&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 723]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2008-07-14
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|168
|{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}}
| data-sort-value=&quot;723&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|169
|{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}}
| data-sort-value=&quot;722&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2015-04-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|170
|{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}}
| data-sort-value=&quot;720&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-05-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|171
|{{Қатысушы-түж6|Alfiya}}
| data-sort-value=&quot;719&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|172
|{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}}
| data-sort-value=&quot;697&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 697]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-02-03
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|173
|{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}}
| data-sort-value=&quot;695&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|174
|{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}}
| data-sort-value=&quot;693&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693]
| data-sort-value=&quot;7&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7]
|2023-01-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|175
|{{Қатысушы-түж6|Cekli829}}
| data-sort-value=&quot;690&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|176
|{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}}
| data-sort-value=&quot;684&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|177
|{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}}
| data-sort-value=&quot;676&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|178
|{{Қатысушы-түж6|Saken kun}}
| data-sort-value=&quot;673&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-01-31
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|179
|{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}}
| data-sort-value=&quot;671&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2018-08-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|180
|{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}}
| data-sort-value=&quot;663&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 663]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-07-06
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|181
|{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}}
| data-sort-value=&quot;660&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 660]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-05-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|182
|{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}}
| data-sort-value=&quot;658&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-03-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|183
|{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}}
| data-sort-value=&quot;656&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-10-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|184
|{{Қатысушы-түж6|Баха}}
| data-sort-value=&quot;654&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|185
|{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}}
| data-sort-value=&quot;651&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-03-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|186
|{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}}
| data-sort-value=&quot;645&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|187
|{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}}
| data-sort-value=&quot;642&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|188
|{{Қатысушы-түж6|IArhunI}}
| data-sort-value=&quot;640&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 640]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-12-15
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|189
|{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}}
| data-sort-value=&quot;639&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-03
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|190
|{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}}
| data-sort-value=&quot;622&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-04-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|191
|{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}}
| data-sort-value=&quot;620&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2017-09-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|192
|{{Қатысушы-түж6|Aseke16}}
| data-sort-value=&quot;617&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 617]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2014-01-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|193
|{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}}
| data-sort-value=&quot;615&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 615]
| data-sort-value=&quot;19&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19]
|2022-01-16
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|194
|{{Қатысушы-түж6|Makhanov}}
| data-sort-value=&quot;613&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|195
|{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}}
| data-sort-value=&quot;601&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-01-27
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|196
|{{Қатысушы-түж6|Inkar}}
| data-sort-value=&quot;600&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|197
|{{Қатысушы-түж6|Mma}}
| data-sort-value=&quot;599&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|198
|{{Қатысушы-түж6|Юкке}}
| data-sort-value=&quot;599&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|199
|{{Қатысушы-түж6|Mary}}
| data-sort-value=&quot;597&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|200
|{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}}
| data-sort-value=&quot;587&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-03-31
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|201
|{{Қатысушы-түж6|Аскар}}
| data-sort-value=&quot;584&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2008-03-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|202
|{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}}
| data-sort-value=&quot;575&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-08-17
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|203
|{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-04-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|204
|{{Қатысушы-түж6|Badyroff}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|205
|{{Қатысушы-түж6|Нурия}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|206
|{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}}
| data-sort-value=&quot;565&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-04-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|207
|{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}}
| data-sort-value=&quot;562&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|208
|{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}}
| data-sort-value=&quot;558&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 558]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2025-10-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|209
|{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}}
| data-sort-value=&quot;555&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2022-08-21
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|210
|{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}}
| data-sort-value=&quot;555&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|211
|{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}}
| data-sort-value=&quot;553&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 553]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2008-08-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|212
|{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}}
| data-sort-value=&quot;547&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-10-17
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|213
|{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}}
| data-sort-value=&quot;541&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-19
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|214
|{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}}
| data-sort-value=&quot;534&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|215
|{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}}
| data-sort-value=&quot;533&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-06-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|216
|{{Қатысушы-түж6|Olkikz}}
| data-sort-value=&quot;529&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|217
|{{Қатысушы-түж6|Fornax}}
| data-sort-value=&quot;528&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-03-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|218
|{{Қатысушы-түж6|Dzhos}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|219
|{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527]
| data-sort-value=&quot;10&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10]
|2014-11-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|220
|{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-21
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|221
|{{Қатысушы-түж6|Arachn0}}
| data-sort-value=&quot;523&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-02-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|222
|{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}}
| data-sort-value=&quot;522&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|223
|{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}}
| data-sort-value=&quot;520&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|224
|{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}}
| data-sort-value=&quot;520&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2014-12-27
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|225
|{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}}
| data-sort-value=&quot;518&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2018-05-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|226
|{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}}
| data-sort-value=&quot;518&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 518]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-04-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|227
|{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}}
| data-sort-value=&quot;514&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 514]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-01-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|228
|{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}}
| data-sort-value=&quot;514&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-10-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|229
|{{Қатысушы-түж6|Albergenius}}
| data-sort-value=&quot;510&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-03-30
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|230
|{{Қатысушы-түж6|Friction27}}
| data-sort-value=&quot;506&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-08-16
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|}
&lt;/center&gt;
&lt;!-- BOT:END --&gt;

{{Wikistats}}


[[Санат:Уикипедия:Анықтама]]
[[Санат:Уикипедия:Қауым]]</text>
      <sha1>qnz813fd400l833javbaua94smjxmsz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>III Чарльз</title>
    <ns>0</ns>
    <id>546790</id>
    <revision>
      <id>3591188</id>
      <parentid>3551899</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T17:33:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3591188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16679" sha1="tjwkqgpgw4r1ouufys55yygnqiqui9s" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = монарх
 | Қазақша есімі        = III Чарльз 
 | Шынайы есімі         = {{lang-en|Charles III}}
 | Суреті               =  King Charles III (July 2023).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = III Чарльз, 2023 жыл
 | Елтаңба              = Coat of arms of the United Kingdom (2022, both variants).svg
 | Елтаңба атауы        = Ұлыбритания Патшалық елтаңбасы, оң жақтағы нұсқасы Шотландияда қолданылады
 | Елтаңба ені          = 220px 
 | Титулы               = [[Ұлыбритания|Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия патшалығы]]ның [[Британ монархиясы|Патшасы]] 
 | Ту                  = Royal standard of the United Kingdom.svg 
 | Ту2                 = Flag of the United Kingdom.svg 
 | Басқара бастады     = [[8 қыркүйек]] [[2022 жыл]]дан бастап
 | Басқаруын аяқтады   = 
 | Тәж кигізу жорасы   = [[6 мамыр]] [[2023 жыл|2023]]&lt;ref name=&quot;qazaqstantv&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;sputnik&quot; /&gt;
 | Премьер             = [[Лиз Трасс]]&lt;br&gt;[[Риши Сунак]]&lt;br&gt;[[Кир Стармер]]
 | Ізашары             = [[II Елизабет]] 
 | Ізбасары            = 
 | Мұрагері            = [[Уильям, Уэльс ханзадасы|ханзада Уильям]]
 | Титулы_2            = [[Ұлттар достастығы]]ның басшысы 
 | Ту_2                = Commonwealth Icon.svg 
 | Ту2_2               = Commonwealth Icon.svg 
 | Реті_2              = 
 | Басқара бастады_2   = [[8 қыркүйек]] [[2022 жыл]]дан бастап
 | Басқаруын аяқтады_2 = 
 | Ізашары_2           = [[II Елизабет]] 
 | Ізбасары_2          = 
 | Титулы_3            = [[Уэльс]]тің 21-[[Уэльс ханзадасы|ханзадасы]], Честер графы
 | Ту_3                = Prince of Wales's feathers Badge.svg
 | Ту2_3               = Royal Standard of the Prince of Wales.svg 
 | Басқара бастады_3   = 26 шілде 1958
 | Басқаруын аяқтады_3 = 8 қыркүйек 2022
 | Монарх_3            = [[II Елизабет]]
 | Ізашары_3           = [[VIII Эдуард]]
 | Ізбасары_3          = [[Уильям, Уэльс ханзадасы|ханзада Уильям]]
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні         = 14.11.1948
 | Туған жері         = [[Букингем сарайы]], {{туғанжері|Лондон|Лондонда}}, [[Англия]], [[Ұлыбритания]]
 | Династия  = [[Сурет:Badge of the House of Windsor.svg|22px]] [[Виндзор династиясы|Виндзорлар]]
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = [[Филипп, Эдинбург герцогі]]
 | Анасы                = [[II Елизабет]]
 | Жұбайы               = 1) [[Диана, Уэльс ханшайымы|ханшайым Диана]]&lt;br&gt;2) [[Камилла, Ұлыбритания патшайымы|патшайым Камилла]]
 | Балалары             = 1-некеден: [[Уильям, Уэльс ханзадасы|Уильям]] мен [[Гарри, Сассекс герцогі|Гарри]]&lt;br&gt;2-некеден: жоқ
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Монограммасы         = Royal Cypher of King Charles III.svg
 | Сайты                = 
 | Монограмма ені       = 50px
 | Марапаттары          =
 | Атағы                = [[Сурет:British Army OF-10.svg|25px]] Фельдмаршал
 | Құрамында болды      =
 | Әскер түрі           = [[Британ әскері]] және {{iw|Патшалық флот|Патшалық флот|en|Royal Navy}}
 | Қызмет еткен жылдары = 1971–1977
 | Commons              = Charles III of the United Kingdom
}}
'''III Чарльз'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/32026952.html|title=Ұлыбритания патшасы ІІІ Чарльз халыққа алғашқы мәлімдемесін жасады|publisher=[[Азаттық радиосы]]|lang=kk|date=2022-09-10|access-date=2023-01-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;qazaqstantv&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;sputnik&quot; /&gt; ({{lang-en|Charles III}}),&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/uk-59135132|title=King Charles III, the new monarch|publisher=[[Би-би-си|BBC]]|lang=en}}&lt;/ref&gt; туған кездегі есімі — '''Чарльз Филипп Артур Джордж Уиндзор''' ({{lang-en|Charles Philip Arthur George Windsor}};&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.euronews.com/culture/2022/09/19/why-did-king-charles-iii-pick-the-name-charles|title=Why did King Charles III pick the name 'Charles'?|publisher=euronews|lang=en|date=2022-09-19|access-date=2023-01-28|author=Johnny WALFISZ}}&lt;/ref&gt; [[14 қараша]] [[1948 жыл]], {{туғанжері|Лондон|Лондонда}}) — [[Британ монархиясы|Британ монархиялық әулеті]]нің мүшесі, 2022 жылғы 8 қыркүйектен бері [[Ұлыбритания]]ның [[Британ монархтарының тізімі|патшасы]],&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/news-62843495|title=Новый Король Великобритании|access-date=2023-01-28|lang=ru|publisher=[[Би-би-си|BBC]]}}&lt;/ref&gt; Ұлыбритания Қарулы Күштерінің [[Жоғарғы Бас Қолбасшы]]сы және [[Ұлттар достастығы]]ның төрағасы. III Чарльз — фельдмаршал, флот адмиралы, Ұлыбритания ӘӘК маршалы, ел тарихындағы ең ұзақ уақыт бойы мұрагер болған және таққа отырғандағы жасы ең үлкен монарх.

Ұлыбритания патшасы лауазымына қоса тағы [[Антигуа және Барбуда]], [[Аустралия]], [[Багам аралдары]], [[Белиз]], [[Гренада]], [[Жаңа Зеландия]], [[Канада]], [[Папуа — Жаңа Гвинея]], [[Сент-Винсент және Гренадиндер]], [[Сент-Китс және Невис]], [[Сент-Люсия]], [[Соломон аралдары]], [[Тувалу]] және [[Ямайка]] мемлекеттерінің патшасы болып келеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.northeastern.edu/2022/09/22/british-commonwealth-colonial-independence/|title=Why the UK needs the realms and the Commonwealth much more than they need the UK|author=Elena KUZUB|publisher=Northeastern Global News|lang=en|date=2022-09-22|access-date=2023-01-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/9/12/which-countries-will-uks-king-charles-iii-rule-over|title=Which countries will King Charles III reign over?|lang=en|publisher=[[Әл-Жазира телеарнасы]]|date=2022-09-12|access-date=2023-01-28}}&lt;/ref&gt;

== Жас кезі ==
Чарльз [[II Елизабет]] пен оның жұбайы [[Филипп, Эдинбург герцогі|Филипп Маунтбеттен]]нің үйлену тойынан кейін бір жылдан кейін дүниеге келді. Ол [[VI Георг]]тың алғашқы немересі атанды. Үш жасында VI Георгтың өліміне байланысты ІІ Елизабеттің таққа отыруынан кейін британ тағының мұрагері атанды.

Орта мектепті орташа аттестатқа бітіргеніне қарамастан Чарльз [[Кембридж университеті]]не түседі. Ол жерде ол 1970 жылы «өнер бакалаврның» дипломын алып шығады. 1975 жылы университеттік дәстүр бойынша оған «өнер магистрі» дәрежесі берілді.

==Уэльс ханзадасы==
1958 жылы 26 шілдеде Чарльз Уэльс ханзадасы және Честер графы атағын алды.

Ол 1970 жылы [[Лордтар палатасы]]нда өз орнын алды және 1974 жылы маусымда Лордтар палатасында 1884 жылы [[VII Эдуард]]тың сөзінен бері патшалық отбасының бірінші мүшесі. Ол 1975 жылы қайтадан сөйледі.

Чарльз 1976 жылы Prince Trust негізін қалап, 1981 жылы [[Америка Құрама Штаттары]]на саяхаттай отырып, көбірек қоғамдық жауапкершіліктерді өзіне алуды бастады. 1970 жылдардың ортасында ханзада Аустралия генерал-губернаторы қызметін атқаруға мүдделі екенін білдірді. Алайда халықтың наразылығынан ұсынысы қабылданбады.

Чарльз — британдық тәждің мұрагері мәртебесінде болу ұзақтығы бойынша [[Британ монархиясы]] тарихындағы абсолютті рекордшы, алдыңғы рекордты патша [[VII Эдуард]] иеленді. 2022 жылы ол Британия тарихындағы таққа отырған жасы ең үлкен монарх болды.

2020 жылы [[Коронавирустық инфекция Covid-19|COVID-19]] ауыруымен ауырып қалып, жазылды.

==Таққа отыруы==
[[Сурет:Procession to Lying-in-State of Elizabeth II at Westminster Hall - 54 - Charles III (cropped).jpg|thumb|right|[[II Елизабет]]тің жерлену рәсімі кезіндегі III Чарлз, 2022]]
[[Сурет:Waving from Buckingham Palace Balcony (52877352018) (cropped).jpg|thumb|right|III Чарльз (сол жақта) мен әйелі [[Камилла, Ұлыбритания патшайымы]] тәж кигізу жоралары кезінде, 2023]]
2022 жылы, 8 қыркүйек күні патшайым [[II Елизабет]] [[Балморал қамалы]], [[Шотландия]]да қайтыс болды және оның мұрагері Чарльз Ұлыбританияның жаңа патшасы атанды. Өзінің патшалық аты '''III Чарльз''' ({{lang-en|Charles III; Charles the Third}}) болды.

1952 жылдан бастап оның қосылуына дейін ол британ тарихындағы жасы ең үлкен және 1958 жылғы 26 ​​шілдеден оның таққа отыруына дейін бұл титулды иемденген Уэльстің ең ұзақ қызмет еткен ханзадасы болды. 73 жастағы Чарльз сонымен бірге британдық тағына отырған Ұлыбритания тарихындағы ең жасы үлкен адам. Рекорд бұрын 64 жасында таққа отырған [[IV Уильям (Ұлыбритания патшасы)|IV Уильям]]ға тиесілі болатын.

III Чарльз бен [[Камилла (Ұлыбритания патшайымы)|патшайым-консорт Камилла]]ның тәж кигізу жорасы 2023 жылғы 6 мамырда өтті.&lt;ref name=&quot;sputnik&quot;&gt;{{Cite web|url=https://sputnik.kz/20230506/londonda-iii-korol-charlzge-tazh-kigizu-rasimi-otti-34637883.html|title=Лондонда III Король Чарльзге тәж кигізу рәсімі өтті|lang=kk|date=2023-05-06|accessdate=2023-06-09|publisher=SPUTNIK}}&lt;/ref&gt; Салтанатты шеру барысында [[Лондон]]да монархияға қарсы наразылық шерулері өткен. Белсенділер [[Букингем сарайы]]на қарай өтпек болғаны хабарланды. Трафальгар алаңына британдық монархияға қарсы шыққан екі мыңға жуық адам жиналды.&lt;ref name=&quot;sputnik&quot; /&gt; Шеруге екі мың қонақ шақырылды, солардың қатарында [[Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]]тың тапсырмасымен [[Қазақстан Мәжілісі төрағаларының тізімі|Мәжіліс төрағасы]] [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] болған.&lt;ref name=&quot;qazaqstantv&quot;&gt;{{Cite web|url=https://qazaqstan.tv/news/175598/|title=Ұлыбританияда Үшінші Чарльз Патшаға тәж кигізу рәсімі өтіп жатыр|lang=kk|author=БЕКЕНОВА, Марина|date=2023-05-06|accessdate=2023-06-09|publisher=[[Qazaqstan (телеарна)|Qazaqstan TV]]}}&lt;/ref&gt;

== Жеке өмірі және отбасы ==
[[Сурет:-i---i- (52354922623).jpg|thumb|left|Ханзада Чарльз бен әйелі [[Камилла (Ұлыбритания патшайымы)|Камилла]]]]
[[1979 жыл]]ы сол кезде ханзада болған Чарльз өзінің шөбере сіңілісі, әйгілі көсем, [[Үндістан|Үндістанның]] соңғы вице-патшасы Луис Маунтбеттеннің немересі — Аманда Натчбуллға үйленуі туралы ұсыныс білдіреді, алайда Аманда некеден бас тартады.

1980 жылдары Чарльз ақсүйек Джон Спенсердің қызы — леди Сара Спенсермен кездесіп, оның сіңілісі Диана Спенсермен танысады. Кейін екеуі [[1981 жыл]]ғы [[29 шілде]]де үйленді.

[[Диана, Уэльс ханшайымы|Ханшайым Диана]] Ұлыбритания мен шет елдерде әйгілі болды. Алайда неке сәтсіз болды: жұбайлар арасындағы қарым-қатынас бүлініп, 1992 жылдан бастап екеуі ресми түрде бөлек тұрды, ал [[1996 жыл]]ы ажырасты. 1997 жылы Диана [[Париж]]де көлік апатында қайтыс болады.

Чарльз бен Диананың екі баласы болған:
* [[Уильям, Уэльс ханзадасы|ханзада Уильям]], қазір Кембридж герцогі, ([[21 маусым]] [[1982 жыл]]ы туған);
* [[Гарри, Сассекс герцогі|ханзада Гарри]] ([[15 қыркүйек]] [[1984 жыл]]ы туған).

[[2005 жыл]]ғы 9 сәуірде ханзада Чарльз [[Камилла (Ұлыбритания патшайымы)|Камилла Паркер Боулз]]ға үйленіп, екінші рет неке құрды. 2022 жылғы 8 қыркүйекте жұп Ұлыбритания монархтары болды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://www.royal.uk/the-king Патшалық отбасының ресми сайтындағы Патша парақшасы] {{ref-en}}

{{Ұлыбритания монархтары}}
{{Виндзор династиясы}}
{{DEFAULTSORT:Чарльз, III}}
[[Санат:Британия саясаткерлері]]
[[Санат:Виндзорлар]]
[[Санат:Ұлыбритания монархтары]]
[[Санат:Британ монархиясы]]
[[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары]]</text>
      <sha1>tjwkqgpgw4r1ouufys55yygnqiqui9s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591189</id>
      <parentid>3591188</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T17:40:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3591189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17360" sha1="ivqobq5wlla2gtarrwz9tz4mes7ol4d" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = монарх
 | Қазақша есімі        = III Чарльз 
 | Шынайы есімі         = {{lang-en|Charles III}}
 | Суреті               =  King Charles III (July 2023).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = III Чарльз, 2023 жыл
 | Елтаңба              = Coat of arms of the United Kingdom (2022, both variants).svg
 | Елтаңба атауы        = Ұлыбритания Патшалық елтаңбасы, оң жақтағы нұсқасы Шотландияда қолданылады
 | Елтаңба ені          = 220px 
 | Титулы               = [[Ұлыбритания|Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия патшалығы]]ның [[Британ монархиясы|Патшасы]] 
 | Ту                  = Royal standard of the United Kingdom.svg 
 | Ту2                 = Flag of the United Kingdom.svg 
 | Басқара бастады     = [[8 қыркүйек]] [[2022 жыл]]дан бастап
 | Басқаруын аяқтады   = 
 | Тәж кигізу жорасы   = [[6 мамыр]] [[2023 жыл|2023]]&lt;ref name=&quot;qazaqstantv&quot; /&gt;
 | Премьер             = [[Лиз Трасс]]&lt;br&gt;[[Риши Сунак]]&lt;br&gt;[[Кир Стармер]]
 | Ізашары             = [[II Елизабет]] 
 | Ізбасары            = 
 | Мұрагері            = [[Уильям, Уэльс ханзадасы|ханзада Уильям]]
 | Титулы_2            = [[Ұлттар достастығы]]ның басшысы 
 | Ту_2                = Commonwealth Icon.svg 
 | Ту2_2               = Commonwealth Icon.svg 
 | Реті_2              = 
 | Басқара бастады_2   = [[8 қыркүйек]] [[2022 жыл]]дан бастап
 | Басқаруын аяқтады_2 = 
 | Ізашары_2           = [[II Елизабет]] 
 | Ізбасары_2          = 
 | Титулы_3            = [[Уэльс]]тің 21-[[Уэльс ханзадасы|ханзадасы]], Честер графы
 | Ту_3                = Prince of Wales's feathers Badge.svg
 | Ту2_3               = Royal Standard of the Prince of Wales.svg 
 | Басқара бастады_3   = 26 шілде 1958
 | Басқаруын аяқтады_3 = 8 қыркүйек 2022
 | Монарх_3            = [[II Елизабет]]
 | Ізашары_3           = [[VIII Эдуард]]
 | Ізбасары_3          = [[Уильям, Уэльс ханзадасы|ханзада Уильям]]
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні         = 14.11.1948
 | Туған жері         = [[Букингем сарайы]], {{туғанжері|Лондон|Лондонда}}, [[Англия]], [[Ұлыбритания]]
 | Династия  = [[Сурет:Badge of the House of Windsor.svg|22px]] [[Виндзор династиясы|Виндзорлар]]
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = [[Филипп, Эдинбург герцогі]]
 | Анасы                = [[II Елизабет]]
 | Жұбайы               = 1) [[Диана, Уэльс ханшайымы|ханшайым Диана]]&lt;br&gt;2) [[Камилла, Ұлыбритания патшайымы|патшайым Камилла]]
 | Балалары             = 1-некеден: [[Уильям, Уэльс ханзадасы|Уильям]] мен [[Гарри, Сассекс герцогі|Гарри]]&lt;br&gt;2-некеден: жоқ
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Монограммасы         = Royal Cypher of King Charles III.svg
 | Сайты                = 
 | Монограмма ені       = 50px
 | Марапаттары          =
 | Атағы                = [[Сурет:British Army OF-10.svg|25px]] Фельдмаршал
 | Құрамында болды      =
 | Әскер түрі           = [[Британ әскері]] және {{iw|Патшалық флот|Патшалық флот|en|Royal Navy}}
 | Қызмет еткен жылдары = 1971–1977
 | Commons              = Charles III of the United Kingdom
}}
'''III Чарльз'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/32026952.html|title=Ұлыбритания патшасы ІІІ Чарльз халыққа алғашқы мәлімдемесін жасады|publisher=[[Азаттық радиосы]]|lang=kk|date=2022-09-10|access-date=2023-01-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;qazaqstantv&quot; /&gt; ({{lang-en|Charles III}}),&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/uk-59135132|title=King Charles III, the new monarch|publisher=[[Би-би-си|BBC]]|lang=en}}&lt;/ref&gt; туған кездегі есімі — '''Чарльз Филипп Артур Джордж Уиндзор''' ({{lang-en|Charles Philip Arthur George Windsor}};&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.euronews.com/culture/2022/09/19/why-did-king-charles-iii-pick-the-name-charles|title=Why did King Charles III pick the name 'Charles'?|publisher=euronews|lang=en|date=2022-09-19|access-date=2023-01-28|author=Johnny WALFISZ}}&lt;/ref&gt; [[14 қараша]] [[1948 жыл]], {{туғанжері|Лондон|Лондонда}}) — [[Британ монархиясы|Британ монархиялық әулеті]]нің мүшесі, 2022 жылғы 8 қыркүйектен бері [[Ұлыбритания]]ның [[Британ монархтарының тізімі|патшасы]],&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/news-62843495|title=Новый Король Великобритании|access-date=2023-01-28|lang=ru|publisher=[[Би-би-си|BBC]]}}&lt;/ref&gt; Ұлыбритания Қарулы Күштерінің [[Жоғарғы Бас Қолбасшы]]сы және [[Ұлттар достастығы]]ның төрағасы. III Чарльз — фельдмаршал, флот адмиралы, Ұлыбритания ӘӘК маршалы, ел тарихындағы ең ұзақ уақыт бойы мұрагер болған және таққа отырғандағы жасы ең үлкен монарх.

Ұлыбритания патшасы лауазымына қоса тағы [[Антигуа және Барбуда]], [[Аустралия]], [[Багам аралдары]], [[Белиз]], [[Гренада]], [[Жаңа Зеландия]], [[Канада]], [[Папуа — Жаңа Гвинея]], [[Сент-Винсент және Гренадиндер]], [[Сент-Китс және Невис]], [[Сент-Люсия]], [[Соломон аралдары]], [[Тувалу]] және [[Ямайка]] мемлекеттерінің патшасы болып келеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.northeastern.edu/2022/09/22/british-commonwealth-colonial-independence/|title=Why the UK needs the realms and the Commonwealth much more than they need the UK|author=Elena KUZUB|publisher=Northeastern Global News|lang=en|date=2022-09-22|access-date=2023-01-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/9/12/which-countries-will-uks-king-charles-iii-rule-over|title=Which countries will King Charles III reign over?|lang=en|publisher=[[Әл-Жазира телеарнасы]]|date=2022-09-12|access-date=2023-01-28}}&lt;/ref&gt;

== Жас кезі ==
Чарльз [[II Елизабет]] пен оның жұбайы [[Филипп, Эдинбург герцогі|Филипп Маунтбеттен]]нің үйлену тойынан кейін бір жылдан кейін дүниеге келді. Ол [[VI Георг]]тың алғашқы немересі атанды. Үш жасында VI Георгтың өліміне байланысты ІІ Елизабеттің таққа отыруынан кейін британ тағының мұрагері атанды.

Орта мектепті орташа аттестатқа бітіргеніне қарамастан Чарльз [[Кембридж университеті]]не түседі. Ол жерде ол 1970 жылы «өнер бакалаврның» дипломын алып шығады. 1975 жылы университеттік дәстүр бойынша оған «өнер магистрі» дәрежесі берілді.

==Уэльс ханзадасы==
1958 жылы 26 шілдеде Чарльз Уэльс ханзадасы және Честер графы атағын алды.

Ол 1970 жылы [[Лордтар палатасы]]нда өз орнын алды және 1974 жылы маусымда Лордтар палатасында 1884 жылы [[VII Эдуард]]тың сөзінен бері патшалық отбасының бірінші мүшесі. Ол 1975 жылы қайтадан сөйледі.

Чарльз 1976 жылы Prince Trust негізін қалап, 1981 жылы [[Америка Құрама Штаттары]]на саяхаттай отырып, көбірек қоғамдық жауапкершіліктерді өзіне алуды бастады. 1970 жылдардың ортасында ханзада Аустралия генерал-губернаторы қызметін атқаруға мүдделі екенін білдірді. Алайда халықтың наразылығынан ұсынысы қабылданбады.

Чарльз — британдық тәждің мұрагері мәртебесінде болу ұзақтығы бойынша [[Британ монархиясы]] тарихындағы абсолютті рекордшы, алдыңғы рекордты патша [[VII Эдуард]] иеленді. 2022 жылы ол Британия тарихындағы таққа отырған жасы ең үлкен монарх болды.

2020 жылы [[Коронавирустық инфекция Covid-19|COVID-19]] ауыруымен ауырып қалып, жазылды.

==Таққа отыруы==
[[Сурет:Procession to Lying-in-State of Elizabeth II at Westminster Hall - 54 - Charles III (cropped).jpg|thumb|right|[[II Елизабет]]тің жерлену рәсімі кезіндегі III Чарлз, 2022]]
[[Сурет:Waving from Buckingham Palace Balcony (52877352018) (cropped).jpg|thumb|right|III Чарльз (сол жақта) мен әйелі [[Камилла, Ұлыбритания патшайымы]] тәж кигізу жоралары кезінде, 2023]]
2022 жылы, 8 қыркүйек күні патшайым [[II Елизабет]] [[Балморал қамалы]], [[Шотландия]]да қайтыс болды және оның мұрагері Чарльз Ұлыбританияның жаңа патшасы атанды. Өзінің патшалық аты '''III Чарльз''' ({{lang-en|Charles III; Charles the Third}}) болды.

1952 жылдан бастап оның қосылуына дейін ол британ тарихындағы жасы ең үлкен және 1958 жылғы 26 ​​шілдеден оның таққа отыруына дейін бұл титулды иемденген Уэльстің ең ұзақ қызмет еткен ханзадасы болды. 73 жастағы Чарльз сонымен бірге британдық тағына отырған Ұлыбритания тарихындағы ең жасы үлкен адам. Рекорд бұрын 64 жасында таққа отырған [[IV Уильям (Ұлыбритания патшасы)|IV Уильям]]ға тиесілі болатын.

III Чарльз бен [[Камилла (Ұлыбритания патшайымы)|патшайым-консорт Камилла]]ның тәж кигізу жорасы 2023 жылғы 6 мамырда өтті. Салтанатты шеру барысында [[Лондон]]да монархияға қарсы наразылық шерулері өткен. Белсенділер [[Букингем сарайы]]на қарай өтпек болғаны хабарланды. Трафальгар алаңына британдық монархияға қарсы шыққан екі мыңға жуық адам жиналды. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Goodwin |first=Niamh Kennedy, Christian Edwards, Lindsay Isaac, Allegra |date=2023-05-06 |title='Something out of a police state': Anti-monarchy protesters arrested ahead of King Charles' coronation |url=https://www.cnn.com/2023/05/06/uk/king-charles-anti-monarchy-protest-arrests-ckc-gbr-intl/index.html |language=en |accessdate=2023-05-08 |publisher=CNN}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20230506130733/https://www.cnn.com/2023/05/06/uk/king-charles-anti-monarchy-protest-arrests-ckc-gbr-intl/index.html |date=2023-05-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mortimer |first=Josiah |date=2023-04-20 |title=More Than 1,000 Anti-Monarchy Campaigners Set to Disrupt King Charles' Coronation |url=https://bylinetimes.com/2023/04/20/more-than-1000-anti-monarchy-campaigners-set-to-disrupt-king-charles-coronation/ |accessdate=2023-04-23 |publisher=Byline Times}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20230423174314/https://bylinetimes.com/2023/04/20/more-than-1000-anti-monarchy-campaigners-set-to-disrupt-king-charles-coronation/ |date=2023-04-23}}&lt;/ref&gt; Шеруге екі мың қонақ шақырылды, солардың қатарында [[Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]]тың тапсырмасымен [[Қазақстан Мәжілісі төрағаларының тізімі|Мәжіліс төрағасы]] [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] болған.&lt;ref name=&quot;qazaqstantv&quot;&gt;{{Cite web|url=https://qazaqstan.tv/news/175598/|title=Ұлыбританияда Үшінші Чарльз Патшаға тәж кигізу рәсімі өтіп жатыр|lang=kk|author=БЕКЕНОВА, Марина|date=2023-05-06|accessdate=2023-06-09|publisher=[[Qazaqstan (телеарна)|Qazaqstan TV]]}}&lt;/ref&gt;

== Жеке өмірі және отбасы ==
[[Сурет:-i---i- (52354922623).jpg|thumb|left|Ханзада Чарльз бен әйелі [[Камилла (Ұлыбритания патшайымы)|Камилла]]]]
1979 жылы сол кезде ханзада болған Чарльз өзінің шөбере сіңілісі, әйгілі көсем, [[Үндістан]]ның соңғы вице-патшасы Луис Маунтбеттеннің немересі — Аманда Натчбуллға үйленуі туралы ұсыныс білдіреді, алайда Аманда некеден бас тартады.

1980 жылдары Чарльз ақсүйек Джон Спенсердің қызы — леди Сара Спенсермен кездесіп, оның сіңілісі Диана Спенсермен танысады. Кейін екеуі 1981 жылғы 29 шілдеде үйленді.

[[Диана, Уэльс ханшайымы|Ханшайым Диана]] Ұлыбритания мен шет елдерде әйгілі болды. Алайда неке сәтсіз болды: жұбайлар арасындағы қарым-қатынас бүлініп, 1992 жылдан бастап екеуі ресми түрде бөлек тұрды, ал 1996 жылы ажырасты. 1997 жылы Диана [[Париж]]де көлік апатында қайтыс болады.

Чарльз бен Диананың екі баласы болған:
* [[Уильям, Уэльс ханзадасы|ханзада Уильям]], қазір [[Уэльс ханзадасы]], ([[21 маусым]] [[1982 жыл]]ы туған);
* [[Гарри, Сассекс герцогі|ханзада Гарри]] ([[15 қыркүйек]] [[1984 жыл]]ы туған).

2005 жылғы 9 сәуірде ханзада Чарльз [[Камилла (Ұлыбритания патшайымы)|Камилла Паркер Боулз]]ға үйленіп, екінші рет неке құрды. 2022 жылғы 8 қыркүйекте жұп Ұлыбритания монархтары болды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://www.royal.uk/the-king Патшалық отбасының ресми сайтындағы Патша парақшасы] {{ref-en}}

{{Ұлыбритания монархтары}}
{{Виндзор династиясы}}
{{DEFAULTSORT:Чарльз, III}}
[[Санат:Британия саясаткерлері]]
[[Санат:Виндзорлар]]
[[Санат:Ұлыбритания монархтары]]
[[Санат:Британ монархиясы]]
[[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары]]</text>
      <sha1>ivqobq5wlla2gtarrwz9tz4mes7ol4d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591190</id>
      <parentid>3591189</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T17:44:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3591190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17392" sha1="5ynfcbi0m2ltmvnrxzdyn45fgdpf9y9" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = монарх
 | Қазақша есімі        = III Чарльз 
 | Шынайы есімі         = {{lang-en|Charles III}}
 | Суреті               =  King Charles III (July 2023).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = III Чарльз, 2023 жыл
 | Елтаңба              = Coat of arms of the United Kingdom (2022, both variants).svg
 | Елтаңба атауы        = Ұлыбритания Патшалық елтаңбасы, оң жақтағы нұсқасы Шотландияда қолданылады
 | Елтаңба ені          = 220px 
 | Титулы               = [[Ұлыбритания|Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия патшалығы]]ның [[Британ монархиясы|Патшасы]] 
 | Ту                  = Royal standard of the United Kingdom.svg 
 | Ту2                 = Flag of the United Kingdom.svg 
 | Басқара бастады     = [[8 қыркүйек]] [[2022 жыл]]дан бастап
 | Басқаруын аяқтады   = 
 | Тәж кигізу жорасы   = [[6 мамыр]] [[2023 жыл|2023]]&lt;ref name=&quot;qazaqstantv&quot; /&gt;
 | Премьер             = [[Лиз Трасс]]&lt;br&gt;[[Риши Сунак]]&lt;br&gt;[[Кир Стармер]]
 | Ізашары             = [[II Елизабет]] 
 | Ізбасары            = 
 | Мұрагері            = [[Уильям, Уэльс ханзадасы|ханзада Уильям]]
 | Титулы_2            = [[Ұлттар достастығы]]ның басшысы 
 | Ту_2                = Commonwealth Icon.svg 
 | Ту2_2               = Commonwealth Icon.svg 
 | Реті_2              = 
 | Басқара бастады_2   = [[8 қыркүйек]] [[2022 жыл]]дан бастап
 | Басқаруын аяқтады_2 = 
 | Ізашары_2           = [[II Елизабет]] 
 | Ізбасары_2          = 
 | Титулы_3            = [[Уэльс]]тің 21-[[Уэльс ханзадасы|ханзадасы]], Честер графы
 | Ту_3                = Prince of Wales's feathers Badge.svg
 | Ту2_3               = Royal Standard of the Prince of Wales.svg 
 | Басқара бастады_3   = 26 шілде 1958
 | Басқаруын аяқтады_3 = 8 қыркүйек 2022
 | Монарх_3            = [[II Елизабет]]
 | Ізашары_3           = [[VIII Эдуард]]
 | Ізбасары_3          = [[Уильям, Уэльс ханзадасы|ханзада Уильям]]
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні         = 14.11.1948
 | Туған жері         = [[Букингем сарайы]], {{туғанжері|Лондон|Лондонда}}, [[Англия]], [[Ұлыбритания]]
 | Династия             = [[Сурет:Badge of the House of Windsor.svg|22px]] [[Виндзор династиясы|Виндзорлар]]
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = [[Филипп, Эдинбург герцогі]]
 | Анасы                = [[II Елизабет]]
 | Жұбайы               = {{Ublist
  |{{marriage|[[Диана, Уэльс ханшайымы|Диана Спенсер]]|1981|1996|end=died}}
  |{{marriage|[[Камилла, Ұлыбритания патшайымы|Камилла Паркер-Боулз]]|2005}}
}}
 | Балалары             = {{hlist|[[Уильям, Уэльс ханзадасы|Уильям]]|[[Гарри, Сассекс герцогі|Гарри]]}}
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Монограммасы         = Royal Cypher of King Charles III.svg
 | Сайты                = 
 | Монограмма ені       = 50px
 | Марапаттары          =
 | Атағы                = [[Сурет:British Army OF-10.svg|25px]] Фельдмаршал
 | Құрамында болды      =
 | Әскер түрі           = [[Британ әскері]] және {{iw|Патшалық флот|Патшалық флот|en|Royal Navy}}
 | Қызмет еткен жылдары = 1971–1977
 | Commons              = Charles III of the United Kingdom
}}
'''III Чарльз'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/32026952.html|title=Ұлыбритания патшасы ІІІ Чарльз халыққа алғашқы мәлімдемесін жасады|publisher=[[Азаттық радиосы]]|lang=kk|date=2022-09-10|access-date=2023-01-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;qazaqstantv&quot; /&gt; ({{lang-en|Charles III}}),&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/uk-59135132|title=King Charles III, the new monarch|publisher=[[Би-би-си|BBC]]|lang=en}}&lt;/ref&gt; туған кездегі есімі — '''Чарльз Филипп Артур Джордж Уиндзор''' ({{lang-en|Charles Philip Arthur George Windsor}};&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.euronews.com/culture/2022/09/19/why-did-king-charles-iii-pick-the-name-charles|title=Why did King Charles III pick the name 'Charles'?|publisher=euronews|lang=en|date=2022-09-19|access-date=2023-01-28|author=Johnny WALFISZ}}&lt;/ref&gt; [[14 қараша]] [[1948 жыл]], {{туғанжері|Лондон|Лондонда}}) — [[Британ монархиясы|Британ монархиялық әулеті]]нің мүшесі, 2022 жылғы 8 қыркүйектен бері [[Ұлыбритания]]ның [[Британ монархтарының тізімі|патшасы]],&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/news-62843495|title=Новый Король Великобритании|access-date=2023-01-28|lang=ru|publisher=[[Би-би-си|BBC]]}}&lt;/ref&gt; Ұлыбритания Қарулы Күштерінің [[Жоғарғы Бас Қолбасшы]]сы және [[Ұлттар достастығы]]ның төрағасы. III Чарльз — фельдмаршал, флот адмиралы, Ұлыбритания ӘӘК маршалы, ел тарихындағы ең ұзақ уақыт бойы мұрагер болған және таққа отырғандағы жасы ең үлкен монарх.

Ұлыбритания патшасы лауазымына қоса тағы [[Антигуа және Барбуда]], [[Аустралия]], [[Багам аралдары]], [[Белиз]], [[Гренада]], [[Жаңа Зеландия]], [[Канада]], [[Папуа — Жаңа Гвинея]], [[Сент-Винсент және Гренадиндер]], [[Сент-Китс және Невис]], [[Сент-Люсия]], [[Соломон аралдары]], [[Тувалу]] және [[Ямайка]] мемлекеттерінің патшасы болып келеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.northeastern.edu/2022/09/22/british-commonwealth-colonial-independence/|title=Why the UK needs the realms and the Commonwealth much more than they need the UK|author=Elena KUZUB|publisher=Northeastern Global News|lang=en|date=2022-09-22|access-date=2023-01-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/9/12/which-countries-will-uks-king-charles-iii-rule-over|title=Which countries will King Charles III reign over?|lang=en|publisher=[[Әл-Жазира телеарнасы]]|date=2022-09-12|access-date=2023-01-28}}&lt;/ref&gt;

== Жас кезі ==
Чарльз [[II Елизабет]] пен оның жұбайы [[Филипп, Эдинбург герцогі|Филипп Маунтбеттен]]нің үйлену тойынан кейін бір жылдан кейін дүниеге келді. Ол [[VI Георг]]тың алғашқы немересі атанды. Үш жасында VI Георгтың өліміне байланысты ІІ Елизабеттің таққа отыруынан кейін британ тағының мұрагері атанды.

Орта мектепті орташа аттестатқа бітіргеніне қарамастан Чарльз [[Кембридж университеті]]не түседі. Ол жерде ол 1970 жылы «өнер бакалаврның» дипломын алып шығады. 1975 жылы университеттік дәстүр бойынша оған «өнер магистрі» дәрежесі берілді.

==Уэльс ханзадасы==
1958 жылы 26 шілдеде Чарльз Уэльс ханзадасы және Честер графы атағын алды.

Ол 1970 жылы [[Лордтар палатасы]]нда өз орнын алды және 1974 жылы маусымда Лордтар палатасында 1884 жылы [[VII Эдуард]]тың сөзінен бері патшалық отбасының бірінші мүшесі. Ол 1975 жылы қайтадан сөйледі.

Чарльз 1976 жылы Prince Trust негізін қалап, 1981 жылы [[Америка Құрама Штаттары]]на саяхаттай отырып, көбірек қоғамдық жауапкершіліктерді өзіне алуды бастады. 1970 жылдардың ортасында ханзада Аустралия генерал-губернаторы қызметін атқаруға мүдделі екенін білдірді. Алайда халықтың наразылығынан ұсынысы қабылданбады.

Чарльз — британдық тәждің мұрагері мәртебесінде болу ұзақтығы бойынша [[Британ монархиясы]] тарихындағы абсолютті рекордшы, алдыңғы рекордты патша [[VII Эдуард]] иеленді. 2022 жылы ол Британия тарихындағы таққа отырған жасы ең үлкен монарх болды.

2020 жылы [[Коронавирустық инфекция Covid-19|COVID-19]] ауыруымен ауырып қалып, жазылды.

==Таққа отыруы==
[[Сурет:Procession to Lying-in-State of Elizabeth II at Westminster Hall - 54 - Charles III (cropped).jpg|thumb|right|[[II Елизабет]]тің жерлену рәсімі кезіндегі III Чарлз, 2022]]
[[Сурет:Waving from Buckingham Palace Balcony (52877352018) (cropped).jpg|thumb|right|III Чарльз (сол жақта) мен әйелі [[Камилла, Ұлыбритания патшайымы]] тәж кигізу жоралары кезінде, 2023]]
2022 жылы, 8 қыркүйек күні патшайым [[II Елизабет]] [[Балморал қамалы]], [[Шотландия]]да қайтыс болды және оның мұрагері Чарльз Ұлыбританияның жаңа патшасы атанды. Өзінің патшалық аты '''III Чарльз''' ({{lang-en|Charles III; Charles the Third}}) болды.

1952 жылдан бастап оның қосылуына дейін ол британ тарихындағы жасы ең үлкен және 1958 жылғы 26 ​​шілдеден оның таққа отыруына дейін бұл титулды иемденген Уэльстің ең ұзақ қызмет еткен ханзадасы болды. 73 жастағы Чарльз сонымен бірге британдық тағына отырған Ұлыбритания тарихындағы ең жасы үлкен адам. Рекорд бұрын 64 жасында таққа отырған [[IV Уильям (Ұлыбритания патшасы)|IV Уильям]]ға тиесілі болатын.

III Чарльз бен [[Камилла (Ұлыбритания патшайымы)|патшайым-консорт Камилла]]ның тәж кигізу жорасы 2023 жылғы 6 мамырда өтті. Салтанатты шеру барысында [[Лондон]]да монархияға қарсы наразылық шерулері өткен. Белсенділер [[Букингем сарайы]]на қарай өтпек болғаны хабарланды. Трафальгар алаңына британдық монархияға қарсы шыққан екі мыңға жуық адам жиналды. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Goodwin |first=Niamh Kennedy, Christian Edwards, Lindsay Isaac, Allegra |date=2023-05-06 |title='Something out of a police state': Anti-monarchy protesters arrested ahead of King Charles' coronation |url=https://www.cnn.com/2023/05/06/uk/king-charles-anti-monarchy-protest-arrests-ckc-gbr-intl/index.html |language=en |accessdate=2023-05-08 |publisher=CNN}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20230506130733/https://www.cnn.com/2023/05/06/uk/king-charles-anti-monarchy-protest-arrests-ckc-gbr-intl/index.html |date=2023-05-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mortimer |first=Josiah |date=2023-04-20 |title=More Than 1,000 Anti-Monarchy Campaigners Set to Disrupt King Charles' Coronation |url=https://bylinetimes.com/2023/04/20/more-than-1000-anti-monarchy-campaigners-set-to-disrupt-king-charles-coronation/ |accessdate=2023-04-23 |publisher=Byline Times}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20230423174314/https://bylinetimes.com/2023/04/20/more-than-1000-anti-monarchy-campaigners-set-to-disrupt-king-charles-coronation/ |date=2023-04-23}}&lt;/ref&gt; Шеруге екі мың қонақ шақырылды, солардың қатарында [[Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]]тың тапсырмасымен [[Қазақстан Мәжілісі төрағаларының тізімі|Мәжіліс төрағасы]] [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] болған.&lt;ref name=&quot;qazaqstantv&quot;&gt;{{Cite web|url=https://qazaqstan.tv/news/175598/|title=Ұлыбританияда Үшінші Чарльз Патшаға тәж кигізу рәсімі өтіп жатыр|lang=kk|author=БЕКЕНОВА, Марина|date=2023-05-06|accessdate=2023-06-09|publisher=[[Qazaqstan (телеарна)|Qazaqstan TV]]}}&lt;/ref&gt;

== Жеке өмірі және отбасы ==
[[Сурет:-i---i- (52354922623).jpg|thumb|left|Ханзада Чарльз бен әйелі [[Камилла (Ұлыбритания патшайымы)|Камилла]]]]
1979 жылы сол кезде ханзада болған Чарльз өзінің шөбере сіңілісі, әйгілі көсем, [[Үндістан]]ның соңғы вице-патшасы Луис Маунтбеттеннің немересі — Аманда Натчбуллға үйленуі туралы ұсыныс білдіреді, алайда Аманда некеден бас тартады.

1980 жылдары Чарльз ақсүйек Джон Спенсердің қызы — леди Сара Спенсермен кездесіп, оның сіңілісі Диана Спенсермен танысады. Кейін екеуі 1981 жылғы 29 шілдеде үйленді.

[[Диана, Уэльс ханшайымы|Ханшайым Диана]] Ұлыбритания мен шет елдерде әйгілі болды. Алайда неке сәтсіз болды: жұбайлар арасындағы қарым-қатынас бүлініп, 1992 жылдан бастап екеуі ресми түрде бөлек тұрды, ал 1996 жылы ажырасты. 1997 жылы Диана [[Париж]]де көлік апатында қайтыс болады.

Чарльз бен Диананың екі баласы болған:
* [[Уильям, Уэльс ханзадасы|ханзада Уильям]], қазір [[Уэльс ханзадасы]], ([[21 маусым]] [[1982 жыл]]ы туған);
* [[Гарри, Сассекс герцогі|ханзада Гарри]] ([[15 қыркүйек]] [[1984 жыл]]ы туған).

2005 жылғы 9 сәуірде ханзада Чарльз [[Камилла (Ұлыбритания патшайымы)|Камилла Паркер Боулз]]ға үйленіп, екінші рет неке құрды. 2022 жылғы 8 қыркүйекте жұп Ұлыбритания монархтары болды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://www.royal.uk/the-king Патшалық отбасының ресми сайтындағы Патша парақшасы] {{ref-en}}

{{Ұлыбритания монархтары}}
{{Виндзор династиясы}}
{{DEFAULTSORT:Чарльз, III}}
[[Санат:Британия саясаткерлері]]
[[Санат:Виндзорлар]]
[[Санат:Ұлыбритания монархтары]]
[[Санат:Британ монархиясы]]
[[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары]]</text>
      <sha1>5ynfcbi0m2ltmvnrxzdyn45fgdpf9y9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зейiн көлемi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>558949</id>
    <revision>
      <id>3591057</id>
      <parentid>3590866</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T13:50:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Баюш Нұрсұлтанқызы|Баюш Нұрсұлтанқызы]] ([[User talk:Баюш Нұрсұлтанқызы|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3574375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2083" sha1="fllfspm7cqi5l1c173lcvek31ql3lvp" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Зейiн көлемi''' — ерекше құбылыс. Адам бiр уақытта əртүрлi заттар жөнiнде теңдей ойлап, əрқилы жұмыстарды орындауы мүмкiн емес. Осыдан сырттан келiп жатқан ақпараттарды адам өзiнiң өңдеу мүмкiндiктерiне орай топтап, жiктейдi. Сондайақ, адамның бiр уақытта өзара байланысы жоқ бiрнеше нысандарды қабылдау мүмкiндiгi де шектеулi. Осы шектер арасын танып, қабылдауы адам зейiнiнiң көлемiн бiлдiредi.
Зейiн көлемiн зерттеу үшiн адамға бiр уақытта талдануы қажет бiр топ элементтер ұсынылып (сан, əрiп т.б.), солардың iшiнен саналы есте қалғаны есептеледi. Мұндай есептi жүргiзу үшiн тахитоскоп аппараты қолданылады.
Зейiн көлемi өзгермелi құбылыс. Зейiн аймағына түсетiн элементтер саны олардың мазмұндық бiртұтастығына жəне олар арасындағы байланыстарды саналы түсiнуге тəуелдi келедi. Осыдан, педагогикалық қызметте оқу материалын жүйелестiрiп беруге мəн аударып, оқушылар зейiнiнiң көлемiне нұқсан келтiрмеудi ойластырған жөн.

== Әдебиет ==
* Б 12 Жантану негіздері. (Жалпы психология). Жоғарғы оқу орындары студенттеріне арналған дəрісбаяндар жинағы. Алматы, 2006. — 306 бет.</text>
      <sha1>fllfspm7cqi5l1c173lcvek31ql3lvp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эндрю Маунтбеттен-Виндзор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>560637</id>
    <revision>
      <id>3591184</id>
      <parentid>3550928</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T17:17:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[User talk:RaiymbekZh|т]]) өңдемелерінен [[User:Nurken|Nurken]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3549409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7348" sha1="s64g7qrls5m9ce17xp5fsgv6sdqp9kg" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = монарх
 | Қазақша есімі        = Эндрю Маунтбеттен-Виндзор
 | Шынайы есімі         = {{lang-en|Andrew Mountbatten-Windsor}}
 | Суреті               = Prince Andrew, Duke of York (cropped).jpg
 | Атауы                = Эндрю, 2013 жыл
 | Сурет ені            = 
 | Елтаңба              = 
 | Елтаңба атауы        = 
 | Елтаңба ені          = 
 | Титулы               = [[Йорк герцогі]]
 | Лақап аты            = 
 | Ту                   = Arms of Andrew, Duke of York.svg
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 23 маусым 1986
 | Басқаруын аяқтады    = 30 қазан 2025
 | Монарх               = [[II Елизабет]]&lt;br&gt;[[III Чарльз]]
 | Ізашары              = [[VI Джордж|Альберт Джордж]]
 | Ізбасары             = титул тәжге көшті
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           =
 | Түсініктемелер       = 
 | Діні                 = [[Англия шіркеуі|Англикандық]] 
 | Азаматтығы           = 
 | Туған кездегі есімі  = ханзада Эндрю
 | Туған күні         = 19.02.1960
 | Туған жері         = [[Букингем сарайы]], {{туғанжері|Лондон|Лондонда}}, [[Англия]], [[Ұлыбритания]]
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Династия             = [[Сурет:Badge of the House of Windsor.svg|30px]] [[Виндзор әулеті|Виндзорлар]]
 | Әкесі                = [[Филипп, Эдинбург герцогі|ханзада Филипп]]
 | Анасы                = [[II Елизабет]]
 | Жұбайы               = {{marriage|[[Сара, Йорк герцогинясы|Сара Фергюсон]]|1986|1996|end=divorced}}
 | Балалары             = [[Беатрис, Йорк ханшайымы|Беатрис]] (1988 туған) және [[Евгения, Йорк ханшайымы|Евгения]] (1990 туған)
 | Қызмет еткен жылдары       =1979–2001 
 | Құрамында болды      ={{байрақ|Ұлыбритания}} 
 | Әскер түрі           ={{flagicon image|Naval ensign of the United Kingdom.svg|border}} [[Ұлыбритания Патшалық теңіз флоты]] 
 | Атағы                =[[Сурет:British Royal Navy OF-8-collected.svg|35px]] {{flagicon image|Flag of Vice-Admiral - Royal Navy.svg|border}} Вице-адмирал 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              =[[Фолкленд соғысы]] 
 | Ғылыми аясы          = 
 | Жұмыс істеген орны   = 
 | Партиясы             = 
 | Қызметі              = 
 | Мамандығы            = 
 | Білімі               = 
 | Ғылыми дәрежесі      = 
 | Марапаттары          = 
 | Қолтаңбасы           = Signature of Prince Andrew, Duke of York.svg
 | Монограммасы         = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
}}
'''Эндрю Маунтбеттен-Винздор''' ({{lang-en|Andrew Mountbatten-Windsor}}, бұрын '''ханзада Эндрю, Йорк герцогі'''; [[12 ақпан]] [[1960 жыл]], [[Лондон]]) — [[Британ монархиясы|Ұлыбритания патшалық отбасы]]ның мүшесі, патшайым [[II Елизабет]] пен [[Филипп, Эдинбург герцогі|ханзада Филипп]]тің үшінші баласы мен патша [[III Чарльз]]дің інісі. Британ тағының мұрагерлігі бойынша қазір 8-орында болса, туған кезінде 2-орында болған.

Бұрын ханзада Эндрю делінген ол [[Джеффри Эпштейн]]мен жақындығы жайлы даудан кейін ханзада, Йорк герцогі титулдарынан айырылды.

== Өз өмірі ==
Маунтбеттен-Виндзор 1960 жылғы 12 ақпанда [[Британ монархиясы|патшайымы]] [[II Елизабет]] пен жұбайы [[Филипп, Эдинбург герцогі|Филлип]]тің отбасында дүниеге келді. Патшалық отбасыда ол үшінші бала, екінші ұл бала болды.

Эндрю 1986 жылғы 23 шілдеде [[Сара, Йорк герцогинясы|Сара Фергюсон]]ға үйленді. Сол күні патшайым оған [[Йорк герцогі]] атағын берді. Герцог пен герцогиняның екі қызы туған: 1988 жылғы [[Беатрис, Йорк ханшайымы|Беатрис]] және 1990 жылғы [[Евгения, Йорк ханшайымы|Евгения]]. Алайда, Йорк герцогінің әскери мансабына байланысты жиі сапарға шығуы, сондай-ақ Йорк герцогинясына бағытталған тынымсыз, жиі сыни БАҚ назары некенің бұзылуына әкелді. 1996 жылы олар ажырасты.

Маунтбаттен Винздор секс-қылмыскер [[Джеффри Эпштейн]] мен [[Гилейн Максвелл]]мен мүмкін достығы 2014 жылы халыққа белгілі болды. [[Вирджиния Джуффре]] сөзінше, 14 жаста болғанда оған Эндрю, Эпштейн мен Максвелл қорлық көрсеткен, саудаға сатқан. Бұл және ұқсас даулар себебінен 2025 жылғы қазанда Эндрю ханзадалығынан, Йорк герцогтігінен айырылып, Эндрю Маунтбеттен-Виндзор аталды.

== Марапаттары ==
* {{Iw|Order of the Garter|Аспа ордені|en}}
{{bio-stub}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

{{DEFAULTSORT:Маунтбеттен-Виндзор, Эндрю}}
[[Санат:Ұлыбритания ханзадалары]]
[[Санат:Виндзорлар]]</text>
      <sha1>s64g7qrls5m9ce17xp5fsgv6sdqp9kg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дүниежүзілік көрме (2023)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>614022</id>
    <revision>
      <id>3591060</id>
      <parentid>3590863</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T13:52:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/FiruzaAkhmetova|FiruzaAkhmetova]] ([[User talk:FiruzaAkhmetova|т]]) өңдемелерінен [[User:Хулкар Абдимоминова|Хулкар Абдимоминова]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3586348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2083" sha1="j8tdatww6hrc3fn6edh3aq9s6as8qou" xml:space="preserve">[[Сурет:Expo 2023 logo.svg|нобай]]
{{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2019}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Expo 2023''' — 2023 жылғы 15 қаңтардан 15 сәуірге дейін [[Буэнос-Айрес|Буэнос-Айресте]] ([[Аргентина]]) алғаш рет [[Латын Америкасы]]нда өтетін алдағы мамандандырылған көрме. Бұл қала [[Халықаралық көрмелер бюросы]]ның Бас ассамблеясында 2017 жылдың 15 қарашасында таңдалды.&lt;ref&gt;http://en.expo2023argentina.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171116083324/http://en.expo2023argentina.com/ |date=2017-11-16 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.bie-paris.org/site/en/news-announcements/bie-activity/argentina-elected-host-country-of-specialised-expo-2023&lt;/ref&gt;

[[Технополис]] қаласында өтеді, ауданы - 124 580 м².&lt;ref&gt;http://en.expo2023argentina.com/masterplan/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171116185344/http://en.expo2023argentina.com/masterplan/ |date=2017-11-16 }}&lt;/ref&gt;

Көрменің тақырыбы: «Ғылым, инновация, өнер және адам дамуы үшін шығармашылық». Сандық эволюциядағы шығармашылық индустрия. (Ғылым, инновация, адам дамуы үшін өнер шығармашылығы, сандық конвергенциядағы шығармашылық салалары).

Ықтимал үміткерлердің қатарына Лодз ([[Польша]]) және Миннеаполис ([[АҚШ]]) кірді.&lt;ref&gt;http://www.expobids.com/2022-2023.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141022193656/http://www.expobids.com/2022-2023.htm |date=2014-10-22 }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Дүниежүзілік көрмелер]]</text>
      <sha1>j8tdatww6hrc3fn6edh3aq9s6as8qou</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591061</id>
      <parentid>3591060</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T13:52:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3591061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2083" sha1="kf5f9d1ni1vp4qegdfiqdrv3b12cwgh" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2019}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
[[Сурет:Expo 2023 logo.svg|нобай]]
'''Expo 2023''' — 2023 жылғы 15 қаңтардан 15 сәуірге дейін [[Буэнос-Айрес|Буэнос-Айресте]] ([[Аргентина]]) алғаш рет [[Латын Америкасы]]нда өтетін алдағы мамандандырылған көрме. Бұл қала [[Халықаралық көрмелер бюросы]]ның Бас ассамблеясында 2017 жылдың 15 қарашасында таңдалды.&lt;ref&gt;http://en.expo2023argentina.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171116083324/http://en.expo2023argentina.com/ |date=2017-11-16 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.bie-paris.org/site/en/news-announcements/bie-activity/argentina-elected-host-country-of-specialised-expo-2023&lt;/ref&gt;

[[Технополис]] қаласында өтеді, ауданы - 124 580 м².&lt;ref&gt;http://en.expo2023argentina.com/masterplan/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171116185344/http://en.expo2023argentina.com/masterplan/ |date=2017-11-16 }}&lt;/ref&gt;

Көрменің тақырыбы: «Ғылым, инновация, өнер және адам дамуы үшін шығармашылық». Сандық эволюциядағы шығармашылық индустрия. (Ғылым, инновация, адам дамуы үшін өнер шығармашылығы, сандық конвергенциядағы шығармашылық салалары).

Ықтимал үміткерлердің қатарына Лодз ([[Польша]]) және Миннеаполис ([[АҚШ]]) кірді.&lt;ref&gt;http://www.expobids.com/2022-2023.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141022193656/http://www.expobids.com/2022-2023.htm |date=2014-10-22 }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Дүниежүзілік көрмелер]]</text>
      <sha1>kf5f9d1ni1vp4qegdfiqdrv3b12cwgh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Байрақ/Кокос (Килинг) аралдары</title>
    <ns>10</ns>
    <id>645200</id>
    <revision>
      <id>3591047</id>
      <parentid>3505560</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T12:55:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <origin>3591047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="198" sha1="botyw5hb59iwqoemasax5i982dos4fg" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|байрақ/ту&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = Кокос (Килинг) аралдары
| flag alias = Flag of the Cocos (Keeling) Island.svg
| өлшемі = {{{өлшемі|}}}
}}</text>
      <sha1>botyw5hb59iwqoemasax5i982dos4fg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>АТФ синтезі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>652579</id>
    <revision>
      <id>3591058</id>
      <parentid>3590867</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T13:50:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Зейінова Әсемгүл Қаржауқызы|Зейінова Әсемгүл Қаржауқызы]] ([[User talk:Зейінова Әсемгүл Қаржауқызы|т]]) өңдемелерінен [[User:Albert Bekzhan|Albert Bekzhan]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3590865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8033" sha1="d4cryygmeg5sr133ojgn8nkxswr9dve" xml:space="preserve">== АТФ синтезі туралы ғылыми еңбектер ==
{{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2021}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

'''АТФ синтезі''' — ағзаның [[аэробты]] және [[анаэробты]] тыныс алуы кезінде пайда болатын [[энергия]]ның [[АТФ]] молекуласы түрінде бөліну процессі. Жасушаның тыныс алу теңдеуі келесі түрде келтіріледі: C&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;12&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt; + 6O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; → 6CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; + 6H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O.

Бұл процесс негізгі үш сатыға бөлінеді: 
# [[гликолиз]];  
# [[лимон қышқылының айналымы|лимон қышқылының айналысы]]; 
# [[тотыға фосфарлану|тотығып фосфорлану]].&lt;ref&gt;[https://bilimsite.kz/biologia/11678-atf-sintezi-tynys-alu-zhane-zhanu.html/ АТФ синтезі, тыныс алу және жану] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191110192048/http://bilimsite.kz/biologia/11678-atf-sintezi-tynys-alu-zhane-zhanu.html |date=2019-11-10 }}&lt;/ref&gt;

== Гликолиз ==
[[Гликолиз]] — бұл [[глюкоза]] молекуласының [[пируват]] деп аталатын екі 3-көміртекті молекулаларға бөлінуі нәтижесінде энергия шығарылатын реакциялар тізбегі. [[Гликолиз]] [[жасушалық тыныс алу]]дың бірінші сатысы болып табылады және оттегіні қажет етпейді. Бұл процесс жасуша [[цитозол]]ында жүзеге асады және күрделі он сатыдан тұрады. Процесстің негізгі кезеңінде [[энергия]]ны жұту үшін екі [[АТФ]] молекуласы жұмсалып, екі [[фосфат]] тобы [[глюкоза]]ға қосылады. Жоғары тұрақсыздық нәтижесінде молекула бөлініп, екі 3-көміртекті [[пируват]] молекулалары түзіледі. [[Гликолиз]] барысында қосымша өнімдер: төрт [[АТФ]] және екі [[НАДН]] молекулалары шығарылады. &lt;ref&gt;[https://ru.khanacademy.org/science/biology/cellular-respiration-and-fermentation/glycolysis/a/glycolysis/ Гликолиз] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200813061207/https://ru.khanacademy.org/science/biology/cellular-respiration-and-fermentation/glycolysis/a/glycolysis |date=2020-08-13 }}&lt;/ref&gt;
[[File:Shema Glicozida.png|thumb|[[Гликолиз]] схемасы]]

== Лимон қышқылының айналымы ==
Бұл процесс тағы [[Кребс циклі|Кребс айналымы]] деп аталады. [[Гликолиз]]ге қарағанда, оттегіні қажет етеді. Сол себепті [[аэробты]] тыныс алуға жатқызылады және [[цитозол]]да емес, [[митохондрия]]да орын алады. Екі [[пируват]] молекуласы Кребс айналымына енер алдында, ең алдымен, тотығудан өтіп, бір [[Көміртегі|көмірте]]&lt;nowiki/&gt;гі [[атом]]ынан айырылу нәтижесінде [[ацетил-CoA]] молекуласына айналады. Сонымен қатар, электрондарды тасымалдайтын [[НАД]] [[НАДН]]-ға дейін қалпына келеді. Осындай дайындықтан кейін [[ацетил-CoA]] Кребс айналымына енеді және бірнеше рет тотығу процессінен өтіп, [[көміртек диоксиді]] бөлінеді. Әрбір [[пируват]] молекуласы үшін айналым екі рет жүзеге асады. Жалпы, екі Кребс айналымы барысында 4 СО&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; молекуласы, 6 [[НАДН]], 2 [[ФАД]]Н&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, 2 АТФ түзіледі. &lt;ref&gt;[https://ru.khanacademy.org/science/biology/cellular-respiration-and-fermentation/pyruvate-oxidation-and-the-citric-acid-cycle/v/krebs-citric-acid-cycle/ Кребс айналымы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210304070055/https://ru.khanacademy.org/science/biology/cellular-respiration-and-fermentation/pyruvate-oxidation-and-the-citric-acid-cycle/v/krebs-citric-acid-cycle |date=2021-03-04 }}&lt;/ref&gt;
[[File:Citric acid cycle with aconitate 2 ru.svg|thumb|Лимон қышқылының айналымы]]

== Тотыға фосфорлану ==
[[Тотыға фосфорлану]] екі негізгі құрылымнан тұрады: [[электрон тасымалдау тізбегі]] және [[хемиосмос]]. Кребс айналымы секілді, осы процесте оттегі талап етіледі. [[Электрон тасымалдау тізбегі]] көптеген [[Ақуыз|нәруыз]] және [[органикалық молекулалар]]дан тұрады. Осы тізбекке [[гликолиз]] бен [[Кребс айналымы]] кезінде түзілген [[НАДН]] және [[ФАД]]Н&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; жақындап, жинаған [[электрон]]дарды тасымалдау арқылы энергия жоғарылап, [[протондар]] [[митохондрия]]ның [[матрикс]]ынан [[мембранааралық кеңістік]]ке жиналуы нәтижесінде [[элетрохимиялық градиент]] түзіледі. [[Градиент]] орнағаннан кейін [[протон]]дар мен [[электрон]]дар [[оттек|оттегімен]] әрекеттесу нәтижесінде су молекулалары түзіледі. Ал [[хемиосмос]] барысында [[электрон]]дардан алынған [[энергия]] [[АТФ-синтаза]]ның жұмысына жұмсалып, [[АТФ]] молекулалары өндіріледі. &lt;ref&gt;[https://ru.khanacademy.org/science/biology/cellular-respiration-and-fermentation/oxidative-phosphorylation/a/oxidative-phosphorylation-etc/ Тотыға фосфарлану] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210305123439/https://ru.khanacademy.org/science/biology/cellular-respiration-and-fermentation/oxidative-phosphorylation/a/oxidative-phosphorylation-etc |date=2021-03-05 }}&lt;/ref&gt;Қорытындылай келе, [[гликолиз]], [[лимон қышқылының айналымы]], [[тотыға фосфорлану]] процесстерінің барлығын қосып есептегенде 36-38 [[АТФ]] молекулалары алынады.
 
== АТФ синтезі туралы зерттеулер ==


== АТФ синтезін зерттеген ғалымдар ==
== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}


== Сілтемелер ==
* [https://melimde.com/elektron-tasimali-men-totifa-fosforlanu.html/ Электрон тасымалы мен тотыға фосфарлану] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201031014550/https://melimde.com/elektron-tasimali-men-totifa-fosforlanu.html |date=2020-10-31 }}
* [https://bykm.ru/kk/razrabotki/himicheskaya-reakciya-fotosinteza-sintez-regeneraciya-atf/ Фотосинтез бен АТФ синтезі]{{Deadlink|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://kk.julinse.com/анаэробтық-метаболизм-және-аэробты/ Аэробты және анаэробты метаболизм]

[[Санат:Биология]]
[[Санат:Білім]]</text>
      <sha1>d4cryygmeg5sr133ojgn8nkxswr9dve</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591059</id>
      <parentid>3591058</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T13:52:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3591059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7831" sha1="8ocglo125x6p8icelo6maexzmynlil7" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2021}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''АТФ синтезі''' — ағзаның [[аэробты]] және [[анаэробты]] тыныс алуы кезінде пайда болатын [[энергия]]ның [[АТФ]] молекуласы түрінде бөліну процессі. Жасушаның тыныс алу теңдеуі келесі түрде келтіріледі: C&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;12&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt; + 6O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; → 6CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; + 6H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O.

Бұл процесс негізгі үш сатыға бөлінеді: 
# [[гликолиз]];  
# [[лимон қышқылының айналымы|лимон қышқылының айналысы]]; 
# [[тотыға фосфарлану|тотығып фосфорлану]].&lt;ref&gt;[https://bilimsite.kz/biologia/11678-atf-sintezi-tynys-alu-zhane-zhanu.html/ АТФ синтезі, тыныс алу және жану] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191110192048/http://bilimsite.kz/biologia/11678-atf-sintezi-tynys-alu-zhane-zhanu.html |date=2019-11-10 }}&lt;/ref&gt;

== Гликолиз ==
[[Гликолиз]] — бұл [[глюкоза]] молекуласының [[пируват]] деп аталатын екі 3-көміртекті молекулаларға бөлінуі нәтижесінде энергия шығарылатын реакциялар тізбегі. [[Гликолиз]] [[жасушалық тыныс алу]]дың бірінші сатысы болып табылады және оттегіні қажет етпейді. Бұл процесс жасуша [[цитозол]]ында жүзеге асады және күрделі он сатыдан тұрады. Процесстің негізгі кезеңінде [[энергия]]ны жұту үшін екі [[АТФ]] молекуласы жұмсалып, екі [[фосфат]] тобы [[глюкоза]]ға қосылады. Жоғары тұрақсыздық нәтижесінде молекула бөлініп, екі 3-көміртекті [[пируват]] молекулалары түзіледі. [[Гликолиз]] барысында қосымша өнімдер: төрт [[АТФ]] және екі [[НАДН]] молекулалары шығарылады. &lt;ref&gt;[https://ru.khanacademy.org/science/biology/cellular-respiration-and-fermentation/glycolysis/a/glycolysis/ Гликолиз] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200813061207/https://ru.khanacademy.org/science/biology/cellular-respiration-and-fermentation/glycolysis/a/glycolysis |date=2020-08-13 }}&lt;/ref&gt;
[[File:Shema Glicozida.png|thumb|[[Гликолиз]] схемасы]]

== Лимон қышқылының айналымы ==
Бұл процесс тағы [[Кребс циклі|Кребс айналымы]] деп аталады. [[Гликолиз]]ге қарағанда, оттегіні қажет етеді. Сол себепті [[аэробты]] тыныс алуға жатқызылады және [[цитозол]]да емес, [[митохондрия]]да орын алады. Екі [[пируват]] молекуласы Кребс айналымына енер алдында, ең алдымен, тотығудан өтіп, бір [[Көміртегі|көмірте]]&lt;nowiki/&gt;гі [[атом]]ынан айырылу нәтижесінде [[ацетил-CoA]] молекуласына айналады. Сонымен қатар, электрондарды тасымалдайтын [[НАД]] [[НАДН]]-ға дейін қалпына келеді. Осындай дайындықтан кейін [[ацетил-CoA]] Кребс айналымына енеді және бірнеше рет тотығу процессінен өтіп, [[көміртек диоксиді]] бөлінеді. Әрбір [[пируват]] молекуласы үшін айналым екі рет жүзеге асады. Жалпы, екі Кребс айналымы барысында 4 СО&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; молекуласы, 6 [[НАДН]], 2 [[ФАД]]Н&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, 2 АТФ түзіледі. &lt;ref&gt;[https://ru.khanacademy.org/science/biology/cellular-respiration-and-fermentation/pyruvate-oxidation-and-the-citric-acid-cycle/v/krebs-citric-acid-cycle/ Кребс айналымы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210304070055/https://ru.khanacademy.org/science/biology/cellular-respiration-and-fermentation/pyruvate-oxidation-and-the-citric-acid-cycle/v/krebs-citric-acid-cycle |date=2021-03-04 }}&lt;/ref&gt;
[[File:Citric acid cycle with aconitate 2 ru.svg|thumb|Лимон қышқылының айналымы]]

== Тотыға фосфорлану ==
[[Тотыға фосфорлану]] екі негізгі құрылымнан тұрады: [[электрон тасымалдау тізбегі]] және [[хемиосмос]]. Кребс айналымы секілді, осы процесте оттегі талап етіледі. [[Электрон тасымалдау тізбегі]] көптеген [[Ақуыз|нәруыз]] және [[органикалық молекулалар]]дан тұрады. Осы тізбекке [[гликолиз]] бен [[Кребс айналымы]] кезінде түзілген [[НАДН]] және [[ФАД]]Н&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; жақындап, жинаған [[электрон]]дарды тасымалдау арқылы энергия жоғарылап, [[протондар]] [[митохондрия]]ның [[матрикс]]ынан [[мембранааралық кеңістік]]ке жиналуы нәтижесінде [[элетрохимиялық градиент]] түзіледі. [[Градиент]] орнағаннан кейін [[протон]]дар мен [[электрон]]дар [[оттек|оттегімен]] әрекеттесу нәтижесінде су молекулалары түзіледі. Ал [[хемиосмос]] барысында [[электрон]]дардан алынған [[энергия]] [[АТФ-синтаза]]ның жұмысына жұмсалып, [[АТФ]] молекулалары өндіріледі.&lt;ref&gt;[https://ru.khanacademy.org/science/biology/cellular-respiration-and-fermentation/oxidative-phosphorylation/a/oxidative-phosphorylation-etc/ Тотыға фосфарлану] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210305123439/https://ru.khanacademy.org/science/biology/cellular-respiration-and-fermentation/oxidative-phosphorylation/a/oxidative-phosphorylation-etc |date=2021-03-05 }}&lt;/ref&gt; Қорытындылай келе, [[гликолиз]], [[лимон қышқылының айналымы]], [[тотыға фосфорлану]] процесстерінің барлығын қосып есептегенде 36–38 [[АТФ]] молекулалары алынады.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://melimde.com/elektron-tasimali-men-totifa-fosforlanu.html/ Электрон тасымалы мен тотыға фосфарлану] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201031014550/https://melimde.com/elektron-tasimali-men-totifa-fosforlanu.html |date=2020-10-31 }}
* [https://bykm.ru/kk/razrabotki/himicheskaya-reakciya-fotosinteza-sintez-regeneraciya-atf/ Фотосинтез бен АТФ синтезі]{{Deadlink|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://kk.julinse.com/анаэробтық-метаболизм-және-аэробты/ Аэробты және анаэробты метаболизм]

[[Санат:Биология]]
[[Санат:Білім]]</text>
      <sha1>8ocglo125x6p8icelo6maexzmynlil7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қараменде Мұратұлы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>652584</id>
    <revision>
      <id>3591042</id>
      <parentid>3590917</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T12:40:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Tureshova Arailym|Tureshova Arailym]] ([[User talk:Tureshova Arailym|т]]) өңдемелерінен [[User:Сагидуллиева Сандугаш|Сагидуллиева Сандугаш]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3590883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10379" sha1="e4gojk5mr3u5112tdagwulm0m981ntz" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2021}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Тұлға
 |Есімі = Қараменде би
 |Шынайы есімі = Қараменде Мұратұлы
 |Сурет = 
 |Сурет ені = 
 |Сурет атауы  = 
 |Туған кездегі есімі = 
 |Туылған күні = 
 |Туылған жері = [[Жаркент]] өңірі
 |Мансабы =  [[би (тұлға)|би]]
 |Азаматтығы =  
 |Ұлты = [[қазақтар|қазақ]]
 |Қайтыс болған күні =
 |Қайтыс болған жері = 
 |Әкесі = Мұрат
 |Анасы = 
 |Жұбайы = 
 |Балалары = Нияз, Тыныбек, Бекұлы, Жақсыбай, Сады
 |Марапаттары = 
 |Сайты =  
 |Басқалары = 
 |Commons = 
}}
'''Қараменде Мұратұлы''' (шамамен 17 ғасырдың соңы – 18 ғасырдың басы) — қазақтың [[Суан]] руынан шыққан тұңғыш биі.

Ол үш жүздің басын қосқан жиындарда төбе би болған, хандармен терезесі тең қоғам қайраткері болып есептелген. Өз заманындағы соғыс өнерін игерген ірі әскер қолбасшысы, әйгілі батыр.&lt;br&gt;&lt;br&gt;Әкесі Мұрат, [[Тоқарыстан]]&lt;nowiki/&gt;ның 4 баласының бірі болған. Өз кезегінде Мұраттың 6 баласы болған. Оның Байтөгей дегенінен басқа Нияз, Тыныбек, Бекқұлы, Жақсыбай, Сады есімді балаларын ел аузында “Бес Мұрат” деп атаған.&lt;br&gt;&lt;br&gt;[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] ханның тұсында Қараменде мемлекет басқару ісіне араласқан, дипломатиялық қызмет атқарған ойшыл дана. [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] құрған &quot;[[Билер кеңесі|Билер кеңесінің]]&quot; беделді мүшесі, атақты шешен.&lt;br&gt;&lt;br&gt;Қараменде бидің қоғамдық-саяси, халықаралық деңгейдегі дипломатиялық қызметі қазақ-қалмақ қатынасының күрделенген тұсында көзге түседі. Халық арасында дағдарыс кездерінде бір билікке бағындырып, басшылық қасиеттерін көрсетеді.&lt;ref&gt;Өскенбай Ә.Р. &quot;Қараменде шежіресі&quot; - Алматы: &quot;Асыл кітап&quot;, 2018 жыл. ISBN 978-601-7962-22-7 &lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;Төбе бидің атымен [[Жаркент]] өңірінде ''&quot;Қараменденің белі&quot;'', ''&quot;Қараменденің сайы&quot;'' деп аталатын жер аттары бар. 

==Аңыздар==

Қараменде Суан руының биі болып жүргенде Солтанғұл-Хангелдіні үйлендірмекші болып, Найман жеріне ертіп барады. Онда бір байдың ақылды қызы бар екенін естіп, үйінен барады. Байдың қызы қыз айттырушыларға ұнайды. Бірақ бай:&lt;br&gt;
- Қайда, кімге тұрмысқа шығатынын өз қалауы біледі, - деп келісімін бермейді. Қыздың өзімен тілдесіп, анық жауабын алып қайтпақшы болған Қараменде мен Хангелді байдың үйінен түстенеді. Шайды қыз өз қолымен құяды. Қонақтардың қандай бұйымтаймен келгенінен хабардар болған қыз шай құйып отырғанда байқатпай шашын сипайды. Қараменде астына төсеп отырған аю терісін аяғынан басына дейін сипап қояды. Екінші кесеге шай құйған қыз қолындағы кесені биге ұсынбақ болып тұрып, қайтадан кесені еселеп, қайта беріпті. Кеседегі шайын ішіп біткен Қараменде қолындағы кесесін төңкеріп, үй иесі байға:&lt;br&gt;
- Болды, біз келістік, енді бізді жолға сал, - дейді. Ауылдан ұзаған соң, Хангелді:&lt;br&gt;
- Биеке, мен ештеңе ұқпадым. Сіз ешкіммен тілдеспей-ақ, &quot;келістік, кетемін&quot; дегеніӊіз қалай? - дейді. Сонда Қараменде:&lt;br&gt;
- Сен байқамаған екенсің ғой. Біз жаңа қыз екеуміз шай үстінде келістік қой.&lt;br&gt;
- Мен ешкімнің жақ ашып, сөйлескенін көргенім де, естігенім де жоқ қой?&lt;br&gt;
- Біз ыммен сөйлестік.&lt;br&gt;
- Қалайша?&lt;br&gt;
- Шай құйып отырған қыз шашын сипады. Онысы: &quot;Маған құда түсу үшін менің шашымдай қалың мал төлейсіңдер&quot;, - дегені еді. Мен астымдағы теріні сипап: &quot;Аюдың жүнінде мал береміз&quot;, - дедім. Қыздың қолындағы шай құйылған кесені маған ұсынбақ болып тұрып қайта алып, еселеп, маған бергені - &quot;келіспейін деп едім, келістім&quot; дегені, - депті.
&lt;br&gt;
{{Center|♦♦♦}}&lt;br&gt;

... Жігіт жүрмекші болған соң Жидебайдың айтқаны: &quot;Бес ауыз бір сөзім бар, алты ауыз бір сөзім бар&quot;. Осыларды бірімен - бірін шатастырмай ұғып ал&quot;, - деп таныстырады. Жидебайдың айтқан сөзін жігіт жаттап алады. &lt;br&gt;
Бес ауыз бір сөзім:&lt;br&gt;
Төрт нәрседен үміт бар,&lt;br&gt;
Бір нәрседен үміт жоқ, - &lt;br&gt;
Осыны айт. Алты ауыз бір сөзім:&lt;br&gt;
Мұсылман жаудың қолында қалдым,&lt;br&gt;
Бес атаның малын іздеп әуре болдым.&lt;br&gt;

Алпыс ат үйір бермеді,&lt;br&gt;

Жетпіс торғай шырылдайды,&lt;br&gt;

Сексен балапан ұя басып жатыр.&lt;br&gt;

Тоқсан жұмыртқаның қашан жарылары белгісіз.&lt;br&gt;

Жаздың күні жайлауға қонған қалың елді аралай бірнеше күн жол жүріп, бағанағы жігіт Қарамендені іздеп табады.&lt;br&gt;

Біраз күн жатып тынығып, ел жайлы, ер амандығына қаныққан жігіт қайтпақшы болады. Сонда Қараменде: &quot;Жидекем тірі болса, маған басқа сәлем айтпады ма?&quot; - деп сұрапты. Сонда жігіт батырдың сәлемін айтыпты. Қараменде шартта жүгініп отырып, көп ойланып-толғанады. Біраздан кейін:&lt;br&gt;

- &quot;Төрт нәрседен үміт бар&quot; дегені, адам баласы төрт нәрседен үмітпен жүріп өтеді екен-ау:&lt;br&gt;

Жас өсемін деп үмітті.&lt;br&gt;

Жалғыз көбейемін деп үмітті,&lt;br&gt;

Жарлы байимын деп үмітті,&lt;br&gt;

Ауру жазыламын деп үмітті.&lt;br&gt;

&quot;Бір нәрседе үміт жоқ&quot; дегені шіркін, көктемі мен жазы өтіп жапырағы қураған ағаштай, ұрты солып, жағы суалған кәріліктен ғана үміт жоқ екен, - дейді.&lt;br&gt;

&quot;Мұсылман жаудың қолында қалдым&quot; дегені бірге жасасып, өмір сүрген, бір-біріне иістері сіңіскен жастық шақтың жолдасы - жұбайы қайтып, жесір болып, келін баласының қолына қарап қалған екен ғой. Екі елі аузына төрт елі қақпақ қойсын, балаға сонда ғана сыйымды болады, - депті.&lt;br&gt;

&quot;Бес атаның малын іздеп әуре болдым&quot; дегені: Қайран батыр қартайып, көзі көр болған екен ғой. Жастан серік болған бес жолдасы: &quot;Мәсуік, тәспік, орамал, бөкі, қамшы - болар. Осылардың басын құрап жинау үшін жан-жағын сипалап іздеп тапқанша, түске дейінгі уақыты өтеді екен ғой. Жанына жанқалта, төсіне төсқалта салдырып алсын депті. Ол уақыттағы қазақтың киімдеріне қалта салынбайды екен.

&quot;Алпыс ат үйір бермейді&quot; дегені: алпыс жас ағайынды жауға беріспейтін қайрат-күштің қайтпайтын күші екен ғой.

&quot;Жетпіс торғай шырылдайды&quot; дегені - жетпісте торғайдай ғана қуатым қалды дегені екен ғой.

&quot;Сексен балапан ұя басып жатыр&quot; дегені - сексенде ұяда жатқан балапандай төсек тартып жаттым дегені екен ғой.

&quot;Тоқсан жұмыртқа қашан жарыларын білмеймін&quot; дегені - тоқсаннан асқан жасым бар, бір аяғыммен қабірде, ажал қашан жетеді деп күтуде дегені екен ғой, - депті.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Қазақ би-шешендері]]</text>
      <sha1>e4gojk5mr3u5112tdagwulm0m981ntz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ескі Жаңа Жыл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>653066</id>
    <revision>
      <id>3591041</id>
      <parentid>3590920</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T12:39:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Tureshova Arailym|Tureshova Arailym]] ([[User talk:Tureshova Arailym|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3582849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3328" sha1="9q5aat940a8u3nh07b6xuodo1vy9r50" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2021}}
'''Ескі Жаңа Жыл''' — Джулиан күнтізбесіндегі [[Жаңа жыл]] (ескі стиль). Бұл мейрам 13–14 қаңтарда тойланады және Рождествоны атап өтетін елдерге кең таралған.

== Тарихы ==
Бұл мереке хронологияның өзгеруі нәтижесінде пайда болды. Еуропалық мемлекеттердің барлығы  18-ғасырда күнтізбеден бірнеше күнді алып тастап, Григориан хронологиясына көшті. XX ғасырға қарай орыс күнтізбесі Григориан күнтізбесіне ауысқан Еуропадан 13 күн артта қалды. Осы алшақтықты жою үшін 1918 жылы Халық Комиссарлары Кеңесінің жарлығымен Григориан күнтізбесіне - жаңа стильге көшу жасалды. Шындығында, 31 қаңтардан кейін бұл 14 ақпан болды. Нәтижесінде 14 қаңтар - Әулие Василий күні ескі Жаңа жыл болып шықты.

== Салт-дәстүрлер ==
Көптеген дәстүрлер мен [[әдет-ғұрыптар]] Ресейдегі ескі Жаңа жылмен байланысты. Васильев күнінде олар болашақ егінмен байланысты болатын ауылшаруашылық мерекесін атап өтті және себу рәсімін жасады, демек, мереке «овсень» немесе «авсень» деп аталды.

Ескі Жаңа жыл түнінде қыздар өздерінің болашақ махаббатына сәуегейлік жасаған. Өйткені, христмастид кезеңі жалғасты, кез-келген сәуегейлік пен болжам жасау үшін жылдың ең жақсы уақыты. Халықта 13 қаңтардан 14 қаңтарға қараған түні болашақ жарыңды түсіңде көре аласың деп сенген.

=== Наным-сенім мен ырымдар ===
* Ақшаға мұқтаж болмау үшін адамдар бір-біріне ақша бермеген. Ал бұл күні ақша алу өте сәтті деп саналды, бұл Жаңа жылда алдын ала болжанған пайда.
* Жыл бойына жақсы киіну үшін Васильевтің кешінде Жаңа жылды қарсы алу үшін жаңа киім кию керек.
* Ескі Жаңа Жылда ашық, жұлдызды аспан жидектердің мол түсімін алдын ала көрсетті. 13-қаңтарда кешкісін болған қатты боран жаңғақтың мол өнімін көрсетті.

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://ru.sputnik.kz/spravka/20200113/8719200/staryj-novyj-god-istoriya-tradicii.html Старый Новый год: история и традиции праздника]

[[Санат:Жаңа жыл]]</text>
      <sha1>9q5aat940a8u3nh07b6xuodo1vy9r50</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Персей шоқжұлдызы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>653085</id>
    <revision>
      <id>3591062</id>
      <parentid>3590864</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T13:53:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3591062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1287" sha1="s536qxingy0447g0f99p9azs5nr4ezj" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2021}}
'''Персей шоқжұлдызы''' түнгі жұлдызды аспанда гректің '''λ''' әрпіне ұқсас көрінеді. Түнгі тұнық аспанда одан жай қырағы көзге '''тоқсанға''' жуық жұлдыз шалынады. Персей шоқжұлдызындағы '''β''' әрпімен белгіленген ең жарық жұлдызға көңіл бөлген жөн, оған '''Алголь''' деген ат берілген. Алголь-айнымалы – тұтылмалы қос жұлдыз. Персей шоқжұлдызының γ жұлдызы төңірегінен шілде айының 18-і мен тамыз айының 20-сы аралығында персеидтер деп аталатын жұлдыз жауыны болып тұрады. Нөсерлі сәті тамыз айының 12–13-терінде өтеді.&lt;ref&gt;&quot;Алматыкітап баспасы&quot;. Менің алғашқы энциклопедиям. Сужикова А.У., Солтанғазина М.Қ.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жұлдыздар]]
[[Санат:Астрономия]]</text>
      <sha1>s536qxingy0447g0f99p9azs5nr4ezj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зейнеп Жұманова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>657652</id>
    <revision>
      <id>3591066</id>
      <parentid>3590923</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T13:57:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Tureshova Arailym|Tureshova Arailym]] ([[User talk:Tureshova Arailym|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3581512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8634" sha1="o7u3vpnn2809mqf178l7chzxim13i1u" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2021}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Тұлға
 |Есімі                 = Зейнеп Жұманова
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 =
 |Сурет ені             =
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі = 
 |Туған күні          = 10.02.1939
 |Туған жері          = [[Мұқыр (Атырау облысы)|Мұқыр ауылы]], {{туғанжері|Қызылқоға ауданы|Қызылқоға ауданында}}, [[Атырау облысы|Гурьев облысы]], [[Қазақ КСР]]
 |Мансабы               = 
 |Азаматтығы            = {{байрақ|Қазақ КСР}}&lt;br /&gt;{{KAZ}}   
 |Ұлты                  = 
 |Қайтыс болған күні    = 
 |Қайтыс болған жері    = 
 |Әкесі                 = Джакиев Жұман
 |Анасы                 = Үркия
 |Жұбайы                = [[Дініш Дияров]]
 |Балалары              = Лязат, Айвар
 |Марапаттары          = {{Құрмет Белгісі ордені}} {{Астанаға 10 жыл медалі}}
 |Сайты                 =  
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''Зейнеп Жұманова''' ([[10 ақпан]] [[1939]], [[Мұқыр (Атырау облысы)|Мұқыр ауылы]], [[Қызылқоға ауданы]], [[Атырау облысы|Гурьев облысы]], [[Қазақ КСР]]) — қазақстандық ғалым-математик, педагог, физика-математика ғылымдарының кандидаты (1978), философия докторы, профессор. Қазақстан Республикасының халыққа білім беру ісінің үздігі, «Құрмет белгісі» орденінің иегері.

== Өмірбаяны ==
Жұманова Зейнеп 1939 жылы 10 ақпанда [[Атырау облысы|Атырау облысының]] [[Қызылқоға ауданы|Қызылқоға ауданындағы]] [[Мұқыр (Атырау облысы)|Мұқыр ауылында]] дүниеге келген. Руы — Шоңай [[Адай]]. 

Әкесі — Джакиев Жұман, [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] алғашқы күндерінде әскерге шақырылып, 1943 жылы қаза тапқан. Анасы — Үркия, көпбалалы ана. Отбасында тоғыз бала дүниеге келіп, жетеуі өмір сүрген. Зейнеп — солардың кенжелерінің бірі. Балалардың барлығы жоғары білім алған, олардың үшеуі ғылым кандидаты дәрежесіне ие болған (екеуі — физика–математика, бірі — экономика ғылымдары). Үлкен ағаларының бірі — Ұлы Отан соғысының ардагері, мектепте оқу ісініӊ меӊгерушісі, тарихшы. 

=== Білімі ===
1955–1960 жылдары [[Қазақ ұлттық университеті|С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің]] (қазіргі әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті) механика-математика факультетінде білім алып, математик мамандығын тәмамдады.

1973 жылы «Араласпайтын сұйықтар шекарасын математикалық модельдеу» тақырыбында (орыс тілінде) диссертация қорғап, физика-математика ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алды.

1988 жылы Халықаралық аймақтық конвенция комиссиясының шешімімен философия ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесі берілді.

=== Еңбек жолы ===
Еңбек жолын 1960 жылы [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР Ғылым академиясының]] Математика институтында кіші ғылыми қызметкер болып бастады.

1965–1983 жылдары қазіргі [[Халел Досмұхамедов атындағы Атырау университеті|Халел Досмұхамедов атындағы Атырау университетінде]] оқытушы, аға оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарды.

1983 жылдан бастап [[Каспий технологиялар және инжиниринг университеті|Ш.Есенов атындағы Ақтау мемлекеттік университетінде]] (қазіргі Каспий технологиялар және инжиниринг университеті) доцент, жоғары математика кафедрасының меңгерушісі, кейін университет профессоры (1988) болып еңбек етті.

== Ғылыми еңбектері ==
Зейнеп Жұманованың 60-тан астам ғылыми және ғылыми-әдістемелік еңбегі жарық көрген. Оның ішінде 15-тен астамы қазақ тілінде жазылған оқулықтар мен оқу-әдістемелік құралдар. Ғылыми еңбектері математикалық модельдеу, экономикалық есептер, экология, мұнай өндіру және қолданбалы математика мәселелеріне арналған.

== Марапаттары мен атақтары ==
* «Құрмет белгісі» ордені (1981)
* «Қазақстан Республикасының халыққа білім беру ісінің үздігі» (1993)
* «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл» медалі (2001)
* А. Байтұрсынов атындағы медаль — жоғары білім беру саласына қосқан үлесі үшін (2011)
* «Ардагер» атағы (2010)
* «Маңғыстау облысының білім беру жүйесін дамытуға қосқан үлесі үшін» Құрмет грамотасы (2006)
* Бірқатар ведомстволық және алғыс грамоталар

== Отбасы ==
Жұбайы — [[Дініш Дияров]] (1938–1985), техника ғылымдарының кандидаты, мұнай кен орындарын игеру және жер асты гидродинамикасы саласының маманы.

Қызы — Лязат Диярова, физика-математика ғылымдарының кандидаты, профессор, Ш.Есенов атындағы Каспий технологиялар және инжиниринг университетінің оқытушысы, «Білім беру ісінің құрметті қызметкері».

Ұлы — Айвар Дияров, Қазақстан Республикасының кеден қызметінің еңбек сіңірген қызметкері, «Ерен еңбек үшін» медалінің иегері.

== Әдебиет ==
* Маңғыстау энциклопедиясы. Алматы, «Атамұра», 1997, 259-бет. ISBN 5-89800-123-9
* Маңғыстау энциклопедиясы. Алматы, «Қазақ энциклопедиясы», 2008, 302-бет. ISBN 9965-893-13-6

[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] 
[[Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздіктері]]
[[Санат:Физика-математика ғылымдарының кандидаттары]]
[[Санат:Философия ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Қазақстан математиктері]]
[[Санат:Қазақстан педагогтары]]</text>
      <sha1>o7u3vpnn2809mqf178l7chzxim13i1u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Башқұртстан өзендері</title>
    <ns>0</ns>
    <id>664820</id>
    <revision>
      <id>3591198</id>
      <parentid>3417092</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:28:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3591198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26408" sha1="lfw32qa2avusdnj5l0u7nu5b5ib2eph" xml:space="preserve">{{wikify}}
'''Башқұртстан өзендері''' — [[Башқұртстан]] Республикасының аумағынан өтетін барлық өзендердің жиынтығы. Башқұртстанның [[өзен желісі]] жалпы ұзындығы 57 366 км (өзен желісінің тығыздығы 0,4 км/км2) шамамен 12 725 [[өзен]]нен тұрады, олардың көпшілігі кіші өзендер мен бұлақтарға жатады.&lt;ref&gt;https://waterresources.ru/reki/reki-bashkortostan/ Реки Башкортостана&lt;/ref&gt;

== Жалпы сипаттама ==
Башқұртстан Республиканың өзендері негізінен екі [[Өзен алабы|өзен бассейніне]] жатады - Еділ (Кама) және Жайық. Тек Республиканың солтүстік-шығысындағы кішігірім өзендердің бір бөлігі ғана-Уй, оның жоғарғы салалары Миасс және басқалары -Обь бассейніне жатады.

[[Башқұртстан]]да ірі өзендерден (ұз.500-1000 км)-4, орташа өзендерден (ұз.100-500 км)-24, кіші өзендерден (ұз.25-100 км) - 214 және ең ұсақ өзендерден (ұз.10-25 км) - 12 483 барлығы 12 725 ірілі-ұсақты [[өзен]]дер бар.&lt;ref&gt;https://hultafors-russia.ru/reki-bashkortostana-spisok-nazvaniy/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210709191020/https://hultafors-russia.ru/reki-bashkortostana-spisok-nazvaniy/ |date=2021-07-09 }} Реки башкортостана список названий&lt;/ref&gt; 
Мұндағы өзендер ағыны суға толы, өйткені республика аумағында жерасты көздері көп. [[Ақеділ]], Уфа, Сакмара, Ай өзендері жылдам ағынымен ерекшеленеді.&lt;ref&gt;https://dr-webs.ru/spisok-vsekh-rek-bashkirii/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210709191433/https://dr-webs.ru/spisok-vsekh-rek-bashkirii/ |date=2021-07-09 }} Список всех рек башкирии&lt;/ref&gt;

== Өзендер тізімі == 
[[Абуляисова]], [[Әуешлі]], [[Агыр]], Азяк, [[Аир (Юрюзана тармағы)|Аир]], Ай, [[Айдос]], [[Айдырля]], Акберда, [[Ақеділ]], [[Алмаз (Атера тармағы)|Алмаз]], [[Алакуян]], [[Алла-Елга]], Альягыш, [[Амамбайка]] [[Амзя (өзен)|Амзя]], [[Ангелька]] Ар, [[Арганча]], [[Арий (Бисерта тармағы)|Арий]], [[Аргайда]], [[Арганча]], [[Аргауз]], [[Ардегель]], [[Арема]], [[Арлык]], [[Артя]], Арша, [[Аршаглы-Аят]], [[Асакты]], [[Аскин]], [[Аскинка]], [[Аскиш (Байка тармағы)|Аскиш]], Аслиудряк, [[Ассель]], [[Атавка]], [[Атер (Той тармағы)|Атер]], [[Атиш]], [[Аткус]], Атлегач, [[Атняшь-Язы]], [[Атыш]], [[Атя]], Аургазы, [[Ахрап]], [[Ачит (Бисерта тармағы)|Ачит]], Аша, Ашаеш, Ашкадар, [[Аят (Караталаята тармағы)|Аят]]
[[File:Confluence of rivers Nugush and Uryuk also Sokolinaya rock.jpg|thumb|оңға|300px|Нугуш өзені]]
[[Ба-Су]], [[Базарбай]], База, [[Базлык (Менеуза тармағы)|Базлык]], [[Байки (өзен)|Байки]], [[Байтук (Сүйіндік (өзен)|Сүйіндіка тармағы)|Байтук]], Балышлы, [[Барал]], [[Барибановка]], Бармыш, Барракал, Барсук, [[Барышан]], [[Баская (Бисерта тармағы)|Баская]], Баткак, Башки, [[Баяз]], [[Баяк]] [[Бедярыш]], [[Бейда]], [[Безымянка (Сүйіндік (өзен)|Сүйіндіка тармағы)|Безымянка]], [[Белекес]], [[Беляк (Чекалда тармағы)|Беляк]], [[Белянка (Уфа тармағы)|Белянка]], [[Бердяш (Лемеза тармағы)|Бердяш]], [[Березяк]], Березовка, [[Беркут (Уй тармағы)|Беркут]], Берсианка, [[Бетнутобе]], [[Бетеря (Узян тармағы)|Бетеря]], [[Бзяк (Үлкен Авзян тармағы)|Бзяк]], [[Бизгинды]], [[Бидюльга]], [[Бизяр]], [[Бирся]], Бирь, [[Бисерть (өзен)|Бисерть]], [[Бишинды]], [[Биявашка]], [[Бозбие]], Бракалтиле, [[Бриш (Инзера тармағы)|Бриш]], [[Бретяк (Нугуш тармағы)|Бретяк]], Бриш, [[Бөрілі (Сақмар тармағы)|Бөрілі]], [[Буганак (Белая тармағы)|Буганак]], [[Будум]], [[Буенда]], [[Бұзаулық (Таналық тармағы)|Бузавлык]], Буй, [[Буланка (Юрюзана тармағы)|Буланка]], [[Борлы (Жайық тармағы)|Бурля]], [[Бурминка (Тюй тармағы)|Бурминка]], [[Бурна]],    [[Бюйды]]

[[Варяш (Буя тармағы)|Варяш]], [[Воровская]], [[Василга]], [[Вояда]]
[[File:Река Белая (2).jpg|thumb|оңға|200px|Орал тауларындағы Ақеділ]]
[[Гадяшка]], Гарейка, [[Глазунов (Уй тармағы)|Глазунов]], [[Гондырка]], [[Греховка]], [[Громотуха (Серга тармағы)|Громотуха]], [[Гүмбей]], [[Гусар (Уй тармағы)|Гусар]], [[Гучунга]]

[[Дарывды]], Дема, [[Дергамыш]], [[Джуса]], [[Дуванейка]] Дымка

Евбаза, [[Еманз-Елга]], [[Емашла]], [[Емашка (Байка тармағы)|Емашка]], [[Ералка]], [[Жеранағаш]], [[Ермыш]]

[[Жаланда]], [[Жаман-Акжар]], [[Жоғарғы Биянка]], [[Жоғарғы Гусиха]], [[Жоғарғы Миня]], [[Верхний Тогызак|Жоғарғы Тоғызақ]], [[Жульдыбай]]
[[File:Dema.jpg|thumb|оңға|200px|Дёма - жазықтықтағы өзен]]
[[Земзя]], Зигаза, Зиган, Зилаи, Зилаир, Зилим, [[Зингейка]], [[Зириклы (Кидыша тармағы)|Зириклы]]

[[Иволга (Демид тармағы)|Иволга]], Игишлы, [[Идяш (өзен)|Идяш]], [[Ижболдинка]], [[Изяк]], Изяшка, Ик, [[Икинь]], [[Икстимер]], [[Илыу]], Илек, [[Ильяска]], [[Имай]], [[Иматка]], [[Индышняя]], Инзер, [[Инек (өзен)|Иняк]], [[Иргизла]], Иртюбяк, [[Искуш (Үлкен Ик тармағы)|Искуш]], [[Ишля (Сюрюнзяка тармағы)|Ишля]], [[Ишменька]]

[[Казмаш (өзен)|Казмаш]], [[Кага (өзен)|Кага]], [[Казьба]], [[Казияз]], [[Каинда]], [[Кайберда]], [[Кайрак (өзен)|Кайрак]], [[Кайрахта]], [[Калатмыш]], [[Калгасау]], [[Калмычиха]], Калмия, [[Калмыш]], Калтаса, [[Калышта]], [[Каменная (Яндырка тармағы)|Каменная]], [[Каморза]], Камсарка, [[Қамысөзек]], Кана, [[Кандыбулак]], [[Караганка (Синташта тармағы)|Караганка]], [[Караганка (Сүйіндік (өзен)|Сүйіндіка тармағы)|Караганка]], Карагола, [[Каракулька (Уй тармағы)|Каракулька]], [[Каранелга (Урал тармағы)|Каранелга]], [[Карамала (Дема тармағы)|Карамала]], [[Карауй]], [[Карашор]], [[Каршинка]], [[Касамаевка]], [[Кенчурка]], [[Кизникей]], [[Кизяташ]], Кизяк, Кизяташ, [[Кипчак (Ильяска тармағы)|Кипчак]], [[Кирса]], [[Киряба]], Кисеик, [[Кисканышта]], [[Китайка (Баской тармағы)|Китайка]], Киязы, Клы, [[Кобылиха (Бисерта тармағы)|Кобылиха]], [[Козя]], [[Кокай (Уфа тармағы)|Кокай]], [[Кокпектысай]], [[Колослей]], [[Коряжный Дол]], [[Кіші Қосжылға]], [[Кошелевка (Юрюзана тармағы)|Кошелевка]], [[Крака]], [[Краснохты]], Крепостной Зилаир, Кривля, [[Крутобережка]], [[Круш (Уфа тармағы)|Круш]], [[Крыкла]], [[Куба (Серга тармағы)|Куба]], [[Қуалат]], Куваш, Куганак, Кужа, [[Кулсугады]], [[Кулутайка]], [[Кульберда]], [[Кульмоста]], Куляж, [[Кумустобе]], [[Кунгак (Сарса тармағы)|Кунгак]], Кундряк, Кундуруш, Кунь, [[Купченей]], [[Купырка]], [[Курасан]], [[Курга (Уфа тармағы)|Курга]], [[Курган (Менеуза тармағы)|Курган]], [[Кургаш (Урал тармағы)|Кургаш]], [[Куркатау]], [[Курсак]], [[Курт (Сима тармағы)|Курт]], [[Куруды]], [[Куруил]], [[Курязя]], Курыгас, [[Куряк (Сима тармағы)|Куряк]], [[Кусагазы]], [[Кусейка]], [[Куткура]], [[Куткурка]], [[Кутырды]], Кутмас, [[Куштумга]], [[Кушу-Елга]], [[Куянсак]], [[Кызыл-Яр (өзен)|Кызыл-Яр]], Кынгыр Лемеза, [[Кышиндык]],  Кіші Айгыр, Кіші Арметка, [[Кіші Бардзяул]], [[Кіші Березяк]], [[Кіші Бұзаулық]], [[Кіші Изяк]], Кіші Ик, [[Кіші Инзер]], Кіші Иняк, [[Кіші Казмаш]], [[Кіші Калагаза]], [[Кіші Караганка]], [[Кіші Катав]], [[Кіші Қызыл]], [[Кіші Кудаш]], [[Кіші Кузелга]], [[Кіші Курга]], [[Кіші Кутюм]], [[Кіші Кухтур]], Кіші Куюргаза, [[Кіші Майгашта]] Кіші Нугуш, [[Кіші ОгРез]], Кіші Реват, Кіші Садка, [[Кіші Сим]], Кіші Сурень, [[Кіші Сюрюнзяк]], [[Кіші Удряк]], [[Кіші Тусту]], [[Кіші Уртазымка]], [[Кіші Ускалык]], Кіші Шишеняк, [[Кіші Югуш]], [[Кайракты (Тобыл тармағы)|Қайрақты]], [[Карабутак (Сүйіндік (өзен)|Сүйіндіка тармағы)|Қарабұтақ]], [[Карагай (Маскара тармағы)|Қарағай]], [[Карагайлы (Худолаза тармағы)|Қарағайлы]], [[Қараталдыәйет]], [[Қиыр Улядка]], [[Құрғақ Амамбайка]],[[Құрғақ Буенда]], [[Құрғақ Каморза]]

[[Лазарга]], [[Лакташ]], [[Латыш (Уфа тармағы)|Латыш]], [[Лемеза (Сима тармағы)|Лемеза]], [[Леун]] [[Леуза (Кига тармағы)|Леуза]], Лобовка

[[Мага (Бердяшка тармағы)|Мага]], [[Мағаш (Сақмар тармағы)|Магаш]], [[Мазара (Миндяка тармағы)|Мазара]], [[Мақан]], [[Малаж]], [[Малоюз]], [[Мамонда]], [[Манаир]], [[Мандесарка]], [[Маниска]], [[Мань-елга]], Маньязы, [[Маратбай]], [[Марфа (Кунгака тармағы)|Марфа]], [[Масаль]], [[Маскара (Уфа тармағы)|Маскара]], [[Маш (Сарса тармағы)|Маш]], Мата, Маты, [[Медянка (Үлкен Бердяшка тармағы)|Медянка]], [[Межевка]], Мекатевли, [[Мелекас]], Мелеуз, Мендим, [[Менеуз]], [[Меседа]], [[Месек-Елга]], Миасс, [[Миндяк (Урал тармағы)|Миндяк]], Миниште, [[Минка]], Миселя, [[Мияки (Дема тармағы)|Мияки]], [[Могок]], Мокрый Кызыл, [[Мочаги]], [[Мрясимка]], [[Мунча]]

Нази, [[Нарка]], Накас, [[Наси (Юрюзана тармағы)|Наси]], [[Нерестовка]], [[Нила (Катав тармағы)|Нила]], [[Новь]], Нугуш, [[Нукат (өзен)|Нукат]], [[Нязя]]

[[ОгРез]], [[Ока]], [[Ортаңғы Гусиха]], [[Орья (өзен)|Орья]], [[Осейка (Санарка тармағы)|Осейка]], [[Ошья (Буя тармағы)|Ошья]], [[Өзен Уса]]

Пизь, [[Плотинная (Буя тармағы)|Плотнная]], [[Погорелка (Курсан тармағы)|Погорелка]], [[Подсулок]], [[Полуденка (Березовка тармағы)|Полуденка]], [[Полуденный Бардым]], [[Поша]], Прорва, [[Пут]]

[[Рассыпная (Уфа тармағы)|Рассыпная]], [[Рау (Инзера тармағы)|Рау]], [[Ревдель]], [[Реветь (Кіші Инзера тармағы)|Реветь]], [[Ржавка (Урал тармағы)|Ржавка]], [[Ря]], [[Рез]], [[Рясток]], Ряузяк
[[File:Река Бирь.jpg|thumb|оңға|200px|Көктемгі тасқын су кезінде Бирь өзені]]
[[Сабарда]], [[Саваказка]], [[Савалда]], [[Салдыбаш]], [[Сайылмыш]], [[Сангра]], Савляш, Сакмара, [[Сапсал]], [[Сарагы]], [[Сарана (Уфа тармағы)|Сарана]], [[Сарва (Салдыбаша тармағы)|Сарва]], [[Сарга (Ута тармағы)|Сарга]], [[Саргай]], [[Саргая (Уфа тармағы)|Саргая]], [[Сарс (Тюй тармағы)|Сарс]], Сарыш, Сарыяз, [[Сасыксай]], [[Сатубалба]], Севады, [[Седяк]], [[Седяшка]], Селеук, [[Семибратская]], [[Сенная (Арти тармағы)|Сенная]], [[Сергази]], Сибирган, Сикася, [[Сикильда]], [[Сикиязик]], Сикиязка, [[Сильга (Юрюзана тармағы)|Сильда]], Сим, [[Симбаш]], [[Симгаза]], [[Симка (Уфа тармағы)|Симка]], [[Сияк]], [[Сказ (Кусейка тармағы)|Сказ]], Скимка, [[Скуба (Берсуата тармағы)|Скуба]], [[Слак (Курсак тармағы)|Слак]], [[Соколка (Үлкен Ик тармағы)|Соколка]], [[Солодянка (Гүмбей тармағы)|Солодянка]], [[Солончанка (Караганка тармағы)|Солончанка]], [[Солтүстік Барышан]], [[Сорва]], Сосновка, [[Средний Тогызак]], [[Средний Удряк]], Стерля, Стивинзя, [[Субутак]], [[Суваняк]], [[Сувлыозек]], [[Суммеля]], [[Суран (өзен)|Суран]], [[Шортанөзек]], [[Сүйіндік (өзен)|Сүйіндік]], Сухайля, [[Суховилялка]], [[Сухой Ключ (Сарана тармағы)|Сухой Ключ]], [[Сухой Сарана]], [[Сухой Сарс]], [[Сухоляд]], [[Сухояж]], Сухоязы, Суя, [[Суяска]], [[Сырая Кирзя]], [[Сырая Сарга]], Сюльзи, Сюнь, [[Сюнда]], [[Сюрюнзяк]]

[[Табуска]], [[Табылгашты]], [[ТӘуешлі]], [[Тавла (өзен)|Тавла]], [[Тай-Маништы]], Тайрук, [[Тайсара]], Такаты, Такелга, [[Таксабай]], Талбаза, [[Тана (Сарса тармағы)|Тана]], Таналык, [[Танкал]], [[Тарказы (Ика тармағы)|Тарказы]], [[Тарлау]], [[Тарша]], [[Таушка]], Ташла, [[Ташлыкуль-Елгасы]], [[Текаль]], [[Тельгаза]], [[Теляк]], [[Темир-Зингейка]], [[Теплая (Каменка тармағы)]], [[Тесткан]], [[Тесяк]], Тибиль, [[Тига (Сарса тармағы)|Тига]], [[Тимиркуна]], Тирлян, [[Тогызак (Уй тармағы)|Тогызак]], [[Токарь (Сарса тармағы)|Токарь]], [[Тончак]], [[Топкая (Гүмбей тармағы)|Топкая]], [[Топкий (Уй тармағы)|Топкий]], [[Трунок]], Тор, Тошкурка, [[Тугустемир]], [[Туембетка]], [[Туз (Инзера тармағы)|Туз]], [[Тулубай]], [[Торат]], Турсагали, [[Туруш]], [[Туялас]], Тыгык, Тыхтем, Тюй, Тюльгаза, [[Тюльмень]], [[Тюлюк (Юрюзана тармағы)|Тюлюк]], [[Тюлянь]], Тюрюш, [[Тюш (Бисерта тармағы)|Тюш]], [[Тятер]], [[Төменгі Биянка]], [[Төменгі Гусиха]], [[Төменгі Миня]], [[Төменгі Солодянка]]
[[File:View of rock Mambet.jpg|thumb|right|200px|Зилим өзені]]
Уза, [[Узельга (Уй тармағы)|Узельга]], Узень, Узян, Уй, Уйа, [[Ук (Сима тармағы)|Ук]], [[Улуир]], [[Улу-Теляк (өзен)|Улу-Теляк]] Уман-гора, [[Упуда]], [[Урада]], [[Ураим]], Урал, [[Үрген]], [[Ургутеляк]], [[Урдаза]], [[Урды (өзен)]], [[Урляда]], [[Урманташла]], [[Урмикеевка]], [[Урмия (Тюй тармағы)|Урмия]], [[Урпек]], [[Уртаир]], [[Урташ]], [[Урускискен]], Уршак, [[Урюк (Нугуш тармағы)|Урюк]], [[Урюш]], [[Усть-Канда]], [[Ут (Бисерта тармағы)|Ут]], [[Утяганка]], [[Утяшта]]

[[Үлкен Азавда]], [[Үлкен Авзян]], Үлкен Авияр, [[Үлкен Азям]], [[Үлкен Айжерган]], Үлкен Арметка, [[Үлкен Арша]], [[Үлкен Атиг]], [[Үлкен Аюш]], [[Үлкен Бадажи]], [[Үлкен Бардзяул]], [[Үлкен Бердяш]], Үлкен Бузавлык, [[Үлкен Изяк]], Үлкен Ик, Үлкен Инзер, [[Үлкен Ирмиз]], [[Үлкен Казамаш]], [[Үлкен Казмаш]], [[Үлкен Калагаза]], [[Үлкен Калмак]], [[Үлкен Караганка]], Үлкен Кидаш, [[Үлкен Қызыл]], [[Үлкен Кудаш]], [[Үлкен Кузелга]] [[Үлкен Кудашка]], [[Үлкен Кургаш]], [[Үлкен Кутюм]], Үлкен Куюргаза, [[Үлкен Наязды]], Үлкен Нугуш, Үлкен Реват, [[Үлкен Сатка]], [[Үлкен Сүрем]], [[Үлкен Сык]], [[Үлкен Телемез]], [[Үлкен Удряк]], [[Үлкен Уйжуиха]], [[Үлкен Ургала]], [[Үлкен Уртазымка]], [[Үлкен Услаган]], Үлкен Ускалык, Үлкен Шанк, [[Үлкен Шар]], Үлкен Шишеняк, [[Үлкен Шунут]], [[Үлкен Юшатырь]],
[[File:Top view of Sakmara.jpg|thumb|оңға|200px|Зилаир ауданындағы Сакмара өзені]]
[[Филатовка (Бисерта тармағы)|Филатовка]], [[Финаениха]]

[[Харланова]], [[Хохлуновка Баская]]

[[Цывиха]]

[[Чад (Сарса тармағы)|Чад]], [[Чека (өзен)|Чека]], [[Чекалда]], [[Чернояс]], [[Черный Атиг]], [[Чигишан]],[[Чулаксай]]

[[Шагарка]], [[Шадыгай]], [[Шаменка]], [[Шарама]], [[Шардалы]], [[Шардатма]], [[Шароварка]], [[Шартымка]], [[Шигая]], [[Шида (Белекес тармағы)|Шида]], [[Шокурка]], [[Шолман]], [[Шуй (Маша тармағы)|Шуй]], [[Шура (Нуката тармағы)|Шура]]

[[Юва (Уфа тармағы)|Юва]], [[Югуш]], [[Юкали]], [[Юмоза]], [[Юрмаш (Туза тармағы)|Юрмаш]], [[Юрмыс (Пута тармағы)|Юрмыс]]

[[Якши-Акжар]], [[Ялшанка (Урляда тармағы)|Ялшанка]], [[Ям-Елга]], [[Яман-Зелга]], [[Ямская (Урал тармағы)|Ямская]], [[Янаулка]], [[Йангел]], [[Янгиз]], [[Яндырка (Аршаглы-Аят тармағы)|Яндырка]], [[Ярош-Елга]]

[[1-Шумга]], [[2-Ашкарка]], [[2-Мақан]], [[2-Шумга]], [[3-Кукруй]], [[3-Мақан]]&lt;ref&gt;https://multiurok.ru/blog/rieki-bashkortostana.html Реки Башкортостана. Список рек по алфавиту&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы.&lt;/ref&gt;

== Башқұртстанның ең ірі 10 өзені туралы ақпарат ==
[[File:Atysh waterfall.jpg|thumb|right|250px|Атыш сарқырамасы]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Башқұртстанның ірі 10 өзені&lt;ref&gt;https://bash.fandom.com/ru/wiki/%D0%A0%D0%B5%D0%BA%D0%B8_%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%B8 Реки Башкирии&lt;/ref&gt;
|-
! Орысша атауы !! Башқұртша атауы !! Ұзындығы, км!! Бассейн ауданы, км²
|-
| Белая (Агидель) || Ағиҙел || 1430|| 142 000
|-
| Ик (приток Камы) || Ыҡ || 571 (450) || 18 100     
|-
| Дёма || Дим (Күгиҙел) || 535 (420) || 12 800
|-
| Уфа (Караидель) || Өфө (Ҡариҙел)|| 918 (390) || 53 100
|-
| Сакмара || Һаҡмар || 760 (348) || 	30 400 (5940)
|-
| Инзер || Инйәр || 307 || 5380
|-
| Ай || Әй || 571 (278) || 15 000
|-
| Быстрый Танып || Тере Танып || 345 || 7560
|-
| Большой Ик (приток Сакмары) || Оло Эйек || 341 (256) || 7670
|-
| Нугуш || Нөгөш || 235 || 3820
|}

== Туристік маңызы==
'''Нугуш өзені''' — туристер үшін сүйікті орын, онда рафтинг үнемі өткізіліп тұрады. Өзен бойы ерекше [[ландшафт]]тарға, әсем [[сарқырама]]ларды тамашалауға мүмкіндік береді. Сондай-ақ, әдемі тастар, орманды жартастар және қараусыз қалған ауылдар бар. 
1967 жылы өзенде «Башқұртстан» ұлттық паркінің құрамына кіретін су қоймасы пайда болды. Өзен ағысының жоғарғы бөліктері [[Шүлгентас (қорық)|«Шульган-Таш»]] деп аталатын тағы бір қорықтың аумағы арқылы өтеді.

'''Үлкен Ик өзені''' — Мурадымовск шатқалы арқылы ағып өтеді, сол жерде аттас табиғи саябақ бар. Өзенде көптеген [[Балықтар|балық түрлері]] бар, ол жер әуесқой балықшылар арасында өте танымал. Сондай-ақ, экстремалды әуесқойлар бұл су айдынын спорттық рафтингке ойынымен ұнатады.

'''Инзер өзені''' — рафтингті ұйымдастыруға арналған тамаша орын: көптеген кедергілер мен тастар бар. Сонымен қатар Қызғылт тастар, Атыш сарқырамасы және т.б. ерекше және тартымды табиғи нысандар жағалауда орналасқан. Инзер өзені жағалауына белсенді демалысты ұнататындар жиі келеді, жағалауларда тұрақ орындары жеткілікті.

'''Дёма өзені''' — бұл су жануарларының көптігімен, сондай-ақ туристердің [[байдарка]]ға деген сүйіспеншілігімен ерекшеленетін өзен. Өзен жағасында ең танымал «Юматово» шипажайы орналасқан.&lt;ref&gt;https://basharchive.ru/blog/samye-krupnye-reki-bashkirii/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210709185443/https://basharchive.ru/blog/samye-krupnye-reki-bashkirii/ |date=2021-07-09 }} Реки Башкирии&lt;/ref&gt;

'''Ақеділ өзені''' —  жоғарғы ағысы туристер арасында өте танымал. Жаздағы ең жақсы ойын-сауық - қайықтағы рафтинг. Өзеннің жағасында теректерді, [[тал]]дарды, [[итмұрын]] мен [[бүлдірген]]ді кездестіруге болады. Акваторияда көп мөлшерде [[балықтар]] тіршілік етеді.

'''Уфа өзені''' — Уфа өзенін саяхатшылар жақсы көреді. Уфаның жоғарғы ағысында байдаркамен айналысатын спортшыларды кездестіруге болады.&lt;ref&gt;https://fb.ru/article/236814/izuchaem-reki-bashkortostana Изучаем реки Башкортостана&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ресей өзендері]]
[[Санат:Башқұртстан өзендері]]</text>
      <sha1>lfw32qa2avusdnj5l0u7nu5b5ib2eph</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Күнделік.кз</title>
    <ns>0</ns>
    <id>667783</id>
    <revision>
      <id>3591378</id>
      <parentid>3524351</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:38:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>67397</id>
      </contributor>
      <origin>3591378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7524" sha1="gi163z5z5sud90ap4qgvxylqs6i0m3z" xml:space="preserve">{{Сайт
 |атауы           = Күнделік
 |логотипі        = Күнделік.png
 |ені             = 
 |URL             = [https://portal.kundelik.kz/v2 kundelik.kz]
 |скриншоты       = 
 |скриншот ені    = 
 |тақырыбы        = 
 |коммерциялық    = Иә
 |түрі            = Цифрлы білім беру платформасы, Электронды күнделік және журнал
 |ұраны           = 
 |тіркелу         = Тегін, әкімшінің растауымен
 |тілдері         = қазақша, орысша
 |кірішулер саны  = 500 млн
 |орналасқан жері = 
 |иесі            = 
 |авторы          = 
 |ашылды          = 2016 жыл
 |жабылды         = 
 |қазіргі статусы = 
 |айналымы        = 
 |таза табысы     = 
 |телефоны        = 
}}
'''Kundelik.kz''' — [[Қазақстан]] бойынша бірыңғай білім беру интернет-порталы. Kundelik.kz жүйесі мемлекеттік-жекешелік әріптестік негізінде енгізілді және жеке инвесторлардың қаражаты есебінен қаржыландырылады. Бүгінгі таңда жүйеде 6500-ден астам мектеп тіркелген.

Ай сайын порталға 4 500 000-нан астам адам кіреді, парақшаларды қарау саны 350 миллионнан асады (2023 жылдың ақпан айындағы Яндекс.Метрика мәліметтері бойынша).&lt;ref&gt;[https://kundelik.kz/forpartners Kundelik.kz сайтының статискасы]&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
2016 жылы &quot;Дневник.ру&quot; жобасының жетекшісі Гавриил Левидің айтуынша, Қазақстан аумағында &quot;Күнделік.кз&quot; білім беру платформасы енгізілді. Бүгінгі таңда жобаның ресми сайтындағы мәліметтерге сәйкес, осы платформамен 6 мыңға жуық мектеп және 4 миллионға жуық қолданушы жұмыс істейді.

&quot;Күнделік&quot;-ті техникалық тұрғыдан әзірлеген [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|Білім және ғылым министрлігі]] емес. Жоба мемлекеттік-жекеменшік әріптестік аясында пайда болған. &quot;Күнделік&quot; жобасының бас директоры Мұхтар Ілиясовтың айтуынша, инвесторлар жаңа жүйені жасап бергені үшін мемлекеттен мүлде ақша алмаған. Жоба өзін 11 жылда ақтап алады дейді. Министрліктің бұл жобаны мақұлдап, жаппай енгізуінің бір ғана мақсаты: мұғалімдерді қағаз толтырудан арылтып, Қазақстанда сандық білім беру жүйесін қалыптастыру.

Қазақстандағы ұстаздардың пікірінше, &quot;Күнделік.кз&quot; – Ресейдегі осындай &quot;Дневник.ру&quot; жобасының айна қатесіз көшірмесі. Мұхтар Ілиясов экслюзивті сұхбат бере отырып, &quot;Күнделік&quot; компаниясының бір бөлігі ресейліктерге тиесілі екенін растады.&lt;ref name=&quot;inform&quot;&gt;[https://informburo.kz/kaz/zhalaash-suretter-kndelkte-aydan-zhr-kndelk-kz-t-yzytary-men-shyzhytary.html &quot;Күнделік&quot;-тің көп біле бермейтін тарихы]&lt;/ref&gt;
 
&quot;Әрине, әуел бастан қазақстандық компаниямыз деп айтып отырмын. Бірақ, біздің компанияның 45 пайызы Ресейдің &quot;Дневник.ру&quot; компаниясына тиесілі. Яғни, жобаның &quot;жүрегін&quot;, негізін әзірлеген адамдар – ресейліктер. Ал, әдістеме, үш тілдегі жұмысын, академиялық бағалау жүйесін, сабақтардың санын енгізген біз. Ресейде бұл жобаны 150 адам жасап отыр, оның ішінде оншақты адамды бізге көмектесуге берген. Ал, Қазақстан тарапынан бұл жобада он екі адам – есепші, заңгерлер мен операторлар жұмыс істеп отырмыз&quot;

== Пайдалану ==
&quot;Күнделік&quot; жүйесіне тіркелу өтінішін тек мектеп бере алады. Мектеп әкімшілігі сыныптағы оқушылардың санын, аты-жөндерін және ата-аналардың аты-жөні мен өзге де мәліметтерді ұсынуы керек.

Мектеп оқушылары туралы бүкіл мәліметті ұсынғаннан кейін &quot;Күнделік&quot; авторлары оны бес күн ішінде тексереді де, өтінішті расымен мектеп беріп отырғанына көз жеткізгеннен кейін, мәліметтерді растап, өтініш жіберген мектепке жүйе әкімшісіне арналған логин мен құпия сөз жібереді.

Жүйенің әкімшісін мектеп тағайындайды. Бұл жұмыс жүктелген әкімші ұйымның жеке парақшасын толтырып, оқушылардың тізімін, мұғалім мен ата-ананың мәліметтерін жүйеге енгізеді. Бүкіл мәлімет базаға енген соң, сабақ кестесі және тағы басқа академиялық мәліметтер толтырылады. Содан кейін әкімші әр сыныптың жетекшісіне әр оқушы мен ата-ананың құпия сөзін таратады. Сынып жетекшісі өз кезегінде әрбір оқушыға және оның ата-анасына жеке логині мен құпия сөзін береді.

Оқушы, ата-ана, мұғалім логин мен құпия сөз алған соң, сайттағы &quot;Кіру&quot; батырмасын басып, платформаға кіреді. Мұғалім оқушыға баға қойып, үй тапсырмасын жазады. Ата-ана баласының бағаларын қарап, сабақ кестесімен және үй тапсырмасымен таныса алады. Ал оқушы өзінің бағаларын, өзі оқитын сыныптың үй тапсырмасы мен сабақ кестесін ғана көруге мүмкіндігі бар.&lt;ref name=&quot;inform&quot;/&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://kundelik.kz/features#/teachers Күнделік мүмкіндіктері]

[[Санат:Қазақстандағы білім беру сайттары]]</text>
      <sha1>gi163z5z5sud90ap4qgvxylqs6i0m3z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Өңдеме саны бойынша қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675070</id>
    <revision>
      <id>3591589</id>
      <parentid>3590892</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T07:01:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3591589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16816" sha1="on59xmn9dk3689wauwbyi03etrirk1l" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ӨСҚ}}&lt;center&gt;Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген.
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-
|1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120022||88060||2860||393||23673||189||54||4350||1453
|-
|2||4||{{u|Kasymov}}||95283||75765||10992||226||3372||234||110||5790||739
|-
|3||2||{{u|Салиха}}||86281||80703||1349||2243||909||49||0||957||135
|-
|4||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84034||68898||1239||147||11309||15||0||1695||24
|-
|5||3||{{u|Мағыпар}}||80681||75795||733||588||37||361||0||2880||37
|-
|6||8||{{u|Arystanbek}}||55503||30543||3585||368||5769||944||2229||4770||5178
|-
|7||6||{{u|Casserium}}||48147||39502||1751||102||628||17||9||4418||38
|-
|8||7||{{u|Sibom}}||41112||38495||884||90||357||62||0||786||381
|-
|9||9||{{u|Ulan}}||30436||23972||391||78||4579||14||0||199||209
|-
|10||19||{{u|AlefZet}}||25095||8820||3472||136||398||8||2176||838||844
|-
|11||12||{{u|GanS NIS}}||24505||18596||437||61||1022||42||3||3184||980
|-
|12||10||{{u|1nter pares}}||22891||21439||132||7||374||64||0||1263||119
|-
|13||15||{{u|Bolatbek}}||21868||13879||4120||204||768||812||373||1111||1007
|-
|14||11||{{u|Орел Карл}}||21258||20002||744||39||120||4||0||121||11
|-
|15||20||{{u|Nurken}}||17651||8532||1288||38||6807||80||2||413||47
|-
|16||17||{{u|Kaiyr}}||16949||11991||218||7||132||162||8||2485||355
|-
|17||13||{{u|Sagzhan}}||16164||15059||287||34||180||10||0||308||86
|-
|18||14||{{u|Batyrbek.kz}}||16067||14052||411||16||1017||73||1||538||300
|-
|19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14709||4599||4648||149||152||586||364||1907||630
|-
|20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13716||12968||207||1||183||2||0||215||42
|-
|21||18||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9855||1161||116||24||1||0||752||183
|-
|22||24||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1621||225||189||1681||0||344||14
|-
|23||27||{{u|Ерден Карсыбеков}}||11067||6753||503||0||102||508||0||614||55
|-
|24||22||{{u|Nurkhan}}||10003||7845||1218||37||4||0||4||333||36
|-
|25||28||{{u|Тұран}}||8361||6513||414||55||255||120||0||383||32
|-
|26||32||{{u|AlibekKS}}||8335||5771||73||3||1033||42||2||898||170
|-
|27||21||{{u|Kas77777}}||8187||8093||0||9||0||1||0||35||1
|-
|28||48||{{u|Daniyar}}||8001||3613||482||327||177||626||0||1642||348
|-
|29||35||{{u|Nurtenge}}||7898||5404||965||137||625||58||22||528||188
|-
|30||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7308||0||118||0||0||0||35||1
|-
|31||34||{{u|TheNomadEditor}}||7714||5424||27||4||1779||173||0||158||46
|-
|32||25||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6913||0||0||0||0||0||2||0
|-
|33||30||{{u|Ashina}}||7361||5855||189||80||63||88||3||384||320
|-
|34||26||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1
|-
|35||29||{{u|SSE}}||6974||6256||254||109||0||1||0||126||23
|-
|36||37||{{u|TalgatSnow}}||6972||4948||442||100||719||0||64||87||66
|-
|37||45||{{u|GaiJin}}||6703||3842||510||20||361||9||94||369||444
|-
|38||46||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||826||78||12||172||311
|-
|39||44||{{u|Alamgir}}||6196||3874||95||15||681||2||0||47||24
|-
|40||38||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24
|-
|41||31||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||188||9||1||0||10||7
|-
|42||36||{{u|Zhaksilik}}||6101||5045||20||26||9||26||0||362||59
|-
|43||33||{{u|Aghia7}}||6046||5584||6||1||0||0||0||147||10
|-
|44||39||{{u|Zhigitbek}}||5455||4750||0||0||27||27||0||11||10
|-
|45||43||{{u|Qarakesek}}||5200||4176||157||87||39||219||2||241||308
|-
|46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4508||77||38||85||3||0||152||18
|-
|47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4358||0||68||0||82||0||62||40
|-
|48||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2770||2||0||215||0||0||1535||26
|-
|49||47||{{u|Coffee86}}||4321||3798||4||0||11||7||0||398||5
|-
|50||63||{{u|Madi Dos}}||4161||2876||188||63||33||24||0||592||102
|-
|51||51||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3392||51||0||0||27||0||223||21
|-
|52||49||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0
|-
|53||60||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0
|-
|54||57||{{u|Esetok}}||3578||3080||395||2||161||205||8||285||138
|-
|55||50||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3398||3||0||4||0||0||32||0
|-
|56||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2
|-
|57||59||{{u|Нурасылл}}||3396||2999||193||0||18||0||0||50||8
|-
|58||52||{{u|Makenzis}}||3336||3279||5||0||0||0||0||46||5
|-
|59||61||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2990||58||40||1||55||0||201||62
|-
|60||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0
|-
|61||56||{{u|Hardworking}}||3272||3115||61||0||0||0||0||10||0
|-
|62||62||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1
|-
|63||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3225||0||16||0||0||0||5||3
|-
|64||58||{{u|Qanattan}}||3117||3043||0||0||0||0||0||2||0
|-
|65||64||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2836||0||0||0||0||0||0||0
|-
|66||65||{{u|Meruyert}}||2952||2789||0||0||0||0||0||0||1
|-
|67||99||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144
|-
|68||68||{{u|Dauren}}||2871||2465||0||14||0||0||0||68||6
|-
|69||71||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0
|-
|70||76||{{u|ShadZ01}}||2819||2258||304||52||105||0||0||4||0
|-
|71||111||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0
|-
|72||67||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11
|-
|73||78||{{u|Merey}}||2684||2202||0||239||0||0||0||0||2
|-
|74||77||{{u|Магпар}}||2680||2218||91||88||13||11||0||183||30
|-
|75||69||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4
|-
|76||73||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5
|-
|77||72||{{u|Сәуір 1}}||2473||2368||24||11||2||0||0||30||0
|-
|78||74||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4
|-
|79||90||{{u|MuratbekErkebulan}}||2469||1681||224||0||71||21||0||357||4
|-
|80||75||{{u|G55}}||2468||2299||0||50||0||0||0||0||2
|-
|81||87||{{u|Balaburgem}}||2447||1731||11||29||31||59||0||182||48
|-
|82||70||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2448||0||1||0||0||0||2||2
|-
|83||109||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1326||0||78||0||0||0||13||2
|-
|84||83||{{u|Рахман999}}||2304||1897||103||22||34||4||0||97||35
|-
|85||134||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||885||48||1||228||7||0||728||75
|-
|86||96||{{u|Drift}}||2233||1502||22||2||710||1||0||4||2
|-
|87||80||{{u|Egorkz}}||2232||2041||0||64||0||0||0||0||2
|-
|88||84||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22
|-
|89||79||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2076||0||0||0||0||0||0||0
|-
|90||81||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4
|-
|91||117||{{u|Әлинұр}}||2175||1104||132||43||47||101||0||580||48
|-
|92||89||{{u|Rasulbek Adil}}||2088||1718||126||0||14||1||0||155||35
|-
|93||88||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1721||94||0||243||0||0||37||5
|-
|94||82||{{u|Unknown Alash}}||1981||1920||1||0||0||0||0||0||0
|-
|95||85||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0
|-
|96||92||{{u|Bauka91 91}}||1857||1618||0||0||0||0||0||0||1
|-
|97||101||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||257||0||0||0||1||2
|-
|98||131||{{u|Esen48}}||1808||895||0||33||0||0||0||744||1
|-
|99||86||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0
|-
|100||94||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1519||8||0||86||1||0||42||29
|-
|101||98||{{u|RaiymbekZh}}||1775||1493||6||0||13||0||0||71||70
|-
|102||91||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24
|-
|103||95||{{u|Nelli}}||1666||1507||0||0||0||0||0||0||0
|-
|104||100||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1
|-
|105||93||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0
|-
|106||105||{{u|ДолбоЯщер}}||1597||1339||1||0||101||1||0||5||0
|-
|107||103||{{u|2rk}}||1552||1367||0||99||0||1||0||8||0
|-
|108||106||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1519||1333||0||0||7||0||0||118||8
|-
|109||97||{{u|Gliwi}}||1503||1497||3||0||0||0||0||0||0
|-
|110||108||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26
|-
|111||118||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1098||0||17||0||1||0||174||22
|-
|112||133||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||886||0||91||0||0||0||39||0
|-
|113||104||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0
|-
|114||115||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0
|-
|115||107||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0
|-
|116||112||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1
|-
|117||102||{{u|Nkiukr}}||1314||1405||44||0||40||4||0||1||0
|-
|118||110||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0
|-
|119||114||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1
|-
|120||137||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||830||380||20||0||0||0||15||0
|-
|121||142||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||766||6||58||31||0||0||197||14
|-
|122||113||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1200||0||1||0||0||0||11||2
|-
|123||116||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0
|-
|124||126||{{u|IL68}}||1215||946||62||0||31||0||0||134||1
|-
|125||123||{{u|Gulnar7}}||1178||1046||0||2||0||0||0||13||1
|-
|126||224||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||785||0
|-
|127||125||{{u|Aimanber}}||1150||1002||0||61||0||0||0||0||0
|-
|128||120||{{u|Ziv}}||1138||1067||58||0||0||2||0||9||2
|-
|129||121||{{u|Bailarbekov}}||1136||1049||0||0||0||0||0||3||1
|-
|130||204||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10
|-
|131||119||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2
|-
|132||128||{{u|KoishymanovaG}}||1096||919||2||0||0||80||0||35||3
|-
|133||124||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0
|-
|134||127||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2
|-
|135||193||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4
|-
|136||161||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2
|-
|137||136||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0
|-
|138||122||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0
|-
|139||148||{{u|Wikuiser}}||996||705||139||0||62||0||43||18||3
|-
|140||129||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0
|-
|141||132||{{u|А.С.Кизиров}}||987||891||17||1||8||23||0||109||11
|-
|142||143||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3
|-
|143||130||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0
|-
|144||220||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504
|-
|145||165||{{u|Aselhan}}||948||627||12||0||9||23||0||82||11
|-
|146||139||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3
|-
|147||141||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1
|-
|148||146||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5
|-
|149||160||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5
|-
|150||135||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0
|-
|151||138||{{u|Mukhin}}||850||807||0||0||0||0||0||0||0
|-
|152||140||{{u|Stella~kkwiki}}||830||772||0||0||0||0||0||0||0
|-
|153||188||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1
|-
|154||213||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10
|-
|155||149||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0
|-
|156||229||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2
|-
|157||175||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17
|-
|158||151||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1
|-
|159||150||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||704||0||0||0||0||0||0||0
|-
|160||145||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0
|-
|161||231||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0
|-
|162||153||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||683||2||30||24||0||0||41||6
|-
|163||169||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0
|-
|164||159||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0
|-
|165||147||{{u|Ташметов шахрух}}||743||721||0||0||0||0||0||5||0
|-
|166||164||{{u|Panicgirl}}||739||636||0||17||0||0||0||10||1
|-
|167||152||{{u|Mariko}}||734||689||0||0||0||0||0||0||0
|-
|168||155||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3
|-
|169||144||{{u|Mheidegger}}||723||748||7||2||0||0||0||6||3
|-
|170||162||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0
|-
|171||173||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2
|-
|172||222||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1
|-
|173||156||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2
|-
|174||154||{{u|Εὐθυμένης}}||697||679||13||0||0||0||0||5||0
|-
|175||163||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0
|-
|176||209||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24
|-
|177||197||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36
|-
|178||167||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0
|-
|179||228||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2
|-
|180||202||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0
|-
|181||166||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0
|-
|182||158||{{u|Epoxa-HH}}||663||651||0||0||5||0||0||10||1
|-
|183||157||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||660||653||0||1||0||0||0||5||0
|-
|184||219||{{u|Syrlybek}}||658||390||5||53||4||9||0||68||17
|-
|185||191||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0
|-
|186||189||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0
|-
|187||172||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21
|-
|188||174||{{u|Амзе Магжан}}||645||571||0||0||0||0||0||47||0
|-
|189||168||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0
|-
|190||176||{{u|IArhunI}}||640||569||7||9||0||0||0||26||11
|-
|191||216||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2
|-
|192||214||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||4||0||152||13
|-
|193||226||{{u|Zhandos02}}||620||265||3||4||11||0||0||247||0
|-
|194||194||{{u|Aseke16}}||617||525||25||0||7||1||0||17||12
|-
|195||178||{{u|Bauyr03}}||615||555||0||0||0||0||0||37||0
|-
|196||185||{{u|Makhanov}}||613||542||0||0||0||0||0||0||1
|-
|197||171||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0
|-
|198||177||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3
|-
|199||181||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0
|-
|200||170||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3
|-
|201||179||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0
|-
|202||230||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0
|-
|203||183||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0
|-
|204||227||{{u|Eldar zh96}}||575||246||132||6||2||80||0||23||6
|-
|205||187||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0
|-
|206||199||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0
|-
|207||192||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0
|-
|208||206||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||467||0||0||1||0||0||24||0
|-
|209||203||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1
|-
|210||180||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||558||546||0||0||0||0||0||0||0
|-
|211||205||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||469||0||0||5||0||0||33||2
|-
|212||198||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0
|-
|213||196||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||553||524||9||0||0||0||0||1||0
|-
|214||186||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0
|-
|215||190||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0
|-
|216||200||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0
|-
|217||221||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0
|-
|218||208||{{u|Olkikz}}||529||447||0||14||0||0||0||0||0
|-
|219||195||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0
|-
|220||182||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0
|-
|221||217||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||391||0||0||0||3||0||44||1
|-
|222||218||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||391||0||36||0||0||0||1||1
|-
|223||184||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0
|-
|224||207||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0
|-
|225||212||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||428||0||0||44||0||0||0||0
|-
|226||223||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12
|-
|227||201||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0
|-
|228||225||{{u|Murat Karibay}}||518||270||183||0||0||0||27||7||8
|-
|229||215||{{u|Chingiz Nazbiev}}||514||420||29||0||54||12||0||0||0
|-
|230||211||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0
|-
|231||210||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0
|-
|232||232||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]]</text>
      <sha1>on59xmn9dk3689wauwbyi03etrirk1l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Өңдеме саны бойынша боттар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675089</id>
    <revision>
      <id>3591626</id>
      <parentid>3591017</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T11:00:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3591626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11172" sha1="beeum4plaib021s6ekpd8bw59fmv55b" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ӨСБ}}&lt;center&gt;Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген.
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-
|1||1||{{u|BolatbekBot}}||515636||380113||110090||1||5897||3||1||19437||23
|-
|2||2||{{u|EmausBot}}||145869||131245||957||0||13593||6||0||46||22
|-
|3||3||{{u|ArystanbekBot}}||131807||127442||571||15||62||17||10||2859||806
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|4||4||{{u|Legobot}}||119565||112799||457||0||6067||15||0||85||142
|-
|5||120||{{u|New user message}}||112865||1||0||0||0||0||0||112864||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|6||5||{{u|MerlIwBot}}||105854||88198||6297||0||10800||24||0||36||497
|-
|7||6||{{u|InternetArchiveBot}}||87035||87035||0||0||0||0||0||0||0
|-
|8||7||{{u|GaiJinBot}}||79340||79325||7||0||0||0||0||3||5
|-
|9||8||{{u|BekusBot}}||50477||50184||232||3||53||0||0||4||1
|-
|10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43054||41964||1||0||1089||0||0||0||0
|-
|11||10||{{u|Xqbot}}||26595||22821||42||0||3648||2||0||60||22
|-
|12||11||{{u|Luckas-bot}}||22676||17397||3||0||5264||1||0||8||3
|-
|13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18278||8490||13||0||9719||0||0||56||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|14||12||{{u|ZéroBot}}||17395||14827||0||0||2561||0||0||7||0
|-
|15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14484||13504||426||1||0||83||0||389||41
|-
|16||14||{{u|Kasymbot}}||13743||13243||240||4||8||22||0||171||42
|-
|17||15||{{u|SieBot}}||13062||12830||0||0||214||0||0||18||0
|-
|18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134
|-
|19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1
|-
|20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9374||8087||0||0||1283||0||0||2||2
|-
|21||16||{{u|Kia content bot}}||9127||9127||0||0||0||0||0||0||0
|-
|22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126
|-
|23||24||{{u|Nurtenge}}||7927||5404||965||137||625||40||22||528||188
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|24||22||{{u|Addbot}}||7608||6153||1043||1||295||18||0||5||90
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|25||38||{{u|ArthurBot}}||7544||2786||26||0||4714||6||0||12||0
|-
|26||122||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0
|-
|27||26||{{u|Vagobot}}||7330||4673||63||0||2585||0||0||3||6
|-
|28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4
|-
|29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5305||5305||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0
|-
|32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0
|-
|33||29||{{u|MelancholieBot}}||4425||4208||2||0||210||0||0||5||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|34||34||{{u|TjBot}}||4252||3316||0||0||935||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|35||31||{{u|Dexbot}}||3738||3677||0||0||51||0||0||10||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0
|-
|37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0
|-
|38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0
|-
|39||35||{{u|NurbekBot}}||3257||3254||0||0||0||0||0||2||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|40||55||{{u|MastiBot}}||3201||1172||31||0||1990||0||0||2||6
|-
|41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0
|-
|42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0
|-
|46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2
|-
|47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2
|-
|48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2061||2036||0||0||5||0||0||20||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1968||1944||0||0||22||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1704||1702||0||0||0||0||0||2||0
|-
|54||50||{{u|Aitan bot}}||1555||1536||0||0||0||0||0||19||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1
|-
|56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|57||54||{{u|YiFeiBot}}||1359||1192||69||0||83||9||0||0||3
|-
|58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0
|-
|59||53||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1
|-
|60||81||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945
|-
|61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0
|-
|62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3
|-
|64||65||{{u|JhsBot}}||1136||845||2||0||277||0||0||12||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11
|-
|66||58||{{u|TuranBot}}||1122||1047||28||2||4||6||0||29||6
|-
|67||59||{{u|PipepBot}}||1048||1033||0||0||1||0||0||13||1
|-
|68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1
|-
|69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|71||68||{{u|Amirobot}}||806||739||0||0||66||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0
|-
|73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0
|-
|75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0
|-
|76||128||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0
|-
|79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|80||98||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0
|-
|83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0
|-
|84||83||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0
|-
|85||79||{{u|MahdiBot}}||332||290||21||0||13||0||0||6||2
|-
|86||82||{{u|Memty Bot}}||305||206||0||0||87||0||0||3||9
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|87||87||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|88||80||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0
|-
|89||89||{{u|Chandlerriggs5}}||280||148||2||0||2||0||0||108||14
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|90||95||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0
|-
|91||84||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|92||85||{{u|Chobot}}||219||176||0||0||41||0||0||2||0
|-
|93||86||{{u|Kasymovbot}}||173||169||2||0||0||1||0||1||0
|-
|94||127||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152
|-
|95||129||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|96||88||{{u|KiranBOT}}||152||150||0||0||0||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|97||90||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|98||91||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|99||94||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|100||93||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0
|-
|101||103||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2
|-
|102||92||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|103||96||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|104||97||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|105||99||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0
|-
|106||100||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1
|-
|107||101||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0
|-
|108||102||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|109||104||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0
|-
|110||125||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|111||105||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0
|-
|112||110||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|113||107||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|114||106||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|115||130||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|116||108||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|117||109||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|118||112||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|119||111||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|120||132||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|121||113||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|122||115||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|123||114||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|124||134||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0
|-
|125||117||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|126||136||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0
|-
|127||124||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0
|-
|128||116||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|129||135||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|130||118||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0
|-
|131||123||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0
|-
|132||126||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|133||131||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0
|-
|134||121||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0
|-
|135||119||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|136||133||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]]</text>
      <sha1>beeum4plaib021s6ekpd8bw59fmv55b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Бет бастауы бойынша қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675116</id>
    <revision>
      <id>3591050</id>
      <parentid>3590478</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T13:07:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3591050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="102747" sha1="70wad9ptg8iq7927qwftyyx0knn0u4k" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ББҚ}}&lt;center&gt;{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!Қатысушы!!Мақалалар!!Бағыттау беттері!!Айрық беттер!!Үлгілер!!Санаттар!!Файлдар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|BolatbekBot}}||107917||25625||5||36754||4335||0||11||0||0
|-
|1||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||8245||1156||3||152||7079||144||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Kia content bot}}||7818||950||164||0||0||0||0||0||0
|-
|2||{{u|Салиха}}||7304||84||695||187||814||2150||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|NurbekBot}}||3137||114||2||0||0||0||0||0||0
|-
|3||{{u|Мағыпар}}||2478||42||0||54||33||546||1||0||0
|-
|4||{{u|Ерден Карсыбеков}}||2258||102||12||198||86||0||56||0||4
|-
|5||{{u|SSE}}||2188||97||3||165||0||107||0||0||0
|-
|6||{{u|Meruyert}}||1940||63||1||0||0||0||0||0||0
|-
|7||{{u|Maira Yessenbekova}}||1751||45||2||31||0||0||0||0||0
|-
|8||{{u|Polat Alemdar}}||1709||483||50||139||16||112||0||0||10
|-
|9||{{u|Dinkaz}}||1592||142||4||0||0||115||0||0||0
|-
|10||{{u|Yerzhankyzy}}||1394||35||2||0||0||0||0||0||0
|-
|11||{{u|Hardworking}}||1359||63||0||42||0||0||0||0||0
|-
|12||{{u|Alamgir}}||1358||106||4||2||410||8||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Aitan bot}}||1344||157||5||0||0||0||0||0||0
|-
|13||{{u|Abdi arman}}||1341||34||0||0||0||0||0||0||0
|-
|14||{{u|Bolatbek}}||1311||982||33||2132||529||149||160||18||78
|-
|15||{{u|Toktakynbaev}}||1281||43||2||4||0||73||0||0||0
|-
|16||{{u|Орел Карл}}||1277||307||1||303||80||24||0||0||0
|-
|17||{{u|Gulzat246}}||1275||97||5||0||0||16||0||0||0
|-
|18||{{u|Zhuka iitu}}||1192||90||2||0||0||1||0||0||0
|-
|19||{{u|Zhigitbek}}||1178||34||2||0||25||0||0||0||0
|-
|20||{{u|Bauka91 91}}||1165||50||3||0||0||0||0||0||0
|-
|21||{{u|GanS NIS}}||1083||221||61||197||437||52||14||0||52
|-
|22||{{u|Ulan}}||1073||630||59||108||3227||77||0||0||17
|-
|23||{{u|Aizhanka aaa}}||998||19||0||0||0||0||0||0||0
|-
|24||{{u|AlefZet}}||994||463||57||1270||261||100||1||49||25
|-
|25||{{u|BekaIITU}}||993||32||6||0||0||0||0||0||0
|-
|26||{{u|Aghia7}}||957||115||0||0||0||1||0||0||0
|-
|27||{{u|Nurkhan}}||942||101||14||343||4||25||0||1||0
|-
|28||{{u|2rk}}||923||43||1||0||0||98||0||0||0
|-
|29||{{u|G55}}||918||42||0||0||0||50||0||0||0
|-
|30||{{u|82.200.154.115}}||879||41||7||16||4||0||0||0||0
|-
|31||{{u|Bakdauren}}||877||32||0||0||0||102||0||0||0
|-
|32||{{u|Kaiyr}}||866||307||43||20||71||7||25||3||3
|-
|33||{{u|Egorkz}}||860||56||3||0||0||64||0||0||0
|-
|34||{{u|Rasulzhan}}||847||37||1||0||0||0||0||0||0
|-
|35||{{u|Ayauly}}||845||38||0||0||0||28||0||0||0
|-
|36||{{u|Ismukhammed}}||815||109||1||478||174||223||346||0||3
|-
|37||{{u|Ordabekov Azamat}}||766||19||2||0||0||72||0||0||0
|-
|38||{{u|Kyrmyzy gul}}||749||44||3||1||0||0||0||0||0
|-
|39||{{u|Merey}}||737||51||0||0||0||237||0||0||0
|-
|40||{{u|Araichik}}||629||53||0||100||0||75||0||0||0
|-
|41||{{u|DinDK}}||613||17||0||0||0||0||0||0||0
|-
|42||{{u|Nelli}}||580||21||2||0||0||0||0||0||0
|-
|43||{{u|Нурасылл}}||557||17||0||6||9||0||0||0||0
|-
|44||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||545||1632||168||18||7588||188||0||1||11
|-
|45||{{u|Azim Nurbergen}}||535||11||17||0||0||15||0||0||0
|-
|46||{{u|Dauren}}||529||35||1||0||0||14||0||0||0
|-
|47||{{u|Casserium}}||525||185||72||75||331||48||0||7||0
|-
|48||{{u|Zhaksilik}}||519||30||0||3||5||25||9||0||0
|-
|49||{{u|Masalbaeva}}||515||16||2||0||0||0||0||0||0
|-
|50||{{u|GulzhanOmarova}}||509||10||8||0||0||1||0||0||0
|-
|51||{{u|1nter pares}}||508||295||0||2||228||3||0||0||4
|-
|52||{{u|Nurken}}||493||461||3||630||4636||29||0||1||4
|-
|53||{{u|Аян Жанайсов}}||489||26||0||0||0||0||0||0||0
|-
|54||{{u|P.Nurgisa}}||478||18||18||0||0||0||0||0||0
|-
|55||{{u|Daneker}}||468||23||0||0||0||251||0||0||0
|-
|56||{{u|Nick jan}}||456||155||1||0||0||67||0||0||0
|-
|57||{{u|Inkar}}||452||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|58||{{u|Аскаров}}||449||53||0||11||0||82||0||0||0
|-
|59||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||437||9||4||13||13||0||0||0||0
|-
|60||{{u|Sergazyyev}}||435||19||3||0||0||13||0||0||0
|-
|61||{{u|Sagzhan}}||420||75||1||14||133||28||0||0||0
|-
|62||{{u|Bailarbekov}}||408||10||1||0||0||0||0||0||0
|-
|63||{{u|Акбота Казыбекова}}||408||34||3||0||0||90||0||0||0
|-
|64||{{u|Tulya}}||397||27||1||0||0||0||0||0||0
|-
|65||{{u|Abdrazakhova a}}||383||12||0||0||0||14||0||0||0
|-
|66||{{u|TheNomadEditor}}||382||35||0||0||1514||2||0||0||0
|-
|67||{{u|Касымхан}}||377||13||0||0||0||2||0||0||0
|-
|68||{{u|Stella~kkwiki}}||375||20||8||0||0||0||0||0||0
|-
|69||{{u|Ashina}}||373||171||3||56||22||42||31||0||21
|-
|70||{{u|Mariko}}||368||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|71||{{u|Амзе Магжан}}||361||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|72||{{u|Wikiped4ik}}||356||30||0||0||0||58||0||0||0
|-
|73||{{u|Аязбаев Даурен}}||356||9||36||0||0||0||0||0||0
|-
|74||{{u|Madina Kilybayeva}}||350||10||0||0||0||0||0||0||0
|-
|75||{{u|Akbota.b}}||345||13||0||0||0||63||0||0||0
|-
|76||{{u|Erboldilyara}}||338||150||1||0||179||0||0||0||0
|-
|77||{{u|Makhanov}}||337||31||0||0||0||0||0||0||0
|-
|78||{{u|Batyrbek.kz}}||317||304||207||23||499||7||1||0||0
|-
|79||{{u|Olkikz}}||306||20||1||0||0||14||0||0||0
|-
|80||{{u|Murager Seraly}}||305||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|81||{{u|Btalgat}}||304||0||108||0||0||0||0||0||0
|-
|82||{{u|Alphy Haydar}}||303||199||4||7||17||1||0||0||0
|-
|83||{{u|TalgatSnow}}||303||128||3||98||336||55||0||15||0
|-
|84||{{u|Alfiya}}||299||13||1||0||0||17||0||0||0
|-
|85||{{u|AnelK NIS}}||280||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|86||{{u|Rayurad mc}}||274||51||1||0||0||0||0||0||0
|-
|87||{{u|Нақып Нұрғали}}||273||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|88||{{u|Esetok}}||271||501||32||72||128||2||33||2||4
|-
|89||{{u|Panicgirl}}||265||10||0||0||0||17||0||0||0
|-
|90||{{u|Shynbolat}}||264||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|91||{{u|Kas77777}}||261||10||0||0||0||9||0||0||0
|-
|92||{{u|Капысова Айдана}}||252||1||17||0||0||0||0||0||0
|-
|93||{{u|Mary}}||247||30||2||0||0||0||0||0||0
|-
|94||{{u|Orkaarys}}||243||11||4||0||0||0||0||0||0
|-
|95||{{u|Rake}}||242||11||0||0||0||35||0||0||0
|-
|96||{{u|Liquorkaru}}||241||46||1||4||5||173||0||0||0
|-
|97||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||232||319||4||873||101||121||176||24||49
|-
|98||{{u|Sazhlo}}||226||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|99||{{u|Gulnar7}}||225||15||0||0||0||2||0||0||0
|-
|100||{{u|Eranz}}||224||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|101||{{u|Ergalym}}||223||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|102||{{u|Belekov Syrym}}||222||5||0||0||0||45||0||0||0
|-
|103||{{u|Магпар}}||221||15||1||4||13||63||0||0||0
|-
|104||{{u|Rasul kz91}}||220||18||2||0||0||12||0||0||0
|-
|105||{{u|Andrey 1002}}||218||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|106||{{u|Ардак Нурмаханова}}||217||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|107||{{u|KoishymanovaG}}||216||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|108||{{u|Shymnis 7b dayana}}||212||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|109||{{u|AkaMasteR}}||207||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|110||{{u|Dauylbai Aidar}}||205||1||0||132||0||0||0||0||0
|-
|111||{{u|Isslam}}||204||8||3||0||0||0||0||0||0
|-
|112||{{u|Aimanber}}||203||6||0||0||0||57||0||0||0
|-
|113||{{u|Jess from GS}}||200||8||4||0||0||0||0||0||0
|-
|114||{{u|Баха}}||199||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|115||{{u|Adiladil}}||196||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|116||{{u|Yessenbay}}||195||3||3||0||0||0||0||0||0
|-
|117||{{u|Sabinabekkulnis}}||194||33||0||0||0||0||0||0||0
|-
|118||{{u|Qozha}}||192||65||0||0||6||0||1||0||0
|-
|119||{{u|GaiJin}}||191||100||10||95||153||16||3||1||49
|-
|120||{{u|Coffee86}}||188||65||2||0||5||0||0||0||0
|-
|121||{{u|Yerlik}}||187||2||18||0||0||0||0||0||0
|-
|122||{{u|Нурия}}||187||0||31||0||0||0||0||0||0
|-
|123||{{u|Абдухамитова Асем}}||183||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|124||{{u|Alukaaika}}||182||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|125||{{u|Sultan bek}}||179||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|126||{{u|Qarakesek}}||177||158||3||12||13||72||0||0||21
|-
|127||{{u|Syrymzhan}}||177||0||0||0||0||152||0||0||0
|-
|128||{{u|Балнұр Сүгірәлиева}}||173||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|129||{{u|Айдос уики}}||169||0||0||0||6||0||0||0||0
|-
|130||{{u|Bakbergenov}}||168||4||0||0||0||167||0||0||0
|-
|131||{{u|Badyroff}}||165||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|132||{{u|Mista m}}||165||6||3||0||0||0||0||0||0
|-
|133||{{u|Ekontai}}||162||13||3||0||0||0||0||0||0
|-
|134||{{u|ShadZ01}}||161||22||0||32||81||40||0||0||0
|-
|135||{{u|Giovani90}}||158||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|136||{{u|Оразгелді Гүлмира}}||158||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|137||{{u|Dinarakukenova}}||157||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|138||{{u|Aibol dos}}||156||8||2||0||0||0||0||0||0
|-
|139||{{u|Daniyar}}||155||224||5||141||114||270||123||0||6
|-
|140||{{u|Аскар}}||154||7||0||0||1||18||0||0||0
|-
|141||{{u|Ali.otkelbayev}}||153||6||2||0||0||2||0||0||0
|-
|142||{{u|Мұқтар Құндыз}}||151||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|143||{{u|Almat IS106R}}||149||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|144||{{u|Arystanbek}}||147||243||7||555||261||206||110||362||306
|-
|145||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||147||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|146||{{u|Еркін Мадина}}||147||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|147||{{u|Anvar1101}}||146||18||4||0||0||15||0||0||0
|-
|148||{{u|Tursinay}}||146||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|149||{{u|Akba.nis.13}}||144||4||0||0||0||16||0||0||0
|-
|150||{{u|Asslan best}}||144||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|151||{{u|Тұран}}||143||56||1||4||77||21||0||0||0
|-
|152||{{u|Almer}}||142||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|153||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||141||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|154||{{u|Mukhin}}||140||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|155||{{u|Nurgul-Ayapova}}||139||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|156||{{u|ASLANTORRET}}||138||17||2||0||0||0||0||0||0
|-
|157||{{u|Lord kainon}}||138||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|158||{{u|Majilis}}||138||39||0||4||68||0||0||0||0
|-
|159||{{u|Amangali}}||137||5||2||0||0||2||0||0||0
|-
|160||{{u|Aidyn91}}||136||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|161||{{u|EraAhmer}}||134||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|162||{{u|Miras IITU}}||134||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|163||{{u|Nkipshak}}||134||9||2||0||0||0||0||0||0
|-
|164||{{u|Nurs}}||133||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|165||{{u|MegaKz}}||132||4||6||0||0||0||0||0||0
|-
|166||{{u|Aitolkyn}}||131||2||0||0||0||2||0||0||0
|-
|167||{{u|Shim99}}||129||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|168||{{u|Shynassylov}}||129||7||1||0||0||0||0||0||0
|-
|169||{{u|Алия Султанмуратова}}||129||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|170||{{u|Бергалиев}}||129||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|171||{{u|Gauhar}}||127||9||2||0||0||1||0||0||0
|-
|172||{{u|Kuandyk97}}||127||3||0||0||0||50||0||0||0
|-
|173||{{u|Nursultan nur}}||126||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|174||{{u|Fariiiza KABYL}}||123||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|175||{{u|Kuatov Kanat}}||122||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|176||{{u|Калыбай Салтанат}}||122||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|177||{{u|Сәуір 1}}||121||15||0||3||1||5||0||0||0
|-
|178||{{u|Nurtenge}}||120||32||3||128||188||59||1||5||2
|-
|179||{{u|137.132.3.10}}||118||58||0||0||0||0||0||0||0
|-
|180||{{u|Umka}}||117||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|181||{{u|Tylerdurdenkz}}||114||2||1||1||15||25||0||0||0
|-
|182||{{u|Азамат Болатұлы}}||114||2||0||0||0||57||0||0||0
|-
|183||{{u|6ri11iant}}||113||3||3||0||0||0||0||0||0
|-
|184||{{u|Nazik ktl}}||113||15||0||0||0||0||0||0||0
|-
|185||{{u|ShymNIS 9BSunkarJR11}}||112||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|186||{{u|Shyngys***}}||112||6||5||0||0||0||0||0||0
|-
|187||{{u|Yerkezhan Nis}}||112||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|188||{{u|Zhaniya92}}||112||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|189||{{u|I.torebekkyzy01}}||111||27||0||0||0||0||0||0||0
|-
|190||{{u|Armanayk}}||110||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|191||{{u|Galjat1992}}||110||18||0||0||0||0||0||0||0
|-
|192||{{u|Mariyam}}||110||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|193||{{u|Sagitora}}||110||13||4||0||0||0||0||0||0
|-
|194||{{u|Itwnik}}||109||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|195||{{u|True useR}}||109||10||0||0||1||0||0||0||0
|-
|196||{{u|Mira01}}||108||11||0||0||0||0||19||0||1
|-
|197||{{u|Adik}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|198||{{u|Baizhanov nursultan}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|199||{{u|Абылай}}||106||44||3||104||98||26||17||0||8
|-
|200||{{u|Baha99}}||105||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|201||{{u|Bgalimzh}}||105||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|202||{{u|Талгат Ибраев}}||105||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|203||{{u|Шайнүсіп}}||105||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|204||{{u|Madina Kali}}||103||2||0||0||0||9||0||0||0
|-
|205||{{u|Kafarik}}||102||150||0||26||4||7||1||0||2
|-
|206||{{u|Ulai}}||102||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|207||{{u|IL68}}||101||10||0||48||29||0||0||0||0
|-
|208||{{u|Қабиденов Сакен}}||101||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|209||{{u|Aizhok}}||100||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|210||{{u|Arkow}}||100||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|211||{{u|Bakhytbek}}||99||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|212||{{u|Mma}}||99||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|213||{{u|NIS Semey Moldir}}||99||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|214||{{u|NIS Zhuldyz}}||99||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|215||{{u|Drift}}||98||62||6||17||422||1||0||0||0
|-
|216||{{u|Юсуф Худайберген}}||98||30||0||0||36||0||0||0||0
|-
|217||{{u|Euphoria~kkwiki}}||97||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|218||{{u|IArhunI}}||97||55||0||0||0||9||0||0||0
|-
|219||{{u|Araika11nis}}||96||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|220||{{u|Dana kushen}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|221||{{u|NIS Kelsingazin Yerassyl}}||96||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|222||{{u|Байдуллаев Абылайхан}}||96||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|223||{{u|Ilyasseawave}}||94||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|224||{{u|Mariya}}||94||1||0||0||0||29||0||0||0
|-
|225||{{u|Niyarov Azamat}}||93||9||1||0||0||0||0||0||0
|-
|226||{{u|Niyazbek}}||93||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|227||{{u|Aiganym Moldagulova}}||92||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|228||{{u|Ali Rustamov}}||92||1||0||89||0||0||0||0||0
|-
|229||{{u|Amanek}}||92||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|230||{{u|Zhanseit}}||92||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|231||{{u|Epoxa-HH}}||91||9||1||0||5||0||0||0||0
|-
|232||{{u|Sanzhar s}}||91||2||2||0||0||0||0||0||0
|-
|233||{{u|Almas Kenebay}}||90||13||1||0||0||0||0||0||0
|-
|234||{{u|ShymNis 8cSAruzhan}}||90||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|235||{{u|Dxz3817}}||89||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|236||{{u|Erka it}}||89||6||2||0||0||0||0||0||0
|-
|237||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||89||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|238||{{u|Djduxhx}}||88||8||0||0||24||13||0||0||0
|-
|239||{{u|Nurlybay}}||88||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|240||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||88||11||0||0||0||36||0||0||0
|-
|241||{{u|Eldar.mir}}||87||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|242||{{u|Legendary777}}||87||7||1||0||0||0||0||0||0
|-
|243||{{u|ShymNis 8aNurlybanu}}||87||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|244||{{u|Wiki PSP}}||87||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|245||{{u|Аягөз Загиева}}||87||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|246||{{u|Alima}}||86||2||0||0||0||0||0||0||7
|-
|247||{{u|TemirlanSarsen}}||86||0||0||2||26||52||0||0||0
|-
|248||{{u|Abulkhair}}||85||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|249||{{u|Eszhanov}}||85||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|250||{{u|Aiba-diamantik}}||84||1||0||0||0||4||0||0||0
|-
|251||{{u|Doors}}||84||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|252||{{u|Zamantay}}||84||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|253||{{u|Adaulet}}||83||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|254||{{u|Aliba}}||83||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|255||{{u|Dina2013a}}||83||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|256||{{u|SemeyNIS AshimovaZhuldyz}}||83||5||0||0||0||2||0||0||0
|-
|257||{{u|Zhortabayev}}||83||3||1||0||0||9||0||0||0
|-
|258||{{u|Ақбота Архабаева}}||83||16||1||0||0||0||0||0||0
|-
|259||{{u|Bauka}}||82||3||0||26||1||2||0||0||0
|-
|260||{{u|Аружан Жамбулатова}}||82||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|261||{{u|Жуланова Жанель}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|262||{{u|Сейтжагыпарова Тогжан}}||82||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|263||{{u|Сейтхан Мұхамеджан}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|264||{{u|Ainur}}||81||5||2||0||0||13||0||0||0
|-
|265||{{u|SEMANUR}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|266||{{u|Жүнісов Дархан}}||81||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|267||{{u|Әлинұр}}||81||73||0||28||22||38||17||0||2
|-
|268||{{u|NErnur98}}||80||5||0||0||54||0||0||0||0
|-
|269||{{u|Aishmano}}||79||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|270||{{u|Dzhos}}||79||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|271||{{u|Kamilanisemey}}||79||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|272||{{u|Kiikbayeva Sholpan}}||79||18||0||0||0||0||0||0||0
|-
|273||{{u|Aru Omarali}}||78||6||0||0||0||40||0||0||0
|-
|274||{{u|ChinaRM}}||78||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|275||{{u|Olzhas707}}||78||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|276||{{u|Bmyrzali}}||77||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|277||{{u|НИШ Гайсина Айсары}}||77||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|278||{{u|Madi Dos}}||76||21||0||51||21||40||1||0||3
|-
|279||{{u|Кырмызов}}||76||12||1||0||0||12||0||0||0
|-
|280||{{u|Amiyeva}}||75||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|281||{{u|Kulzhabay.nm}}||75||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|282||{{u|84.240.194.0}}||74||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|283||{{u|Kasymov}}||74||660||7||2970||522||92||0||38||4
|-
|284||{{u|Xialuahan}}||74||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|285||{{u|Ақбота}}||74||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|286||{{u|Палуан}}||74||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|287||{{u|Khan}}||73||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|288||{{u|Sibom}}||73||496||89||79||176||3||1||0||3
|-
|289||{{u|Toganbay Nurtau}}||73||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|290||{{u|Шапырашты}}||73||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|291||{{u|Superkukuruza}}||72||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|292||{{u|Zhaukhazyn01}}||72||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|293||{{u|Birzhan Bauyrzhan}}||70||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|294||{{u|Жунисова Балжан}}||70||9||1||0||0||0||0||0||0
|-
|295||{{u|Ықласова Аружан}}||70||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|296||{{u|А.С.Кизиров}}||68||28||0||0||1||1||9||0||0
|-
|297||{{u|Дәулеткерей}}||68||2||0||0||0||39||0||0||0
|-
|298||{{u|Kmoksy}}||67||152||3||0||187||0||0||0||0
|-
|299||{{u|Zhanna}}||67||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|300||{{u|Aset Bukerov}}||66||9||1||0||0||0||0||0||0
|-
|301||{{u|Yustinka}}||66||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|302||{{u|Абат Диана}}||66||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|303||{{u|Абдрахманов Димаш}}||66||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|304||{{u|A1k0wa}}||65||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|305||{{u|Nurbek Matzhani}}||65||287||0||11||0||35||6||0||2
|-
|306||{{u|Ташметов шахрух}}||65||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|307||{{u|Adik Sagatov}}||64||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|308||{{u|Madinabai}}||64||9||0||0||0||16||0||0||0
|-
|309||{{u|RaiymbekZh}}||64||37||5||1||5||0||0||0||1
|-
|310||{{u|Bakytgul}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|311||{{u|BaskaIlyas}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|312||{{u|Beisen}}||63||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|313||{{u|Kz Nomad}}||63||2||0||0||0||3||0||0||0
|-
|314||{{u|Nura tk.nis}}||63||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|315||{{u|AlibekKS}}||62||209||12||7||350||3||4||0||3
|-
|316||{{u|Kuralay Akhmetova}}||61||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|317||{{u|MuratbekErkebulan}}||60||19||0||49||66||0||1||0||0
|-
|318||{{u|195.189.70.90}}||59||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|319||{{u|Ayake}}||59||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|320||{{u|Tansholpan}}||59||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|321||{{u|Бекжан Аронов}}||59||18||0||0||0||7||0||0||0
|-
|322||{{u|ДаниярБөріханұлы}}||59||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|323||{{u|Мира Белль}}||59||2||0||1||4||0||0||0||2
|-
|324||{{u|Aigerimamirgali}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|325||{{u|Dastan omirbek}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|326||{{u|Magzhan}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|327||{{u|Yamanzho}}||58||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|328||{{u|Жани}}||58||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|329||{{u|Қабыле Қазбек}}||58||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|330||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||57||1||2||0||0||1||0||0||0
|-
|331||{{u|Indira}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|332||{{u|Soccerman}}||57||16||0||8||4||10||0||0||0
|-
|333||{{u|Zhansaya maubekova}}||57||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|334||{{u|Arruah}}||56||1||0||16||1||9||0||0||0
|-
|335||{{u|Iceooloo}}||56||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|336||{{u|Amir~kkwiki}}||55||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|337||{{u|Zhannur.nis}}||55||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|338||{{u|Раушана}}||55||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|339||{{u|VirusMaster}}||54||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|340||{{u|Zhumash.alibek}}||54||3||0||2||13||0||0||0||0
|-
|341||{{u|Мереке Ақбердықызы}}||54||0||0||0||0||56||0||0||0
|-
|342||{{u|Nabi.kuanysh}}||53||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|343||{{u|Айдынгали}}||53||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|344||{{u|Danissimo92}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|345||{{u|Даурен Шарипов}}||52||0||0||17||0||24||0||0||0
|-
|346||{{u|Досжан}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|347||{{u|Дорт-Гольц}}||51||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|348||{{u|Берик НИШ}}||50||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|349||{{u|Сағындық Нұрсұлтан}}||50||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|350||{{u|Alinur}}||49||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|351||{{u|Bekus}}||49||886||3||601||394||0||9||1||72
|-
|352||{{u|Алтай9898}}||49||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|353||{{u|Лейла Серикбаева}}||49||35||0||0||0||0||0||0||0
|-
|354||{{u|178.88.209.37}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|355||{{u|213.171.34.240}}||48||0||0||1||1||0||0||0||0
|-
|356||{{u|Kamila}}||48||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|357||{{u|Zhandos02}}||48||2||0||0||3||2||0||0||0
|-
|358||{{u|Zhanik ast}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|359||{{u|Рахман999}}||48||55||2||27||13||14||0||0||1
|-
|360||{{u|Alimas}}||47||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|361||{{u|No.Mad}}||47||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|362||{{u|Olzhas.Erevanov}}||47||1||0||0||1||0||0||0||0
|-
|363||{{u|84.240.207.80}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|364||{{u|92.47.219.50}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|365||{{u|Abay Izbassarov}}||46||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|366||{{u|Aigerima}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|367||{{u|Asset}}||46||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|368||{{u|Serik09}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|369||{{u|Stonesuite}}||46||21||0||17||0||5||0||0||0
|-
|370||{{u|AsmirNIS}}||45||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|371||{{u|K sayan}}||45||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|372||{{u|Гулназлит}}||45||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|373||{{u|Ablayev92}}||44||7||5||0||0||0||0||0||0
|-
|374||{{u|Balaburgem}}||44||7||0||3||14||26||0||0||1
|-
|375||{{u|Kairatulyzharas}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|376||{{u|Mila 020702}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|377||{{u|AlibiKazken}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|378||{{u|Aren b}}||42||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|379||{{u|Meryuert.tk.nis}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|380||{{u|Tarikh Dias}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|381||{{u|АйнурНИШ}}||42||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|382||{{u|Елнур.001}}||42||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|383||{{u|Anarzhaksylykova}}||41||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|384||{{u|Dinara1711}}||41||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|385||{{u|Noyan}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|386||{{u|Минура}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|387||{{u|Талапова Айша}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|388||{{u|137.132.3.9}}||40||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|389||{{u|Asan00}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|390||{{u|Diamond~kkwiki}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|391||{{u|Mkanatbekkyzy}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|392||{{u|Mustafaalmas}}||40||65||2||41||212||0||0||0||0
|-
|393||{{u|ShymNIS 9BZhansaya}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|394||{{u|Zhumalina}}||40||13||0||0||3||48||0||0||0
|-
|395||{{u|Dilo0003}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|396||{{u|Syrlybek}}||39||2||0||1||1||29||1||0||2
|-
|397||{{u|Zaza007zaza}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|398||{{u|89.218.52.234}}||38||4||0||0||1||0||0||0||0
|-
|399||{{u|Bakytgul Salykhova}}||38||2||0||0||0||0||4||0||0
|-
|400||{{u|Highklass}}||38||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|401||{{u|Kairzhan79}}||38||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|402||{{u|Mr.beket99}}||38||2||0||0||0||2||0||0||0
|-
|403||{{u|Арай нуруллаева}}||38||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|404||{{u|46.36.134.170}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|405||{{u|92.47.203.104}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|406||{{u|Aimanov kaisar}}||37||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|407||{{u|Aitan}}||37||2||1||0||1||1||0||0||0
|-
|408||{{u|Almagul Ibragimova}}||37||1||0||0||0||7||0||0||0
|-
|409||{{u|Егор Шевченко}}||37||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|410||{{u|Нуржанкызы}}||37||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|411||{{u|AbMariya1991}}||36||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|412||{{u|Mheidegger}}||36||18||0||1||0||2||0||0||0
|-
|413||{{u|178.88.215.3}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|414||{{u|Daniyal.aidarov5}}||35||16||2||0||4||0||0||0||0
|-
|415||{{u|Ibraeva Moldir}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|416||{{u|Sandyraq}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|417||{{u|Yessentaikyzy}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|418||{{u|Маржан АК}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|419||{{u|Нұрбай Темірлан Садықұлы}}||35||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|420||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||35||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|421||{{u|AblayIITU}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|422||{{u|AnelBakayeva NIS}}||34||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|423||{{u|Beibaris123}}||34||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|424||{{u|Mustafinaskar}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|425||{{u|Nuriyashkin}}||34||0||11||0||0||0||0||0||0
|-
|426||{{u|Ақыл}}||34||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|427||{{u|92.46.211.202}}||33||6||1||3||0||0||0||0||0
|-
|428||{{u|Alima01NIS}}||33||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AshinaBot}}||33||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|429||{{u|Rash91}}||33||48||0||0||0||0||0||0||0
|-
|430||{{u|Лаура Аманкулова}}||33||2||0||0||0||3||0||0||0
|-
|431||{{u|Лёха Вырвиглаз}}||33||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|432||{{u|Aidanka}}||32||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|433||{{u|Andir}}||32||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|434||{{u|Karina Nurtazina}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|435||{{u|Аэлита Ануарқызы}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|436||{{u|Kraibekovc}}||31||11||0||1||1||18||0||0||0
|-
|437||{{u|Olzhas.Karazhanov}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|438||{{u|Ғауғауррр}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|439||{{u|Aimbetova Diana}}||30||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|440||{{u|Talghatuly}}||30||10||1||0||9||62||0||0||0
|-
|441||{{u|Zhanarb}}||30||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|442||{{u|Zhanna Mukash}}||30||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|443||{{u|Багдат Б}}||30||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|444||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||30||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|445||{{u|95.58.148.237}}||29||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|446||{{u|Nurmuhan}}||29||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|447||{{u|Olzhas7}}||29||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|448||{{u|T.karlyga}}||29||1||3||0||0||0||0||0||0
|-
|449||{{u|Аслан Жукенов}}||29||5||1||0||12||0||0||0||0
|-
|450||{{u|88.204.196.37}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|451||{{u|Abylaikhan NIS}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|452||{{u|Aigerim ayanovna}}||28||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|453||{{u|Bumin Kagan}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|454||{{u|Dimash Kenesbek}}||28||21||0||0||0||0||0||0||0
|-
|455||{{u|Jannur66}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|456||{{u|Света052}}||28||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|457||{{u|217.196.25.26}}||27||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|458||{{u|AdiyevaSaltanat}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|459||{{u|Keutaeva Aigerim}}||27||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|460||{{u|Lyazzat Kulmukanova}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|461||{{u|Бекзат Маратұлы}}||27||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|462||{{u|Болат Алтынай}}||27||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|463||{{u|Тойшыбек}}||27||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|464||{{u|Шокай}}||27||2||1||0||0||1||0||0||0
|-
|465||{{u|Mirasamirkhanov}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|466||{{u|Shaikhislamova z}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|467||{{u|TINKO}}||26||2||0||12||0||0||0||0||0
|-
|468||{{u|Tursynbek Balausa}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|469||{{u|Unc0}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|470||{{u|Utebayeva}}||26||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|471||{{u|Мекен ЖанеркеХБШ}}||26||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|472||{{u|Оразәлі Диас}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|473||{{u|2.133.110.195}}||25||9||0||2||1||0||0||0||0
|-
|474||{{u|Asalimba}}||25||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|475||{{u|D.dilnaz02}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|476||{{u|Erg nis}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|477||{{u|Qanattan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|478||{{u|Saken kun}}||25||25||0||0||0||0||0||0||0
|-
|479||{{u|Talgin}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|480||{{u|Talipzhan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|481||{{u|Айвентадор}}||25||17||0||3||0||0||1||0||1
|-
|482||{{u|Мирамқызы Зарина}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|483||{{u|Әбілмажинов Ерасыл}}||25||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|484||{{u|Arystan~kkwiki}}||24||0||3||5||0||0||2||0||0
|-
|485||{{u|Loleeonepie.nis}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|486||{{u|NIS AdletAskerov}}||24||0||0||0||0||10||0||0||0
|-
|487||{{u|Rasulbek Adil}}||24||3||0||121||5||0||1||0||0
|-
|488||{{u|Shymnis7bzhanar}}||24||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|489||{{u|Истеный казах}}||24||5||1||10||1||5||0||0||0
|-
|490||{{u|Нұртаева Қымбат Серікқызы}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|491||{{u|95.56.75.233}}||23||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|492||{{u|Aiymka}}||23||0||0||23||1||0||0||0||0
|-
|493||{{u|Eldar zh96}}||23||13||3||39||1||6||29||0||1
|-
|494||{{u|Erasylkz}}||23||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|495||{{u|MarzhanMay}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|496||{{u|Ni nelli}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|497||{{u|Serik11024}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|498||{{u|Zhanbo}}||23||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|499||{{u|137.132.250.13}}||22||12||0||0||1||0||0||0||0
|-
|500||{{u|84.240.196.128}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|501||{{u|As-Saghdi}}||22||5||0||2||0||0||0||0||0
|-
|502||{{u|Bakyt.tass}}||22||7||1||0||0||0||0||0||0
|-
|503||{{u|Elena Muratbayeva}}||22||0||0||20||0||0||0||0||0
|-
|504||{{u|LArhunl}}||22||12||0||0||0||1||0||0||0
|-
|505||{{u|Murat12049}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|506||{{u|Ongalgan}}||22||5||0||0||1||1||0||0||0
|-
|507||{{u|Turdibayeva Kazyna}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|508||{{u|Unknown Alash}}||22||29||0||0||0||0||0||0||0
|-
|509||{{u|Тілеш Шолпан}}||22||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|510||{{u|707ztn}}||21||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|511||{{u|Aleka BM}}||21||0||0||21||0||0||0||0||0
|-
|512||{{u|Nazhmedenova Lunara}}||21||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|513||{{u|Ниялова Гүлфайруз}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|514||{{u|AlibekovaD}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|515||{{u|Almas Sadyquly}}||20||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|516||{{u|Dana1992}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|517||{{u|Didar.Bayan21NS}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|518||{{u|Galym kosman}}||20||0||0||21||0||0||0||0||0
|-
|519||{{u|Mustazhap}}||20||2||0||3||0||0||0||0||0
|-
|520||{{u|Ramaduke}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|521||{{u|ShymNIS 7AAisha06}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|522||{{u|Zhansaya Bekpeissova}}||20||0||0||19||0||0||0||0||0
|-
|523||{{u|Zhansulu}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|524||{{u|Бейсекова Ботагөз}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|525||{{u|95.56.28.53}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|526||{{u|Attila~kkwiki}}||19||1||0||0||9||10||0||0||0
|-
|527||{{u|Carlos186}}||19||2||0||0||3||0||0||0||0
|-
|528||{{u|Darhan2012}}||19||13||0||4||0||0||0||0||0
|-
|529||{{u|Dosmedetova Sharizat}}||19||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|530||{{u|J dias}}||19||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|531||{{u|Айғаным Аманжолқызы}}||19||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|532||{{u|Бекханби Асанұлы}}||19||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|533||{{u|Әлнұр Қарабаев}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|534||{{u|84.240.202.214}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|535||{{u|AliyaTulepova}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|536||{{u|Bolat Temirov}}||18||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|537||{{u|Dinash}}||18||0||0||19||0||0||0||0||0
|-
|538||{{u|ErnatPointmakker}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|539||{{u|KaldarovNurymzhan}}||18||0||0||2||7||1||0||0||0
|-
|540||{{u|Khamalitoo}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|541||{{u|MaksutZhansaya1}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|542||{{u|Martorellpedro}}||18||0||0||10||5||6||0||14||0
|-
|543||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||18||8||0||0||0||25||0||0||0
|-
|544||{{u|Qulqai}}||18||1||1||5||2||0||0||0||0
|-
|545||{{u|Salta.zakir}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|546||{{u|Suleimen Koishybai}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|547||{{u|Бекемгүл}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|548||{{u|ГульназК}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|549||{{u|Маконяаа}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|550||{{u|Назым Хасенова}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|551||{{u|Шахадад}}||18||1||0||18||0||0||0||0||0
|-
|552||{{u|Әбдіжәміл Алтынай}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|553||{{u|Әшім Қазына}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|554||{{u|178.88.221.240}}||17||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|555||{{u|Adaykz}}||17||0||0||1||16||3||0||0||0
|-
|556||{{u|Nazerke Turym}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|557||{{u|Shymnis 7bmalika}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|558||{{u|Tulegenova1127}}||17||0||0||0||0||0||2||0||0
|-
|559||{{u|Диас Тлекбай}}||17||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|560||{{u|134.32.43.98}}||16||9||0||0||2||0||0||0||0
|-
|561||{{u|46.4.124.141}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|562||{{u|A shyryn}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|563||{{u|Abukhan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|564||{{u|Akylbekov alen}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|565||{{u|Aruzhank NIS}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|566||{{u|Aubakirova Aisana}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|567||{{u|Hbsh nis Nurzhakyp 7a}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|568||{{u|Jarnamaqaz}}||16||11||0||29||0||11||0||0||0
|-
|569||{{u|Mandarinka^^}}||16||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|570||{{u|Medet}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|571||{{u|ShymNIS 7cErkebulan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|572||{{u|Ziadinkyzy G}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|573||{{u|Аружан200}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|574||{{u|Енсебаева Мадина}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|575||{{u|Ербол Сармурзин}}||16||5||0||0||1||0||0||0||0
|-
|576||{{u|2.132.35.66}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|577||{{u|92.46.208.105}}||15||0||0||3||0||0||0||0||0
|-
|578||{{u|95.56.126.211}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|579||{{u|Aktoty25}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|580||{{u|Daniyar1}}||15||1||0||16||0||0||0||0||0
|-
|581||{{u|Darigabolatbayeva}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|582||{{u|Esen48}}||15||1||5||0||0||24||0||0||0
|-
|583||{{u|Kalimova}}||15||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|584||{{u|Rauank}}||15||4||0||11||3||2||3||0||1
|-
|585||{{u|Smailhan Altinbek}}||15||0||0||16||0||0||0||0||0
|-
|586||{{u|Бейсенова}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|587||{{u|Жаннұр Қанат}}||15||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|588||{{u|Лаура НИШ}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|589||{{u|Сейтхалиев Акжол}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|590||{{u|2.135.222.162}}||14||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|591||{{u|Galymmurat}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|592||{{u|Ice201~kkwiki}}||14||0||0||24||1||3||0||0||0
|-
|593||{{u|Kenesbai Ainur}}||14||0||0||13||0||0||0||0||0
|-
|594||{{u|Kittenfreezer}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|595||{{u|Nazerke fcr}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|596||{{u|Nnk2000}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|597||{{u|Vladimir tutykin}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|598||{{u|Zatillan}}||14||7||0||1||0||3||0||0||0
|-
|599||{{u|Аяжан Сарсенбаева}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|600||{{u|Дамира Амиржановна}}||14||0||0||0||0||44||0||0||0
|-
|601||{{u|Жанна 555}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|602||{{u|Қалдар Салта}}||14||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|603||{{u|2.132.1.181}}||13||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|604||{{u|Aselhan}}||13||1||0||7||9||0||0||0||0
|-
|605||{{u|Asset Qazaq}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|606||{{u|Khamitova nj NIS}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|607||{{u|Kwatt}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|608||{{u|NIS Semey Kabdygalieva Aizhan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|609||{{u|Sarahswan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|610||{{u|Shaubaeva Akmaral}}||13||0||0||13||0||0||0||0||0
|-
|611||{{u|Yulia}}||13||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|612||{{u|Абдижамил Алтынай}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|613||{{u|Гүлбақ Мұсақызы}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|614||{{u|Касымов Н.}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|615||{{u|Кинаятова Мадина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|616||{{u|Көбегенов Ғабит}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|617||{{u|Маржан торехановна}}||13||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|618||{{u|Әділханова Альбина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|619||{{u|88.204.169.42}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|620||{{u|89.218.169.202}}||12||3||0||9||0||0||0||0||0
|-
|621||{{u|95.56.129.132}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|622||{{u|Aiym 02}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|623||{{u|Alan Sem}}||12||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|624||{{u|Bk-KLaS}}||12||2||0||2||4||5||2||0||0
|-
|625||{{u|Erbol4ik}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|626||{{u|GALAXYFUN.NIS}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|627||{{u|ShymNIS 9BLaura}}||12||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|628||{{u|Tamerlansagitov}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|629||{{u|Нургиса Пшенбаев}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|630||{{u|Рахматулла Нұрқанат}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|631||{{u|Рысбаева Гульнара}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|632||{{u|СанияНИШ}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|633||{{u|Толғанай Жағыпар}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|634||{{u|178.88.218.41}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|635||{{u|Abatova saltanat}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|636||{{u|Aydos Zhengissov}}||11||2||0||26||1||3||0||0||0
|-
|637||{{u|Bauyr03}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|638||{{u|FrederickEvans}}||11||2||0||0||31||0||0||0||0
|-
|639||{{u|Mr. Karsybekov}}||11||3||0||14||1||0||12||0||1
|-
|640||{{u|Балықшы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|641||{{u|Жанна Ж}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|642||{{u|Нұрбек Қасқырбаев}}||11||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|643||{{u|Саламат Алшын}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|644||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||11||13||5||0||37||0||0||0||0
|-
|645||{{u|Өстемірова Ұлдана}}||11||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|646||{{u|178.88.217.199}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|647||{{u|2.132.100.62}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|648||{{u|22timur99}}||10||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|649||{{u|92.46.75.247}}||10||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|650||{{u|93.185.69.179}}||10||1||0||1||0||0||0||0||0
|-
|651||{{u|95.56.36.133}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|652||{{u|Ainur.winner}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|653||{{u|Akbota NIS}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|654||{{u|Ali.kz}}||10||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|655||{{u|Daur s}}||10||5||0||0||0||1||0||0||0
|-
|656||{{u|Hevadee}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|657||{{u|Mahonty13}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|658||{{u|NIS Moldir Beken}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|659||{{u|Sultanuly}}||10||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|660||{{u|Zhumabek}}||10||0||0||1||3||0||0||0||0
|-
|661||{{u|Айжан Мықтыбаева}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|662||{{u|Аршалы}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|663||{{u|Бауыржанұлы А.А}}||10||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|664||{{u|Ерасыл Жаныбеков}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|665||{{u|Канат Алимбаев}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|666||{{u|03ainura}}||9||15||0||0||0||0||0||0||0
|-
|667||{{u|178.90.118.233}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|668||{{u|92.46.212.254}}||9||1||0||6||0||0||0||0||0
|-
|669||{{u|95.56.31.239}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|670||{{u|95.56.40.164}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|671||{{u|Aidana Aibulatova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|672||{{u|Aisana Aubakirova}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|673||{{u|Aishabibi2000}}||9||0||0||0||0||8||0||0||0
|-
|674||{{u|Aizhan Mussina}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|675||{{u|Akmaral.Erkul}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|676||{{u|Almas Sadıqūlı Arın}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|677||{{u|Almust}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|678||{{u|Amanamanainur}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|679||{{u|Arman Tursynbek}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|680||{{u|Erlan Ashirbayev}}||9||3||0||0||0||4||0||0||0
|-
|681||{{u|Esagasy}}||9||4||1||0||1||0||0||0||0
|-
|682||{{u|Happy little pill}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|683||{{u|Jhendin}}||9||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|684||{{u|Kazprose}}||9||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|685||{{u|Khamzin Nurzhan}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|686||{{u|Mrx.nis}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|687||{{u|NISAida}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|688||{{u|ShymNIS 7AMoldir}}||9||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|689||{{u|TrueNomadEditor}}||9||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|690||{{u|Zhatybaeyva}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|691||{{u|ZhHamit nis.tk}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|692||{{u|Айгерима Уалибек}}||9||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|693||{{u|Бедел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|694||{{u|Мақпал гидролог}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|695||{{u|Сламқұл Данияр}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|696||{{u|Хайролла Нарқыз}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|697||{{u|178.88.24.182}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|698||{{u|178.88.60.249}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|699||{{u|212.154.231.78}}||8||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|700||{{u|84.240.203.30}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|701||{{u|92.46.8.97}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|702||{{u|92.46.81.119}}||8||2||0||2||9||0||0||0||0
|-
|703||{{u|95.56.186.238}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|704||{{u|Aleka1901}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|705||{{u|Alpamys1997}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|706||{{u|Aruzhan Bazhirova}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|707||{{u|AssanovaDana}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|708||{{u|BotaRaiym}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|709||{{u|Dambler}}||8||50||0||1||10||3||0||0||1
|-
|710||{{u|Dianka Kamil}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|711||{{u|Don Raul}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|712||{{u|Incli}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|713||{{u|Kuralai Duisenova}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|714||{{u|Mattennut}}||8||5||0||0||0||3||0||0||0
|-
|715||{{u|Muslim Qazaq}}||8||29||0||0||0||0||0||0||0
|-
|716||{{u|S.abenova.00}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|717||{{u|Sekebai}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|718||{{u|Shymnis7bzhanaris}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|719||{{u|Tomiris2001}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|720||{{u|Zhumabay.Kerey}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|721||{{u|Айдын Ерекин}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|722||{{u|Алия Тілеуберді}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|723||{{u|Ерзатова Мөлдір}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|724||{{u|Ермон}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|725||{{u|Куралай нурланова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|726||{{u|Михайлов Игорь}}||8||0||0||0||0||11||0||0||0
|-
|727||{{u|Нұрымжан Аяпберген}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|728||{{u|Нұрғиса Ажиров}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|729||{{u|Раматуллаев Олжас}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|730||{{u|Серикбай Аружан}}||8||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|731||{{u|Толеубекова Адэль}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|732||{{u|Әсем Құдайбергенова}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|733||{{u|178.88.9.198}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|734||{{u|178.89.28.164}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|735||{{u|178.91.229.243}}||7||0||0||1||1||0||0||0||0
|-
|736||{{u|2.133.100.69}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|737||{{u|202.65.245.7}}||7||8||0||0||2||0||0||0||0
|-
|738||{{u|212.19.159.34}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|739||{{u|61.248.143.2}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|740||{{u|62.84.60.8}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|741||{{u|92.47.205.125}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|742||{{u|92.47.239.3}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|743||{{u|95.59.114.141}}||7||1||0||4||2||0||0||0||0
|-
|744||{{u|Aidana Bimyqova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|745||{{u|Aidos Adetbekov 777}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|746||{{u|Aizatonga}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|747||{{u|Akademix~kkwiki}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|748||{{u|Albergenius}}||7||14||1||6||2||1||0||0||0
|-
|749||{{u|AmanbekAyauly}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|750||{{u|Arailym.Turganbayevna}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|751||{{u|Aseke16}}||7||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|752||{{u|Askar Alash}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|753||{{u|Auyelbekov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|754||{{u|AzharbaevaAida}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|755||{{u|Bakytnur}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|756||{{u|Barcatore92}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|757||{{u|Bauyrzhan123}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|758||{{u|Bekeshov Dias}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|759||{{u|BlizxQ}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|760||{{u|Ibrahim Kabdeshov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|761||{{u|JaSik}}||7||1||0||1||0||0||0||0||0
|-
|762||{{u|Jimmy&amp;Friends 2}}||7||2||0||0||3||4||0||2||0
|-
|763||{{u|KAigerim}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|764||{{u|Kazman322}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|765||{{u|KUckhocjothkei3}}||7||7||0||2||0||0||0||0||0
|-
|766||{{u|Mladshiy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|767||{{u|Nazerke1540}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|768||{{u|NurayPerneshbai21nis}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|769||{{u|RaihanZakarina}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|770||{{u|Samatuly Serikbolsyn}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|771||{{u|Siqyrcy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|772||{{u|Wixty}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|773||{{u|Yelubay Aidana}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|774||{{u|Yesnazarova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|775||{{u|Айжана Куанышова}}||7||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|776||{{u|Айнұр Ракишева}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|777||{{u|Алима Сакенқызы}}||7||6||1||0||1||0||0||0||0
|-
|778||{{u|Бекнар Пармен}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|779||{{u|Диана НИШ}}||7||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|780||{{u|Еркінов Сүлеймен}}||7||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|781||{{u|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|782||{{u|Каипов Бекжан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|783||{{u|Кенжехан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|784||{{u|Шаимова Жазира}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|785||{{u|Әсем0000}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|786||{{u|178.88.17.168}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|787||{{u|178.88.223.244}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|788||{{u|178.88.239.27}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|789||{{u|178.90.66.104}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|790||{{u|178.90.85.177}}||6||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|791||{{u|2.133.0.217}}||6||2||0||1||2||0||0||0||0
|-
|792||{{u|2.133.74.107}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|793||{{u|212.154.155.115}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|794||{{u|84.240.199.144}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|795||{{u|89.218.160.121}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|796||{{u|92.46.182.141}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|797||{{u|92.47.202.216}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|798||{{u|92.47.239.30}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|799||{{u|92.47.251.38}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|800||{{u|92.47.84.44}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|801||{{u|95.56.109.37}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|802||{{u|95.56.145.1}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|803||{{u|95.59.110.140}}||6||3||0||1||4||0||0||0||0
|-
|804||{{u|ABYLAI NIS}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|805||{{u|Aglamkhanm29}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|806||{{u|AigerimNIS02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|807||{{u|Aitzhan Yerkenaz}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|808||{{u|Aizhan Sagu}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|809||{{u|Aldogarov}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|810||{{u|Amina Toganbaeva}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|811||{{u|Arystanbek jr.}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|812||{{u|Asarseng}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|813||{{u|Ayakzm}}||6||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|814||{{u|Ayandaribayev}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|815||{{u|Bahtiar-erseit}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|816||{{u|Baknur\amangeldi}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|817||{{u|Balhanum}}||6||1||0||0||0||8||0||0||0
|-
|818||{{u|Balkar Uzeyir}}||6||0||0||0||7||0||0||0||0
|-
|819||{{u|Barcelona 777}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|820||{{u|Bekarys-02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|821||{{u|Bula 055}}||6||32||1||0||0||0||0||0||0
|-
|822||{{u|Cekli829}}||6||6||0||3||12||0||0||0||0
|-
|823||{{u|Chameleon shym}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|824||{{u|Choli}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|825||{{u|DastanNIS}}||6||0||0||0||0||6||0||0||0
|-
|826||{{u|Daulet Xo}}||6||7||0||0||1||2||0||0||0
|-
|827||{{u|Gugigug}}||6||6||0||0||0||1||0||0||0
|-
|828||{{u|Gulzada}}||6||1||0||0||0||4||0||0||0
|-
|829||{{u|Hbsh Aiazhan 7b}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|830||{{u|Indira Alibekovna}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|831||{{u|Kamsster}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|832||{{u|Karigul B}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|833||{{u|Kristianmusic}}||6||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|834||{{u|Kulyash1998}}||6||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|835||{{u|Magnifon}}||6||0||0||0||0||0||0||0||1
|-
|836||{{u|NIS Assanova}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|837||{{u|NIS Semey Nuray}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|838||{{u|NurpeiisYelnury}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|839||{{u|Oinar assem}}||6||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|840||{{u|Rustembekkyzy.kuralay}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|841||{{u|Saen}}||6||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|842||{{u|Salimbayeva Nailya}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|843||{{u|Shen Vyacheslav}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|844||{{u|Tangense}}||6||5||0||4||15||13||0||0||0
|-
|845||{{u|Toktart}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|846||{{u|Torekhan Rysgul}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|847||{{u|U.maratkyzy}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|848||{{u|Usenov Aibar}}||6||2||0||0||0||13||0||0||0
|-
|849||{{u|Zhanaiym1998}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|850||{{u|Zhany}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|851||{{u|Аблайхан (ХБН)}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|852||{{u|Аида Куралбай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|853||{{u|Алима Кудайберген}}||6||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|854||{{u|Алтай2014}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|855||{{u|Алуа Бейімбет}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|856||{{u|Булегенова Балнур}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|857||{{u|Дастан Қабай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|858||{{u|Есіркеп Диана}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|859||{{u|Жасмина Миркаримова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|860||{{u|Жәнібек хан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|861||{{u|Мади Мусабеков}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|862||{{u|МұхтарҚаз}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|863||{{u|Назгүл Қуантқан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|864||{{u|Нұрбақыт}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|865||{{u|Ордабековна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|866||{{u|Рахметоллаева Мейрамгүл}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|867||{{u|Санжар Толепберген}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|868||{{u|Саурбаева Салтанат}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|869||{{u|Тұрғанов}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|870||{{u|Қызылқайың}}||6||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|871||{{u|178.91.161.109}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|872||{{u|2.132.12.65}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|873||{{u|2.132.21.2}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|874||{{u|2.72.108.24}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|875||{{u|213.157.58.38}}||5||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|876||{{u|82.211.136.20}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|877||{{u|91.203.196.168}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|878||{{u|92.46.30.96}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|879||{{u|92.46.72.252}}||5||2||0||0||4||0||0||0||0
|-
|880||{{u|95.56.117.210}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|881||{{u|95.56.170.90}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|882||{{u|95.56.182.122}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|883||{{u|95.56.183.215}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|884||{{u|95.56.49.30}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|885||{{u|95.59.214.45}}||5||1||0||2||3||0||0||0||0
|-
|886||{{u|95.59.224.232}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|887||{{u|Adelya2808}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|888||{{u|Agent Bakdeki}}||5||0||0||6||0||0||0||0||0
|-
|889||{{u|AidanaK27}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|890||{{u|Aidarzver}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|891||{{u|Amantay aruzhan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|892||{{u|Amir.Temur}}||5||4||0||1||6||1||0||0||0
|-
|893||{{u|Aruzhan Sarsenbek}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|894||{{u|Asan Bekkaliev}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|895||{{u|AyaulymNISD}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|896||{{u|Azamat1705}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|897||{{u|AzamatEsenov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|898||{{u|Azaonelife}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|899||{{u|Batyrkhan.x}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|900||{{u|Baurdotnet}}||5||0||1||0||0||6||0||0||0
|-
|901||{{u|Bekarys wk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|902||{{u|Dakes123}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|903||{{u|Dakusyan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|904||{{u|Dana NIS tk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|905||{{u|Deisingoi}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|906||{{u|Heyleyla}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|907||{{u|Kasiet.temirzakhkyzy}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|908||{{u|KillGane}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|909||{{u|Luigi Salvatore Vadacchino}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|910||{{u|Makenzis}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|911||{{u|Maksatanarkulov}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|912||{{u|Marjan Kalkabaeva}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|913||{{u|Mekenbayeva Madina}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|914||{{u|Murat Karibay}}||5||4||0||22||0||0||0||9||0
|-
|915||{{u|Neformal66}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|916||{{u|Nurliaim}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|917||{{u|Omysheva.M}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|918||{{u|Oscuro}}||5||4||0||0||0||0||1||0||0
|-
|919||{{u|Py4ka}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|920||{{u|Qazaquly}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|921||{{u|Rustem987}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|922||{{u|Shugilaakhmetova}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|923||{{u|ShymNIS 7AGulnaz}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|924||{{u|Silent hill Hunter}}||5||5||0||0||3||2||0||0||0
|-
|925||{{u|Solaris91}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|926||{{u|Talgat.tursynbekov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|927||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||5||0||1||1||0||0||0||0||0
|-
|928||{{u|Wikinurs}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|929||{{u|Yeldos Aben}}||5||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|930||{{u|Zhannur16.NIS}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|931||{{u|Адиль Дуйсенбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|932||{{u|Айдосым}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|933||{{u|Айжан Нурмагамбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|934||{{u|Акмарал Т}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|935||{{u|АлинА Сабитовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|936||{{u|Арай Алимкул}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|937||{{u|Билолбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|938||{{u|Джантасова Малика}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|939||{{u|Жолдыбаев кайсар}}||5||0||0||0||0||18||0||0||0
|-
|940||{{u|Калкабаева Маржан Маратовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|941||{{u|Кеңесбек Гүлмарал}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|942||{{u|Момын Мерей}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|943||{{u|Нартай Сымбат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|944||{{u|Роман Дмитриевич}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|945||{{u|С.Жания}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|946||{{u|Салават Нұрлан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|947||{{u|Тогжанааааа}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|948||{{u|Тілдер әлемі}}||5||0||0||1||14||0||0||0||0
|-
|949||{{u|Улдана НИШ}}||5||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|950||{{u|Қоңырат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|951||{{u|178.88.1.111}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|952||{{u|178.88.28.12}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|953||{{u|178.88.94.115}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|954||{{u|178.90.69.153}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|955||{{u|2.132.15.195}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|956||{{u|31.169.6.194}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|957||{{u|46.227.191.174}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|958||{{u|84.240.202.188}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|959||{{u|88.204.208.130}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|960||{{u|89.106.233.215}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|961||{{u|8B HBALM}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|962||{{u|92.46.10.75}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|963||{{u|92.46.16.133}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|964||{{u|92.46.212.239}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|965||{{u|92.47.2.66}}||4||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|966||{{u|92.47.225.240}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|967||{{u|92.47.242.196}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|968||{{u|92.47.94.4}}||4||16||0||0||0||0||0||0||0
|-
|969||{{u|95.56.55.52}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|970||{{u|95.56.68.181}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|971||{{u|95.57.236.152}}||4||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|972||{{u|95.57.244.128}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|973||{{u|95.58.123.99}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|974||{{u|95.58.145.243}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|975||{{u|95.58.228.248}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|976||{{u|95.59.133.253}}||4||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|977||{{u|95.59.138.218}}||4||1||0||2||3||0||0||0||0
|-
|978||{{u|95.59.144.138}}||4||5||0||1||0||0||0||0||0
|-
|979||{{u|95.59.212.190}}||4||7||0||2||2||0||0||0||0
|-
|980||{{u|Akerke NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|981||{{u|Akzere}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|982||{{u|Ali Tuiebay}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|983||{{u|Almas~kkwiki}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|984||{{u|Altynay Muftalova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|985||{{u|AmangeldiA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|986||{{u|Amir NIS}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|987||{{u|Ansagan Arman}}||4||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|988||{{u|Aorynbekova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|989||{{u|Aq.Sholpan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|990||{{u|Aray yermekkyzy}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|991||{{u|Arman91}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|992||{{u|Asaubota}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|993||{{u|Ayazhana NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|994||{{u|Baimaganbetova Aidana}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|995||{{u|Bakhytzhan Daniyarbek}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|996||{{u|Bauyrzhanova Aigerim}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|997||{{u|Begalykyzy Dilyara}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|998||{{u|Buntarion}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|999||{{u|Darios}}||4||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1000||{{u|Digital Jetisu}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1001||{{u|Dilnaz NIS TK}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1002||{{u|Eclipse077}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1003||{{u|GainiErb}}||4||0||0||0||0||5||0||0||0
|-
|1004||{{u|Galym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1005||{{u|HBSH NIS 7C ALIYA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1006||{{u|Ilamxan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1007||{{u|Janel99}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1008||{{u|K.Zhuldyz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1009||{{u|KengessovaB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1010||{{u|Kenzhegaly g0108}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1011||{{u|Kotyatzhan}}||4||6||0||0||1||0||1||0||0
|-
|1012||{{u|Madizhol}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1013||{{u|Makoss11}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1014||{{u|Manas Bimagambetov}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1015||{{u|Matvey02}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1016||{{u|MonaLiz}}||4||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1017||{{u|Mukashmk}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1018||{{u|Narsha}}||4||1||0||0||1||2||0||0||0
|-
|1019||{{u|NISA IB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1020||{{u|Nurali}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1021||{{u|Nurlyaid}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1022||{{u|Nursulu 777}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1023||{{u|QarapayimQazaq}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1024||{{u|Ramazan Magzum}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1025||{{u|Refkaz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1026||{{u|Sair kun}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1027||{{u|Saken KA}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1028||{{u|Sanzhar Kenzhekhan}}||4||2||0||23||0||0||0||0||0
|-
|1029||{{u|Semsk-Karaga}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1030||{{u|ShymNIS 7AArailym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1031||{{u|ShymNIS 9bBekzhan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1032||{{u|Shymnis7bmeruert}}||4||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1033||{{u|Spaceman2823}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1034||{{u|SSE wmc}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1035||{{u|Taketolymbek}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1036||{{u|Talimbek}}||4||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1037||{{u|Timur-B}}||4||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1038||{{u|Tuttiorchestra687}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1039||{{u|Yelubai Aidana}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1040||{{u|Yermeke}}||4||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1041||{{u|Zhandos M}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1042||{{u|Zhibek2003}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1043||{{u|Zhibekk2096}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1044||{{u|Адия Қуаныш қызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1045||{{u|Али-Асан}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1046||{{u|Амангелді Нұрбол}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1047||{{u|Амирова Нұрлы}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1048||{{u|Арапбаева Дарига}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1049||{{u|Аркен Махмут}}||4||0||2||0||0||1||0||0||0
|-
|1050||{{u|Аружан Абуталипова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1051||{{u|Асель19}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1052||{{u|Аябек-123}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1053||{{u|Диас Шымбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1054||{{u|Дилдорбек}}||4||1||0||0||12||0||0||0||0
|-
|1055||{{u|Дильруба Муратова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1056||{{u|Досжан Серикбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1057||{{u|Досжан301}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1058||{{u|Зейнеп Молдаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1059||{{u|Зәкір Балнұр}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1060||{{u|Ибраим Салтанат}}||4||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1061||{{u|Каражан Нурдана}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1062||{{u|Мауленова Айнур}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1063||{{u|Мұханов}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1064||{{u|Нургиса Райымбеков}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1065||{{u|Нұржан Хамзин}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1066||{{u|Перизат Шерахмет}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1067||{{u|Серікбай Мынбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1068||{{u|Таласбай Кымбат}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1069||{{u|Тілеуберді Ғани}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1070||{{u|Төребек Абдуррахман}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1071||{{u|Шамшутдин Лаура}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1072||{{u|Қазман Ратбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1073||{{u|Қуандыққызы Аружан1405}}||4||0||0||0||0||0||2||0||0
|-
|1074||{{u|134.32.43.78}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1075||{{u|178.90.29.87}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1076||{{u|178.90.66.61}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1077||{{u|178.90.73.13}}||3||3||0||1||4||0||0||0||0
|-
|1078||{{u|178.91.227.49}}||3||0||0||4||0||0||0||0||0
|-
|1079||{{u|178.91.229.119}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1080||{{u|178.91.244.203}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1081||{{u|178.91.250.153}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1082||{{u|19642206g}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1083||{{u|2.132.32.194}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1084||{{u|2.132.4.78}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1085||{{u|2.133.121.51}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1086||{{u|2.72.143.133}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1087||{{u|213.171.34.250}}||3||0||0||5||1||0||0||0||0
|-
|1088||{{u|213.171.34.252}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1089||{{u|217.76.69.70}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1090||{{u|37.150.229.252}}||3||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1091||{{u|37.150.229.75}}||3||2||0||1||3||0||0||0||0
|-
|1092||{{u|7enis24}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1093||{{u|82.200.153.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1094||{{u|82.200.168.35}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1095||{{u|82.200.179.132}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1096||{{u|89.218.196.114}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1097||{{u|91.185.19.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1098||{{u|92.46.0.178}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1099||{{u|92.46.17.58}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1100||{{u|92.46.3.65}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1101||{{u|92.46.5.245}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1102||{{u|92.47.229.55}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1103||{{u|92.47.233.210}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1104||{{u|92.47.254.158}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1105||{{u|95.56.10.142}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1106||{{u|95.56.102.239}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1107||{{u|95.56.111.69}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1108||{{u|95.56.26.151}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1109||{{u|95.56.26.59}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1110||{{u|95.56.56.83}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1111||{{u|95.57.238.177}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1112||{{u|95.57.242.95}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1113||{{u|95.58.136.161}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1114||{{u|95.58.87.104}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1115||{{u|95.59.106.174}}||3||0||0||3||3||0||0||0||0
|-
|1116||{{u|95.59.108.55}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1117||{{u|95.59.111.105}}||3||3||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1118||{{u|95.59.112.107}}||3||3||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1119||{{u|95.59.121.12}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1120||{{u|Abayconvict}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1121||{{u|Adil.muratov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1122||{{u|Ahan Zere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1123||{{u|Aizere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1124||{{u|Aizhan Isk}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1125||{{u|Aizheke Nurmagambetova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1126||{{u|Akbarskiy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1127||{{u|Akhmetov Timur}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1128||{{u|Akmaral Adilzhanova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1129||{{u|Aknar01132005}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1130||{{u|Aktau7292}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1131||{{u|Alanbaltabay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1132||{{u|AlexKoval}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1133||{{u|ALIHAN0709}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1134||{{u|Alila Miramova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1135||{{u|Alina2111}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1136||{{u|Altair~kkwiki}}||3||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1137||{{u|Alua Zholgazy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1138||{{u|Andy11314}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1139||{{u|Araika01}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1140||{{u|ArailymAkylbekovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1141||{{u|Ardak anvar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1142||{{u|Ardak Tokzhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1143||{{u|Argynov Dinmukhammed}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1144||{{u|ArhunKZ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1145||{{u|Arkhat.ast}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1146||{{u|Armakyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1147||{{u|Aruzhan M}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1148||{{u|Aruzhanml}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1149||{{u|Aselya777}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1150||{{u|Aset.kb}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1151||{{u|Assylaseka}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1152||{{u|AZia7b}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1153||{{u|Azizaibragim}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1154||{{u|Azizhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1155||{{u|Baketova Karina Nurlanovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1156||{{u|Bakirov.ilyas}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1157||{{u|Batyrzhan.alikhanov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1158||{{u|BegayimBolat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1159||{{u|Beket Berikuly}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1160||{{u|Botagalymova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1161||{{u|Botash Ormanali}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1162||{{u|Difod}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1163||{{u|Dilnazavr}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1164||{{u|Dmertesh}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1165||{{u|Edige Amir}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1166||{{u|Erkalar86}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1167||{{u|Erkosh7}}||3||12||0||5||26||1||0||0||0
|-
|1168||{{u|Eset.2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1169||{{u|Eskeldi}}||3||3||0||1||1||10||0||0||0
|-
|1170||{{u|Gray eyes}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1171||{{u|Guisezim Duisenbay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1172||{{u|Gulimaa}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1173||{{u|Hazar}}||3||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1174||{{u|Hearthstoner}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1175||{{u|Ibrayevan}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1176||{{u|Ibrometeor}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1177||{{u|J.J.Portman}}||3||4||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1178||{{u|Juldiz-2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1179||{{u|Kaiyrzhan Primtay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1180||{{u|Kausar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1181||{{u|Kazhikarim Aizat}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1182||{{u|Kopzhassar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1183||{{u|Kuralayrustembekkyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1184||{{u|Kvazimodo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1185||{{u|Lala~kkwiki}}||3||0||0||1||0||2||0||0||0
|-
|1186||{{u|MadinaOtegali}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1187||{{u|Maral Dairova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1188||{{u|Matheus-psj~kkwiki}}||3||0||0||3||4||0||0||0||0
|-
|1189||{{u|Medeu Shanyrak}}||3||0||0||0||0||0||3||0||0
|-
|1190||{{u|Menikure}}||3||2||0||1||34||0||0||0||0
|-
|1191||{{u|Mytnoo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1192||{{u|Nickispeaki}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1193||{{u|NIS Nurbanu}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1194||{{u|NISSemey Yerassyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1195||{{u|Nurbo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1196||{{u|Nyshan}}||3||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|1197||{{u|Paizurakhman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1198||{{u|RAIMBEKkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1199||{{u|ReMuse}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1200||{{u|Ruslannnn}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1201||{{u|Russ~kkwiki}}||3||5||0||2||17||0||0||0||0
|-
|1202||{{u|Rustem~kkwiki}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1203||{{u|S(uz)ak}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1204||{{u|Sabina NIS}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1205||{{u|SaduakhasovaBayan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1206||{{u|Saken Sukhanov}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1207||{{u|SchoolBoy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1208||{{u|Seiitkarimdanelya}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1209||{{u|Shertershi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1210||{{u|ShymNIS 8aSaltanat Nurjanova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1211||{{u|ShymNis 8c damira shertay}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1212||{{u|ShymNis 8c shertay damira}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1213||{{u|Stella-nutella}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1214||{{u|Sudralum}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1215||{{u|Talasbekova Aiman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1216||{{u|Talgatbek Akgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1217||{{u|Tauken Aidyn}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1218||{{u|Tigerofkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1219||{{u|Timpul}}||3||0||0||4||4||0||0||0||0
|-
|1220||{{u|Tolegen.meiramgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1221||{{u|Ulan.ysmaiyl}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1222||{{u|Umarxon III}}||3||1||0||1||1||0||0||0||0
|-
|1223||{{u|Urimtal}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1224||{{u|Uzbekistan PFL}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1225||{{u|VitalIra}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1226||{{u|Wikuiser}}||3||9||2||47||29||0||0||23||0
|-
|1227||{{u|Yana1484}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1228||{{u|Yelaman Sain}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1229||{{u|Yerkin Abdildin~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1230||{{u|Yestay79}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1231||{{u|Zhalel Kuat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1232||{{u|Zhansaya0}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1233||{{u|Айдос Байтелиев}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1234||{{u|Айнур Кенес}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1235||{{u|Алина Ғалымжанқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1236||{{u|Алмас Искендиров}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1237||{{u|Алпамыс Әбу}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1238||{{u|Альвина123456789}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1239||{{u|Аман Амина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1240||{{u|Амангелді Әмина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1241||{{u|Анаржан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1242||{{u|Ақмаржан Ержан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1243||{{u|Ақсәуле}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1244||{{u|Байгенжина Сымбат}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1245||{{u|Балым Жасыбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1246||{{u|Батаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1247||{{u|Бауыржан Жақсылық}}||3||4||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1248||{{u|Бексеитова Томирис}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1249||{{u|Бексұлтан Алмас}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1250||{{u|Даулет1278}}||3||1||0||0||0||0||4||0||0
|-
|1251||{{u|Дильназ Тулегенова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1252||{{u|Думан}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1253||{{u|Жангарина Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1254||{{u|Жансая Назарова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1255||{{u|Жолаева Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1256||{{u|Жомарт Ж}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1257||{{u|Зайткалиева Асем}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1258||{{u|Зиедбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1259||{{u|ИОГЦ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1260||{{u|Кадиша Сагиндыкова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1261||{{u|Кайыр}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1262||{{u|Карипбек Кербез}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1263||{{u|Кеда Диана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1264||{{u|Кенесары хан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1265||{{u|Керимкулов Батыр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1266||{{u|Менеджер по сроку годности}}||3||0||0||0||6||0||0||0||0
|-
|1267||{{u|Мурзаханов Муратхан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1268||{{u|Мухаммедали Ару}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1269||{{u|Ниетқалиев Ернұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1270||{{u|Нурпеисов Асет~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1271||{{u|Нұрлы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1272||{{u|Оразалиева Айдана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1273||{{u|Саида Мусаходжаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1274||{{u|Саулебекова Дана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1275||{{u|Серик Щеглов}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1276||{{u|Совет Шапағат}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1277||{{u|Тастан Бекханби}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1278||{{u|Токтасынова Аида}}||3||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1279||{{u|Турлыбекова Айнур}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1280||{{u|ШЫМ НЗМ 7А АСЕМ}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1281||{{u|Шәріп Айгүл}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1282||{{u|Шәріп Айнұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1283||{{u|Экспедиция НИШ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1284||{{u|Эри Чон}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1285||{{u|Қуанышова Айжан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1286||{{u|112.207.130.222}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1287||{{u|113.169.146.234}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1288||{{u|113.169.148.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1289||{{u|146.23.212.21}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1290||{{u|173.245.84.98}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1291||{{u|178.63.68.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1292||{{u|178.82.176.221}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1293||{{u|178.88.26.191}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1294||{{u|178.88.3.226}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1295||{{u|178.89.25.173}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1296||{{u|178.89.80.206}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1297||{{u|178.90.123.254}}||2||1||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1298||{{u|178.90.78.6}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1299||{{u|178.90.82.72}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1300||{{u|178.90.94.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1301||{{u|178.91.229.87}}||2||0||0||2||1||0||0||0||0
|-
|1302||{{u|178.91.230.27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1303||{{u|178.91.253.11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1304||{{u|178.91.254.2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1305||{{u|195.47.255.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1306||{{u|2.133.123.175}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1307||{{u|2.72.143.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1308||{{u|2.72.159.213}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1309||{{u|2.74.116.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1310||{{u|2.74.40.129}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1311||{{u|212.154.214.144}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1312||{{u|212.19.143.167}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1313||{{u|212.76.23.39}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1314||{{u|217.76.71.114}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1315||{{u|220.69.180.182}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1316||{{u|24.168.39.49}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1317||{{u|46.227.184.110}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1318||{{u|46.227.184.141}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1319||{{u|46.227.191.172}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1320||{{u|5.34.53.205}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1321||{{u|62.84.61.9}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1322||{{u|62.84.63.57}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1323||{{u|7сан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1324||{{u|81.88.159.56}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1325||{{u|82.200.203.182}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1326||{{u|82.211.152.12}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1327||{{u|84.240.197.10}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1328||{{u|84.240.200.127}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1329||{{u|84.240.206.50}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1330||{{u|88.204.194.60}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1331||{{u|88.204.225.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1332||{{u|89.106.237.97}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1333||{{u|89.218.160.180}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1334||{{u|89.218.165.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1335||{{u|89.218.166.179}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1336||{{u|89.218.166.68}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1337||{{u|89.218.167.159}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1338||{{u|89.218.167.51}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1339||{{u|89.218.248.158}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1340||{{u|92.46.106.200}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1341||{{u|92.46.12.176}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1342||{{u|92.46.134.204}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1343||{{u|92.46.158.126}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1344||{{u|92.46.51.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1345||{{u|92.46.79.27}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1346||{{u|92.46.80.37}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1347||{{u|92.46.86.43}}||2||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1348||{{u|92.46.89.255}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1349||{{u|92.46.9.184}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1350||{{u|92.46.90.143}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1351||{{u|92.47.253.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1352||{{u|92.47.93.87}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1353||{{u|92.47.96.140}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1354||{{u|95.56.122.32}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1355||{{u|95.56.19.62}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1356||{{u|95.56.224.192}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1357||{{u|95.56.4.61}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1358||{{u|95.56.47.246}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1359||{{u|95.56.49.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1360||{{u|95.56.5.177}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1361||{{u|95.56.51.253}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1362||{{u|95.56.78.47}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1363||{{u|95.56.87.237}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1364||{{u|95.57.230.128}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1365||{{u|95.57.233.65}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1366||{{u|95.57.246.44}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1367||{{u|95.58.101.79}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1368||{{u|95.58.119.178}}||2||44||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1369||{{u|95.58.250.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1370||{{u|95.58.89.241}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1371||{{u|95.59.101.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1372||{{u|95.59.108.48}}||2||2||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1373||{{u|95.59.116.242}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1374||{{u|95.59.133.146}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1375||{{u|95.59.176.47}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1376||{{u|95.59.207.130}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1377||{{u|95.59.217.21}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1378||{{u|A Ilyassov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1379||{{u|Abay11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1380||{{u|AbdanbaevaAkkogershin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1381||{{u|Abdullin ilyas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1382||{{u|Abeka}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1383||{{u|Abylai23.NIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1384||{{u|Abylkasim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1385||{{u|Aida200101}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1386||{{u|Aidanasaduakas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1387||{{u|Aidyn93}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|1388||{{u|Aikerim.b}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1389||{{u|Aisana.q.k}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1390||{{u|Aisford}}||2||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|1391||{{u|Akerke Madikhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1392||{{u|Alex281196}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1393||{{u|Aliakhmet.kamilla}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1394||{{u|Aligulova Amina}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1395||{{u|Alik20000403}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1396||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1397||{{u|Alikhan~kkwiki}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1398||{{u|Alimkulov abdulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1399||{{u|Alisher.suleimen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1400||{{u|Alisher420}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1401||{{u|AliyaZhagiparova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1402||{{u|Aliyazhan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1403||{{u|Alkhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1404||{{u|Almasadam}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1405||{{u|Alpasli}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1406||{{u|Also.99}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1407||{{u|Altynaiakashayeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1408||{{u|Altynsoft}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1409||{{u|Alua.aliyeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1410||{{u|Amangeldy.assem}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1411||{{u|Anel Kapasheva}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1412||{{u|Anelya Topoleva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1413||{{u|Anna Alexey}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1414||{{u|Arman Almenbet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1415||{{u|Arunia92}}||2||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1416||{{u|Aruzhan abenova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1417||{{u|Aruzhan.Muratkazhy}}||2||0||0||0||0||0||2||0||0
|-
|1418||{{u|Aseltengebaeva21nis}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0
|-
|1419||{{u|Asem Amangeldi}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1420||{{u|AshimbekovaA}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1421||{{u|Askar Ibrayev}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1422||{{u|Astraxandyq}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1423||{{u|Avery Jensen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1424||{{u|Ayaulym B}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1425||{{u|Bakayev d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1426||{{u|Bakbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1427||{{u|Bakhtiyarkyzy Zhanerke}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1428||{{u|Balausssssa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1429||{{u|Barlykbayeva Alima}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1430||{{u|Bauka.95}}||2||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|1431||{{u|Beisen1}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1432||{{u|Bekzhan1}}||2||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1433||{{u|Berenbayevdidar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1434||{{u|Beybaris Utel}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1435||{{u|BissenM}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1436||{{u|Bolatbekb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1437||{{u|BotagozBeisekova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1438||{{u|Chingo0899}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1439||{{u|Danabek Abildayev}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1440||{{u|Demezhan Serik}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1441||{{u|Diana Kaiyrbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1442||{{u|Dianakaldybek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1443||{{u|Dias Durysbek}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1444||{{u|Dina Nyrlankyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1445||{{u|DinaraYer}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1446||{{u|Dormouse d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1447||{{u|Dosik00}}||2||0||0||0||0||20||0||0||0
|-
|1448||{{u|Dota kst}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1449||{{u|DulatAigerim}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1450||{{u|Duman1}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1451||{{u|E.Azamat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1452||{{u|Eccyac}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1453||{{u|Eersultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1454||{{u|Eldoskaz}}||2||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1455||{{u|Erma1501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1456||{{u|Eskendirovaa Raushan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1457||{{u|Faalp}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1458||{{u|Fazylzhan Aslanbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1459||{{u|Felipe08}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1460||{{u|Gnagibova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1461||{{u|Guldariya04}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1462||{{u|Gulnara7777}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1463||{{u|Gulsezimd}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1464||{{u|Hare Umai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1465||{{u|Hbsh dana 9d}}||2||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1466||{{u|Hbsh Kambarbek Aidana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1467||{{u|Himmleq88}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1468||{{u|Hu67et}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1469||{{u|Inleco}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1470||{{u|JakoOGLANBEKOV}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1471||{{u|Japan Football}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1472||{{u|Jaukazyn}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1473||{{u|Jussupova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1474||{{u|K zhalgasova}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1475||{{u|Kakimova060501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1476||{{u|Karlygash27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1477||{{u|Kimam609}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1478||{{u|KostOUNB L.N. Tolstoy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1479||{{u|Kubeenov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1480||{{u|Kuralay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1481||{{u|Kurmangazy.Turumbet}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1482||{{u|LeanBorgie}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1483||{{u|Liahim Nishpal}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1484||{{u|Loderuner}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1485||{{u|Lordegraf}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1486||{{u|Madina Arystanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1487||{{u|Marzhanjangildinova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1488||{{u|Maxen2}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1489||{{u|Medina Rakhmedulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1490||{{u|Meiram81}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1491||{{u|Meirzhan Yerzhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1492||{{u|MereyToken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1493||{{u|MeruertRyskulbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1494||{{u|Meruyert Aitzhanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1495||{{u|Moldabek.b}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1496||{{u|MoldirBb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1497||{{u|Msherimbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1498||{{u|Muhamet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1499||{{u|Musab84}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1500||{{u|Narka050113}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1501||{{u|Nazgul kaz}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|1502||{{u|Nazym Musa shymnis}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1503||{{u|NIS Semey Enlik}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1504||{{u|Nisbala}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1505||{{u|NurayAmze}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1506||{{u|Nurbanu}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1507||{{u|Nurbolat91}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1508||{{u|NurzhanSeilkhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1509||{{u|Olzhas.Aktobe}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1510||{{u|Omarova. ayagul}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1511||{{u|Omirbek Beksultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1512||{{u|Omirzak a}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1513||{{u|OnalbekovNurbolNIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1514||{{u|Onarakusai}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1515||{{u|Orbwiki107}}||2||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1516||{{u|Perizvt}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1517||{{u|Platon Greece}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1518||{{u|QazaqUly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1519||{{u|Qisybay Alibek}}||2||2||0||3||0||0||12||0||0
|-
|1520||{{u|Qudaibergen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1521||{{u|Riggititor}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1522||{{u|RobloxFan2022}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1523||{{u|Sabina.baken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1524||{{u|Sabyrzhan.makhambetzhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1525||{{u|Salibrr}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1526||{{u|Samalberikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1527||{{u|Sapargazin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1528||{{u|Sashacurety cameras}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1529||{{u|Sayatshy}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1530||{{u|Selina.nis.tk}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1531||{{u|Shakhnadir Makhmutov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1532||{{u|Shokan KU}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1533||{{u|Shukenai Gulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1534||{{u|Shymnis7Baiaulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1535||{{u|Shymnis7bsymbat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1536||{{u|Shymnis9cAidanaUzbekbai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1537||{{u|ShyngysWiki}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1538||{{u|Sky Walker}}||2||0||0||0||1||1||0||0||0
|-
|1539||{{u|Sphaeral}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1540||{{u|SQroma}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1541||{{u|Sukhrob king}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1542||{{u|Sursh}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1543||{{u|T.Aisulu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1544||{{u|Takibaysultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1545||{{u|Tazhibaev Nurbek}}||2||0||0||0||0||0||4||0||0
|-
|1546||{{u|Tomomoo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1547||{{u|Tynyshtikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1548||{{u|Ulsapar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1549||{{u|Umpalumpa.t}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1550||{{u|Viplux}}||2||3||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1551||{{u|Wname1}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1552||{{u|WrighterLafa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1553||{{u|Xxxalibekacion}}||2||18||0||5||0||0||0||0||0
|-
|1554||{{u|Yelkhanys}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1555||{{u|Yernur K.}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1556||{{u|YerzhanZhauymbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1557||{{u|Zhanakhmetova Akbota}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1558||{{u|Zhanatbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1559||{{u|Zhando 2000}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1560||{{u|Zhanerke Nyssanbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1561||{{u|ZhansayaSagadieva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1562||{{u|Zhanshar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1563||{{u|Zhasulan Balgozha}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1564||{{u|Zheksekeeva.k.s}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1565||{{u|Zhumabek Asulzada}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1566||{{u|ZZarkymova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1567||{{u|Абдихан Дархан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1568||{{u|Абуов Алау}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1569||{{u|Адель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1570||{{u|Адилкадыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1571||{{u|Азамат 92}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1572||{{u|Азан Есбол Ерғалиұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1573||{{u|Аида Сыздыкова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1574||{{u|Айдана Б}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1575||{{u|АЙДАР}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1576||{{u|Айкун Куспанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1577||{{u|Айнур Кенес НИШ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1578||{{u|Айнур Сапарбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1579||{{u|Айша бибі шаңырағы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1580||{{u|Акжан Шералиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1581||{{u|Алдияр Какимжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1582||{{u|Алибабаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1583||{{u|Алия Сапарбай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1584||{{u|Алтынай Алтынбекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1585||{{u|Амангельди Асель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1586||{{u|Амантаева Малика}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1587||{{u|Амина Успанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1588||{{u|Арипханова Луиза}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1589||{{u|Аружан Сатыбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1590||{{u|Асемай2001}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1591||{{u|Ашуров Альтаир}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1592||{{u|Аяжан.С.Р}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1593||{{u|Аян Қалмұрат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1594||{{u|Байтула Ержан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1595||{{u|Батырхан Балнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1596||{{u|Бауыржан Момышұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1597||{{u|Бақтиярқызы Аяулым}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1598||{{u|Бекешов Диас}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1599||{{u|Берикбаева Аружан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1600||{{u|Берикболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1601||{{u|Борамбаева Гульназ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1602||{{u|Бұрхан Мирас 9С}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1603||{{u|Бәйдібек Ерғали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1604||{{u|Губин Михаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1605||{{u|Дальми}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1606||{{u|Данияр Жак}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1607||{{u|Дарига Арапбаева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1608||{{u|Дарина Еркенова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1609||{{u|Дидар93}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1610||{{u|Егембердиев Раймбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1611||{{u|Егемберді Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1612||{{u|Ербол Ермахан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1613||{{u|Ерболқызы Аяна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1614||{{u|Ердимурат Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1615||{{u|Ержан Байтула}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1616||{{u|Жакенов Олжасбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1617||{{u|Жанерке Жаксибекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1618||{{u|Жанна Қайрлина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1619||{{u|Жанузак Асыл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1620||{{u|Жанұзақова Әдемі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1621||{{u|Жаслан Нурахметов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1622||{{u|Жасулан Амангельды}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1623||{{u|Жаңадан Б}}||2||1||0||4||1||0||0||0||0
|-
|1624||{{u|Жексенбек Нұрайым}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1625||{{u|Жигитова Сауле Маликовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1626||{{u|Жұмаділдаева Самал}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1627||{{u|Жұмәділ Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1628||{{u|Жәудір ағаділ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1629||{{u|Зарина Нуртай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1630||{{u|Идрисова Виктория}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1631||{{u|Илья Драконов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1632||{{u|Иманмурат Нурсая}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1633||{{u|Кабдуалиев Алишер}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1634||{{u|Калу Аяжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1635||{{u|Лаура Адамбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1636||{{u|Мадина Кульдеева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1637||{{u|Мадина Тоқтарова}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1638||{{u|Мадина Өмірсерік}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1639||{{u|Меруерт Едигеева}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1640||{{u|Меруерт Рысқұлбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1641||{{u|Молдабекова Мадина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1642||{{u|Назар Уахитов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1643||{{u|Назерке Толеубековна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1644||{{u|Назерке Қайратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1645||{{u|НЗМ.Сүлеймен}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1646||{{u|Нигымадилова Перизат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1647||{{u|Нургуль Тулепова2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1648||{{u|Нурланова Жантолқын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1649||{{u|Нұржанат Нұрымқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1650||{{u|Нұрлан Саят}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1651||{{u|Нұрхан Мұхтаров}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1652||{{u|Рахман3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1653||{{u|Рахымжан Оразгали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1654||{{u|Рустем Темірлан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1655||{{u|Сабыр Салтанат}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1656||{{u|Сагадат окимбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1657||{{u|Сагыныш Байтурсинов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1658||{{u|Самадулла Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1659||{{u|Сатым Мерей}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1660||{{u|Сағынғали Айбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1661||{{u|Сейтқазиева Ақжібек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1662||{{u|Серік Мейірбеков}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1663||{{u|СКК Мұражайы}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0
|-
|1664||{{u|Сладкая Роза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1665||{{u|Солтангазина Айнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1666||{{u|Сүгірәлиева Балнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1667||{{u|Тайжанова Асия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1668||{{u|Тамара}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1669||{{u|Тоганбаева Амина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1670||{{u|Толенбекова Жанат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1671||{{u|Тоқсанбай Әбілқайыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1672||{{u|Тулепбергенова Динара}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1673||{{u|Ужасный пират Робертс}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1674||{{u|Усенгазин Мухаммед}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1675||{{u|Хайруллина Айгерим}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1676||{{u|Ханзада Бабахан}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1677||{{u|Шалбай Фариза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1678||{{u|Шамшат Бекжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1679||{{u|Шешен Исмаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1680||{{u|ШХБ Нурлан Есентаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1681||{{u|Шілде}}||2||13||0||5||1||9||0||0||0
|-
|1682||{{u|Шәкәрім Солтанаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1683||{{u|Ынтықбай Айбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1684||{{u|Юлдашев Ринат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1685||{{u|Қамбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1686||{{u|Қанат Хасан}}||2||6||0||0||0||6||0||0||0
|-
|1687||{{u|Қарақат Фархатқызы}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1688||{{u|Қуанышев Асылбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1689||{{u|Қуанышқызы Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1690||{{u|Құралай Мұратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1691||{{u|Құсшы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1692||{{u|Ұлмахан Айжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1693||{{u|Ұлмекен кайбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1694||{{u|Ұлпатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1695||{{u|Әбуғали Дарын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1696||{{u|Әбіләшімова Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1697||{{u|Әлібек Зарубек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1698||{{u|Әмірәлі Нұргүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1699||{{u|Өтеген Қалданов}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AlinurBot}}||0||0||0||5||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AmanBot}}||0||0||0||1||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|ArystanbekBot}}||0||1||0||194||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|BekusBot}}||0||0||0||47||16||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|DBot}}||0||2||0||0||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Flow talk page manager}}||0||0||0||8||0||0||0||0||2
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Kasymbot}}||0||0||0||19||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Maintenance script}}||0||0||0||0||0||0||0||6||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|MediaWiki default}}||0||0||0||0||0||0||0||38||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|MediaWiki message delivery}}||0||0||0||0||0||0||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|QarakesekBot}}||0||0||0||0||1||0||0||0||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]]</text>
      <sha1>70wad9ptg8iq7927qwftyyx0knn0u4k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Template call code</title>
    <ns>828</ns>
    <id>681692</id>
    <revision>
      <id>3591046</id>
      <parentid>3026932</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T12:52:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tarkoff</username>
        <id>146672</id>
      </contributor>
      <comment>[[mw:Parsoid/Feedback#ruwiki:Шаблон:Предупреждение]]</comment>
      <origin>3591046</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="9306" sha1="05fe7r9jaltgs83cyi4m0nbardv3ncu" xml:space="preserve">local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
local kk = mw.language.new('kk')

local p = {}

local function copy(other)
	local res = {}
	for k, v in pairs(other) do
		res[k] = v
	end
	return res
end

local function makeInvokeFunc(funcName, flags)
	return function (frame)
		local args = copy(getArgs(frame, {
			trim = false,
			removeBlanks = false
		}))
		return p[funcName](args, flags)
	end
end

local function processText(str, nowiki)
	local res = str
	if nowiki then
		str = mw.text.unstripNoWiki(str)
		str = string.gsub(str, '%[', '&amp;#91;')
		str = string.gsub(str, '%]', '&amp;#93;')
		str = string.gsub(str, '&lt;', '&amp;lt;')
		str = string.gsub(str, '&gt;', '&amp;gt;')
		str = string.gsub(str, '{', '&amp;#123;')
		str = string.gsub(str, '|', '&amp;#124;')
		str = string.gsub(str, '}', '&amp;#125;')
		str = string.gsub(str, '\'', '&amp;#39;')
		str = string.gsub(str, '&quot;', '&amp;quot;')
		str = string.gsub(str, '(://)', '&lt;span&gt;%1&lt;/span&gt;')
	end
	return str
end

local function addParams(args, params)
	local text, equals_pos, param, value = '', 0, '', ''
	
	local function addPipe()
		if params.spaced then
			text = text .. ' '
		end
		text = text .. '&lt;span class=&quot;'
		if not params.spaced then
			text = text .. ' ts-templateCallCode-pipe'
		end
		if not params.black then
			text = text .. ' ts-templateCallCode-weak'
		end
		
		text = text .. '&quot;&gt;&amp;#124;&lt;/span&gt;'
	end
	
	local beforeParam = '&lt;span class=&quot;ts-templateCallCode-param&quot;&gt;'
	local afterParam = '&lt;/span&gt;'
	
	for k, v in pairs(args) do
		if type(k) == 'number' then  
			if k &gt;= params.from then
				equals_pos = v:find('=')
				if equals_pos and v:find('{{=}}') == equals_pos - 2 then
					equals_pos = nil
				end
				if equals_pos then  
					param = v:sub(1, equals_pos - 1)
					value = v:sub(equals_pos + 1)
					addPipe()
					text = text .. beforeParam .. processText(param, params.nowiki) .. '=' .. processText(value, params.nowiki) .. afterParam
				else  
					addPipe()
					local paramValue = processText(v, params.nowiki)
					if #paramValue ~= 0 then
						text = text .. beforeParam .. paramValue .. afterParam
					end
				end
			end
		elseif not k:find('^_') then  
			addPipe()
			text = text .. beforeParam .. processText(k, params.nowiki) .. '=' .. processText(v, params.nowiki) .. afterParam
		end
	end
	
	return text
end

function p._main(args, flags)
	local name = args[1]
	table.remove(args, 1)
	
	if not name then
		for k, v in pairs(args) do
			if not k:find('^_') then
				name = k .. '=' .. v
				args[k] = nil
				break
			end
		end
	end
	
	local optpText
	if not flags.withoutParams then
		if name then
			local spanOffset = mw.ustring.find(name, '&lt;span')  
			if spanOffset then
				optpText = mw.ustring.sub(name, spanOffset)
				name = mw.ustring.sub(name, 1, spanOffset - 1)
			end
		end
	end
	
	local yesno = require('Module:Yesno')
	
	local nolink, subst, podst, global, nav, noRedirect, ucFirst, black, nobr
	local tag, style, comment, lang, sister, global, textInPlaceOfName, 
		namePrefix, prefix, postfix, nowiki
	local spaced, from
	
	if flags.withoutParams then
		for i, v in ipairs(args) do
			if v == 'nl' or v == 'nolink' then
				noLink = true
			elseif v == 's' then
				subst = true
			elseif v == 'п' then
				podst = true
			elseif v == 'g' then
				global = true
			elseif v == 'nav' then
				nav = true
			elseif v == 'noredir' then
				noRedirect = true
			elseif v == 'u' then
				ucFirst = true
			elseif v == 'b' then
				black = true
			elseif v == 'nobr' then
				nobr = true
			end
		end

		tag = args.tag or 'span'
		style = args.style
		comment = args.comment
		lang = args.lang
		sister = args.sister
		textInPlaceOfName = args.text
		namePrefix = args.nameprefix
		prefix = args.prefix
		postfix = args.postfix
		nowiki = args.nowiki
	else
		noLink = yesno(args._nolink or args._nl, false) or not yesno(args._link, false)
		subst = yesno(args._s, false)
		podst = yesno(args['_п'], false)
		global = yesno(args._g, false)
		nav = yesno(args._nav, false)
		noRedirect = yesno(args._noredir, false)
		ucFirst = yesno(args._u, false)
		black = yesno(args._b, false)
		nobr = yesno(args._nobr, false)
		
		tag = args._tag or 'span'
		style = args._style
		comment = args._comment
		lang = args._lang
		sister = args._sister
		textInPlaceOfName = args._text
		namePrefix = args._nameprefix
		prefix = args._prefix
		postfix = args._postfix
		nowiki = args._nowiki
		
		spaced = yesno(args._spaced, false)
		from = (tonumber(args._from) or 2) - 1

	end
	
	global = global or name and mw.ustring.sub(name, 1, 1) == ':'
	black = black or tag ~= 'span'
	
	if textInPlaceOfName == '' then
		textInPlaceOfName = nil
	end
	if comment == '' then
		comment = nil
	end
	if lang == '' then
		lang = nil
	end
	if sister == '' then
		sister = nil
	end
	if namePrefix == '' then
		namePrefix = nil
	end
	
	if name then
		local trimmedName = mw.text.trim(name)
		if ru:lc(mw.ustring.sub(trimmedName, 1, 6)) == 'subst:' then
			subst = true
			name = mw.ustring.sub(trimmedName, 7)
		end
		if ru:lc(mw.ustring.sub(trimmedName, 1, 6)) == 'подст:' then
			podst = true
			name = mw.ustring.sub(trimmedName, 7)
		end
	end
	
	if subst then
		namePrefix = 'subst:'
	elseif podst then
		namePrefix = 'подст:'
	end
	
	local currentTitle = mw.title.getCurrentTitle()
	if name == '' or not name then
		local currentTitleRoot = currentTitle.rootText
		if not ucFirst and
			(
				(
					ru:uc(currentTitleRoot) ~= currentTitleRoot and
					not mw.ustring.match(currentTitleRoot, '^[А-Яа-яA-Za-z]+:?[А-ЯA-Z]')
				) or
				#currentTitleRoot == 1
			)
		then
			name = ru:lcfirst(currentTitleRoot)
		else
			name = currentTitleRoot
		end
	end
	
	local linkBody, titleObject, linkBegin, linkDivider, linkEnd
	
	local prefixes = {}
	if lang then
		table.insert(prefixes, lang)
	end
	if sister then
		table.insert(prefixes, sister)
	end
	linkBody = table.concat(prefixes, ':')
	
	if #linkBody ~= 0 then
		linkBody = ':' .. linkBody
	end
	if mw.ustring.sub(name, 1, 1) ~= ':' then
		linkBody = linkBody .. ':'
	end
	if not global then
		linkBody = linkBody .. 'Template:'
	end
	linkBody = linkBody .. name
	titleObject = mw.title.new(linkBody)
	
	local noLink = noLink or currentTitle == titleObject

	if not noLink then
		if not noRedirect or (
			noRedirect and
			not lang and
			not sister and
			not titleObject.exists
		) then
			linkBegin = '[['
			linkEnd = ']]'
			linkDivider = '|'
		else
			linkBegin = '['
			linkEnd = ']'
			linkDivider = ' '
			linkBody = titleObject:fullUrl('redirect=no')
		end
	end
	
	local text = ''
	if tag then
		text = text .. '&lt;' .. tag .. ' class=&quot;ts-templateCallCode'
		if nobr then
			text = text .. ' nowrap'
		end
		text = text .. '&quot;'
		if style then
			text = text .. ' style=&quot;' .. style .. '&quot;'
		end
		if tag == 'pre' then
			text = text .. ' format=&quot;wikitext&quot;'
		end
		text = text .. '&gt;'
	end
	if prefix then
		text = text .. processText(prefix, nowiki)
	end
	
	text = text .. '&lt;span class=&quot;'
	if not spaced then
		text = text .. ' ts-templateCallCode-opening'
	end
	if not black then
		text = text .. ' ts-templateCallCode-weak'
	end
	text = text .. '&quot;&gt;{{'
	if namePrefix then
		text = text .. namePrefix
	end
	text = text .. '&lt;/span&gt;'
	
	if nav and currentTitle == titleObject then
		text = text .. '\'\'\''
	end
	
 	text = text .. '&lt;span class=&quot;ts-templateCallCode-templateName&quot; data-navboxnavigation-link=&quot;0&quot;&gt;'
	
	local commentedLabel
	if comment then
		-- https://phabricator.wikimedia.org/T200704
		-- commentedLabel = mw.getCurrentFrame():expandTemplate({title = 'comment', args = {(textInPlaceOfName or name), comment}})
		commentedLabel = '&lt;span class=&quot;commentedText&quot; title=&quot;' .. comment .. '&quot; style=&quot;border-bottom: 1px dotted; cursor: help;&quot;&gt;' ..
			(textInPlaceOfName or name) ..
			'&lt;/span&gt;'
	end
	local label = (commentedLabel or textInPlaceOfName or name)
	if not noLink then
		if noRedirect then
			text = text .. '&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;'
		end
		text = text .. linkBegin .. linkBody .. linkDivider .. label .. linkEnd
		if noRedirect then
			text = text .. '&lt;/span&gt;'
		end
	else
		text = text .. label
	end
	
	text = text .. '&lt;/span&gt;'
	
	if nav and currentTitle == titleObject then
		text = text .. '\'\'\''
	end
	
	if not flags.withoutParams then
		if optpText then
			text = text .. optpText
		end
		
		text = text .. addParams(args, {
			spaced = spaced,
			black = black,
			nowiki = nowiki,
			from = from
		})
		
		if spaced then
			text = text .. ' '
		end
	end
	
	text = text .. '&lt;span class=&quot;'
	if not spaced then
		text = text .. ' ts-templateCallCode-closing'
	end
	if not black then
		text = text .. ' ts-templateCallCode-weak'
	end
	text = text .. '&quot;&gt;}}&lt;/span&gt;'
	
	if postfix then
		text = text .. processText(postfix, nowiki)
	end
	if tag then
		text = text .. '&lt;/' .. tag .. '&gt;'
	end
	
	local ts = mw.getCurrentFrame():extensionTag{ name = 'templatestyles', args = { src = 'Module:Template call code/styles.css' } }
	
	return ts .. text
end

function p._onlyParams(args)
	local yesno = require('Module:Yesno')
	
	return addParams(args, {
		spaced = yesno(args._spaced, false),
		black = true,
		nowiki = yesno(args._nowiki, false),
		from = 1
	})
end

p.withoutParams = makeInvokeFunc('_main', {withoutParams = true})
p.withParams = makeInvokeFunc('_main', {withoutParams = false})
p.onlyParams = makeInvokeFunc('_onlyParams')

return p</text>
      <sha1>05fe7r9jaltgs83cyi4m0nbardv3ncu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Күрестен Еуропа чемпионаты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>682445</id>
    <revision>
      <id>3591054</id>
      <parentid>3486715</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T13:26:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3591054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7739" sha1="jzfxaq7s6o4jflyak2mlc5todmm8su4" xml:space="preserve">{{Infobox Sports league
|logo=
|pixels=
|caption=
|sport=[[Күрес]]
|founded=1911 
|teams=33 ([[2025 жыл]])
|continent=[[Еуропа]] [[Бірыңғай күрес әлемімен]] (''UWW'')
|champion=
}}

'''Күрестен Еуропа чемпионаты''' [[Бірыңғай  күрес əлем]]імен ({{lang-en|United World Wrestling}}) ұйымдастырылатын халықаралық жарыс.

Грек-рим күресінен алғашқы чемпионат [[1911]] жыл өткізілді, еркін күресінен [[1929]] жыл, ал әйелдер үшін [[1988]] жылы. 
[[1898]] жылдан [[1911]] жылға дейін ресми емес чемпионаттар  өткізілді.

== Чемпионаттар тізімі==
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Жыл
!Қала
!Ел
|-
|'''[[1911]]''' || [[Будапешт]] || {{HUN}}
|-
|'''[[1921]]''' || [[Оффенбах]] || {{GER}}
|-
|'''[[1924]]''' || [[Ньюкирхен]] || {{GER}}
|-
|'''[[1925]]''' || [[Милан]] || {{ITA}}
|-
|'''[[1926]]''' || [[Рига]] || {{LAT}}
|-
|'''[[1927]]''' || [[Будапешт]] || {{HUN}}
|-
|'''[[1928]]''' || [[Париж]]/[[Дортмунд]] || {{FRA}}/{{GER}}
|-
|'''[[1930]]''' || [[Стокгольм]]/[[Брюссель]]  || {{SWE}}/{{BEL}}
|-
|'''[[1931]]''' || [[Прага]]/[[Будапешт]] || {{TCH}}/{{HUN}}
|-
|'''[[1933]]''' || [[Хельсинки]]/[[Париж]] || {{FIN}}/{{FRA}}
|-
|'''[[1934]]''' || [[Рим]]/[[Стокгольм]] || {{ITA}}/{{SWE}}
|-
|'''[[1935]]''' || [[Копенгаген]]/[[Брюссель]]|| {{DEN}}/{{BEL}}
|-
|'''[[1937]]''' || [[Париж]]/[[Мюнхен]] || {{FRA}}/{{GER}}
|-
|'''[[1938]]''' || [[Таллин]] || {{EST}}
|-
|'''[[1939]]''' || [[Осло]] || {{NOR}}
|-
|'''[[1946]]''' || [[Стокгольм]] || {{SWE}}
|-
|'''[[1947]]''' || [[Прага]] || {{TCH}}
|-
|'''[[1949]]''' || [[Ыстамбұл]] || {{TUR}}
|-
|'''[[1966]]''' || [[Осло]] || {{NOR}}
|-
|'''[[1967]]''' || [[Минск]]/[[Ыстамбұл]] || {{URS}}/{{TUR}}
|-
|'''[[1968]]''' || [[Вастерас]]/[[Скопье]] || {{SWE}}/{{YUG}}
|-
|'''[[1969]]''' || [[Модена]]/[[София]] || {{ITA}}/{{BUL}}
|-
|'''[[1970]]''' || [[Берлин]] || {{DDR}}
|-
|'''[[1972]]''' || [[Катовице]] || {{POL}}
|-
|'''[[1973]]''' || [[Хельсинки]]/[[Лозанна]] || {{FIN}}/{{CHE}}
|-
|'''[[1974]]''' || [[Мадрид]] || {{ESP}}
|-
|'''[[1975]]''' || [[Людвигсхавен]] || {{FRG}}
|-
|'''[[1976]]''' || [[Ленинград]] || {{URS}}
|-
|'''[[1977]]''' || [[Бурса]] || {{TUR}}
|-
|'''[[1978]]''' || [[София]] || {{BUL}}
|-
|'''[[1979]]''' || [[Бухарест]] || {{ROM}}
|-
|'''[[1980]]''' || [[Прьевидза]] || {{TCH}}
|-
|'''[[1981]]''' || [[Гётеборг]]/[[Лодзь]]  || {{SWE}}/{{POL}}
|-
|'''[[1982]]''' || [[Варна]] || {{BUL}}
|-
|'''[[1983]]''' || [[Будапешт]] || {{HUN}}
|-
|'''[[1984]]''' || [[Йёнчёпинг]] || {{SWE}}
|-
|'''[[1985]]''' || [[Лейпциг]] || {{DDR}}
|-
|'''[[1986]]''' || [[Пирей]] || {{GRE}}
|-
|'''[[1987]]''' || [[Велико-Тырново]]/[[Тампере]]  || {{BUL}}/{{FIN}}
|-
|'''[[1988]]''' || [[Манчестер]]/[[Кулботн]]/ [[Дижон]] || {{GBR}}/{{NOR}}/{{FRA}}
|-
|'''[[1989]]''' || [[Оуло]]/[[Анкара]]  || {{FIN}}/{{TUR}}
|-
|'''[[1990]]''' || [[Познань]] || {{POL}}
|-
|'''[[1991]]''' || [[Ашаффенбург]]/[[Штутгарт]] || {{GER}}
|-
|'''[[1992]]''' || [[Копенгаген]]/[[Будапешт]] || {{DEN}}/{{HUN}}
|-
|'''[[1993]]''' || [[Ыстамбұл]]/[[Иваново]]  || {{TUR}}/{{RUS}}
|-
|'''[[1994]]''' || [[Афины]]/[[Рим]] || {{GRE}}/{{ITA}}
|-
|'''[[1995]]''' || [[Безансон]]/[[Фрибург]]  || {{FRA}}/{{CHE}}
|-
|'''[[1996]]''' || [[Будапешт]]/[[Осло]]  || {{HUN}}/{{NOR}}
|-
|'''[[1997]]''' || [[Коуволо]]/[[Варшава]]  || {{FIN}}/{{POL}}
|-
|'''[[1998]]''' || [[Минск]]/[[Братислава]]  || {{BLR}}/{{SVK}}
|-
|'''[[1999]]''' || [[Минск]]/[[Гетцис]]/[[София]]  || {{BLR}}/{{AUT}}/{{BUL}}
|-
|'''[[2000]]''' || [[Мəскеу]]/[[Будапешт]]  || {{RUS}}/{{HUN}}
|-
|'''[[2001]]''' || [[Будапешт]]/[[Ыстамбұл]]  || {{HUN}}/{{TUR}}
|-
|'''[[2002]]''' || [[Сейняйоки]]/[[Баку]]  || {{FIN}}/{{AZE}}
|-
|'''[[2003]]''' || [[Белград]]/[[Рига]]  || {{SCG}}/{{LAT}}
|-
|'''[[2004]]''' || [[Хапаранда]]/[[Анкара]]   || {{SWE}}/{{TUR}}
|-
|'''[[2005]]''' || [[Варна]] || {{BUL}}
|-
|'''[[2006]]''' || [[Мəскеу]] || {{RUS}}
|-
|'''[[2007]]''' || [[София]] || {{BUL}}
|-
|'''[[2008]]''' || [[Тампере]] || {{FIN}}
|-
|'''[[2009]]''' || [[Вильнюс]] || {{LTH}}
|-
|'''[[2010]]''' || [[Баку]] || {{AZE}}
|-
|'''[[2011]]''' || [[Дортмунд]] || {{GER}}
|-
|'''[[2012]]''' || [[Белград]] || {{SRB}}
|-
|'''[[2013]]''' || [[Тбилиси]] || {{GEO}}
|-
|'''[[2014]]''' || [[Ванта]] || {{FIN}}
|-
|'''[[2016]]''' || [[Рига]]  || {{LAT}}
|-
|'''[[2017]]''' || [[Нови Сад]] || {{SRB}}
|-
|'''[[2018]]''' || [[Каспийск]] || {{RUS}}
|-
|'''[[2019]]''' || [[Бухарест]] || {{ROM}}
|-
|'''[[2020]]''' || [[Рим]] || {{ITA}}
|-
|'''[[2021]]''' || [[Варшава]] || {{POL}}
|-
|'''[[2022]]''' || [[Будапешт]] || {{HUN}}
|-
|'''[[2023]]''' || [[Загреб]] || {{CRO}}
|-
|'''[[2024]]''' || [[Бухарест]] || {{ROM}}
|-
|'''[[2025]]''' || [[Братислава]] || {{SVK}}
|-
|}

==Жалпы медальдар саны==

 {| {{RankedMedalTable|nation-width=200px}}
|-
| 1 ||align=left| {{RUS}} || 255 || 104 || 109 || 468
|-
| 2 ||align=left| {{URS}} || 230 || 107 || 73 || 410
|-
| 3 ||align=left| {{BUL}} || 145 || 152 || 172 || 469
|- 
| 4 ||align=left| {{TUR}} || 120 || 104 || 161 || 385
|-
| 5 ||align=left| {{SWE}} || 85 || 76 || 83 ||244
|- 
| 6 ||align=left| {{GER}} || 75 || 113 || 130 || 318
|-
| 7 ||align=left| {{AZE}} || 72 || 52 || 71 || 195
|-
| 8 ||align=left| {{HUN}} || 69 || 95 || 102 || 266
|- 
| 9 ||align=left| {{UKR}} || 68 || 90 || 118 || 276
|-
| 10 ||align=left| {{POL}} || 38 || 66 || 95 || 199
|-
| 11 ||align=left| {{ARM}} || 36 || 30 || 40 || 106
|-
| 12 ||align=left| {{FIN}} || 35 || 35 || 46 || 116
|- 
| 13 ||align=left| {{GEO}} || 34 || 52 || 91 || 177
|- 
| 14 ||align=left| {{ROM}} || 32 || 82 || 91 || 205
|-
| 15 ||align=left| {{FRA}} || 28 || 32 || 72 || 132
|- 
| 16 ||align=left| {{BLR}} || 24 || 62 || 79 || 165
|-
| 17 ||align=left| {{DDR}} || 16 || 38 || 40 || 94
|-
| 18 ||align=left| {{ITA}} || 14 || 16 || 41 || 71
|-
| 19 ||align=left| {{NOR}} || 13 || 18 || 21 || 52
|- 
| 20 ||align=left| {{YUG}} || 12 || 13 || 15 || 40
|-
| 21 ||align=left| {{GRE}} || 9 || 20 || 27 || 56
|-
| 22 ||align=left| {{MDA}} || 9 || 17 || 33 || 59
|- 
| 23 ||align=left| {{CHE}} || 8 || 14 || 10 || 32
|- 
|}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://uww.org/event/european-championships-28 Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210506092628/https://uww.org/event/european-championships-28 |date=2021-05-06 }}
* [https://cdn.uww.org/s3fs-public/2022-04/2022_senior_european_championships_official_results.pdf?VersionId=KEoKJnjfNdVsB13voNEJO9gMUHnyIlq0 Results book] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220403191311/https://cdn.uww.org/s3fs-public/2022-04/2022_senior_european_championships_official_results.pdf?VersionId=KEoKJnjfNdVsB13voNEJO9gMUHnyIlq0 |date=2022-04-03 }}
*[https://www.iat.uni-leipzig.de/datenbanken/dbfoeldeak/start.php FILA Database]

[[Санат:Күрестен Еуропа чемпионаттары]]</text>
      <sha1>jzfxaq7s6o4jflyak2mlc5todmm8su4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Филипп, Эдинбург герцогі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>688422</id>
    <revision>
      <id>3591187</id>
      <parentid>3515914</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T17:30:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3591187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6968" sha1="gs5ykcpdpyuweygo9q0xmxea8gejvby" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | Шынайы есімі              = {{lang-en|Prince Philip}}
 | Қазақша есімі             = ханзада Филипп
 | Суреті                    = Duke of Edinburgh 33 Allan Warren.jpg
 | Атауы                     = Филипп, 1992 жыл
 | Елтаңба                   = Coat of Arms of Philip, Duke of Edinburgh.svg
 | Титулы                    = [[Ұлыбритания монархтары жұбайларының тізімі|Ұлыбритания ханзада-консорты]]
 | Ту                        = Flag of the United Kingdom.svg
 | Ту2                       = Royal standard of the United Kingdom.svg
 | Басқара бастады           = 6 ақпан 1952
 | Басқаруын аяқтады         = 9 сәуір 2021
 | Монарх                    = [[II Елизабет]]
 | Ізашары                   = [[Елизавета Боуз-Лайон]] (патшайым-консорт ретінде)
 | Ізбасары                  = [[Камилла, патшайым-консорт|Камилла Шанд]] (патшайым-консорт ретінде)
 | Титулы_2                  = [[Эдинбург герцогі]], Мерионет графы және {{iw|Гринуич бароны|Гринуич бароны|en|Baron Greenwich}}
 | Ту_2                      = Royal Standard of Prince Philip (1952–2021).svg
 | Басқаруын аяқтады_2       = 9 сәуір 2021
 | Басқара бастады_2         = 20 қараша 1947
 | Монарх_2                  = [[VI Георг]]&lt;br&gt;[[II Елизабет]]
 | Ізашары_2                 = [[Альфред, Саксе-Кобург және Гота герцогі|Альфред]]
 | Ізбасары_2                = [[III Чарльз]]
 | Титулы_3                  = Грекия және Дания ханзадасы
 | Ту_3                      = State Flag of Greece (1863-1924 and 1935-1973).svg
 | Басқара бастады_3         = 10 маусым 1921
 | Басқаруын аяқтады_3       = 28 ақпан 1947
 | Монарх_3                  = [[I Константин (Грекия патшасы)|I Константин]]&lt;br&gt;[[II Георг (Грекия патшасы)|II Георг]]
 | Монограммасы              = Royal Cypher of Prince Philip, Duke of Edinburgh.svg
 | Қолтаңбасы                = 
 | Шайқасы                   = [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
 | Әскер түрі                = {{flagicon image|Naval ensign of the United Kingdom.svg|border}} [[Патшалық флот]]&lt;br&gt;{{flagicon image|British Army Logo.svg|border}} [[Британ әскері]]&lt;br&gt;{{flagicon image|RAF-Badge.svg|border}} [[Патшалық әуе күштері]]
 | Қызмет еткен жылдары      = 1939–1952
 | Атағы                     = [[Сурет:British Royal Navy OF-10-collected.svg|25px]] Флот маршалы&lt;br&gt;[[Сурет:British Army OF-10.svg|25px]] Фельдмаршал
 | Балалары                  = {{hlist|[[III Чарльз]]|[[Анна (Ұлыбритания ханшайымы)|Анна]]|[[Эндрю Маунтбеттен Виндзор|Эндрю]]|[[Эдуард, Уэссекс графы]]}}
 | Туған күні                = 10.6.1921
 | Жұбайы                    = {{marriage|[[II Елизабет]]|1947}}
 | Анасы                     = ханшайым Алиса Баттенберг
 | Туған кездегі есімі       = Грекия және Дания ханзадасы Филипп
 | Әкесі                     = Грекия ханзадасы Андреас (Эндрю)
 | Қайтыс болған күні        = 9.4.2021
 | Қайтыс болған жері        = [[Виндзор қамалы]], {{қайтысболғанжері|Виндзор|Виндзорда}}, [[Англия]], [[Ұлыбритания]]
 | Туған жері                = {{туғанжері|Керкира|Керкирада}}, [[Грекия патшалығы]]
 | Династия                  = [[Маунтбеттендер]] (1947 бері)&lt;br&gt;[[Глюксбургтар]] (1947 дейін)
}}

'''Ханзада Филипп Маунтбеттен, Эдинбург герцогі''' ({{lang-en|Prince Philip Mountbatten, Duke of Edinburgh}}; туғанда '''Грекия мен Дания ханзадасы Филипп''', кейінірек '''Филипп Маунтбеттен'''; [[10 маусым]] [[1921 жыл]], [[Керкира]], [[Грекия патшалығы|Грекия]] — [[9 сәуір]] [[2021 жыл]], [[Виндзор]], [[Беркшир]], [[Англия]]) — Грекия патшасы [[I Георг (Грекия патшасы)|I Георгтың]] немересі, Британ монархы [[II Елизабет|II Елизабеттің]] жұбайы және Ұлыбританияның [[Британ монархтарының тізімі|қазіргі монархы]] [[III Чарльз]]дің әкесі. Әлем тарихындағы ең ұзақ қызмет еткен ханзада-консорт.

[[Патшалық флот]] құрамында [[Екінші дүниежүзілік соғыс|Екінші дүниежүзілік соғысқа]] қатысқан Филипп үйленуіне дейін [[Ұлыбритания]] азаматтығын және анасының «Маунтбеттен» тегін алды. 1952 жылы Елизабеттің таққа отыруынан кейін ол салтанатты міндеттер мен қайырымдылыққа көбірек назар аударуды бастады.

== Фотогалерея ==
&lt;gallery&gt;
Сурет:Prince Philip beard.jpg|[[Мельбурн]]дағы Филипп, 1945
Сурет:Elizabeth and Philip 1953.jpg|Тәж кигізу жорасында жасалған II Елизабет пен Филипптің суреті, 1953
Сурет:Prince Philip, Duke of Edinburgh, Cambridge, Waikato (January 1 1954) (17843185594).jpg|II Елизабетпен бірге, Кембридж, Жаңа Зеландия, 1954
Сурет:Queen and Prince Philip visit to Titanic Belfast (8178394614).jpg|[[Титаник мұражайы (Белфаст)|Титаник мұражайы]]нда жасалған II Елизабет пен Филипптің суреті
Сурет:Prince Philip as Colonel-in-Chief of the Royal Canadian Regiment (cropped).jpg|ханзада Филипп, [[Торонто]], 2013
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Британ монархиясы]]
[[Санат:Ұлыбритания ханзадалары]]
[[Санат:Ұлыбритания тұлғалары]]</text>
      <sha1>gs5ykcpdpyuweygo9q0xmxea8gejvby</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>701911</id>
    <revision>
      <id>3591630</id>
      <parentid>3568875</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T11:10:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3591630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19905" sha1="oos1efex3e9subvoyuh60f0lgrxhjvc" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік орган
 |атауы                 = Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігі
 |қысқартылған атауы    = 
 |шынайы атауы   = 
 |шынайы атауы1  = 
 |шынайы атауы2  = 
 |құзыреті       = {{KAZ}}
 |құзерет_тақырып_мәтіні = Мемлекет
 |эмблема                = Emblem of Kazakhstan latin.svg
 |эмблеманың ені         = 100px
 |эмблеманың тақырыбы    = 
 |мөрі              = 
 |мөрдің ені        = 
 |мөрдің тақырыбы   = 
 |сурет             = 
 |сурет ені         = 
 |сурет тақырыбы    = 
 |құрылған жылы     = [[18 қыркүйек]] [[1998 жыл|1998]] (алғаш құрылды) &lt;br/&gt;[[13 маусым]] [[2019 жыл|2019]] (қайта құрылды)
 |ізашары1          = Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі (2014-2015, 2016-2019)
 |ізашары2          = 
 |таратылған жылы   = 
 |ізбасары          = 
 |бағынады          = [[Қазақстан Республикасының Президенті]]
 |штаб-пәтері       = 010000, [[Астана]] қаласы, Абай даңғылы, 33А
  |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |region_code      = 
 |қызметкерлер      = 
 |бюджет            = 
 |министрдің есімі1     = 
 |министрдің міндеті1   = 
 |министрдің есімі2     = 
 |министрдің міндеті2   = 
 |басшылықтың есімі1    =  [[Дархан Медеғалиұлы Жазықбай|Дархан Жазықбай]]
 |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы
 |басшылықтың есімі2    = 
 |басшылықтың лауазымы2 = 
 |жоғарыда тұрған мекеме      = 
 |бір мекемеге қарасты орган1 = 
 |бір мекемеге қарасты орган2 = 
 |құжат1           = 
 |сайты            = https://www.gov.kz/memleket/entities/qyzmet?lang=kk gov.kz/memleket/entities/qyzmet
 |түсініктемелер   = 
 |карта            = 
 |карта ені        = 
 |картаның тақырыбы   = 
}}
'''Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігі''' — [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентіне]] тікелей бағынатын және есеп беретін, [[мемлекеттік қызмет]] саласында басшылықты және мемлекеттік қызметтер көрсету сапасының сақталуын бақылауды, Қазақстан Республикасының [[Қазақстандағы жемқорлық|сыбайлас қорлыққа]] қарсы саясатын қалыптастыру мен іске асыруды, [[Қазақстандағы жемқорлық|сыбайлас қорлыққа]] қарсы іс-қимыл саласындағы үйлестіруді, [[сыбайлас жемқорлық]] құқық бұзушылықтар жасауға ықпал ететін себептер мен жағдайларды барынша азайтуды, сондай-ақ сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыруды жүзеге асыратын уәкілетті мемлекеттік орган&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1900000074|title=Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігі туралы ЕРЕЖЕ}}&lt;/ref&gt;.

== Тарихы ==
Агенттік алғаш 1998 жылы 18 қыркүйекте Президенттің Жарлығымен құрылды. 2014 жылы агенттік ҚР Экономикалық және сыбайлас жемқорлық қылмысқа қарсы күрес жөніндегі агенттiгімен (Қаржы полициясы) біріктіріліп, ҚР Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі болып құрылды. 2015 жылы агенттік таратылып, ҚР Мемлекеттік қызмет істері министрлігі құрылды. 2016 жылы министрліктің орнына ҚР Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі қайта құрылды. 2019 жылы ол ҚР Мемлекеттік қызмет істері агенттігі болып өзгертілді. 2025 жылы сыбайлас жемқорлықа қарсы агенствасі ҰКК құрамына қосылды, сонымен қатар сыбайлас жемқорлықа қарсы агенстванның профилактиқалық функциялары Мемлекеттік қызмет істер агенствасына жіктелді.

== Құрылымы ==
=== Департаменттері ===
* Трансформация және цифрландыру департаменті
* Мемлекеттік қызметке іріктеу департаменті
* Қоғаммен байланыс жөніндегі департаменті
* Персоналды басқару департаменті
* Мемлекеттік қызметті өткеру департаменті
* Мемлекеттік аппаратты бюрократиядан арылту, мемлекеттік қызметтердің көрсетілу сапасын бағалау және бақылау департаменті
* Әкімшілік департаменті
* Стратегиялық жоспарлау және талдау департаменті
* Заң департаменті
* Мемлекеттік қызмет саласындағы бақылау департаменті

=== Басқармалары ===
* Мемлекеттік құпияларды қорғау және ақпараттық қауіпсіздік басқармасы
* Ішкі аудит қызметі

=== Бағынысты ұйымдар ===
* «Мемлекеттік басқару академиясы» РМҚК
* Агенттіктің облыстар мен Алматы, Астана, Шымкент қалалары бойынша департаменттері

== Функциялары ==
* Мемлекеттік қызмет және сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясат салаларында Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік жоспарлау жүйесінің құжаттарын әзірлеу және іске асыру
* Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес мемлекеттік қызмет, мемлекеттік қызметтердің көрсетілу сапасын бағалау, мемлекеттік қызметтердің көрсетілу сапасын мемлекеттік бақылау, сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясатты қалыптастыру және іске асыру, сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл саласындағы үйлестіру, сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар жасауға ықпал ететін себептер мен жағдайларды барынша азайту, сондай-ақ сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыру салаларында нормативтік құқықтық актілерді әзірлеу және қабылдау
* Мемлекеттік саяси қызметшілердің қызметін бағалауды жүзеге асыратын уәкілетті адамдардың тізбесін әзірлеу;
* Агенттіктің құзыретіне кіретін мәселелер бойынша мемлекеттік қызметшілерге және азаматтарға консультация беру;
* мемлекеттік органдарда персоналды басқару тиімділігін және мемлекеттік қызметтердің көрсетілу сапасын бағалауды жүзеге асыру;
* мемлекеттік қызмет және сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясат мәселелері бойынша халықаралық шарттардың жобаларын дайындауға қатысу, мемлекеттік қызмет, мемлекеттік қызметтер көрсету, сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясат мәселелері бойынша шет мемлекеттердің тиісті органдарымен өзара іс-қимыл жасау, өз өкілеттіктері шегінде халықаралық ұйымдардың қызметіне қатысу;
* мемлекеттік қызмет, мемлекеттік қызметтер көрсету, сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясат салаларында басқа мемлекеттік органдармен өзара іс-қимыл жасау;
* мемлекеттік қызметшілердің еңбегіне ақы төлеу, әлеуметтік-құқықтық қорғалу жүйесін жетілдіру бойынша ұсыныстарды әзірлеу;
* мемлекеттік қызмет персоналы жөніндегі автоматтандырылған бірыңғай дерекқорды (ақпараттық жүйені) қалыптастыру бойынша жалпы үйлестіруді қоса алғанда, мемлекеттік саяси және әкімшілік қызметшілердің, сондай-ақ мемлекеттік қызметтің мемлекеттік саяси және әкімшілік лауазымдарының кадр құрамы жай-күйінің мониторингін жүргізу;
* Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне сыртқы талдауды жүзеге асыру
* Сыбайлас жемқорлыққа қарсы оқу-ағартуды ұйымдастыру
* қоғамда сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыруға бағытталған шаралар кешенін ұйымдастыру
* Мемлекеттік органдар мен ұйымдардың сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыруға бағытталған мемлекеттік әлеуметтік тапсырысты орындау жөніндегі қызметін үйлестіру
* Сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыру саласында білім беру бағдарламаларын жетілдіру жөніндегі ұсыныстарды тұжырымдау
* Сыбайлас жемқорлыққа қарсы білім беру мен тәрбиелеу, ақпараттық және түсіндіру қызметі, сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыруға бағытталған мемлекеттік әлеуметтік тапсырысты орындау бойынша білім беру бағдарламаларын іске асыруда сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл субъектілеріне жәрдемдесу және әдістемелік көмек көрсету
* сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері бойынша азаматтық қоғам институттарымен өзара іс-қимыл жасау
* декларацияларда көрсетілген, жариялануға жататын мәліметтер тізбесін айқындау

== Басшылығы ==
# Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің Төрағасы — [[Дархан Медеғалиұлы Жазықбай|Жазықбай Дархан Медеғалиұлы]]
# Төрағасының орынбасары — Мүксімов Салауат Сыйлыбайұлы
# Төрағасының орынбасары — Ахмедьяр Әлібек Ғазизұлы
# Төрағасының орынбасары — Бекіш Ұлан Абдилкаилұлы
# Агенттік аппаратының басшысы — Имашев Данияр Муратович

=== Басшыларының тізімі ===
{| border 1| | width=&quot;50%&quot;| class=&quot;standard&quot;
 |width=&quot;2%&quot;|'''№'''
 |width=&quot;16%&quot;|'''Аты-жөні&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің басшылары туралы мәлімет|author=|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/qyzmet/documents/details/1095?lang=kk|website=gov.kz|date= |accessdate=2022-01-11|archivedate= |archiveurl=}}&lt;/ref&gt;'''
 |width=&quot;16%&quot;|'''Қызмет атқарған кезеңдері'''
 |width=&quot;16%&quot;|'''Лауазымы'''
|-
 |width=&quot;2%&quot;|м.а.
 |width=&quot;15%&quot;|[[Александр Сергеевич Судьин|Судьин Александр Сергеевич]]
 |width=&quot;20%&quot;|қазан 1998 — ақпан 1999   
 |Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы
|-
 |width=&quot;2%&quot;|1
 |width=&quot;15%&quot;|[[Әлихан Мұхамедияұлы Бәйменов|Бәйменов Әлихан Мұхамедияұлы]]
 |width=&quot;20%&quot;|ақпан 1999 — тамыз 2000  
 |Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы
 |-
 |width=&quot;2%&quot;|2
 |width=&quot;15%&quot;|[[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Тұрысбеков Зауытбек Қауысбекұлы]]
 |width=&quot;20%&quot;|тамыз 2000 — 12 қыркүйек 2003  
 |Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы
 |-
 |width=&quot;2%&quot;|3
 |width=&quot;15%&quot;|[[Ғабидолла Рахметоллаұлы Әбдірахымов|Әбдірахымов Ғабидолла Рахметоллаұлы]]
 |width=&quot;20%&quot;|24 қараша 2003 — 14 қазан 2005  
 |Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы
 |-
 |width=&quot;2%&quot;|4
 |width=&quot;15%&quot;|[[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Тұрысбеков Зауытбек Қауысбекұлы]]
 |width=&quot;20%&quot;|14 қазан 2005 — 14 қараша 2007  
 |Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы
 |-
 |width=&quot;2%&quot;|5
 |width=&quot;15%&quot;|[[Ғабидолла Рахметоллаұлы Әбдірахымов|Әбдірахымов Ғабидолла Рахметоллаұлы]]
 |width=&quot;20%&quot;|14 қаңтар 2008 — 13 қазан 2008  
 |Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы
 |-
 |width=&quot;2%&quot;|—
 |width=&quot;15%&quot;|[[Арын Амангелдіұлы Орсариев|Орсариев Арын Амангелдіұлы]] м.а.
 |width=&quot;20%&quot;|13 қазан 2008 — 25 тамыз 2009  
 |Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы
 |-
 |width=&quot;2%&quot;|6
 |width=&quot;15%&quot;|[[Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов|Нұрпейісов Қайрат Айтмұхамбетұлы]]
 |width=&quot;20%&quot;|25 тамыз 2009 — 1 шілде 2011  
 |Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы
 |-
 |width=&quot;2%&quot;|7
 |width=&quot;15%&quot;|[[Әлихан Мұхамедияұлы Бәйменов|Бәйменов Әлихан Мұхамедияұлы]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.kyzmet.kz/?lang=kz&amp;type=blog |title=Блог Председателя Агентства Республики Казахстан по делам государственной службы Кайрата Нурпеисова |accessdate=2011-08-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120228183823/http://www.kyzmet.kz/?lang=kz&amp;type=blog |archivedate=2012-02-28 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;
 |width=&quot;20%&quot;|1 шілде 2011 — 6 тамыз 2014  
 |Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы
 |-
 |width=&quot;2%&quot;|8
 |width=&quot;15%&quot;|[[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров|Қожамжаров Қайрат Пернешұлы]]
 |width=&quot;20%&quot;|6 тамыз 2014 — 11 желтоқсан 2015  
 |Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің төрағасы
 |-
 |width=&quot;2%&quot;|9
 |width=&quot;15%&quot;|[[Талғат Советбекұлы Донақов|Донақов Талғат Советбекұлы]]
 |width=&quot;20%&quot;|11 желтоқсан 2015 — 13 қыркүйек 2016  
 |Мемлекеттік қызмет істері министрі
 |-
 |width=&quot;2%&quot;|10
 |width=&quot;15%&quot;|[[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров|Қожамжаров Қайрат Пернешұлы]]
 |width=&quot;20%&quot;|13 қыркүйек 2016 — 11 желтоқсан 2017  
 |Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің төрағасы
 |-
 |width=&quot;2%&quot;|11
 |width=&quot;15%&quot;|[[Алик Жатқамбайұлы Шпекбаев|Шпекбаев Алик Жатқамбайұлы]]
 |width=&quot;20%&quot;|11 желтоқсан 2017 — 14 маусым 2019  
 |Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің төрағасы 
|-
 |width=&quot;2%&quot;|12
 |width=&quot;15%&quot;|[[Анар Нұрәліқызы Жайылғанова|Жайылғанова Анар Нұрәліқызы]]
 |width=&quot;20%&quot;|14 маусым 2019  — 11 қаңтар 2022  
 |Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы
 |-
 |width=&quot;2%&quot;|13
 |width=&quot;15%&quot;|[[Дархан Медеғалиұлы Жазықбай|Жазықбай Дархан Медеғалиұлы]]&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Мемлекеттік қызмет істері агенттігін Дархан Жазықбаев басқарады|author=Рабига Дюсенгулова|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/darhan-jazyikbaev-vozglavil-agentstvo-po-delam-gosslujbyi-458880/|website=tengrinews.kz|date=11.01.2022|accessdate=2022-01-11|archivedate=2022-01-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220111144322/https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/darhan-jazyikbaev-vozglavil-agentstvo-po-delam-gosslujbyi-458880/}}&lt;/ref&gt;
 |width=&quot;20%&quot;|11 қаңтар 2022 — бүгінгі күнге дейін
 |Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан Республикасы агенттіктері|М]]</text>
      <sha1>oos1efex3e9subvoyuh60f0lgrxhjvc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591634</id>
      <parentid>3591630</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T11:19:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3591634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20118" sha1="kck7gh8ms2zebilbx51ob1538zjg1gi" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік орган
 |атауы                 = Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігі
 |қысқартылған атауы    = 
 |шынайы атауы   = 
 |шынайы атауы1  = 
 |шынайы атауы2  = 
 |құзыреті       = {{KAZ}}
 |құзерет_тақырып_мәтіні = Мемлекет
 |эмблема                = Emblem of Kazakhstan latin.svg
 |эмблеманың ені         = 100px
 |эмблеманың тақырыбы    = 
 |мөрі              = 
 |мөрдің ені        = 
 |мөрдің тақырыбы   = 
 |сурет             = 
 |сурет ені         = 
 |сурет тақырыбы    = 
 |құрылған жылы     = [[18 қыркүйек]] [[1998 жыл|1998]] (алғаш құрылды) &lt;br/&gt;[[13 маусым]] [[2019 жыл|2019]] (қайта құрылды)
 |ізашары1          = Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі (2014-2015, 2016-2019)
 |ізашары2          = 
 |таратылған жылы   = 
 |ізбасары          = 
 |бағынады          = [[Қазақстан Республикасының Президенті]]
 |штаб-пәтері       = 010000, [[Астана]] қаласы, Абай даңғылы, 33А
  |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |region_code      = 
 |қызметкерлер      = 
 |бюджет            = 
 |министрдің есімі1     = 
 |министрдің міндеті1   = 
 |министрдің есімі2     = 
 |министрдің міндеті2   = 
 |басшылықтың есімі1    =  [[Дархан Медеғалиұлы Жазықбай|Дархан Жазықбай]]
 |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы
 |басшылықтың есімі2    = 
 |басшылықтың лауазымы2 = 
 |жоғарыда тұрған мекеме      = 
 |бір мекемеге қарасты орган1 = 
 |бір мекемеге қарасты орган2 = 
 |құжат1           = 
 |сайты            = https://www.gov.kz/memleket/entities/qyzmet?lang=kk gov.kz/memleket/entities/qyzmet
 |түсініктемелер   = 
 |карта            = 
 |карта ені        = 
 |картаның тақырыбы   = 
}}
'''Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігі''' — [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентіне]] тікелей бағынатын және есеп беретін, [[мемлекеттік қызмет]] саласында басшылықты және мемлекеттік қызметтер көрсету сапасының сақталуын бақылауды, Қазақстан Республикасының [[Қазақстандағы жемқорлық|сыбайлас қорлыққа]] қарсы саясатын қалыптастыру мен іске асыруды, [[Қазақстандағы жемқорлық|сыбайлас қорлыққа]] қарсы іс-қимыл саласындағы үйлестіруді, [[сыбайлас жемқорлық]] құқық бұзушылықтар жасауға ықпал ететін себептер мен жағдайларды барынша азайтуды, сондай-ақ сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыруды жүзеге асыратын уәкілетті мемлекеттік орган&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1900000074|title=Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігі туралы ЕРЕЖЕ}}&lt;/ref&gt;.

== Тарихы ==
Агенттік алғаш 1998 жылы 18 қыркүйекте Президенттің Жарлығымен құрылды. 2014 жылы агенттік ҚР Экономикалық және сыбайлас жемқорлық қылмысқа қарсы күрес жөніндегі агенттiгімен (Қаржы полициясы) біріктіріліп, ҚР Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі болып құрылды. 2015 жылы  11 желтоқсанда ҚР Мемлекеттік қызмет істері министрлігі құрылды&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1500000128|title=Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері министрлігін құру туралы}}&lt;/ref&gt;. 2016 жылы министрліктің орнына ҚР Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі қайта құрылды. 2019 жылы ол ҚР Мемлекеттік қызмет істері агенттігі болып өзгертілді. 2025 жылы сыбайлас жемқорлықа қарсы агенствасі ҰКК құрамына қосылды, сонымен қатар сыбайлас жемқорлықа қарсы агенстванның профилактиқалық функциялары Мемлекеттік қызмет істер агенствасына жіктелді.

== Құрылымы ==
=== Департаменттері ===
* Трансформация және цифрландыру департаменті
* Мемлекеттік қызметке іріктеу департаменті
* Қоғаммен байланыс жөніндегі департаменті
* Персоналды басқару департаменті
* Мемлекеттік қызметті өткеру департаменті
* Мемлекеттік аппаратты бюрократиядан арылту, мемлекеттік қызметтердің көрсетілу сапасын бағалау және бақылау департаменті
* Әкімшілік департаменті
* Стратегиялық жоспарлау және талдау департаменті
* Заң департаменті
* Мемлекеттік қызмет саласындағы бақылау департаменті

=== Басқармалары ===
* Мемлекеттік құпияларды қорғау және ақпараттық қауіпсіздік басқармасы
* Ішкі аудит қызметі

=== Бағынысты ұйымдар ===
* «Мемлекеттік басқару академиясы» РМҚК
* Агенттіктің облыстар мен Алматы, Астана, Шымкент қалалары бойынша департаменттері

== Функциялары ==
* Мемлекеттік қызмет және сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясат салаларында Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік жоспарлау жүйесінің құжаттарын әзірлеу және іске асыру
* Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес мемлекеттік қызмет, мемлекеттік қызметтердің көрсетілу сапасын бағалау, мемлекеттік қызметтердің көрсетілу сапасын мемлекеттік бақылау, сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясатты қалыптастыру және іске асыру, сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл саласындағы үйлестіру, сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар жасауға ықпал ететін себептер мен жағдайларды барынша азайту, сондай-ақ сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыру салаларында нормативтік құқықтық актілерді әзірлеу және қабылдау
* Мемлекеттік саяси қызметшілердің қызметін бағалауды жүзеге асыратын уәкілетті адамдардың тізбесін әзірлеу;
* Агенттіктің құзыретіне кіретін мәселелер бойынша мемлекеттік қызметшілерге және азаматтарға консультация беру;
* мемлекеттік органдарда персоналды басқару тиімділігін және мемлекеттік қызметтердің көрсетілу сапасын бағалауды жүзеге асыру;
* мемлекеттік қызмет және сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясат мәселелері бойынша халықаралық шарттардың жобаларын дайындауға қатысу, мемлекеттік қызмет, мемлекеттік қызметтер көрсету, сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясат мәселелері бойынша шет мемлекеттердің тиісті органдарымен өзара іс-қимыл жасау, өз өкілеттіктері шегінде халықаралық ұйымдардың қызметіне қатысу;
* мемлекеттік қызмет, мемлекеттік қызметтер көрсету, сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясат салаларында басқа мемлекеттік органдармен өзара іс-қимыл жасау;
* мемлекеттік қызметшілердің еңбегіне ақы төлеу, әлеуметтік-құқықтық қорғалу жүйесін жетілдіру бойынша ұсыныстарды әзірлеу;
* мемлекеттік қызмет персоналы жөніндегі автоматтандырылған бірыңғай дерекқорды (ақпараттық жүйені) қалыптастыру бойынша жалпы үйлестіруді қоса алғанда, мемлекеттік саяси және әкімшілік қызметшілердің, сондай-ақ мемлекеттік қызметтің мемлекеттік саяси және әкімшілік лауазымдарының кадр құрамы жай-күйінің мониторингін жүргізу;
* Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне сыртқы талдауды жүзеге асыру
* Сыбайлас жемқорлыққа қарсы оқу-ағартуды ұйымдастыру
* қоғамда сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыруға бағытталған шаралар кешенін ұйымдастыру
* Мемлекеттік органдар мен ұйымдардың сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыруға бағытталған мемлекеттік әлеуметтік тапсырысты орындау жөніндегі қызметін үйлестіру
* Сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыру саласында білім беру бағдарламаларын жетілдіру жөніндегі ұсыныстарды тұжырымдау
* Сыбайлас жемқорлыққа қарсы білім беру мен тәрбиелеу, ақпараттық және түсіндіру қызметі, сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыруға бағытталған мемлекеттік әлеуметтік тапсырысты орындау бойынша білім беру бағдарламаларын іске асыруда сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл субъектілеріне жәрдемдесу және әдістемелік көмек көрсету
* сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері бойынша азаматтық қоғам институттарымен өзара іс-қимыл жасау
* декларацияларда көрсетілген, жариялануға жататын мәліметтер тізбесін айқындау

== Басшылығы ==
# Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің Төрағасы — [[Дархан Медеғалиұлы Жазықбай|Жазықбай Дархан Медеғалиұлы]]
# Төрағасының орынбасары — Мүксімов Салауат Сыйлыбайұлы
# Төрағасының орынбасары — Ахмедьяр Әлібек Ғазизұлы
# Төрағасының орынбасары — Бекіш Ұлан Абдилкаилұлы
# Агенттік аппаратының басшысы — Имашев Данияр Муратович

=== Басшыларының тізімі ===
{| border 1| | width=&quot;50%&quot;| class=&quot;standard&quot;
 |width=&quot;2%&quot;|'''№'''
 |width=&quot;16%&quot;|'''Аты-жөні&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің басшылары туралы мәлімет|author=|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/qyzmet/documents/details/1095?lang=kk|website=gov.kz|date= |accessdate=2022-01-11|archivedate= |archiveurl=}}&lt;/ref&gt;'''
 |width=&quot;16%&quot;|'''Қызмет атқарған кезеңдері'''
 |width=&quot;16%&quot;|'''Лауазымы'''
|-
 |width=&quot;2%&quot;|м.а.
 |width=&quot;15%&quot;|[[Александр Сергеевич Судьин|Судьин Александр Сергеевич]]
 |width=&quot;20%&quot;|қазан 1998 — ақпан 1999   
 |Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы
|-
 |width=&quot;2%&quot;|1
 |width=&quot;15%&quot;|[[Әлихан Мұхамедияұлы Бәйменов|Бәйменов Әлихан Мұхамедияұлы]]
 |width=&quot;20%&quot;|ақпан 1999 — тамыз 2000  
 |Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы
 |-
 |width=&quot;2%&quot;|2
 |width=&quot;15%&quot;|[[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Тұрысбеков Зауытбек Қауысбекұлы]]
 |width=&quot;20%&quot;|тамыз 2000 — 12 қыркүйек 2003  
 |Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы
 |-
 |width=&quot;2%&quot;|3
 |width=&quot;15%&quot;|[[Ғабидолла Рахметоллаұлы Әбдірахымов|Әбдірахымов Ғабидолла Рахметоллаұлы]]
 |width=&quot;20%&quot;|24 қараша 2003 — 14 қазан 2005  
 |Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы
 |-
 |width=&quot;2%&quot;|4
 |width=&quot;15%&quot;|[[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Тұрысбеков Зауытбек Қауысбекұлы]]
 |width=&quot;20%&quot;|14 қазан 2005 — 14 қараша 2007  
 |Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы
 |-
 |width=&quot;2%&quot;|5
 |width=&quot;15%&quot;|[[Ғабидолла Рахметоллаұлы Әбдірахымов|Әбдірахымов Ғабидолла Рахметоллаұлы]]
 |width=&quot;20%&quot;|14 қаңтар 2008 — 13 қазан 2008  
 |Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы
 |-
 |width=&quot;2%&quot;|—
 |width=&quot;15%&quot;|[[Арын Амангелдіұлы Орсариев|Орсариев Арын Амангелдіұлы]] м.а.
 |width=&quot;20%&quot;|13 қазан 2008 — 25 тамыз 2009  
 |Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы
 |-
 |width=&quot;2%&quot;|6
 |width=&quot;15%&quot;|[[Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов|Нұрпейісов Қайрат Айтмұхамбетұлы]]
 |width=&quot;20%&quot;|25 тамыз 2009 — 1 шілде 2011  
 |Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы
 |-
 |width=&quot;2%&quot;|7
 |width=&quot;15%&quot;|[[Әлихан Мұхамедияұлы Бәйменов|Бәйменов Әлихан Мұхамедияұлы]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.kyzmet.kz/?lang=kz&amp;type=blog |title=Блог Председателя Агентства Республики Казахстан по делам государственной службы Кайрата Нурпеисова |accessdate=2011-08-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120228183823/http://www.kyzmet.kz/?lang=kz&amp;type=blog |archivedate=2012-02-28 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;
 |width=&quot;20%&quot;|1 шілде 2011 — 6 тамыз 2014  
 |Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы
 |-
 |width=&quot;2%&quot;|8
 |width=&quot;15%&quot;|[[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров|Қожамжаров Қайрат Пернешұлы]]
 |width=&quot;20%&quot;|6 тамыз 2014 — 11 желтоқсан 2015  
 |Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің төрағасы
 |-
 |width=&quot;2%&quot;|9
 |width=&quot;15%&quot;|[[Талғат Советбекұлы Донақов|Донақов Талғат Советбекұлы]]
 |width=&quot;20%&quot;|11 желтоқсан 2015 — 13 қыркүйек 2016  
 |Мемлекеттік қызмет істері министрі
 |-
 |width=&quot;2%&quot;|10
 |width=&quot;15%&quot;|[[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров|Қожамжаров Қайрат Пернешұлы]]
 |width=&quot;20%&quot;|13 қыркүйек 2016 — 11 желтоқсан 2017  
 |Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің төрағасы
 |-
 |width=&quot;2%&quot;|11
 |width=&quot;15%&quot;|[[Алик Жатқамбайұлы Шпекбаев|Шпекбаев Алик Жатқамбайұлы]]
 |width=&quot;20%&quot;|11 желтоқсан 2017 — 14 маусым 2019  
 |Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің төрағасы 
|-
 |width=&quot;2%&quot;|12
 |width=&quot;15%&quot;|[[Анар Нұрәліқызы Жайылғанова|Жайылғанова Анар Нұрәліқызы]]
 |width=&quot;20%&quot;|14 маусым 2019  — 11 қаңтар 2022  
 |Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы
 |-
 |width=&quot;2%&quot;|13
 |width=&quot;15%&quot;|[[Дархан Медеғалиұлы Жазықбай|Жазықбай Дархан Медеғалиұлы]]&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Мемлекеттік қызмет істері агенттігін Дархан Жазықбаев басқарады|author=Рабига Дюсенгулова|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/darhan-jazyikbaev-vozglavil-agentstvo-po-delam-gosslujbyi-458880/|website=tengrinews.kz|date=11.01.2022|accessdate=2022-01-11|archivedate=2022-01-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220111144322/https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/darhan-jazyikbaev-vozglavil-agentstvo-po-delam-gosslujbyi-458880/}}&lt;/ref&gt;
 |width=&quot;20%&quot;|11 қаңтар 2022 — бүгінгі күнге дейін
 |Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан Республикасы агенттіктері|М]]</text>
      <sha1>kck7gh8ms2zebilbx51ob1538zjg1gi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591636</id>
      <parentid>3591634</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T11:30:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3591636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20489" sha1="d92gj6kpi7kl0b7mlfqb6hd5yuywy9e" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік орган
 |атауы                 = Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігі
 |қысқартылған атауы    = 
 |шынайы атауы   = 
 |шынайы атауы1  = 
 |шынайы атауы2  = 
 |құзыреті       = {{KAZ}}
 |құзерет_тақырып_мәтіні = Мемлекет
 |эмблема                = Emblem of Kazakhstan latin.svg
 |эмблеманың ені         = 100px
 |эмблеманың тақырыбы    = 
 |мөрі              = 
 |мөрдің ені        = 
 |мөрдің тақырыбы   = 
 |сурет             = 
 |сурет ені         = 
 |сурет тақырыбы    = 
 |құрылған жылы     = [[18 қыркүйек]] [[1998 жыл|1998]] (алғаш құрылды) &lt;br/&gt;[[13 маусым]] [[2019 жыл|2019]] (қайта құрылды)
 |ізашары1          = Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі (2014-2015, 2016-2019)
 |ізашары2          = 
 |таратылған жылы   = 
 |ізбасары          = 
 |бағынады          = [[Қазақстан Республикасының Президенті]]
 |штаб-пәтері       = 010000, [[Астана]] қаласы, Абай даңғылы, 33А
  |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |region_code      = 
 |қызметкерлер      = 
 |бюджет            = 
 |министрдің есімі1     = 
 |министрдің міндеті1   = 
 |министрдің есімі2     = 
 |министрдің міндеті2   = 
 |басшылықтың есімі1    =  [[Дархан Медеғалиұлы Жазықбай|Дархан Жазықбай]]
 |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы
 |басшылықтың есімі2    = 
 |басшылықтың лауазымы2 = 
 |жоғарыда тұрған мекеме      = 
 |бір мекемеге қарасты орган1 = 
 |бір мекемеге қарасты орган2 = 
 |құжат1           = 
 |сайты            = https://www.gov.kz/memleket/entities/qyzmet?lang=kk gov.kz/memleket/entities/qyzmet
 |түсініктемелер   = 
 |карта            = 
 |карта ені        = 
 |картаның тақырыбы   = 
}}
'''Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігі''' — [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентіне]] тікелей бағынатын және есеп беретін, [[мемлекеттік қызмет]] саласында басшылықты және мемлекеттік қызметтер көрсету сапасының сақталуын бақылауды, Қазақстан Республикасының [[Қазақстандағы жемқорлық|сыбайлас қорлыққа]] қарсы саясатын қалыптастыру мен іске асыруды, [[Қазақстандағы жемқорлық|сыбайлас қорлыққа]] қарсы іс-қимыл саласындағы үйлестіруді, [[сыбайлас жемқорлық]] құқық бұзушылықтар жасауға ықпал ететін себептер мен жағдайларды барынша азайтуды, сондай-ақ сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыруды жүзеге асыратын уәкілетті мемлекеттік орган&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1900000074|title=Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігі туралы ЕРЕЖЕ}}&lt;/ref&gt;.

== Тарихы ==
Агенттік алғаш 1998 жылы 18 қыркүйекте Президенттің Жарлығымен құрылды. 2014 жылы агенттік ҚР Экономикалық және сыбайлас жемқорлық қылмысқа қарсы күрес жөніндегі агенттiгімен (Қаржы полициясы) біріктіріліп, ҚР Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі болып құрылды. 2015 жылы  11 желтоқсанда ҚР Мемлекеттік қызмет істері министрлігі құрылды&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1500000128|title=Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері министрлігін құру туралы}}&lt;/ref&gt;. 2016 жылы министрліктің орнына ҚР Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі қайта құрылды. 2019 жылы ол ҚР Мемлекеттік қызмет істері агенттігі болып өзгертілді. 2025 жылы сыбайлас жемқорлықа қарсы агенствасі ҰКК құрамына қосылды, сонымен қатар сыбайлас жемқорлықа қарсы агенстванның профилактиқалық функциялары Мемлекеттік қызмет істер агенствасына жіктелді.

== Қызметтің негізгі бағыттары ==
* Мемлекеттік қызмет
* Мемлекеттік қызмет саласындағы бақылау
* Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер
* Сыбайлас жемқорлықтың алдын алу
* Сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясат

== Құрылымы ==
=== Департаменттері ===
* Трансформация және цифрландыру департаменті
* Мемлекеттік қызметке іріктеу департаменті
* Қоғаммен байланыс жөніндегі департаменті
* Персоналды басқару департаменті
* Мемлекеттік қызметті өткеру департаменті
* Мемлекеттік аппаратты бюрократиядан арылту, мемлекеттік қызметтердің көрсетілу сапасын бағалау және бақылау департаменті
* Әкімшілік департаменті
* Стратегиялық жоспарлау және талдау департаменті
* Заң департаменті
* Мемлекеттік қызмет саласындағы бақылау департаменті

=== Басқармалары ===
* Мемлекеттік құпияларды қорғау және ақпараттық қауіпсіздік басқармасы
* Ішкі аудит қызметі

=== Бағынысты ұйымдар ===
* «Мемлекеттік басқару академиясы» РМҚК
* Агенттіктің облыстар мен Алматы, Астана, Шымкент қалалары бойынша департаменттері

== Функциялары ==
* Мемлекеттік қызмет және сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясат салаларында Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік жоспарлау жүйесінің құжаттарын әзірлеу және іске асыру
* Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес мемлекеттік қызмет, мемлекеттік қызметтердің көрсетілу сапасын бағалау, мемлекеттік қызметтердің көрсетілу сапасын мемлекеттік бақылау, сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясатты қалыптастыру және іске асыру, сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл саласындағы үйлестіру, сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар жасауға ықпал ететін себептер мен жағдайларды барынша азайту, сондай-ақ сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыру салаларында нормативтік құқықтық актілерді әзірлеу және қабылдау
* Мемлекеттік саяси қызметшілердің қызметін бағалауды жүзеге асыратын уәкілетті адамдардың тізбесін әзірлеу;
* Агенттіктің құзыретіне кіретін мәселелер бойынша мемлекеттік қызметшілерге және азаматтарға консультация беру;
* мемлекеттік органдарда персоналды басқару тиімділігін және мемлекеттік қызметтердің көрсетілу сапасын бағалауды жүзеге асыру;
* мемлекеттік қызмет және сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясат мәселелері бойынша халықаралық шарттардың жобаларын дайындауға қатысу, мемлекеттік қызмет, мемлекеттік қызметтер көрсету, сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясат мәселелері бойынша шет мемлекеттердің тиісті органдарымен өзара іс-қимыл жасау, өз өкілеттіктері шегінде халықаралық ұйымдардың қызметіне қатысу;
* мемлекеттік қызмет, мемлекеттік қызметтер көрсету, сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясат салаларында басқа мемлекеттік органдармен өзара іс-қимыл жасау;
* мемлекеттік қызметшілердің еңбегіне ақы төлеу, әлеуметтік-құқықтық қорғалу жүйесін жетілдіру бойынша ұсыныстарды әзірлеу;
* мемлекеттік қызмет персоналы жөніндегі автоматтандырылған бірыңғай дерекқорды (ақпараттық жүйені) қалыптастыру бойынша жалпы үйлестіруді қоса алғанда, мемлекеттік саяси және әкімшілік қызметшілердің, сондай-ақ мемлекеттік қызметтің мемлекеттік саяси және әкімшілік лауазымдарының кадр құрамы жай-күйінің мониторингін жүргізу;
* Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне сыртқы талдауды жүзеге асыру
* Сыбайлас жемқорлыққа қарсы оқу-ағартуды ұйымдастыру
* қоғамда сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыруға бағытталған шаралар кешенін ұйымдастыру
* Мемлекеттік органдар мен ұйымдардың сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыруға бағытталған мемлекеттік әлеуметтік тапсырысты орындау жөніндегі қызметін үйлестіру
* Сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыру саласында білім беру бағдарламаларын жетілдіру жөніндегі ұсыныстарды тұжырымдау
* Сыбайлас жемқорлыққа қарсы білім беру мен тәрбиелеу, ақпараттық және түсіндіру қызметі, сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыруға бағытталған мемлекеттік әлеуметтік тапсырысты орындау бойынша білім беру бағдарламаларын іске асыруда сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл субъектілеріне жәрдемдесу және әдістемелік көмек көрсету
* сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері бойынша азаматтық қоғам институттарымен өзара іс-қимыл жасау
* декларацияларда көрсетілген, жариялануға жататын мәліметтер тізбесін айқындау

== Басшылығы ==
# Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің Төрағасы — [[Дархан Медеғалиұлы Жазықбай|Жазықбай Дархан Медеғалиұлы]]
# Төрағасының орынбасары — Мүксімов Салауат Сыйлыбайұлы
# Төрағасының орынбасары — Ахмедьяр Әлібек Ғазизұлы
# Төрағасының орынбасары — Бекіш Ұлан Абдилкаилұлы
# Агенттік аппаратының басшысы — Имашев Данияр Муратович

=== Басшыларының тізімі ===
{| border 1| | width=&quot;50%&quot;| class=&quot;standard&quot;
 |width=&quot;2%&quot;|'''№'''
 |width=&quot;16%&quot;|'''Аты-жөні&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің басшылары туралы мәлімет|author=|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/qyzmet/documents/details/1095?lang=kk|website=gov.kz|date= |accessdate=2022-01-11|archivedate= |archiveurl=}}&lt;/ref&gt;'''
 |width=&quot;16%&quot;|'''Қызмет атқарған кезеңдері'''
 |width=&quot;16%&quot;|'''Лауазымы'''
|-
 |width=&quot;2%&quot;|м.а.
 |width=&quot;15%&quot;|[[Александр Сергеевич Судьин|Судьин Александр Сергеевич]]
 |width=&quot;20%&quot;|қазан 1998 — ақпан 1999   
 |Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы
|-
 |width=&quot;2%&quot;|1
 |width=&quot;15%&quot;|[[Әлихан Мұхамедияұлы Бәйменов|Бәйменов Әлихан Мұхамедияұлы]]
 |width=&quot;20%&quot;|ақпан 1999 — тамыз 2000  
 |Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы
 |-
 |width=&quot;2%&quot;|2
 |width=&quot;15%&quot;|[[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Тұрысбеков Зауытбек Қауысбекұлы]]
 |width=&quot;20%&quot;|тамыз 2000 — 12 қыркүйек 2003  
 |Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы
 |-
 |width=&quot;2%&quot;|3
 |width=&quot;15%&quot;|[[Ғабидолла Рахметоллаұлы Әбдірахымов|Әбдірахымов Ғабидолла Рахметоллаұлы]]
 |width=&quot;20%&quot;|24 қараша 2003 — 14 қазан 2005  
 |Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы
 |-
 |width=&quot;2%&quot;|4
 |width=&quot;15%&quot;|[[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Тұрысбеков Зауытбек Қауысбекұлы]]
 |width=&quot;20%&quot;|14 қазан 2005 — 14 қараша 2007  
 |Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы
 |-
 |width=&quot;2%&quot;|5
 |width=&quot;15%&quot;|[[Ғабидолла Рахметоллаұлы Әбдірахымов|Әбдірахымов Ғабидолла Рахметоллаұлы]]
 |width=&quot;20%&quot;|14 қаңтар 2008 — 13 қазан 2008  
 |Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы
 |-
 |width=&quot;2%&quot;|—
 |width=&quot;15%&quot;|[[Арын Амангелдіұлы Орсариев|Орсариев Арын Амангелдіұлы]] м.а.
 |width=&quot;20%&quot;|13 қазан 2008 — 25 тамыз 2009  
 |Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы
 |-
 |width=&quot;2%&quot;|6
 |width=&quot;15%&quot;|[[Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов|Нұрпейісов Қайрат Айтмұхамбетұлы]]
 |width=&quot;20%&quot;|25 тамыз 2009 — 1 шілде 2011  
 |Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы
 |-
 |width=&quot;2%&quot;|7
 |width=&quot;15%&quot;|[[Әлихан Мұхамедияұлы Бәйменов|Бәйменов Әлихан Мұхамедияұлы]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.kyzmet.kz/?lang=kz&amp;type=blog |title=Блог Председателя Агентства Республики Казахстан по делам государственной службы Кайрата Нурпеисова |accessdate=2011-08-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120228183823/http://www.kyzmet.kz/?lang=kz&amp;type=blog |archivedate=2012-02-28 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;
 |width=&quot;20%&quot;|1 шілде 2011 — 6 тамыз 2014  
 |Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы
 |-
 |width=&quot;2%&quot;|8
 |width=&quot;15%&quot;|[[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров|Қожамжаров Қайрат Пернешұлы]]
 |width=&quot;20%&quot;|6 тамыз 2014 — 11 желтоқсан 2015  
 |Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің төрағасы
 |-
 |width=&quot;2%&quot;|9
 |width=&quot;15%&quot;|[[Талғат Советбекұлы Донақов|Донақов Талғат Советбекұлы]]
 |width=&quot;20%&quot;|11 желтоқсан 2015 — 13 қыркүйек 2016  
 |Мемлекеттік қызмет істері министрі
 |-
 |width=&quot;2%&quot;|10
 |width=&quot;15%&quot;|[[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров|Қожамжаров Қайрат Пернешұлы]]
 |width=&quot;20%&quot;|13 қыркүйек 2016 — 11 желтоқсан 2017  
 |Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің төрағасы
 |-
 |width=&quot;2%&quot;|11
 |width=&quot;15%&quot;|[[Алик Жатқамбайұлы Шпекбаев|Шпекбаев Алик Жатқамбайұлы]]
 |width=&quot;20%&quot;|11 желтоқсан 2017 — 14 маусым 2019  
 |Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің төрағасы 
|-
 |width=&quot;2%&quot;|12
 |width=&quot;15%&quot;|[[Анар Нұрәліқызы Жайылғанова|Жайылғанова Анар Нұрәліқызы]]
 |width=&quot;20%&quot;|14 маусым 2019  — 11 қаңтар 2022  
 |Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы
 |-
 |width=&quot;2%&quot;|13
 |width=&quot;15%&quot;|[[Дархан Медеғалиұлы Жазықбай|Жазықбай Дархан Медеғалиұлы]]&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Мемлекеттік қызмет істері агенттігін Дархан Жазықбаев басқарады|author=Рабига Дюсенгулова|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/darhan-jazyikbaev-vozglavil-agentstvo-po-delam-gosslujbyi-458880/|website=tengrinews.kz|date=11.01.2022|accessdate=2022-01-11|archivedate=2022-01-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220111144322/https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/darhan-jazyikbaev-vozglavil-agentstvo-po-delam-gosslujbyi-458880/}}&lt;/ref&gt;
 |width=&quot;20%&quot;|11 қаңтар 2022 — бүгінгі күнге дейін
 |Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан Республикасы агенттіктері|М]]</text>
      <sha1>d92gj6kpi7kl0b7mlfqb6hd5yuywy9e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ланго (халық)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>703140</id>
    <revision>
      <id>3591556</id>
      <parentid>3374908</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T05:12:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3591556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4484" sha1="ttd9zche9spf1ab7a1ds2t3uztu8dxe" xml:space="preserve">{{Этникалық топ
|атауы      = Ланго 
|төл атауы  = ланги
|сурет      = First generation of lango.JPG
|сурет тақырыбы      = 
|саны       = 1,5 млн.
|аймақ      = {{Байрақ|Уганда}}
|аймақ1     = 
|саны1      = 
|түсініктемелер1     = 
|аймақ2     = 
|саны2      = 
|түсініктемелер2     = 
|аймақ3     = 
|саны3      = 
|түсініктемелер3     = 
|аймақ4     = 
|саны4      = 
|түсініктемелер4     = 
|аймақ5     = 
|саны5      = 
|түсініктемелер5     = 
|аймақ6     = 
|саны6      = 
|түсініктемелер6     = 
|аймақ7     = 
|саны7      = 
|түсініктемелер7     = 
|аймақ8     = 
|саны8      = 
|түсініктемелер8     = 
|аймақ9     = 
|саны9      = 
|түсініктемелер9     = 
|аймақ10    = 
|саны10     = 
|түсініктемелер10    = 
|аймақ11    = 
|саны11     = 
|түсініктемелер11    = 
|аймақ12    = 
|саны12     = 
|түсініктемелер12    = 
|аймақ13    = 
|саны13     = 
|түсініктемелер13    = 
|тілдері    = [[ланго тілі]]
|діні       = дәстүрлі нанымдар
|этникалық топтары   = 
|ескертпелер  = 
}}

'''Ланго''' (''ланги'') — [[Уганда]]ның оңтүстігіндегі халық (Кьога көлінің аймағында).&lt;ref&gt;Ланго, ланги http://www.etnosy.ru/taxonomy/term/289&lt;/ref&gt;
2002 жылғы халық санағы бойынша Угандадағы саны 1 485 437 болды.&lt;ref&gt;Материал из свободной энциклопедии https://infor24.ru/%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B8{{Deadlink|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Тілі ==
Тілі батыс нилот, оңтүстік луо тобының - [[ланго тілі]]&lt;ref&gt;Ланги https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1540611&lt;/ref&gt;

== Діні ==
Дінге сенушілер: дәстүрлі нанымдар, кейбіреулері – [[Католицизм|католиктер]], англикандар.&lt;ref&gt;ЛАНГО http://www.aggregateria.com/L/lango.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230702051049/http://www.aggregateria.com/L/lango.html |date=2023-07-02 }}&lt;/ref&gt;

== Кәсібі ==
Негізгі дәстүрлі кәсіптері – [[егіншілік]] (тары, құмай, күнжіт, бұршақ, жержаңғақ, 20 ғасырда да мақта), [[мал шаруашылығы]] (қысқа мүйізді зебу), [[аңшылық]]. Қолөнерден – былғарыдан тігу, т.б. дамыған.&lt;ref&gt;Народы и культуры Ланго  https://travel-journal.ru/ethno/39/860/{{Deadlink|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Өмір салты ==
Халық дәстүрлі түрде бірнеше патрилиндік руларға бөлінді, олардың әрқайсысының өз аумағы болды. Неке айтарлықтай төлем талап етті (малмен). Басшы көсемдер туыстығына қарамастан, өздерінің рулық аймақтарының барлық тұрғындарына билік жүргізді. Олардың үстінен аға басшылар (rwot) басқарды. Ер адамдар бірнеше жас санаттарына бөлінді.&lt;ref&gt;Ланго - онлайн-энциклопедия Британника https://bfjaawards.com/ru/pages/23516-lango--britannica-online-encyclopedia&lt;/ref&gt;

Ата-баба культі, бай фольклор дамыған.

Елді мекендер ықшам орналасқан, жартылай шеңберлі, 10-нан 150-ге дейін кірпіштен салынған үйлер.

Мықындарына белбеу тағып, оған алжапқыш байлайды.

Тағамның негізі - өсімдік тектес тағамдар.&lt;ref&gt;народы мира / Ланго http://www.etnolog.ru/people.php?id=LANG&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Африка халықтары}} 
[[Санат:Уганда халықтары]]</text>
      <sha1>ttd9zche9spf1ab7a1ds2t3uztu8dxe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сібір федералды округі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>703660</id>
    <revision>
      <id>3591222</id>
      <parentid>3433841</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:44:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Ресей федералды округтері]] → [[Санат:Ресей Федерациясы федералды округтері]]</comment>
      <origin>3591222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14086" sha1="3cdvjxibpfcax8d5c3bqi5heyaeevsi" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = [[Ресейдің федералды округтері|Ресейдің федералды округі]]
 |қазақша атауы           = Сібір федералды округі
 |шынайы атауы            = {{lang-ru|Сибирьский федеральный округ}}
 |сурет                   = Map of Russia - Siberian Federal District (2018 composition).svg
 |сурет атауы             = Сібір федералды округінің Ресейдегі орналасуы
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Ресей
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Президент өкілі
 |басшысы                 = Анатолий Серышев
 |құрылған уақыты         = 18 мамыр 2000
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 4,361,800
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = орыс
  |тұрғыны                = 17,178,298
  |санақ жылы             = 2010
  |тығыздығы              = 3.8
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = сібірліктер
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Уақыт белдеулері
 |сандық идентификаторы   = [[UTC+6:00]] ([[Омск облысы]])&lt;br&gt;[[UTC+07:00]] (округтің көпшілігі)&lt;br&gt;[[UTC+08:00]] ([[Иркутск облысы]])
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = [http://www.sfo.gov.ru/ sfo.gov.ru]
 |сайт тілі               = ru
}}
'''Сібір федералды округі''' ({{lang-ru|Сибирьский федеральный округ}}) — [[Ресей]]дің [[Сібір]] бөлігінде орналасқан [[Ресейдің федералды округтері|федералды округі]]. Халық саны 2010 жылғы санақ бойынша 17,178,298 адамды,&lt;ref name=&quot;gksru&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm|title=Всероссийская перепись населения 2010 года. Том 1|publisher=Ресейдің Федералдық мемлекеттік статистика қызметі|lang=ru|accessdate=2023-07-10}}&lt;/ref&gt; және жерінің ауданы 4,361,800 шаршы шақырымды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.gks.ru/bgd/regl/b15_14p/IssWWW.exe/Stg/d01/01-01-1.doc|title=&quot;1.1. ОСНОВНЫЕ СОЦИАЛЬНО-ЭКОНОМИЧЕСКИЕ ПОКАЗАТЕЛИ в 2014 г.&quot;|publisher=Ресейдің Федералдық мемлекеттік статистика қызметі|lang=ru|accessdate=2023-07-07}}&lt;/ref&gt; құрайды.

2000 жылдың 13 мамырында құрылған бұл округ Бүкіл Ресей ауданының шамамен 25% алып тұр. Оның әкімшілік орталығы — [[Жаңасібір]] қаласы.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://russiatrek.org/siberia-district|title=Siberian Federal District, Russia|lang=en|accessdate=2023-07-07}}&lt;/ref&gt; 2018 жылдың қарашасында [[Ресей президенті]] [[Владимир Владимирович Путин|Путин]]нің жарлығына сәйкес [[Бурятия]] мен [[Забайкалье өлкесі]] Сібір федералды округінен шығарылып, [[Қиыр Шығыс Федералды округі]]не қосылды.

== Құрамы ==
[[Сурет:Siberian Federal District (numbered, 2018 composition).svg|thumb|Сібір Федералды округінің құрамындағы [[Ресейдің әкімшілік-аумақтық құрылымы|Ресей субъектілері]]]]

{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 90%;&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
! №
! Субъектісі
! Туы
! Елтаңбасы
! Жері -&lt;br /&gt;аумағы &lt;br /&gt;(км²)
! Тұрғыны &lt;br /&gt;(2010)&lt;ref name=&quot;gksru&quot; /&gt;
! Орталығы-&lt;br /&gt;
! ОКАТО коды
|-
| 01 || [[Алтай Республикасы]]|| [[Сурет:Flag of Altai Republic.svg|45x45px|border]]|| [[Сурет:Coat of Arms of Altai Republic.svg|45x45px]]|| align=&quot;right&quot; | 92,900 || align=&quot;right&quot; | 206,200 || [[Таулы Алтай]]|| 84 
|-
| 02 || [[Алтай өлкесі]]|| [[Сурет:Flag of Altai Krai.svg|45x45px|border]]|| [[Сурет:Coat of Arms of Altai Krai.svg|45x45px]]|| align=&quot;right&quot; | 168,000 || align=&quot;right&quot; | 2,419,755 || [[Барнауыл]]|| 01
|-
| 03 || [[Иркутск облысы]]|| [[Сурет:Flag of Irkutsk Oblast.svg|45x45px|border]]|| [[Сурет:Coat of arms of Irkutsk Oblast.svg|45x45px]]|| align=&quot;right&quot; | 767,900 || align=&quot;right&quot; | 2,248,750 || [[Иркутск]]|| 25
|-
| 04 || [[Кемерово облысы]]|| [[Сурет:Flag of Kemerovo Oblast.svg|45x45px|border]]|| [[Сурет:Coat of arms of Kemerovo Oblast.svg|45x45px]]|| align=&quot;right&quot; | 95,700 || align=&quot;right&quot; | 2,763,135 || [[Кемерово]]|| 32
|-
| 05 || [[Красноярск өлкесі]]|| [[Сурет:Flag of Krasnoyarsk Krai.svg|45x45px|border]]|| [[Сурет:Coat of arms of Krasnoyarsk Krai.svg|45x45px]]|| align=&quot;right&quot; | 2,366,800 || align=&quot;right&quot; | 2,828,187 || [[Красноярск]]|| 04
|-
| 06 || [[Жаңасібір облысы]]|| [[Сурет:Flag of Novosibirsk Oblast.svg|45x45px|border]]|| [[Сурет:Coat of arms of Novosibirsk oblast.svg|45x45px]]|| align=&quot;right&quot; | 178,200 || align=&quot;right&quot; | 2,665,911 || '''[[Жаңасібір]]''' || 50
|-
| 07 || [[Омбы облысы]]|| [[Сурет:Flag of Omsk Oblast.svg|45x45px|border]]|| [[Сурет:Coat of Arms of Omsk Oblast.svg|45x45px]]|| align=&quot;right&quot; | 139,700 || align=&quot;right&quot; | 1,977,665 || [[Омбы]]|| 52
|-
| 08 || [[Томск облысы]]|| [[Сурет:Flag of Tomsk Oblast.svg|45x45px|border]]|| [[Сурет:Coat of arms of Tomsk Oblast, Russia.svg|45x45px]]|| align=&quot;right&quot; | 316,900 || align=&quot;right&quot; | 1,047,394 || [[Томск]]|| 69
|-
| 09 || [[Тыва]]|| [[Сурет:Flag of Tuva.svg|45x45px|border]]|| [[Сурет:Coat of arms of Tuva.svg|45x45px]]|| align=&quot;right&quot; | 168,604 || align=&quot;right&quot; | 307,930 || [[Қызыл (қала)|Қызыл]] || 93
|-
| 10 || [[Хакасия]]|| [[Сурет:Flag of Khakassia.svg|45x45px|border]]|| [[Сурет:Coat of arms of Khakassia.svg|45x45px]]|| align=&quot;right&quot; | 61,569 || align=&quot;right&quot; | 532,403 || [[Абакан]]|| 95
|-
|}

== Ұлттық құрамы ==
[[Сурет:Этническая карта СФО по городским и сельским поселениям.png|thumb|400px|Сібір федералды округінің этникалық құрамы, 2010 санақ]]
2010 халық санағы бойынша Сібір федералды округінің ұлттары: 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! style=&quot;text-align:center;&quot; |№
! style=&quot;text-align:center;&quot; |Ұлт
! style=&quot;text-align:center;&quot; |Халық саны
! style=&quot;text-align:center;&quot; |%
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
| style=&quot;text-align:center;&quot; |Жалпы
| style=&quot;text-align:center;&quot; |19,256,426
| style=&quot;text-align:center;&quot; |100
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Орыстар]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |16,542,506
| style=&quot;text-align:center;&quot; |85.91 
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Буряттар]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |442,794
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2.30 
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |3
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Тывалар]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |259,971
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1.35
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |4
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Украиндар]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |227,353
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1.18
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |5
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Татарлар]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |204,321
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1.06
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |6
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Немістер]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |198,109
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1.03
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |7
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Қазақтар]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |117,507
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0.61
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |8
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Алтайлықтар]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |72,841
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0.38
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |9
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Хакастар]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |70,859
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0.37
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |10
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Армяндар]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |63,091
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0.33
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |11
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Әзербайжандар]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |54,762
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0.28
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |12
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Беларустар]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |47,829
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0.25
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |13
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Өзбектер]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |41,799
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0.22
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |14
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Чуваштар]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |40,527
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0.21
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |15
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Тәжіктер]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |32,419
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0.17
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |16
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Қырғыздар]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |30,871
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0.16
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |17
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Мордвалар]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |19,238
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0.1
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |18
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Сығандар|Романи]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |15,162
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0.08
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |19
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Башқұрттар]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |12,929
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0.07
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |20
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Шорлар]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |12,397
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0.06
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |21
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Корейлер]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |11,193 
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0.06
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |22
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Молдовандар]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |11,155 
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0.06
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |23
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Эвенкілер]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |10,243
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0.05
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |24
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Яһудилер]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |9,642 
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0.05
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |25
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Марилер]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |9,116 
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0.05
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |26
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Қытайлар]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |9,075
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0.05
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |27
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Ұдмұрттар]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |8,822
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0.05
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |28
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Поляктар]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |8,435
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0.04
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |29
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Грузиндер]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |7,884
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0.04
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |30
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Эстондар]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |7,112
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0.04
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |31
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Долғандар]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |5,854
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0.03
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |—
| style=&quot;text-align:center;&quot; |Ұлтын көрсетпегендер
| style=&quot;text-align:center;&quot; |561,206 
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2.91
|}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Ресей Федерациясы федералды округтері]]
[[Санат:Сібір федералды округі|*]]</text>
      <sha1>3cdvjxibpfcax8d5c3bqi5heyaeevsi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ресейдің федералды округтері</title>
    <ns>0</ns>
    <id>703662</id>
    <revision>
      <id>3591220</id>
      <parentid>3512823</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:44:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Ресей федералды округтері]] → [[Санат:Ресей Федерациясы федералды округтері]]</comment>
      <origin>3591220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7084" sha1="j0w0cng3nzili72006kbs83e7fgj1h3" xml:space="preserve">[[Сурет:Map of Russian districts (2014–2022, Crimea disputed).svg|thumb|400px|Ресейдің сегіз федералды округі]]
'''Федералды округ''' ({{lang-ru|Федеральный округ}}) — [[Ресейдің әкімшілік-аумақтық құрылымы|Ресейдегі федералдық субъектілер]]дің топтары.  Федералды округтер ел конституциясында аталмаған, олардың өз құзыреті жоқ және олар еш аймақтық істерді басқармайды.

[[Ресей президенті]] [[Владимир Владимирович Путин|Путин]]нің 2000 жылғы 13 мамырдағы «Ресей Федерациясы Президентінің Федералдық округтегі Өкілетті өкілі туралы» №849 Жарлығына сәйкес құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_23329/942772dce30cfa36b671bcf19ca928e4d698a928/|title=УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ О ПОЛНОМОЧНОМ ПРЕДСТАВИТЕЛЕ ПРЕЗИДЕНТА РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ В ФЕДЕРАЛЬНОМ ОКРУГЕ|lang=ru|accessdate=2023-07-10}}&lt;/ref&gt;

== Округтер тізімі ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Федералды округі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.citypopulation.de/Russia.html|title=Russia: Federal Districts and Major Cities|accessdate=2023-07-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=hdi&gt;{{Cite web|title=Subnational Human Development Index (SD-201) (Russian Federation)|url=https://globaldatalab.org/shdi/shdi/RUS/?levels=1%2B4&amp;interpolation=1&amp;extrapolation=0&amp;nearest_real=0&amp;years=2019|website=Global Data Lab|accessdate=2023-07-10}}&lt;/ref&gt;
!Ауданы&lt;ref name=&quot;area&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.gks.ru/bgd/regl/b15_14p/IssWWW.exe/Stg/d01/01-01-1.doc|title=1.1. ОСНОВНЫЕ СОЦИАЛЬНО-ЭКОНОМИЧЕСКИЕ ПОКАЗАТЕЛИ в 2014 г.|lang=ru|publisher=Ресейдің Федералдық мемлекеттік статистика қызметі|accessdate=2016-07-27}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;(км²)
! data-sort-type=&quot;number&quot; | Халық саны
![[Ресейдің әкімшілік-аумақтық құрылымы|Федералды&lt;br /&gt;субъектісі]]
!Әкімшілік&lt;br /&gt;орталығы
!Ең ірі&lt;br /&gt;қаласы
!Картасы
! Құрылған&lt;br /&gt;күні
|-
| style=&quot;background:#aa6ca6;&quot; | || style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Солтүстік Кавказ федералды округі|Солтүстік Кавказ]]
| 170,400
| 9,496,800
| 7
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Пятигорск]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Махачқала]]
| [[Сурет:Outline Map of North Caucasian Federal District.svg|100px|border]]
| 19 қаңтар 2010
|-
| style=&quot;background:#fc8b8b;&quot; | || style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Оңтүстік федералды округі|Оңтүстік]]{{efn|group=district-list|Құрамына халықаралық қауымдастықпен [[Украина]] жері болып мойындалатын, Ресеймен [[Қырым аннексиясы|2014 жылы]] ([[Қырым]] түбегі) және [[Ресейдің Украинаға басып кіруі|2022 жылы]] ([[Запорожье облысы]], [[Луганск Халық Республикасы|Луганск]] және [[Донецк Халық Республикасы|Донецк]] Халық Республикалары) аннексияланған территориялар де-юре жатқызылады}}
| 427,800
| 16,141,100{{efn|group=district-list|Санаққа [[Қырым]] түбегі кірмейді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://en.krymedia.ru/society/3365334-Results-of-Census-Population-of-Crimea-is-2284-Million-People |title= Results of Census: Population of Crimea is 2.284 Million People |access-date=2016-02-13 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151104175105/http://en.krymedia.ru/society/3365334-Results-of-Census-Population-of-Crimea-is-2284-Million-People |archive-date=November 4, 2015 |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt; Қырым 2010 жылғы санақтан кейін ғана, 2014 жылы [[Қырым аннексиясы|Ресеймен аннексияланған еді]]}}
| 8
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Дондағы Ростов]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Краснодар]]
| [[Сурет:Outline Map of Southern Federal District (Crimea disputed).svg|100px|border]]
| 18 мамыр 2000
|-
| style=&quot;background:#ffff80; width:3em;&quot; | || style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Орталық федералды округі|Орталық]]
| 650,200
| 38,438,600
| 18
| style=&quot;text-align: center;&quot; colspan=2 | [[Мәскеу]]
| [[Сурет:Outline Map of Central Russia.svg|100px|border]]
| 18 мамыр 2000
|-
| style=&quot;background:#62d2c5;&quot; | || style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Солтүстік Батыс федералды округі|Солтүстік Батыс]]
| 1,687,000
| 13,583,800
| 11
| style=&quot;text-align: center;&quot; colspan=2 | [[Санкт-Петербург]]
| [[Сурет:Outline Map of Northwestern Federal District.svg|100px|border]]
| 18 мамыр 2000
|-
| style=&quot;background:#37ce04;&quot; | || style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Еділ федералды округі|Еділ]]
| 1,037,000
| 29,900,400
| 14
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Төменгі Новгород]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Қазан (қала)|Қазан]]
| [[Сурет:Outline Map of Volga Federal District.svg|100px|border]]
| 18 мамыр 2000
|-
| style=&quot;background:#c7cb8f;&quot; | || style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Орал федералды округі|Орал]]
| 1,818,500
| 12,082,700
| 6 
| style=&quot;text-align: center;&quot; colspan=2 | [[Екатеринбург]]
| [[Сурет:Outline map of Urals Federal District.svg|100px|border]]
| 18 мамыр 2000
|-
| style=&quot;background:#01bee7;&quot; | || style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Сібір федералды округі|Сібір]]
|4,361,800
|17,178,298
| 10
| style=&quot;text-align: center;&quot; colspan=2 | [[Жаңасібір]]
| [[Сурет:Outline Map of Siberian Federal District (2018).svg|100px|border]]
| 18 мамыр 2000
|-
| style=&quot;background:#fece2c;&quot; | || style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Қиыр Шығыс федералды округі|Қиыр Шығыс]]
| 6,952,600
| 8,371,257
| 11
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Владивосток]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Хабаровск]]
| [[Сурет:Outline Map of Far Eastern Federal District.svg|100px|border]]
| 18 мамыр 2000
|}

== Қосымша ақпарат ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Ресей Федерациясы федералды округтері|*]]
[[Санат:Ресей әкімшілік бөлінісі|Ф]]</text>
      <sha1>j0w0cng3nzili72006kbs83e7fgj1h3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Орталық федералды округі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>703699</id>
    <revision>
      <id>3591221</id>
      <parentid>3176523</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:44:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Ресей федералды округтері]] → [[Санат:Ресей Федерациясы федералды округтері]]</comment>
      <origin>3591221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9861" sha1="pij2uf6caedenvb542tbdj20cdy0tdj" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = [[Ресейдің федералды округтері|Ресейдің федералды округі]]
 |қазақша атауы           = Орталық федералды округ
 |шынайы атауы            = {{lang-ru|Центральный федеральный округ}}
 |сурет                   = Map of Russia - Central Federal District (2018 composition).svg
 |сурет атауы             = Орталық федералды округтің Ресейдегі орналасуы
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Ресей
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Президент өкілі
 |басшысы                 = Игорь Щёголев
 |құрылған уақыты         = 18 мамыр 2000
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 650,205&lt;ref name=&quot;awmagi&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.gks.ru/bgd/regl/b15_14p/IssWWW.exe/Stg/d01/01-01-1.doc|title=&quot;1.1. ОСНОВНЫЕ СОЦИАЛЬНО-ЭКОНОМИЧЕСКИЕ ПОКАЗАТЕЛИ в 2014 г.&quot;|lang=ru}}&lt;/ref&gt;
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = орыс
  |тұрғыны                = {{құлдырау}} 40,240,256&lt;ref name=&quot;xalqi&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/OkPopul_Comp_2023_Site.xlsx|title=Оценка численности постоянного населения на 1 января 2023 года и в среднем за 2022 год и компоненты её изменения (с учётом итогов Всероссийской переписи населения 2020 г.)|publisher=Ресейдің Федералдық мемлекеттік статистика қызметі|lang=ru|accessdate=2023-07-07}}&lt;/ref&gt;
  |санақ жылы             = 2023
  |тығыздығы              = 61.89
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = [http://cfo.gov.ru/ cfo.gov.ru]
 |сайт тілі               = ru
}}
'''Орталық федералды округ''' ({{lang-ru|Центральный федеральный округ}}, {{IPA-ru|tsɨnˈtralʲnɨj fʲɪdʲɪˈralʲnɨj ˈokrʊk}}) — [[Ресей]]дің [[Еуропа Ресейі|Еуропа]] бөлігінде орналасқан [[Ресейдің федералды округтері|федералды округі]]. Әкімшілік орталығы — [[Мәскеу]] қаласы. Географиялық тұрғыдан бұл аймақ қазіргі Ресейдің Қиыр батысында орналасқан, дегенмен ол Еуропалық Ресейдің орталық аймағында болғасын ''орталық'' округ деп аталады.

Халық саны 2023 жылғы санақ бойынша 40,240,256 адамды,&lt;ref name=&quot;xalqi&quot; /&gt; және жерінің ауданы 650,205 шаршы шақырымды&lt;ref name=&quot;awmagi&quot; /&gt; құрайды.

== Құрамы ==
[[Сурет:Central Federal District (numbered).svg|thumb|Орталық Федералды округінің құрамындағы [[Ресейдің әкімшілік-аумақтық құрылымы|Ресей субъектілері]]]]

{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 90%;&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
! №
! Субъектісі
! Туы
! Елтаңбасы
! Жерінің&lt;br /&gt;аумағы&lt;br /&gt;(км²)
! Тұрғыны&lt;br /&gt;(2023)&lt;ref name=&quot;gksru&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/chisl_MO_Site_01-01-2023.xlsx|title=Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2023 года (с учётом итогов Всероссийской переписи населения 2020 г.)|publisher=Ресейдің Федералдық мемлекеттік статистика қызметі|lang=ru}}&lt;/ref&gt;
! Әкімшілік&lt;br /&gt;орталығы
! ОКАТО коды
|-
| 01 || [[Белгород облысы]]|| [[Сурет:New Flag of Belgorod Oblast.svg|45x45px|border]]|| [[Сурет:New Coat of arms of Belgorod Oblast.svg|45x45px]]||  27,100 ||  1,514,527 || [[Белгород]] || 14 
|-
| 02 || [[Брянск облысы]]|| [[Сурет:Flag of Bryansk Oblast.svg|45x45px|border]]|| [[Сурет:Coat of Arms of Bryansk Oblast.svg|45x45px]]||  34,900 ||  1,152,505 || [[Брянск]]|| 15
|-
| 03 || [[Владимир облысы]]|| [[Сурет:Flag of Vladimir Oblast.svg|45x45px|border]]|| [[Сурет:Coat of arms of Vladimiri Oblast.svg|45x45px]]||  29,000 ||  1,325,510 || [[Владимир (қала)|Владимир]]|| 17
|-
| 04 || [[Воронеж облысы]]|| [[Сурет:Flag of Voronezh Oblast.svg|45x45px|border]]|| [[Сурет:Coat of arms of Voronezh Oblast.svg|45x45px]]||  52,400 ||  2,285,282 || [[Воронеж]]|| 20
|-
| 05 || [[Иваново облысы]]|| [[Сурет:Flag of Ivanovo Oblast.svg|45x45px|border]]|| [[Сурет:Coat of Arms of Ivanovo Oblast.svg|45x45px]]||  21,800 ||  914,725 || [[Иваново]]|| 24
|-
| 06 || [[Калуга облысы]]|| [[Сурет:Flag of Kaluga Oblast.svg|45x45px|border]]|| [[Сурет:Coat of arms of Kaluga Oblast.svg|45x45px]]||  29,800 ||  1,070,853 || [[Калуга]]|| 29
|-
| 07 || [[Кострома облысы]]|| [[Сурет:Flag of Kostroma Oblast.svg|45x45px|border]]|| [[Сурет:Coat of arms of Kostroma Oblast.svg|45x45px]]||  60,100 ||  571,900 || [[Кострома]]|| 34
|-
| 08 || [[Курск облысы]]|| [[Сурет:Flag of Kursk Oblast.svg|45x45px|border]]|| [[Сурет:Coat of Arms of Kursk oblast.svg|45x45px]]||  29,800 ||  1,067,034 || [[Курск]]|| 34
|-
| 09 || [[Липецк облысы]]|| [[Сурет:Flag of Lipetsk Oblast.svg|45x45px|border]]|| [[Сурет:Coat of Arms of Lipetsk oblast.svg|45x45px]]||  24,100 ||  1,126,263 || [[Липецк]]|| 42
|-
| 10 || [[Мәскеу]]|| [[Сурет:Flag of Moscow.svg|45x45px|border]]|| [[Сурет:Coat of Arms of Moscow.svg|45x45px]]||  2,561 ||  13,104,177 || '''[[Мәскеу]]''' || 45
|-
| 11 || [[Мәскеу облысы]]|| [[Сурет:Flag of Moscow Oblast.svg|45x45px|border]]|| [[Сурет:Coat of Arms of Moscow oblast.svg|45x45px]]||  44,329 ||  8,591,736 || ''орталығы жоқ,&lt;br&gt;әкімшілік ғимараттарының&lt;br&gt;көпшілігі [[Мәскеу]]де''|| 46
|-
| 12 || [[Орёл облысы]]|| [[Сурет:Flag of Oryol Oblast.svg|45x45px|border]]|| [[Сурет:Coat of arms of Oryol Oblast (large).svg|45x45px]]||  24,652 ||  700,276 || [[Орёл]] || 54
|-
| 13 || [[Рязань облысы]]|| [[Сурет:Flag of Ryazan Oblast.svg|45x45px|border]]|| [[Сурет:Coat of arms of Ryazan Oblast.svg|45x45px]]||  39,605 ||  1,088,918 || [[Рязань]] || 61
|-
| 14 || [[Смоленск облысы]]|| [[Сурет:Flag of Smolensk Oblast.svg|45x45px|border]]|| [[Сурет:Coat of arms of Smolensk oblast.svg|45x45px]]|| 49,779 || 873,041 || [[Смоленск]] || 66
|-
| 15 || [[Тамбов облысы]]|| [[Сурет:Flag of Tambov Oblast.svg|45x45px|border]]|| [[Сурет:Coat of arms of Tambov Oblast.svg|45x45px]]|| 34,462 || 966,250 || [[Тамбов]] || 68
|-
| 16 || [[Тверь облысы]]|| [[Сурет:Flag of Tver Oblast.svg|45x45px|border]]|| [[Сурет:Coat of Arms of Tver oblast.svg|45x45px]]||  84,201 ||  1,211,183 || [[Тверь]] || 28
|-
| 17 || [[Тула облысы]]|| [[Сурет:Flag of Tver Oblast.svg|45x45px|border]]|| [[Сурет:Coat of Arms of Tver oblast.svg|45x45px]]||  25,679 ||  1,481,471 || [[Тула]] || 70
|-
| 18 || [[Ярославль облысы]]|| [[Сурет:Flag of Yaroslavl Oblast.svg|45x45px|border]]|| [[Сурет:Coat of arms of Yaroslavl Oblast.svg|45x45px]]||  36,177 ||  1,481,471 || [[Ярославль]] || 78
|}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Ресей Федерациясы федералды округтері]]
[[Санат:Орталық федералды округ]]</text>
      <sha1>pij2uf6caedenvb542tbdj20cdy0tdj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Ресей Федерациясы федералды округтері</title>
    <ns>14</ns>
    <id>703708</id>
    <revision>
      <id>3591219</id>
      <parentid>3466239</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:44:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nurken [[Санат:Ресей федералды округтері]] бетін [[Санат:Ресей Федерациясы федералды округтері]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады):  ([[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]] арқылы)</comment>
      <origin>3466239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="227" sha1="l06phu7hfz09pko73j5rt3n8927fy11" xml:space="preserve">{{cat main|Ресейдің федералды округтері}}
{{Commonscat|Federal districts of Russia|Ресейдің федералды округтері}}
[[Санат:Ресей әкімшілік бөлінісі]]</text>
      <sha1>l06phu7hfz09pko73j5rt3n8927fy11</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Сібір федералды округі</title>
    <ns>14</ns>
    <id>703709</id>
    <revision>
      <id>3591226</id>
      <parentid>3176554</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:44:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Ресей федералды округтері]] → [[Санат:Ресей Федерациясы федералды округтері]]</comment>
      <origin>3591226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="210" sha1="5y1l3fqkdtiwqppm5dneg2hf8ducvsz" xml:space="preserve">{{commonscat|Siberian Federal District|Сібір федералды округі}}
{{Cat main}}

[[Санат:Сібір]]
[[Санат:Ресей Федерациясы федералды округтері]]</text>
      <sha1>5y1l3fqkdtiwqppm5dneg2hf8ducvsz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жетісай (футбол клубы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>704194</id>
    <revision>
      <id>3591045</id>
      <parentid>3400921</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T12:49:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>71333</id>
      </contributor>
      <origin>3591045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2030" sha1="kwch7utvrbciyahe5k0dcqs61h6meup" xml:space="preserve">{{футбол клубы
 |атауы           = {{ту|Қазақстан}} Жетысай
 |құрылған        = 2023
 |стадионы        = Қ. Мұңайтпасов стадионы 
 |жаттықтырушы    = {{ту|Қазақстан}} Ерлан Шойтымов
 |жарыс           = [[Футболдан Қазақстан бірінші лигасы|Бірінші лига]]
 |маусым          = [[Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2025|2025]]
 |орын            = 5 орын  
}}
'''Жетісай футбол клубы''' — 2023 жылы [[Жетісай]]да құрылған қазақстандық футбол клубы. Қазір Қазақстан екінші лигасында өнер көрсетеді&lt;ref&gt;https://pflk.kz/rus/clubs/218#league=12 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230327205757/https://pflk.kz/rus/clubs/218#league=12 |date=2023-03-27 }}&lt;/ref&gt;.
== Тарихы ==
2023 жылы екінші лигада ойнады. Сол жылы Қазақстан кубогына қатысып, &quot;[[Тұран (футбол клубы, Түркістан)|Тұран]]&quot;, &quot;[[Түркістан (футбол клубы)|Түркістан]]&quot;, &quot;[[Хан Тәңірі (футбол клубы)|Хан Тәңірі]]&quot; клубтарымен бір топқа түсті. Үш қарсыласынан жалпы 0:10 есебімен ұтылды да, соңғы орында қалып, топтық кезеңнен аса алмады. 

Жыл соңында оңтүстік-шығыс аймақта бірінші орын алды. 

2024 жылы бірінші лигада ойнай бастады. 
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
*https://pflk.kz/rus/news/6554/#league=20 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230321190357/https://pflk.kz/rus/news/6554/#league=20 |date=2023-03-21 }}
[[Санат:Қазақстан футбол клубтары]]</text>
      <sha1>kwch7utvrbciyahe5k0dcqs61h6meup</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абдулхашим Муталович Муталов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>712475</id>
    <revision>
      <id>3591566</id>
      <parentid>3206829</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T05:53:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheNomadEditor</username>
        <id>120280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Өзбек КСР Халық Комиссарлары мен Министрлері]] → [[Санат:Өзбек КСР халық комиссарлары мен министрлері]]</comment>
      <origin>3591566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9033" sha1="06a5zslpzas2gric4jqrjx5j7eihfhk" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер|Қазақша есімі=Абдулхашим Муталович Муталов|Шынайы есімі={{Lang-uz|Abdulhoshim Mutalovich Mutalov}}|Титулы=1-ші [[Өзбекстан премьер-министрі|Өзбекстан Республикасының Премьер-Министрі]]|Ту=Flag of Uzbekistan.svg|Ту2=Emblem of Uzbekistan.svg|Басқара бастады=1992 жыл 13 қаңтар|Басқаруын аяқтады=1995 жыл 21 желтоқсан|Президент=[[Ислам Әбдіғаниұлы Кәрімов|Ислам Каримов]]|Ізбасары=[[Өткір Тоқтамұратұлы Сұлтанов|Өткір Сұлтанов]]|Туған күні=27.4.1947|Туған жері=[[Ташкент облысы]], [[Өзбек КСР]], [[КСРО]]|Діні=[[Ислам]]|Партиясы=[[КОКП]] (1980—1991)&lt;br&gt;[[Өзбекстан Халық Демократиялық партиясы|ӨХДП]] (1991—1995)|Білімі=[[Тамақ өнеркәсібі Бүкілодақтық сырттай оқу институты|Мәскеудегі Бүкілодақтық сырттай тамақ өнеркәсібі институты]]|Мамандығы=[[наубайшы]], [[инженер-технолог]]|Қызметі=[[саясаткер]]|Марапаттары=[[Еңбек Қызыл Туы ордені]]|Вице-президент_2=[[Шукурулла Мирсаидов]]|Титулы_2=[[Өзбекстан Министрлер Кабинеті|Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинети]] Баслығының орынбасары|Титулы_4=[[Өзбек КСР|Өзбек КСР]] астық өнімдері министрі|Титулы_5=[[Өзбек КСР|Өзбек КСР]] астық өнімдері министрінің орынбасары|Басқара бастады_5=1986|Басқаруын аяқтады_5=1987|Басқара бастады_2=1991 жыл 10 қырқүйек|Басқаруын аяқтады_2=1992 жыл 13 қаңтар|Басқаруын аяқтады_4=1991|Басқара бастады_4=1987|Ту_3=Flag of Karakalpakstan.svg|Ту_4=Flag of the Uzbek Soviet Socialist Republic (1952–1991).svg|Ту_5=Flag of the Uzbek Soviet Socialist Republic (1952–1991).svg|Ту2_2=Emblem of Uzbekistan.svg|Азаматтығы={{USSR}}&lt;br /&gt;{{UZB}}}}
'''Абдулхашим Муталович Муталов''' ({{Lang-uz|Abdulhoshim Mutalovich Mutalov}}; [[27 сәуір]] [[1947 жыл]], [[Ташкент облысы]], [[Өзбек Кеңестік Социалистік Республикасы|Өзбекстан КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], Телау, Ахангаран ауданы) — кеңестік және өзбек саяси және мемлекеттік қайраткері, [[Өзбекстан премьер-министрі|республиканың тұңғыш премьер-министрі]] ретінде белгілі. Өзбекстан 1992 жылғы 13 қаңтардан 1995 жылғы 21 желтоқсанға дейін.

== Өмірбаяны ==
=== Алғашқы жылдар және еңбек өмірі ===
1947 жылы 14 ақпанда [[Ташкент облысы]] Ахангаран ауданы Телау (немесе Телов) ауылында дүниеге келген. Еңбек жолын 1965 жылы Ташкенттегі 2-нан комбинатында наубайшы болып бастады, кейін Кеңес әскері қатарына шақырылды. Әскерден кейін Бүкілодақтық сырттай тамақ өнеркәсібі институтына (қазіргі Мәскеу мемлекеттік технология және менеджмент университеті) оқуға түсіп, 1976 жылы инженер-технолог мамандығы бойынша диплом алды. Институтты бітіргеннен кейін оны [[Ташкент|Ташкентке]] нан зауыттарына жұмысқа жібереді. 1979-1986 жылдары Ақанғаран ауданындағы нан-тоқаш комбинатының директоры қызметін атқарды.

=== Саяси карьерасы ===
1986-1991 жылдары [[Өзбек Кеңестік Социалистік Республикасы|Өзбек КСР]] министрінің орынбасары, кейін астық өнімдері министрі болды. Өзбекстан Компартиясы Орталық Комитетінің мүшесі болып сайланды. 1991 жылы [[Өзбекстан президенті|Өзбекстан Республикасы Президенті]] жанындағы [[Өзбекстан Министрлер Кабинеті|Өзбекстан Республикасы Министрлер кабинеті]] төрағасының орынбасары болды. Ол жойылған және тыйым салынған Өзбекстан Коммунистік партиясын ауыстырған биліктегі президентті қолдайтын [[Өзбекстан Халық Демократиялық партиясы|Өзбекстан Халық Демократиялық партиясына]] қосылды. Өзбекстанның вице-президенті лауазымы жойылып, оның орнына [[Өзбекстан премьер-министрі|Өзбекстанның Премьер-министрі]] лауазымы тағайындалғаннан кейін 1992 жылы 13 қаңтарда Өзбекстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің сессиясында ол сайланды. республиканың Министрлер кабинетін басқаратын тәуелсіз Өзбекстанның тұңғыш премьер-министрі.

Ол Өзбекстан тәуелсіздігінің алғашқы жылдарында елде әлеуметтік-экономикалық жағдай қиын болған кезде премьер-министр және іс жүзінде мемлекеттің екінші басшысы болды. Ол 1992 жылы қаңтарда Ташкент қалашығында орын алған студенттік тәртіпсіздіктерді тергеу жөніндегі комиссияның төрағасы болды. Сарапшылардың пікірінше, «саяси тұрғыдан ол тәуелсіз тұлға болған жоқ, ол Министрлер кабинеті тікелей бағынатын республика президентіне толығымен адал болды».&lt;ref&gt;Вед. ОМ 1995 г. N 12 ст.300&lt;/ref&gt; 1995 жылы 21 желтоқсанда премьер-министр қызметінен босатылып, «Уздонмахсулот» мемлекеттік корпорациясының басқарма төрағасы болды.&lt;ref&gt;Газета «Халқ сўзи» / 10-й номер, от 14 января 1992 года, стр. 1.&lt;/ref&gt; Оның орнына [[Өткір Тоқтамұратұлы Сұлтанов|Өткір Сұлтанов]] жаңа премьер-министр болды. Қазір зейнеткер.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://centrasia.org/person2.php?st=1013880610|title=МУТАЛОВ Абдулхашим Муталович|publisher=CentrAsia|accessdate=2020-03-22|archive-date=2021-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210728233410/https://centrasia.org/person2.php?st=1013880610|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;

== Жеке өмірі ==
Үйленген, балалары, немерелері мен шөберелері бар, [[Өзбек тілі|өзбек тіліне]] қоса [[Орыс тілі|орыс тілін]] де жетік меңгерген.

== Марапаттары ==
* Дустлик ордены
* [[Еңбек Қызыл Туы ордені]]
* «Ерен еңбегі үшін» медалі

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]]
[[Санат:Өзбекстан премьер-министрлері]]
[[Санат:Ахангаран ауданында туғандар]]
[[Санат:Инженер-технологтар]]
[[Санат:Өзбек КСР халық комиссарлары мен министрлері]]
[[Санат:1992 жыл қызметке кіріскен премьер-министрлер]]
[[Санат:Өзбекстан КОК мүшелері]]
[[Санат:Қарақалпақ АКСР Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]]</text>
      <sha1>06a5zslpzas2gric4jqrjx5j7eihfhk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Өзбек КСР халық комиссарлары мен министрлері</title>
    <ns>14</ns>
    <id>712489</id>
    <revision>
      <id>3591564</id>
      <parentid>3206778</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T05:53:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheNomadEditor</username>
        <id>120280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>TheNomadEditor [[Санат:Өзбек КСР Халық Комиссарлары мен Министрлері]] бетін [[Санат:Өзбек КСР халық комиссарлары мен министрлері]] бетіне жылжытты:  ([[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]] арқылы)</comment>
      <origin>3206778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="256" sha1="rukrymy38fbccjdhoka4uqvint7ncse" xml:space="preserve">[[Санат:Өзбекстан министрлері]]
[[Санат:Өзбек КСР саясаткерлері]]
[[Санат:КСРО одақтас республикаларының халық комиссарлары мен министрлері]]</text>
      <sha1>rukrymy38fbccjdhoka4uqvint7ncse</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Еділ федералды округі</title>
    <ns>14</ns>
    <id>716398</id>
    <revision>
      <id>3591223</id>
      <parentid>3222079</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:44:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Ресей федералды округтері]] → [[Санат:Ресей Федерациясы федералды округтері]]</comment>
      <origin>3591223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="224" sha1="l1zvezoh7vscjray5s9z085gym1y5ad" xml:space="preserve">{{commonscat|Volga Federal District|Еділ федералды округі}}
{{Cat main}}

[[Санат:Еуропалық Ресей]]
[[Санат:Ресей Федерациясы федералды округтері]]</text>
      <sha1>l1zvezoh7vscjray5s9z085gym1y5ad</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Билли Уайлдер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>721650</id>
    <revision>
      <id>3591070</id>
      <parentid>3589681</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T14:10:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <origin>3591070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25402" sha1="pw4rg5ya9zt4hajrvzqkkbdp4ufu9ox" xml:space="preserve">{{Кинематограф
  |есімі                  = Билли Уайлдер
  |шынайы есімі           = {{lang-en|Billy Wilder}}
  |сурет                  = Gloria_Swanson_%26_Billy_Wilder_-_ca._1950.JPG
  |сурет ені              =
  |сурет атауы            = Билли Уайлдер және [[Глория Свенсон]] (1950)
  |туған кездегі есімі  = Самуил Вильдер
  |туған күні           = 22.06.1906
  |туған жері           = [[Суха-Бескидзка]], [[Аустрия-Мажарстан]]
  |қайтыс болған күні     =  27.03.2002
  |қайтыс болған жері     = {{қайтысболғанжері|Беверли-Хиллз|Беверли-Хиллзде}}, [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
  |мамандығы              = {{кинорежиссёр|АҚШ}}&lt;br /&gt;{{сценарийші|АҚШ}}&lt;br /&gt;{{кинопродюсер|АҚШ}}
  |азаматтығы             = {{байрақ|АҚШ}}
  |белсенді жылдары       = [[1929 жыл|1929]] — [[1981 жыл|1981]]
  |бағыты                 = 
  |киностудия             = 
  |марапаттары            = «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» (1946 - екі мәрте, 1951, 1961 - үш мәрте)&lt;br /&gt;«[[Алтын глобус]]» (1946, 1951, 1955)&lt;br /&gt;«[[BAFTA]]» (1961, 1996)
  |imdb_id                = 0000697
  |сайты                  =
  |ортаққор               = Billy Wilder
}}
'''Билли Уайлдер''' ({{lang-en|Billy Wilder}}; туған кездегі есімі — '''Самуил Вильдер''' ({{lang-de|Samuel Wilder}})&lt;ref&gt;{{cite web |title=Billy Wilder Biography |url=http://www.biography.com/people/billy-wilder-9531169 |work=Biography.com |date=2015 |access-date=May 2, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150509061912/http://www.biography.com/people/billy-wilder-9531169 |archive-date=May 9, 2015 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ; [[22 маусым]], [[1906 жыл|1906]], [[Суха-Бескидзка]], [[Аустрия-Мажарстан]] — [[27 наурыз]], [[2002 жыл|2002]], [[Беверли-Хиллз]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — [[Америка Құрама Штаттары|америка]]лық [[кинорежиссёр]], [[сценарийші]] және [[кинопродюсер]]. 

Голливудтағы елу жылға созылған шығармашылық жолы оны классикалық америкалық киноның ең әмбебап шеберлерінің қатарына қосты. Оның үздік туындылары 21 рет «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығына ұсынылып, соның жетеуінде жеңіске жетті. Сонымен қатар, ол [[BAFTA]] сыйлығының, [[Канн кинофестивалі]]нің «[[Алтын пальма бұтағы]]ның» және екі мәрте «[[Алтын глобус]]» марапатының иегері атанды.

Билли Уайлдер — 1950-60 жылдардағы америкалық комедияның теңдессіз шебері, өзіндік өткір де ғибратты стилін қалыптастырған тұлға. Ол өз комедияларында қоғамдағы даулы тақырыптарды қозғап, қалыптасқан жалпыға ортақ пікірлер мен пуританизмге батыл қарсы шықты. Уайлдер тек комедия жанрымен шектелмей, өз талантын нуар мен тарихи драмаларда да жарқырата көрсете білді.

== Өмірбаяны ==
Самуэль Уайлдер ({{Lang-yi|שמואל װילדער}}, Шмуэль Вильдер) 1906 жылы 22 маусымда сол кездегі [[Аустрия-Мажарстан]] империясына (қазіргі [[Польша]]) қарасты Галицияның шағын Суха қаласында [[Еврейлер|еврей]]&lt;ref name=&quot;Sikov&quot;&gt;{{Cite book |author=Sikov, Ed |title=On Sunset Boulevard: The Life and Times of Billy Wilder |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/first/s/sikov-sunset.html |date=1998 |pages=3–17 |publisher=Hyperion |location=New York |isbn=0-7868-6194-0 |author-link=Ed Sikov |via=nytimes.com}}&lt;/ref&gt; отбасында дүниеге келген. Жылдар өткен соң ол Голливудта туған жері туралы: «Венадан жарты сағаттық жерде... телеграфпен жіберсең», — деп әзілдейтін.

Оның ата-анасы Макс Уайлдер мен Евгения Диттлер [[Краков]]та танысып, Биллидің балалық шағы осы қалада өткен.&lt;ref name=&quot;Sikov&quot;/&gt; Анасы оны өте пысық, тентек бала ретінде сипаттайтын. Нью-Йоркте аз уақыт тұрған кезінде «Буффало Биллдің» жабайы батыс туралы шоуларынан әсер алған ол ұлына «Билли» деген лақап ат қойған. Кейіннен Америкаға көшкен соң, режиссер есімінің жазылуын «Billy» деп өзгертті.&lt;ref name=Hamrah_AS&gt;{{cite magazine |last=Hamrah |first= A. S. |date=March–May 2022 |title=Some Like It Fraught: How Billy Wilder survived the twentieth century |url=https://www.bookforum.com/print/2901/how-billy-wilder-survived-the-twentieth-century-24829 |magazine=Bookforum |access-date=March 15, 2022}}&lt;/ref&gt;

Биллидің ағасы У. Ли Уайлдер де киногер болған. Олардың ата-анасы Суха теміржол вокзалында кондитерлік дүкен ашып, кейін оны вокзал маңындағы дәмханалар желісіне айналдырған. Алайда Макс пен Евгения ұлдарын отбасылық кәсіпке баулуға тырыспады. Әкесі Макс алдымен Краковта қонақ үй басқарып, кейін [[Вена]]ға қоныс аударды. Ол Билли 22 жасқа толғанда дүниеден озды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2002/03/29/us/billy-wilder-master-of-caustic-films-dies-at-95.html|title=Billy Wilder, Master of Caustic Films, Dies at 95|last=Harmetz|first=Aljean|date=March 29, 2002|work=The New York Times|access-date=February 4, 2020|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

Отбасы Венаға көшкеннен кейін Уайлдер [[Вена университеті]]не түсудің орнына журналистикаға бет бұрды. 1926 жылы Венаға гастрольдік сапармен келген джаз-бенд жетекшісі [[Пол Уайтмен]]нен сұхбат алады. Уайтменге жас Уайлдердің ширақтығы ұнағаны сонша, ол оны [[Берлин]]ге өзімен бірге алып кетіп, Биллидің ойын-сауық индустриясында байланыс орнатуына көмектеседі. Жазушылықта бағы жанғанға дейін ол Берлинде «{{iw|такси-биші|такси-биші|en|Taxi dancer}}» (ақылы би серігі) болып жұмыс істеген.&lt;ref&gt;Philips, Alastair. ''City of Darkness, City of Light: Emigre Filmmakers in Paris, 1929–1939.'' Amsterdam University Press, 2004. p. 190.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Silvester, Christopher. ''The Grove Book of Hollywood.'' Grove Press, 2002. p. 311&lt;/ref&gt;

Жергілікті газеттерге қылмыс пен спорт тақырыбында штаттан тыс тілші ретінде мақалалар жазып жүріп, соңында ол берлиндік таблоидтардың біріне тұрақты жұмысқа орналасады. Кино өнеріне деген қызығушылығы оянған соң, сценарист ретінде бағын сынай бастайды. 1929 бен 1933 жылдар аралығында ол 12 неміс фильмін шығаруға атсалысты.

1930 жылы жарық көрген «Жексенбідегі адамдар» (People on Sunday) фильмінде ол өзі сияқты бастаушы мамандармен ([[Фред Циннеман]] және Роберт Сиодмак) жұмыс істеді. [[Фридрих Вильгельм Мурнау]] мен [[Фриц Ланг]]тың неміс экспрессионизміне тән стилінен бас тартқан бұл туынды неміс киносындағы «Жаңа объективтілік» (Neue Sachlichkeit) қозғалысының ізашар үлгісіне айналды. Сонымен қатар, «көше фильмі» (Strassenfilm) жанры кейіннен итальяндық неореализм мен [[Франциялық жаңа толқын|франциялық «жаңа толқын]]ның» дүниеге келуіне жол ашты.&lt;ref name=&quot;Hamrah_AS&quot; /&gt;

[[Адольф Гитлер]] билікке келгеннен кейін Уайлдер [[Париж]]ге кетіп, онда өзінің режиссерлік дебюті — «Жаман тұқым» (Mauvaise Graine, 1934) фильмін түсірді. Фильм экранға шыққанға дейін ол [[Голливуд]]қа қоныс аударып үлгерді. Оның анасы, өгей әкесі және әжесі [[Освенцим лагері|Освенцим]] концлагерінде қаза тапты.&lt;ref name=&quot;Crowe1999&quot;&gt;{{cite book|author=Cameron Crowe|title=Conversations with Wilder|url=https://books.google.com/books?id=eYRZAAAAMAAJ&amp;q=schindler|date= 2020|publisher=Knopf|isbn=978-0-375-40660-7|pages=21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.smh.com.au/entertainment/movies/spielbergs-list-20130402-2h455.html|title=Spielberg's List|first=Oscar|last=Hillestrom|date=April 2, 2013|website=[[The Sydney Morning Herald]]}}&lt;/ref&gt;

Уайлдер Лос-Анджелеске ақшасыз және ағылшын тілін білмей келді. Актер Петер Лорремен бірге келген ол алғашқы жылдары өзгелермен бірігіп сценарий жазудан түскен мардымсыз табысқа күнелтіп, мұқтаждықпен күн кешті.

Оның тағдыры сценарист Чарлз Брэккеттпен танысқан соң түбегейлі өзгерді. 1938 жылы «Көк сақалдың сегізінші әйелі» (Bluebeard's Eighth Wife) фильмінен басталған бұл жемісті одақ 1950 жылға дейін жалғасып, 30-40 жылдардағы америкалық киноның ең жарқын туындылары мен кассалық хиттерін дүниеге әкелді. Солардың ішінде Митчелл Лейзеннің «Түн ортасы» (Midnight, 1939), [[Грета Гарбо]] басты рөлді сомдаған Эрнст Любичтің «Ниночка» (Ninotchka, 1939) және [[Говард Хоукс]]тың «Отпен» (Ball of Fire, 1941) сияқты табысты комедиялары бар.

Осындай ірі жетістіктерден кейін, 1942 жылдан бастап Уайлдер мен Брэккетт шығармашылық аясын кеңейтіп, продюсерлік пен режиссураға бет бұрды. Уайлдердің дербес режиссер ретіндегі жолы «Майор және кәмелетке толмаған бала» (The Major and the Minor, 1942) атты комедиядан бастау алды.

1944 жылы Уайлдер [[Детективтік әдебиет|детектив]] жанрының хас шебері Раймонд Чандлермен бірлесіп, нуар бағытының ізашар туындыларының бірі — «Қос сақтандыру» (Double Indemnity) фильмін түсіреді.

Қырықыншы жылдардың екінші жартысы мен елуінші жылдары Уайлдер Голливудтың ең сұранысқа ие режиссерлерінің біріне айналды. Ол жетістіктің кілті — сценарийді мұқият таңдау, сюжетке барынша мән беру, репликалардың ұтымдылығы мен афоризмге толы болуы және актерлермен терең жұмыс істеу деп білді. Осы кезеңдегі Уайлдер туындылары сол тұстағы Голливуд үшін таңсық саналатын маскүнемдік, нацистік концлагерьлер, жезөкшелік және заманауи өмірдің мәнсіздігі сияқты күрделі тақырыптарды қозғады.

Оның «Оскар» сыйлығымен марапатталған ең таңдаулы режиссерлік жұмыстарының қатарына «[[Жоғалған уикенд]]», «[[Сансет бульвары]]» және «[[Пәтер (фильм, 1960)|Пәтер]]» фильмдері кіреді.

1955 жылғы «Жетінші жылғы қышыма» (The Seven Year Itch) фильмінен бастап Уайлдер шығармашылығында комедия жанры негізгі орынға ие болып, сан алуан қырынан көрінді: фарс-комедия («[[Джазда тек қана қыздар]]», 1959), романтикалық комедия («Түстен кейінгі махаббат» / Love in the Afternoon, 1957) және сатиралық астары бар комедия («[[Пәтер (фильм, 1960)|Пәтер]]», 1960). Бұл туындылардың басым көпшілігі Уайлдердің 1955 жылдан бастап тұрақты серіктесіне айналған И. А. Л. Даймондтың сценарийлері негізінде түсірілген. Сол жылдары ол [[Джек Леммон]], [[Мэрилин Монро]] және [[Одри Хепбёрн]] сияқты актерлермен жиі жұмыс істеді.

Режиссердің әлеуметтік драмаларға деген айрықша ықыласына қарамастан, Уайлдер Американың дыбысты кино тарихындағы ең ұлы комедия шебері ретінде танылды. [[Америка кино институты]] түзген [[AFI нұсқасы бойынша 100 жылдағы 100 үздік комедиялық фильм|ең үздік 100 голливудтық комедияның тізімі]]нде Уайлдердің туындылары саны жағынан көш бастап тұр, ал оның «[[Джазда тек қана қыздар]]» туындысы бұл тізімде бірінші орынға ие болған. Режиссер комедия жанрына деген құштарлығын былай деп түсіндірген:
«Өз фильмдерім туралы ойлансам, көңілім құлазып, бір нәрсеге қапаланған сәттерімде міндетті түрде комедияға бет бұрғанымды байқаймын. Керісінше, жаным жадырап, көтеріңкі көңіл-күйде жүргенде трагедиялық дүниелерді түсіргім келетін. Мұны саналы түрде жасамаған болармын, бірақ нық сеніммен айта аламын: комедиямен жұмыс істеу барысында мен депрессиядан арылатынмын. Фильмдер мен үшін психоанализдің бір түрі іспетті болды».&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Билли Уайлдер по прозвищу Lucky Billy|url=http://kinoart.ru/archive/1997/03/n3-article17|work=Искусство кино|access-date=2017-08-17|language=ru|archive-date=2017-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20170817121719/http://kinoart.ru/archive/1997/03/n3-article17}}&lt;/ref&gt;

1961 жылы жарық көрген «Бір, екі, үш» (One, Two, Three) фильмі қырғи-қабақ соғыс тақырыбын ащы мысқылмен сипаттаған динамикаға толы туынды. Бұдан кейін ол Джек Леммон мен Ширли Маклейнді қайта біріктіріп, «Нәзік Ирма» (Irma la Douce, 1963) фильмін түсірді, бұл туынды кассалық тұрғыдан үлкен табысқа кенелді. 1960-жылдардың ортасына қарай Голливудта «Жаңа толқын» әсерімен кино тілі өзгеріп, жаңа бағыттар пайда болғанына қарамастан, Уайлдер өзінің классикалық қолтаңбасынан айныған жоқ. Ол «Сәттілік билеті» (The Fortune Cookie, 1966) фильмінде алғаш рет Джек Леммон мен Уолтер Маттаудың атақты дуэтін экранға шығарды. 1970-жылдары ол өзінің ең жеке әрі мұңды туындыларының бірі — «Шерлок Холмстың жеке өмірі» (The Private Life of Sherlock Holmes, 1970) фильмін түсірді. Режиссердің соңғы жұмысы 1981 жылы жарық көрген «Дос-жарандар» (Buddy Buddy) комедиясы болды. Режиссурадан кеткеннен кейін де ол кино әлемінде беделді тұлға ретінде қалып, жас режиссерлерге ақыл-кеңесін беріп отырды. Билли Уайлдер 2002 жылы 27 наурызда [[Беверли-Хиллз]]дегі үйінде 95 жасында пневмониядан дүние салды.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bernstein |first=Adam |url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/2002/03/29/filmmaker-billy-wilder-dies/511bb852-2e9e-4b98-acd9-5190ca3758da/ |title=Filmmaker Billy Wilder Dies |newspaper=The Washington Post |date=March 29, 2002}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Oliver|first=Myrna|url=https://www.latimes.com/local/obituaries/la-me-billy-wilder-20020330-story.html|title=Billy Wilder, 95; Director, writer and producer won six Oscars and peers envy|newspaper=Los Angeles Times|date=March 29, 2002}}&lt;/ref&gt; Оның құлпытасына өзінің ең әйгілі фильміне сілтеме жасап: «Мен жазушымын, бірақ ешкім мінсіз емес» (I'm a writer, but then nobody's perfect) деген жазу қашалды.

== Фильмография ==
{{ФильмдеЖоғ}}
{{Фильмде|1934|{{iw|Жаман тұқым|Жаман тұқым|en|Mauvaise Graine}}|Mauvaise Graine|режиссёр}}
{{Фильмде|1942|{{iw|Майор және кәмелетке толмаған бала|Майор және кәмелетке толмаған бала|en|The Major and the Minor}}|The Major and the Minor|режиссёр}}
{{Фильмде|1943|{{iw|Каирге баратын бес қабір|Каирге баратын бес қабір|en|Five Graves to Cairo}}|Five Graves to Cairo|режиссёр}}
{{Фильмде|1944|{{iw|Қос сақтандыру|Қос сақтандыру|en|Double Indemnity}}|Double Indemnity|режиссёр, сценарийші}}
{{Фильмде|1945|[[Жоғалған уикенд]]|The Lost Weekend|режиссёр, сценарийші}}
{{Фильмде|1948|[[Император вальсі]]|The Emperor Waltz|режиссёр, сценарийші}}
{{Фильмде|1948|{{iw|Шетелдік роман|Шетелдік роман|en|A Foreign Affair}}|A Foreign Affair|режиссёр, сценарийші}}
{{Фильмде|1950|[[Сансет бульвары (фильм)|Сансет бульвары]]|Sunset Boulevard|режиссёр, сценарийші}}
{{Фильмде|1951|{{iw|Тұзақ (фильм, 1951)|Тұзақ|en|Ace in the Hole (1951 film)}}|Ace in the Hole|режиссёр, сценарийші, продюсер}}
{{Фильмде|1953|{{iw|Шталаг 17|Шталаг 17|en|Stalag 17}}|Stalag 17|режиссёр, сценарийші, продюсер}}
{{Фильмде|1954|[[Сабрина (фильм, 1954)|Сабрина]]|Sabrina|режиссёр, сценарийші, продюсер}}
{{Фильмде|1955|{{iw|Жетінші жылғы қышыма|Жетінші жылғы қышыма|en|The Seven Year Itch}}|The Seven Year Itch|режиссёр, сценарийші, продюсер}}
{{Фильмде|1957|{{iw|Сент-Луис рухы (фильм)|Сент-Луис рухы|en|The Spirit of St. Louis (film)}}|The Spirit of St. Louis|режиссёр, сценарийші}}
{{Фильмде|1957|{{iw|Түстен кейінгі махаббат|Түстен кейінгі махаббат|en|Love in the Afternoon (1957 film)}}|Love in the Afternoon|режиссёр, сценарийші, продюсер}}
{{Фильмде|1957|{{iw|Айыптау куәгері (фильм, 1957)|Айыптау куәгері|en|Witness for the Prosecution (1957 film)}}|Witness for the Prosecution|режиссёр, сценарийші}}
{{Фильмде|1959|[[Джазда тек қана қыздар]]|Some Like It Hot|режиссёр, сценарийші, продюсер}}
{{Фильмде|1960|[[Пәтер (фильм, 1960)|Пәтер]]|The Apartment|режиссёр, сценарийші, продюсер}}
{{Фильмде|1961|{{iw|Бір, екі, үш|Бір, екі, үш|en|One, Two, Three}}|One, Two, Three|режиссёр, сценарийші, продюсер}}
{{Фильмде|1963|{{iw|Нәзік Ирма|Нәзік Ирма|en|Irma la Douce}}|Irma la Douce|режиссёр, сценарийші, продюсер}}
{{Фильмде|1964|{{iw|Сүй мені, ақымақ|Сүй мені, ақымақ|en|Kiss Me, Stupid}}|Kiss Me, Stupid|режиссёр, сценарийші, продюсер}}
{{Фильмде|1966|{{iw|Сәттілік билеті (фильм)|Сәттілік билеті|en|The Fortune Cookie}}|The Fortune Cookie|режиссёр, сценарийші, продюсер}}
{{Фильмде|1970|{{iw|Шерлок Холмстың жеке өмірі|Шерлок Холмстың жеке өмірі|en|The Private Life of Sherlock Holmes}}|The Private Life of Sherlock Holmes|режиссёр, сценарийші, продюсер}}
{{Фильмде|1972|[[Аванти!]]|Avanti!|режиссёр, сценарийші, продюсер}}
{{Фильмде|1974|{{iw|Бірінші бет (фильм, 1974)|Бірінші бет|en|The Front Page (1974 film)}}|The Front Page|режиссёр, сценарийші}}
{{Фильмде|1978|{{iw|Федора (фильм, 1978)|Федора|en|Fedora (1978 film)}}|Fedora|режиссёр, сценарийші, продюсер}}
{{Фильмде|1981|{{iw|Дос-жарандар (фильм, 1981)|Дос-жарандар|en|Buddy Buddy}}|Buddy Buddy|режиссёр, сценарийші}}
{{ФильмдеТөм}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Сыртқы сілтемелер}}

{{Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы}}
{{Үздік түпнұсқалық сценарий үшін Оскар сыйлығы}}
{{Үздік бейімделген сценарий үшін Оскар сыйлығы}}
{{Үздік сценарий үшін Алтын глобус сыйлығы}}

[[Санат:Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Үздік фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (продюсерлер)]]
[[Санат:Үздік түпнұсқалық сценарий үшін Оскар сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Үздік бейімделген сценарий үшін Оскар сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:BAFTA марапаты иегерлері]]
[[Санат:Алтын пальма бұтағы сыйлығының иегерлері (режиссёрлер)]]
[[Санат:Давид ди Донателло сыйлығының иегерлері]]</text>
      <sha1>pw4rg5ya9zt4hajrvzqkkbdp4ufu9ox</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сарай әміршісі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>722447</id>
    <revision>
      <id>3591415</id>
      <parentid>3280305</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:02:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7450" sha1="f6f4n0s20z1wmpefa6fkh5bvajbho22" xml:space="preserve">
'''''И Сан''''' ( {{Lang-ko-hhrm|이산|李祘}} '''''Ли Сан, Сарай әміршісі''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Конспект ==
Сериал [[Чосон әулеті|Чосон әулетінің]] 22-ші билеушісі Корея [[Чонджо|королі Чонджоның]] өмірін көрсетеді. Корей тарихында Чонджо патша ретінде еркелетіп өскеніне қарамастан, қарапайым адамның жағдайына жанашырлығымен есте қалды.

Драма Корольдің алғашқы жылдарынан басталады, сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен дос болады, олар кейіннен қуылады. [[Ёнджо|Король Чонджо]] (И Санның атасы) тақ мұрагері төңкеріс жоспарлап жатыр деп қорқып, Санның әкесі мұрагер ханзада Садоны тамақ пен сусыз күріш жәшігіне мөрлейді. Сан әкесін құтқарғысы келеді және оның достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Судың көмегімен патша Ёнджодан мұрагер ханзаданы кешіруді өтінеді.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт ол қарапайым халықтың жағдайын көру үшін жасырын түрде жиі сапарларға шығады. Сериал Санның он бір жасындағы балалық шағы, мұрагер ханзаданы өлім жазасына кесіліп жатқан кезде, шамамен 40 жылдан кейін, Санның өзі король болып билік құрған кездегі кезеңді қамтиды. Бұл серияның басында Сан Сон Сон Ён мен Пак Дэ Суды кездестірді. 1-ші эпизодта ол кіші [[Әтек|евнухтың]] кейпіне еніп, әкесі күріш сандығына қамалған аулаға жасырын кіреді. Дэ Су мен Сон Ённың көмегімен оны көріп, әкесінің соңғы тілегін орындап үлгереді. Нәтижесінде қалыптасқан достық бүкіл серияға созылады. Содан кейін сюжет Сан ересек болғанға дейін он жылға созылады. Сан қарсылыққа қарамастан әкесін шексіз сүйген, әкесінің кінәсіздігін ешқашан мойындамаған перзенттік перзенті. Ол сондай-ақ Йонджоның кейде әділетсіз және дөрекі қарым-қатынасына қарамастан, атасы Енджо патшаға ешқашан ренжіген емес. Сан атасын қатты жақсы көретін. Өзінің қол астындағы адамдары мен халқына адал, ол біреудің өз өмірін қатерге тіккенін жек көреді және оның орнына әрқашан оларды қорғауға тырысады. Ол әлі тақ мұрагері болған кезде, ол оның жайлылық пен жылулық көзі болған Сонгёнға ғашық болады. Кейінірек ол патша болған кезде, Сонгён ақыры оның кәнизаты болады. Сан мұны жасыруға тырысса да, ол анасы әкелген басқа кәнизактарды ешқашан ұнатпайтын және олармен әрең уақыт өткізетін, тек патша ретіндегі парызын сезіну үшін кейде бір рет жасайды, бұл оған ашуланады. Сан корольдік гвардиямен жауынгерлік өнермен айналысқанды және адамдардың тәжірибесін сезіну үшін инкогнито режимінде саяхаттағанды ұнатады. Осылайша ол Йи Му-дук лақап атын алады. Сон Ён қайтыс болған кезде ол қатты ауырып, жүрегі ауырды. Ол оны күн сайын қатты сағынып, оны ойлап жүргенде, ол оған бәріне төтеп беріп, жақсы Патша боламын деген уәдесін орындауды жалғастырды. Ол Сонгёнмен кейінгі өмірде қайтадан бірге болады деп болжанады, ол жерде ол тыныштықта болады және мәңгіліктің қалған бөлігін жақсы көретін әйелмен бірге өткізуге қуанышты.

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>f6f4n0s20z1wmpefa6fkh5bvajbho22</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591416</id>
      <parentid>3591415</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:02:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7445" sha1="d5gbttuwyi3kqa5k1rck3py6ehb51u8" xml:space="preserve">
'''''И Сан''''' ( {{Lang-ko|이산|李祘}} '''''Ли Сан, Сарай әміршісі''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Конспект ==
Сериал [[Чосон әулеті|Чосон әулетінің]] 22-ші билеушісі Корея [[Чонджо|королі Чонджоның]] өмірін көрсетеді. Корей тарихында Чонджо патша ретінде еркелетіп өскеніне қарамастан, қарапайым адамның жағдайына жанашырлығымен есте қалды.

Драма Корольдің алғашқы жылдарынан басталады, сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен дос болады, олар кейіннен қуылады. [[Ёнджо|Король Чонджо]] (И Санның атасы) тақ мұрагері төңкеріс жоспарлап жатыр деп қорқып, Санның әкесі мұрагер ханзада Садоны тамақ пен сусыз күріш жәшігіне мөрлейді. Сан әкесін құтқарғысы келеді және оның достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Судың көмегімен патша Ёнджодан мұрагер ханзаданы кешіруді өтінеді.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт ол қарапайым халықтың жағдайын көру үшін жасырын түрде жиі сапарларға шығады. Сериал Санның он бір жасындағы балалық шағы, мұрагер ханзаданы өлім жазасына кесіліп жатқан кезде, шамамен 40 жылдан кейін, Санның өзі король болып билік құрған кездегі кезеңді қамтиды. Бұл серияның басында Сан Сон Сон Ён мен Пак Дэ Суды кездестірді. 1-ші эпизодта ол кіші [[Әтек|евнухтың]] кейпіне еніп, әкесі күріш сандығына қамалған аулаға жасырын кіреді. Дэ Су мен Сон Ённың көмегімен оны көріп, әкесінің соңғы тілегін орындап үлгереді. Нәтижесінде қалыптасқан достық бүкіл серияға созылады. Содан кейін сюжет Сан ересек болғанға дейін он жылға созылады. Сан қарсылыққа қарамастан әкесін шексіз сүйген, әкесінің кінәсіздігін ешқашан мойындамаған перзенттік перзенті. Ол сондай-ақ Йонджоның кейде әділетсіз және дөрекі қарым-қатынасына қарамастан, атасы Енджо патшаға ешқашан ренжіген емес. Сан атасын қатты жақсы көретін. Өзінің қол астындағы адамдары мен халқына адал, ол біреудің өз өмірін қатерге тіккенін жек көреді және оның орнына әрқашан оларды қорғауға тырысады. Ол әлі тақ мұрагері болған кезде, ол оның жайлылық пен жылулық көзі болған Сонгёнға ғашық болады. Кейінірек ол патша болған кезде, Сонгён ақыры оның кәнизаты болады. Сан мұны жасыруға тырысса да, ол анасы әкелген басқа кәнизактарды ешқашан ұнатпайтын және олармен әрең уақыт өткізетін, тек патша ретіндегі парызын сезіну үшін кейде бір рет жасайды, бұл оған ашуланады. Сан корольдік гвардиямен жауынгерлік өнермен айналысқанды және адамдардың тәжірибесін сезіну үшін инкогнито режимінде саяхаттағанды ұнатады. Осылайша ол Йи Му-дук лақап атын алады. Сон Ён қайтыс болған кезде ол қатты ауырып, жүрегі ауырды. Ол оны күн сайын қатты сағынып, оны ойлап жүргенде, ол оған бәріне төтеп беріп, жақсы Патша боламын деген уәдесін орындауды жалғастырды. Ол Сонгёнмен кейінгі өмірде қайтадан бірге болады деп болжанады, ол жерде ол тыныштықта болады және мәңгіліктің қалған бөлігін жақсы көретін әйелмен бірге өткізуге қуанышты.

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>d5gbttuwyi3kqa5k1rck3py6ehb51u8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591417</id>
      <parentid>3591416</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:03:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7463" sha1="pe5nqhbg1gabljalntxn5cfcq0nlbi1" xml:space="preserve">
'''''Сарай әміршісі''''' ( {{Lang-ko|이산|李祘}} '''''Ли Сан, Сарай әміршісі''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Конспект ==
Сериал [[Чосон әулеті|Чосон әулетінің]] 22-ші билеушісі Корея [[Чонджо|королі Чонджоның]] өмірін көрсетеді. Корей тарихында Чонджо патша ретінде еркелетіп өскеніне қарамастан, қарапайым адамның жағдайына жанашырлығымен есте қалды.

Драма Корольдің алғашқы жылдарынан басталады, сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен дос болады, олар кейіннен қуылады. [[Ёнджо|Король Чонджо]] (И Санның атасы) тақ мұрагері төңкеріс жоспарлап жатыр деп қорқып, Санның әкесі мұрагер ханзада Садоны тамақ пен сусыз күріш жәшігіне мөрлейді. Сан әкесін құтқарғысы келеді және оның достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Судың көмегімен патша Ёнджодан мұрагер ханзаданы кешіруді өтінеді.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт ол қарапайым халықтың жағдайын көру үшін жасырын түрде жиі сапарларға шығады. Сериал Санның он бір жасындағы балалық шағы, мұрагер ханзаданы өлім жазасына кесіліп жатқан кезде, шамамен 40 жылдан кейін, Санның өзі король болып билік құрған кездегі кезеңді қамтиды. Бұл серияның басында Сан Сон Сон Ён мен Пак Дэ Суды кездестірді. 1-ші эпизодта ол кіші [[Әтек|евнухтың]] кейпіне еніп, әкесі күріш сандығына қамалған аулаға жасырын кіреді. Дэ Су мен Сон Ённың көмегімен оны көріп, әкесінің соңғы тілегін орындап үлгереді. Нәтижесінде қалыптасқан достық бүкіл серияға созылады. Содан кейін сюжет Сан ересек болғанға дейін он жылға созылады. Сан қарсылыққа қарамастан әкесін шексіз сүйген, әкесінің кінәсіздігін ешқашан мойындамаған перзенттік перзенті. Ол сондай-ақ Йонджоның кейде әділетсіз және дөрекі қарым-қатынасына қарамастан, атасы Енджо патшаға ешқашан ренжіген емес. Сан атасын қатты жақсы көретін. Өзінің қол астындағы адамдары мен халқына адал, ол біреудің өз өмірін қатерге тіккенін жек көреді және оның орнына әрқашан оларды қорғауға тырысады. Ол әлі тақ мұрагері болған кезде, ол оның жайлылық пен жылулық көзі болған Сонгёнға ғашық болады. Кейінірек ол патша болған кезде, Сонгён ақыры оның кәнизаты болады. Сан мұны жасыруға тырысса да, ол анасы әкелген басқа кәнизактарды ешқашан ұнатпайтын және олармен әрең уақыт өткізетін, тек патша ретіндегі парызын сезіну үшін кейде бір рет жасайды, бұл оған ашуланады. Сан корольдік гвардиямен жауынгерлік өнермен айналысқанды және адамдардың тәжірибесін сезіну үшін инкогнито режимінде саяхаттағанды ұнатады. Осылайша ол Йи Му-дук лақап атын алады. Сон Ён қайтыс болған кезде ол қатты ауырып, жүрегі ауырды. Ол оны күн сайын қатты сағынып, оны ойлап жүргенде, ол оған бәріне төтеп беріп, жақсы Патша боламын деген уәдесін орындауды жалғастырды. Ол Сонгёнмен кейінгі өмірде қайтадан бірге болады деп болжанады, ол жерде ол тыныштықта болады және мәңгіліктің қалған бөлігін жақсы көретін әйелмен бірге өткізуге қуанышты.

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>pe5nqhbg1gabljalntxn5cfcq0nlbi1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591418</id>
      <parentid>3591417</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:03:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7450" sha1="8cn5p83oqv91lhjs7uhstwr1hjwat99" xml:space="preserve">
'''''Сарай әміршісі''''' ( {{Lang-ko|이산|李祘}} '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Конспект ==
Сериал [[Чосон әулеті|Чосон әулетінің]] 22-ші билеушісі Корея [[Чонджо|королі Чонджоның]] өмірін көрсетеді. Корей тарихында Чонджо патша ретінде еркелетіп өскеніне қарамастан, қарапайым адамның жағдайына жанашырлығымен есте қалды.

Драма Корольдің алғашқы жылдарынан басталады, сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен дос болады, олар кейіннен қуылады. [[Ёнджо|Король Чонджо]] (И Санның атасы) тақ мұрагері төңкеріс жоспарлап жатыр деп қорқып, Санның әкесі мұрагер ханзада Садоны тамақ пен сусыз күріш жәшігіне мөрлейді. Сан әкесін құтқарғысы келеді және оның достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Судың көмегімен патша Ёнджодан мұрагер ханзаданы кешіруді өтінеді.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт ол қарапайым халықтың жағдайын көру үшін жасырын түрде жиі сапарларға шығады. Сериал Санның он бір жасындағы балалық шағы, мұрагер ханзаданы өлім жазасына кесіліп жатқан кезде, шамамен 40 жылдан кейін, Санның өзі король болып билік құрған кездегі кезеңді қамтиды. Бұл серияның басында Сан Сон Сон Ён мен Пак Дэ Суды кездестірді. 1-ші эпизодта ол кіші [[Әтек|евнухтың]] кейпіне еніп, әкесі күріш сандығына қамалған аулаға жасырын кіреді. Дэ Су мен Сон Ённың көмегімен оны көріп, әкесінің соңғы тілегін орындап үлгереді. Нәтижесінде қалыптасқан достық бүкіл серияға созылады. Содан кейін сюжет Сан ересек болғанға дейін он жылға созылады. Сан қарсылыққа қарамастан әкесін шексіз сүйген, әкесінің кінәсіздігін ешқашан мойындамаған перзенттік перзенті. Ол сондай-ақ Йонджоның кейде әділетсіз және дөрекі қарым-қатынасына қарамастан, атасы Енджо патшаға ешқашан ренжіген емес. Сан атасын қатты жақсы көретін. Өзінің қол астындағы адамдары мен халқына адал, ол біреудің өз өмірін қатерге тіккенін жек көреді және оның орнына әрқашан оларды қорғауға тырысады. Ол әлі тақ мұрагері болған кезде, ол оның жайлылық пен жылулық көзі болған Сонгёнға ғашық болады. Кейінірек ол патша болған кезде, Сонгён ақыры оның кәнизаты болады. Сан мұны жасыруға тырысса да, ол анасы әкелген басқа кәнизактарды ешқашан ұнатпайтын және олармен әрең уақыт өткізетін, тек патша ретіндегі парызын сезіну үшін кейде бір рет жасайды, бұл оған ашуланады. Сан корольдік гвардиямен жауынгерлік өнермен айналысқанды және адамдардың тәжірибесін сезіну үшін инкогнито режимінде саяхаттағанды ұнатады. Осылайша ол Йи Му-дук лақап атын алады. Сон Ён қайтыс болған кезде ол қатты ауырып, жүрегі ауырды. Ол оны күн сайын қатты сағынып, оны ойлап жүргенде, ол оған бәріне төтеп беріп, жақсы Патша боламын деген уәдесін орындауды жалғастырды. Ол Сонгёнмен кейінгі өмірде қайтадан бірге болады деп болжанады, ол жерде ол тыныштықта болады және мәңгіліктің қалған бөлігін жақсы көретін әйелмен бірге өткізуге қуанышты.

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>8cn5p83oqv91lhjs7uhstwr1hjwat99</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591419</id>
      <parentid>3591418</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:03:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Конспект */</comment>
      <origin>3591419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7444" sha1="2w5k5ru9eqhj1vmx80wr2ye6galqb7k" xml:space="preserve">
'''''Сарай әміршісі''''' ( {{Lang-ko|이산|李祘}} '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Сюжет ==
Сериал [[Чосон әулеті|Чосон әулетінің]] 22-ші билеушісі Корея [[Чонджо|королі Чонджоның]] өмірін көрсетеді. Корей тарихында Чонджо патша ретінде еркелетіп өскеніне қарамастан, қарапайым адамның жағдайына жанашырлығымен есте қалды.

Драма Корольдің алғашқы жылдарынан басталады, сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен дос болады, олар кейіннен қуылады. [[Ёнджо|Король Чонджо]] (И Санның атасы) тақ мұрагері төңкеріс жоспарлап жатыр деп қорқып, Санның әкесі мұрагер ханзада Садоны тамақ пен сусыз күріш жәшігіне мөрлейді. Сан әкесін құтқарғысы келеді және оның достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Судың көмегімен патша Ёнджодан мұрагер ханзаданы кешіруді өтінеді.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт ол қарапайым халықтың жағдайын көру үшін жасырын түрде жиі сапарларға шығады. Сериал Санның он бір жасындағы балалық шағы, мұрагер ханзаданы өлім жазасына кесіліп жатқан кезде, шамамен 40 жылдан кейін, Санның өзі король болып билік құрған кездегі кезеңді қамтиды. Бұл серияның басында Сан Сон Сон Ён мен Пак Дэ Суды кездестірді. 1-ші эпизодта ол кіші [[Әтек|евнухтың]] кейпіне еніп, әкесі күріш сандығына қамалған аулаға жасырын кіреді. Дэ Су мен Сон Ённың көмегімен оны көріп, әкесінің соңғы тілегін орындап үлгереді. Нәтижесінде қалыптасқан достық бүкіл серияға созылады. Содан кейін сюжет Сан ересек болғанға дейін он жылға созылады. Сан қарсылыққа қарамастан әкесін шексіз сүйген, әкесінің кінәсіздігін ешқашан мойындамаған перзенттік перзенті. Ол сондай-ақ Йонджоның кейде әділетсіз және дөрекі қарым-қатынасына қарамастан, атасы Енджо патшаға ешқашан ренжіген емес. Сан атасын қатты жақсы көретін. Өзінің қол астындағы адамдары мен халқына адал, ол біреудің өз өмірін қатерге тіккенін жек көреді және оның орнына әрқашан оларды қорғауға тырысады. Ол әлі тақ мұрагері болған кезде, ол оның жайлылық пен жылулық көзі болған Сонгёнға ғашық болады. Кейінірек ол патша болған кезде, Сонгён ақыры оның кәнизаты болады. Сан мұны жасыруға тырысса да, ол анасы әкелген басқа кәнизактарды ешқашан ұнатпайтын және олармен әрең уақыт өткізетін, тек патша ретіндегі парызын сезіну үшін кейде бір рет жасайды, бұл оған ашуланады. Сан корольдік гвардиямен жауынгерлік өнермен айналысқанды және адамдардың тәжірибесін сезіну үшін инкогнито режимінде саяхаттағанды ұнатады. Осылайша ол Йи Му-дук лақап атын алады. Сон Ён қайтыс болған кезде ол қатты ауырып, жүрегі ауырды. Ол оны күн сайын қатты сағынып, оны ойлап жүргенде, ол оған бәріне төтеп беріп, жақсы Патша боламын деген уәдесін орындауды жалғастырды. Ол Сонгёнмен кейінгі өмірде қайтадан бірге болады деп болжанады, ол жерде ол тыныштықта болады және мәңгіліктің қалған бөлігін жақсы көретін әйелмен бірге өткізуге қуанышты.

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>2w5k5ru9eqhj1vmx80wr2ye6galqb7k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591420</id>
      <parentid>3591419</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:05:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8446" sha1="skafyhx9f34jtun8uyrgj662j007b9c" xml:space="preserve">{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = 
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = 
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = 
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = 
 | мемлекет = 
 | тілі = 
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = 
 | режиссёрі = 
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 
 | студия = 
 | статусы = 
 | телеарна = 
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 
 | соңғы рет көрсетілді = 
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ( {{Lang-ko|이산|李祘}} '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Сюжет ==
Сериал [[Чосон әулеті|Чосон әулетінің]] 22-ші билеушісі Корея [[Чонджо|королі Чонджоның]] өмірін көрсетеді. Корей тарихында Чонджо патша ретінде еркелетіп өскеніне қарамастан, қарапайым адамның жағдайына жанашырлығымен есте қалды.

Драма Корольдің алғашқы жылдарынан басталады, сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен дос болады, олар кейіннен қуылады. [[Ёнджо|Король Чонджо]] (И Санның атасы) тақ мұрагері төңкеріс жоспарлап жатыр деп қорқып, Санның әкесі мұрагер ханзада Садоны тамақ пен сусыз күріш жәшігіне мөрлейді. Сан әкесін құтқарғысы келеді және оның достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Судың көмегімен патша Ёнджодан мұрагер ханзаданы кешіруді өтінеді.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт ол қарапайым халықтың жағдайын көру үшін жасырын түрде жиі сапарларға шығады. Сериал Санның он бір жасындағы балалық шағы, мұрагер ханзаданы өлім жазасына кесіліп жатқан кезде, шамамен 40 жылдан кейін, Санның өзі король болып билік құрған кездегі кезеңді қамтиды. Бұл серияның басында Сан Сон Сон Ён мен Пак Дэ Суды кездестірді. 1-ші эпизодта ол кіші [[Әтек|евнухтың]] кейпіне еніп, әкесі күріш сандығына қамалған аулаға жасырын кіреді. Дэ Су мен Сон Ённың көмегімен оны көріп, әкесінің соңғы тілегін орындап үлгереді. Нәтижесінде қалыптасқан достық бүкіл серияға созылады. Содан кейін сюжет Сан ересек болғанға дейін он жылға созылады. Сан қарсылыққа қарамастан әкесін шексіз сүйген, әкесінің кінәсіздігін ешқашан мойындамаған перзенттік перзенті. Ол сондай-ақ Йонджоның кейде әділетсіз және дөрекі қарым-қатынасына қарамастан, атасы Енджо патшаға ешқашан ренжіген емес. Сан атасын қатты жақсы көретін. Өзінің қол астындағы адамдары мен халқына адал, ол біреудің өз өмірін қатерге тіккенін жек көреді және оның орнына әрқашан оларды қорғауға тырысады. Ол әлі тақ мұрагері болған кезде, ол оның жайлылық пен жылулық көзі болған Сонгёнға ғашық болады. Кейінірек ол патша болған кезде, Сонгён ақыры оның кәнизаты болады. Сан мұны жасыруға тырысса да, ол анасы әкелген басқа кәнизактарды ешқашан ұнатпайтын және олармен әрең уақыт өткізетін, тек патша ретіндегі парызын сезіну үшін кейде бір рет жасайды, бұл оған ашуланады. Сан корольдік гвардиямен жауынгерлік өнермен айналысқанды және адамдардың тәжірибесін сезіну үшін инкогнито режимінде саяхаттағанды ұнатады. Осылайша ол Йи Му-дук лақап атын алады. Сон Ён қайтыс болған кезде ол қатты ауырып, жүрегі ауырды. Ол оны күн сайын қатты сағынып, оны ойлап жүргенде, ол оған бәріне төтеп беріп, жақсы Патша боламын деген уәдесін орындауды жалғастырды. Ол Сонгёнмен кейінгі өмірде қайтадан бірге болады деп болжанады, ол жерде ол тыныштықта болады және мәңгіліктің қалған бөлігін жақсы көретін әйелмен бірге өткізуге қуанышты.

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>skafyhx9f34jtun8uyrgj662j007b9c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591421</id>
      <parentid>3591420</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:05:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8447" sha1="4lrmr10iabmbq8ny6p47p2pwtdsvxmv" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = 
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = 
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = 
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = 
 | мемлекет = 
 | тілі = 
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = 
 | режиссёрі = 
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 
 | студия = 
 | статусы = 
 | телеарна = 
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 
 | соңғы рет көрсетілді = 
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ( {{Lang-ko|이산|李祘}} '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Сюжет ==
Сериал [[Чосон әулеті|Чосон әулетінің]] 22-ші билеушісі Корея [[Чонджо|королі Чонджоның]] өмірін көрсетеді. Корей тарихында Чонджо патша ретінде еркелетіп өскеніне қарамастан, қарапайым адамның жағдайына жанашырлығымен есте қалды.

Драма Корольдің алғашқы жылдарынан басталады, сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен дос болады, олар кейіннен қуылады. [[Ёнджо|Король Чонджо]] (И Санның атасы) тақ мұрагері төңкеріс жоспарлап жатыр деп қорқып, Санның әкесі мұрагер ханзада Садоны тамақ пен сусыз күріш жәшігіне мөрлейді. Сан әкесін құтқарғысы келеді және оның достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Судың көмегімен патша Ёнджодан мұрагер ханзаданы кешіруді өтінеді.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт ол қарапайым халықтың жағдайын көру үшін жасырын түрде жиі сапарларға шығады. Сериал Санның он бір жасындағы балалық шағы, мұрагер ханзаданы өлім жазасына кесіліп жатқан кезде, шамамен 40 жылдан кейін, Санның өзі король болып билік құрған кездегі кезеңді қамтиды. Бұл серияның басында Сан Сон Сон Ён мен Пак Дэ Суды кездестірді. 1-ші эпизодта ол кіші [[Әтек|евнухтың]] кейпіне еніп, әкесі күріш сандығына қамалған аулаға жасырын кіреді. Дэ Су мен Сон Ённың көмегімен оны көріп, әкесінің соңғы тілегін орындап үлгереді. Нәтижесінде қалыптасқан достық бүкіл серияға созылады. Содан кейін сюжет Сан ересек болғанға дейін он жылға созылады. Сан қарсылыққа қарамастан әкесін шексіз сүйген, әкесінің кінәсіздігін ешқашан мойындамаған перзенттік перзенті. Ол сондай-ақ Йонджоның кейде әділетсіз және дөрекі қарым-қатынасына қарамастан, атасы Енджо патшаға ешқашан ренжіген емес. Сан атасын қатты жақсы көретін. Өзінің қол астындағы адамдары мен халқына адал, ол біреудің өз өмірін қатерге тіккенін жек көреді және оның орнына әрқашан оларды қорғауға тырысады. Ол әлі тақ мұрагері болған кезде, ол оның жайлылық пен жылулық көзі болған Сонгёнға ғашық болады. Кейінірек ол патша болған кезде, Сонгён ақыры оның кәнизаты болады. Сан мұны жасыруға тырысса да, ол анасы әкелген басқа кәнизактарды ешқашан ұнатпайтын және олармен әрең уақыт өткізетін, тек патша ретіндегі парызын сезіну үшін кейде бір рет жасайды, бұл оған ашуланады. Сан корольдік гвардиямен жауынгерлік өнермен айналысқанды және адамдардың тәжірибесін сезіну үшін инкогнито режимінде саяхаттағанды ұнатады. Осылайша ол Йи Му-дук лақап атын алады. Сон Ён қайтыс болған кезде ол қатты ауырып, жүрегі ауырды. Ол оны күн сайын қатты сағынып, оны ойлап жүргенде, ол оған бәріне төтеп беріп, жақсы Патша боламын деген уәдесін орындауды жалғастырды. Ол Сонгёнмен кейінгі өмірде қайтадан бірге болады деп болжанады, ол жерде ол тыныштықта болады және мәңгіліктің қалған бөлігін жақсы көретін әйелмен бірге өткізуге қуанышты.

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>4lrmr10iabmbq8ny6p47p2pwtdsvxmv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591422</id>
      <parentid>3591421</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:05:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8446" sha1="1ta385lgababa35uw2w0xjiqmqvg1pf" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = 
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = 
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = 
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = 
 | мемлекет = 
 | тілі = 
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = 
 | режиссёрі = 
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 
 | студия = 
 | статусы = 
 | телеарна = 
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 
 | соңғы рет көрсетілді = 
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}} '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Сюжет ==
Сериал [[Чосон әулеті|Чосон әулетінің]] 22-ші билеушісі Корея [[Чонджо|королі Чонджоның]] өмірін көрсетеді. Корей тарихында Чонджо патша ретінде еркелетіп өскеніне қарамастан, қарапайым адамның жағдайына жанашырлығымен есте қалды.

Драма Корольдің алғашқы жылдарынан басталады, сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен дос болады, олар кейіннен қуылады. [[Ёнджо|Король Чонджо]] (И Санның атасы) тақ мұрагері төңкеріс жоспарлап жатыр деп қорқып, Санның әкесі мұрагер ханзада Садоны тамақ пен сусыз күріш жәшігіне мөрлейді. Сан әкесін құтқарғысы келеді және оның достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Судың көмегімен патша Ёнджодан мұрагер ханзаданы кешіруді өтінеді.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт ол қарапайым халықтың жағдайын көру үшін жасырын түрде жиі сапарларға шығады. Сериал Санның он бір жасындағы балалық шағы, мұрагер ханзаданы өлім жазасына кесіліп жатқан кезде, шамамен 40 жылдан кейін, Санның өзі король болып билік құрған кездегі кезеңді қамтиды. Бұл серияның басында Сан Сон Сон Ён мен Пак Дэ Суды кездестірді. 1-ші эпизодта ол кіші [[Әтек|евнухтың]] кейпіне еніп, әкесі күріш сандығына қамалған аулаға жасырын кіреді. Дэ Су мен Сон Ённың көмегімен оны көріп, әкесінің соңғы тілегін орындап үлгереді. Нәтижесінде қалыптасқан достық бүкіл серияға созылады. Содан кейін сюжет Сан ересек болғанға дейін он жылға созылады. Сан қарсылыққа қарамастан әкесін шексіз сүйген, әкесінің кінәсіздігін ешқашан мойындамаған перзенттік перзенті. Ол сондай-ақ Йонджоның кейде әділетсіз және дөрекі қарым-қатынасына қарамастан, атасы Енджо патшаға ешқашан ренжіген емес. Сан атасын қатты жақсы көретін. Өзінің қол астындағы адамдары мен халқына адал, ол біреудің өз өмірін қатерге тіккенін жек көреді және оның орнына әрқашан оларды қорғауға тырысады. Ол әлі тақ мұрагері болған кезде, ол оның жайлылық пен жылулық көзі болған Сонгёнға ғашық болады. Кейінірек ол патша болған кезде, Сонгён ақыры оның кәнизаты болады. Сан мұны жасыруға тырысса да, ол анасы әкелген басқа кәнизактарды ешқашан ұнатпайтын және олармен әрең уақыт өткізетін, тек патша ретіндегі парызын сезіну үшін кейде бір рет жасайды, бұл оған ашуланады. Сан корольдік гвардиямен жауынгерлік өнермен айналысқанды және адамдардың тәжірибесін сезіну үшін инкогнито режимінде саяхаттағанды ұнатады. Осылайша ол Йи Му-дук лақап атын алады. Сон Ён қайтыс болған кезде ол қатты ауырып, жүрегі ауырды. Ол оны күн сайын қатты сағынып, оны ойлап жүргенде, ол оған бәріне төтеп беріп, жақсы Патша боламын деген уәдесін орындауды жалғастырды. Ол Сонгёнмен кейінгі өмірде қайтадан бірге болады деп болжанады, ол жерде ол тыныштықта болады және мәңгіліктің қалған бөлігін жақсы көретін әйелмен бірге өткізуге қуанышты.

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>1ta385lgababa35uw2w0xjiqmqvg1pf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591423</id>
      <parentid>3591422</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:06:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8447" sha1="46fulvtpejrb05hoe25q2dlfw4jm1ky" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = 
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = 
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = 
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = 
 | мемлекет = 
 | тілі = 
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = 
 | режиссёрі = 
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 
 | студия = 
 | статусы = 
 | телеарна = 
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 
 | соңғы рет көрсетілді = 
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Сюжет ==
Сериал [[Чосон әулеті|Чосон әулетінің]] 22-ші билеушісі Корея [[Чонджо|королі Чонджоның]] өмірін көрсетеді. Корей тарихында Чонджо патша ретінде еркелетіп өскеніне қарамастан, қарапайым адамның жағдайына жанашырлығымен есте қалды.

Драма Корольдің алғашқы жылдарынан басталады, сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен дос болады, олар кейіннен қуылады. [[Ёнджо|Король Чонджо]] (И Санның атасы) тақ мұрагері төңкеріс жоспарлап жатыр деп қорқып, Санның әкесі мұрагер ханзада Садоны тамақ пен сусыз күріш жәшігіне мөрлейді. Сан әкесін құтқарғысы келеді және оның достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Судың көмегімен патша Ёнджодан мұрагер ханзаданы кешіруді өтінеді.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт ол қарапайым халықтың жағдайын көру үшін жасырын түрде жиі сапарларға шығады. Сериал Санның он бір жасындағы балалық шағы, мұрагер ханзаданы өлім жазасына кесіліп жатқан кезде, шамамен 40 жылдан кейін, Санның өзі король болып билік құрған кездегі кезеңді қамтиды. Бұл серияның басында Сан Сон Сон Ён мен Пак Дэ Суды кездестірді. 1-ші эпизодта ол кіші [[Әтек|евнухтың]] кейпіне еніп, әкесі күріш сандығына қамалған аулаға жасырын кіреді. Дэ Су мен Сон Ённың көмегімен оны көріп, әкесінің соңғы тілегін орындап үлгереді. Нәтижесінде қалыптасқан достық бүкіл серияға созылады. Содан кейін сюжет Сан ересек болғанға дейін он жылға созылады. Сан қарсылыққа қарамастан әкесін шексіз сүйген, әкесінің кінәсіздігін ешқашан мойындамаған перзенттік перзенті. Ол сондай-ақ Йонджоның кейде әділетсіз және дөрекі қарым-қатынасына қарамастан, атасы Енджо патшаға ешқашан ренжіген емес. Сан атасын қатты жақсы көретін. Өзінің қол астындағы адамдары мен халқына адал, ол біреудің өз өмірін қатерге тіккенін жек көреді және оның орнына әрқашан оларды қорғауға тырысады. Ол әлі тақ мұрагері болған кезде, ол оның жайлылық пен жылулық көзі болған Сонгёнға ғашық болады. Кейінірек ол патша болған кезде, Сонгён ақыры оның кәнизаты болады. Сан мұны жасыруға тырысса да, ол анасы әкелген басқа кәнизактарды ешқашан ұнатпайтын және олармен әрең уақыт өткізетін, тек патша ретіндегі парызын сезіну үшін кейде бір рет жасайды, бұл оған ашуланады. Сан корольдік гвардиямен жауынгерлік өнермен айналысқанды және адамдардың тәжірибесін сезіну үшін инкогнито режимінде саяхаттағанды ұнатады. Осылайша ол Йи Му-дук лақап атын алады. Сон Ён қайтыс болған кезде ол қатты ауырып, жүрегі ауырды. Ол оны күн сайын қатты сағынып, оны ойлап жүргенде, ол оған бәріне төтеп беріп, жақсы Патша боламын деген уәдесін орындауды жалғастырды. Ол Сонгёнмен кейінгі өмірде қайтадан бірге болады деп болжанады, ол жерде ол тыныштықта болады және мәңгіліктің қалған бөлігін жақсы көретін әйелмен бірге өткізуге қуанышты.

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>46fulvtpejrb05hoe25q2dlfw4jm1ky</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591424</id>
      <parentid>3591423</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:06:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8472" sha1="gvpz8ubl093dyik9kr1rvmbztntwhvw" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = 
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = 
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = 
 | мемлекет = 
 | тілі = 
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = 
 | режиссёрі = 
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 
 | студия = 
 | статусы = 
 | телеарна = 
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 
 | соңғы рет көрсетілді = 
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Сюжет ==
Сериал [[Чосон әулеті|Чосон әулетінің]] 22-ші билеушісі Корея [[Чонджо|королі Чонджоның]] өмірін көрсетеді. Корей тарихында Чонджо патша ретінде еркелетіп өскеніне қарамастан, қарапайым адамның жағдайына жанашырлығымен есте қалды.

Драма Корольдің алғашқы жылдарынан басталады, сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен дос болады, олар кейіннен қуылады. [[Ёнджо|Король Чонджо]] (И Санның атасы) тақ мұрагері төңкеріс жоспарлап жатыр деп қорқып, Санның әкесі мұрагер ханзада Садоны тамақ пен сусыз күріш жәшігіне мөрлейді. Сан әкесін құтқарғысы келеді және оның достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Судың көмегімен патша Ёнджодан мұрагер ханзаданы кешіруді өтінеді.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт ол қарапайым халықтың жағдайын көру үшін жасырын түрде жиі сапарларға шығады. Сериал Санның он бір жасындағы балалық шағы, мұрагер ханзаданы өлім жазасына кесіліп жатқан кезде, шамамен 40 жылдан кейін, Санның өзі король болып билік құрған кездегі кезеңді қамтиды. Бұл серияның басында Сан Сон Сон Ён мен Пак Дэ Суды кездестірді. 1-ші эпизодта ол кіші [[Әтек|евнухтың]] кейпіне еніп, әкесі күріш сандығына қамалған аулаға жасырын кіреді. Дэ Су мен Сон Ённың көмегімен оны көріп, әкесінің соңғы тілегін орындап үлгереді. Нәтижесінде қалыптасқан достық бүкіл серияға созылады. Содан кейін сюжет Сан ересек болғанға дейін он жылға созылады. Сан қарсылыққа қарамастан әкесін шексіз сүйген, әкесінің кінәсіздігін ешқашан мойындамаған перзенттік перзенті. Ол сондай-ақ Йонджоның кейде әділетсіз және дөрекі қарым-қатынасына қарамастан, атасы Енджо патшаға ешқашан ренжіген емес. Сан атасын қатты жақсы көретін. Өзінің қол астындағы адамдары мен халқына адал, ол біреудің өз өмірін қатерге тіккенін жек көреді және оның орнына әрқашан оларды қорғауға тырысады. Ол әлі тақ мұрагері болған кезде, ол оның жайлылық пен жылулық көзі болған Сонгёнға ғашық болады. Кейінірек ол патша болған кезде, Сонгён ақыры оның кәнизаты болады. Сан мұны жасыруға тырысса да, ол анасы әкелген басқа кәнизактарды ешқашан ұнатпайтын және олармен әрең уақыт өткізетін, тек патша ретіндегі парызын сезіну үшін кейде бір рет жасайды, бұл оған ашуланады. Сан корольдік гвардиямен жауынгерлік өнермен айналысқанды және адамдардың тәжірибесін сезіну үшін инкогнито режимінде саяхаттағанды ұнатады. Осылайша ол Йи Му-дук лақап атын алады. Сон Ён қайтыс болған кезде ол қатты ауырып, жүрегі ауырды. Ол оны күн сайын қатты сағынып, оны ойлап жүргенде, ол оған бәріне төтеп беріп, жақсы Патша боламын деген уәдесін орындауды жалғастырды. Ол Сонгёнмен кейінгі өмірде қайтадан бірге болады деп болжанады, ол жерде ол тыныштықта болады және мәңгіліктің қалған бөлігін жақсы көретін әйелмен бірге өткізуге қуанышты.

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>gvpz8ubl093dyik9kr1rvmbztntwhvw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591425</id>
      <parentid>3591424</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:06:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8485" sha1="2lfi0pb2zlwcb9ozlm8yjqge51mkc2i" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = тарихи 
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = 
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = 
 | мемлекет = 
 | тілі = 
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = 
 | режиссёрі = 
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 
 | студия = 
 | статусы = 
 | телеарна = 
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 
 | соңғы рет көрсетілді = 
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Сюжет ==
Сериал [[Чосон әулеті|Чосон әулетінің]] 22-ші билеушісі Корея [[Чонджо|королі Чонджоның]] өмірін көрсетеді. Корей тарихында Чонджо патша ретінде еркелетіп өскеніне қарамастан, қарапайым адамның жағдайына жанашырлығымен есте қалды.

Драма Корольдің алғашқы жылдарынан басталады, сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен дос болады, олар кейіннен қуылады. [[Ёнджо|Король Чонджо]] (И Санның атасы) тақ мұрагері төңкеріс жоспарлап жатыр деп қорқып, Санның әкесі мұрагер ханзада Садоны тамақ пен сусыз күріш жәшігіне мөрлейді. Сан әкесін құтқарғысы келеді және оның достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Судың көмегімен патша Ёнджодан мұрагер ханзаданы кешіруді өтінеді.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт ол қарапайым халықтың жағдайын көру үшін жасырын түрде жиі сапарларға шығады. Сериал Санның он бір жасындағы балалық шағы, мұрагер ханзаданы өлім жазасына кесіліп жатқан кезде, шамамен 40 жылдан кейін, Санның өзі король болып билік құрған кездегі кезеңді қамтиды. Бұл серияның басында Сан Сон Сон Ён мен Пак Дэ Суды кездестірді. 1-ші эпизодта ол кіші [[Әтек|евнухтың]] кейпіне еніп, әкесі күріш сандығына қамалған аулаға жасырын кіреді. Дэ Су мен Сон Ённың көмегімен оны көріп, әкесінің соңғы тілегін орындап үлгереді. Нәтижесінде қалыптасқан достық бүкіл серияға созылады. Содан кейін сюжет Сан ересек болғанға дейін он жылға созылады. Сан қарсылыққа қарамастан әкесін шексіз сүйген, әкесінің кінәсіздігін ешқашан мойындамаған перзенттік перзенті. Ол сондай-ақ Йонджоның кейде әділетсіз және дөрекі қарым-қатынасына қарамастан, атасы Енджо патшаға ешқашан ренжіген емес. Сан атасын қатты жақсы көретін. Өзінің қол астындағы адамдары мен халқына адал, ол біреудің өз өмірін қатерге тіккенін жек көреді және оның орнына әрқашан оларды қорғауға тырысады. Ол әлі тақ мұрагері болған кезде, ол оның жайлылық пен жылулық көзі болған Сонгёнға ғашық болады. Кейінірек ол патша болған кезде, Сонгён ақыры оның кәнизаты болады. Сан мұны жасыруға тырысса да, ол анасы әкелген басқа кәнизактарды ешқашан ұнатпайтын және олармен әрең уақыт өткізетін, тек патша ретіндегі парызын сезіну үшін кейде бір рет жасайды, бұл оған ашуланады. Сан корольдік гвардиямен жауынгерлік өнермен айналысқанды және адамдардың тәжірибесін сезіну үшін инкогнито режимінде саяхаттағанды ұнатады. Осылайша ол Йи Му-дук лақап атын алады. Сон Ён қайтыс болған кезде ол қатты ауырып, жүрегі ауырды. Ол оны күн сайын қатты сағынып, оны ойлап жүргенде, ол оған бәріне төтеп беріп, жақсы Патша боламын деген уәдесін орындауды жалғастырды. Ол Сонгёнмен кейінгі өмірде қайтадан бірге болады деп болжанады, ол жерде ол тыныштықта болады және мәңгіліктің қалған бөлігін жақсы көретін әйелмен бірге өткізуге қуанышты.

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>2lfi0pb2zlwcb9ozlm8yjqge51mkc2i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591426</id>
      <parentid>3591425</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:07:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8492" sha1="9h42x18t7v7mifauv45xexascduf6ps" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = тарихи 
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = 
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = 
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = 
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = 
 | режиссёрі = 
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 
 | студия = 
 | статусы = 
 | телеарна = 
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 
 | соңғы рет көрсетілді = 
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Сюжет ==
Сериал [[Чосон әулеті|Чосон әулетінің]] 22-ші билеушісі Корея [[Чонджо|королі Чонджоның]] өмірін көрсетеді. Корей тарихында Чонджо патша ретінде еркелетіп өскеніне қарамастан, қарапайым адамның жағдайына жанашырлығымен есте қалды.

Драма Корольдің алғашқы жылдарынан басталады, сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен дос болады, олар кейіннен қуылады. [[Ёнджо|Король Чонджо]] (И Санның атасы) тақ мұрагері төңкеріс жоспарлап жатыр деп қорқып, Санның әкесі мұрагер ханзада Садоны тамақ пен сусыз күріш жәшігіне мөрлейді. Сан әкесін құтқарғысы келеді және оның достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Судың көмегімен патша Ёнджодан мұрагер ханзаданы кешіруді өтінеді.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт ол қарапайым халықтың жағдайын көру үшін жасырын түрде жиі сапарларға шығады. Сериал Санның он бір жасындағы балалық шағы, мұрагер ханзаданы өлім жазасына кесіліп жатқан кезде, шамамен 40 жылдан кейін, Санның өзі король болып билік құрған кездегі кезеңді қамтиды. Бұл серияның басында Сан Сон Сон Ён мен Пак Дэ Суды кездестірді. 1-ші эпизодта ол кіші [[Әтек|евнухтың]] кейпіне еніп, әкесі күріш сандығына қамалған аулаға жасырын кіреді. Дэ Су мен Сон Ённың көмегімен оны көріп, әкесінің соңғы тілегін орындап үлгереді. Нәтижесінде қалыптасқан достық бүкіл серияға созылады. Содан кейін сюжет Сан ересек болғанға дейін он жылға созылады. Сан қарсылыққа қарамастан әкесін шексіз сүйген, әкесінің кінәсіздігін ешқашан мойындамаған перзенттік перзенті. Ол сондай-ақ Йонджоның кейде әділетсіз және дөрекі қарым-қатынасына қарамастан, атасы Енджо патшаға ешқашан ренжіген емес. Сан атасын қатты жақсы көретін. Өзінің қол астындағы адамдары мен халқына адал, ол біреудің өз өмірін қатерге тіккенін жек көреді және оның орнына әрқашан оларды қорғауға тырысады. Ол әлі тақ мұрагері болған кезде, ол оның жайлылық пен жылулық көзі болған Сонгёнға ғашық болады. Кейінірек ол патша болған кезде, Сонгён ақыры оның кәнизаты болады. Сан мұны жасыруға тырысса да, ол анасы әкелген басқа кәнизактарды ешқашан ұнатпайтын және олармен әрең уақыт өткізетін, тек патша ретіндегі парызын сезіну үшін кейде бір рет жасайды, бұл оған ашуланады. Сан корольдік гвардиямен жауынгерлік өнермен айналысқанды және адамдардың тәжірибесін сезіну үшін инкогнито режимінде саяхаттағанды ұнатады. Осылайша ол Йи Му-дук лақап атын алады. Сон Ён қайтыс болған кезде ол қатты ауырып, жүрегі ауырды. Ол оны күн сайын қатты сағынып, оны ойлап жүргенде, ол оған бәріне төтеп беріп, жақсы Патша боламын деген уәдесін орындауды жалғастырды. Ол Сонгёнмен кейінгі өмірде қайтадан бірге болады деп болжанады, ол жерде ол тыныштықта болады және мәңгіліктің қалған бөлігін жақсы көретін әйелмен бірге өткізуге қуанышты.

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>9h42x18t7v7mifauv45xexascduf6ps</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591427</id>
      <parentid>3591426</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:11:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8506" sha1="niba20mw4o15crfa8jksvkrr7lqqkl7" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = тарихи 
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = 
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = 
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = 
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = 
 | режиссёрі = 
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 
 | студия = 
 | статусы = 
 | телеарна = 
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 
 | соңғы рет көрсетілді = 
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Сюжет ==
Сериал [[Чосон әулеті|Чосон әулетінің]] 22-ші билеушісі Корея [[Чонджо|королі Чонджоның]] өмірін көрсетеді. Корей тарихында Чонджо патша ретінде еркелетіп өскеніне қарамастан, қарапайым адамның жағдайына жанашырлығымен есте қалды.

Драма Корольдің алғашқы жылдарынан басталады, сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен дос болады, олар кейіннен қуылады. [[Ёнджо|Король Чонджо]] (И Санның атасы) тақ мұрагері төңкеріс жоспарлап жатыр деп қорқып, Санның әкесі мұрагер ханзада Садоны тамақ пен сусыз күріш жәшігіне мөрлейді. Сан әкесін құтқарғысы келеді және оның достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Судың көмегімен патша Ёнджодан мұрагер ханзаданы кешіруді өтінеді.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт ол қарапайым халықтың жағдайын көру үшін жасырын түрде жиі сапарларға шығады. Сериал Санның он бір жасындағы балалық шағы, мұрагер ханзаданы өлім жазасына кесіліп жатқан кезде, шамамен 40 жылдан кейін, Санның өзі король болып билік құрған кездегі кезеңді қамтиды. Бұл серияның басында Сан Сон Сон Ён мен Пак Дэ Суды кездестірді. 1-ші эпизодта ол кіші [[Әтек|евнухтың]] кейпіне еніп, әкесі күріш сандығына қамалған аулаға жасырын кіреді. Дэ Су мен Сон Ённың көмегімен оны көріп, әкесінің соңғы тілегін орындап үлгереді. Нәтижесінде қалыптасқан достық бүкіл серияға созылады. Содан кейін сюжет Сан ересек болғанға дейін он жылға созылады. Сан қарсылыққа қарамастан әкесін шексіз сүйген, әкесінің кінәсіздігін ешқашан мойындамаған перзенттік перзенті. Ол сондай-ақ Йонджоның кейде әділетсіз және дөрекі қарым-қатынасына қарамастан, атасы Енджо патшаға ешқашан ренжіген емес. Сан атасын қатты жақсы көретін. Өзінің қол астындағы адамдары мен халқына адал, ол біреудің өз өмірін қатерге тіккенін жек көреді және оның орнына әрқашан оларды қорғауға тырысады. Ол әлі тақ мұрагері болған кезде, ол оның жайлылық пен жылулық көзі болған Сонгёнға ғашық болады. Кейінірек ол патша болған кезде, Сонгён ақыры оның кәнизаты болады. Сан мұны жасыруға тырысса да, ол анасы әкелген басқа кәнизактарды ешқашан ұнатпайтын және олармен әрең уақыт өткізетін, тек патша ретіндегі парызын сезіну үшін кейде бір рет жасайды, бұл оған ашуланады. Сан корольдік гвардиямен жауынгерлік өнермен айналысқанды және адамдардың тәжірибесін сезіну үшін инкогнито режимінде саяхаттағанды ұнатады. Осылайша ол Йи Му-дук лақап атын алады. Сон Ён қайтыс болған кезде ол қатты ауырып, жүрегі ауырды. Ол оны күн сайын қатты сағынып, оны ойлап жүргенде, ол оған бәріне төтеп беріп, жақсы Патша боламын деген уәдесін орындауды жалғастырды. Ол Сонгёнмен кейінгі өмірде қайтадан бірге болады деп болжанады, ол жерде ол тыныштықта болады және мәңгіліктің қалған бөлігін жақсы көретін әйелмен бірге өткізуге қуанышты.

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>niba20mw4o15crfa8jksvkrr7lqqkl7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591428</id>
      <parentid>3591427</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:11:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8524" sha1="mtpbqrxxzp6ste2584vnoyi103tr6qu" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = тарихи 
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = 
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = 
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = 
 | режиссёрі = 
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 
 | студия = 
 | статусы = 
 | телеарна = 
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 
 | соңғы рет көрсетілді = 
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Сюжет ==
Сериал [[Чосон әулеті|Чосон әулетінің]] 22-ші билеушісі Корея [[Чонджо|королі Чонджоның]] өмірін көрсетеді. Корей тарихында Чонджо патша ретінде еркелетіп өскеніне қарамастан, қарапайым адамның жағдайына жанашырлығымен есте қалды.

Драма Корольдің алғашқы жылдарынан басталады, сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен дос болады, олар кейіннен қуылады. [[Ёнджо|Король Чонджо]] (И Санның атасы) тақ мұрагері төңкеріс жоспарлап жатыр деп қорқып, Санның әкесі мұрагер ханзада Садоны тамақ пен сусыз күріш жәшігіне мөрлейді. Сан әкесін құтқарғысы келеді және оның достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Судың көмегімен патша Ёнджодан мұрагер ханзаданы кешіруді өтінеді.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт ол қарапайым халықтың жағдайын көру үшін жасырын түрде жиі сапарларға шығады. Сериал Санның он бір жасындағы балалық шағы, мұрагер ханзаданы өлім жазасына кесіліп жатқан кезде, шамамен 40 жылдан кейін, Санның өзі король болып билік құрған кездегі кезеңді қамтиды. Бұл серияның басында Сан Сон Сон Ён мен Пак Дэ Суды кездестірді. 1-ші эпизодта ол кіші [[Әтек|евнухтың]] кейпіне еніп, әкесі күріш сандығына қамалған аулаға жасырын кіреді. Дэ Су мен Сон Ённың көмегімен оны көріп, әкесінің соңғы тілегін орындап үлгереді. Нәтижесінде қалыптасқан достық бүкіл серияға созылады. Содан кейін сюжет Сан ересек болғанға дейін он жылға созылады. Сан қарсылыққа қарамастан әкесін шексіз сүйген, әкесінің кінәсіздігін ешқашан мойындамаған перзенттік перзенті. Ол сондай-ақ Йонджоның кейде әділетсіз және дөрекі қарым-қатынасына қарамастан, атасы Енджо патшаға ешқашан ренжіген емес. Сан атасын қатты жақсы көретін. Өзінің қол астындағы адамдары мен халқына адал, ол біреудің өз өмірін қатерге тіккенін жек көреді және оның орнына әрқашан оларды қорғауға тырысады. Ол әлі тақ мұрагері болған кезде, ол оның жайлылық пен жылулық көзі болған Сонгёнға ғашық болады. Кейінірек ол патша болған кезде, Сонгён ақыры оның кәнизаты болады. Сан мұны жасыруға тырысса да, ол анасы әкелген басқа кәнизактарды ешқашан ұнатпайтын және олармен әрең уақыт өткізетін, тек патша ретіндегі парызын сезіну үшін кейде бір рет жасайды, бұл оған ашуланады. Сан корольдік гвардиямен жауынгерлік өнермен айналысқанды және адамдардың тәжірибесін сезіну үшін инкогнито режимінде саяхаттағанды ұнатады. Осылайша ол Йи Му-дук лақап атын алады. Сон Ён қайтыс болған кезде ол қатты ауырып, жүрегі ауырды. Ол оны күн сайын қатты сағынып, оны ойлап жүргенде, ол оған бәріне төтеп беріп, жақсы Патша боламын деген уәдесін орындауды жалғастырды. Ол Сонгёнмен кейінгі өмірде қайтадан бірге болады деп болжанады, ол жерде ол тыныштықта болады және мәңгіліктің қалған бөлігін жақсы көретін әйелмен бірге өткізуге қуанышты.

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>mtpbqrxxzp6ste2584vnoyi103tr6qu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591429</id>
      <parentid>3591428</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:12:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8526" sha1="qdenfvsqa2nwusxzo1xko3udvofe0bu" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = тарихи 
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = 
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = 
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = 
 | режиссёрі = 
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 
 | студия = 
 | статусы = 
 | телеарна = 
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 
 | соңғы рет көрсетілді = 
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Сюжет ==
Сериал [[Чосон әулеті|Чосон әулетінің]] 22-ші билеушісі Корея [[Чонджо|королі Чонджоның]] өмірін көрсетеді. Корей тарихында Чонджо патша ретінде еркелетіп өскеніне қарамастан, қарапайым адамның жағдайына жанашырлығымен есте қалды.

Драма Корольдің алғашқы жылдарынан басталады, сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен дос болады, олар кейіннен қуылады. [[Ёнджо|Король Чонджо]] (И Санның атасы) тақ мұрагері төңкеріс жоспарлап жатыр деп қорқып, Санның әкесі мұрагер ханзада Садоны тамақ пен сусыз күріш жәшігіне мөрлейді. Сан әкесін құтқарғысы келеді және оның достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Судың көмегімен патша Ёнджодан мұрагер ханзаданы кешіруді өтінеді.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт ол қарапайым халықтың жағдайын көру үшін жасырын түрде жиі сапарларға шығады. Сериал Санның он бір жасындағы балалық шағы, мұрагер ханзаданы өлім жазасына кесіліп жатқан кезде, шамамен 40 жылдан кейін, Санның өзі король болып билік құрған кездегі кезеңді қамтиды. Бұл серияның басында Сан Сон Сон Ён мен Пак Дэ Суды кездестірді. 1-ші эпизодта ол кіші [[Әтек|евнухтың]] кейпіне еніп, әкесі күріш сандығына қамалған аулаға жасырын кіреді. Дэ Су мен Сон Ённың көмегімен оны көріп, әкесінің соңғы тілегін орындап үлгереді. Нәтижесінде қалыптасқан достық бүкіл серияға созылады. Содан кейін сюжет Сан ересек болғанға дейін он жылға созылады. Сан қарсылыққа қарамастан әкесін шексіз сүйген, әкесінің кінәсіздігін ешқашан мойындамаған перзенттік перзенті. Ол сондай-ақ Йонджоның кейде әділетсіз және дөрекі қарым-қатынасына қарамастан, атасы Енджо патшаға ешқашан ренжіген емес. Сан атасын қатты жақсы көретін. Өзінің қол астындағы адамдары мен халқына адал, ол біреудің өз өмірін қатерге тіккенін жек көреді және оның орнына әрқашан оларды қорғауға тырысады. Ол әлі тақ мұрагері болған кезде, ол оның жайлылық пен жылулық көзі болған Сонгёнға ғашық болады. Кейінірек ол патша болған кезде, Сонгён ақыры оның кәнизаты болады. Сан мұны жасыруға тырысса да, ол анасы әкелген басқа кәнизактарды ешқашан ұнатпайтын және олармен әрең уақыт өткізетін, тек патша ретіндегі парызын сезіну үшін кейде бір рет жасайды, бұл оған ашуланады. Сан корольдік гвардиямен жауынгерлік өнермен айналысқанды және адамдардың тәжірибесін сезіну үшін инкогнито режимінде саяхаттағанды ұнатады. Осылайша ол Йи Му-дук лақап атын алады. Сон Ён қайтыс болған кезде ол қатты ауырып, жүрегі ауырды. Ол оны күн сайын қатты сағынып, оны ойлап жүргенде, ол оған бәріне төтеп беріп, жақсы Патша боламын деген уәдесін орындауды жалғастырды. Ол Сонгёнмен кейінгі өмірде қайтадан бірге болады деп болжанады, ол жерде ол тыныштықта болады және мәңгіліктің қалған бөлігін жақсы көретін әйелмен бірге өткізуге қуанышты.

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>qdenfvsqa2nwusxzo1xko3udvofe0bu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591430</id>
      <parentid>3591429</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:12:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8545" sha1="d5vov5lisqg6xk1ipy6cxywer7yp2bi" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = тарихи 
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = 
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = 
 | режиссёрі = 
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 
 | студия = 
 | статусы = 
 | телеарна = 
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 
 | соңғы рет көрсетілді = 
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Сюжет ==
Сериал [[Чосон әулеті|Чосон әулетінің]] 22-ші билеушісі Корея [[Чонджо|королі Чонджоның]] өмірін көрсетеді. Корей тарихында Чонджо патша ретінде еркелетіп өскеніне қарамастан, қарапайым адамның жағдайына жанашырлығымен есте қалды.

Драма Корольдің алғашқы жылдарынан басталады, сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен дос болады, олар кейіннен қуылады. [[Ёнджо|Король Чонджо]] (И Санның атасы) тақ мұрагері төңкеріс жоспарлап жатыр деп қорқып, Санның әкесі мұрагер ханзада Садоны тамақ пен сусыз күріш жәшігіне мөрлейді. Сан әкесін құтқарғысы келеді және оның достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Судың көмегімен патша Ёнджодан мұрагер ханзаданы кешіруді өтінеді.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт ол қарапайым халықтың жағдайын көру үшін жасырын түрде жиі сапарларға шығады. Сериал Санның он бір жасындағы балалық шағы, мұрагер ханзаданы өлім жазасына кесіліп жатқан кезде, шамамен 40 жылдан кейін, Санның өзі король болып билік құрған кездегі кезеңді қамтиды. Бұл серияның басында Сан Сон Сон Ён мен Пак Дэ Суды кездестірді. 1-ші эпизодта ол кіші [[Әтек|евнухтың]] кейпіне еніп, әкесі күріш сандығына қамалған аулаға жасырын кіреді. Дэ Су мен Сон Ённың көмегімен оны көріп, әкесінің соңғы тілегін орындап үлгереді. Нәтижесінде қалыптасқан достық бүкіл серияға созылады. Содан кейін сюжет Сан ересек болғанға дейін он жылға созылады. Сан қарсылыққа қарамастан әкесін шексіз сүйген, әкесінің кінәсіздігін ешқашан мойындамаған перзенттік перзенті. Ол сондай-ақ Йонджоның кейде әділетсіз және дөрекі қарым-қатынасына қарамастан, атасы Енджо патшаға ешқашан ренжіген емес. Сан атасын қатты жақсы көретін. Өзінің қол астындағы адамдары мен халқына адал, ол біреудің өз өмірін қатерге тіккенін жек көреді және оның орнына әрқашан оларды қорғауға тырысады. Ол әлі тақ мұрагері болған кезде, ол оның жайлылық пен жылулық көзі болған Сонгёнға ғашық болады. Кейінірек ол патша болған кезде, Сонгён ақыры оның кәнизаты болады. Сан мұны жасыруға тырысса да, ол анасы әкелген басқа кәнизактарды ешқашан ұнатпайтын және олармен әрең уақыт өткізетін, тек патша ретіндегі парызын сезіну үшін кейде бір рет жасайды, бұл оған ашуланады. Сан корольдік гвардиямен жауынгерлік өнермен айналысқанды және адамдардың тәжірибесін сезіну үшін инкогнито режимінде саяхаттағанды ұнатады. Осылайша ол Йи Му-дук лақап атын алады. Сон Ён қайтыс болған кезде ол қатты ауырып, жүрегі ауырды. Ол оны күн сайын қатты сағынып, оны ойлап жүргенде, ол оған бәріне төтеп беріп, жақсы Патша боламын деген уәдесін орындауды жалғастырды. Ол Сонгёнмен кейінгі өмірде қайтадан бірге болады деп болжанады, ол жерде ол тыныштықта болады және мәңгіліктің қалған бөлігін жақсы көретін әйелмен бірге өткізуге қуанышты.

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>d5vov5lisqg6xk1ipy6cxywer7yp2bi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591431</id>
      <parentid>3591430</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:13:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8584" sha1="re99320537wum780u1jyxrkrryvhpnw" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = тарихи 
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = 
 | режиссёрі = 
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 
 | студия = 
 | статусы = 
 | телеарна = 
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 
 | соңғы рет көрсетілді = 
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Сюжет ==
Сериал [[Чосон әулеті|Чосон әулетінің]] 22-ші билеушісі Корея [[Чонджо|королі Чонджоның]] өмірін көрсетеді. Корей тарихында Чонджо патша ретінде еркелетіп өскеніне қарамастан, қарапайым адамның жағдайына жанашырлығымен есте қалды.

Драма Корольдің алғашқы жылдарынан басталады, сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен дос болады, олар кейіннен қуылады. [[Ёнджо|Король Чонджо]] (И Санның атасы) тақ мұрагері төңкеріс жоспарлап жатыр деп қорқып, Санның әкесі мұрагер ханзада Садоны тамақ пен сусыз күріш жәшігіне мөрлейді. Сан әкесін құтқарғысы келеді және оның достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Судың көмегімен патша Ёнджодан мұрагер ханзаданы кешіруді өтінеді.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт ол қарапайым халықтың жағдайын көру үшін жасырын түрде жиі сапарларға шығады. Сериал Санның он бір жасындағы балалық шағы, мұрагер ханзаданы өлім жазасына кесіліп жатқан кезде, шамамен 40 жылдан кейін, Санның өзі король болып билік құрған кездегі кезеңді қамтиды. Бұл серияның басында Сан Сон Сон Ён мен Пак Дэ Суды кездестірді. 1-ші эпизодта ол кіші [[Әтек|евнухтың]] кейпіне еніп, әкесі күріш сандығына қамалған аулаға жасырын кіреді. Дэ Су мен Сон Ённың көмегімен оны көріп, әкесінің соңғы тілегін орындап үлгереді. Нәтижесінде қалыптасқан достық бүкіл серияға созылады. Содан кейін сюжет Сан ересек болғанға дейін он жылға созылады. Сан қарсылыққа қарамастан әкесін шексіз сүйген, әкесінің кінәсіздігін ешқашан мойындамаған перзенттік перзенті. Ол сондай-ақ Йонджоның кейде әділетсіз және дөрекі қарым-қатынасына қарамастан, атасы Енджо патшаға ешқашан ренжіген емес. Сан атасын қатты жақсы көретін. Өзінің қол астындағы адамдары мен халқына адал, ол біреудің өз өмірін қатерге тіккенін жек көреді және оның орнына әрқашан оларды қорғауға тырысады. Ол әлі тақ мұрагері болған кезде, ол оның жайлылық пен жылулық көзі болған Сонгёнға ғашық болады. Кейінірек ол патша болған кезде, Сонгён ақыры оның кәнизаты болады. Сан мұны жасыруға тырысса да, ол анасы әкелген басқа кәнизактарды ешқашан ұнатпайтын және олармен әрең уақыт өткізетін, тек патша ретіндегі парызын сезіну үшін кейде бір рет жасайды, бұл оған ашуланады. Сан корольдік гвардиямен жауынгерлік өнермен айналысқанды және адамдардың тәжірибесін сезіну үшін инкогнито режимінде саяхаттағанды ұнатады. Осылайша ол Йи Му-дук лақап атын алады. Сон Ён қайтыс болған кезде ол қатты ауырып, жүрегі ауырды. Ол оны күн сайын қатты сағынып, оны ойлап жүргенде, ол оған бәріне төтеп беріп, жақсы Патша боламын деген уәдесін орындауды жалғастырды. Ол Сонгёнмен кейінгі өмірде қайтадан бірге болады деп болжанады, ол жерде ол тыныштықта болады және мәңгіліктің қалған бөлігін жақсы көретін әйелмен бірге өткізуге қуанышты.

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>re99320537wum780u1jyxrkrryvhpnw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591432</id>
      <parentid>3591431</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:13:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8604" sha1="gspyj5t24uvrrwbui00cojfz8dezfga" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = тарихи 
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Пак Чан-шик
 | режиссёрі = 
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 
 | студия = 
 | статусы = 
 | телеарна = 
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 
 | соңғы рет көрсетілді = 
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Сюжет ==
Сериал [[Чосон әулеті|Чосон әулетінің]] 22-ші билеушісі Корея [[Чонджо|королі Чонджоның]] өмірін көрсетеді. Корей тарихында Чонджо патша ретінде еркелетіп өскеніне қарамастан, қарапайым адамның жағдайына жанашырлығымен есте қалды.

Драма Корольдің алғашқы жылдарынан басталады, сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен дос болады, олар кейіннен қуылады. [[Ёнджо|Король Чонджо]] (И Санның атасы) тақ мұрагері төңкеріс жоспарлап жатыр деп қорқып, Санның әкесі мұрагер ханзада Садоны тамақ пен сусыз күріш жәшігіне мөрлейді. Сан әкесін құтқарғысы келеді және оның достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Судың көмегімен патша Ёнджодан мұрагер ханзаданы кешіруді өтінеді.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт ол қарапайым халықтың жағдайын көру үшін жасырын түрде жиі сапарларға шығады. Сериал Санның он бір жасындағы балалық шағы, мұрагер ханзаданы өлім жазасына кесіліп жатқан кезде, шамамен 40 жылдан кейін, Санның өзі король болып билік құрған кездегі кезеңді қамтиды. Бұл серияның басында Сан Сон Сон Ён мен Пак Дэ Суды кездестірді. 1-ші эпизодта ол кіші [[Әтек|евнухтың]] кейпіне еніп, әкесі күріш сандығына қамалған аулаға жасырын кіреді. Дэ Су мен Сон Ённың көмегімен оны көріп, әкесінің соңғы тілегін орындап үлгереді. Нәтижесінде қалыптасқан достық бүкіл серияға созылады. Содан кейін сюжет Сан ересек болғанға дейін он жылға созылады. Сан қарсылыққа қарамастан әкесін шексіз сүйген, әкесінің кінәсіздігін ешқашан мойындамаған перзенттік перзенті. Ол сондай-ақ Йонджоның кейде әділетсіз және дөрекі қарым-қатынасына қарамастан, атасы Енджо патшаға ешқашан ренжіген емес. Сан атасын қатты жақсы көретін. Өзінің қол астындағы адамдары мен халқына адал, ол біреудің өз өмірін қатерге тіккенін жек көреді және оның орнына әрқашан оларды қорғауға тырысады. Ол әлі тақ мұрагері болған кезде, ол оның жайлылық пен жылулық көзі болған Сонгёнға ғашық болады. Кейінірек ол патша болған кезде, Сонгён ақыры оның кәнизаты болады. Сан мұны жасыруға тырысса да, ол анасы әкелген басқа кәнизактарды ешқашан ұнатпайтын және олармен әрең уақыт өткізетін, тек патша ретіндегі парызын сезіну үшін кейде бір рет жасайды, бұл оған ашуланады. Сан корольдік гвардиямен жауынгерлік өнермен айналысқанды және адамдардың тәжірибесін сезіну үшін инкогнито режимінде саяхаттағанды ұнатады. Осылайша ол Йи Му-дук лақап атын алады. Сон Ён қайтыс болған кезде ол қатты ауырып, жүрегі ауырды. Ол оны күн сайын қатты сағынып, оны ойлап жүргенде, ол оған бәріне төтеп беріп, жақсы Патша боламын деген уәдесін орындауды жалғастырды. Ол Сонгёнмен кейінгі өмірде қайтадан бірге болады деп болжанады, ол жерде ол тыныштықта болады және мәңгіліктің қалған бөлігін жақсы көретін әйелмен бірге өткізуге қуанышты.

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>gspyj5t24uvrrwbui00cojfz8dezfga</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591433</id>
      <parentid>3591432</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:14:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8617" sha1="apkw5zgpnfl7thj1mddpcp7ie2sdocw" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = тарихи 
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Пак Чан-шик
 | режиссёрі = 
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 70 минут
 | студия = 
 | статусы = 
 | телеарна = 
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 
 | соңғы рет көрсетілді = 
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Сюжет ==
Сериал [[Чосон әулеті|Чосон әулетінің]] 22-ші билеушісі Корея [[Чонджо|королі Чонджоның]] өмірін көрсетеді. Корей тарихында Чонджо патша ретінде еркелетіп өскеніне қарамастан, қарапайым адамның жағдайына жанашырлығымен есте қалды.

Драма Корольдің алғашқы жылдарынан басталады, сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен дос болады, олар кейіннен қуылады. [[Ёнджо|Король Чонджо]] (И Санның атасы) тақ мұрагері төңкеріс жоспарлап жатыр деп қорқып, Санның әкесі мұрагер ханзада Садоны тамақ пен сусыз күріш жәшігіне мөрлейді. Сан әкесін құтқарғысы келеді және оның достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Судың көмегімен патша Ёнджодан мұрагер ханзаданы кешіруді өтінеді.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт ол қарапайым халықтың жағдайын көру үшін жасырын түрде жиі сапарларға шығады. Сериал Санның он бір жасындағы балалық шағы, мұрагер ханзаданы өлім жазасына кесіліп жатқан кезде, шамамен 40 жылдан кейін, Санның өзі король болып билік құрған кездегі кезеңді қамтиды. Бұл серияның басында Сан Сон Сон Ён мен Пак Дэ Суды кездестірді. 1-ші эпизодта ол кіші [[Әтек|евнухтың]] кейпіне еніп, әкесі күріш сандығына қамалған аулаға жасырын кіреді. Дэ Су мен Сон Ённың көмегімен оны көріп, әкесінің соңғы тілегін орындап үлгереді. Нәтижесінде қалыптасқан достық бүкіл серияға созылады. Содан кейін сюжет Сан ересек болғанға дейін он жылға созылады. Сан қарсылыққа қарамастан әкесін шексіз сүйген, әкесінің кінәсіздігін ешқашан мойындамаған перзенттік перзенті. Ол сондай-ақ Йонджоның кейде әділетсіз және дөрекі қарым-қатынасына қарамастан, атасы Енджо патшаға ешқашан ренжіген емес. Сан атасын қатты жақсы көретін. Өзінің қол астындағы адамдары мен халқына адал, ол біреудің өз өмірін қатерге тіккенін жек көреді және оның орнына әрқашан оларды қорғауға тырысады. Ол әлі тақ мұрагері болған кезде, ол оның жайлылық пен жылулық көзі болған Сонгёнға ғашық болады. Кейінірек ол патша болған кезде, Сонгён ақыры оның кәнизаты болады. Сан мұны жасыруға тырысса да, ол анасы әкелген басқа кәнизактарды ешқашан ұнатпайтын және олармен әрең уақыт өткізетін, тек патша ретіндегі парызын сезіну үшін кейде бір рет жасайды, бұл оған ашуланады. Сан корольдік гвардиямен жауынгерлік өнермен айналысқанды және адамдардың тәжірибесін сезіну үшін инкогнито режимінде саяхаттағанды ұнатады. Осылайша ол Йи Му-дук лақап атын алады. Сон Ён қайтыс болған кезде ол қатты ауырып, жүрегі ауырды. Ол оны күн сайын қатты сағынып, оны ойлап жүргенде, ол оған бәріне төтеп беріп, жақсы Патша боламын деген уәдесін орындауды жалғастырды. Ол Сонгёнмен кейінгі өмірде қайтадан бірге болады деп болжанады, ол жерде ол тыныштықта болады және мәңгіліктің қалған бөлігін жақсы көретін әйелмен бірге өткізуге қуанышты.

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>apkw5zgpnfl7thj1mddpcp7ie2sdocw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591434</id>
      <parentid>3591433</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:14:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8623" sha1="49w741msrd92gzs713d41vpfvryinxu" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = тарихи 
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Пак Чан-шик
 | режиссёрі = 
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 70 минут
 | студия = 
 | статусы = 
 | телеарна = MBC TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 
 | соңғы рет көрсетілді = 
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Сюжет ==
Сериал [[Чосон әулеті|Чосон әулетінің]] 22-ші билеушісі Корея [[Чонджо|королі Чонджоның]] өмірін көрсетеді. Корей тарихында Чонджо патша ретінде еркелетіп өскеніне қарамастан, қарапайым адамның жағдайына жанашырлығымен есте қалды.

Драма Корольдің алғашқы жылдарынан басталады, сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен дос болады, олар кейіннен қуылады. [[Ёнджо|Король Чонджо]] (И Санның атасы) тақ мұрагері төңкеріс жоспарлап жатыр деп қорқып, Санның әкесі мұрагер ханзада Садоны тамақ пен сусыз күріш жәшігіне мөрлейді. Сан әкесін құтқарғысы келеді және оның достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Судың көмегімен патша Ёнджодан мұрагер ханзаданы кешіруді өтінеді.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт ол қарапайым халықтың жағдайын көру үшін жасырын түрде жиі сапарларға шығады. Сериал Санның он бір жасындағы балалық шағы, мұрагер ханзаданы өлім жазасына кесіліп жатқан кезде, шамамен 40 жылдан кейін, Санның өзі король болып билік құрған кездегі кезеңді қамтиды. Бұл серияның басында Сан Сон Сон Ён мен Пак Дэ Суды кездестірді. 1-ші эпизодта ол кіші [[Әтек|евнухтың]] кейпіне еніп, әкесі күріш сандығына қамалған аулаға жасырын кіреді. Дэ Су мен Сон Ённың көмегімен оны көріп, әкесінің соңғы тілегін орындап үлгереді. Нәтижесінде қалыптасқан достық бүкіл серияға созылады. Содан кейін сюжет Сан ересек болғанға дейін он жылға созылады. Сан қарсылыққа қарамастан әкесін шексіз сүйген, әкесінің кінәсіздігін ешқашан мойындамаған перзенттік перзенті. Ол сондай-ақ Йонджоның кейде әділетсіз және дөрекі қарым-қатынасына қарамастан, атасы Енджо патшаға ешқашан ренжіген емес. Сан атасын қатты жақсы көретін. Өзінің қол астындағы адамдары мен халқына адал, ол біреудің өз өмірін қатерге тіккенін жек көреді және оның орнына әрқашан оларды қорғауға тырысады. Ол әлі тақ мұрагері болған кезде, ол оның жайлылық пен жылулық көзі болған Сонгёнға ғашық болады. Кейінірек ол патша болған кезде, Сонгён ақыры оның кәнизаты болады. Сан мұны жасыруға тырысса да, ол анасы әкелген басқа кәнизактарды ешқашан ұнатпайтын және олармен әрең уақыт өткізетін, тек патша ретіндегі парызын сезіну үшін кейде бір рет жасайды, бұл оған ашуланады. Сан корольдік гвардиямен жауынгерлік өнермен айналысқанды және адамдардың тәжірибесін сезіну үшін инкогнито режимінде саяхаттағанды ұнатады. Осылайша ол Йи Му-дук лақап атын алады. Сон Ён қайтыс болған кезде ол қатты ауырып, жүрегі ауырды. Ол оны күн сайын қатты сағынып, оны ойлап жүргенде, ол оған бәріне төтеп беріп, жақсы Патша боламын деген уәдесін орындауды жалғастырды. Ол Сонгёнмен кейінгі өмірде қайтадан бірге болады деп болжанады, ол жерде ол тыныштықта болады және мәңгіліктің қалған бөлігін жақсы көретін әйелмен бірге өткізуге қуанышты.

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>49w741msrd92gzs713d41vpfvryinxu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591435</id>
      <parentid>3591434</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:15:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8647" sha1="po5lt7ma9tdjrtd1lmwahuccvpyn5y0" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = тарихи 
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Пак Чан-шик
 | режиссёрі = 
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 70 минут
 | студия = 
 | статусы = 
 | телеарна = MBC TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 16 қыркүйек 2007
 | соңғы рет көрсетілді = 
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Сюжет ==
Сериал [[Чосон әулеті|Чосон әулетінің]] 22-ші билеушісі Корея [[Чонджо|королі Чонджоның]] өмірін көрсетеді. Корей тарихында Чонджо патша ретінде еркелетіп өскеніне қарамастан, қарапайым адамның жағдайына жанашырлығымен есте қалды.

Драма Корольдің алғашқы жылдарынан басталады, сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен дос болады, олар кейіннен қуылады. [[Ёнджо|Король Чонджо]] (И Санның атасы) тақ мұрагері төңкеріс жоспарлап жатыр деп қорқып, Санның әкесі мұрагер ханзада Садоны тамақ пен сусыз күріш жәшігіне мөрлейді. Сан әкесін құтқарғысы келеді және оның достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Судың көмегімен патша Ёнджодан мұрагер ханзаданы кешіруді өтінеді.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт ол қарапайым халықтың жағдайын көру үшін жасырын түрде жиі сапарларға шығады. Сериал Санның он бір жасындағы балалық шағы, мұрагер ханзаданы өлім жазасына кесіліп жатқан кезде, шамамен 40 жылдан кейін, Санның өзі король болып билік құрған кездегі кезеңді қамтиды. Бұл серияның басында Сан Сон Сон Ён мен Пак Дэ Суды кездестірді. 1-ші эпизодта ол кіші [[Әтек|евнухтың]] кейпіне еніп, әкесі күріш сандығына қамалған аулаға жасырын кіреді. Дэ Су мен Сон Ённың көмегімен оны көріп, әкесінің соңғы тілегін орындап үлгереді. Нәтижесінде қалыптасқан достық бүкіл серияға созылады. Содан кейін сюжет Сан ересек болғанға дейін он жылға созылады. Сан қарсылыққа қарамастан әкесін шексіз сүйген, әкесінің кінәсіздігін ешқашан мойындамаған перзенттік перзенті. Ол сондай-ақ Йонджоның кейде әділетсіз және дөрекі қарым-қатынасына қарамастан, атасы Енджо патшаға ешқашан ренжіген емес. Сан атасын қатты жақсы көретін. Өзінің қол астындағы адамдары мен халқына адал, ол біреудің өз өмірін қатерге тіккенін жек көреді және оның орнына әрқашан оларды қорғауға тырысады. Ол әлі тақ мұрагері болған кезде, ол оның жайлылық пен жылулық көзі болған Сонгёнға ғашық болады. Кейінірек ол патша болған кезде, Сонгён ақыры оның кәнизаты болады. Сан мұны жасыруға тырысса да, ол анасы әкелген басқа кәнизактарды ешқашан ұнатпайтын және олармен әрең уақыт өткізетін, тек патша ретіндегі парызын сезіну үшін кейде бір рет жасайды, бұл оған ашуланады. Сан корольдік гвардиямен жауынгерлік өнермен айналысқанды және адамдардың тәжірибесін сезіну үшін инкогнито режимінде саяхаттағанды ұнатады. Осылайша ол Йи Му-дук лақап атын алады. Сон Ён қайтыс болған кезде ол қатты ауырып, жүрегі ауырды. Ол оны күн сайын қатты сағынып, оны ойлап жүргенде, ол оған бәріне төтеп беріп, жақсы Патша боламын деген уәдесін орындауды жалғастырды. Ол Сонгёнмен кейінгі өмірде қайтадан бірге болады деп болжанады, ол жерде ол тыныштықта болады және мәңгіліктің қалған бөлігін жақсы көретін әйелмен бірге өткізуге қуанышты.

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>po5lt7ma9tdjrtd1lmwahuccvpyn5y0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591436</id>
      <parentid>3591435</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:15:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8664" sha1="jjjzen4a8mrjah2zn0lo47q1c93usoh" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = тарихи 
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Пак Чан-шик
 | режиссёрі = 
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 70 минут
 | студия = 
 | статусы = 
 | телеарна = MBC TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 16 қыркүйек 2007
 | соңғы рет көрсетілді = 2 шілде 2008
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Сюжет ==
Сериал [[Чосон әулеті|Чосон әулетінің]] 22-ші билеушісі Корея [[Чонджо|королі Чонджоның]] өмірін көрсетеді. Корей тарихында Чонджо патша ретінде еркелетіп өскеніне қарамастан, қарапайым адамның жағдайына жанашырлығымен есте қалды.

Драма Корольдің алғашқы жылдарынан басталады, сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен дос болады, олар кейіннен қуылады. [[Ёнджо|Король Чонджо]] (И Санның атасы) тақ мұрагері төңкеріс жоспарлап жатыр деп қорқып, Санның әкесі мұрагер ханзада Садоны тамақ пен сусыз күріш жәшігіне мөрлейді. Сан әкесін құтқарғысы келеді және оның достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Судың көмегімен патша Ёнджодан мұрагер ханзаданы кешіруді өтінеді.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт ол қарапайым халықтың жағдайын көру үшін жасырын түрде жиі сапарларға шығады. Сериал Санның он бір жасындағы балалық шағы, мұрагер ханзаданы өлім жазасына кесіліп жатқан кезде, шамамен 40 жылдан кейін, Санның өзі король болып билік құрған кездегі кезеңді қамтиды. Бұл серияның басында Сан Сон Сон Ён мен Пак Дэ Суды кездестірді. 1-ші эпизодта ол кіші [[Әтек|евнухтың]] кейпіне еніп, әкесі күріш сандығына қамалған аулаға жасырын кіреді. Дэ Су мен Сон Ённың көмегімен оны көріп, әкесінің соңғы тілегін орындап үлгереді. Нәтижесінде қалыптасқан достық бүкіл серияға созылады. Содан кейін сюжет Сан ересек болғанға дейін он жылға созылады. Сан қарсылыққа қарамастан әкесін шексіз сүйген, әкесінің кінәсіздігін ешқашан мойындамаған перзенттік перзенті. Ол сондай-ақ Йонджоның кейде әділетсіз және дөрекі қарым-қатынасына қарамастан, атасы Енджо патшаға ешқашан ренжіген емес. Сан атасын қатты жақсы көретін. Өзінің қол астындағы адамдары мен халқына адал, ол біреудің өз өмірін қатерге тіккенін жек көреді және оның орнына әрқашан оларды қорғауға тырысады. Ол әлі тақ мұрагері болған кезде, ол оның жайлылық пен жылулық көзі болған Сонгёнға ғашық болады. Кейінірек ол патша болған кезде, Сонгён ақыры оның кәнизаты болады. Сан мұны жасыруға тырысса да, ол анасы әкелген басқа кәнизактарды ешқашан ұнатпайтын және олармен әрең уақыт өткізетін, тек патша ретіндегі парызын сезіну үшін кейде бір рет жасайды, бұл оған ашуланады. Сан корольдік гвардиямен жауынгерлік өнермен айналысқанды және адамдардың тәжірибесін сезіну үшін инкогнито режимінде саяхаттағанды ұнатады. Осылайша ол Йи Му-дук лақап атын алады. Сон Ён қайтыс болған кезде ол қатты ауырып, жүрегі ауырды. Ол оны күн сайын қатты сағынып, оны ойлап жүргенде, ол оған бәріне төтеп беріп, жақсы Патша боламын деген уәдесін орындауды жалғастырды. Ол Сонгёнмен кейінгі өмірде қайтадан бірге болады деп болжанады, ол жерде ол тыныштықта болады және мәңгіліктің қалған бөлігін жақсы көретін әйелмен бірге өткізуге қуанышты.

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>jjjzen4a8mrjah2zn0lo47q1c93usoh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591437</id>
      <parentid>3591436</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:16:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8687" sha1="7itm8mj7ec2v3hrxxpfhibkd004ka0m" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = тарихи 
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Пак Чан-шик
 | режиссёрі = 
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 70 минут
 | студия = Kim Jong-hak Production
 | статусы = 
 | телеарна = MBC TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 16 қыркүйек 2007
 | соңғы рет көрсетілді = 2 шілде 2008
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Сюжет ==
Сериал [[Чосон әулеті|Чосон әулетінің]] 22-ші билеушісі Корея [[Чонджо|королі Чонджоның]] өмірін көрсетеді. Корей тарихында Чонджо патша ретінде еркелетіп өскеніне қарамастан, қарапайым адамның жағдайына жанашырлығымен есте қалды.

Драма Корольдің алғашқы жылдарынан басталады, сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен дос болады, олар кейіннен қуылады. [[Ёнджо|Король Чонджо]] (И Санның атасы) тақ мұрагері төңкеріс жоспарлап жатыр деп қорқып, Санның әкесі мұрагер ханзада Садоны тамақ пен сусыз күріш жәшігіне мөрлейді. Сан әкесін құтқарғысы келеді және оның достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Судың көмегімен патша Ёнджодан мұрагер ханзаданы кешіруді өтінеді.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт ол қарапайым халықтың жағдайын көру үшін жасырын түрде жиі сапарларға шығады. Сериал Санның он бір жасындағы балалық шағы, мұрагер ханзаданы өлім жазасына кесіліп жатқан кезде, шамамен 40 жылдан кейін, Санның өзі король болып билік құрған кездегі кезеңді қамтиды. Бұл серияның басында Сан Сон Сон Ён мен Пак Дэ Суды кездестірді. 1-ші эпизодта ол кіші [[Әтек|евнухтың]] кейпіне еніп, әкесі күріш сандығына қамалған аулаға жасырын кіреді. Дэ Су мен Сон Ённың көмегімен оны көріп, әкесінің соңғы тілегін орындап үлгереді. Нәтижесінде қалыптасқан достық бүкіл серияға созылады. Содан кейін сюжет Сан ересек болғанға дейін он жылға созылады. Сан қарсылыққа қарамастан әкесін шексіз сүйген, әкесінің кінәсіздігін ешқашан мойындамаған перзенттік перзенті. Ол сондай-ақ Йонджоның кейде әділетсіз және дөрекі қарым-қатынасына қарамастан, атасы Енджо патшаға ешқашан ренжіген емес. Сан атасын қатты жақсы көретін. Өзінің қол астындағы адамдары мен халқына адал, ол біреудің өз өмірін қатерге тіккенін жек көреді және оның орнына әрқашан оларды қорғауға тырысады. Ол әлі тақ мұрагері болған кезде, ол оның жайлылық пен жылулық көзі болған Сонгёнға ғашық болады. Кейінірек ол патша болған кезде, Сонгён ақыры оның кәнизаты болады. Сан мұны жасыруға тырысса да, ол анасы әкелген басқа кәнизактарды ешқашан ұнатпайтын және олармен әрең уақыт өткізетін, тек патша ретіндегі парызын сезіну үшін кейде бір рет жасайды, бұл оған ашуланады. Сан корольдік гвардиямен жауынгерлік өнермен айналысқанды және адамдардың тәжірибесін сезіну үшін инкогнито режимінде саяхаттағанды ұнатады. Осылайша ол Йи Му-дук лақап атын алады. Сон Ён қайтыс болған кезде ол қатты ауырып, жүрегі ауырды. Ол оны күн сайын қатты сағынып, оны ойлап жүргенде, ол оған бәріне төтеп беріп, жақсы Патша боламын деген уәдесін орындауды жалғастырды. Ол Сонгёнмен кейінгі өмірде қайтадан бірге болады деп болжанады, ол жерде ол тыныштықта болады және мәңгіліктің қалған бөлігін жақсы көретін әйелмен бірге өткізуге қуанышты.

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>7itm8mj7ec2v3hrxxpfhibkd004ka0m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591438</id>
      <parentid>3591437</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:17:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8714" sha1="ohl8doborih2c7f5zxu20tquj4tc8ld" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Пак Чан-шик
 | режиссёрі = 
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 70 минут
 | студия = Kim Jong-hak Production
 | статусы = 
 | телеарна = MBC TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 16 қыркүйек 2007
 | соңғы рет көрсетілді = 2 шілде 2008
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Сюжет ==
Сериал [[Чосон әулеті|Чосон әулетінің]] 22-ші билеушісі Корея [[Чонджо|королі Чонджоның]] өмірін көрсетеді. Корей тарихында Чонджо патша ретінде еркелетіп өскеніне қарамастан, қарапайым адамның жағдайына жанашырлығымен есте қалды.

Драма Корольдің алғашқы жылдарынан басталады, сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен дос болады, олар кейіннен қуылады. [[Ёнджо|Король Чонджо]] (И Санның атасы) тақ мұрагері төңкеріс жоспарлап жатыр деп қорқып, Санның әкесі мұрагер ханзада Садоны тамақ пен сусыз күріш жәшігіне мөрлейді. Сан әкесін құтқарғысы келеді және оның достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Судың көмегімен патша Ёнджодан мұрагер ханзаданы кешіруді өтінеді.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт ол қарапайым халықтың жағдайын көру үшін жасырын түрде жиі сапарларға шығады. Сериал Санның он бір жасындағы балалық шағы, мұрагер ханзаданы өлім жазасына кесіліп жатқан кезде, шамамен 40 жылдан кейін, Санның өзі король болып билік құрған кездегі кезеңді қамтиды. Бұл серияның басында Сан Сон Сон Ён мен Пак Дэ Суды кездестірді. 1-ші эпизодта ол кіші [[Әтек|евнухтың]] кейпіне еніп, әкесі күріш сандығына қамалған аулаға жасырын кіреді. Дэ Су мен Сон Ённың көмегімен оны көріп, әкесінің соңғы тілегін орындап үлгереді. Нәтижесінде қалыптасқан достық бүкіл серияға созылады. Содан кейін сюжет Сан ересек болғанға дейін он жылға созылады. Сан қарсылыққа қарамастан әкесін шексіз сүйген, әкесінің кінәсіздігін ешқашан мойындамаған перзенттік перзенті. Ол сондай-ақ Йонджоның кейде әділетсіз және дөрекі қарым-қатынасына қарамастан, атасы Енджо патшаға ешқашан ренжіген емес. Сан атасын қатты жақсы көретін. Өзінің қол астындағы адамдары мен халқына адал, ол біреудің өз өмірін қатерге тіккенін жек көреді және оның орнына әрқашан оларды қорғауға тырысады. Ол әлі тақ мұрагері болған кезде, ол оның жайлылық пен жылулық көзі болған Сонгёнға ғашық болады. Кейінірек ол патша болған кезде, Сонгён ақыры оның кәнизаты болады. Сан мұны жасыруға тырысса да, ол анасы әкелген басқа кәнизактарды ешқашан ұнатпайтын және олармен әрең уақыт өткізетін, тек патша ретіндегі парызын сезіну үшін кейде бір рет жасайды, бұл оған ашуланады. Сан корольдік гвардиямен жауынгерлік өнермен айналысқанды және адамдардың тәжірибесін сезіну үшін инкогнито режимінде саяхаттағанды ұнатады. Осылайша ол Йи Му-дук лақап атын алады. Сон Ён қайтыс болған кезде ол қатты ауырып, жүрегі ауырды. Ол оны күн сайын қатты сағынып, оны ойлап жүргенде, ол оған бәріне төтеп беріп, жақсы Патша боламын деген уәдесін орындауды жалғастырды. Ол Сонгёнмен кейінгі өмірде қайтадан бірге болады деп болжанады, ол жерде ол тыныштықта болады және мәңгіліктің қалған бөлігін жақсы көретін әйелмен бірге өткізуге қуанышты.

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>ohl8doborih2c7f5zxu20tquj4tc8ld</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591439</id>
      <parentid>3591438</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:17:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8732" sha1="lj60b5zmecpl78vzmokgg6413k68vyh" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Пак Чан-шик
 | режиссёрі = Ли Бен-хун
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 70 минут
 | студия = Kim Jong-hak Production
 | статусы = 
 | телеарна = MBC TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 16 қыркүйек 2007
 | соңғы рет көрсетілді = 2 шілде 2008
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Сюжет ==
Сериал [[Чосон әулеті|Чосон әулетінің]] 22-ші билеушісі Корея [[Чонджо|королі Чонджоның]] өмірін көрсетеді. Корей тарихында Чонджо патша ретінде еркелетіп өскеніне қарамастан, қарапайым адамның жағдайына жанашырлығымен есте қалды.

Драма Корольдің алғашқы жылдарынан басталады, сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен дос болады, олар кейіннен қуылады. [[Ёнджо|Король Чонджо]] (И Санның атасы) тақ мұрагері төңкеріс жоспарлап жатыр деп қорқып, Санның әкесі мұрагер ханзада Садоны тамақ пен сусыз күріш жәшігіне мөрлейді. Сан әкесін құтқарғысы келеді және оның достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Судың көмегімен патша Ёнджодан мұрагер ханзаданы кешіруді өтінеді.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт ол қарапайым халықтың жағдайын көру үшін жасырын түрде жиі сапарларға шығады. Сериал Санның он бір жасындағы балалық шағы, мұрагер ханзаданы өлім жазасына кесіліп жатқан кезде, шамамен 40 жылдан кейін, Санның өзі король болып билік құрған кездегі кезеңді қамтиды. Бұл серияның басында Сан Сон Сон Ён мен Пак Дэ Суды кездестірді. 1-ші эпизодта ол кіші [[Әтек|евнухтың]] кейпіне еніп, әкесі күріш сандығына қамалған аулаға жасырын кіреді. Дэ Су мен Сон Ённың көмегімен оны көріп, әкесінің соңғы тілегін орындап үлгереді. Нәтижесінде қалыптасқан достық бүкіл серияға созылады. Содан кейін сюжет Сан ересек болғанға дейін он жылға созылады. Сан қарсылыққа қарамастан әкесін шексіз сүйген, әкесінің кінәсіздігін ешқашан мойындамаған перзенттік перзенті. Ол сондай-ақ Йонджоның кейде әділетсіз және дөрекі қарым-қатынасына қарамастан, атасы Енджо патшаға ешқашан ренжіген емес. Сан атасын қатты жақсы көретін. Өзінің қол астындағы адамдары мен халқына адал, ол біреудің өз өмірін қатерге тіккенін жек көреді және оның орнына әрқашан оларды қорғауға тырысады. Ол әлі тақ мұрагері болған кезде, ол оның жайлылық пен жылулық көзі болған Сонгёнға ғашық болады. Кейінірек ол патша болған кезде, Сонгён ақыры оның кәнизаты болады. Сан мұны жасыруға тырысса да, ол анасы әкелген басқа кәнизактарды ешқашан ұнатпайтын және олармен әрең уақыт өткізетін, тек патша ретіндегі парызын сезіну үшін кейде бір рет жасайды, бұл оған ашуланады. Сан корольдік гвардиямен жауынгерлік өнермен айналысқанды және адамдардың тәжірибесін сезіну үшін инкогнито режимінде саяхаттағанды ұнатады. Осылайша ол Йи Му-дук лақап атын алады. Сон Ён қайтыс болған кезде ол қатты ауырып, жүрегі ауырды. Ол оны күн сайын қатты сағынып, оны ойлап жүргенде, ол оған бәріне төтеп беріп, жақсы Патша боламын деген уәдесін орындауды жалғастырды. Ол Сонгёнмен кейінгі өмірде қайтадан бірге болады деп болжанады, ол жерде ол тыныштықта болады және мәңгіліктің қалған бөлігін жақсы көретін әйелмен бірге өткізуге қуанышты.

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>lj60b5zmecpl78vzmokgg6413k68vyh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591440</id>
      <parentid>3591439</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:21:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сюжет */</comment>
      <origin>3591440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9436" sha1="5ihqy30dzbdq3nivj5nwtm4s3yhlkl0" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Пак Чан-шик
 | режиссёрі = Ли Бен-хун
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 70 минут
 | студия = Kim Jong-hak Production
 | статусы = 
 | телеарна = MBC TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 16 қыркүйек 2007
 | соңғы рет көрсетілді = 2 шілде 2008
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Синопсис ==
Сериал Yi San Корея патшасы Jeongjo (Чосон әулетінің 22-билеушісі) өмірін баяндайды. Чонджо – сарайда өскеніне қарамастан, қарапайым халыққа жанашыр болған патша.

Оқиға оның бала кезінен басталады. Сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен достасады, бірақ олар кейін қуылып кетеді. Атасы Yeongjo Санның әкесі — тақ мұрагері Crown Prince Sado бүлік жасайды деп қорқып, оны күріш сандығына қамап қояды (тамақ пен сусыз). Сан әкесін құтқарғысы келіп, достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Су көмегімен атасынан оны кешіруді сұрайды.

Кейін оқиға оның есейген шағына ауысады. Ол бұрынғы достарымен қайта кездеседі, бірақ сарай ішіндегі интригалар оның тақ мұрагері ретіндегі орнын үнемі қауіпке тігеді.

Сан бала күнгі досы Сон Сон Ёнға ғашық болады. Оның әкесі сарай суретшісі болған, бірақ ерте қайтыс болған. Оқиға ары қарай Санның билікке келуін, патша болуын және Noron faction (Норон тобы) тарапынан болатын сарай ішіндегі қастандықтармен күресін көрсетеді.

Сериал кей жерлерде тарихи деректерден ауытқыса да, Чосон дәуіріндегі сарай өмірін шынайы көрсетуге тырысқан.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт ол қарапайым халықтың жағдайын көру үшін жасырын түрде жиі сапарларға шығады. Сериал Санның он бір жасындағы балалық шағы, мұрагер ханзаданы өлім жазасына кесіліп жатқан кезде, шамамен 40 жылдан кейін, Санның өзі король болып билік құрған кездегі кезеңді қамтиды. Бұл серияның басында Сан Сон Сон Ён мен Пак Дэ Суды кездестірді. 1-ші эпизодта ол кіші [[Әтек|евнухтың]] кейпіне еніп, әкесі күріш сандығына қамалған аулаға жасырын кіреді. Дэ Су мен Сон Ённың көмегімен оны көріп, әкесінің соңғы тілегін орындап үлгереді. Нәтижесінде қалыптасқан достық бүкіл серияға созылады. Содан кейін сюжет Сан ересек болғанға дейін он жылға созылады. Сан қарсылыққа қарамастан әкесін шексіз сүйген, әкесінің кінәсіздігін ешқашан мойындамаған перзенттік перзенті. Ол сондай-ақ Йонджоның кейде әділетсіз және дөрекі қарым-қатынасына қарамастан, атасы Енджо патшаға ешқашан ренжіген емес. Сан атасын қатты жақсы көретін. Өзінің қол астындағы адамдары мен халқына адал, ол біреудің өз өмірін қатерге тіккенін жек көреді және оның орнына әрқашан оларды қорғауға тырысады. Ол әлі тақ мұрагері болған кезде, ол оның жайлылық пен жылулық көзі болған Сонгёнға ғашық болады. Кейінірек ол патша болған кезде, Сонгён ақыры оның кәнизаты болады. Сан мұны жасыруға тырысса да, ол анасы әкелген басқа кәнизактарды ешқашан ұнатпайтын және олармен әрең уақыт өткізетін, тек патша ретіндегі парызын сезіну үшін кейде бір рет жасайды, бұл оған ашуланады. Сан корольдік гвардиямен жауынгерлік өнермен айналысқанды және адамдардың тәжірибесін сезіну үшін инкогнито режимінде саяхаттағанды ұнатады. Осылайша ол Йи Му-дук лақап атын алады. Сон Ён қайтыс болған кезде ол қатты ауырып, жүрегі ауырды. Ол оны күн сайын қатты сағынып, оны ойлап жүргенде, ол оған бәріне төтеп беріп, жақсы Патша боламын деген уәдесін орындауды жалғастырды. Ол Сонгёнмен кейінгі өмірде қайтадан бірге болады деп болжанады, ол жерде ол тыныштықта болады және мәңгіліктің қалған бөлігін жақсы көретін әйелмен бірге өткізуге қуанышты.

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>5ihqy30dzbdq3nivj5nwtm4s3yhlkl0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591441</id>
      <parentid>3591440</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:22:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Синопсис */</comment>
      <origin>3591441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9477" sha1="1xs44omgdpt284nwl5ixxd43e285x74" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Пак Чан-шик
 | режиссёрі = Ли Бен-хун
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 70 минут
 | студия = Kim Jong-hak Production
 | статусы = 
 | телеарна = MBC TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 16 қыркүйек 2007
 | соңғы рет көрсетілді = 2 шілде 2008
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Синопсис ==
Ли Сан. Сарай әміршісі сериалы Корея патшасы Чонджо (Чосон әулетінің 22-билеушісі) өмірін баяндайды. Чонджо – сарайда өскеніне қарамастан, қарапайым халыққа жанашыр болған патша.

Оқиға оның бала кезінен басталады. Сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен достасады, бірақ олар кейін қуылып кетеді. Атасы Yeongjo Санның әкесі — тақ мұрагері Crown Prince Sado бүлік жасайды деп қорқып, оны күріш сандығына қамап қояды (тамақ пен сусыз). Сан әкесін құтқарғысы келіп, достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Су көмегімен атасынан оны кешіруді сұрайды.

Кейін оқиға оның есейген шағына ауысады. Ол бұрынғы достарымен қайта кездеседі, бірақ сарай ішіндегі интригалар оның тақ мұрагері ретіндегі орнын үнемі қауіпке тігеді.

Сан бала күнгі досы Сон Сон Ёнға ғашық болады. Оның әкесі сарай суретшісі болған, бірақ ерте қайтыс болған. Оқиға ары қарай Санның билікке келуін, патша болуын және Noron faction (Норон тобы) тарапынан болатын сарай ішіндегі қастандықтармен күресін көрсетеді.

Сериал кей жерлерде тарихи деректерден ауытқыса да, Чосон дәуіріндегі сарай өмірін шынайы көрсетуге тырысқан.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт ол қарапайым халықтың жағдайын көру үшін жасырын түрде жиі сапарларға шығады. Сериал Санның он бір жасындағы балалық шағы, мұрагер ханзаданы өлім жазасына кесіліп жатқан кезде, шамамен 40 жылдан кейін, Санның өзі король болып билік құрған кездегі кезеңді қамтиды. Бұл серияның басында Сан Сон Сон Ён мен Пак Дэ Суды кездестірді. 1-ші эпизодта ол кіші [[Әтек|евнухтың]] кейпіне еніп, әкесі күріш сандығына қамалған аулаға жасырын кіреді. Дэ Су мен Сон Ённың көмегімен оны көріп, әкесінің соңғы тілегін орындап үлгереді. Нәтижесінде қалыптасқан достық бүкіл серияға созылады. Содан кейін сюжет Сан ересек болғанға дейін он жылға созылады. Сан қарсылыққа қарамастан әкесін шексіз сүйген, әкесінің кінәсіздігін ешқашан мойындамаған перзенттік перзенті. Ол сондай-ақ Йонджоның кейде әділетсіз және дөрекі қарым-қатынасына қарамастан, атасы Енджо патшаға ешқашан ренжіген емес. Сан атасын қатты жақсы көретін. Өзінің қол астындағы адамдары мен халқына адал, ол біреудің өз өмірін қатерге тіккенін жек көреді және оның орнына әрқашан оларды қорғауға тырысады. Ол әлі тақ мұрагері болған кезде, ол оның жайлылық пен жылулық көзі болған Сонгёнға ғашық болады. Кейінірек ол патша болған кезде, Сонгён ақыры оның кәнизаты болады. Сан мұны жасыруға тырысса да, ол анасы әкелген басқа кәнизактарды ешқашан ұнатпайтын және олармен әрең уақыт өткізетін, тек патша ретіндегі парызын сезіну үшін кейде бір рет жасайды, бұл оған ашуланады. Сан корольдік гвардиямен жауынгерлік өнермен айналысқанды және адамдардың тәжірибесін сезіну үшін инкогнито режимінде саяхаттағанды ұнатады. Осылайша ол Йи Му-дук лақап атын алады. Сон Ён қайтыс болған кезде ол қатты ауырып, жүрегі ауырды. Ол оны күн сайын қатты сағынып, оны ойлап жүргенде, ол оған бәріне төтеп беріп, жақсы Патша боламын деген уәдесін орындауды жалғастырды. Ол Сонгёнмен кейінгі өмірде қайтадан бірге болады деп болжанады, ол жерде ол тыныштықта болады және мәңгіліктің қалған бөлігін жақсы көретін әйелмен бірге өткізуге қуанышты.

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>1xs44omgdpt284nwl5ixxd43e285x74</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591442</id>
      <parentid>3591441</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:22:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Синопсис */</comment>
      <origin>3591442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9481" sha1="quffjhcodch2e2f0bhw31tea8mmw3qb" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Пак Чан-шик
 | режиссёрі = Ли Бен-хун
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 70 минут
 | студия = Kim Jong-hak Production
 | статусы = 
 | телеарна = MBC TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 16 қыркүйек 2007
 | соңғы рет көрсетілді = 2 шілде 2008
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Синопсис ==
«Ли Сан. Сарай әміршісі» сериалы Корея патшасы Чонджо (Чосон әулетінің 22-билеушісі) өмірін баяндайды. Чонджо – сарайда өскеніне қарамастан, қарапайым халыққа жанашыр болған патша.

Оқиға оның бала кезінен басталады. Сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен достасады, бірақ олар кейін қуылып кетеді. Атасы Yeongjo Санның әкесі — тақ мұрагері Crown Prince Sado бүлік жасайды деп қорқып, оны күріш сандығына қамап қояды (тамақ пен сусыз). Сан әкесін құтқарғысы келіп, достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Су көмегімен атасынан оны кешіруді сұрайды.

Кейін оқиға оның есейген шағына ауысады. Ол бұрынғы достарымен қайта кездеседі, бірақ сарай ішіндегі интригалар оның тақ мұрагері ретіндегі орнын үнемі қауіпке тігеді.

Сан бала күнгі досы Сон Сон Ёнға ғашық болады. Оның әкесі сарай суретшісі болған, бірақ ерте қайтыс болған. Оқиға ары қарай Санның билікке келуін, патша болуын және Noron faction (Норон тобы) тарапынан болатын сарай ішіндегі қастандықтармен күресін көрсетеді.

Сериал кей жерлерде тарихи деректерден ауытқыса да, Чосон дәуіріндегі сарай өмірін шынайы көрсетуге тырысқан.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт ол қарапайым халықтың жағдайын көру үшін жасырын түрде жиі сапарларға шығады. Сериал Санның он бір жасындағы балалық шағы, мұрагер ханзаданы өлім жазасына кесіліп жатқан кезде, шамамен 40 жылдан кейін, Санның өзі король болып билік құрған кездегі кезеңді қамтиды. Бұл серияның басында Сан Сон Сон Ён мен Пак Дэ Суды кездестірді. 1-ші эпизодта ол кіші [[Әтек|евнухтың]] кейпіне еніп, әкесі күріш сандығына қамалған аулаға жасырын кіреді. Дэ Су мен Сон Ённың көмегімен оны көріп, әкесінің соңғы тілегін орындап үлгереді. Нәтижесінде қалыптасқан достық бүкіл серияға созылады. Содан кейін сюжет Сан ересек болғанға дейін он жылға созылады. Сан қарсылыққа қарамастан әкесін шексіз сүйген, әкесінің кінәсіздігін ешқашан мойындамаған перзенттік перзенті. Ол сондай-ақ Йонджоның кейде әділетсіз және дөрекі қарым-қатынасына қарамастан, атасы Енджо патшаға ешқашан ренжіген емес. Сан атасын қатты жақсы көретін. Өзінің қол астындағы адамдары мен халқына адал, ол біреудің өз өмірін қатерге тіккенін жек көреді және оның орнына әрқашан оларды қорғауға тырысады. Ол әлі тақ мұрагері болған кезде, ол оның жайлылық пен жылулық көзі болған Сонгёнға ғашық болады. Кейінірек ол патша болған кезде, Сонгён ақыры оның кәнизаты болады. Сан мұны жасыруға тырысса да, ол анасы әкелген басқа кәнизактарды ешқашан ұнатпайтын және олармен әрең уақыт өткізетін, тек патша ретіндегі парызын сезіну үшін кейде бір рет жасайды, бұл оған ашуланады. Сан корольдік гвардиямен жауынгерлік өнермен айналысқанды және адамдардың тәжірибесін сезіну үшін инкогнито режимінде саяхаттағанды ұнатады. Осылайша ол Йи Му-дук лақап атын алады. Сон Ён қайтыс болған кезде ол қатты ауырып, жүрегі ауырды. Ол оны күн сайын қатты сағынып, оны ойлап жүргенде, ол оған бәріне төтеп беріп, жақсы Патша боламын деген уәдесін орындауды жалғастырды. Ол Сонгёнмен кейінгі өмірде қайтадан бірге болады деп болжанады, ол жерде ол тыныштықта болады және мәңгіліктің қалған бөлігін жақсы көретін әйелмен бірге өткізуге қуанышты.

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>quffjhcodch2e2f0bhw31tea8mmw3qb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591443</id>
      <parentid>3591442</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:23:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Синопсис */</comment>
      <origin>3591443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9487" sha1="6iwujx2aipefap9pq5r27f9jffv861d" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Пак Чан-шик
 | режиссёрі = Ли Бен-хун
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 70 минут
 | студия = Kim Jong-hak Production
 | статусы = 
 | телеарна = MBC TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 16 қыркүйек 2007
 | соңғы рет көрсетілді = 2 шілде 2008
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Синопсис ==
«Ли Сан. Сарай әміршісі» сериалы Корея патшасы Чонджо (Чосон әулетінің 22-билеушісі) өмірін баяндайды. Чонджо – сарайда өскеніне қарамастан, қарапайым халыққа жанашыр болған патша.

Оқиға оның бала кезінен басталады. Сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен достасады, бірақ олар кейін қуылып кетеді. Атасы Yeongjo Санның әкесі — тақ мұрагері Садо ханзада бүлік жасайды деп қорқып, оны күріш сандығына қамап қояды (тамақ пен сусыз). Сан әкесін құтқарғысы келіп, достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Су көмегімен атасынан оны кешіруді сұрайды.

Кейін оқиға оның есейген шағына ауысады. Ол бұрынғы достарымен қайта кездеседі, бірақ сарай ішіндегі интригалар оның тақ мұрагері ретіндегі орнын үнемі қауіпке тігеді.

Сан бала күнгі досы Сон Сон Ёнға ғашық болады. Оның әкесі сарай суретшісі болған, бірақ ерте қайтыс болған. Оқиға ары қарай Санның билікке келуін, патша болуын және Noron faction (Норон тобы) тарапынан болатын сарай ішіндегі қастандықтармен күресін көрсетеді.

Сериал кей жерлерде тарихи деректерден ауытқыса да, Чосон дәуіріндегі сарай өмірін шынайы көрсетуге тырысқан.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт ол қарапайым халықтың жағдайын көру үшін жасырын түрде жиі сапарларға шығады. Сериал Санның он бір жасындағы балалық шағы, мұрагер ханзаданы өлім жазасына кесіліп жатқан кезде, шамамен 40 жылдан кейін, Санның өзі король болып билік құрған кездегі кезеңді қамтиды. Бұл серияның басында Сан Сон Сон Ён мен Пак Дэ Суды кездестірді. 1-ші эпизодта ол кіші [[Әтек|евнухтың]] кейпіне еніп, әкесі күріш сандығына қамалған аулаға жасырын кіреді. Дэ Су мен Сон Ённың көмегімен оны көріп, әкесінің соңғы тілегін орындап үлгереді. Нәтижесінде қалыптасқан достық бүкіл серияға созылады. Содан кейін сюжет Сан ересек болғанға дейін он жылға созылады. Сан қарсылыққа қарамастан әкесін шексіз сүйген, әкесінің кінәсіздігін ешқашан мойындамаған перзенттік перзенті. Ол сондай-ақ Йонджоның кейде әділетсіз және дөрекі қарым-қатынасына қарамастан, атасы Енджо патшаға ешқашан ренжіген емес. Сан атасын қатты жақсы көретін. Өзінің қол астындағы адамдары мен халқына адал, ол біреудің өз өмірін қатерге тіккенін жек көреді және оның орнына әрқашан оларды қорғауға тырысады. Ол әлі тақ мұрагері болған кезде, ол оның жайлылық пен жылулық көзі болған Сонгёнға ғашық болады. Кейінірек ол патша болған кезде, Сонгён ақыры оның кәнизаты болады. Сан мұны жасыруға тырысса да, ол анасы әкелген басқа кәнизактарды ешқашан ұнатпайтын және олармен әрең уақыт өткізетін, тек патша ретіндегі парызын сезіну үшін кейде бір рет жасайды, бұл оған ашуланады. Сан корольдік гвардиямен жауынгерлік өнермен айналысқанды және адамдардың тәжірибесін сезіну үшін инкогнито режимінде саяхаттағанды ұнатады. Осылайша ол Йи Му-дук лақап атын алады. Сон Ён қайтыс болған кезде ол қатты ауырып, жүрегі ауырды. Ол оны күн сайын қатты сағынып, оны ойлап жүргенде, ол оған бәріне төтеп беріп, жақсы Патша боламын деген уәдесін орындауды жалғастырды. Ол Сонгёнмен кейінгі өмірде қайтадан бірге болады деп болжанады, ол жерде ол тыныштықта болады және мәңгіліктің қалған бөлігін жақсы көретін әйелмен бірге өткізуге қуанышты.

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>6iwujx2aipefap9pq5r27f9jffv861d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591444</id>
      <parentid>3591443</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:24:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Синопсис */</comment>
      <origin>3591444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9489" sha1="tik8q98jsbkahr96c6nl2e1gvu1c3st" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Пак Чан-шик
 | режиссёрі = Ли Бен-хун
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 70 минут
 | студия = Kim Jong-hak Production
 | статусы = 
 | телеарна = MBC TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 16 қыркүйек 2007
 | соңғы рет көрсетілді = 2 шілде 2008
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Синопсис ==
«Ли Сан. Сарай әміршісі» сериалы Корея патшасы Чонджо (Чосон әулетінің 22-билеушісі) өмірін баяндайды. Чонджо – сарайда өскеніне қарамастан, қарапайым халыққа жанашыр болған патша.

Оқиға оның бала кезінен басталады. Сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен достасады, бірақ олар кейін қуылып кетеді. Атасы Ёнджо Санның әкесі — тақ мұрагері Садо ханзада бүлік жасайды деп қорқып, оны күріш сандығына қамап қояды (тамақ пен сусыз). Сан әкесін құтқарғысы келіп, достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Су көмегімен атасынан оны кешіруді сұрайды.

Кейін оқиға оның есейген шағына ауысады. Ол бұрынғы достарымен қайта кездеседі, бірақ сарай ішіндегі интригалар оның тақ мұрагері ретіндегі орнын үнемі қауіпке тігеді. Сан бала күнгі досы Сон Сон Ёнға ғашық болады. Оның әкесі сарай суретшісі болған, бірақ ерте қайтыс болған. Оқиға ары қарай Санның билікке келуін, патша болуын және Noron faction (Норон тобы) тарапынан болатын сарай ішіндегі қастандықтармен күресін көрсетеді.

Сериал кей жерлерде тарихи деректерден ауытқыса да, Чосон дәуіріндегі сарай өмірін шынайы көрсетуге тырысқан.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт ол қарапайым халықтың жағдайын көру үшін жасырын түрде жиі сапарларға шығады. Сериал Санның он бір жасындағы балалық шағы, мұрагер ханзаданы өлім жазасына кесіліп жатқан кезде, шамамен 40 жылдан кейін, Санның өзі король болып билік құрған кездегі кезеңді қамтиды. Бұл серияның басында Сан Сон Сон Ён мен Пак Дэ Суды кездестірді. 1-ші эпизодта ол кіші [[Әтек|евнухтың]] кейпіне еніп, әкесі күріш сандығына қамалған аулаға жасырын кіреді. Дэ Су мен Сон Ённың көмегімен оны көріп, әкесінің соңғы тілегін орындап үлгереді. Нәтижесінде қалыптасқан достық бүкіл серияға созылады. Содан кейін сюжет Сан ересек болғанға дейін он жылға созылады. Сан қарсылыққа қарамастан әкесін шексіз сүйген, әкесінің кінәсіздігін ешқашан мойындамаған перзенттік перзенті. Ол сондай-ақ Йонджоның кейде әділетсіз және дөрекі қарым-қатынасына қарамастан, атасы Енджо патшаға ешқашан ренжіген емес. Сан атасын қатты жақсы көретін. Өзінің қол астындағы адамдары мен халқына адал, ол біреудің өз өмірін қатерге тіккенін жек көреді және оның орнына әрқашан оларды қорғауға тырысады. Ол әлі тақ мұрагері болған кезде, ол оның жайлылық пен жылулық көзі болған Сонгёнға ғашық болады. Кейінірек ол патша болған кезде, Сонгён ақыры оның кәнизаты болады. Сан мұны жасыруға тырысса да, ол анасы әкелген басқа кәнизактарды ешқашан ұнатпайтын және олармен әрең уақыт өткізетін, тек патша ретіндегі парызын сезіну үшін кейде бір рет жасайды, бұл оған ашуланады. Сан корольдік гвардиямен жауынгерлік өнермен айналысқанды және адамдардың тәжірибесін сезіну үшін инкогнито режимінде саяхаттағанды ұнатады. Осылайша ол Йи Му-дук лақап атын алады. Сон Ён қайтыс болған кезде ол қатты ауырып, жүрегі ауырды. Ол оны күн сайын қатты сағынып, оны ойлап жүргенде, ол оған бәріне төтеп беріп, жақсы Патша боламын деген уәдесін орындауды жалғастырды. Ол Сонгёнмен кейінгі өмірде қайтадан бірге болады деп болжанады, ол жерде ол тыныштықта болады және мәңгіліктің қалған бөлігін жақсы көретін әйелмен бірге өткізуге қуанышты.

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>tik8q98jsbkahr96c6nl2e1gvu1c3st</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591445</id>
      <parentid>3591444</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:27:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Рөлдерде */</comment>
      <origin>3591445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11918" sha1="hhcbr97sq8cailpz0yvmwgvsgle5eok" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Пак Чан-шик
 | режиссёрі = Ли Бен-хун
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 70 минут
 | студия = Kim Jong-hak Production
 | статусы = 
 | телеарна = MBC TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 16 қыркүйек 2007
 | соңғы рет көрсетілді = 2 шілде 2008
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Синопсис ==
«Ли Сан. Сарай әміршісі» сериалы Корея патшасы Чонджо (Чосон әулетінің 22-билеушісі) өмірін баяндайды. Чонджо – сарайда өскеніне қарамастан, қарапайым халыққа жанашыр болған патша.

Оқиға оның бала кезінен басталады. Сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен достасады, бірақ олар кейін қуылып кетеді. Атасы Ёнджо Санның әкесі — тақ мұрагері Садо ханзада бүлік жасайды деп қорқып, оны күріш сандығына қамап қояды (тамақ пен сусыз). Сан әкесін құтқарғысы келіп, достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Су көмегімен атасынан оны кешіруді сұрайды.

Кейін оқиға оның есейген шағына ауысады. Ол бұрынғы достарымен қайта кездеседі, бірақ сарай ішіндегі интригалар оның тақ мұрагері ретіндегі орнын үнемі қауіпке тігеді. Сан бала күнгі досы Сон Сон Ёнға ғашық болады. Оның әкесі сарай суретшісі болған, бірақ ерте қайтыс болған. Оқиға ары қарай Санның билікке келуін, патша болуын және Noron faction (Норон тобы) тарапынан болатын сарай ішіндегі қастандықтармен күресін көрсетеді.

Сериал кей жерлерде тарихи деректерден ауытқыса да, Чосон дәуіріндегі сарай өмірін шынайы көрсетуге тырысқан.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт ол қарапайым халықтың жағдайын көру үшін жасырын түрде жиі сапарларға шығады. Сериал Санның он бір жасындағы балалық шағы, мұрагер ханзаданы өлім жазасына кесіліп жатқан кезде, шамамен 40 жылдан кейін, Санның өзі король болып билік құрған кездегі кезеңді қамтиды. Бұл серияның басында Сан Сон Сон Ён мен Пак Дэ Суды кездестірді. 1-ші эпизодта ол кіші [[Әтек|евнухтың]] кейпіне еніп, әкесі күріш сандығына қамалған аулаға жасырын кіреді. Дэ Су мен Сон Ённың көмегімен оны көріп, әкесінің соңғы тілегін орындап үлгереді. Нәтижесінде қалыптасқан достық бүкіл серияға созылады. Содан кейін сюжет Сан ересек болғанға дейін он жылға созылады. Сан қарсылыққа қарамастан әкесін шексіз сүйген, әкесінің кінәсіздігін ешқашан мойындамаған перзенттік перзенті. Ол сондай-ақ Йонджоның кейде әділетсіз және дөрекі қарым-қатынасына қарамастан, атасы Енджо патшаға ешқашан ренжіген емес. Сан атасын қатты жақсы көретін. Өзінің қол астындағы адамдары мен халқына адал, ол біреудің өз өмірін қатерге тіккенін жек көреді және оның орнына әрқашан оларды қорғауға тырысады. Ол әлі тақ мұрагері болған кезде, ол оның жайлылық пен жылулық көзі болған Сонгёнға ғашық болады. Кейінірек ол патша болған кезде, Сонгён ақыры оның кәнизаты болады. Сан мұны жасыруға тырысса да, ол анасы әкелген басқа кәнизактарды ешқашан ұнатпайтын және олармен әрең уақыт өткізетін, тек патша ретіндегі парызын сезіну үшін кейде бір рет жасайды, бұл оған ашуланады. Сан корольдік гвардиямен жауынгерлік өнермен айналысқанды және адамдардың тәжірибесін сезіну үшін инкогнито режимінде саяхаттағанды ұнатады. Осылайша ол Йи Му-дук лақап атын алады. Сон Ён қайтыс болған кезде ол қатты ауырып, жүрегі ауырды. Ол оны күн сайын қатты сағынып, оны ойлап жүргенде, ол оған бәріне төтеп беріп, жақсы Патша боламын деген уәдесін орындауды жалғастырды. Ол Сонгёнмен кейінгі өмірде қайтадан бірге болады деп болжанады, ол жерде ол тыныштықта болады және мәңгіліктің қалған бөлігін жақсы көретін әйелмен бірге өткізуге қуанышты.
==Марапаттар мен номинациялар==

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Жылы
!Марапат
!Санат
!Иегері
!Нәтиже
!Дереккөз
|-
|rowspan=8|2007
|rowspan=8|[[2007 MBC Drama Awards]] {{Further|2007 MBC Drama Awards}}
| Үздік актер (жоғары деңгей) || [[Lee Seo-jin]] || Жеңді ||rowspan=&quot;8&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.edaily.co.kr/news/read?newsId=01177526583364096&amp;mediaCodeNo=258 | script-title=ko:'이산' 팀의 뜨거운 동료애로 'MBC 연기대상' 웃음 작렬 | date=December 31, 2007 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hankyung.com/life/article/2007123157327|script-title=ko:'이산' 이서진 &quot;키스신만 없었으면 좋겠다&quot;|date=December 31, 2007}}&lt;/ref&gt;
|-
| Үздік актриса (жоғары деңгей) || [[Han Ji-min]] || Жеңді
|-
| Үздік жас актер || [[Park Ji-bin]] || Жеңді
|-
| Үздік сценарист || Kim Yi-young || Жеңді
|-
| Көрермендер таңдауы бойынша жылдың ең үздік драмасы || Lee San, Wind of the Palace || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актер || [[Lee Seo-jin]] || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актриса || [[Han Ji-min]] || Номинация 
|-
| Үздік жұп жүлдесі || [[Lee Seo-jin]] and [[Han Ji-min]] || Номинация 
|-
|rowspan=3|2008
|rowspan=3|[[2008 Baeksang Arts Awards]]{{Further|44th Paeksang Arts Awards}}
| Үздік режиссер (ТВ) || [[Lee Byung-hoon]] || Жеңді || rowspan=&quot;3&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kdramapal.com/awards/baeksang-arts-awards-2008/|title = Baeksang Arts Awards 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|title=Winners of the 44th Baeksang Art Awards (제44회 백상예술대상, 4/24/2008)|date=April 25, 2008|access-date=April 8, 2021|archive-date=March 10, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310112036/https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;{{Unreliable source?|reason=See reliable sources list on [[WP:KO/RS]]|date=July 2025}}
|-
|| Үздік актер (ТВ) || [[Lee Seo-jin]] || Номинация 
|-
|| Үздік жаңа актер (ТВ) || [[Han Sang-jin]] || Номинация
|-
|}

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>hhcbr97sq8cailpz0yvmwgvsgle5eok</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591446</id>
      <parentid>3591445</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:28:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Марапаттар мен номинациялар */</comment>
      <origin>3591446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11925" sha1="qaoenmm8g0yvcm5lof65ewa3mbhwflp" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Пак Чан-шик
 | режиссёрі = Ли Бен-хун
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 70 минут
 | студия = Kim Jong-hak Production
 | статусы = 
 | телеарна = MBC TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 16 қыркүйек 2007
 | соңғы рет көрсетілді = 2 шілде 2008
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Синопсис ==
«Ли Сан. Сарай әміршісі» сериалы Корея патшасы Чонджо (Чосон әулетінің 22-билеушісі) өмірін баяндайды. Чонджо – сарайда өскеніне қарамастан, қарапайым халыққа жанашыр болған патша.

Оқиға оның бала кезінен басталады. Сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен достасады, бірақ олар кейін қуылып кетеді. Атасы Ёнджо Санның әкесі — тақ мұрагері Садо ханзада бүлік жасайды деп қорқып, оны күріш сандығына қамап қояды (тамақ пен сусыз). Сан әкесін құтқарғысы келіп, достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Су көмегімен атасынан оны кешіруді сұрайды.

Кейін оқиға оның есейген шағына ауысады. Ол бұрынғы достарымен қайта кездеседі, бірақ сарай ішіндегі интригалар оның тақ мұрагері ретіндегі орнын үнемі қауіпке тігеді. Сан бала күнгі досы Сон Сон Ёнға ғашық болады. Оның әкесі сарай суретшісі болған, бірақ ерте қайтыс болған. Оқиға ары қарай Санның билікке келуін, патша болуын және Noron faction (Норон тобы) тарапынан болатын сарай ішіндегі қастандықтармен күресін көрсетеді.

Сериал кей жерлерде тарихи деректерден ауытқыса да, Чосон дәуіріндегі сарай өмірін шынайы көрсетуге тырысқан.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт ол қарапайым халықтың жағдайын көру үшін жасырын түрде жиі сапарларға шығады. Сериал Санның он бір жасындағы балалық шағы, мұрагер ханзаданы өлім жазасына кесіліп жатқан кезде, шамамен 40 жылдан кейін, Санның өзі король болып билік құрған кездегі кезеңді қамтиды. Бұл серияның басында Сан Сон Сон Ён мен Пак Дэ Суды кездестірді. 1-ші эпизодта ол кіші [[Әтек|евнухтың]] кейпіне еніп, әкесі күріш сандығына қамалған аулаға жасырын кіреді. Дэ Су мен Сон Ённың көмегімен оны көріп, әкесінің соңғы тілегін орындап үлгереді. Нәтижесінде қалыптасқан достық бүкіл серияға созылады. Содан кейін сюжет Сан ересек болғанға дейін он жылға созылады. Сан қарсылыққа қарамастан әкесін шексіз сүйген, әкесінің кінәсіздігін ешқашан мойындамаған перзенттік перзенті. Ол сондай-ақ Йонджоның кейде әділетсіз және дөрекі қарым-қатынасына қарамастан, атасы Енджо патшаға ешқашан ренжіген емес. Сан атасын қатты жақсы көретін. Өзінің қол астындағы адамдары мен халқына адал, ол біреудің өз өмірін қатерге тіккенін жек көреді және оның орнына әрқашан оларды қорғауға тырысады. Ол әлі тақ мұрагері болған кезде, ол оның жайлылық пен жылулық көзі болған Сонгёнға ғашық болады. Кейінірек ол патша болған кезде, Сонгён ақыры оның кәнизаты болады. Сан мұны жасыруға тырысса да, ол анасы әкелген басқа кәнизактарды ешқашан ұнатпайтын және олармен әрең уақыт өткізетін, тек патша ретіндегі парызын сезіну үшін кейде бір рет жасайды, бұл оған ашуланады. Сан корольдік гвардиямен жауынгерлік өнермен айналысқанды және адамдардың тәжірибесін сезіну үшін инкогнито режимінде саяхаттағанды ұнатады. Осылайша ол Йи Му-дук лақап атын алады. Сон Ён қайтыс болған кезде ол қатты ауырып, жүрегі ауырды. Ол оны күн сайын қатты сағынып, оны ойлап жүргенде, ол оған бәріне төтеп беріп, жақсы Патша боламын деген уәдесін орындауды жалғастырды. Ол Сонгёнмен кейінгі өмірде қайтадан бірге болады деп болжанады, ол жерде ол тыныштықта болады және мәңгіліктің қалған бөлігін жақсы көретін әйелмен бірге өткізуге қуанышты.
==Марапаттар мен номинациялар==

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Жылы
!Марапат
!Санат
!Иегері
!Нәтиже
!Дереккөз
|-
|rowspan=8|2007
|rowspan=8|[[2007 MBC Drama Awards]] {{Further|2007 MBC Drama Awards}}
| Үздік актер (жоғары деңгей) || [[Lee Seo-jin]] || Жеңді ||rowspan=&quot;8&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.edaily.co.kr/news/read?newsId=01177526583364096&amp;mediaCodeNo=258 | script-title=ko:'이산' 팀의 뜨거운 동료애로 'MBC 연기대상' 웃음 작렬 | date=December 31, 2007 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hankyung.com/life/article/2007123157327|script-title=ko:'이산' 이서진 &quot;키스신만 없었으면 좋겠다&quot;|date=December 31, 2007}}&lt;/ref&gt;
|-
| Үздік актриса (жоғары деңгей) || [[Han Ji-min]] || Жеңді
|-
| Үздік жас актер || [[Park Ji-bin]] || Жеңді
|-
| Үздік сценарист || Kim Yi-young || Жеңді
|-
| Көрермендер таңдауы бойынша жылдың ең үздік драмасы || Lee San, Wind of the Palace || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актер || [[Ли Со Джин]] || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актриса || [[Han Ji-min]] || Номинация 
|-
| Үздік жұп жүлдесі || [[Lee Seo-jin]] and [[Han Ji-min]] || Номинация 
|-
|rowspan=3|2008
|rowspan=3|[[2008 Baeksang Arts Awards]]{{Further|44th Paeksang Arts Awards}}
| Үздік режиссер (ТВ) || [[Lee Byung-hoon]] || Жеңді || rowspan=&quot;3&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kdramapal.com/awards/baeksang-arts-awards-2008/|title = Baeksang Arts Awards 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|title=Winners of the 44th Baeksang Art Awards (제44회 백상예술대상, 4/24/2008)|date=April 25, 2008|access-date=April 8, 2021|archive-date=March 10, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310112036/https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;{{Unreliable source?|reason=See reliable sources list on [[WP:KO/RS]]|date=July 2025}}
|-
|| Үздік актер (ТВ) || [[Lee Seo-jin]] || Номинация 
|-
|| Үздік жаңа актер (ТВ) || [[Han Sang-jin]] || Номинация
|-
|}

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>qaoenmm8g0yvcm5lof65ewa3mbhwflp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591447</id>
      <parentid>3591446</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:29:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Марапаттар мен номинациялар */</comment>
      <origin>3591447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11839" sha1="ca0mr68qt5tw2icxv6ulx6sei14nddn" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Пак Чан-шик
 | режиссёрі = Ли Бен-хун
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 70 минут
 | студия = Kim Jong-hak Production
 | статусы = 
 | телеарна = MBC TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 16 қыркүйек 2007
 | соңғы рет көрсетілді = 2 шілде 2008
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Синопсис ==
«Ли Сан. Сарай әміршісі» сериалы Корея патшасы Чонджо (Чосон әулетінің 22-билеушісі) өмірін баяндайды. Чонджо – сарайда өскеніне қарамастан, қарапайым халыққа жанашыр болған патша.

Оқиға оның бала кезінен басталады. Сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен достасады, бірақ олар кейін қуылып кетеді. Атасы Ёнджо Санның әкесі — тақ мұрагері Садо ханзада бүлік жасайды деп қорқып, оны күріш сандығына қамап қояды (тамақ пен сусыз). Сан әкесін құтқарғысы келіп, достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Су көмегімен атасынан оны кешіруді сұрайды.

Кейін оқиға оның есейген шағына ауысады. Ол бұрынғы достарымен қайта кездеседі, бірақ сарай ішіндегі интригалар оның тақ мұрагері ретіндегі орнын үнемі қауіпке тігеді. Сан бала күнгі досы Сон Сон Ёнға ғашық болады. Оның әкесі сарай суретшісі болған, бірақ ерте қайтыс болған. Оқиға ары қарай Санның билікке келуін, патша болуын және Noron faction (Норон тобы) тарапынан болатын сарай ішіндегі қастандықтармен күресін көрсетеді.

Сериал кей жерлерде тарихи деректерден ауытқыса да, Чосон дәуіріндегі сарай өмірін шынайы көрсетуге тырысқан.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт ол қарапайым халықтың жағдайын көру үшін жасырын түрде жиі сапарларға шығады. Сериал Санның он бір жасындағы балалық шағы, мұрагер ханзаданы өлім жазасына кесіліп жатқан кезде, шамамен 40 жылдан кейін, Санның өзі король болып билік құрған кездегі кезеңді қамтиды. Бұл серияның басында Сан Сон Сон Ён мен Пак Дэ Суды кездестірді. 1-ші эпизодта ол кіші [[Әтек|евнухтың]] кейпіне еніп, әкесі күріш сандығына қамалған аулаға жасырын кіреді. Дэ Су мен Сон Ённың көмегімен оны көріп, әкесінің соңғы тілегін орындап үлгереді. Нәтижесінде қалыптасқан достық бүкіл серияға созылады. Содан кейін сюжет Сан ересек болғанға дейін он жылға созылады. Сан қарсылыққа қарамастан әкесін шексіз сүйген, әкесінің кінәсіздігін ешқашан мойындамаған перзенттік перзенті. Ол сондай-ақ Йонджоның кейде әділетсіз және дөрекі қарым-қатынасына қарамастан, атасы Енджо патшаға ешқашан ренжіген емес. Сан атасын қатты жақсы көретін. Өзінің қол астындағы адамдары мен халқына адал, ол біреудің өз өмірін қатерге тіккенін жек көреді және оның орнына әрқашан оларды қорғауға тырысады. Ол әлі тақ мұрагері болған кезде, ол оның жайлылық пен жылулық көзі болған Сонгёнға ғашық болады. Кейінірек ол патша болған кезде, Сонгён ақыры оның кәнизаты болады. Сан мұны жасыруға тырысса да, ол анасы әкелген басқа кәнизактарды ешқашан ұнатпайтын және олармен әрең уақыт өткізетін, тек патша ретіндегі парызын сезіну үшін кейде бір рет жасайды, бұл оған ашуланады. Сан корольдік гвардиямен жауынгерлік өнермен айналысқанды және адамдардың тәжірибесін сезіну үшін инкогнито режимінде саяхаттағанды ұнатады. Осылайша ол Йи Му-дук лақап атын алады. Сон Ён қайтыс болған кезде ол қатты ауырып, жүрегі ауырды. Ол оны күн сайын қатты сағынып, оны ойлап жүргенде, ол оған бәріне төтеп беріп, жақсы Патша боламын деген уәдесін орындауды жалғастырды. Ол Сонгёнмен кейінгі өмірде қайтадан бірге болады деп болжанады, ол жерде ол тыныштықта болады және мәңгіліктің қалған бөлігін жақсы көретін әйелмен бірге өткізуге қуанышты.
==Марапаттар мен номинациялар==

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Жылы
!Марапат
!Санат
!Иегері
!Нәтиже
!Дереккөз
|-
|rowspan=8|2007
|rowspan=8|[[2007 MBC Drama Awards]] {{Further|2007 MBC Drama Awards}}
| Үздік актер (жоғары деңгей) || [[Lee Seo-jin]] || Жеңді ||rowspan=&quot;8&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.edaily.co.kr/news/read?newsId=01177526583364096&amp;mediaCodeNo=258 | script-title=ko:'이산' 팀의 뜨거운 동료애로 'MBC 연기대상' 웃음 작렬 | date=December 31, 2007 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hankyung.com/life/article/2007123157327|script-title=ko:'이산' 이서진 &quot;키스신만 없었으면 좋겠다&quot;|date=December 31, 2007}}&lt;/ref&gt;
|-
| Үздік актриса (жоғары деңгей) || [[Han Ji-min]] || Жеңді
|-
| Үздік жас актер || [[Park Ji-bin]] || Жеңді
|-
| Үздік сценарист || Kim Yi-young || Жеңді
|-
| Көрермендер таңдауы бойынша жылдың ең үздік драмасы || Lee San, Wind of the Palace || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актер || [[Ли Со Джин]] || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актриса || [[Han Ji-min]] || Номинация 
|-
| Үздік жұп жүлдесі || [[Lee Seo-jin]] and [[Han Ji-min]] || Номинация 
|-
|rowspan=3|2008
|rowspan=3|[[2008 Baeksang Arts Awards]]{{Further|44th Paeksang Arts Awards}}
| Үздік режиссер (ТВ) || [[Lee Byung-hoon]] || Жеңді || rowspan=&quot;3&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kdramapal.com/awards/baeksang-arts-awards-2008/|title = Baeksang Arts Awards 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|title=Winners of the 44th Baeksang Art Awards (제44회 백상예술대상, 4/24/2008)|date=April 25, 2008|access-date=April 8, 2021|archive-date=March 10, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310112036/https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|| Үздік актер (ТВ) || [[Lee Seo-jin]] || Номинация 
|-
|| Үздік жаңа актер (ТВ) || [[Han Sang-jin]] || Номинация
|-
|}

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>ca0mr68qt5tw2icxv6ulx6sei14nddn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591448</id>
      <parentid>3591447</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:29:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Марапаттар мен номинациялар */</comment>
      <origin>3591448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11837" sha1="5owu46rqaxjtibwa7x486n81x43elg1" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Пак Чан-шик
 | режиссёрі = Ли Бен-хун
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 70 минут
 | студия = Kim Jong-hak Production
 | статусы = 
 | телеарна = MBC TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 16 қыркүйек 2007
 | соңғы рет көрсетілді = 2 шілде 2008
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Синопсис ==
«Ли Сан. Сарай әміршісі» сериалы Корея патшасы Чонджо (Чосон әулетінің 22-билеушісі) өмірін баяндайды. Чонджо – сарайда өскеніне қарамастан, қарапайым халыққа жанашыр болған патша.

Оқиға оның бала кезінен басталады. Сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен достасады, бірақ олар кейін қуылып кетеді. Атасы Ёнджо Санның әкесі — тақ мұрагері Садо ханзада бүлік жасайды деп қорқып, оны күріш сандығына қамап қояды (тамақ пен сусыз). Сан әкесін құтқарғысы келіп, достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Су көмегімен атасынан оны кешіруді сұрайды.

Кейін оқиға оның есейген шағына ауысады. Ол бұрынғы достарымен қайта кездеседі, бірақ сарай ішіндегі интригалар оның тақ мұрагері ретіндегі орнын үнемі қауіпке тігеді. Сан бала күнгі досы Сон Сон Ёнға ғашық болады. Оның әкесі сарай суретшісі болған, бірақ ерте қайтыс болған. Оқиға ары қарай Санның билікке келуін, патша болуын және Noron faction (Норон тобы) тарапынан болатын сарай ішіндегі қастандықтармен күресін көрсетеді.

Сериал кей жерлерде тарихи деректерден ауытқыса да, Чосон дәуіріндегі сарай өмірін шынайы көрсетуге тырысқан.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт ол қарапайым халықтың жағдайын көру үшін жасырын түрде жиі сапарларға шығады. Сериал Санның он бір жасындағы балалық шағы, мұрагер ханзаданы өлім жазасына кесіліп жатқан кезде, шамамен 40 жылдан кейін, Санның өзі король болып билік құрған кездегі кезеңді қамтиды. Бұл серияның басында Сан Сон Сон Ён мен Пак Дэ Суды кездестірді. 1-ші эпизодта ол кіші [[Әтек|евнухтың]] кейпіне еніп, әкесі күріш сандығына қамалған аулаға жасырын кіреді. Дэ Су мен Сон Ённың көмегімен оны көріп, әкесінің соңғы тілегін орындап үлгереді. Нәтижесінде қалыптасқан достық бүкіл серияға созылады. Содан кейін сюжет Сан ересек болғанға дейін он жылға созылады. Сан қарсылыққа қарамастан әкесін шексіз сүйген, әкесінің кінәсіздігін ешқашан мойындамаған перзенттік перзенті. Ол сондай-ақ Йонджоның кейде әділетсіз және дөрекі қарым-қатынасына қарамастан, атасы Енджо патшаға ешқашан ренжіген емес. Сан атасын қатты жақсы көретін. Өзінің қол астындағы адамдары мен халқына адал, ол біреудің өз өмірін қатерге тіккенін жек көреді және оның орнына әрқашан оларды қорғауға тырысады. Ол әлі тақ мұрагері болған кезде, ол оның жайлылық пен жылулық көзі болған Сонгёнға ғашық болады. Кейінірек ол патша болған кезде, Сонгён ақыры оның кәнизаты болады. Сан мұны жасыруға тырысса да, ол анасы әкелген басқа кәнизактарды ешқашан ұнатпайтын және олармен әрең уақыт өткізетін, тек патша ретіндегі парызын сезіну үшін кейде бір рет жасайды, бұл оған ашуланады. Сан корольдік гвардиямен жауынгерлік өнермен айналысқанды және адамдардың тәжірибесін сезіну үшін инкогнито режимінде саяхаттағанды ұнатады. Осылайша ол Йи Му-дук лақап атын алады. Сон Ён қайтыс болған кезде ол қатты ауырып, жүрегі ауырды. Ол оны күн сайын қатты сағынып, оны ойлап жүргенде, ол оған бәріне төтеп беріп, жақсы Патша боламын деген уәдесін орындауды жалғастырды. Ол Сонгёнмен кейінгі өмірде қайтадан бірге болады деп болжанады, ол жерде ол тыныштықта болады және мәңгіліктің қалған бөлігін жақсы көретін әйелмен бірге өткізуге қуанышты.
==Марапаттар мен номинациялар==

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Жылы
!Марапат
!Санат
!Иегері
!Нәтиже
!Дереккөз
|-
|rowspan=8|2007
|rowspan=8|[[2007 MBC Drama Awards]] {{Further|2007 MBC Drama Awards}}
| Үздік актер (жоғары деңгей) || [[Lee Seo-jin]] || Жеңді ||rowspan=&quot;8&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.edaily.co.kr/news/read?newsId=01177526583364096&amp;mediaCodeNo=258 | script-title=ko:'이산' 팀의 뜨거운 동료애로 'MBC 연기대상' 웃음 작렬 | date=December 31, 2007 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hankyung.com/life/article/2007123157327|script-title=ko:'이산' 이서진 &quot;키스신만 없었으면 좋겠다&quot;|date=December 31, 2007}}&lt;/ref&gt;
|-
| Үздік актриса (жоғары деңгей) || [[Han Ji-min]] || Жеңді
|-
| Үздік жас актер || [[Park Ji-bin]] || Жеңді
|-
| Үздік сценарист || Kim Yi-young || Жеңді
|-
| Көрермендер таңдауы бойынша жылдың ең үздік драмасы || Lee San, Wind of the Palace || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актер || [[Ли Со Джин]] || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актриса || [[Han Ji-min]] || Номинация 
|-
| Үздік жұп жүлдесі || [[Lee Seo-jin]] and [[Han Ji-min]] || Номинация 
|-
|rowspan=3|2008
|rowspan=3|[[2008 Baeksang Arts Awards]]{{Further|44th Paeksang Arts Awards}}
| Үздік режиссер (ТВ) || [[Lee Byung-hoon]] || Жеңді || rowspan=&quot;3&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kdramapal.com/awards/baeksang-arts-awards-2008/|title = Baeksang Arts Awards 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|title=Winners of the 44th Baeksang Art Awards (제44회 백상예술대상, 4/24/2008)|date=April 25, 2008|access-date=April 8, 2021|archive-date=March 10, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310112036/https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|| Үздік актер (ТВ) || [[Lee Seo-jin]] || Номинация 
|-
|| Үздік жаңа актер (ТВ) || [[Han Sang-jin]] || Номинация
|-
|}

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>5owu46rqaxjtibwa7x486n81x43elg1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591449</id>
      <parentid>3591448</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:30:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Марапаттар мен номинациялар */</comment>
      <origin>3591449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11857" sha1="n4kb5z913fbisn7v5e86izdmb9fn5r0" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Пак Чан-шик
 | режиссёрі = Ли Бен-хун
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 70 минут
 | студия = Kim Jong-hak Production
 | статусы = 
 | телеарна = MBC TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 16 қыркүйек 2007
 | соңғы рет көрсетілді = 2 шілде 2008
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Синопсис ==
«Ли Сан. Сарай әміршісі» сериалы Корея патшасы Чонджо (Чосон әулетінің 22-билеушісі) өмірін баяндайды. Чонджо – сарайда өскеніне қарамастан, қарапайым халыққа жанашыр болған патша.

Оқиға оның бала кезінен басталады. Сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен достасады, бірақ олар кейін қуылып кетеді. Атасы Ёнджо Санның әкесі — тақ мұрагері Садо ханзада бүлік жасайды деп қорқып, оны күріш сандығына қамап қояды (тамақ пен сусыз). Сан әкесін құтқарғысы келіп, достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Су көмегімен атасынан оны кешіруді сұрайды.

Кейін оқиға оның есейген шағына ауысады. Ол бұрынғы достарымен қайта кездеседі, бірақ сарай ішіндегі интригалар оның тақ мұрагері ретіндегі орнын үнемі қауіпке тігеді. Сан бала күнгі досы Сон Сон Ёнға ғашық болады. Оның әкесі сарай суретшісі болған, бірақ ерте қайтыс болған. Оқиға ары қарай Санның билікке келуін, патша болуын және Noron faction (Норон тобы) тарапынан болатын сарай ішіндегі қастандықтармен күресін көрсетеді.

Сериал кей жерлерде тарихи деректерден ауытқыса да, Чосон дәуіріндегі сарай өмірін шынайы көрсетуге тырысқан.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт ол қарапайым халықтың жағдайын көру үшін жасырын түрде жиі сапарларға шығады. Сериал Санның он бір жасындағы балалық шағы, мұрагер ханзаданы өлім жазасына кесіліп жатқан кезде, шамамен 40 жылдан кейін, Санның өзі король болып билік құрған кездегі кезеңді қамтиды. Бұл серияның басында Сан Сон Сон Ён мен Пак Дэ Суды кездестірді. 1-ші эпизодта ол кіші [[Әтек|евнухтың]] кейпіне еніп, әкесі күріш сандығына қамалған аулаға жасырын кіреді. Дэ Су мен Сон Ённың көмегімен оны көріп, әкесінің соңғы тілегін орындап үлгереді. Нәтижесінде қалыптасқан достық бүкіл серияға созылады. Содан кейін сюжет Сан ересек болғанға дейін он жылға созылады. Сан қарсылыққа қарамастан әкесін шексіз сүйген, әкесінің кінәсіздігін ешқашан мойындамаған перзенттік перзенті. Ол сондай-ақ Йонджоның кейде әділетсіз және дөрекі қарым-қатынасына қарамастан, атасы Енджо патшаға ешқашан ренжіген емес. Сан атасын қатты жақсы көретін. Өзінің қол астындағы адамдары мен халқына адал, ол біреудің өз өмірін қатерге тіккенін жек көреді және оның орнына әрқашан оларды қорғауға тырысады. Ол әлі тақ мұрагері болған кезде, ол оның жайлылық пен жылулық көзі болған Сонгёнға ғашық болады. Кейінірек ол патша болған кезде, Сонгён ақыры оның кәнизаты болады. Сан мұны жасыруға тырысса да, ол анасы әкелген басқа кәнизактарды ешқашан ұнатпайтын және олармен әрең уақыт өткізетін, тек патша ретіндегі парызын сезіну үшін кейде бір рет жасайды, бұл оған ашуланады. Сан корольдік гвардиямен жауынгерлік өнермен айналысқанды және адамдардың тәжірибесін сезіну үшін инкогнито режимінде саяхаттағанды ұнатады. Осылайша ол Йи Му-дук лақап атын алады. Сон Ён қайтыс болған кезде ол қатты ауырып, жүрегі ауырды. Ол оны күн сайын қатты сағынып, оны ойлап жүргенде, ол оған бәріне төтеп беріп, жақсы Патша боламын деген уәдесін орындауды жалғастырды. Ол Сонгёнмен кейінгі өмірде қайтадан бірге болады деп болжанады, ол жерде ол тыныштықта болады және мәңгіліктің қалған бөлігін жақсы көретін әйелмен бірге өткізуге қуанышты.
==Марапаттар мен номинациялар==

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Жылы
!Марапат
!Санат
!Иегері
!Нәтиже
!Дереккөз
|-
|rowspan=8|2007
|rowspan=8|[[2007 MBC Drama Awards]] {{Further|2007 MBC Drama Awards}}
| Үздік актер (жоғары деңгей) || [[Lee Seo-jin]] || Жеңді ||rowspan=&quot;8&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.edaily.co.kr/news/read?newsId=01177526583364096&amp;mediaCodeNo=258 | script-title=ko:'이산' 팀의 뜨거운 동료애로 'MBC 연기대상' 웃음 작렬 | date=December 31, 2007 Жаңалықтар}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hankyung.com/life/article/2007123157327|script-title=ko:'이산' 이서진 &quot;키스신만 없었으면 좋겠다&quot;|date=December 31, 2007}}&lt;/ref&gt;
|-
| Үздік актриса (жоғары деңгей) || [[Han Ji-min]] || Жеңді
|-
| Үздік жас актер || [[Park Ji-bin]] || Жеңді
|-
| Үздік сценарист || Kim Yi-young || Жеңді
|-
| Көрермендер таңдауы бойынша жылдың ең үздік драмасы || Lee San, Wind of the Palace || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актер || [[Ли Со Джин]] || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актриса || [[Han Ji-min]] || Номинация 
|-
| Үздік жұп жүлдесі || [[Lee Seo-jin]] and [[Han Ji-min]] || Номинация 
|-
|rowspan=3|2008
|rowspan=3|[[2008 Baeksang Arts Awards]]{{Further|44th Paeksang Arts Awards}}
| Үздік режиссер (ТВ) || [[Lee Byung-hoon]] || Жеңді || rowspan=&quot;3&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kdramapal.com/awards/baeksang-arts-awards-2008/|title = Baeksang Arts Awards 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|title=Winners of the 44th Baeksang Art Awards (제44회 백상예술대상, 4/24/2008)|date=April 25, 2008|access-date=April 8, 2021|archive-date=March 10, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310112036/https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|| Үздік актер (ТВ) || [[Lee Seo-jin]] || Номинация 
|-
|| Үздік жаңа актер (ТВ) || [[Han Sang-jin]] || Номинация
|-
|}

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>n4kb5z913fbisn7v5e86izdmb9fn5r0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591450</id>
      <parentid>3591449</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:31:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Марапаттар мен номинациялар */</comment>
      <origin>3591450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11442" sha1="5cteckd3pcwg76ju6cmkobeflsw6cmz" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Пак Чан-шик
 | режиссёрі = Ли Бен-хун
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 70 минут
 | студия = Kim Jong-hak Production
 | статусы = 
 | телеарна = MBC TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 16 қыркүйек 2007
 | соңғы рет көрсетілді = 2 шілде 2008
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Синопсис ==
«Ли Сан. Сарай әміршісі» сериалы Корея патшасы Чонджо (Чосон әулетінің 22-билеушісі) өмірін баяндайды. Чонджо – сарайда өскеніне қарамастан, қарапайым халыққа жанашыр болған патша.

Оқиға оның бала кезінен басталады. Сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен достасады, бірақ олар кейін қуылып кетеді. Атасы Ёнджо Санның әкесі — тақ мұрагері Садо ханзада бүлік жасайды деп қорқып, оны күріш сандығына қамап қояды (тамақ пен сусыз). Сан әкесін құтқарғысы келіп, достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Су көмегімен атасынан оны кешіруді сұрайды.

Кейін оқиға оның есейген шағына ауысады. Ол бұрынғы достарымен қайта кездеседі, бірақ сарай ішіндегі интригалар оның тақ мұрагері ретіндегі орнын үнемі қауіпке тігеді. Сан бала күнгі досы Сон Сон Ёнға ғашық болады. Оның әкесі сарай суретшісі болған, бірақ ерте қайтыс болған. Оқиға ары қарай Санның билікке келуін, патша болуын және Noron faction (Норон тобы) тарапынан болатын сарай ішіндегі қастандықтармен күресін көрсетеді.

Сериал кей жерлерде тарихи деректерден ауытқыса да, Чосон дәуіріндегі сарай өмірін шынайы көрсетуге тырысқан.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт ол қарапайым халықтың жағдайын көру үшін жасырын түрде жиі сапарларға шығады. Сериал Санның он бір жасындағы балалық шағы, мұрагер ханзаданы өлім жазасына кесіліп жатқан кезде, шамамен 40 жылдан кейін, Санның өзі король болып билік құрған кездегі кезеңді қамтиды. Бұл серияның басында Сан Сон Сон Ён мен Пак Дэ Суды кездестірді. 1-ші эпизодта ол кіші [[Әтек|евнухтың]] кейпіне еніп, әкесі күріш сандығына қамалған аулаға жасырын кіреді. Дэ Су мен Сон Ённың көмегімен оны көріп, әкесінің соңғы тілегін орындап үлгереді. Нәтижесінде қалыптасқан достық бүкіл серияға созылады. Содан кейін сюжет Сан ересек болғанға дейін он жылға созылады. Сан қарсылыққа қарамастан әкесін шексіз сүйген, әкесінің кінәсіздігін ешқашан мойындамаған перзенттік перзенті. Ол сондай-ақ Йонджоның кейде әділетсіз және дөрекі қарым-қатынасына қарамастан, атасы Енджо патшаға ешқашан ренжіген емес. Сан атасын қатты жақсы көретін. Өзінің қол астындағы адамдары мен халқына адал, ол біреудің өз өмірін қатерге тіккенін жек көреді және оның орнына әрқашан оларды қорғауға тырысады. Ол әлі тақ мұрагері болған кезде, ол оның жайлылық пен жылулық көзі болған Сонгёнға ғашық болады. Кейінірек ол патша болған кезде, Сонгён ақыры оның кәнизаты болады. Сан мұны жасыруға тырысса да, ол анасы әкелген басқа кәнизактарды ешқашан ұнатпайтын және олармен әрең уақыт өткізетін, тек патша ретіндегі парызын сезіну үшін кейде бір рет жасайды, бұл оған ашуланады. Сан корольдік гвардиямен жауынгерлік өнермен айналысқанды және адамдардың тәжірибесін сезіну үшін инкогнито режимінде саяхаттағанды ұнатады. Осылайша ол Йи Му-дук лақап атын алады. Сон Ён қайтыс болған кезде ол қатты ауырып, жүрегі ауырды. Ол оны күн сайын қатты сағынып, оны ойлап жүргенде, ол оған бәріне төтеп беріп, жақсы Патша боламын деген уәдесін орындауды жалғастырды. Ол Сонгёнмен кейінгі өмірде қайтадан бірге болады деп болжанады, ол жерде ол тыныштықта болады және мәңгіліктің қалған бөлігін жақсы көретін әйелмен бірге өткізуге қуанышты.
==Марапаттар мен номинациялар==

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Жылы
!Марапат
!Санат
!Иегері
!Нәтиже
!Дереккөз
|-
|rowspan=8|2007
|rowspan=8|[[2007 MBC Drama Awards]] {{Further|2007 MBC Drama Awards}}
| Үздік актер (жоғары деңгей) || [[Lee Seo-jin]] || Жеңді ||rowspan=&quot;8&quot; |
|-
| Үздік актриса (жоғары деңгей) || [[Han Ji-min]] || Жеңді
|-
| Үздік жас актер || [[Park Ji-bin]] || Жеңді
|-
| Үздік сценарист || Kim Yi-young || Жеңді
|-
| Көрермендер таңдауы бойынша жылдың ең үздік драмасы || Lee San, Wind of the Palace || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актер || [[Ли Со Джин]] || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актриса || [[Han Ji-min]] || Номинация 
|-
| Үздік жұп жүлдесі || [[Lee Seo-jin]] and [[Han Ji-min]] || Номинация 
|-
|rowspan=3|2008
|rowspan=3|[[2008 Baeksang Arts Awards]]{{Further|44th Paeksang Arts Awards}}
| Үздік режиссер (ТВ) || [[Lee Byung-hoon]] || Жеңді || rowspan=&quot;3&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kdramapal.com/awards/baeksang-arts-awards-2008/|title = Baeksang Arts Awards 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|title=Winners of the 44th Baeksang Art Awards (제44회 백상예술대상, 4/24/2008)|date=April 25, 2008|access-date=April 8, 2021|archive-date=March 10, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310112036/https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|| Үздік актер (ТВ) || [[Lee Seo-jin]] || Номинация 
|-
|| Үздік жаңа актер (ТВ) || [[Han Sang-jin]] || Номинация
|-
|}

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>5cteckd3pcwg76ju6cmkobeflsw6cmz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591451</id>
      <parentid>3591450</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:32:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Марапаттар мен номинациялар */</comment>
      <origin>3591451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11485" sha1="1adinpu3n4k3iv6w593ofbtqex8tnps" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Пак Чан-шик
 | режиссёрі = Ли Бен-хун
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 70 минут
 | студия = Kim Jong-hak Production
 | статусы = 
 | телеарна = MBC TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 16 қыркүйек 2007
 | соңғы рет көрсетілді = 2 шілде 2008
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Синопсис ==
«Ли Сан. Сарай әміршісі» сериалы Корея патшасы Чонджо (Чосон әулетінің 22-билеушісі) өмірін баяндайды. Чонджо – сарайда өскеніне қарамастан, қарапайым халыққа жанашыр болған патша.

Оқиға оның бала кезінен басталады. Сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен достасады, бірақ олар кейін қуылып кетеді. Атасы Ёнджо Санның әкесі — тақ мұрагері Садо ханзада бүлік жасайды деп қорқып, оны күріш сандығына қамап қояды (тамақ пен сусыз). Сан әкесін құтқарғысы келіп, достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Су көмегімен атасынан оны кешіруді сұрайды.

Кейін оқиға оның есейген шағына ауысады. Ол бұрынғы достарымен қайта кездеседі, бірақ сарай ішіндегі интригалар оның тақ мұрагері ретіндегі орнын үнемі қауіпке тігеді. Сан бала күнгі досы Сон Сон Ёнға ғашық болады. Оның әкесі сарай суретшісі болған, бірақ ерте қайтыс болған. Оқиға ары қарай Санның билікке келуін, патша болуын және Noron faction (Норон тобы) тарапынан болатын сарай ішіндегі қастандықтармен күресін көрсетеді.

Сериал кей жерлерде тарихи деректерден ауытқыса да, Чосон дәуіріндегі сарай өмірін шынайы көрсетуге тырысқан.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт ол қарапайым халықтың жағдайын көру үшін жасырын түрде жиі сапарларға шығады. Сериал Санның он бір жасындағы балалық шағы, мұрагер ханзаданы өлім жазасына кесіліп жатқан кезде, шамамен 40 жылдан кейін, Санның өзі король болып билік құрған кездегі кезеңді қамтиды. Бұл серияның басында Сан Сон Сон Ён мен Пак Дэ Суды кездестірді. 1-ші эпизодта ол кіші [[Әтек|евнухтың]] кейпіне еніп, әкесі күріш сандығына қамалған аулаға жасырын кіреді. Дэ Су мен Сон Ённың көмегімен оны көріп, әкесінің соңғы тілегін орындап үлгереді. Нәтижесінде қалыптасқан достық бүкіл серияға созылады. Содан кейін сюжет Сан ересек болғанға дейін он жылға созылады. Сан қарсылыққа қарамастан әкесін шексіз сүйген, әкесінің кінәсіздігін ешқашан мойындамаған перзенттік перзенті. Ол сондай-ақ Йонджоның кейде әділетсіз және дөрекі қарым-қатынасына қарамастан, атасы Енджо патшаға ешқашан ренжіген емес. Сан атасын қатты жақсы көретін. Өзінің қол астындағы адамдары мен халқына адал, ол біреудің өз өмірін қатерге тіккенін жек көреді және оның орнына әрқашан оларды қорғауға тырысады. Ол әлі тақ мұрагері болған кезде, ол оның жайлылық пен жылулық көзі болған Сонгёнға ғашық болады. Кейінірек ол патша болған кезде, Сонгён ақыры оның кәнизаты болады. Сан мұны жасыруға тырысса да, ол анасы әкелген басқа кәнизактарды ешқашан ұнатпайтын және олармен әрең уақыт өткізетін, тек патша ретіндегі парызын сезіну үшін кейде бір рет жасайды, бұл оған ашуланады. Сан корольдік гвардиямен жауынгерлік өнермен айналысқанды және адамдардың тәжірибесін сезіну үшін инкогнито режимінде саяхаттағанды ұнатады. Осылайша ол Йи Му-дук лақап атын алады. Сон Ён қайтыс болған кезде ол қатты ауырып, жүрегі ауырды. Ол оны күн сайын қатты сағынып, оны ойлап жүргенде, ол оған бәріне төтеп беріп, жақсы Патша боламын деген уәдесін орындауды жалғастырды. Ол Сонгёнмен кейінгі өмірде қайтадан бірге болады деп болжанады, ол жерде ол тыныштықта болады және мәңгіліктің қалған бөлігін жақсы көретін әйелмен бірге өткізуге қуанышты.
==Марапаттар мен номинациялар==

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Жылы
!Марапат
!Санат
!Иегері
!Нәтиже
!Дереккөз
|-
|rowspan=8|2007
|rowspan=8|[[2007 MBC Drama Awards]] {{Further|2007 MBC Drama Awards}}
| Үздік актер (жоғары деңгей) || [[Lee Seo-jin]] || Жеңді ||rowspan=&quot;8&quot; |
|-
| Үздік актриса (жоғары деңгей) || [[Han Ji-min]] || Жеңді
|-
| Үздік жас актер || [[Пак Джи Бин]] || Жеңді
|-
| Үздік сценарист || Ким И Яң || Жеңді
|-
| Көрермендер таңдауы бойынша жылдың ең үздік драмасы || Lee San, Wind of the Palace || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актер || [[Ли Со Джин]] || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актриса || [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
| Үздік жұп жүлдесі || [[Ли Со Джин]] және [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
|rowspan=3|2008
|rowspan=3|[[2008 Baeksang Arts Awards]]{{Further|44th Paeksang Arts Awards}}
| Үздік режиссер (ТВ) || [[Lee Byung-hoon]] || Жеңді || rowspan=&quot;3&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kdramapal.com/awards/baeksang-arts-awards-2008/|title = Baeksang Arts Awards 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|title=Winners of the 44th Baeksang Art Awards (제44회 백상예술대상, 4/24/2008)|date=April 25, 2008|access-date=April 8, 2021|archive-date=March 10, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310112036/https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|| Үздік актер (ТВ) || [[Lee Seo-jin]] || Номинация 
|-
|| Үздік жаңа актер (ТВ) || [[Han Sang-jin]] || Номинация
|-
|}

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>1adinpu3n4k3iv6w593ofbtqex8tnps</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591452</id>
      <parentid>3591451</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:33:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Марапаттар мен номинациялар */</comment>
      <origin>3591452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11451" sha1="eqccjtyq5wmvnib78g0b8gk5cjco85g" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Пак Чан-шик
 | режиссёрі = Ли Бен-хун
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 70 минут
 | студия = Kim Jong-hak Production
 | статусы = 
 | телеарна = MBC TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 16 қыркүйек 2007
 | соңғы рет көрсетілді = 2 шілде 2008
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Синопсис ==
«Ли Сан. Сарай әміршісі» сериалы Корея патшасы Чонджо (Чосон әулетінің 22-билеушісі) өмірін баяндайды. Чонджо – сарайда өскеніне қарамастан, қарапайым халыққа жанашыр болған патша.

Оқиға оның бала кезінен басталады. Сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен достасады, бірақ олар кейін қуылып кетеді. Атасы Ёнджо Санның әкесі — тақ мұрагері Садо ханзада бүлік жасайды деп қорқып, оны күріш сандығына қамап қояды (тамақ пен сусыз). Сан әкесін құтқарғысы келіп, достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Су көмегімен атасынан оны кешіруді сұрайды.

Кейін оқиға оның есейген шағына ауысады. Ол бұрынғы достарымен қайта кездеседі, бірақ сарай ішіндегі интригалар оның тақ мұрагері ретіндегі орнын үнемі қауіпке тігеді. Сан бала күнгі досы Сон Сон Ёнға ғашық болады. Оның әкесі сарай суретшісі болған, бірақ ерте қайтыс болған. Оқиға ары қарай Санның билікке келуін, патша болуын және Noron faction (Норон тобы) тарапынан болатын сарай ішіндегі қастандықтармен күресін көрсетеді.

Сериал кей жерлерде тарихи деректерден ауытқыса да, Чосон дәуіріндегі сарай өмірін шынайы көрсетуге тырысқан.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт ол қарапайым халықтың жағдайын көру үшін жасырын түрде жиі сапарларға шығады. Сериал Санның он бір жасындағы балалық шағы, мұрагер ханзаданы өлім жазасына кесіліп жатқан кезде, шамамен 40 жылдан кейін, Санның өзі король болып билік құрған кездегі кезеңді қамтиды. Бұл серияның басында Сан Сон Сон Ён мен Пак Дэ Суды кездестірді. 1-ші эпизодта ол кіші [[Әтек|евнухтың]] кейпіне еніп, әкесі күріш сандығына қамалған аулаға жасырын кіреді. Дэ Су мен Сон Ённың көмегімен оны көріп, әкесінің соңғы тілегін орындап үлгереді. Нәтижесінде қалыптасқан достық бүкіл серияға созылады. Содан кейін сюжет Сан ересек болғанға дейін он жылға созылады. Сан қарсылыққа қарамастан әкесін шексіз сүйген, әкесінің кінәсіздігін ешқашан мойындамаған перзенттік перзенті. Ол сондай-ақ Йонджоның кейде әділетсіз және дөрекі қарым-қатынасына қарамастан, атасы Енджо патшаға ешқашан ренжіген емес. Сан атасын қатты жақсы көретін. Өзінің қол астындағы адамдары мен халқына адал, ол біреудің өз өмірін қатерге тіккенін жек көреді және оның орнына әрқашан оларды қорғауға тырысады. Ол әлі тақ мұрагері болған кезде, ол оның жайлылық пен жылулық көзі болған Сонгёнға ғашық болады. Кейінірек ол патша болған кезде, Сонгён ақыры оның кәнизаты болады. Сан мұны жасыруға тырысса да, ол анасы әкелген басқа кәнизактарды ешқашан ұнатпайтын және олармен әрең уақыт өткізетін, тек патша ретіндегі парызын сезіну үшін кейде бір рет жасайды, бұл оған ашуланады. Сан корольдік гвардиямен жауынгерлік өнермен айналысқанды және адамдардың тәжірибесін сезіну үшін инкогнито режимінде саяхаттағанды ұнатады. Осылайша ол Йи Му-дук лақап атын алады. Сон Ён қайтыс болған кезде ол қатты ауырып, жүрегі ауырды. Ол оны күн сайын қатты сағынып, оны ойлап жүргенде, ол оған бәріне төтеп беріп, жақсы Патша боламын деген уәдесін орындауды жалғастырды. Ол Сонгёнмен кейінгі өмірде қайтадан бірге болады деп болжанады, ол жерде ол тыныштықта болады және мәңгіліктің қалған бөлігін жақсы көретін әйелмен бірге өткізуге қуанышты.
==Марапаттар мен номинациялар==

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Жылы
!Марапат
!Санат
!Иегері
!Нәтиже
!Дереккөз
|-
|rowspan=8|2007
|rowspan=8|[[2007 MBC Drama Awards]]
| Үздік актер (жоғары деңгей) || [[Lee Seo-jin]] || Жеңді ||rowspan=&quot;8&quot; |
|-
| Үздік актриса (жоғары деңгей) || [[Han Ji-min]] || Жеңді
|-
| Үздік жас актер || [[Пак Джи Бин]] || Жеңді
|-
| Үздік сценарист || Ким И Яң || Жеңді
|-
| Көрермендер таңдауы бойынша жылдың ең үздік драмасы || Lee San, Wind of the Palace || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актер || [[Ли Со Джин]] || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актриса || [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
| Үздік жұп жүлдесі || [[Ли Со Джин]] және [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
|rowspan=3|2008
|rowspan=3|[[2008 Baeksang Arts Awards]]{{Further|44th Paeksang Arts Awards}}
| Үздік режиссер (ТВ) || [[Lee Byung-hoon]] || Жеңді || rowspan=&quot;3&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kdramapal.com/awards/baeksang-arts-awards-2008/|title = Baeksang Arts Awards 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|title=Winners of the 44th Baeksang Art Awards (제44회 백상예술대상, 4/24/2008)|date=April 25, 2008|access-date=April 8, 2021|archive-date=March 10, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310112036/https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|| Үздік актер (ТВ) || [[Lee Seo-jin]] || Номинация 
|-
|| Үздік жаңа актер (ТВ) || [[Han Sang-jin]] || Номинация
|-
|}

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>eqccjtyq5wmvnib78g0b8gk5cjco85g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591453</id>
      <parentid>3591452</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:33:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Марапаттар мен номинациялар */</comment>
      <origin>3591453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11447" sha1="7uquz7emod0gjric0js0o5kq4z0cqxp" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Пак Чан-шик
 | режиссёрі = Ли Бен-хун
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 70 минут
 | студия = Kim Jong-hak Production
 | статусы = 
 | телеарна = MBC TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 16 қыркүйек 2007
 | соңғы рет көрсетілді = 2 шілде 2008
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Синопсис ==
«Ли Сан. Сарай әміршісі» сериалы Корея патшасы Чонджо (Чосон әулетінің 22-билеушісі) өмірін баяндайды. Чонджо – сарайда өскеніне қарамастан, қарапайым халыққа жанашыр болған патша.

Оқиға оның бала кезінен басталады. Сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен достасады, бірақ олар кейін қуылып кетеді. Атасы Ёнджо Санның әкесі — тақ мұрагері Садо ханзада бүлік жасайды деп қорқып, оны күріш сандығына қамап қояды (тамақ пен сусыз). Сан әкесін құтқарғысы келіп, достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Су көмегімен атасынан оны кешіруді сұрайды.

Кейін оқиға оның есейген шағына ауысады. Ол бұрынғы достарымен қайта кездеседі, бірақ сарай ішіндегі интригалар оның тақ мұрагері ретіндегі орнын үнемі қауіпке тігеді. Сан бала күнгі досы Сон Сон Ёнға ғашық болады. Оның әкесі сарай суретшісі болған, бірақ ерте қайтыс болған. Оқиға ары қарай Санның билікке келуін, патша болуын және Noron faction (Норон тобы) тарапынан болатын сарай ішіндегі қастандықтармен күресін көрсетеді.

Сериал кей жерлерде тарихи деректерден ауытқыса да, Чосон дәуіріндегі сарай өмірін шынайы көрсетуге тырысқан.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт ол қарапайым халықтың жағдайын көру үшін жасырын түрде жиі сапарларға шығады. Сериал Санның он бір жасындағы балалық шағы, мұрагер ханзаданы өлім жазасына кесіліп жатқан кезде, шамамен 40 жылдан кейін, Санның өзі король болып билік құрған кездегі кезеңді қамтиды. Бұл серияның басында Сан Сон Сон Ён мен Пак Дэ Суды кездестірді. 1-ші эпизодта ол кіші [[Әтек|евнухтың]] кейпіне еніп, әкесі күріш сандығына қамалған аулаға жасырын кіреді. Дэ Су мен Сон Ённың көмегімен оны көріп, әкесінің соңғы тілегін орындап үлгереді. Нәтижесінде қалыптасқан достық бүкіл серияға созылады. Содан кейін сюжет Сан ересек болғанға дейін он жылға созылады. Сан қарсылыққа қарамастан әкесін шексіз сүйген, әкесінің кінәсіздігін ешқашан мойындамаған перзенттік перзенті. Ол сондай-ақ Йонджоның кейде әділетсіз және дөрекі қарым-қатынасына қарамастан, атасы Енджо патшаға ешқашан ренжіген емес. Сан атасын қатты жақсы көретін. Өзінің қол астындағы адамдары мен халқына адал, ол біреудің өз өмірін қатерге тіккенін жек көреді және оның орнына әрқашан оларды қорғауға тырысады. Ол әлі тақ мұрагері болған кезде, ол оның жайлылық пен жылулық көзі болған Сонгёнға ғашық болады. Кейінірек ол патша болған кезде, Сонгён ақыры оның кәнизаты болады. Сан мұны жасыруға тырысса да, ол анасы әкелген басқа кәнизактарды ешқашан ұнатпайтын және олармен әрең уақыт өткізетін, тек патша ретіндегі парызын сезіну үшін кейде бір рет жасайды, бұл оған ашуланады. Сан корольдік гвардиямен жауынгерлік өнермен айналысқанды және адамдардың тәжірибесін сезіну үшін инкогнито режимінде саяхаттағанды ұнатады. Осылайша ол Йи Му-дук лақап атын алады. Сон Ён қайтыс болған кезде ол қатты ауырып, жүрегі ауырды. Ол оны күн сайын қатты сағынып, оны ойлап жүргенде, ол оған бәріне төтеп беріп, жақсы Патша боламын деген уәдесін орындауды жалғастырды. Ол Сонгёнмен кейінгі өмірде қайтадан бірге болады деп болжанады, ол жерде ол тыныштықта болады және мәңгіліктің қалған бөлігін жақсы көретін әйелмен бірге өткізуге қуанышты.
==Марапаттар мен номинациялар==

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Жылы
!Марапат
!Санат
!Иегері
!Нәтиже
!Дереккөз
|-
|rowspan=8|2007
|rowspan=8|2007 MBC Drama Awards
| Үздік актер (жоғары деңгей) || [[Lee Seo-jin]] || Жеңді ||rowspan=&quot;8&quot; |
|-
| Үздік актриса (жоғары деңгей) || [[Han Ji-min]] || Жеңді
|-
| Үздік жас актер || [[Пак Джи Бин]] || Жеңді
|-
| Үздік сценарист || Ким И Яң || Жеңді
|-
| Көрермендер таңдауы бойынша жылдың ең үздік драмасы || Lee San, Wind of the Palace || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актер || [[Ли Со Джин]] || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актриса || [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
| Үздік жұп жүлдесі || [[Ли Со Джин]] және [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
|rowspan=3|2008
|rowspan=3|[[2008 Baeksang Arts Awards]]{{Further|44th Paeksang Arts Awards}}
| Үздік режиссер (ТВ) || [[Lee Byung-hoon]] || Жеңді || rowspan=&quot;3&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kdramapal.com/awards/baeksang-arts-awards-2008/|title = Baeksang Arts Awards 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|title=Winners of the 44th Baeksang Art Awards (제44회 백상예술대상, 4/24/2008)|date=April 25, 2008|access-date=April 8, 2021|archive-date=March 10, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310112036/https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|| Үздік актер (ТВ) || [[Lee Seo-jin]] || Номинация 
|-
|| Үздік жаңа актер (ТВ) || [[Han Sang-jin]] || Номинация
|-
|}

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>7uquz7emod0gjric0js0o5kq4z0cqxp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591454</id>
      <parentid>3591453</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:33:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Марапаттар мен номинациялар */</comment>
      <origin>3591454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11410" sha1="4y44vkrdq0lgku07umxgupwrnwvue1a" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Пак Чан-шик
 | режиссёрі = Ли Бен-хун
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 70 минут
 | студия = Kim Jong-hak Production
 | статусы = 
 | телеарна = MBC TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 16 қыркүйек 2007
 | соңғы рет көрсетілді = 2 шілде 2008
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Синопсис ==
«Ли Сан. Сарай әміршісі» сериалы Корея патшасы Чонджо (Чосон әулетінің 22-билеушісі) өмірін баяндайды. Чонджо – сарайда өскеніне қарамастан, қарапайым халыққа жанашыр болған патша.

Оқиға оның бала кезінен басталады. Сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен достасады, бірақ олар кейін қуылып кетеді. Атасы Ёнджо Санның әкесі — тақ мұрагері Садо ханзада бүлік жасайды деп қорқып, оны күріш сандығына қамап қояды (тамақ пен сусыз). Сан әкесін құтқарғысы келіп, достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Су көмегімен атасынан оны кешіруді сұрайды.

Кейін оқиға оның есейген шағына ауысады. Ол бұрынғы достарымен қайта кездеседі, бірақ сарай ішіндегі интригалар оның тақ мұрагері ретіндегі орнын үнемі қауіпке тігеді. Сан бала күнгі досы Сон Сон Ёнға ғашық болады. Оның әкесі сарай суретшісі болған, бірақ ерте қайтыс болған. Оқиға ары қарай Санның билікке келуін, патша болуын және Noron faction (Норон тобы) тарапынан болатын сарай ішіндегі қастандықтармен күресін көрсетеді.

Сериал кей жерлерде тарихи деректерден ауытқыса да, Чосон дәуіріндегі сарай өмірін шынайы көрсетуге тырысқан.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт ол қарапайым халықтың жағдайын көру үшін жасырын түрде жиі сапарларға шығады. Сериал Санның он бір жасындағы балалық шағы, мұрагер ханзаданы өлім жазасына кесіліп жатқан кезде, шамамен 40 жылдан кейін, Санның өзі король болып билік құрған кездегі кезеңді қамтиды. Бұл серияның басында Сан Сон Сон Ён мен Пак Дэ Суды кездестірді. 1-ші эпизодта ол кіші [[Әтек|евнухтың]] кейпіне еніп, әкесі күріш сандығына қамалған аулаға жасырын кіреді. Дэ Су мен Сон Ённың көмегімен оны көріп, әкесінің соңғы тілегін орындап үлгереді. Нәтижесінде қалыптасқан достық бүкіл серияға созылады. Содан кейін сюжет Сан ересек болғанға дейін он жылға созылады. Сан қарсылыққа қарамастан әкесін шексіз сүйген, әкесінің кінәсіздігін ешқашан мойындамаған перзенттік перзенті. Ол сондай-ақ Йонджоның кейде әділетсіз және дөрекі қарым-қатынасына қарамастан, атасы Енджо патшаға ешқашан ренжіген емес. Сан атасын қатты жақсы көретін. Өзінің қол астындағы адамдары мен халқына адал, ол біреудің өз өмірін қатерге тіккенін жек көреді және оның орнына әрқашан оларды қорғауға тырысады. Ол әлі тақ мұрагері болған кезде, ол оның жайлылық пен жылулық көзі болған Сонгёнға ғашық болады. Кейінірек ол патша болған кезде, Сонгён ақыры оның кәнизаты болады. Сан мұны жасыруға тырысса да, ол анасы әкелген басқа кәнизактарды ешқашан ұнатпайтын және олармен әрең уақыт өткізетін, тек патша ретіндегі парызын сезіну үшін кейде бір рет жасайды, бұл оған ашуланады. Сан корольдік гвардиямен жауынгерлік өнермен айналысқанды және адамдардың тәжірибесін сезіну үшін инкогнито режимінде саяхаттағанды ұнатады. Осылайша ол Йи Му-дук лақап атын алады. Сон Ён қайтыс болған кезде ол қатты ауырып, жүрегі ауырды. Ол оны күн сайын қатты сағынып, оны ойлап жүргенде, ол оған бәріне төтеп беріп, жақсы Патша боламын деген уәдесін орындауды жалғастырды. Ол Сонгёнмен кейінгі өмірде қайтадан бірге болады деп болжанады, ол жерде ол тыныштықта болады және мәңгіліктің қалған бөлігін жақсы көретін әйелмен бірге өткізуге қуанышты.
==Марапаттар мен номинациялар==

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Жылы
!Марапат
!Санат
!Иегері
!Нәтиже
!Дереккөз
|-
|rowspan=8|2007
|rowspan=8|2007 MBC Drama Awards
| Үздік актер (жоғары деңгей) || [[Lee Seo-jin]] || Жеңді ||rowspan=&quot;8&quot; |
|-
| Үздік актриса (жоғары деңгей) || [[Han Ji-min]] || Жеңді
|-
| Үздік жас актер || [[Пак Джи Бин]] || Жеңді
|-
| Үздік сценарист || Ким И Яң || Жеңді
|-
| Көрермендер таңдауы бойынша жылдың ең үздік драмасы || Lee San, Wind of the Palace || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актер || [[Ли Со Джин]] || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актриса || [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
| Үздік жұп жүлдесі || [[Ли Со Джин]] және [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
|rowspan=3|2008
|rowspan=3|[[2008 Baeksang Arts Awards]]
| Үздік режиссер (ТВ) || [[Lee Byung-hoon]] || Жеңді || rowspan=&quot;3&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kdramapal.com/awards/baeksang-arts-awards-2008/|title = Baeksang Arts Awards 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|title=Winners of the 44th Baeksang Art Awards (제44회 백상예술대상, 4/24/2008)|date=April 25, 2008|access-date=April 8, 2021|archive-date=March 10, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310112036/https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|| Үздік актер (ТВ) || [[Lee Seo-jin]] || Номинация 
|-
|| Үздік жаңа актер (ТВ) || [[Han Sang-jin]] || Номинация
|-
|}

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>4y44vkrdq0lgku07umxgupwrnwvue1a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591455</id>
      <parentid>3591454</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:34:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Марапаттар мен номинациялар */</comment>
      <origin>3591455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11406" sha1="0u40e3vjz77pkrx783vh9fgjpm1hvro" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Пак Чан-шик
 | режиссёрі = Ли Бен-хун
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 70 минут
 | студия = Kim Jong-hak Production
 | статусы = 
 | телеарна = MBC TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 16 қыркүйек 2007
 | соңғы рет көрсетілді = 2 шілде 2008
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Синопсис ==
«Ли Сан. Сарай әміршісі» сериалы Корея патшасы Чонджо (Чосон әулетінің 22-билеушісі) өмірін баяндайды. Чонджо – сарайда өскеніне қарамастан, қарапайым халыққа жанашыр болған патша.

Оқиға оның бала кезінен басталады. Сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен достасады, бірақ олар кейін қуылып кетеді. Атасы Ёнджо Санның әкесі — тақ мұрагері Садо ханзада бүлік жасайды деп қорқып, оны күріш сандығына қамап қояды (тамақ пен сусыз). Сан әкесін құтқарғысы келіп, достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Су көмегімен атасынан оны кешіруді сұрайды.

Кейін оқиға оның есейген шағына ауысады. Ол бұрынғы достарымен қайта кездеседі, бірақ сарай ішіндегі интригалар оның тақ мұрагері ретіндегі орнын үнемі қауіпке тігеді. Сан бала күнгі досы Сон Сон Ёнға ғашық болады. Оның әкесі сарай суретшісі болған, бірақ ерте қайтыс болған. Оқиға ары қарай Санның билікке келуін, патша болуын және Noron faction (Норон тобы) тарапынан болатын сарай ішіндегі қастандықтармен күресін көрсетеді.

Сериал кей жерлерде тарихи деректерден ауытқыса да, Чосон дәуіріндегі сарай өмірін шынайы көрсетуге тырысқан.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт ол қарапайым халықтың жағдайын көру үшін жасырын түрде жиі сапарларға шығады. Сериал Санның он бір жасындағы балалық шағы, мұрагер ханзаданы өлім жазасына кесіліп жатқан кезде, шамамен 40 жылдан кейін, Санның өзі король болып билік құрған кездегі кезеңді қамтиды. Бұл серияның басында Сан Сон Сон Ён мен Пак Дэ Суды кездестірді. 1-ші эпизодта ол кіші [[Әтек|евнухтың]] кейпіне еніп, әкесі күріш сандығына қамалған аулаға жасырын кіреді. Дэ Су мен Сон Ённың көмегімен оны көріп, әкесінің соңғы тілегін орындап үлгереді. Нәтижесінде қалыптасқан достық бүкіл серияға созылады. Содан кейін сюжет Сан ересек болғанға дейін он жылға созылады. Сан қарсылыққа қарамастан әкесін шексіз сүйген, әкесінің кінәсіздігін ешқашан мойындамаған перзенттік перзенті. Ол сондай-ақ Йонджоның кейде әділетсіз және дөрекі қарым-қатынасына қарамастан, атасы Енджо патшаға ешқашан ренжіген емес. Сан атасын қатты жақсы көретін. Өзінің қол астындағы адамдары мен халқына адал, ол біреудің өз өмірін қатерге тіккенін жек көреді және оның орнына әрқашан оларды қорғауға тырысады. Ол әлі тақ мұрагері болған кезде, ол оның жайлылық пен жылулық көзі болған Сонгёнға ғашық болады. Кейінірек ол патша болған кезде, Сонгён ақыры оның кәнизаты болады. Сан мұны жасыруға тырысса да, ол анасы әкелген басқа кәнизактарды ешқашан ұнатпайтын және олармен әрең уақыт өткізетін, тек патша ретіндегі парызын сезіну үшін кейде бір рет жасайды, бұл оған ашуланады. Сан корольдік гвардиямен жауынгерлік өнермен айналысқанды және адамдардың тәжірибесін сезіну үшін инкогнито режимінде саяхаттағанды ұнатады. Осылайша ол Йи Му-дук лақап атын алады. Сон Ён қайтыс болған кезде ол қатты ауырып, жүрегі ауырды. Ол оны күн сайын қатты сағынып, оны ойлап жүргенде, ол оған бәріне төтеп беріп, жақсы Патша боламын деген уәдесін орындауды жалғастырды. Ол Сонгёнмен кейінгі өмірде қайтадан бірге болады деп болжанады, ол жерде ол тыныштықта болады және мәңгіліктің қалған бөлігін жақсы көретін әйелмен бірге өткізуге қуанышты.
==Марапаттар мен номинациялар==

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Жылы
!Марапат
!Санат
!Иегері
!Нәтиже
!Дереккөз
|-
|rowspan=8|2007
|rowspan=8|2007 MBC Drama Awards
| Үздік актер (жоғары деңгей) || [[Lee Seo-jin]] || Жеңді ||rowspan=&quot;8&quot; |
|-
| Үздік актриса (жоғары деңгей) || [[Han Ji-min]] || Жеңді
|-
| Үздік жас актер || [[Пак Джи Бин]] || Жеңді
|-
| Үздік сценарист || Ким И Яң || Жеңді
|-
| Көрермендер таңдауы бойынша жылдың ең үздік драмасы || Lee San, Wind of the Palace || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актер || [[Ли Со Джин]] || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актриса || [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
| Үздік жұп жүлдесі || [[Ли Со Джин]] және [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
|rowspan=3|2008
|rowspan=3|2008 Baeksang Arts Awards
| Үздік режиссер (ТВ) || [[Lee Byung-hoon]] || Жеңді || rowspan=&quot;3&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kdramapal.com/awards/baeksang-arts-awards-2008/|title = Baeksang Arts Awards 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|title=Winners of the 44th Baeksang Art Awards (제44회 백상예술대상, 4/24/2008)|date=April 25, 2008|access-date=April 8, 2021|archive-date=March 10, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310112036/https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|| Үздік актер (ТВ) || [[Lee Seo-jin]] || Номинация 
|-
|| Үздік жаңа актер (ТВ) || [[Han Sang-jin]] || Номинация
|-
|}

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>0u40e3vjz77pkrx783vh9fgjpm1hvro</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591456</id>
      <parentid>3591455</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:35:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Марапаттар мен номинациялар */</comment>
      <origin>3591456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11424" sha1="c7hp9doxrhw3ka49ern65wp4ai8l00j" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Пак Чан-шик
 | режиссёрі = Ли Бен-хун
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 70 минут
 | студия = Kim Jong-hak Production
 | статусы = 
 | телеарна = MBC TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 16 қыркүйек 2007
 | соңғы рет көрсетілді = 2 шілде 2008
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Синопсис ==
«Ли Сан. Сарай әміршісі» сериалы Корея патшасы Чонджо (Чосон әулетінің 22-билеушісі) өмірін баяндайды. Чонджо – сарайда өскеніне қарамастан, қарапайым халыққа жанашыр болған патша.

Оқиға оның бала кезінен басталады. Сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен достасады, бірақ олар кейін қуылып кетеді. Атасы Ёнджо Санның әкесі — тақ мұрагері Садо ханзада бүлік жасайды деп қорқып, оны күріш сандығына қамап қояды (тамақ пен сусыз). Сан әкесін құтқарғысы келіп, достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Су көмегімен атасынан оны кешіруді сұрайды.

Кейін оқиға оның есейген шағына ауысады. Ол бұрынғы достарымен қайта кездеседі, бірақ сарай ішіндегі интригалар оның тақ мұрагері ретіндегі орнын үнемі қауіпке тігеді. Сан бала күнгі досы Сон Сон Ёнға ғашық болады. Оның әкесі сарай суретшісі болған, бірақ ерте қайтыс болған. Оқиға ары қарай Санның билікке келуін, патша болуын және Noron faction (Норон тобы) тарапынан болатын сарай ішіндегі қастандықтармен күресін көрсетеді.

Сериал кей жерлерде тарихи деректерден ауытқыса да, Чосон дәуіріндегі сарай өмірін шынайы көрсетуге тырысқан.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт ол қарапайым халықтың жағдайын көру үшін жасырын түрде жиі сапарларға шығады. Сериал Санның он бір жасындағы балалық шағы, мұрагер ханзаданы өлім жазасына кесіліп жатқан кезде, шамамен 40 жылдан кейін, Санның өзі король болып билік құрған кездегі кезеңді қамтиды. Бұл серияның басында Сан Сон Сон Ён мен Пак Дэ Суды кездестірді. 1-ші эпизодта ол кіші [[Әтек|евнухтың]] кейпіне еніп, әкесі күріш сандығына қамалған аулаға жасырын кіреді. Дэ Су мен Сон Ённың көмегімен оны көріп, әкесінің соңғы тілегін орындап үлгереді. Нәтижесінде қалыптасқан достық бүкіл серияға созылады. Содан кейін сюжет Сан ересек болғанға дейін он жылға созылады. Сан қарсылыққа қарамастан әкесін шексіз сүйген, әкесінің кінәсіздігін ешқашан мойындамаған перзенттік перзенті. Ол сондай-ақ Йонджоның кейде әділетсіз және дөрекі қарым-қатынасына қарамастан, атасы Енджо патшаға ешқашан ренжіген емес. Сан атасын қатты жақсы көретін. Өзінің қол астындағы адамдары мен халқына адал, ол біреудің өз өмірін қатерге тіккенін жек көреді және оның орнына әрқашан оларды қорғауға тырысады. Ол әлі тақ мұрагері болған кезде, ол оның жайлылық пен жылулық көзі болған Сонгёнға ғашық болады. Кейінірек ол патша болған кезде, Сонгён ақыры оның кәнизаты болады. Сан мұны жасыруға тырысса да, ол анасы әкелген басқа кәнизактарды ешқашан ұнатпайтын және олармен әрең уақыт өткізетін, тек патша ретіндегі парызын сезіну үшін кейде бір рет жасайды, бұл оған ашуланады. Сан корольдік гвардиямен жауынгерлік өнермен айналысқанды және адамдардың тәжірибесін сезіну үшін инкогнито режимінде саяхаттағанды ұнатады. Осылайша ол Йи Му-дук лақап атын алады. Сон Ён қайтыс болған кезде ол қатты ауырып, жүрегі ауырды. Ол оны күн сайын қатты сағынып, оны ойлап жүргенде, ол оған бәріне төтеп беріп, жақсы Патша боламын деген уәдесін орындауды жалғастырды. Ол Сонгёнмен кейінгі өмірде қайтадан бірге болады деп болжанады, ол жерде ол тыныштықта болады және мәңгіліктің қалған бөлігін жақсы көретін әйелмен бірге өткізуге қуанышты.
==Марапаттар мен номинациялар==

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Жылы
!Марапат
!Санат
!Иегері
!Нәтиже
!Дереккөз
|-
|rowspan=8|2007
|rowspan=8|2007 MBC Drama Awards
| Үздік актер (жоғары деңгей) || Ли Со Джин || Жеңді ||rowspan=&quot;8&quot; |
|-
| Үздік актриса (жоғары деңгей) || Хан Джи Мин || Жеңді
|-
| Үздік жас актер || [[Пак Джи Бин]] || Жеңді
|-
| Үздік сценарист || Ким И Яң || Жеңді
|-
| Көрермендер таңдауы бойынша жылдың ең үздік драмасы || Lee San, Wind of the Palace || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актер || [[Ли Со Джин]] || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актриса || [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
| Үздік жұп жүлдесі || [[Ли Со Джин]] және [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
|rowspan=3|2008
|rowspan=3|2008 Baeksang Arts Awards
| Үздік режиссер (ТВ) || Ли Бёң Хун || Жеңді || rowspan=&quot;3&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kdramapal.com/awards/baeksang-arts-awards-2008/|title = Baeksang Arts Awards 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|title=Winners of the 44th Baeksang Art Awards (제44회 백상예술대상, 4/24/2008)|date=April 25, 2008|access-date=April 8, 2021|archive-date=March 10, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310112036/https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|| Үздік актер (ТВ) || Ли Бёң Хун || Номинация 
|-
|| Үздік жаңа актер (ТВ) || Хан Саң Джин || Номинация
|-
|}

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>c7hp9doxrhw3ka49ern65wp4ai8l00j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591457</id>
      <parentid>3591456</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:40:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Негізгі */</comment>
      <origin>3591457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12749" sha1="2ifecc9r4grpzhgr4l3zk2ftye6vcfe" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Пак Чан-шик
 | режиссёрі = Ли Бен-хун
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 70 минут
 | студия = Kim Jong-hak Production
 | статусы = 
 | телеарна = MBC TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 16 қыркүйек 2007
 | соңғы рет көрсетілді = 2 шілде 2008
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Синопсис ==
«Ли Сан. Сарай әміршісі» сериалы Корея патшасы Чонджо (Чосон әулетінің 22-билеушісі) өмірін баяндайды. Чонджо – сарайда өскеніне қарамастан, қарапайым халыққа жанашыр болған патша.

Оқиға оның бала кезінен басталады. Сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен достасады, бірақ олар кейін қуылып кетеді. Атасы Ёнджо Санның әкесі — тақ мұрагері Садо ханзада бүлік жасайды деп қорқып, оны күріш сандығына қамап қояды (тамақ пен сусыз). Сан әкесін құтқарғысы келіп, достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Су көмегімен атасынан оны кешіруді сұрайды.

Кейін оқиға оның есейген шағына ауысады. Ол бұрынғы достарымен қайта кездеседі, бірақ сарай ішіндегі интригалар оның тақ мұрагері ретіндегі орнын үнемі қауіпке тігеді. Сан бала күнгі досы Сон Сон Ёнға ғашық болады. Оның әкесі сарай суретшісі болған, бірақ ерте қайтыс болған. Оқиға ары қарай Санның билікке келуін, патша болуын және Noron faction (Норон тобы) тарапынан болатын сарай ішіндегі қастандықтармен күресін көрсетеді.

Сериал кей жерлерде тарихи деректерден ауытқыса да, Чосон дәуіріндегі сарай өмірін шынайы көрсетуге тырысқан.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт.
Құрамы (Cast)

Негізгі рөлдер

* Ли Со-джин — И Сан / Чосон патшасы Чонджо{{Cite web|url = http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|script-title=ko:이서진 “‘이산’의 이산은 나니까 어깨 무거워”|date = November 19, 2007|access-date = April 8, 2021|archive-date = June 24, 2022|archive-url = https://web.archive.org/web/20220624101815/https://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|url-status = live}}
    ** Пак Джи-бин — жас Сан
    :Сериалдың басты кейіпкері. Ол — мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның жалғыз ұлы.
* Хан Джи-мин — Сон Сон-ён / Ыйбин Сон{{Cite web|url=https://shindonga.donga.com/3/all/13/106921/1|script-title=ko:드라마 ‘이산’ 히로인 한지민|date=December 7, 2007|access-date=April 8, 2021|archive-date=March 6, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210306091035/https://shindonga.donga.com/3/all/13/106921/1|url-status=live}}
    ** Ли Хан-на — жас Сон-ён
    :Чонджо патшаның сүйіктісі. Ол сарай суретшісінің қызы, сондықтан өнерге ерекше қызығушылығы бар.
* Ли Чон-су — Пак Дэ-су{{Cite web|url=https://www.hankyung.com/life/article/2007111980977|script-title=ko:이종수, 드라마 ‘이산’서 부상투혼|date=November 19, 2007}}
    ** Квон Чон-мин — жас Дэ-су
    :Чонджо патшаның ең сенімді әскери қызметкері.
* Кён Ми-ри — Хегён ханым{{Cite web|url=https://www.hankyung.com/life/article/2007090709117|title=견미리, ‘이서진이 엄마래요’|date=September 8, 2007}}
    :Чонджоның анасы.
* Пак Ын-хе — Хёуи ханшайым
    :Чонджо патшаның негізгі жұбайы, Чхонпун Ким әулетінен шыққан.
* Ли Сун-джэ — Чосон патшасы Ёнджо
    :Чонджоның атасы. Сан таққа отырғанға дейін Чосонның 21-патшасы болған.
* Ким Ё-джин — Чонсун ханшайым
    :Ёнджо патшаның екінші жұбайы.
* Сон Хён-а — Хваван ханшайым
    :Ёнджоның сүйікті қызы.
* Чо Ён-у — Чон Ху-гём
    :Хваван ханшайымның асырап алған ұлы.
* Хан Сан-джин — Хон Гук-ён
    :Чонджо патшаның ең сенімді адамы, әрі анасы Хегён ханымның алыс туысы.
* Сон Чхан-ый — Чон Як-ён
    :Конфуций академиясының ғалымы және «Намин» фракциясының мүшесі.
* Ли Ип-сэ — Ян Чо-би
    :Сурет басқармасындағы дамо (әйел қызметкер).
* Пак Ён-джи — Ким Гви-джу
    :Чонсун ханшайымның ағасы және «Норон» фракциясының мүшесі.
* Мэн Сан-хун — Нам Си-чо
    :Санның бас евнухы.
* Хан Ин-су — Чхэ Дже-гон
    :Санның әкімшілік көмекшісі және сот министрі.
* Джи Сан-рёль — И Чхон / Ли Чун
    :Сурет басқармасындағы сарай суретшісі.
* Ю Мин-хёк — Так Джи-су
    :Сурет басқармасындағы тағы бір сарай суретшісі.
* Ча Дже-доль — Мұнхё мұрагер ханзада
    :Чонджо патша мен Ыйбин Сонның сәби ұлы, төрт жасында қайтыс болған.

⸻

Қосалқы рөлдер

(Мәтінде көрсетілмеген)

⸻

Басқа кейіпкерлер (ойдан шығарылған)

* Ю Чон-сук — Сон Сон-ук
    :Сон-ённың інісі
* Чон Хо-гын — Мин Джу-шик
* Сон Иль-квон — О Чон-хо
* Кён Ин-сон — Мак-сон
* Ли Чон-ён — Син-гом
* Пэк Мин — Ый-и
* Хван Иль-чун
* Мэн Бон-хак
* Чо Дже-юн — Как Чон-и
* Ли Чон-сон

⸻

Қонақ рөлдер (Special appearance)

* Ли Чхан-хун — мұрагер ханзада Садо
    :Чонджоның әкесі және Ёнджоның ұлы
* Хван Гым-хи (Ji Sung-won атымен көрсетілген) — Вонбин Хон
* Кан Сан — Ынчжон ханзада
* Чхве Чон-у — Садоның евнухы
* Ю Дже-сок
* Пак Мён-су
* Чон Джун-ха
* Чон Хён-дон
* Но Хон-чхоль
* Им Хён-сик

==Марапаттар мен номинациялар==

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Жылы
!Марапат
!Санат
!Иегері
!Нәтиже
!Дереккөз
|-
|rowspan=8|2007
|rowspan=8|2007 MBC Drama Awards
| Үздік актер (жоғары деңгей) || Ли Со Джин || Жеңді ||rowspan=&quot;8&quot; |
|-
| Үздік актриса (жоғары деңгей) || Хан Джи Мин || Жеңді
|-
| Үздік жас актер || [[Пак Джи Бин]] || Жеңді
|-
| Үздік сценарист || Ким И Яң || Жеңді
|-
| Көрермендер таңдауы бойынша жылдың ең үздік драмасы || Lee San, Wind of the Palace || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актер || [[Ли Со Джин]] || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актриса || [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
| Үздік жұп жүлдесі || [[Ли Со Джин]] және [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
|rowspan=3|2008
|rowspan=3|2008 Baeksang Arts Awards
| Үздік режиссер (ТВ) || Ли Бёң Хун || Жеңді || rowspan=&quot;3&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kdramapal.com/awards/baeksang-arts-awards-2008/|title = Baeksang Arts Awards 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|title=Winners of the 44th Baeksang Art Awards (제44회 백상예술대상, 4/24/2008)|date=April 25, 2008|access-date=April 8, 2021|archive-date=March 10, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310112036/https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|| Үздік актер (ТВ) || Ли Бёң Хун || Номинация 
|-
|| Үздік жаңа актер (ТВ) || Хан Саң Джин || Номинация
|-
|}

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>2ifecc9r4grpzhgr4l3zk2ftye6vcfe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591458</id>
      <parentid>3591457</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:41:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Негізгі */</comment>
      <origin>3591458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12238" sha1="rpmx3i0uyh4i7x72vyn8agetxpgchk9" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Пак Чан-шик
 | режиссёрі = Ли Бен-хун
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 70 минут
 | студия = Kim Jong-hak Production
 | статусы = 
 | телеарна = MBC TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 16 қыркүйек 2007
 | соңғы рет көрсетілді = 2 шілде 2008
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Синопсис ==
«Ли Сан. Сарай әміршісі» сериалы Корея патшасы Чонджо (Чосон әулетінің 22-билеушісі) өмірін баяндайды. Чонджо – сарайда өскеніне қарамастан, қарапайым халыққа жанашыр болған патша.

Оқиға оның бала кезінен басталады. Сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен достасады, бірақ олар кейін қуылып кетеді. Атасы Ёнджо Санның әкесі — тақ мұрагері Садо ханзада бүлік жасайды деп қорқып, оны күріш сандығына қамап қояды (тамақ пен сусыз). Сан әкесін құтқарғысы келіп, достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Су көмегімен атасынан оны кешіруді сұрайды.

Кейін оқиға оның есейген шағына ауысады. Ол бұрынғы достарымен қайта кездеседі, бірақ сарай ішіндегі интригалар оның тақ мұрагері ретіндегі орнын үнемі қауіпке тігеді. Сан бала күнгі досы Сон Сон Ёнға ғашық болады. Оның әкесі сарай суретшісі болған, бірақ ерте қайтыс болған. Оқиға ары қарай Санның билікке келуін, патша болуын және Noron faction (Норон тобы) тарапынан болатын сарай ішіндегі қастандықтармен күресін көрсетеді.

Сериал кей жерлерде тарихи деректерден ауытқыса да, Чосон дәуіріндегі сарай өмірін шынайы көрсетуге тырысқан.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт.
    ** Пак Джи-бин — жас Сан
    :Сериалдың басты кейіпкері. Ол — мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның жалғыз ұлы.
* Хан Джи-мин — Сон Сон-ён / Ыйбин Сон{{Cite web|url=https://shindonga.donga.com/3/all/13/106921/1|script-title=ko:드라마 ‘이산’ 히로인 한지민|date=December 7, 2007|access-date=April 8, 2021|archive-date=March 6, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210306091035/https://shindonga.donga.com/3/all/13/106921/1|url-status=live}}
    ** Ли Хан-на — жас Сон-ён
    :Чонджо патшаның сүйіктісі. Ол сарай суретшісінің қызы, сондықтан өнерге ерекше қызығушылығы бар.
* Ли Чон-су — Пак Дэ-су{{Cite web|url=https://www.hankyung.com/life/article/2007111980977|script-title=ko:이종수, 드라마 ‘이산’서 부상투혼|date=November 19, 2007}}
    ** Квон Чон-мин — жас Дэ-су
    :Чонджо патшаның ең сенімді әскери қызметкері.
* Кён Ми-ри — Хегён ханым{{Cite web|url=https://www.hankyung.com/life/article/2007090709117|title=견미리, ‘이서진이 엄마래요’|date=September 8, 2007}}
    :Чонджоның анасы.
* Пак Ын-хе — Хёуи ханшайым
    :Чонджо патшаның негізгі жұбайы, Чхонпун Ким әулетінен шыққан.
* Ли Сун-джэ — Чосон патшасы Ёнджо
    :Чонджоның атасы. Сан таққа отырғанға дейін Чосонның 21-патшасы болған.
* Ким Ё-джин — Чонсун ханшайым
    :Ёнджо патшаның екінші жұбайы.
* Сон Хён-а — Хваван ханшайым
    :Ёнджоның сүйікті қызы.
* Чо Ён-у — Чон Ху-гём
    :Хваван ханшайымның асырап алған ұлы.
* Хан Сан-джин — Хон Гук-ён
    :Чонджо патшаның ең сенімді адамы, әрі анасы Хегён ханымның алыс туысы.
* Сон Чхан-ый — Чон Як-ён
    :Конфуций академиясының ғалымы және «Намин» фракциясының мүшесі.
* Ли Ип-сэ — Ян Чо-би
    :Сурет басқармасындағы дамо (әйел қызметкер).
* Пак Ён-джи — Ким Гви-джу
    :Чонсун ханшайымның ағасы және «Норон» фракциясының мүшесі.
* Мэн Сан-хун — Нам Си-чо
    :Санның бас евнухы.
* Хан Ин-су — Чхэ Дже-гон
    :Санның әкімшілік көмекшісі және сот министрі.
* Джи Сан-рёль — И Чхон / Ли Чун
    :Сурет басқармасындағы сарай суретшісі.
* Ю Мин-хёк — Так Джи-су
    :Сурет басқармасындағы тағы бір сарай суретшісі.
* Ча Дже-доль — Мұнхё мұрагер ханзада
    :Чонджо патша мен Ыйбин Сонның сәби ұлы, төрт жасында қайтыс болған.

⸻

Қосалқы рөлдер

(Мәтінде көрсетілмеген)

⸻

Басқа кейіпкерлер (ойдан шығарылған)

* Ю Чон-сук — Сон Сон-ук
    :Сон-ённың інісі
* Чон Хо-гын — Мин Джу-шик
* Сон Иль-квон — О Чон-хо
* Кён Ин-сон — Мак-сон
* Ли Чон-ён — Син-гом
* Пэк Мин — Ый-и
* Хван Иль-чун
* Мэн Бон-хак
* Чо Дже-юн — Как Чон-и
* Ли Чон-сон

⸻

Қонақ рөлдер (Special appearance)

* Ли Чхан-хун — мұрагер ханзада Садо
    :Чонджоның әкесі және Ёнджоның ұлы
* Хван Гым-хи (Ji Sung-won атымен көрсетілген) — Вонбин Хон
* Кан Сан — Ынчжон ханзада
* Чхве Чон-у — Садоның евнухы
* Ю Дже-сок
* Пак Мён-су
* Чон Джун-ха
* Чон Хён-дон
* Но Хон-чхоль
* Им Хён-сик

==Марапаттар мен номинациялар==

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Жылы
!Марапат
!Санат
!Иегері
!Нәтиже
!Дереккөз
|-
|rowspan=8|2007
|rowspan=8|2007 MBC Drama Awards
| Үздік актер (жоғары деңгей) || Ли Со Джин || Жеңді ||rowspan=&quot;8&quot; |
|-
| Үздік актриса (жоғары деңгей) || Хан Джи Мин || Жеңді
|-
| Үздік жас актер || [[Пак Джи Бин]] || Жеңді
|-
| Үздік сценарист || Ким И Яң || Жеңді
|-
| Көрермендер таңдауы бойынша жылдың ең үздік драмасы || Lee San, Wind of the Palace || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актер || [[Ли Со Джин]] || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актриса || [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
| Үздік жұп жүлдесі || [[Ли Со Джин]] және [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
|rowspan=3|2008
|rowspan=3|2008 Baeksang Arts Awards
| Үздік режиссер (ТВ) || Ли Бёң Хун || Жеңді || rowspan=&quot;3&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kdramapal.com/awards/baeksang-arts-awards-2008/|title = Baeksang Arts Awards 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|title=Winners of the 44th Baeksang Art Awards (제44회 백상예술대상, 4/24/2008)|date=April 25, 2008|access-date=April 8, 2021|archive-date=March 10, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310112036/https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|| Үздік актер (ТВ) || Ли Бёң Хун || Номинация 
|-
|| Үздік жаңа актер (ТВ) || Хан Саң Джин || Номинация
|-
|}

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>rpmx3i0uyh4i7x72vyn8agetxpgchk9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591459</id>
      <parentid>3591458</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:41:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Негізгі */</comment>
      <origin>3591459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11925" sha1="rbxqs6l4sz3hzd4xhdlf9rabfnk1s20" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Пак Чан-шик
 | режиссёрі = Ли Бен-хун
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 70 минут
 | студия = Kim Jong-hak Production
 | статусы = 
 | телеарна = MBC TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 16 қыркүйек 2007
 | соңғы рет көрсетілді = 2 шілде 2008
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Синопсис ==
«Ли Сан. Сарай әміршісі» сериалы Корея патшасы Чонджо (Чосон әулетінің 22-билеушісі) өмірін баяндайды. Чонджо – сарайда өскеніне қарамастан, қарапайым халыққа жанашыр болған патша.

Оқиға оның бала кезінен басталады. Сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен достасады, бірақ олар кейін қуылып кетеді. Атасы Ёнджо Санның әкесі — тақ мұрагері Садо ханзада бүлік жасайды деп қорқып, оны күріш сандығына қамап қояды (тамақ пен сусыз). Сан әкесін құтқарғысы келіп, достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Су көмегімен атасынан оны кешіруді сұрайды.

Кейін оқиға оның есейген шағына ауысады. Ол бұрынғы достарымен қайта кездеседі, бірақ сарай ішіндегі интригалар оның тақ мұрагері ретіндегі орнын үнемі қауіпке тігеді. Сан бала күнгі досы Сон Сон Ёнға ғашық болады. Оның әкесі сарай суретшісі болған, бірақ ерте қайтыс болған. Оқиға ары қарай Санның билікке келуін, патша болуын және Noron faction (Норон тобы) тарапынан болатын сарай ішіндегі қастандықтармен күресін көрсетеді.

Сериал кей жерлерде тарихи деректерден ауытқыса да, Чосон дәуіріндегі сарай өмірін шынайы көрсетуге тырысқан.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт.
    ** Пак Джи-бин — жас Сан
    :Сериалдың басты кейіпкері. Ол — мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның жалғыз ұлы.
* Хан Джи-мин — Сон Сон-ён / Ыйбин Сон
    ** Ли Хан-на — жас Сон-ён
    :Чонджо патшаның сүйіктісі. Ол сарай суретшісінің қызы, сондықтан өнерге ерекше қызығушылығы бар.
* Ли Чон-су — Пак Дэ-су{{Cite web|url=https://www.hankyung.com/life/article/2007111980977|script-title=ko:이종수, 드라마 ‘이산’서 부상투혼|date=November 19, 2007}}
    ** Квон Чон-мин — жас Дэ-су
    :Чонджо патшаның ең сенімді әскери қызметкері.
* Кён Ми-ри — Хегён ханым{{Cite web|url=https://www.hankyung.com/life/article/2007090709117|title=견미리, ‘이서진이 엄마래요’|date=September 8, 2007}}
    :Чонджоның анасы.
* Пак Ын-хе — Хёуи ханшайым
    :Чонджо патшаның негізгі жұбайы, Чхонпун Ким әулетінен шыққан.
* Ли Сун-джэ — Чосон патшасы Ёнджо
    :Чонджоның атасы. Сан таққа отырғанға дейін Чосонның 21-патшасы болған.
* Ким Ё-джин — Чонсун ханшайым
    :Ёнджо патшаның екінші жұбайы.
* Сон Хён-а — Хваван ханшайым
    :Ёнджоның сүйікті қызы.
* Чо Ён-у — Чон Ху-гём
    :Хваван ханшайымның асырап алған ұлы.
* Хан Сан-джин — Хон Гук-ён
    :Чонджо патшаның ең сенімді адамы, әрі анасы Хегён ханымның алыс туысы.
* Сон Чхан-ый — Чон Як-ён
    :Конфуций академиясының ғалымы және «Намин» фракциясының мүшесі.
* Ли Ип-сэ — Ян Чо-би
    :Сурет басқармасындағы дамо (әйел қызметкер).
* Пак Ён-джи — Ким Гви-джу
    :Чонсун ханшайымның ағасы және «Норон» фракциясының мүшесі.
* Мэн Сан-хун — Нам Си-чо
    :Санның бас евнухы.
* Хан Ин-су — Чхэ Дже-гон
    :Санның әкімшілік көмекшісі және сот министрі.
* Джи Сан-рёль — И Чхон / Ли Чун
    :Сурет басқармасындағы сарай суретшісі.
* Ю Мин-хёк — Так Джи-су
    :Сурет басқармасындағы тағы бір сарай суретшісі.
* Ча Дже-доль — Мұнхё мұрагер ханзада
    :Чонджо патша мен Ыйбин Сонның сәби ұлы, төрт жасында қайтыс болған.

⸻

Қосалқы рөлдер

(Мәтінде көрсетілмеген)

⸻

Басқа кейіпкерлер (ойдан шығарылған)

* Ю Чон-сук — Сон Сон-ук
    :Сон-ённың інісі
* Чон Хо-гын — Мин Джу-шик
* Сон Иль-квон — О Чон-хо
* Кён Ин-сон — Мак-сон
* Ли Чон-ён — Син-гом
* Пэк Мин — Ый-и
* Хван Иль-чун
* Мэн Бон-хак
* Чо Дже-юн — Как Чон-и
* Ли Чон-сон

⸻

Қонақ рөлдер (Special appearance)

* Ли Чхан-хун — мұрагер ханзада Садо
    :Чонджоның әкесі және Ёнджоның ұлы
* Хван Гым-хи (Ji Sung-won атымен көрсетілген) — Вонбин Хон
* Кан Сан — Ынчжон ханзада
* Чхве Чон-у — Садоның евнухы
* Ю Дже-сок
* Пак Мён-су
* Чон Джун-ха
* Чон Хён-дон
* Но Хон-чхоль
* Им Хён-сик

==Марапаттар мен номинациялар==

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Жылы
!Марапат
!Санат
!Иегері
!Нәтиже
!Дереккөз
|-
|rowspan=8|2007
|rowspan=8|2007 MBC Drama Awards
| Үздік актер (жоғары деңгей) || Ли Со Джин || Жеңді ||rowspan=&quot;8&quot; |
|-
| Үздік актриса (жоғары деңгей) || Хан Джи Мин || Жеңді
|-
| Үздік жас актер || [[Пак Джи Бин]] || Жеңді
|-
| Үздік сценарист || Ким И Яң || Жеңді
|-
| Көрермендер таңдауы бойынша жылдың ең үздік драмасы || Lee San, Wind of the Palace || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актер || [[Ли Со Джин]] || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актриса || [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
| Үздік жұп жүлдесі || [[Ли Со Джин]] және [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
|rowspan=3|2008
|rowspan=3|2008 Baeksang Arts Awards
| Үздік режиссер (ТВ) || Ли Бёң Хун || Жеңді || rowspan=&quot;3&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kdramapal.com/awards/baeksang-arts-awards-2008/|title = Baeksang Arts Awards 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|title=Winners of the 44th Baeksang Art Awards (제44회 백상예술대상, 4/24/2008)|date=April 25, 2008|access-date=April 8, 2021|archive-date=March 10, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310112036/https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|| Үздік актер (ТВ) || Ли Бёң Хун || Номинация 
|-
|| Үздік жаңа актер (ТВ) || Хан Саң Джин || Номинация
|-
|}

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>rbxqs6l4sz3hzd4xhdlf9rabfnk1s20</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591460</id>
      <parentid>3591459</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:42:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Негізгі */</comment>
      <origin>3591460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11785" sha1="q7vak6y179sfyzginta0y8oi53xm7o5" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Пак Чан-шик
 | режиссёрі = Ли Бен-хун
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 70 минут
 | студия = Kim Jong-hak Production
 | статусы = 
 | телеарна = MBC TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 16 қыркүйек 2007
 | соңғы рет көрсетілді = 2 шілде 2008
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Синопсис ==
«Ли Сан. Сарай әміршісі» сериалы Корея патшасы Чонджо (Чосон әулетінің 22-билеушісі) өмірін баяндайды. Чонджо – сарайда өскеніне қарамастан, қарапайым халыққа жанашыр болған патша.

Оқиға оның бала кезінен басталады. Сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен достасады, бірақ олар кейін қуылып кетеді. Атасы Ёнджо Санның әкесі — тақ мұрагері Садо ханзада бүлік жасайды деп қорқып, оны күріш сандығына қамап қояды (тамақ пен сусыз). Сан әкесін құтқарғысы келіп, достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Су көмегімен атасынан оны кешіруді сұрайды.

Кейін оқиға оның есейген шағына ауысады. Ол бұрынғы достарымен қайта кездеседі, бірақ сарай ішіндегі интригалар оның тақ мұрагері ретіндегі орнын үнемі қауіпке тігеді. Сан бала күнгі досы Сон Сон Ёнға ғашық болады. Оның әкесі сарай суретшісі болған, бірақ ерте қайтыс болған. Оқиға ары қарай Санның билікке келуін, патша болуын және Noron faction (Норон тобы) тарапынан болатын сарай ішіндегі қастандықтармен күресін көрсетеді.

Сериал кей жерлерде тарихи деректерден ауытқыса да, Чосон дәуіріндегі сарай өмірін шынайы көрсетуге тырысқан.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт.
    ** Пак Джи-бин — жас Сан
    :Сериалдың басты кейіпкері. Ол — мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның жалғыз ұлы.
* Хан Джи-мин — Сон Сон-ён / Ыйбин Сон
    ** Ли Хан-на — жас Сон-ён
    :Чонджо патшаның сүйіктісі. Ол сарай суретшісінің қызы, сондықтан өнерге ерекше қызығушылығы бар.
* Ли Чон-су — Пак Дэ-су{{Cite web|url=https://www.hankyung.com/life/article/2007111980977|script-title=ko:이종수, 드라마 ‘이산’서 부상투혼|date=November 19, 2007}}
    ** Квон Чон-мин — жас Дэ-су
    :Чонджо патшаның ең сенімді әскери қызметкері.
* Кён Ми-ри — Хегён ханым
    :Чонджоның анасы.
* Пак Ын-хе — Хёуи ханшайым
    :Чонджо патшаның негізгі жұбайы, Чхонпун Ким әулетінен шыққан.
* Ли Сун-джэ — Чосон патшасы Ёнджо
    :Чонджоның атасы. Сан таққа отырғанға дейін Чосонның 21-патшасы болған.
* Ким Ё-джин — Чонсун ханшайым
    :Ёнджо патшаның екінші жұбайы.
* Сон Хён-а — Хваван ханшайым
    :Ёнджоның сүйікті қызы.
* Чо Ён-у — Чон Ху-гём
    :Хваван ханшайымның асырап алған ұлы.
* Хан Сан-джин — Хон Гук-ён
    :Чонджо патшаның ең сенімді адамы, әрі анасы Хегён ханымның алыс туысы.
* Сон Чхан-ый — Чон Як-ён
    :Конфуций академиясының ғалымы және «Намин» фракциясының мүшесі.
* Ли Ип-сэ — Ян Чо-би
    :Сурет басқармасындағы дамо (әйел қызметкер).
* Пак Ён-джи — Ким Гви-джу
    :Чонсун ханшайымның ағасы және «Норон» фракциясының мүшесі.
* Мэн Сан-хун — Нам Си-чо
    :Санның бас евнухы.
* Хан Ин-су — Чхэ Дже-гон
    :Санның әкімшілік көмекшісі және сот министрі.
* Джи Сан-рёль — И Чхон / Ли Чун
    :Сурет басқармасындағы сарай суретшісі.
* Ю Мин-хёк — Так Джи-су
    :Сурет басқармасындағы тағы бір сарай суретшісі.
* Ча Дже-доль — Мұнхё мұрагер ханзада
    :Чонджо патша мен Ыйбин Сонның сәби ұлы, төрт жасында қайтыс болған.

⸻

Қосалқы рөлдер

(Мәтінде көрсетілмеген)

⸻

Басқа кейіпкерлер (ойдан шығарылған)

* Ю Чон-сук — Сон Сон-ук
    :Сон-ённың інісі
* Чон Хо-гын — Мин Джу-шик
* Сон Иль-квон — О Чон-хо
* Кён Ин-сон — Мак-сон
* Ли Чон-ён — Син-гом
* Пэк Мин — Ый-и
* Хван Иль-чун
* Мэн Бон-хак
* Чо Дже-юн — Как Чон-и
* Ли Чон-сон

⸻

Қонақ рөлдер (Special appearance)

* Ли Чхан-хун — мұрагер ханзада Садо
    :Чонджоның әкесі және Ёнджоның ұлы
* Хван Гым-хи (Ji Sung-won атымен көрсетілген) — Вонбин Хон
* Кан Сан — Ынчжон ханзада
* Чхве Чон-у — Садоның евнухы
* Ю Дже-сок
* Пак Мён-су
* Чон Джун-ха
* Чон Хён-дон
* Но Хон-чхоль
* Им Хён-сик

==Марапаттар мен номинациялар==

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Жылы
!Марапат
!Санат
!Иегері
!Нәтиже
!Дереккөз
|-
|rowspan=8|2007
|rowspan=8|2007 MBC Drama Awards
| Үздік актер (жоғары деңгей) || Ли Со Джин || Жеңді ||rowspan=&quot;8&quot; |
|-
| Үздік актриса (жоғары деңгей) || Хан Джи Мин || Жеңді
|-
| Үздік жас актер || [[Пак Джи Бин]] || Жеңді
|-
| Үздік сценарист || Ким И Яң || Жеңді
|-
| Көрермендер таңдауы бойынша жылдың ең үздік драмасы || Lee San, Wind of the Palace || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актер || [[Ли Со Джин]] || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актриса || [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
| Үздік жұп жүлдесі || [[Ли Со Джин]] және [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
|rowspan=3|2008
|rowspan=3|2008 Baeksang Arts Awards
| Үздік режиссер (ТВ) || Ли Бёң Хун || Жеңді || rowspan=&quot;3&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kdramapal.com/awards/baeksang-arts-awards-2008/|title = Baeksang Arts Awards 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|title=Winners of the 44th Baeksang Art Awards (제44회 백상예술대상, 4/24/2008)|date=April 25, 2008|access-date=April 8, 2021|archive-date=March 10, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310112036/https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|| Үздік актер (ТВ) || Ли Бёң Хун || Номинация 
|-
|| Үздік жаңа актер (ТВ) || Хан Саң Джин || Номинация
|-
|}

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>q7vak6y179sfyzginta0y8oi53xm7o5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591461</id>
      <parentid>3591460</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:42:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Негізгі */</comment>
      <origin>3591461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11628" sha1="grf7ij4ay5u36ue8o5l63np0kiqnsrg" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Пак Чан-шик
 | режиссёрі = Ли Бен-хун
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 70 минут
 | студия = Kim Jong-hak Production
 | статусы = 
 | телеарна = MBC TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 16 қыркүйек 2007
 | соңғы рет көрсетілді = 2 шілде 2008
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Синопсис ==
«Ли Сан. Сарай әміршісі» сериалы Корея патшасы Чонджо (Чосон әулетінің 22-билеушісі) өмірін баяндайды. Чонджо – сарайда өскеніне қарамастан, қарапайым халыққа жанашыр болған патша.

Оқиға оның бала кезінен басталады. Сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен достасады, бірақ олар кейін қуылып кетеді. Атасы Ёнджо Санның әкесі — тақ мұрагері Садо ханзада бүлік жасайды деп қорқып, оны күріш сандығына қамап қояды (тамақ пен сусыз). Сан әкесін құтқарғысы келіп, достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Су көмегімен атасынан оны кешіруді сұрайды.

Кейін оқиға оның есейген шағына ауысады. Ол бұрынғы достарымен қайта кездеседі, бірақ сарай ішіндегі интригалар оның тақ мұрагері ретіндегі орнын үнемі қауіпке тігеді. Сан бала күнгі досы Сон Сон Ёнға ғашық болады. Оның әкесі сарай суретшісі болған, бірақ ерте қайтыс болған. Оқиға ары қарай Санның билікке келуін, патша болуын және Noron faction (Норон тобы) тарапынан болатын сарай ішіндегі қастандықтармен күресін көрсетеді.

Сериал кей жерлерде тарихи деректерден ауытқыса да, Чосон дәуіріндегі сарай өмірін шынайы көрсетуге тырысқан.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт.
    ** Пак Джи-бин — жас Сан
    :Сериалдың басты кейіпкері. Ол — мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның жалғыз ұлы.
* Хан Джи-мин — Сон Сон-ён / Ыйбин Сон
    ** Ли Хан-на — жас Сон-ён
    :Чонджо патшаның сүйіктісі. Ол сарай суретшісінің қызы, сондықтан өнерге ерекше қызығушылығы бар.
* Ли Чон-су — Пак Дэ-су
    ** Квон Чон-мин — жас Дэ-су
    :Чонджо патшаның ең сенімді әскери қызметкері.
* Кён Ми-ри — Хегён ханым
    :Чонджоның анасы.
* Пак Ын-хе — Хёуи ханшайым
    :Чонджо патшаның негізгі жұбайы, Чхонпун Ким әулетінен шыққан.
* Ли Сун-джэ — Чосон патшасы Ёнджо
    :Чонджоның атасы. Сан таққа отырғанға дейін Чосонның 21-патшасы болған.
* Ким Ё-джин — Чонсун ханшайым
    :Ёнджо патшаның екінші жұбайы.
* Сон Хён-а — Хваван ханшайым
    :Ёнджоның сүйікті қызы.
* Чо Ён-у — Чон Ху-гём
    :Хваван ханшайымның асырап алған ұлы.
* Хан Сан-джин — Хон Гук-ён
    :Чонджо патшаның ең сенімді адамы, әрі анасы Хегён ханымның алыс туысы.
* Сон Чхан-ый — Чон Як-ён
    :Конфуций академиясының ғалымы және «Намин» фракциясының мүшесі.
* Ли Ип-сэ — Ян Чо-би
    :Сурет басқармасындағы дамо (әйел қызметкер).
* Пак Ён-джи — Ким Гви-джу
    :Чонсун ханшайымның ағасы және «Норон» фракциясының мүшесі.
* Мэн Сан-хун — Нам Си-чо
    :Санның бас евнухы.
* Хан Ин-су — Чхэ Дже-гон
    :Санның әкімшілік көмекшісі және сот министрі.
* Джи Сан-рёль — И Чхон / Ли Чун
    :Сурет басқармасындағы сарай суретшісі.
* Ю Мин-хёк — Так Джи-су
    :Сурет басқармасындағы тағы бір сарай суретшісі.
* Ча Дже-доль — Мұнхё мұрагер ханзада
    :Чонджо патша мен Ыйбин Сонның сәби ұлы, төрт жасында қайтыс болған.

⸻

Қосалқы рөлдер

(Мәтінде көрсетілмеген)

⸻

Басқа кейіпкерлер (ойдан шығарылған)

* Ю Чон-сук — Сон Сон-ук
    :Сон-ённың інісі
* Чон Хо-гын — Мин Джу-шик
* Сон Иль-квон — О Чон-хо
* Кён Ин-сон — Мак-сон
* Ли Чон-ён — Син-гом
* Пэк Мин — Ый-и
* Хван Иль-чун
* Мэн Бон-хак
* Чо Дже-юн — Как Чон-и
* Ли Чон-сон

⸻

Қонақ рөлдер (Special appearance)

* Ли Чхан-хун — мұрагер ханзада Садо
    :Чонджоның әкесі және Ёнджоның ұлы
* Хван Гым-хи (Ji Sung-won атымен көрсетілген) — Вонбин Хон
* Кан Сан — Ынчжон ханзада
* Чхве Чон-у — Садоның евнухы
* Ю Дже-сок
* Пак Мён-су
* Чон Джун-ха
* Чон Хён-дон
* Но Хон-чхоль
* Им Хён-сик

==Марапаттар мен номинациялар==

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Жылы
!Марапат
!Санат
!Иегері
!Нәтиже
!Дереккөз
|-
|rowspan=8|2007
|rowspan=8|2007 MBC Drama Awards
| Үздік актер (жоғары деңгей) || Ли Со Джин || Жеңді ||rowspan=&quot;8&quot; |
|-
| Үздік актриса (жоғары деңгей) || Хан Джи Мин || Жеңді
|-
| Үздік жас актер || [[Пак Джи Бин]] || Жеңді
|-
| Үздік сценарист || Ким И Яң || Жеңді
|-
| Көрермендер таңдауы бойынша жылдың ең үздік драмасы || Lee San, Wind of the Palace || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актер || [[Ли Со Джин]] || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актриса || [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
| Үздік жұп жүлдесі || [[Ли Со Джин]] және [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
|rowspan=3|2008
|rowspan=3|2008 Baeksang Arts Awards
| Үздік режиссер (ТВ) || Ли Бёң Хун || Жеңді || rowspan=&quot;3&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kdramapal.com/awards/baeksang-arts-awards-2008/|title = Baeksang Arts Awards 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|title=Winners of the 44th Baeksang Art Awards (제44회 백상예술대상, 4/24/2008)|date=April 25, 2008|access-date=April 8, 2021|archive-date=March 10, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310112036/https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|| Үздік актер (ТВ) || Ли Бёң Хун || Номинация 
|-
|| Үздік жаңа актер (ТВ) || Хан Саң Джин || Номинация
|-
|}

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>grf7ij4ay5u36ue8o5l63np0kiqnsrg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591462</id>
      <parentid>3591461</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:42:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Негізгі */</comment>
      <origin>3591462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11624" sha1="6tie5ul9zpjh3vdncpii0tbpytsa0s5" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Пак Чан-шик
 | режиссёрі = Ли Бен-хун
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 70 минут
 | студия = Kim Jong-hak Production
 | статусы = 
 | телеарна = MBC TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 16 қыркүйек 2007
 | соңғы рет көрсетілді = 2 шілде 2008
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Синопсис ==
«Ли Сан. Сарай әміршісі» сериалы Корея патшасы Чонджо (Чосон әулетінің 22-билеушісі) өмірін баяндайды. Чонджо – сарайда өскеніне қарамастан, қарапайым халыққа жанашыр болған патша.

Оқиға оның бала кезінен басталады. Сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен достасады, бірақ олар кейін қуылып кетеді. Атасы Ёнджо Санның әкесі — тақ мұрагері Садо ханзада бүлік жасайды деп қорқып, оны күріш сандығына қамап қояды (тамақ пен сусыз). Сан әкесін құтқарғысы келіп, достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Су көмегімен атасынан оны кешіруді сұрайды.

Кейін оқиға оның есейген шағына ауысады. Ол бұрынғы достарымен қайта кездеседі, бірақ сарай ішіндегі интригалар оның тақ мұрагері ретіндегі орнын үнемі қауіпке тігеді. Сан бала күнгі досы Сон Сон Ёнға ғашық болады. Оның әкесі сарай суретшісі болған, бірақ ерте қайтыс болған. Оқиға ары қарай Санның билікке келуін, патша болуын және Noron faction (Норон тобы) тарапынан болатын сарай ішіндегі қастандықтармен күресін көрсетеді.

Сериал кей жерлерде тарихи деректерден ауытқыса да, Чосон дәуіріндегі сарай өмірін шынайы көрсетуге тырысқан.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт.
** Пак Джи-бин — жас Сан
    :Сериалдың басты кейіпкері. Ол — мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның жалғыз ұлы.
* Хан Джи-мин — Сон Сон-ён / Ыйбин Сон
    ** Ли Хан-на — жас Сон-ён
    :Чонджо патшаның сүйіктісі. Ол сарай суретшісінің қызы, сондықтан өнерге ерекше қызығушылығы бар.
* Ли Чон-су — Пак Дэ-су
    ** Квон Чон-мин — жас Дэ-су
    :Чонджо патшаның ең сенімді әскери қызметкері.
* Кён Ми-ри — Хегён ханым
    :Чонджоның анасы.
* Пак Ын-хе — Хёуи ханшайым
    :Чонджо патшаның негізгі жұбайы, Чхонпун Ким әулетінен шыққан.
* Ли Сун-джэ — Чосон патшасы Ёнджо
    :Чонджоның атасы. Сан таққа отырғанға дейін Чосонның 21-патшасы болған.
* Ким Ё-джин — Чонсун ханшайым
    :Ёнджо патшаның екінші жұбайы.
* Сон Хён-а — Хваван ханшайым
    :Ёнджоның сүйікті қызы.
* Чо Ён-у — Чон Ху-гём
    :Хваван ханшайымның асырап алған ұлы.
* Хан Сан-джин — Хон Гук-ён
    :Чонджо патшаның ең сенімді адамы, әрі анасы Хегён ханымның алыс туысы.
* Сон Чхан-ый — Чон Як-ён
    :Конфуций академиясының ғалымы және «Намин» фракциясының мүшесі.
* Ли Ип-сэ — Ян Чо-би
    :Сурет басқармасындағы дамо (әйел қызметкер).
* Пак Ён-джи — Ким Гви-джу
    :Чонсун ханшайымның ағасы және «Норон» фракциясының мүшесі.
* Мэн Сан-хун — Нам Си-чо
    :Санның бас евнухы.
* Хан Ин-су — Чхэ Дже-гон
    :Санның әкімшілік көмекшісі және сот министрі.
* Джи Сан-рёль — И Чхон / Ли Чун
    :Сурет басқармасындағы сарай суретшісі.
* Ю Мин-хёк — Так Джи-су
    :Сурет басқармасындағы тағы бір сарай суретшісі.
* Ча Дже-доль — Мұнхё мұрагер ханзада
    :Чонджо патша мен Ыйбин Сонның сәби ұлы, төрт жасында қайтыс болған.

⸻

Қосалқы рөлдер

(Мәтінде көрсетілмеген)

⸻

Басқа кейіпкерлер (ойдан шығарылған)

* Ю Чон-сук — Сон Сон-ук
    :Сон-ённың інісі
* Чон Хо-гын — Мин Джу-шик
* Сон Иль-квон — О Чон-хо
* Кён Ин-сон — Мак-сон
* Ли Чон-ён — Син-гом
* Пэк Мин — Ый-и
* Хван Иль-чун
* Мэн Бон-хак
* Чо Дже-юн — Как Чон-и
* Ли Чон-сон

⸻

Қонақ рөлдер (Special appearance)

* Ли Чхан-хун — мұрагер ханзада Садо
    :Чонджоның әкесі және Ёнджоның ұлы
* Хван Гым-хи (Ji Sung-won атымен көрсетілген) — Вонбин Хон
* Кан Сан — Ынчжон ханзада
* Чхве Чон-у — Садоның евнухы
* Ю Дже-сок
* Пак Мён-су
* Чон Джун-ха
* Чон Хён-дон
* Но Хон-чхоль
* Им Хён-сик

==Марапаттар мен номинациялар==

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Жылы
!Марапат
!Санат
!Иегері
!Нәтиже
!Дереккөз
|-
|rowspan=8|2007
|rowspan=8|2007 MBC Drama Awards
| Үздік актер (жоғары деңгей) || Ли Со Джин || Жеңді ||rowspan=&quot;8&quot; |
|-
| Үздік актриса (жоғары деңгей) || Хан Джи Мин || Жеңді
|-
| Үздік жас актер || [[Пак Джи Бин]] || Жеңді
|-
| Үздік сценарист || Ким И Яң || Жеңді
|-
| Көрермендер таңдауы бойынша жылдың ең үздік драмасы || Lee San, Wind of the Palace || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актер || [[Ли Со Джин]] || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актриса || [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
| Үздік жұп жүлдесі || [[Ли Со Джин]] және [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
|rowspan=3|2008
|rowspan=3|2008 Baeksang Arts Awards
| Үздік режиссер (ТВ) || Ли Бёң Хун || Жеңді || rowspan=&quot;3&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kdramapal.com/awards/baeksang-arts-awards-2008/|title = Baeksang Arts Awards 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|title=Winners of the 44th Baeksang Art Awards (제44회 백상예술대상, 4/24/2008)|date=April 25, 2008|access-date=April 8, 2021|archive-date=March 10, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310112036/https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|| Үздік актер (ТВ) || Ли Бёң Хун || Номинация 
|-
|| Үздік жаңа актер (ТВ) || Хан Саң Джин || Номинация
|-
|}

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>6tie5ul9zpjh3vdncpii0tbpytsa0s5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591463</id>
      <parentid>3591462</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:43:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Негізгі */</comment>
      <origin>3591463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11616" sha1="1tl6ia22tc4l6aq7dadpg1dwaxs1cuv" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Пак Чан-шик
 | режиссёрі = Ли Бен-хун
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 70 минут
 | студия = Kim Jong-hak Production
 | статусы = 
 | телеарна = MBC TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 16 қыркүйек 2007
 | соңғы рет көрсетілді = 2 шілде 2008
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Синопсис ==
«Ли Сан. Сарай әміршісі» сериалы Корея патшасы Чонджо (Чосон әулетінің 22-билеушісі) өмірін баяндайды. Чонджо – сарайда өскеніне қарамастан, қарапайым халыққа жанашыр болған патша.

Оқиға оның бала кезінен басталады. Сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен достасады, бірақ олар кейін қуылып кетеді. Атасы Ёнджо Санның әкесі — тақ мұрагері Садо ханзада бүлік жасайды деп қорқып, оны күріш сандығына қамап қояды (тамақ пен сусыз). Сан әкесін құтқарғысы келіп, достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Су көмегімен атасынан оны кешіруді сұрайды.

Кейін оқиға оның есейген шағына ауысады. Ол бұрынғы достарымен қайта кездеседі, бірақ сарай ішіндегі интригалар оның тақ мұрагері ретіндегі орнын үнемі қауіпке тігеді. Сан бала күнгі досы Сон Сон Ёнға ғашық болады. Оның әкесі сарай суретшісі болған, бірақ ерте қайтыс болған. Оқиға ары қарай Санның билікке келуін, патша болуын және Noron faction (Норон тобы) тарапынан болатын сарай ішіндегі қастандықтармен күресін көрсетеді.

Сериал кей жерлерде тарихи деректерден ауытқыса да, Чосон дәуіріндегі сарай өмірін шынайы көрсетуге тырысқан.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт.
** Пак Джи-бин — жас Сан
    :Сериалдың басты кейіпкері. Ол — мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның жалғыз ұлы.
* Хан Джи-мин — Сон Сон-ён / Ыйбин Сон
** Ли Хан-на — жас Сон-ён
    :Чонджо патшаның сүйіктісі. Ол сарай суретшісінің қызы, сондықтан өнерге ерекше қызығушылығы бар.
* Ли Чон-су — Пак Дэ-су
** Квон Чон-мин — жас Дэ-су
    :Чонджо патшаның ең сенімді әскери қызметкері.
* Кён Ми-ри — Хегён ханым
    :Чонджоның анасы.
* Пак Ын-хе — Хёуи ханшайым
    :Чонджо патшаның негізгі жұбайы, Чхонпун Ким әулетінен шыққан.
* Ли Сун-джэ — Чосон патшасы Ёнджо
    :Чонджоның атасы. Сан таққа отырғанға дейін Чосонның 21-патшасы болған.
* Ким Ё-джин — Чонсун ханшайым
    :Ёнджо патшаның екінші жұбайы.
* Сон Хён-а — Хваван ханшайым
    :Ёнджоның сүйікті қызы.
* Чо Ён-у — Чон Ху-гём
    :Хваван ханшайымның асырап алған ұлы.
* Хан Сан-джин — Хон Гук-ён
    :Чонджо патшаның ең сенімді адамы, әрі анасы Хегён ханымның алыс туысы.
* Сон Чхан-ый — Чон Як-ён
    :Конфуций академиясының ғалымы және «Намин» фракциясының мүшесі.
* Ли Ип-сэ — Ян Чо-би
    :Сурет басқармасындағы дамо (әйел қызметкер).
* Пак Ён-джи — Ким Гви-джу
    :Чонсун ханшайымның ағасы және «Норон» фракциясының мүшесі.
* Мэн Сан-хун — Нам Си-чо
    :Санның бас евнухы.
* Хан Ин-су — Чхэ Дже-гон
    :Санның әкімшілік көмекшісі және сот министрі.
* Джи Сан-рёль — И Чхон / Ли Чун
    :Сурет басқармасындағы сарай суретшісі.
* Ю Мин-хёк — Так Джи-су
    :Сурет басқармасындағы тағы бір сарай суретшісі.
* Ча Дже-доль — Мұнхё мұрагер ханзада
    :Чонджо патша мен Ыйбин Сонның сәби ұлы, төрт жасында қайтыс болған.

⸻

Қосалқы рөлдер

(Мәтінде көрсетілмеген)

⸻

Басқа кейіпкерлер (ойдан шығарылған)

* Ю Чон-сук — Сон Сон-ук
    :Сон-ённың інісі
* Чон Хо-гын — Мин Джу-шик
* Сон Иль-квон — О Чон-хо
* Кён Ин-сон — Мак-сон
* Ли Чон-ён — Син-гом
* Пэк Мин — Ый-и
* Хван Иль-чун
* Мэн Бон-хак
* Чо Дже-юн — Как Чон-и
* Ли Чон-сон

⸻

Қонақ рөлдер (Special appearance)

* Ли Чхан-хун — мұрагер ханзада Садо
    :Чонджоның әкесі және Ёнджоның ұлы
* Хван Гым-хи (Ji Sung-won атымен көрсетілген) — Вонбин Хон
* Кан Сан — Ынчжон ханзада
* Чхве Чон-у — Садоның евнухы
* Ю Дже-сок
* Пак Мён-су
* Чон Джун-ха
* Чон Хён-дон
* Но Хон-чхоль
* Им Хён-сик

==Марапаттар мен номинациялар==

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Жылы
!Марапат
!Санат
!Иегері
!Нәтиже
!Дереккөз
|-
|rowspan=8|2007
|rowspan=8|2007 MBC Drama Awards
| Үздік актер (жоғары деңгей) || Ли Со Джин || Жеңді ||rowspan=&quot;8&quot; |
|-
| Үздік актриса (жоғары деңгей) || Хан Джи Мин || Жеңді
|-
| Үздік жас актер || [[Пак Джи Бин]] || Жеңді
|-
| Үздік сценарист || Ким И Яң || Жеңді
|-
| Көрермендер таңдауы бойынша жылдың ең үздік драмасы || Lee San, Wind of the Palace || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актер || [[Ли Со Джин]] || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актриса || [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
| Үздік жұп жүлдесі || [[Ли Со Джин]] және [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
|rowspan=3|2008
|rowspan=3|2008 Baeksang Arts Awards
| Үздік режиссер (ТВ) || Ли Бёң Хун || Жеңді || rowspan=&quot;3&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kdramapal.com/awards/baeksang-arts-awards-2008/|title = Baeksang Arts Awards 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|title=Winners of the 44th Baeksang Art Awards (제44회 백상예술대상, 4/24/2008)|date=April 25, 2008|access-date=April 8, 2021|archive-date=March 10, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310112036/https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|| Үздік актер (ТВ) || Ли Бёң Хун || Номинация 
|-
|| Үздік жаңа актер (ТВ) || Хан Саң Джин || Номинация
|-
|}

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>1tl6ia22tc4l6aq7dadpg1dwaxs1cuv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591464</id>
      <parentid>3591463</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:44:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Негізгі */</comment>
      <origin>3591464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11595" sha1="3mplxlvcoh5h04r6x4tsyekdxe4cku4" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Пак Чан-шик
 | режиссёрі = Ли Бен-хун
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 70 минут
 | студия = Kim Jong-hak Production
 | статусы = 
 | телеарна = MBC TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 16 қыркүйек 2007
 | соңғы рет көрсетілді = 2 шілде 2008
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Синопсис ==
«Ли Сан. Сарай әміршісі» сериалы Корея патшасы Чонджо (Чосон әулетінің 22-билеушісі) өмірін баяндайды. Чонджо – сарайда өскеніне қарамастан, қарапайым халыққа жанашыр болған патша.

Оқиға оның бала кезінен басталады. Сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен достасады, бірақ олар кейін қуылып кетеді. Атасы Ёнджо Санның әкесі — тақ мұрагері Садо ханзада бүлік жасайды деп қорқып, оны күріш сандығына қамап қояды (тамақ пен сусыз). Сан әкесін құтқарғысы келіп, достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Су көмегімен атасынан оны кешіруді сұрайды.

Кейін оқиға оның есейген шағына ауысады. Ол бұрынғы достарымен қайта кездеседі, бірақ сарай ішіндегі интригалар оның тақ мұрагері ретіндегі орнын үнемі қауіпке тігеді. Сан бала күнгі досы Сон Сон Ёнға ғашық болады. Оның әкесі сарай суретшісі болған, бірақ ерте қайтыс болған. Оқиға ары қарай Санның билікке келуін, патша болуын және Noron faction (Норон тобы) тарапынан болатын сарай ішіндегі қастандықтармен күресін көрсетеді.

Сериал кей жерлерде тарихи деректерден ауытқыса да, Чосон дәуіріндегі сарай өмірін шынайы көрсетуге тырысқан.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
** Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт.
** Пак Джи-бин — жас Сан: Сериалдың басты кейіпкері. Ол — мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның жалғыз ұлы.
* Хан Джи-мин — Сон Сон-ён / Ыйбин Сон
** Ли Хан-на — жас Сон-ён Чонджо патшаның сүйіктісі. Ол сарай суретшісінің қызы, сондықтан өнерге ерекше қызығушылығы бар.
* Ли Чон-су — Пак Дэ-су
** Квон Чон-мин — жас Дэ-су: Чонджо патшаның ең сенімді әскери қызметкері.
* Кён Ми-ри — Хегён ханым: Чонджоның анасы.
* Пак Ын-хе — Хёуи ханшайым: Чонджо патшаның негізгі жұбайы, Чхонпун Ким әулетінен шыққан.
* Ли Сун-джэ — Чосон патшасы Ёнджо
    :Чонджоның атасы. Сан таққа отырғанға дейін Чосонның 21-патшасы болған.
* Ким Ё-джин — Чонсун ханшайым
    :Ёнджо патшаның екінші жұбайы.
* Сон Хён-а — Хваван ханшайым
    :Ёнджоның сүйікті қызы.
* Чо Ён-у — Чон Ху-гём
    :Хваван ханшайымның асырап алған ұлы.
* Хан Сан-джин — Хон Гук-ён
    :Чонджо патшаның ең сенімді адамы, әрі анасы Хегён ханымның алыс туысы.
* Сон Чхан-ый — Чон Як-ён
    :Конфуций академиясының ғалымы және «Намин» фракциясының мүшесі.
* Ли Ип-сэ — Ян Чо-би
    :Сурет басқармасындағы дамо (әйел қызметкер).
* Пак Ён-джи — Ким Гви-джу
    :Чонсун ханшайымның ағасы және «Норон» фракциясының мүшесі.
* Мэн Сан-хун — Нам Си-чо
    :Санның бас евнухы.
* Хан Ин-су — Чхэ Дже-гон
    :Санның әкімшілік көмекшісі және сот министрі.
* Джи Сан-рёль — И Чхон / Ли Чун
    :Сурет басқармасындағы сарай суретшісі.
* Ю Мин-хёк — Так Джи-су
    :Сурет басқармасындағы тағы бір сарай суретшісі.
* Ча Дже-доль — Мұнхё мұрагер ханзада
    :Чонджо патша мен Ыйбин Сонның сәби ұлы, төрт жасында қайтыс болған.

⸻

Қосалқы рөлдер

(Мәтінде көрсетілмеген)

⸻

Басқа кейіпкерлер (ойдан шығарылған)

* Ю Чон-сук — Сон Сон-ук
    :Сон-ённың інісі
* Чон Хо-гын — Мин Джу-шик
* Сон Иль-квон — О Чон-хо
* Кён Ин-сон — Мак-сон
* Ли Чон-ён — Син-гом
* Пэк Мин — Ый-и
* Хван Иль-чун
* Мэн Бон-хак
* Чо Дже-юн — Как Чон-и
* Ли Чон-сон

⸻

Қонақ рөлдер (Special appearance)

* Ли Чхан-хун — мұрагер ханзада Садо
    :Чонджоның әкесі және Ёнджоның ұлы
* Хван Гым-хи (Ji Sung-won атымен көрсетілген) — Вонбин Хон
* Кан Сан — Ынчжон ханзада
* Чхве Чон-у — Садоның евнухы
* Ю Дже-сок
* Пак Мён-су
* Чон Джун-ха
* Чон Хён-дон
* Но Хон-чхоль
* Им Хён-сик

==Марапаттар мен номинациялар==

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Жылы
!Марапат
!Санат
!Иегері
!Нәтиже
!Дереккөз
|-
|rowspan=8|2007
|rowspan=8|2007 MBC Drama Awards
| Үздік актер (жоғары деңгей) || Ли Со Джин || Жеңді ||rowspan=&quot;8&quot; |
|-
| Үздік актриса (жоғары деңгей) || Хан Джи Мин || Жеңді
|-
| Үздік жас актер || [[Пак Джи Бин]] || Жеңді
|-
| Үздік сценарист || Ким И Яң || Жеңді
|-
| Көрермендер таңдауы бойынша жылдың ең үздік драмасы || Lee San, Wind of the Palace || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актер || [[Ли Со Джин]] || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актриса || [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
| Үздік жұп жүлдесі || [[Ли Со Джин]] және [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
|rowspan=3|2008
|rowspan=3|2008 Baeksang Arts Awards
| Үздік режиссер (ТВ) || Ли Бёң Хун || Жеңді || rowspan=&quot;3&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kdramapal.com/awards/baeksang-arts-awards-2008/|title = Baeksang Arts Awards 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|title=Winners of the 44th Baeksang Art Awards (제44회 백상예술대상, 4/24/2008)|date=April 25, 2008|access-date=April 8, 2021|archive-date=March 10, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310112036/https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|| Үздік актер (ТВ) || Ли Бёң Хун || Номинация 
|-
|| Үздік жаңа актер (ТВ) || Хан Саң Джин || Номинация
|-
|}

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>3mplxlvcoh5h04r6x4tsyekdxe4cku4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591465</id>
      <parentid>3591464</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:45:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Негізгі */</comment>
      <origin>3591465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11565" sha1="fnqjke69jfkuqvs1fv5jyxe86gjvhpl" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Пак Чан-шик
 | режиссёрі = Ли Бен-хун
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 70 минут
 | студия = Kim Jong-hak Production
 | статусы = 
 | телеарна = MBC TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 16 қыркүйек 2007
 | соңғы рет көрсетілді = 2 шілде 2008
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Синопсис ==
«Ли Сан. Сарай әміршісі» сериалы Корея патшасы Чонджо (Чосон әулетінің 22-билеушісі) өмірін баяндайды. Чонджо – сарайда өскеніне қарамастан, қарапайым халыққа жанашыр болған патша.

Оқиға оның бала кезінен басталады. Сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен достасады, бірақ олар кейін қуылып кетеді. Атасы Ёнджо Санның әкесі — тақ мұрагері Садо ханзада бүлік жасайды деп қорқып, оны күріш сандығына қамап қояды (тамақ пен сусыз). Сан әкесін құтқарғысы келіп, достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Су көмегімен атасынан оны кешіруді сұрайды.

Кейін оқиға оның есейген шағына ауысады. Ол бұрынғы достарымен қайта кездеседі, бірақ сарай ішіндегі интригалар оның тақ мұрагері ретіндегі орнын үнемі қауіпке тігеді. Сан бала күнгі досы Сон Сон Ёнға ғашық болады. Оның әкесі сарай суретшісі болған, бірақ ерте қайтыс болған. Оқиға ары қарай Санның билікке келуін, патша болуын және Noron faction (Норон тобы) тарапынан болатын сарай ішіндегі қастандықтармен күресін көрсетеді.

Сериал кей жерлерде тарихи деректерден ауытқыса да, Чосон дәуіріндегі сарай өмірін шынайы көрсетуге тырысқан.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;: Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт.
** Пак Джи-бин — жас Сан: Сериалдың басты кейіпкері. Ол — мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның жалғыз ұлы.
* Хан Джи-мин — Сон Сон-ён / Ыйбин Сон
** Ли Хан-на — жас Сон-ён Чонджо патшаның сүйіктісі. Ол сарай суретшісінің қызы, сондықтан өнерге ерекше қызығушылығы бар.
* Ли Чон-су — Пак Дэ-су
** Квон Чон-мин — жас Дэ-су: Чонджо патшаның ең сенімді әскери қызметкері.
* Кён Ми-ри — Хегён ханым: Чонджоның анасы.
* Пак Ын-хе — Хёуи ханшайым: Чонджо патшаның негізгі жұбайы, Чхонпун Ким әулетінен шыққан.
* Ли Сун-джэ — Чосон патшасы Ёнджо: Чонджоның атасы. Сан таққа отырғанға дейін Чосонның 21-патшасы болған.
* Ким Ё-джин — Чонсун ханшайым: Ёнджо патшаның екінші жұбайы.
* Сон Хён-а — Хваван ханшайым: Ёнджоның сүйікті қызы.
* Чо Ён-у — Чон Ху-гём: Хваван ханшайымның асырап алған ұлы.
* Хан Сан-джин — Хон Гук-ён: Чонджо патшаның ең сенімді адамы, әрі анасы Хегён ханымның алыс туысы.
* Сон Чхан-ый — Чон Як-ён: Конфуций академиясының ғалымы және «Намин» фракциясының мүшесі.
* Ли Ип-сэ — Ян Чо-би: Сурет басқармасындағы дамо (әйел қызметкер).
* Пак Ён-джи — Ким Гви-джу
    :Чонсун ханшайымның ағасы және «Норон» фракциясының мүшесі.
* Мэн Сан-хун — Нам Си-чо
    :Санның бас евнухы.
* Хан Ин-су — Чхэ Дже-гон
    :Санның әкімшілік көмекшісі және сот министрі.
* Джи Сан-рёль — И Чхон / Ли Чун
    :Сурет басқармасындағы сарай суретшісі.
* Ю Мин-хёк — Так Джи-су
    :Сурет басқармасындағы тағы бір сарай суретшісі.
* Ча Дже-доль — Мұнхё мұрагер ханзада
    :Чонджо патша мен Ыйбин Сонның сәби ұлы, төрт жасында қайтыс болған.

⸻

Қосалқы рөлдер

(Мәтінде көрсетілмеген)

⸻

Басқа кейіпкерлер (ойдан шығарылған)

* Ю Чон-сук — Сон Сон-ук
    :Сон-ённың інісі
* Чон Хо-гын — Мин Джу-шик
* Сон Иль-квон — О Чон-хо
* Кён Ин-сон — Мак-сон
* Ли Чон-ён — Син-гом
* Пэк Мин — Ый-и
* Хван Иль-чун
* Мэн Бон-хак
* Чо Дже-юн — Как Чон-и
* Ли Чон-сон

⸻

Қонақ рөлдер (Special appearance)

* Ли Чхан-хун — мұрагер ханзада Садо
    :Чонджоның әкесі және Ёнджоның ұлы
* Хван Гым-хи (Ji Sung-won атымен көрсетілген) — Вонбин Хон
* Кан Сан — Ынчжон ханзада
* Чхве Чон-у — Садоның евнухы
* Ю Дже-сок
* Пак Мён-су
* Чон Джун-ха
* Чон Хён-дон
* Но Хон-чхоль
* Им Хён-сик

==Марапаттар мен номинациялар==

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Жылы
!Марапат
!Санат
!Иегері
!Нәтиже
!Дереккөз
|-
|rowspan=8|2007
|rowspan=8|2007 MBC Drama Awards
| Үздік актер (жоғары деңгей) || Ли Со Джин || Жеңді ||rowspan=&quot;8&quot; |
|-
| Үздік актриса (жоғары деңгей) || Хан Джи Мин || Жеңді
|-
| Үздік жас актер || [[Пак Джи Бин]] || Жеңді
|-
| Үздік сценарист || Ким И Яң || Жеңді
|-
| Көрермендер таңдауы бойынша жылдың ең үздік драмасы || Lee San, Wind of the Palace || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актер || [[Ли Со Джин]] || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актриса || [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
| Үздік жұп жүлдесі || [[Ли Со Джин]] және [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
|rowspan=3|2008
|rowspan=3|2008 Baeksang Arts Awards
| Үздік режиссер (ТВ) || Ли Бёң Хун || Жеңді || rowspan=&quot;3&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kdramapal.com/awards/baeksang-arts-awards-2008/|title = Baeksang Arts Awards 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|title=Winners of the 44th Baeksang Art Awards (제44회 백상예술대상, 4/24/2008)|date=April 25, 2008|access-date=April 8, 2021|archive-date=March 10, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310112036/https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|| Үздік актер (ТВ) || Ли Бёң Хун || Номинация 
|-
|| Үздік жаңа актер (ТВ) || Хан Саң Джин || Номинация
|-
|}

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>fnqjke69jfkuqvs1fv5jyxe86gjvhpl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591466</id>
      <parentid>3591465</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:46:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Негізгі */</comment>
      <origin>3591466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11541" sha1="t3fyrisyckjw1w2dfydewrqhemj9gfj" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Пак Чан-шик
 | режиссёрі = Ли Бен-хун
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 70 минут
 | студия = Kim Jong-hak Production
 | статусы = 
 | телеарна = MBC TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 16 қыркүйек 2007
 | соңғы рет көрсетілді = 2 шілде 2008
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Синопсис ==
«Ли Сан. Сарай әміршісі» сериалы Корея патшасы Чонджо (Чосон әулетінің 22-билеушісі) өмірін баяндайды. Чонджо – сарайда өскеніне қарамастан, қарапайым халыққа жанашыр болған патша.

Оқиға оның бала кезінен басталады. Сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен достасады, бірақ олар кейін қуылып кетеді. Атасы Ёнджо Санның әкесі — тақ мұрагері Садо ханзада бүлік жасайды деп қорқып, оны күріш сандығына қамап қояды (тамақ пен сусыз). Сан әкесін құтқарғысы келіп, достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Су көмегімен атасынан оны кешіруді сұрайды.

Кейін оқиға оның есейген шағына ауысады. Ол бұрынғы достарымен қайта кездеседі, бірақ сарай ішіндегі интригалар оның тақ мұрагері ретіндегі орнын үнемі қауіпке тігеді. Сан бала күнгі досы Сон Сон Ёнға ғашық болады. Оның әкесі сарай суретшісі болған, бірақ ерте қайтыс болған. Оқиға ары қарай Санның билікке келуін, патша болуын және Noron faction (Норон тобы) тарапынан болатын сарай ішіндегі қастандықтармен күресін көрсетеді.

Сериал кей жерлерде тарихи деректерден ауытқыса да, Чосон дәуіріндегі сарай өмірін шынайы көрсетуге тырысқан.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;: Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт.
** Пак Джи-бин — жас Сан: Сериалдың басты кейіпкері. Ол — мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның жалғыз ұлы.
* Хан Джи-мин — Сон Сон-ён / Ыйбин Сон
** Ли Хан-на — жас Сон-ён Чонджо патшаның сүйіктісі. Ол сарай суретшісінің қызы, сондықтан өнерге ерекше қызығушылығы бар.
* Ли Чон-су — Пак Дэ-су
** Квон Чон-мин — жас Дэ-су: Чонджо патшаның ең сенімді әскери қызметкері.
* Кён Ми-ри — Хегён ханым: Чонджоның анасы.
* Пак Ын-хе — Хёуи ханшайым: Чонджо патшаның негізгі жұбайы, Чхонпун Ким әулетінен шыққан.
* Ли Сун-джэ — Чосон патшасы Ёнджо: Чонджоның атасы. Сан таққа отырғанға дейін Чосонның 21-патшасы болған.
* Ким Ё-джин — Чонсун ханшайым: Ёнджо патшаның екінші жұбайы.
* Сон Хён-а — Хваван ханшайым: Ёнджоның сүйікті қызы.
* Чо Ён-у — Чон Ху-гём: Хваван ханшайымның асырап алған ұлы.
* Хан Сан-джин — Хон Гук-ён: Чонджо патшаның ең сенімді адамы, әрі анасы Хегён ханымның алыс туысы.
* Сон Чхан-ый — Чон Як-ён: Конфуций академиясының ғалымы және «Намин» фракциясының мүшесі.
* Ли Ип-сэ — Ян Чо-би: Сурет басқармасындағы дамо (әйел қызметкер).
* Пак Ён-джи — Ким Гви-джу: Чонсун ханшайымның ағасы және «Норон» фракциясының мүшесі.
* Мэн Сан-хун — Нам Си-чо: Санның бас евнухы.
* Хан Ин-су — Чхэ Дже-гон: Санның әкімшілік көмекшісі және сот министрі.
* Джи Сан-рёль — И Чхон / Ли Чун: Сурет басқармасындағы сарай суретшісі.
* Ю Мин-хёк — Так Джи-су: Сурет басқармасындағы тағы бір сарай суретшісі.
* Ча Дже-доль — Мұнхё мұрагер ханзада: Чонджо патша мен Ыйбин Сонның сәби ұлы, төрт жасында қайтыс болған.

⸻

Қосалқы рөлдер

(Мәтінде көрсетілмеген)

⸻

Басқа кейіпкерлер (ойдан шығарылған)

* Ю Чон-сук — Сон Сон-ук
    :Сон-ённың інісі
* Чон Хо-гын — Мин Джу-шик
* Сон Иль-квон — О Чон-хо
* Кён Ин-сон — Мак-сон
* Ли Чон-ён — Син-гом
* Пэк Мин — Ый-и
* Хван Иль-чун
* Мэн Бон-хак
* Чо Дже-юн — Как Чон-и
* Ли Чон-сон

⸻

Қонақ рөлдер (Special appearance)

* Ли Чхан-хун — мұрагер ханзада Садо
    :Чонджоның әкесі және Ёнджоның ұлы
* Хван Гым-хи (Ji Sung-won атымен көрсетілген) — Вонбин Хон
* Кан Сан — Ынчжон ханзада
* Чхве Чон-у — Садоның евнухы
* Ю Дже-сок
* Пак Мён-су
* Чон Джун-ха
* Чон Хён-дон
* Но Хон-чхоль
* Им Хён-сик

==Марапаттар мен номинациялар==

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Жылы
!Марапат
!Санат
!Иегері
!Нәтиже
!Дереккөз
|-
|rowspan=8|2007
|rowspan=8|2007 MBC Drama Awards
| Үздік актер (жоғары деңгей) || Ли Со Джин || Жеңді ||rowspan=&quot;8&quot; |
|-
| Үздік актриса (жоғары деңгей) || Хан Джи Мин || Жеңді
|-
| Үздік жас актер || [[Пак Джи Бин]] || Жеңді
|-
| Үздік сценарист || Ким И Яң || Жеңді
|-
| Көрермендер таңдауы бойынша жылдың ең үздік драмасы || Lee San, Wind of the Palace || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актер || [[Ли Со Джин]] || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актриса || [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
| Үздік жұп жүлдесі || [[Ли Со Джин]] және [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
|rowspan=3|2008
|rowspan=3|2008 Baeksang Arts Awards
| Үздік режиссер (ТВ) || Ли Бёң Хун || Жеңді || rowspan=&quot;3&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kdramapal.com/awards/baeksang-arts-awards-2008/|title = Baeksang Arts Awards 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|title=Winners of the 44th Baeksang Art Awards (제44회 백상예술대상, 4/24/2008)|date=April 25, 2008|access-date=April 8, 2021|archive-date=March 10, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310112036/https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|| Үздік актер (ТВ) || Ли Бёң Хун || Номинация 
|-
|| Үздік жаңа актер (ТВ) || Хан Саң Джин || Номинация
|-
|}

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>t3fyrisyckjw1w2dfydewrqhemj9gfj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591467</id>
      <parentid>3591466</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:47:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Негізгі */</comment>
      <origin>3591467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11543" sha1="dpxxz7f9tyty7haeger1a5wifwto45j" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Пак Чан-шик
 | режиссёрі = Ли Бен-хун
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 70 минут
 | студия = Kim Jong-hak Production
 | статусы = 
 | телеарна = MBC TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 16 қыркүйек 2007
 | соңғы рет көрсетілді = 2 шілде 2008
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Синопсис ==
«Ли Сан. Сарай әміршісі» сериалы Корея патшасы Чонджо (Чосон әулетінің 22-билеушісі) өмірін баяндайды. Чонджо – сарайда өскеніне қарамастан, қарапайым халыққа жанашыр болған патша.

Оқиға оның бала кезінен басталады. Сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен достасады, бірақ олар кейін қуылып кетеді. Атасы Ёнджо Санның әкесі — тақ мұрагері Садо ханзада бүлік жасайды деп қорқып, оны күріш сандығына қамап қояды (тамақ пен сусыз). Сан әкесін құтқарғысы келіп, достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Су көмегімен атасынан оны кешіруді сұрайды.

Кейін оқиға оның есейген шағына ауысады. Ол бұрынғы достарымен қайта кездеседі, бірақ сарай ішіндегі интригалар оның тақ мұрагері ретіндегі орнын үнемі қауіпке тігеді. Сан бала күнгі досы Сон Сон Ёнға ғашық болады. Оның әкесі сарай суретшісі болған, бірақ ерте қайтыс болған. Оқиға ары қарай Санның билікке келуін, патша болуын және Noron faction (Норон тобы) тарапынан болатын сарай ішіндегі қастандықтармен күресін көрсетеді.

Сериал кей жерлерде тарихи деректерден ауытқыса да, Чосон дәуіріндегі сарай өмірін шынайы көрсетуге тырысқан.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;: Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт.
** Пак Джи-бин — жас Сан: Сериалдың басты кейіпкері. Ол — мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның жалғыз ұлы.
* Хан Джи-мин — Сон Сон-ён / Ыйбин Сон
** Ли Хан-на — жас Сон-ён Чонджо патшаның сүйіктісі. Ол сарай суретшісінің қызы, сондықтан өнерге ерекше қызығушылығы бар.
* Ли Чон-су — Пак Дэ-су
** Квон Чон-мин — жас Дэ-су: Чонджо патшаның ең сенімді әскери қызметкері.
* Кён Ми-ри — Хегён ханым: Чонджоның анасы.
* Пак Ын-хе — Хёуи ханшайым: Чонджо патшаның негізгі жұбайы, Чхонпун Ким әулетінен шыққан.
* Ли Сун-джэ — Чосон патшасы Ёнджо: Чонджоның атасы. Сан таққа отырғанға дейін Чосонның 21-патшасы болған.
* Ким Ё-джин — Чонсун ханшайым: Ёнджо патшаның екінші жұбайы.
* Сон Хён-а — Хваван ханшайым: Ёнджоның сүйікті қызы.
* Чо Ён-у — Чон Ху-гём: Хваван ханшайымның асырап алған ұлы.
* Хан Сан-джин — Хон Гук-ён: Чонджо патшаның ең сенімді адамы, әрі анасы Хегён ханымның алыс туысы.
* Сон Чхан-ый — Чон Як-ён: Конфуций академиясының ғалымы және «Намин» фракциясының мүшесі.
* Ли Ип-сэ — Ян Чо-би: Сурет басқармасындағы дамо (әйел қызметкер).
* Пак Ён-джи — Ким Гви-джу: Чонсун ханшайымның ағасы және «Норон» фракциясының мүшесі.
* Мэн Сан-хун — Нам Си-чо: Санның бас евнухы.
* Хан Ин-су — Чхэ Дже-гон: Санның әкімшілік көмекшісі және сот министрі.
* Джи Сан-рёль — И Чхон / Ли Чун: Сурет басқармасындағы сарай суретшісі.
* Ю Мин-хёк — Так Джи-су: Сурет басқармасындағы тағы бір сарай суретшісі.
* Ча Дже-доль — Мұнхё мұрагер ханзада: Чонджо патша мен Ыйбин Сонның сәби ұлы, төрт жасында қайтыс болған.
=== Қосалқы рөлдер ===

(Мәтінде көрсетілмеген)

⸻

Басқа кейіпкерлер (ойдан шығарылған)

* Ю Чон-сук — Сон Сон-ук
    :Сон-ённың інісі
* Чон Хо-гын — Мин Джу-шик
* Сон Иль-квон — О Чон-хо
* Кён Ин-сон — Мак-сон
* Ли Чон-ён — Син-гом
* Пэк Мин — Ый-и
* Хван Иль-чун
* Мэн Бон-хак
* Чо Дже-юн — Как Чон-и
* Ли Чон-сон

⸻

Қонақ рөлдер (Special appearance)

* Ли Чхан-хун — мұрагер ханзада Садо
    :Чонджоның әкесі және Ёнджоның ұлы
* Хван Гым-хи (Ji Sung-won атымен көрсетілген) — Вонбин Хон
* Кан Сан — Ынчжон ханзада
* Чхве Чон-у — Садоның евнухы
* Ю Дже-сок
* Пак Мён-су
* Чон Джун-ха
* Чон Хён-дон
* Но Хон-чхоль
* Им Хён-сик

==Марапаттар мен номинациялар==

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Жылы
!Марапат
!Санат
!Иегері
!Нәтиже
!Дереккөз
|-
|rowspan=8|2007
|rowspan=8|2007 MBC Drama Awards
| Үздік актер (жоғары деңгей) || Ли Со Джин || Жеңді ||rowspan=&quot;8&quot; |
|-
| Үздік актриса (жоғары деңгей) || Хан Джи Мин || Жеңді
|-
| Үздік жас актер || [[Пак Джи Бин]] || Жеңді
|-
| Үздік сценарист || Ким И Яң || Жеңді
|-
| Көрермендер таңдауы бойынша жылдың ең үздік драмасы || Lee San, Wind of the Palace || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актер || [[Ли Со Джин]] || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актриса || [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
| Үздік жұп жүлдесі || [[Ли Со Джин]] және [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
|rowspan=3|2008
|rowspan=3|2008 Baeksang Arts Awards
| Үздік режиссер (ТВ) || Ли Бёң Хун || Жеңді || rowspan=&quot;3&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kdramapal.com/awards/baeksang-arts-awards-2008/|title = Baeksang Arts Awards 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|title=Winners of the 44th Baeksang Art Awards (제44회 백상예술대상, 4/24/2008)|date=April 25, 2008|access-date=April 8, 2021|archive-date=March 10, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310112036/https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|| Үздік актер (ТВ) || Ли Бёң Хун || Номинация 
|-
|| Үздік жаңа актер (ТВ) || Хан Саң Джин || Номинация
|-
|}

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>dpxxz7f9tyty7haeger1a5wifwto45j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591468</id>
      <parentid>3591467</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:47:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қосалқы рөлдер */</comment>
      <origin>3591468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11491" sha1="p32w6h1kuiykdtczrj9396gv5lmiwo3" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Пак Чан-шик
 | режиссёрі = Ли Бен-хун
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 70 минут
 | студия = Kim Jong-hak Production
 | статусы = 
 | телеарна = MBC TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 16 қыркүйек 2007
 | соңғы рет көрсетілді = 2 шілде 2008
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Синопсис ==
«Ли Сан. Сарай әміршісі» сериалы Корея патшасы Чонджо (Чосон әулетінің 22-билеушісі) өмірін баяндайды. Чонджо – сарайда өскеніне қарамастан, қарапайым халыққа жанашыр болған патша.

Оқиға оның бала кезінен басталады. Сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен достасады, бірақ олар кейін қуылып кетеді. Атасы Ёнджо Санның әкесі — тақ мұрагері Садо ханзада бүлік жасайды деп қорқып, оны күріш сандығына қамап қояды (тамақ пен сусыз). Сан әкесін құтқарғысы келіп, достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Су көмегімен атасынан оны кешіруді сұрайды.

Кейін оқиға оның есейген шағына ауысады. Ол бұрынғы достарымен қайта кездеседі, бірақ сарай ішіндегі интригалар оның тақ мұрагері ретіндегі орнын үнемі қауіпке тігеді. Сан бала күнгі досы Сон Сон Ёнға ғашық болады. Оның әкесі сарай суретшісі болған, бірақ ерте қайтыс болған. Оқиға ары қарай Санның билікке келуін, патша болуын және Noron faction (Норон тобы) тарапынан болатын сарай ішіндегі қастандықтармен күресін көрсетеді.

Сериал кей жерлерде тарихи деректерден ауытқыса да, Чосон дәуіріндегі сарай өмірін шынайы көрсетуге тырысқан.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;: Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт.
** Пак Джи-бин — жас Сан: Сериалдың басты кейіпкері. Ол — мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның жалғыз ұлы.
* Хан Джи-мин — Сон Сон-ён / Ыйбин Сон
** Ли Хан-на — жас Сон-ён Чонджо патшаның сүйіктісі. Ол сарай суретшісінің қызы, сондықтан өнерге ерекше қызығушылығы бар.
* Ли Чон-су — Пак Дэ-су
** Квон Чон-мин — жас Дэ-су: Чонджо патшаның ең сенімді әскери қызметкері.
* Кён Ми-ри — Хегён ханым: Чонджоның анасы.
* Пак Ын-хе — Хёуи ханшайым: Чонджо патшаның негізгі жұбайы, Чхонпун Ким әулетінен шыққан.
* Ли Сун-джэ — Чосон патшасы Ёнджо: Чонджоның атасы. Сан таққа отырғанға дейін Чосонның 21-патшасы болған.
* Ким Ё-джин — Чонсун ханшайым: Ёнджо патшаның екінші жұбайы.
* Сон Хён-а — Хваван ханшайым: Ёнджоның сүйікті қызы.
* Чо Ён-у — Чон Ху-гём: Хваван ханшайымның асырап алған ұлы.
* Хан Сан-джин — Хон Гук-ён: Чонджо патшаның ең сенімді адамы, әрі анасы Хегён ханымның алыс туысы.
* Сон Чхан-ый — Чон Як-ён: Конфуций академиясының ғалымы және «Намин» фракциясының мүшесі.
* Ли Ип-сэ — Ян Чо-би: Сурет басқармасындағы дамо (әйел қызметкер).
* Пак Ён-джи — Ким Гви-джу: Чонсун ханшайымның ағасы және «Норон» фракциясының мүшесі.
* Мэн Сан-хун — Нам Си-чо: Санның бас евнухы.
* Хан Ин-су — Чхэ Дже-гон: Санның әкімшілік көмекшісі және сот министрі.
* Джи Сан-рёль — И Чхон / Ли Чун: Сурет басқармасындағы сарай суретшісі.
* Ю Мин-хёк — Так Джи-су: Сурет басқармасындағы тағы бір сарай суретшісі.
* Ча Дже-доль — Мұнхё мұрагер ханзада: Чонджо патша мен Ыйбин Сонның сәби ұлы, төрт жасында қайтыс болған.
=== Қосалқы рөлдер ===
Басқа кейіпкерлер (ойдан шығарылған)
* Ю Чон-сук — Сон Сон-ук
    :Сон-ённың інісі
* Чон Хо-гын — Мин Джу-шик
* Сон Иль-квон — О Чон-хо
* Кён Ин-сон — Мак-сон
* Ли Чон-ён — Син-гом
* Пэк Мин — Ый-и
* Хван Иль-чун
* Мэн Бон-хак
* Чо Дже-юн — Как Чон-и
* Ли Чон-сон

⸻

Қонақ рөлдер (Special appearance)

* Ли Чхан-хун — мұрагер ханзада Садо
    :Чонджоның әкесі және Ёнджоның ұлы
* Хван Гым-хи (Ji Sung-won атымен көрсетілген) — Вонбин Хон
* Кан Сан — Ынчжон ханзада
* Чхве Чон-у — Садоның евнухы
* Ю Дже-сок
* Пак Мён-су
* Чон Джун-ха
* Чон Хён-дон
* Но Хон-чхоль
* Им Хён-сик

==Марапаттар мен номинациялар==

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Жылы
!Марапат
!Санат
!Иегері
!Нәтиже
!Дереккөз
|-
|rowspan=8|2007
|rowspan=8|2007 MBC Drama Awards
| Үздік актер (жоғары деңгей) || Ли Со Джин || Жеңді ||rowspan=&quot;8&quot; |
|-
| Үздік актриса (жоғары деңгей) || Хан Джи Мин || Жеңді
|-
| Үздік жас актер || [[Пак Джи Бин]] || Жеңді
|-
| Үздік сценарист || Ким И Яң || Жеңді
|-
| Көрермендер таңдауы бойынша жылдың ең үздік драмасы || Lee San, Wind of the Palace || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актер || [[Ли Со Джин]] || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актриса || [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
| Үздік жұп жүлдесі || [[Ли Со Джин]] және [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
|rowspan=3|2008
|rowspan=3|2008 Baeksang Arts Awards
| Үздік режиссер (ТВ) || Ли Бёң Хун || Жеңді || rowspan=&quot;3&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kdramapal.com/awards/baeksang-arts-awards-2008/|title = Baeksang Arts Awards 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|title=Winners of the 44th Baeksang Art Awards (제44회 백상예술대상, 4/24/2008)|date=April 25, 2008|access-date=April 8, 2021|archive-date=March 10, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310112036/https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|| Үздік актер (ТВ) || Ли Бёң Хун || Номинация 
|-
|| Үздік жаңа актер (ТВ) || Хан Саң Джин || Номинация
|-
|}

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>p32w6h1kuiykdtczrj9396gv5lmiwo3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591469</id>
      <parentid>3591468</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:48:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қосалқы рөлдер */</comment>
      <origin>3591469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11487" sha1="enqn368bpn2zwx9jgvzieam0shfo1q0" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Пак Чан-шик
 | режиссёрі = Ли Бен-хун
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 70 минут
 | студия = Kim Jong-hak Production
 | статусы = 
 | телеарна = MBC TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 16 қыркүйек 2007
 | соңғы рет көрсетілді = 2 шілде 2008
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Синопсис ==
«Ли Сан. Сарай әміршісі» сериалы Корея патшасы Чонджо (Чосон әулетінің 22-билеушісі) өмірін баяндайды. Чонджо – сарайда өскеніне қарамастан, қарапайым халыққа жанашыр болған патша.

Оқиға оның бала кезінен басталады. Сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен достасады, бірақ олар кейін қуылып кетеді. Атасы Ёнджо Санның әкесі — тақ мұрагері Садо ханзада бүлік жасайды деп қорқып, оны күріш сандығына қамап қояды (тамақ пен сусыз). Сан әкесін құтқарғысы келіп, достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Су көмегімен атасынан оны кешіруді сұрайды.

Кейін оқиға оның есейген шағына ауысады. Ол бұрынғы достарымен қайта кездеседі, бірақ сарай ішіндегі интригалар оның тақ мұрагері ретіндегі орнын үнемі қауіпке тігеді. Сан бала күнгі досы Сон Сон Ёнға ғашық болады. Оның әкесі сарай суретшісі болған, бірақ ерте қайтыс болған. Оқиға ары қарай Санның билікке келуін, патша болуын және Noron faction (Норон тобы) тарапынан болатын сарай ішіндегі қастандықтармен күресін көрсетеді.

Сериал кей жерлерде тарихи деректерден ауытқыса да, Чосон дәуіріндегі сарай өмірін шынайы көрсетуге тырысқан.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;: Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт.
** Пак Джи-бин — жас Сан: Сериалдың басты кейіпкері. Ол — мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның жалғыз ұлы.
* Хан Джи-мин — Сон Сон-ён / Ыйбин Сон
** Ли Хан-на — жас Сон-ён Чонджо патшаның сүйіктісі. Ол сарай суретшісінің қызы, сондықтан өнерге ерекше қызығушылығы бар.
* Ли Чон-су — Пак Дэ-су
** Квон Чон-мин — жас Дэ-су: Чонджо патшаның ең сенімді әскери қызметкері.
* Кён Ми-ри — Хегён ханым: Чонджоның анасы.
* Пак Ын-хе — Хёуи ханшайым: Чонджо патшаның негізгі жұбайы, Чхонпун Ким әулетінен шыққан.
* Ли Сун-джэ — Чосон патшасы Ёнджо: Чонджоның атасы. Сан таққа отырғанға дейін Чосонның 21-патшасы болған.
* Ким Ё-джин — Чонсун ханшайым: Ёнджо патшаның екінші жұбайы.
* Сон Хён-а — Хваван ханшайым: Ёнджоның сүйікті қызы.
* Чо Ён-у — Чон Ху-гём: Хваван ханшайымның асырап алған ұлы.
* Хан Сан-джин — Хон Гук-ён: Чонджо патшаның ең сенімді адамы, әрі анасы Хегён ханымның алыс туысы.
* Сон Чхан-ый — Чон Як-ён: Конфуций академиясының ғалымы және «Намин» фракциясының мүшесі.
* Ли Ип-сэ — Ян Чо-би: Сурет басқармасындағы дамо (әйел қызметкер).
* Пак Ён-джи — Ким Гви-джу: Чонсун ханшайымның ағасы және «Норон» фракциясының мүшесі.
* Мэн Сан-хун — Нам Си-чо: Санның бас евнухы.
* Хан Ин-су — Чхэ Дже-гон: Санның әкімшілік көмекшісі және сот министрі.
* Джи Сан-рёль — И Чхон / Ли Чун: Сурет басқармасындағы сарай суретшісі.
* Ю Мин-хёк — Так Джи-су: Сурет басқармасындағы тағы бір сарай суретшісі.
* Ча Дже-доль — Мұнхё мұрагер ханзада: Чонджо патша мен Ыйбин Сонның сәби ұлы, төрт жасында қайтыс болған.
=== Қосалқы рөлдер ===
Басқа кейіпкерлер (ойдан шығарылған)
* Ю Чон-сук — Сон Сон-ук: Сон-ённың інісі
* Чон Хо-гын — Мин Джу-шик
* Сон Иль-квон — О Чон-хо
* Кён Ин-сон — Мак-сон
* Ли Чон-ён — Син-гом
* Пэк Мин — Ый-и
* Хван Иль-чун
* Мэн Бон-хак
* Чо Дже-юн — Как Чон-и
* Ли Чон-сон

⸻

Қонақ рөлдер (Special appearance)

* Ли Чхан-хун — мұрагер ханзада Садо
    :Чонджоның әкесі және Ёнджоның ұлы
* Хван Гым-хи (Ji Sung-won атымен көрсетілген) — Вонбин Хон
* Кан Сан — Ынчжон ханзада
* Чхве Чон-у — Садоның евнухы
* Ю Дже-сок
* Пак Мён-су
* Чон Джун-ха
* Чон Хён-дон
* Но Хон-чхоль
* Им Хён-сик

==Марапаттар мен номинациялар==

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Жылы
!Марапат
!Санат
!Иегері
!Нәтиже
!Дереккөз
|-
|rowspan=8|2007
|rowspan=8|2007 MBC Drama Awards
| Үздік актер (жоғары деңгей) || Ли Со Джин || Жеңді ||rowspan=&quot;8&quot; |
|-
| Үздік актриса (жоғары деңгей) || Хан Джи Мин || Жеңді
|-
| Үздік жас актер || [[Пак Джи Бин]] || Жеңді
|-
| Үздік сценарист || Ким И Яң || Жеңді
|-
| Көрермендер таңдауы бойынша жылдың ең үздік драмасы || Lee San, Wind of the Palace || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актер || [[Ли Со Джин]] || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актриса || [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
| Үздік жұп жүлдесі || [[Ли Со Джин]] және [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
|rowspan=3|2008
|rowspan=3|2008 Baeksang Arts Awards
| Үздік режиссер (ТВ) || Ли Бёң Хун || Жеңді || rowspan=&quot;3&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kdramapal.com/awards/baeksang-arts-awards-2008/|title = Baeksang Arts Awards 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|title=Winners of the 44th Baeksang Art Awards (제44회 백상예술대상, 4/24/2008)|date=April 25, 2008|access-date=April 8, 2021|archive-date=March 10, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310112036/https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|| Үздік актер (ТВ) || Ли Бёң Хун || Номинация 
|-
|| Үздік жаңа актер (ТВ) || Хан Саң Джин || Номинация
|-
|}

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>enqn368bpn2zwx9jgvzieam0shfo1q0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591470</id>
      <parentid>3591469</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:48:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қосалқы рөлдер */</comment>
      <origin>3591470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11487" sha1="s7i6dnmrdf0lnbmnjw9xt51twez8cu3" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Пак Чан-шик
 | режиссёрі = Ли Бен-хун
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 70 минут
 | студия = Kim Jong-hak Production
 | статусы = 
 | телеарна = MBC TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 16 қыркүйек 2007
 | соңғы рет көрсетілді = 2 шілде 2008
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Синопсис ==
«Ли Сан. Сарай әміршісі» сериалы Корея патшасы Чонджо (Чосон әулетінің 22-билеушісі) өмірін баяндайды. Чонджо – сарайда өскеніне қарамастан, қарапайым халыққа жанашыр болған патша.

Оқиға оның бала кезінен басталады. Сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен достасады, бірақ олар кейін қуылып кетеді. Атасы Ёнджо Санның әкесі — тақ мұрагері Садо ханзада бүлік жасайды деп қорқып, оны күріш сандығына қамап қояды (тамақ пен сусыз). Сан әкесін құтқарғысы келіп, достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Су көмегімен атасынан оны кешіруді сұрайды.

Кейін оқиға оның есейген шағына ауысады. Ол бұрынғы достарымен қайта кездеседі, бірақ сарай ішіндегі интригалар оның тақ мұрагері ретіндегі орнын үнемі қауіпке тігеді. Сан бала күнгі досы Сон Сон Ёнға ғашық болады. Оның әкесі сарай суретшісі болған, бірақ ерте қайтыс болған. Оқиға ары қарай Санның билікке келуін, патша болуын және Noron faction (Норон тобы) тарапынан болатын сарай ішіндегі қастандықтармен күресін көрсетеді.

Сериал кей жерлерде тарихи деректерден ауытқыса да, Чосон дәуіріндегі сарай өмірін шынайы көрсетуге тырысқан.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;: Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт.
** Пак Джи-бин — жас Сан: Сериалдың басты кейіпкері. Ол — мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның жалғыз ұлы.
* Хан Джи-мин — Сон Сон-ён / Ыйбин Сон
** Ли Хан-на — жас Сон-ён Чонджо патшаның сүйіктісі. Ол сарай суретшісінің қызы, сондықтан өнерге ерекше қызығушылығы бар.
* Ли Чон-су — Пак Дэ-су
** Квон Чон-мин — жас Дэ-су: Чонджо патшаның ең сенімді әскери қызметкері.
* Кён Ми-ри — Хегён ханым: Чонджоның анасы.
* Пак Ын-хе — Хёуи ханшайым: Чонджо патшаның негізгі жұбайы, Чхонпун Ким әулетінен шыққан.
* Ли Сун-джэ — Чосон патшасы Ёнджо: Чонджоның атасы. Сан таққа отырғанға дейін Чосонның 21-патшасы болған.
* Ким Ё-джин — Чонсун ханшайым: Ёнджо патшаның екінші жұбайы.
* Сон Хён-а — Хваван ханшайым: Ёнджоның сүйікті қызы.
* Чо Ён-у — Чон Ху-гём: Хваван ханшайымның асырап алған ұлы.
* Хан Сан-джин — Хон Гук-ён: Чонджо патшаның ең сенімді адамы, әрі анасы Хегён ханымның алыс туысы.
* Сон Чхан-ый — Чон Як-ён: Конфуций академиясының ғалымы және «Намин» фракциясының мүшесі.
* Ли Ип-сэ — Ян Чо-би: Сурет басқармасындағы дамо (әйел қызметкер).
* Пак Ён-джи — Ким Гви-джу: Чонсун ханшайымның ағасы және «Норон» фракциясының мүшесі.
* Мэн Сан-хун — Нам Си-чо: Санның бас евнухы.
* Хан Ин-су — Чхэ Дже-гон: Санның әкімшілік көмекшісі және сот министрі.
* Джи Сан-рёль — И Чхон / Ли Чун: Сурет басқармасындағы сарай суретшісі.
* Ю Мин-хёк — Так Джи-су: Сурет басқармасындағы тағы бір сарай суретшісі.
* Ча Дже-доль — Мұнхё мұрагер ханзада: Чонджо патша мен Ыйбин Сонның сәби ұлы, төрт жасында қайтыс болған.
=== Қосалқы рөлдер ===
Басқа кейіпкерлер (ойдан шығарылған)
* Ю Чон-сук — Сон Сон-ук: Сон-ённың інісі
* Чон Хо-гын — Мин Джу-шик
* Сон Иль-квон — О Чон-хо
* Кён Ин-сон — Мак-сон
* Ли Чон-ён — Син-гом
* Пэк Мин — Ый-и
* Хван Иль-чун
* Мэн Бон-хак
* Чо Дже-юн — Как Чон-и
* Ли Чон-сон
'''Қонақ рөлдер (Special appearance)'''

* Ли Чхан-хун — мұрагер ханзада Садо
    :Чонджоның әкесі және Ёнджоның ұлы
* Хван Гым-хи (Ji Sung-won атымен көрсетілген) — Вонбин Хон
* Кан Сан — Ынчжон ханзада
* Чхве Чон-у — Садоның евнухы
* Ю Дже-сок
* Пак Мён-су
* Чон Джун-ха
* Чон Хён-дон
* Но Хон-чхоль
* Им Хён-сик

==Марапаттар мен номинациялар==

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Жылы
!Марапат
!Санат
!Иегері
!Нәтиже
!Дереккөз
|-
|rowspan=8|2007
|rowspan=8|2007 MBC Drama Awards
| Үздік актер (жоғары деңгей) || Ли Со Джин || Жеңді ||rowspan=&quot;8&quot; |
|-
| Үздік актриса (жоғары деңгей) || Хан Джи Мин || Жеңді
|-
| Үздік жас актер || [[Пак Джи Бин]] || Жеңді
|-
| Үздік сценарист || Ким И Яң || Жеңді
|-
| Көрермендер таңдауы бойынша жылдың ең үздік драмасы || Lee San, Wind of the Palace || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актер || [[Ли Со Джин]] || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актриса || [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
| Үздік жұп жүлдесі || [[Ли Со Джин]] және [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
|rowspan=3|2008
|rowspan=3|2008 Baeksang Arts Awards
| Үздік режиссер (ТВ) || Ли Бёң Хун || Жеңді || rowspan=&quot;3&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kdramapal.com/awards/baeksang-arts-awards-2008/|title = Baeksang Arts Awards 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|title=Winners of the 44th Baeksang Art Awards (제44회 백상예술대상, 4/24/2008)|date=April 25, 2008|access-date=April 8, 2021|archive-date=March 10, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310112036/https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|| Үздік актер (ТВ) || Ли Бёң Хун || Номинация 
|-
|| Үздік жаңа актер (ТВ) || Хан Саң Джин || Номинация
|-
|}

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>s7i6dnmrdf0lnbmnjw9xt51twez8cu3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591471</id>
      <parentid>3591470</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:49:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қосалқы рөлдер */</comment>
      <origin>3591471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11483" sha1="4typ84t29xprgswhgcrhygs2b8n5h24" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Пак Чан-шик
 | режиссёрі = Ли Бен-хун
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 70 минут
 | студия = Kim Jong-hak Production
 | статусы = 
 | телеарна = MBC TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 16 қыркүйек 2007
 | соңғы рет көрсетілді = 2 шілде 2008
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Синопсис ==
«Ли Сан. Сарай әміршісі» сериалы Корея патшасы Чонджо (Чосон әулетінің 22-билеушісі) өмірін баяндайды. Чонджо – сарайда өскеніне қарамастан, қарапайым халыққа жанашыр болған патша.

Оқиға оның бала кезінен басталады. Сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен достасады, бірақ олар кейін қуылып кетеді. Атасы Ёнджо Санның әкесі — тақ мұрагері Садо ханзада бүлік жасайды деп қорқып, оны күріш сандығына қамап қояды (тамақ пен сусыз). Сан әкесін құтқарғысы келіп, достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Су көмегімен атасынан оны кешіруді сұрайды.

Кейін оқиға оның есейген шағына ауысады. Ол бұрынғы достарымен қайта кездеседі, бірақ сарай ішіндегі интригалар оның тақ мұрагері ретіндегі орнын үнемі қауіпке тігеді. Сан бала күнгі досы Сон Сон Ёнға ғашық болады. Оның әкесі сарай суретшісі болған, бірақ ерте қайтыс болған. Оқиға ары қарай Санның билікке келуін, патша болуын және Noron faction (Норон тобы) тарапынан болатын сарай ішіндегі қастандықтармен күресін көрсетеді.

Сериал кей жерлерде тарихи деректерден ауытқыса да, Чосон дәуіріндегі сарай өмірін шынайы көрсетуге тырысқан.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;: Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт.
** Пак Джи-бин — жас Сан: Сериалдың басты кейіпкері. Ол — мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның жалғыз ұлы.
* Хан Джи-мин — Сон Сон-ён / Ыйбин Сон
** Ли Хан-на — жас Сон-ён Чонджо патшаның сүйіктісі. Ол сарай суретшісінің қызы, сондықтан өнерге ерекше қызығушылығы бар.
* Ли Чон-су — Пак Дэ-су
** Квон Чон-мин — жас Дэ-су: Чонджо патшаның ең сенімді әскери қызметкері.
* Кён Ми-ри — Хегён ханым: Чонджоның анасы.
* Пак Ын-хе — Хёуи ханшайым: Чонджо патшаның негізгі жұбайы, Чхонпун Ким әулетінен шыққан.
* Ли Сун-джэ — Чосон патшасы Ёнджо: Чонджоның атасы. Сан таққа отырғанға дейін Чосонның 21-патшасы болған.
* Ким Ё-джин — Чонсун ханшайым: Ёнджо патшаның екінші жұбайы.
* Сон Хён-а — Хваван ханшайым: Ёнджоның сүйікті қызы.
* Чо Ён-у — Чон Ху-гём: Хваван ханшайымның асырап алған ұлы.
* Хан Сан-джин — Хон Гук-ён: Чонджо патшаның ең сенімді адамы, әрі анасы Хегён ханымның алыс туысы.
* Сон Чхан-ый — Чон Як-ён: Конфуций академиясының ғалымы және «Намин» фракциясының мүшесі.
* Ли Ип-сэ — Ян Чо-би: Сурет басқармасындағы дамо (әйел қызметкер).
* Пак Ён-джи — Ким Гви-джу: Чонсун ханшайымның ағасы және «Норон» фракциясының мүшесі.
* Мэн Сан-хун — Нам Си-чо: Санның бас евнухы.
* Хан Ин-су — Чхэ Дже-гон: Санның әкімшілік көмекшісі және сот министрі.
* Джи Сан-рёль — И Чхон / Ли Чун: Сурет басқармасындағы сарай суретшісі.
* Ю Мин-хёк — Так Джи-су: Сурет басқармасындағы тағы бір сарай суретшісі.
* Ча Дже-доль — Мұнхё мұрагер ханзада: Чонджо патша мен Ыйбин Сонның сәби ұлы, төрт жасында қайтыс болған.
=== Қосалқы рөлдер ===
Басқа кейіпкерлер (ойдан шығарылған)
* Ю Чон-сук — Сон Сон-ук: Сон-ённың інісі
* Чон Хо-гын — Мин Джу-шик
* Сон Иль-квон — О Чон-хо
* Кён Ин-сон — Мак-сон
* Ли Чон-ён — Син-гом
* Пэк Мин — Ый-и
* Хван Иль-чун
* Мэн Бон-хак
* Чо Дже-юн — Как Чон-и
* Ли Чон-сон
'''Қонақ рөлдер (Special appearance)'''

* Ли Чхан-хун — мұрагер ханзада Садо: Чонджоның әкесі және Ёнджоның ұлы
* Хван Гым-хи (Ji Sung-won атымен көрсетілген) — Вонбин Хон
* Кан Сан — Ынчжон ханзада
* Чхве Чон-у — Садоның евнухы
* Ю Дже-сок
* Пак Мён-су
* Чон Джун-ха
* Чон Хён-дон
* Но Хон-чхоль
* Им Хён-сик

==Марапаттар мен номинациялар==

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Жылы
!Марапат
!Санат
!Иегері
!Нәтиже
!Дереккөз
|-
|rowspan=8|2007
|rowspan=8|2007 MBC Drama Awards
| Үздік актер (жоғары деңгей) || Ли Со Джин || Жеңді ||rowspan=&quot;8&quot; |
|-
| Үздік актриса (жоғары деңгей) || Хан Джи Мин || Жеңді
|-
| Үздік жас актер || [[Пак Джи Бин]] || Жеңді
|-
| Үздік сценарист || Ким И Яң || Жеңді
|-
| Көрермендер таңдауы бойынша жылдың ең үздік драмасы || Lee San, Wind of the Palace || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актер || [[Ли Со Джин]] || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актриса || [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
| Үздік жұп жүлдесі || [[Ли Со Джин]] және [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
|rowspan=3|2008
|rowspan=3|2008 Baeksang Arts Awards
| Үздік режиссер (ТВ) || Ли Бёң Хун || Жеңді || rowspan=&quot;3&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kdramapal.com/awards/baeksang-arts-awards-2008/|title = Baeksang Arts Awards 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|title=Winners of the 44th Baeksang Art Awards (제44회 백상예술대상, 4/24/2008)|date=April 25, 2008|access-date=April 8, 2021|archive-date=March 10, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310112036/https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|| Үздік актер (ТВ) || Ли Бёң Хун || Номинация 
|-
|| Үздік жаңа актер (ТВ) || Хан Саң Джин || Номинация
|-
|}

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>4typ84t29xprgswhgcrhygs2b8n5h24</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591472</id>
      <parentid>3591471</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:49:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қосалқы рөлдер */</comment>
      <origin>3591472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11489" sha1="f6f2v5lu65o6zvvzxm4a1i021e678xf" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Пак Чан-шик
 | режиссёрі = Ли Бен-хун
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 70 минут
 | студия = Kim Jong-hak Production
 | статусы = 
 | телеарна = MBC TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 16 қыркүйек 2007
 | соңғы рет көрсетілді = 2 шілде 2008
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — 2007 жылы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Синопсис ==
«Ли Сан. Сарай әміршісі» сериалы Корея патшасы Чонджо (Чосон әулетінің 22-билеушісі) өмірін баяндайды. Чонджо – сарайда өскеніне қарамастан, қарапайым халыққа жанашыр болған патша.

Оқиға оның бала кезінен басталады. Сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен достасады, бірақ олар кейін қуылып кетеді. Атасы Ёнджо Санның әкесі — тақ мұрагері Садо ханзада бүлік жасайды деп қорқып, оны күріш сандығына қамап қояды (тамақ пен сусыз). Сан әкесін құтқарғысы келіп, достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Су көмегімен атасынан оны кешіруді сұрайды.

Кейін оқиға оның есейген шағына ауысады. Ол бұрынғы достарымен қайта кездеседі, бірақ сарай ішіндегі интригалар оның тақ мұрагері ретіндегі орнын үнемі қауіпке тігеді. Сан бала күнгі досы Сон Сон Ёнға ғашық болады. Оның әкесі сарай суретшісі болған, бірақ ерте қайтыс болған. Оқиға ары қарай Санның билікке келуін, патша болуын және Noron faction (Норон тобы) тарапынан болатын сарай ішіндегі қастандықтармен күресін көрсетеді.

Сериал кей жерлерде тарихи деректерден ауытқыса да, Чосон дәуіріндегі сарай өмірін шынайы көрсетуге тырысқан.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;: Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт.
** Пак Джи-бин — жас Сан: Сериалдың басты кейіпкері. Ол — мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның жалғыз ұлы.
* Хан Джи-мин — Сон Сон-ён / Ыйбин Сон
** Ли Хан-на — жас Сон-ён Чонджо патшаның сүйіктісі. Ол сарай суретшісінің қызы, сондықтан өнерге ерекше қызығушылығы бар.
* Ли Чон-су — Пак Дэ-су
** Квон Чон-мин — жас Дэ-су: Чонджо патшаның ең сенімді әскери қызметкері.
* Кён Ми-ри — Хегён ханым: Чонджоның анасы.
* Пак Ын-хе — Хёуи ханшайым: Чонджо патшаның негізгі жұбайы, Чхонпун Ким әулетінен шыққан.
* Ли Сун-джэ — Чосон патшасы Ёнджо: Чонджоның атасы. Сан таққа отырғанға дейін Чосонның 21-патшасы болған.
* Ким Ё-джин — Чонсун ханшайым: Ёнджо патшаның екінші жұбайы.
* Сон Хён-а — Хваван ханшайым: Ёнджоның сүйікті қызы.
* Чо Ён-у — Чон Ху-гём: Хваван ханшайымның асырап алған ұлы.
* Хан Сан-джин — Хон Гук-ён: Чонджо патшаның ең сенімді адамы, әрі анасы Хегён ханымның алыс туысы.
* Сон Чхан-ый — Чон Як-ён: Конфуций академиясының ғалымы және «Намин» фракциясының мүшесі.
* Ли Ип-сэ — Ян Чо-би: Сурет басқармасындағы дамо (әйел қызметкер).
* Пак Ён-джи — Ким Гви-джу: Чонсун ханшайымның ағасы және «Норон» фракциясының мүшесі.
* Мэн Сан-хун — Нам Си-чо: Санның бас евнухы.
* Хан Ин-су — Чхэ Дже-гон: Санның әкімшілік көмекшісі және сот министрі.
* Джи Сан-рёль — И Чхон / Ли Чун: Сурет басқармасындағы сарай суретшісі.
* Ю Мин-хёк — Так Джи-су: Сурет басқармасындағы тағы бір сарай суретшісі.
* Ча Дже-доль — Мұнхё мұрагер ханзада: Чонджо патша мен Ыйбин Сонның сәби ұлы, төрт жасында қайтыс болған.
=== Қосалқы рөлдер ===
'''Басқа кейіпкерлер''' (ойдан шығарылған)
* Ю Чон-сук — Сон Сон-ук: Сон-ённың інісі
* Чон Хо-гын — Мин Джу-шик
* Сон Иль-квон — О Чон-хо
* Кён Ин-сон — Мак-сон
* Ли Чон-ён — Син-гом
* Пэк Мин — Ый-и
* Хван Иль-чун
* Мэн Бон-хак
* Чо Дже-юн — Как Чон-и
* Ли Чон-сон
'''Қонақ рөлдер (Special appearance)'''

* Ли Чхан-хун — мұрагер ханзада Садо: Чонджоның әкесі және Ёнджоның ұлы
* Хван Гым-хи (Ji Sung-won атымен көрсетілген) — Вонбин Хон
* Кан Сан — Ынчжон ханзада
* Чхве Чон-у — Садоның евнухы
* Ю Дже-сок
* Пак Мён-су
* Чон Джун-ха
* Чон Хён-дон
* Но Хон-чхоль
* Им Хён-сик

==Марапаттар мен номинациялар==

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Жылы
!Марапат
!Санат
!Иегері
!Нәтиже
!Дереккөз
|-
|rowspan=8|2007
|rowspan=8|2007 MBC Drama Awards
| Үздік актер (жоғары деңгей) || Ли Со Джин || Жеңді ||rowspan=&quot;8&quot; |
|-
| Үздік актриса (жоғары деңгей) || Хан Джи Мин || Жеңді
|-
| Үздік жас актер || [[Пак Джи Бин]] || Жеңді
|-
| Үздік сценарист || Ким И Яң || Жеңді
|-
| Көрермендер таңдауы бойынша жылдың ең үздік драмасы || Lee San, Wind of the Palace || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актер || [[Ли Со Джин]] || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актриса || [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
| Үздік жұп жүлдесі || [[Ли Со Джин]] және [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
|rowspan=3|2008
|rowspan=3|2008 Baeksang Arts Awards
| Үздік режиссер (ТВ) || Ли Бёң Хун || Жеңді || rowspan=&quot;3&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kdramapal.com/awards/baeksang-arts-awards-2008/|title = Baeksang Arts Awards 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|title=Winners of the 44th Baeksang Art Awards (제44회 백상예술대상, 4/24/2008)|date=April 25, 2008|access-date=April 8, 2021|archive-date=March 10, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310112036/https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|| Үздік актер (ТВ) || Ли Бёң Хун || Номинация 
|-
|| Үздік жаңа актер (ТВ) || Хан Саң Джин || Номинация
|-
|}

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>f6f2v5lu65o6zvvzxm4a1i021e678xf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591473</id>
      <parentid>3591472</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:50:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11493" sha1="8zla0ohsi5tzxfy9ecliqlfpds59szm" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Пак Чан-шик
 | режиссёрі = Ли Бен-хун
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 70 минут
 | студия = Kim Jong-hak Production
 | статусы = 
 | телеарна = MBC TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 16 қыркүйек 2007
 | соңғы рет көрсетілді = 2 шілде 2008
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — [[2007 жыл]]ы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Жи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Синопсис ==
«Ли Сан. Сарай әміршісі» сериалы Корея патшасы Чонджо (Чосон әулетінің 22-билеушісі) өмірін баяндайды. Чонджо – сарайда өскеніне қарамастан, қарапайым халыққа жанашыр болған патша.

Оқиға оның бала кезінен басталады. Сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен достасады, бірақ олар кейін қуылып кетеді. Атасы Ёнджо Санның әкесі — тақ мұрагері Садо ханзада бүлік жасайды деп қорқып, оны күріш сандығына қамап қояды (тамақ пен сусыз). Сан әкесін құтқарғысы келіп, достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Су көмегімен атасынан оны кешіруді сұрайды.

Кейін оқиға оның есейген шағына ауысады. Ол бұрынғы достарымен қайта кездеседі, бірақ сарай ішіндегі интригалар оның тақ мұрагері ретіндегі орнын үнемі қауіпке тігеді. Сан бала күнгі досы Сон Сон Ёнға ғашық болады. Оның әкесі сарай суретшісі болған, бірақ ерте қайтыс болған. Оқиға ары қарай Санның билікке келуін, патша болуын және Noron faction (Норон тобы) тарапынан болатын сарай ішіндегі қастандықтармен күресін көрсетеді.

Сериал кей жерлерде тарихи деректерден ауытқыса да, Чосон дәуіріндегі сарай өмірін шынайы көрсетуге тырысқан.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;: Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт.
** Пак Джи-бин — жас Сан: Сериалдың басты кейіпкері. Ол — мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның жалғыз ұлы.
* Хан Джи-мин — Сон Сон-ён / Ыйбин Сон
** Ли Хан-на — жас Сон-ён Чонджо патшаның сүйіктісі. Ол сарай суретшісінің қызы, сондықтан өнерге ерекше қызығушылығы бар.
* Ли Чон-су — Пак Дэ-су
** Квон Чон-мин — жас Дэ-су: Чонджо патшаның ең сенімді әскери қызметкері.
* Кён Ми-ри — Хегён ханым: Чонджоның анасы.
* Пак Ын-хе — Хёуи ханшайым: Чонджо патшаның негізгі жұбайы, Чхонпун Ким әулетінен шыққан.
* Ли Сун-джэ — Чосон патшасы Ёнджо: Чонджоның атасы. Сан таққа отырғанға дейін Чосонның 21-патшасы болған.
* Ким Ё-джин — Чонсун ханшайым: Ёнджо патшаның екінші жұбайы.
* Сон Хён-а — Хваван ханшайым: Ёнджоның сүйікті қызы.
* Чо Ён-у — Чон Ху-гём: Хваван ханшайымның асырап алған ұлы.
* Хан Сан-джин — Хон Гук-ён: Чонджо патшаның ең сенімді адамы, әрі анасы Хегён ханымның алыс туысы.
* Сон Чхан-ый — Чон Як-ён: Конфуций академиясының ғалымы және «Намин» фракциясының мүшесі.
* Ли Ип-сэ — Ян Чо-би: Сурет басқармасындағы дамо (әйел қызметкер).
* Пак Ён-джи — Ким Гви-джу: Чонсун ханшайымның ағасы және «Норон» фракциясының мүшесі.
* Мэн Сан-хун — Нам Си-чо: Санның бас евнухы.
* Хан Ин-су — Чхэ Дже-гон: Санның әкімшілік көмекшісі және сот министрі.
* Джи Сан-рёль — И Чхон / Ли Чун: Сурет басқармасындағы сарай суретшісі.
* Ю Мин-хёк — Так Джи-су: Сурет басқармасындағы тағы бір сарай суретшісі.
* Ча Дже-доль — Мұнхё мұрагер ханзада: Чонджо патша мен Ыйбин Сонның сәби ұлы, төрт жасында қайтыс болған.
=== Қосалқы рөлдер ===
'''Басқа кейіпкерлер''' (ойдан шығарылған)
* Ю Чон-сук — Сон Сон-ук: Сон-ённың інісі
* Чон Хо-гын — Мин Джу-шик
* Сон Иль-квон — О Чон-хо
* Кён Ин-сон — Мак-сон
* Ли Чон-ён — Син-гом
* Пэк Мин — Ый-и
* Хван Иль-чун
* Мэн Бон-хак
* Чо Дже-юн — Как Чон-и
* Ли Чон-сон
'''Қонақ рөлдер (Special appearance)'''

* Ли Чхан-хун — мұрагер ханзада Садо: Чонджоның әкесі және Ёнджоның ұлы
* Хван Гым-хи (Ji Sung-won атымен көрсетілген) — Вонбин Хон
* Кан Сан — Ынчжон ханзада
* Чхве Чон-у — Садоның евнухы
* Ю Дже-сок
* Пак Мён-су
* Чон Джун-ха
* Чон Хён-дон
* Но Хон-чхоль
* Им Хён-сик

==Марапаттар мен номинациялар==

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Жылы
!Марапат
!Санат
!Иегері
!Нәтиже
!Дереккөз
|-
|rowspan=8|2007
|rowspan=8|2007 MBC Drama Awards
| Үздік актер (жоғары деңгей) || Ли Со Джин || Жеңді ||rowspan=&quot;8&quot; |
|-
| Үздік актриса (жоғары деңгей) || Хан Джи Мин || Жеңді
|-
| Үздік жас актер || [[Пак Джи Бин]] || Жеңді
|-
| Үздік сценарист || Ким И Яң || Жеңді
|-
| Көрермендер таңдауы бойынша жылдың ең үздік драмасы || Lee San, Wind of the Palace || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актер || [[Ли Со Джин]] || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актриса || [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
| Үздік жұп жүлдесі || [[Ли Со Джин]] және [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
|rowspan=3|2008
|rowspan=3|2008 Baeksang Arts Awards
| Үздік режиссер (ТВ) || Ли Бёң Хун || Жеңді || rowspan=&quot;3&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kdramapal.com/awards/baeksang-arts-awards-2008/|title = Baeksang Arts Awards 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|title=Winners of the 44th Baeksang Art Awards (제44회 백상예술대상, 4/24/2008)|date=April 25, 2008|access-date=April 8, 2021|archive-date=March 10, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310112036/https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|| Үздік актер (ТВ) || Ли Бёң Хун || Номинация 
|-
|| Үздік жаңа актер (ТВ) || Хан Саң Джин || Номинация
|-
|}

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>8zla0ohsi5tzxfy9ecliqlfpds59szm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591474</id>
      <parentid>3591473</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T22:50:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11495" sha1="1g9rkw095ifqmqe59b2adm8prb0ymi2" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = 
 | Шынайы атауы = {{Lang-ko|이산|李祘}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = 
 | авторы = Ким И Ён
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Ли Со-джин
Хан Джи-мин
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Лим Се-хён
 | мемлекет = {{KOR}}
 | тілі = корей тілі
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 77
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Пак Чан-шик
 | режиссёрі = Ли Бен-хун
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 70 минут
 | студия = Kim Jong-hak Production
 | статусы = 
 | телеарна = MBC TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 16 қыркүйек 2007
 | соңғы рет көрсетілді = 2 шілде 2008
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''''Сарай әміршісі''''' ({{Lang-ko|이산|李祘}}) '''''Ли Сан, Ханзада''''' деген атпен белгілі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content.mbc.co.kr/program/drama/2604332_64285.html#|title=Lee San, Wind of the Palace|work=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Global Media]]|accessdate=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; — [[2007 жыл]]ы шыққан Оңтүстік Кореялық тарихи  драма, басты рөлдерде Ли Сон Джин мен Хан Джи Мин. &lt;ref name=&quot;kore_King&quot;&gt;{{Cite web|title=King Jeongjo an idol of Korean modern media|author=Kim Hee-eun|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=14 May 2014|accessdate=2016-03-11|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2989082}}&lt;/ref&gt; Ол [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] арнасында 2007 жылдың 17 қыркүйегінен 2008 жылдың 16 маусымына дейін дүйсенбі және сейсенбі күндері сағат 21:55-те көрсетілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TV Falls in Love with Epic Dramas|author=Lee Hyo-won|work=[[The Korea Times]]|date=18 September 2007|accessdate=2016-03-11|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/07/201_10395.html}}&lt;/ref&gt; Сериал режиссері Ли Бен Хун болды, ол сонымен бірге Де Джан Гюм сыйлығымен  марапатталған телехикаясын жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=′Horse Doctor′ to Air in Japan and Other Asian Countries|author=Jeon Su-mi|work=enewsWorld|date=8 March 2013|accessdate=2016-03-11|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/30941/horse-doctor-has-already-sold-airing-rights-to-countries-across-asia|publisher=[[CJ E&amp;M]]}}&lt;/ref&gt;

Ли Сон Жин мен Хан Жи Мин MBC Drama  Awards  марапатында өнерлері үшін алғысқа ие болды.

== Синопсис ==
«Ли Сан. Сарай әміршісі» сериалы Корея патшасы Чонджо (Чосон әулетінің 22-билеушісі) өмірін баяндайды. Чонджо – сарайда өскеніне қарамастан, қарапайым халыққа жанашыр болған патша.

Оқиға оның бала кезінен басталады. Сол кезде ол сарайда жұмыс істейтін екі баламен достасады, бірақ олар кейін қуылып кетеді. Атасы Ёнджо Санның әкесі — тақ мұрагері Садо ханзада бүлік жасайды деп қорқып, оны күріш сандығына қамап қояды (тамақ пен сусыз). Сан әкесін құтқарғысы келіп, достары Сон Сон Ён мен Пак Дэ Су көмегімен атасынан оны кешіруді сұрайды.

Кейін оқиға оның есейген шағына ауысады. Ол бұрынғы достарымен қайта кездеседі, бірақ сарай ішіндегі интригалар оның тақ мұрагері ретіндегі орнын үнемі қауіпке тігеді. Сан бала күнгі досы Сон Сон Ёнға ғашық болады. Оның әкесі сарай суретшісі болған, бірақ ерте қайтыс болған. Оқиға ары қарай Санның билікке келуін, патша болуын және Noron faction (Норон тобы) тарапынан болатын сарай ішіндегі қастандықтармен күресін көрсетеді.

Сериал кей жерлерде тарихи деректерден ауытқыса да, Чосон дәуіріндегі сарай өмірін шынайы көрсетуге тырысқан.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі ===

* '''И Сан/ [[Чонджо|Кинг Чонджо]]''' ( Ли Сон Джин мен Пак Джибин ойнаған) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.hani.co.kr/arti/culture/entertainment/251057.html#cb|title=이서진 &quot;'이산'의 이산은 나니까 어깨 무거워&quot;|date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;: Сериалдағы басты кейіпкер. Ол мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның  жалғыз ұлы. Өте мейірімді және жомарт.
** Пак Джи-бин — жас Сан: Сериалдың басты кейіпкері. Ол — мұрагер ханзада Садо мен Хегён ханымның жалғыз ұлы.
* Хан Джи-мин — Сон Сон-ён / Ыйбин Сон
** Ли Хан-на — жас Сон-ён Чонджо патшаның сүйіктісі. Ол сарай суретшісінің қызы, сондықтан өнерге ерекше қызығушылығы бар.
* Ли Чон-су — Пак Дэ-су
** Квон Чон-мин — жас Дэ-су: Чонджо патшаның ең сенімді әскери қызметкері.
* Кён Ми-ри — Хегён ханым: Чонджоның анасы.
* Пак Ын-хе — Хёуи ханшайым: Чонджо патшаның негізгі жұбайы, Чхонпун Ким әулетінен шыққан.
* Ли Сун-джэ — Чосон патшасы Ёнджо: Чонджоның атасы. Сан таққа отырғанға дейін Чосонның 21-патшасы болған.
* Ким Ё-джин — Чонсун ханшайым: Ёнджо патшаның екінші жұбайы.
* Сон Хён-а — Хваван ханшайым: Ёнджоның сүйікті қызы.
* Чо Ён-у — Чон Ху-гём: Хваван ханшайымның асырап алған ұлы.
* Хан Сан-джин — Хон Гук-ён: Чонджо патшаның ең сенімді адамы, әрі анасы Хегён ханымның алыс туысы.
* Сон Чхан-ый — Чон Як-ён: Конфуций академиясының ғалымы және «Намин» фракциясының мүшесі.
* Ли Ип-сэ — Ян Чо-би: Сурет басқармасындағы дамо (әйел қызметкер).
* Пак Ён-джи — Ким Гви-джу: Чонсун ханшайымның ағасы және «Норон» фракциясының мүшесі.
* Мэн Сан-хун — Нам Си-чо: Санның бас евнухы.
* Хан Ин-су — Чхэ Дже-гон: Санның әкімшілік көмекшісі және сот министрі.
* Джи Сан-рёль — И Чхон / Ли Чун: Сурет басқармасындағы сарай суретшісі.
* Ю Мин-хёк — Так Джи-су: Сурет басқармасындағы тағы бір сарай суретшісі.
* Ча Дже-доль — Мұнхё мұрагер ханзада: Чонджо патша мен Ыйбин Сонның сәби ұлы, төрт жасында қайтыс болған.
=== Қосалқы рөлдер ===
'''Басқа кейіпкерлер''' (ойдан шығарылған)
* Ю Чон-сук — Сон Сон-ук: Сон-ённың інісі
* Чон Хо-гын — Мин Джу-шик
* Сон Иль-квон — О Чон-хо
* Кён Ин-сон — Мак-сон
* Ли Чон-ён — Син-гом
* Пэк Мин — Ый-и
* Хван Иль-чун
* Мэн Бон-хак
* Чо Дже-юн — Как Чон-и
* Ли Чон-сон
'''Қонақ рөлдер (Special appearance)'''

* Ли Чхан-хун — мұрагер ханзада Садо: Чонджоның әкесі және Ёнджоның ұлы
* Хван Гым-хи (Ji Sung-won атымен көрсетілген) — Вонбин Хон
* Кан Сан — Ынчжон ханзада
* Чхве Чон-у — Садоның евнухы
* Ю Дже-сок
* Пак Мён-су
* Чон Джун-ха
* Чон Хён-дон
* Но Хон-чхоль
* Им Хён-сик

==Марапаттар мен номинациялар==

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Жылы
!Марапат
!Санат
!Иегері
!Нәтиже
!Дереккөз
|-
|rowspan=8|2007
|rowspan=8|2007 MBC Drama Awards
| Үздік актер (жоғары деңгей) || Ли Со Джин || Жеңді ||rowspan=&quot;8&quot; |
|-
| Үздік актриса (жоғары деңгей) || Хан Джи Мин || Жеңді
|-
| Үздік жас актер || [[Пак Джи Бин]] || Жеңді
|-
| Үздік сценарист || Ким И Яң || Жеңді
|-
| Көрермендер таңдауы бойынша жылдың ең үздік драмасы || Lee San, Wind of the Palace || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актер || [[Ли Со Джин]] || Номинация 
|-
| Танымалдық жүлдесі, актриса || [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
| Үздік жұп жүлдесі || [[Ли Со Джин]] және [[Хан Джи Мин]] || Номинация 
|-
|rowspan=3|2008
|rowspan=3|2008 Baeksang Arts Awards
| Үздік режиссер (ТВ) || Ли Бёң Хун || Жеңді || rowspan=&quot;3&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kdramapal.com/awards/baeksang-arts-awards-2008/|title = Baeksang Arts Awards 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|title=Winners of the 44th Baeksang Art Awards (제44회 백상예술대상, 4/24/2008)|date=April 25, 2008|access-date=April 8, 2021|archive-date=March 10, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310112036/https://www.soompi.com/article/359099wpp/winners-of-the-44th-baeksang-art-awards-44-4242008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|| Үздік актер (ТВ) || Ли Бёң Хун || Номинация 
|-
|| Үздік жаңа актер (ТВ) || Хан Саң Джин || Номинация
|-
|}

== Анықтамалар ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]]</text>
      <sha1>1g9rkw095ifqmqe59b2adm8prb0ymi2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бәйтерек (холдинг)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>731915</id>
    <revision>
      <id>3591412</id>
      <parentid>3538358</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:57:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <origin>3591412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26391" sha1="koll4kncbomhwak73jzpu1p5ekwel6b" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы = «Бәйтерек» Ұлттық инвестициялық холдингі
 |логотипі = Бәйтерек холдингі.png
 |түрі = [[Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі = 
 |ұраны = 
 |құрылды = 2013
 |жабылды = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары = 
 |бұрынғы атауы = 
 |құрушы = 
 |орналасуы = {{байрақ|Қазақстан}}, [[Астана]], Есіл ауданы, Мәңгілік Ел даңғылы, 55А
 |басты адамдары = [[Рустам Тимурұлы Қарағойшин|Рустам Қарағойшин]] (Басқарма төрағасы)
 |саласы = даму институттарын, қаржы ұйымдарын басқару
 |өнімі = 
 |айналым = 
 |операциялық кіріс = 
 |таза табысы = 
 |қызметкерлер саны = 
 |басшы компания = Акцияларын [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|ҚР Ұлттық экономика министрлігі]] басқарады 
 |бағынышты компания = 
 |сайты = {{URL|https://baiterek.gov.kz/kk/ baiterek.gov.kz}}
}}
{{мағына|Бәйтерек}}
'''«Бәйтерек»''' — [[2013 жыл]]ы ұлттық даму институттарын, қаржы ұйымдарын басқару және ұлттық экономиканы дамыту жүйесін оңтайландыру үшін құрылған холдинг.

«Бәйтерек» ҰИХ» АҚ-ның жалғыз акционері [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] болып табылады.

2021 жылдың наурызында Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша [[Қазагро|«ҚазАгро» ҰБХ» АҚ]] «Бәйтерек» холдингімен біріктірілді. Сондай-ақ «Қазақстандық ипотекалық компания» АҚ негізінде тұрғын үй құрылысының бірыңғай операторы (қазіргі «Қазақстандық тұрғын үй компаниясы» АҚ) құрылды. 2025 жылы «Бәйтерек» холдингі инвестициялық холдингке айналды.&lt;ref&gt;[https://egemen.kz/article/397743-bayterek-investitsiyalyq-kholdingke-aynalady «Бәйтерек» инвестициялық холдингке айналады]&lt;/ref&gt;

== Еншілес ұйымдары ==
«Бәйтерек» холдингі құрамына 9 еншілес компания кіреді:&lt;ref&gt;[https://baiterek.gov.kz/kk/kholding-turaly/ Холдинг туралы]&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Компания !! Холдинг үлесі !! Саласы !! Құрылған жылы 
|-
| [[Қазақстан Даму Банкі|«Қазақстанның даму банкі» АҚ]] || 100% || банк қызметі || 2001
|-
| [[Отбасы банкі|«Отбасы банк» тұрғын-үй құрылыс жинақ банкі» АҚ]] || 100% || банк қызметі || 2003
|-
| [[Даму (қор)|«Даму» кәсіпкерлікті дамыту қоры» АҚ]] || 100% || қаржылық қызмет || 1997
|-
| «Қазақстандық тұрғын үй компаниясы» АҚ || 100% || қаржылық қызмет || 2000
|-
| «Қазақстанның экспорттық-кредиттік агенттігі» АҚ || 100% || сақтандыру қызметі || 2003
|-
| «Qazaqstan Investment Corporation» АҚ || 100% || инвестициялық қызмет || 2007
|-
| «Аграрлық несие корпорациясы» АҚ || 100% || қаржылық қызмет || 2001
|-
| «Amanat jer 2020» ЖШС || 49% || ауыл шаруашылығы || 2020
|-
| «АкмолаАгро-1» ЖШС || 49% || ауыл шаруашылығы || 2020
|}

== Үкімет бағдарламаларындағы рөлі ==
«Бәйтерек» холдингі келесі мемлекеттік және Үкіметтік бағдарламаларды жүзеге асырудағы негізгі оператор болып табылады:
* Ұлт Жоспары - «100 нақты қадам»
* Қазақстан Республикасын индустриялық-инновациялық дамытудың 2020 - 2025 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы
* &quot;Бизнестің жол картасы-2025&quot; бизнесті қолдау мен дамытудың мемлекеттік бағдарламасы
* Нәтижелі жұмыспен қамтуды және жаппай кәсіпкерлікті дамытудың 2017 – 2021 жылдарға арналған &quot;Еңбек&quot; мемлекеттік бағдарламасы
* Қазақстан Республикасының агроөнеркәсіптік кешенін дамытудың 2017 - 2021 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы
* Қарапайым заттар экономикасы
* «Қазақстан Республикасының ұлттық экспорттық стратегия» бағдарламасы
* Тұрғын үй-коммуналдық дамудың «Нұрлы жер» мемлекеттік бағдарламасы

== Стратегиялық бағыттары ==
* Кәсіпкерлікті қолдау
* Үлестік қаржыландырудың экожүйесін дамыту
* Халықты тұрғын үймен қамтамасыз ету

== Басшылығы ==
=== Директорлар кеңесінің құрамы ===
* [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] — Қазақстан Премьер-министрі, директорлар кеңесінің төрағасы 
* [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] — Қазақстан Премьер-министрінің бірінші орынбасары
* [[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] — Қазақстан Премьер-министрінің орынбасары — Ұлттық экономика министрі
* [[Мәди Төкешұлы Такиев|Мәди Такиев]] — Қазақстан Қаржы министрі
* [[Ерсайын Қайырғазыұлы Нағаспаев|Ерсайын Нағаспаев]] — Қазақстан Өнеркәсіп және құрылыс министрі
* [[Рустам Тимурұлы Қарағойшин|Рустам Қарағойшин]] — холдингтің басқарма төрағасы 
* Мари-Элен Берар — тәуелсіз директор
* Дэниел Алан Витт — тәуелсіз директор
* Норберт Манфред Грундке — тәуелсіз директор&lt;ref&gt;[https://baiterek.gov.kz/kk/kholding-turaly/kholding-kurylymy/direktorlar-kenesi/ Директорлар кеңесі]&lt;/ref&gt;

=== Басқарма құрамы ===
* [[Рустам Тимурұлы Қарағойшин|Рустам Қарағойшин]] — Басқарма төрағасы
* Нұрболат Айдапкелов — Басқарма төрағасының бірінші орынбасары
* Ерсайын Хамитов — Басқарма төрағасының орынбасары
* Үсен Ғалым — Басқарма төрағасының орынбасары
* Жандос Шайхы — Басқарма төрағасының орынбасары
* Тимур Онжанов — Басқарма төрағасының орынбасары
* Вячеслав Сон — Басқарма төрағасының орынбасары

== Басқарма төрағалары ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! №
! Суреті
! Аты-жөні&lt;br&gt;{{small|(Өмір сүрген жылдары)}}
! colspan=&quot;2&quot;| Басқарған уақыты
|-
| 1 || [[Сурет:Quandyq Bishimbaev (2016-09-13).jpg|99px]] || [[Қуандық Уәлиханұлы Бишімбаев|Қуандық Бишімбаев]]&lt;br&gt;{{small|(1980 туған)}} || 22 мамыр 2013 || 6 мамыр 2016
|-
| 2 || [[Сурет:Erbolat Dosaev (06.2013) (cropped).png|99px]] || [[Ерболат Асқарбекұлы Досаев|Ерболат Досаев]]&lt;br&gt;{{small|(1970 туған)}} || 6 мамыр 2016 || 29 тамыз 2017
|-
| 3 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Айдар Әбдіразақұлы Әріпханов|Айдар Әріпханов]]&lt;br&gt;{{small|(1974 туған)}} || 12 желтоқсан 2017 || 4 ақпан 2022
|-
| 4 || [[Сурет:Qanat Şarlapaev (2023-11-14) (cropped).jpg|99px]] || [[Қанат Бисимбайұлы Шарлапаев|Қанат Шарлапаев]]&lt;br&gt;{{small|(1981 туған)}} || 4 ақпан 2022 || 4 қыркүйек 2023
|-
| 5 || [[Сурет:Nurlan Baibazarov (55783) (cropped).jpg|99px]] || [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]]&lt;br&gt;{{small|(1975 туған)}} || 5 қазан 2023 || 6 ақпан 2024
|-
| 6 || [[Сурет:Rustam Karagoishin (cropped).jpg|99px]] || [[Рустам Тимурұлы Қарағойшин|Рустам Қарағойшин]]&lt;br&gt;{{small|(1983 туған)}} || 9 ақпан 2024 || —
|}

== Жалғыз акционері ==
2014 жылғы 27 қарашада Холдинг акцияларының мемлекеттік пакетін иелену және пайдалану құқығы Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігіне берілді.

«Қазақстан Республикасының Мемлекеттік басқару жүйесін одан әрі жетілдіру жөніндегі шаралар туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 2018 жылғы 26 желтоқсандағы № 806 Жарлығына сәйкес Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігі таратылған министрліктің құқықтық мирасқоры болып табылатын Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігіне қайта құру жолымен қайта ұйымдастырылды.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2021 жылғы 30 наурыздағы № 175 қаулысымен Холдинг акцияларының мемлекеттік пакетін иелену және пайдалану құқығы Қазақстан Республикасының Ұлттық экономика министрлігіне берілді.&lt;ref&gt;[https://baiterek.gov.kz/kk/kholding-turaly/kholding-kurylymy/zhalgyz-aktsioner/ Жалғыз акционер]&lt;/ref&gt;

== Даму тарихы ==
;2013 жыл
«Бәйтерек» ҰБХ» АҚ даму институттарын, қаржы ұйымдарын басқару жүйесін оңтайландыру және ұлттық экономиканы дамыту мақсатында Қазақстан Республикасы Президентінің 2013 жылғы 22 мамырдағы № 571 Жарлығымен құрылды.

Холдингтің негізгі міндеті – ұлттық даму институттарының, ұлттық компаниялардың және басқа да заңды тұлғалардың өзіне меншік құқығымен тиесілі және сенімгерлік басқаруға берілген акциялар пакеттерін (қатысу үлестерін) басқару.

Холдинг құрамына бұрын мемлекеттік органдардың және «Самұрық-Қазына» Ұлттық әл-ауқат қоры» АҚ басқаруында болған 10 даму институты кірді.

;2014 жыл
Холдинг 2015-2019 жылдарға арналған «Нұрлы жол» инфрақұрылымдық даму мемлекеттік бағдарламасының операторы болды. Холдинг құрамында 2013 және 2014 жылдары республикалық бюджеттен бөлінген 20 млрд теңге капиталдандырумен Kazakhstan Infrastructure Fund инфрақұрылымдық қоры құрылды.

Елдің инфрақұрылымдық дамуына жәрдемдесу үшін Холдинг пен «Қазақстандық МЖӘ орталығы» АҚ бірлесіп «Мемлекеттік-жеке меншік әріптестік жобаларын сүйемелдеу орталығы» ЖШС құрды.

Холдингтің құрылымында экономиканың басым секторларына инвестиция салу үшін Baiterek Venture Fund венчурлік қоры құрылды.

;2015 жыл
«Ұлт жоспары - 100 нақты қадам» 62-ші қадам аясында Еуразиялық экономикалық одақта бәсекеге қабілетті көшбасшы бола алатын қатысушы компаниялардың серпінді өсуіне жәрдемдесу мақсатында «Бәсекеге қабілеттілік көшбасшылары – ұлттық чемпиондар» бағдарламасы қолға алынды.

«Бәйтерек» ҰБХ» АҚ Тұрғын үй құрылысын іске асыру бөлігінде Өңірлерді дамытудың 2020 жылға дейінгі бағдарламасы операторларының бірі болып белгіленді.

;2016 жыл
Холдинг «Нұрлы жол», 2015-2019 жылдарға арналған индустриялық-инновациялық даму, «Бизнестің жол картасы – 2020», Өңірлерді дамытудың 2020 жылға дейінгі бағдарламасы секілді мемлекеттік және үкіметтік бағдарламаларды іске асыруды жалғастырды.

Ипотекалық несиелерге кепілдік беру қоры «ТҚКҚ» АҚ болып қайта құрылды.

2016 жылдың қыркүйегінде «МЖӘ жобаларын сүйемелдеу орталығы» ЖШС мандатын кеңейтіп, «Kazakhstan Project Preparation Fund» ЖШС индустриялық және инфрақұрылымдық жобалардың жобалық құжаттамасын қаржыландыру және әзірлеу жөніндегі қоры деп атау туралы шешім қабылданды.

;2017 жыл
1 қаңтардан бастап «Нұрлы жер» тұрғын үй құрылысының мемлекеттік бағдарламасы іске қосылды, оның аясында «Бәйтерек» ҰБХ» АҚ-ның тұрғын үй блогы оны іске асырудың бірыңғай операторы болып белгіленді.

«Бәйтерек» ҰБХ» АҚ-ның 2014-2023 жылдарға арналған Даму стратегиясы өзектендірілді. «Бәйтерек» ҰБХ» АҚ Корпоративтік басқару кодексі жаңа редакцияда бекітілді.

Басқарма «Бәйтерек» ҰБХ» АҚ 2018-2023 жылдарға цифрландыру стратегиясын бекітті. Бизнесті кешенді және клиентке бағытталған етіп қолдауды қамтамасыз ететін «Digital Baiterek кәсіпкерлікті қолдаудың бірыңғай порталы» ақпараттық жүйесі тұрақты (өнеркәсіптік) пайдалануға енгізілді.

Холдингтің еншілес ұйымдары, «ҚДБ» АҚ және «ҚКМ» АҚ-мен «ҚДБ» АҚ жобаларын капиталдандыру мақсатында 100 млн АҚШ доллары көлемінде DBK EquityFund тікелей инвестициялар қоры құрылды.

Холдингпен құрылымды оңтайландыру бойынша процедуралар жүргізілді, атап айтқанда, «ҚИҚ» АҚ бойынша жалпы сомасы 337 млн теңгеге 4 жоба бойынша қатысу үлесін жүзеге асырды. «ТДҰА» АҚ бойынша «Қ. И. Сәтпаев атындағы ҚазҰТУ Технопаркі» ЖШС-не қатысу үлесі іске асырылды.

;2018 жыл
Директорлар Кеңесі елдің тұрақты әлеуметтік-экономикалық дамуына ықпал ететін экономиканың жеке секторының жобаларына шоғырланатын Холдингтің инвестициялық саясатын жаңа редакцияда бекітті.

2018 жылғы желтоқсанда «Қазақстан қор биржасы» АҚ-да 15 жыл айналым мерзімімен 77,7 млрд теңге сомасына теңгелік облигациялардың дебютті шығарылымы жарияланды.

;2019 жыл
«KazakhExport» ЭСК» АҚ жарғылық капиталын толықтыруға 34 млрд теңге бөлінді.

«Технологиялық даму жөніндегі ұлттық агенттік» АҚ қызметін трансформациялау және оны «QazTech Ventures» АҚ деп қайта атау аяқталды, оның қызметі венчурлік нарықты, бизнес-инкубациялауды және технологиялық кәсіпкерлікті дамытуға шоғырландырылатын болады.

Холдинг «Қазақстан қор биржасы» АҚ-ға 10 жылдық айналым мерзімімен: 40 млрд теңге сомасына және жылдық 9,5% мөлшерлемесімен; және жылдық 9,75% мөлшерлемесімен 25 млрд теңге сомасына теңгелік облигациялардың екі шығарылымын жариялады.

;2020 жыл
Мемлекет Басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың тапсырмасы бойынша «Бәйтерек» ҰБХ» АҚ Тұрғын үй блогын оңтайландыру жүргізілді, нәтижесінде «ҚИК» ИҰ» АҚ-ға «Бәйтерек девелопмент»  АҚ (2020  жылғы қазан) және «Тұрғын үй құрылысына кепілдік беру қоры» АҚ (2020 жылғы қараша) қосылды. Сонымен қатар, «ҚИК» ИҰ »АҚ« Даму Қоры »АҚ арқылы ұсынылатын әзірлеушілерді субсидиялау құралына көшіріледі. «Бәйтерек» ҰБХ» АҚ еншілес ұйымы – «Қазақстанның тұрғын үй құрылыс жинақ банкі» АҚ атауы «Отбасы банк» Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі» АҚ (қысқаша «Отбасы банк» АҚ) болып өзгертілді.

2020 жылғы 11 қарашада Қазақстан қор биржасында айналыс мерзімі 10 жыл, жылдық 11,3 % мөлшерлеме бойынша 50 млрд теңге сомаға теңгелік облигациялар орналастырылды; 2020 жылғы 9 желтоқсанда – айналым мерзімі тиісінше 7 және 10 жыл, жылдық 11,3 % мөлшерлеме бойынша жалпы сомасы 100 млрд теңгеге теңгелік облигациялардың екі шығарылымы болды.

«Бәйтерек» ҰБХ»  АҚ «Нұрлы жер» және 2020–2021 жылдарға арналған Жұмыспен қамту жол картасы бағдарламаларын іске асыру аясында Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің еншілес құрылымы «Қазақстандық тұрақтылық қоры»  АҚ-нан жалпы көлемі 970 млрд теңге облигациялық қарыздар тартылды.

2020 жылы «KazakhExport» ЭСК» АҚ 29 млрд теңге сомасына капиталдандыруды жүзеге асырды.

;2021 жыл
2021 жылғы 26 қаңтарда «Қазақстан Ипотекалық компаниясы» ипотекалық ұйымы» АҚ «Қазақстан Тұрғын үй компаниясы» АҚ болып атауын өзгертті.

Мемлекет басшысы Қ. Тоқаевтың 2020  жылғы 1 қыркүйектегі «Жаңа жағдайдағы Қазақстан: іс-қимыл кезеңі» атты Қазақстан Республикасына жолдау шеңберінде берген тапсырмасына сәйкес «ҚазАгро» ҰБХ» АҚ мен «Бәйтерек» ҰБХ» АҚ қосу жұмысы аяқталды.

2021 жылдың наурыз айында Қазақстан қор биржасында 10 жылдық айналым мерзімімен 50млрд теңге сомаға теңгелік облигациялар шығарылымы орналастырылды.

2021 жылдың мамыр айында «QazTech Ventures»  АҚ мен «Kazakhstan Project Preparation Fund» ЖШС еншілес ұйымдарының функционалы мен активтерін жеке қор ретінде «Қазына Капи[1]тал Менеджмент» АҚ басқаруына табыстау шаралары аяқталды.

2021–2025 жылдарға Кешенді жекешелендіру жоспарын орындау үшін 2021  жылдың тамыз айында «Қазақстан Инвестиция қоры» АҚ акциялары 100 % өткізілді.

2021 жылдың тамыз айында Nur Otan партиясының «Өзгерістер жолы: Әр азаматқа лайықты өмір!» сайлау алдындағы бағдарламасын орындау жөніндегі Жол картасын жүзеге асыру шеңберінде «Бәйтерек» ҰБХ» АҚ жанында Қоғамдық кеңес құрылды.

2021 жылдың қараша айында 2014–2023 жылдарға арналған «Бәйтерек» ҰБХ» АҚ дамыту жоспары өзекті сипатқа ие болды.

2021 жылдың желтоқсан айында «Ауыл шаруашылығын қаржылай қолдау қоры» «Аграрлық кредит корпорациясы» АҚ-на қосу жолымен қайта ұйымдастырылды.

2021 жылдың желтоқсан айында Қазақстан қор биржасында 10 жылдық айналым мерзімімен 55 млрд теңге сомаға теңгелік облигациялар шығарылымы орналастырылды.

«Бәйтерек» ҰБХ» АҚ «Нұрлы жер» бағдарламасы мен 2020–2021 жылдарға арналған Жұмыспен қамтудың жол картасын жүзеге асыру шеңберінде Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің еншілес құрылымы – «Қазақстан орнықтылық қоры» АҚ жалпы көлемі 220млрд теңгені құрайтын облигациялық қарыздары тартылды.

2021 жылы «KazakhExport» ЭСК» АҚ 5 млрд теңгені құрайтын сомаға капиталдандыруды жүзеге асырды.

;2022 жыл
Мемлекет басшысының тапсырмасын орындау шеңберінде Холдинг «ҚазАгроқаржы» АҚ («ҚАҚ» АҚ) акцияларының 100%-ын «Аграрлық несие корпорациясы» АҚ-на берді. «ҚАҚ» АҚ ауыл шаруашылығы техникасы мен жабдықтарын лизингке беру бойынша негізгі қызметін жалғастырды.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің тапсырмасын орындау мақсатында 2022 жылғы 1 қыркүйекте Холдинг «Сбербанк России» ЖАҚ-дан «Сбербанк» АҚ еншілес банкіндегі 99,99% қатысу үлесін сатып алды. Сатып алғаннан кейін «Сбербанк» АҚ ЕБ қайта тіркеліп, «Береке банк» АҚ болып қайта аталды. 2022 жылдың қараша айында Холдинг өз талабын орындап, «Береке Банк» АҚ миноритарлық акционерлерінен оларға тиесілі 248 дауыс беретін акциясын сатып алды.&lt;ref&gt;[https://baiterek.gov.kz/kk/kholding-turaly/byterek-kholdinginin-damu-tarikhy/ «Бәйтерек» холдингінің даму тарихы]&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстанның ұлттық компаниялары]]
[[Санат:Бәйтерек (холдинг)]]</text>
      <sha1>koll4kncbomhwak73jzpu1p5ekwel6b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рулат Нұрғалымұлы Өтемісов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>733251</id>
    <revision>
      <id>3591622</id>
      <parentid>3553088</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T10:47:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25324-22</username>
        <id>180388</id>
      </contributor>
      <comment>Марапаттарын толықтырып жазып шықтым</comment>
      <origin>3591622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2948" sha1="9r6qvagiyupjjgrrxhvbs5jj1mlcr1j" xml:space="preserve">{{Жедел жойылсын|Маңыздылығы төмен, дереккөздері жоқ, интеруики мен санаттары жоқ, еш бет сілтенбеген}}
{{Тұлға
 |Есімі                 = Рулат Өтемісов
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 =  Рулат.jpg
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 20.03.1983
 |Туған жері            = {{туғанжері|Шымкент|Шымкентте}}
 |Қайтыс болған күні    = 
 |Қайтыс болған жері    = 
 |Азаматтығы            = {{байрақ|Қазақстан}}
 |Ұлты                  = [[Қазақтар|Қазақ]]
 |Мансабы               = 
 |Әкесі                 = 
 |Анасы                 = 
 |Жұбайы                = 
 |Балалары              = 
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 =  
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''Рулат Нұрғалымұлы Өтемісов''' (20 наурыз 1983, {{туғанжері|Шымкент|Шымкентте}}) — Ұлт Жанашыры, меценат, қоғам ĸайратĸері.

1990 - 2000 ж.ж. аралығында Шымĸент қаласының №33 К.Э. Циалĸовсĸий атындағы жалпы

орта меĸтепте оқып, білім алған.

2008 жылы Оңтүстіĸ Қазақстан Мемлеĸеттіĸ медициналық аĸадемиясының «Емдеу ісі -

дǝрігер» мамандығы бойынша оқуды аяқтады.

== Марапаттары ==
2018 жылы «Ауғанстан ардагерлері» Республиĸалық Қоғамдық бірлестігі ĸеңесінің

шешімімен «Алтын жүреĸ» төс белгісімен марапатталды.

2024 жылы Халық қаһарманы Бауыржан Момышұлы атындағы “Батыр шапағаты” төс

белгісімен марапатталды.

2024 жылы Қазақстанның «300 қайраткері» энциклопедиясына енді.

2024 жылы Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаевтың Алғыс хатына ие болды.

2025 жылы Бауыржан Момышұлы атындағы «Намыс» төсбелгісімен марапатталды.

2025 жылы «Алтын адам» номинациясының иегері атанды

== Жеке өмірі ==
Отбасылы, қазіргі таңда 6 баласы бар.

Шымкент қаласында тұрады.
{{Бастама}}</text>
      <sha1>9r6qvagiyupjjgrrxhvbs5jj1mlcr1j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Venevisión</title>
    <ns>0</ns>
    <id>738573</id>
    <revision>
      <id>3591582</id>
      <parentid>3555041</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T06:23:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>165</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:File:Logotipo_de_Venevisión_(unoffical_blue_version).svg]]» деген «[[:File:Logotipo_de_Venevisión_(alternate_blue_version).svg]]» дегенмен алмастырылды.</comment>
      <origin>3591582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3589" sha1="42vkrvn5u1dgyb31tqco1imodz8eusa" xml:space="preserve">{{Телеарналар
| толық атауы     = Venevisión
| логотипі             = Logotipo de Venevisión (alternate blue version).svg
| логоатауы             = 
| ені              = 
| ел              = {{VEN}}
| хабар тарату аумағы        = {{VEN}}
| хабар тарату уақыты      = 
| тілдері                = [[Испан тілі|испан]]
| орталық               = 
| формат              = 
| тематика            = 
| хабар таратуын бастады = 1 наурыз 1961 жыл
| хабар таратуын аяқтады  = 
| жабылу себебі    = 
| алмастырады             = 
| алмасқан арна             = 
| алмастырылды             = 
| лицензия            = 
| аудитория           = 
| үлес                = 
| үлес-күн           = 
| үлес-қайнар       = 
| негізін салушы          = Диего Сиснерос
| иесі            = Grupo Cisneros
| басшылары        = Джонатан Блум&lt;br /&gt;Андрес Бадра
| бұрынғы атаулары     = 
| туыстас арналар  = 
| арна дауысы        = 
| жүйелік серігі     = 
| слоган              = ''Tu emoción... Venevisión''
| сайт                = http://www.venevision.com/
}}
'''Venevisión''' — Grupo Cisneros компаниясына тиесілі [[Венесуэла]]дағы тегін телевидение. Оны 1961 жылы негізін қалаушы Диего Сиснерос құрған.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Lo Mejor de Venevisión desde 1961|url=https://www.flickr.com/photos/112682086@N07/31045311067|website=[[Flickr]]|accessdate=2024-03-18|date=2018-11-21}}&lt;/ref&gt; Станцияның штаб-пәтері [[Каракас]]та орналасқан.&lt;ref&gt;{{cite web|title=VENEVISIÓN EN SU 60 ANIVERSARIO: UNA HISTORIA QUE HABLA POR SÍ SOLA.|url=https://www.lamovidaenvenezuela.com/2021/03/01/venevision-en-su-60-aniversario-una-historia-que-habla-por-si-sola/|website=La Movida Venezuela|accessdate=2024-05-09|date=2021-03-01}}&lt;/ref&gt;

Venevisión — [[Televisa]], [[Telemundo]], [[TV Globo]], [[Caracol Televisión]], [[RCN Televisión]], [[GMA Network]] және [[ABS-CBN Corporation|ABS-CBN]] сияқты теленовеллалардың ірі өндірушілерінің бірі.&lt;ref name=&quot;cisneros-nyt&quot;&gt;{{cite web|title=Media Mogul Learns to Live With Chávez|url=http://www.nytimes.com/2007/07/05/world/americas/05venez.html?_r=4&amp;n=Top/News/World/Countries%20and%20Territories/Venezuela&amp;oref=slogin&amp;|website=[[The New York Times]]|accessdate=2024-03-18|date=2007-07-05}}&lt;/ref&gt;

== Телеарналары ==
* Venevisión
* Venevisión HD
* Ve Plus TV
* Romanza+ Africa — [[TV Azteca]]-мен бірлескен
* ViendoMovies

== Телебағдарламалар ==
* Deportivas Venevisión (1961-)
* Miss Venezuela (1972-)
* Súper sábado sensacional (1972-)
* Primer Impacto (2001-)
* Portadas al Día (2005-)
* Noticias Venevisión - бұрын Noticiero Venevisión ретінде белгілі (2006-)
* Primer contacto (2007–)
* Más allá de la Belleza (2009-)
* Close Up (2010-)
* Entrevista matutina (2016–)
* Documento Venevisión (2023–)
* Abriendo Puertas  (2023-)

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.venevision.com/ Venevisión] {{ref-es}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Венесуэла телеарналары]]</text>
      <sha1>42vkrvn5u1dgyb31tqco1imodz8eusa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:MuratbekErkebulan</title>
    <ns>2</ns>
    <id>747228</id>
    <revision>
      <id>3591539</id>
      <parentid>3590054</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T02:32:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MuratbekErkebulan</username>
        <id>162992</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мақала */</comment>
      <origin>3591539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16745" sha1="p6l9gsjew9ajk41tsq3zzo8crazjw2c" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:&lt;span style=&quot;color:red; font-family:'Arial Narrow'; text-shadow:grey 0.2em 0.2em 0.4em&quot;&gt;&lt;span style=&quot;display:none;&quot;&gt;Қатысушы:&lt;/span&gt;'''MuratbekErkebulan'''&lt;/span&gt;}}
[[ky:Колдонуучу:MuratbekErkebulan]]
&lt;/div&gt;
'''Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы'''
{{User lang
| lang = kk
| name = Қазақ тілі
| level = N
| size = 
| info = '''[[:Санат:User kk|Қазақ тілі]]''' бұл қатысушының '''{{nobr|[[:Санат:User kk-N|ана тілі]]}} болып саналады'''
&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;
}}
{{User zh-2}}
{{User ky-3}}
{{User ru-2}}
{{User en-4}}
{{User mn-1}}
{{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} 
{{User:Box/Туған жері:ШҚО}}
{{User:Box/Қызығушылық:Қытай тілі}}
{{User:Box/Windows 7 қолданушысы}}
{{User:Box/Қызығушылық:Авиация}} 
{{User:Box/Статистика:Мақала саны|57}}
== Мақала ==
58
{| class=&quot;wikitable&quot;
! № !! Мақала аты !! Уақыты !! Байт өлшемі
|-
| 1|| [[Эрдэнэт]] || [[1 қаңтар]], [[2025 жыл]] || &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3991&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 2|| [[Яковлев Як-42]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9515&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 3|| [[Zhezkazgan Air]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3543&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 4|| [[Жетісу Әуекомпаниясы]] || [[4 шілде]], [[2025 жыл]] ||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4614&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 5|| [[Яковлев Як-40]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+18 586&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 6||[[Аэрофлот 167 рейсі]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+8020&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 7||[[Орхон аймағы]]||[[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5060&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 8||[[Орхон өзені]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4016&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 9||[[Ховд]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+8882&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 10||[[ГАЗ-3307]]||[[7 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 352&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 11||[[Санья қаласы]]||[[8 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+34 879&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 12||[[Илюшин Ил-62]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+20 410&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 13||[[DETA Air]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5254&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 14||[[Улан-Удэ]]||[[11 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+16 153&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 15||[[КрасАвиа]]||[[21 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9097&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 16||[[Бозанбай (өзен)]]|| [[28 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1637&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 17||[[Северобайкальск]]|| [[2 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+20 638&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 18||[[Базарқорған]]|| [[3 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9411&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 19||[[Рас Әл-Хайма]]||[[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5599&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 20||[[Гай (қала)]]||[[5 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+17 165&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 21||[[Петропавловск-Камчатский]]||[[9 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+25 862&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 22||[[Дархан (қала)]]||[[16 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 470&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 23||[[Туполев Ту-154]]||[[24 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+38 617&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 24||[[Майлысу]]||[[20 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9246&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 25||[[Шолпаната әуежайы]]||[[26 қыркүйек]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2679&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 26||[[Қарақол Халықаралық әуежайы]]||[[11 ақпан]], [[2026 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5376&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 27||[[Жаңажер (Соқылық ауданы)]]||[[6 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5588&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
|28||[[Asia Airways]]||[[7 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5438&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 29||[[Құрманжан Датқа]]||[[11 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 367&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 30||[[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]||[[13 наурыз]], [[2026 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+12 480&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 31||[[Таулы Алтай әуежайы]]||[[30 наурыз]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+8557&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 32||[[Boeing 767]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+40 850&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 33||[[Windows XP Build 2437]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2862&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 34||[[Windows XP Build 2509]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5109&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 35||[[Windows Server 2003 Build 2497]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2678&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 36||[[Алтай әуежайы]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+6117&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 37||[[Байкөл (қала)]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+13 542&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 38||[[Windows 95 Build 106]]||[[4 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1827&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 39||[[Төменгі Ангар әуежайы]]||[[6 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3449&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 40||[[Windows Server 2003 Build 2410]]||[[7 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5836&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 41||[[Солтүстік Хартум]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9281&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 42||[[Үст-Барғозин]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+13 152&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 43||[[Емгекшіл]]||[[9 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;
&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5258&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 44||[[Қазарман әуежайы]]||[[10 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5568&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 45||[[Windows Server 2008]]||[[11 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+25 437&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 46||[[East Air]]||[[12 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3309&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 47||[[Максимовка (Ресей)]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3991&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 48||[[Еркештам]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4846&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 49||[[Тоғанас (Шығыс Қазақстан облысы)]]||[[14 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4536&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 50||[[Левый берег]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3440&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 51||[[Шмелёв Лог]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+934&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 52||[[Душанбе Плазасы]]||[[17 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+7461&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 53||[[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]]||[[18 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+37 881&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 54||[[Хожант Халықаралық әуежайы]]||[[21 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+13 790&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 55||[[Черкассы Халықаралық әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+7683&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 56||[[Ысхақ Раззақов әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2669&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 57||[[Every End]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2226&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 58||[[Цнал]]||[[25 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4256&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|}


* Таңбаланған тізім элементі

==Үлгі мақалалар==
39
===ИНФОБОКС ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:Windows құрастыру инфобоксы]] - [[10 ақпан]] - [[2026 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Minecraft нұсқасы]] - [[29 наурыз]] - [[2026 жыл]]&lt;/center&gt;
===USERBOX ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Қытай]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Моңғолия]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Жапония]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt; 
===БАЙРАҚ ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Өскемен]] - [[2025 жыл]] - [[24 шілде]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Талдықорған]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Қостанай]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Атырау]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Павлодар]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ақтөбе]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Жітіқара]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ұланбатыр]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Эрдэнэт]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ақсу]] - [[2025 жыл]] - [[15 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Петропавловск-Камчатский]] - [[2025 жыл]] - [[16 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Шолпаната]] - [[2025 жыл]] - [[7 қазан]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Киев]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]&lt;/center&gt;
===ПОЗКАРТА ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Шу облысы]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Свердловск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[5 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Камчатка өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[9 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Иркутск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[1 қыркүйек]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Забайкалье өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[23 қазан]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Таулы Бадахшан автономиялы облысы]] - [[2026 жыл]] - [[7 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Соғды облысы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Моңғолия Ховд аймағы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Өзбекстан Қарақалпақстан]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қытай Тибет]] - [[2026 жыл]] - [[21 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Мысыр Оңтүстік Синай]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ботсвана]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Габон]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Камерун]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Гвинея]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қытай Цзянсу]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Батыс Бенгалия]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Пенджап]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Мумбаи]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Махараштра]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Жалалабат облысы Наукен ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[14 сәуір]]&lt;/center&gt;

== Хронологиялық сипаттама ==
&lt;center&gt;[[2024 жыл]] - [[23 қазан]] - Қазақша Уикипедияға тіркелді.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[9 сәуір]] - 10 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[4 шілде]] - 100 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[6 шілде]] - 220 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[7 шілде]] - 10 мақала жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[10 шілде]] - 300 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[2 тамыз]] - 400 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 500 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 20 мақала жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[10 тамыз]] - 600 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[22 тамыз]] - 700 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[26 қыркүйек]] - 800 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[11 ақпан]] - 900 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[7 наурыз]] - 1000 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[11 наурыз]] - 1100 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[22 наурыз]] - 1200 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[29 наурыз]] - 1300 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[31 наурыз]] - 1400 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1500 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1600 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1700 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1800 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 1900 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2000 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2100 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[6 сәуір]] - 2200 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[10 сәуір]] - 2300 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[18 сәуір]] - 2400 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[23 қазан]] - Уикипедияға алғаш тіркелгеніне 1 жыл толды.&lt;/center&gt;

== Тіркелгілер ==
* [[Қатысушы:~2025-26338-22|~2025-26338-22]]&lt;br&gt;
* [[Қатысушы:Qazaq1299|Qazaq1299]]
[[Санат:Уикипедия:Ұлан ауданы қатысушылары]]
&lt;!-----Мен оң қолымның білегін 16 наурыз күні сындырып алдым, мен сол қолыммен тез мақала жаза алмаймын, бырақ, мақала жазбаймын деген сөз емес, жазамын. Бырақ 20-25 күндей Уики-марафонға қатыса алмайтын шығармын----!&gt;</text>
      <sha1>p6l9gsjew9ajk41tsq3zzo8crazjw2c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591540</id>
      <parentid>3591539</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T02:32:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MuratbekErkebulan</username>
        <id>162992</id>
      </contributor>
      <origin>3591540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16745" sha1="cx4oucjhq062leoukaoh7vmrb4y287q" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:&lt;span style=&quot;color:red; font-family:'Arial Narrow'; text-shadow:grey 0.2em 0.2em 0.4em&quot;&gt;&lt;span style=&quot;display:none;&quot;&gt;Қатысушы:&lt;/span&gt;'''MuratbekErkebulan'''&lt;/span&gt;}}
[[ky:Колдонуучу:MuratbekErkebulan]]
&lt;/div&gt;
'''Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы'''
{{User lang
| lang = kk
| name = Қазақ тілі
| level = N
| size = 
| info = '''[[:Санат:User kk|Қазақ тілі]]''' бұл қатысушының '''{{nobr|[[:Санат:User kk-N|ана тілі]]}} болып саналады'''
&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;
}}
{{User zh-2}}
{{User ky-3}}
{{User ru-2}}
{{User en-4}}
{{User mn-1}}
{{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} 
{{User:Box/Туған жері:ШҚО}}
{{User:Box/Қызығушылық:Қытай тілі}}
{{User:Box/Windows 7 қолданушысы}}
{{User:Box/Қызығушылық:Авиация}} 
{{User:Box/Статистика:Мақала саны|58}}
== Мақала ==
58
{| class=&quot;wikitable&quot;
! № !! Мақала аты !! Уақыты !! Байт өлшемі
|-
| 1|| [[Эрдэнэт]] || [[1 қаңтар]], [[2025 жыл]] || &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3991&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 2|| [[Яковлев Як-42]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9515&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 3|| [[Zhezkazgan Air]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3543&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 4|| [[Жетісу Әуекомпаниясы]] || [[4 шілде]], [[2025 жыл]] ||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4614&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 5|| [[Яковлев Як-40]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+18 586&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 6||[[Аэрофлот 167 рейсі]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+8020&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 7||[[Орхон аймағы]]||[[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5060&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 8||[[Орхон өзені]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4016&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 9||[[Ховд]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+8882&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 10||[[ГАЗ-3307]]||[[7 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 352&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 11||[[Санья қаласы]]||[[8 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+34 879&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 12||[[Илюшин Ил-62]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+20 410&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 13||[[DETA Air]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5254&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 14||[[Улан-Удэ]]||[[11 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+16 153&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 15||[[КрасАвиа]]||[[21 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9097&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 16||[[Бозанбай (өзен)]]|| [[28 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1637&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 17||[[Северобайкальск]]|| [[2 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+20 638&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 18||[[Базарқорған]]|| [[3 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9411&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 19||[[Рас Әл-Хайма]]||[[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5599&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 20||[[Гай (қала)]]||[[5 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+17 165&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 21||[[Петропавловск-Камчатский]]||[[9 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+25 862&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 22||[[Дархан (қала)]]||[[16 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 470&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 23||[[Туполев Ту-154]]||[[24 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+38 617&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 24||[[Майлысу]]||[[20 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9246&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 25||[[Шолпаната әуежайы]]||[[26 қыркүйек]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2679&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 26||[[Қарақол Халықаралық әуежайы]]||[[11 ақпан]], [[2026 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5376&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 27||[[Жаңажер (Соқылық ауданы)]]||[[6 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5588&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
|28||[[Asia Airways]]||[[7 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5438&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 29||[[Құрманжан Датқа]]||[[11 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 367&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 30||[[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]||[[13 наурыз]], [[2026 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+12 480&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 31||[[Таулы Алтай әуежайы]]||[[30 наурыз]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+8557&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 32||[[Boeing 767]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+40 850&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 33||[[Windows XP Build 2437]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2862&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 34||[[Windows XP Build 2509]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5109&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 35||[[Windows Server 2003 Build 2497]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2678&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 36||[[Алтай әуежайы]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+6117&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 37||[[Байкөл (қала)]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+13 542&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 38||[[Windows 95 Build 106]]||[[4 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1827&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 39||[[Төменгі Ангар әуежайы]]||[[6 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3449&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 40||[[Windows Server 2003 Build 2410]]||[[7 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5836&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 41||[[Солтүстік Хартум]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9281&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 42||[[Үст-Барғозин]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+13 152&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 43||[[Емгекшіл]]||[[9 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;
&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5258&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 44||[[Қазарман әуежайы]]||[[10 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5568&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 45||[[Windows Server 2008]]||[[11 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+25 437&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 46||[[East Air]]||[[12 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3309&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 47||[[Максимовка (Ресей)]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3991&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 48||[[Еркештам]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4846&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 49||[[Тоғанас (Шығыс Қазақстан облысы)]]||[[14 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4536&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 50||[[Левый берег]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3440&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 51||[[Шмелёв Лог]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+934&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 52||[[Душанбе Плазасы]]||[[17 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+7461&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 53||[[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]]||[[18 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+37 881&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 54||[[Хожант Халықаралық әуежайы]]||[[21 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+13 790&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 55||[[Черкассы Халықаралық әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+7683&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 56||[[Ысхақ Раззақов әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2669&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 57||[[Every End]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2226&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 58||[[Цнал]]||[[25 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4256&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|}


* Таңбаланған тізім элементі

==Үлгі мақалалар==
39
===ИНФОБОКС ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:Windows құрастыру инфобоксы]] - [[10 ақпан]] - [[2026 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Minecraft нұсқасы]] - [[29 наурыз]] - [[2026 жыл]]&lt;/center&gt;
===USERBOX ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Қытай]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Моңғолия]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Жапония]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt; 
===БАЙРАҚ ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Өскемен]] - [[2025 жыл]] - [[24 шілде]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Талдықорған]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Қостанай]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Атырау]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Павлодар]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ақтөбе]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Жітіқара]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ұланбатыр]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Эрдэнэт]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ақсу]] - [[2025 жыл]] - [[15 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Петропавловск-Камчатский]] - [[2025 жыл]] - [[16 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Шолпаната]] - [[2025 жыл]] - [[7 қазан]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Киев]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]&lt;/center&gt;
===ПОЗКАРТА ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Шу облысы]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Свердловск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[5 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Камчатка өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[9 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Иркутск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[1 қыркүйек]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Забайкалье өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[23 қазан]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Таулы Бадахшан автономиялы облысы]] - [[2026 жыл]] - [[7 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Соғды облысы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Моңғолия Ховд аймағы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Өзбекстан Қарақалпақстан]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қытай Тибет]] - [[2026 жыл]] - [[21 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Мысыр Оңтүстік Синай]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ботсвана]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Габон]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Камерун]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Гвинея]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қытай Цзянсу]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Батыс Бенгалия]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Пенджап]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Мумбаи]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Махараштра]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Жалалабат облысы Наукен ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[14 сәуір]]&lt;/center&gt;

== Хронологиялық сипаттама ==
&lt;center&gt;[[2024 жыл]] - [[23 қазан]] - Қазақша Уикипедияға тіркелді.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[9 сәуір]] - 10 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[4 шілде]] - 100 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[6 шілде]] - 220 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[7 шілде]] - 10 мақала жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[10 шілде]] - 300 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[2 тамыз]] - 400 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 500 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 20 мақала жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[10 тамыз]] - 600 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[22 тамыз]] - 700 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[26 қыркүйек]] - 800 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[11 ақпан]] - 900 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[7 наурыз]] - 1000 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[11 наурыз]] - 1100 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[22 наурыз]] - 1200 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[29 наурыз]] - 1300 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[31 наурыз]] - 1400 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1500 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1600 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1700 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1800 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 1900 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2000 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2100 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[6 сәуір]] - 2200 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[10 сәуір]] - 2300 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[18 сәуір]] - 2400 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[23 қазан]] - Уикипедияға алғаш тіркелгеніне 1 жыл толды.&lt;/center&gt;

== Тіркелгілер ==
* [[Қатысушы:~2025-26338-22|~2025-26338-22]]&lt;br&gt;
* [[Қатысушы:Qazaq1299|Qazaq1299]]
[[Санат:Уикипедия:Ұлан ауданы қатысушылары]]
&lt;!-----Мен оң қолымның білегін 16 наурыз күні сындырып алдым, мен сол қолыммен тез мақала жаза алмаймын, бырақ, мақала жазбаймын деген сөз емес, жазамын. Бырақ 20-25 күндей Уики-марафонға қатыса алмайтын шығармын----!&gt;</text>
      <sha1>cx4oucjhq062leoukaoh7vmrb4y287q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Қазақша Уикипедия статистикасы/Кеше.json</title>
    <ns>10</ns>
    <id>764845</id>
    <revision>
      <id>3591279</id>
      <parentid>3590689</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Кешегі деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3591279</origin>
      <model>json</model>
      <format>application/json</format>
      <text bytes="130" sha1="n7mr96fxghzqn4wlgq8anijmkvxeyue" xml:space="preserve">{
	&quot;articles&quot;: 243440,
	&quot;pages&quot;: 666026,
	&quot;edits&quot;: 3587570,
	&quot;users&quot;: 176840,
	&quot;activeusers&quot;: 505,
	&quot;admins&quot;: 15,
	&quot;files&quot;: 8682
}</text>
      <sha1>n7mr96fxghzqn4wlgq8anijmkvxeyue</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>LearningApps интерактивті оқыту сервисі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>765712</id>
    <revision>
      <id>3591575</id>
      <parentid>3509614</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T06:15:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3591575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1558" sha1="5uw1y9jstcvv5jh3av7sxc0uac45350" xml:space="preserve">{{Дереккөздер жетіспейді}}
{{Тексерілмеген мақала|date=қазан 2025}}
'''LearningApps''' — шағын, жалпыға қол жетімді интерактивті модульдер (бұдан әрі — жаттығулар) арқылы оқыту мен оқытуды қолдау үшін құрылған. Бұл жаттығулар онлайн режимінде жасалады және болашақта білім беру процесінде қолданыла алады. Мұндай жаттығуларды жасау үшін сайтта бірнеше шаблондар ұсынылады (жіктеу жаттығулары, бірнеше таңдау сынақтары және т.б.). 

== Негізгі мүмкіндіктері ==
LearningApps — бұл әр түрлі пәндер бойынша интерактивті оқу-әдістемелік қосымшалар жасауға мүмкіндік беретін білім беру мекемелеріндегі білім беру процесіне қолдау үшін арналған сервис. Білім алушыларға арналған интерактивті тапсырмалар құруға арналған бұл сервистің мүмкіндіктерін жоғары оқу орындарында, колледжде, мектепте қолдануға болады.

== Сілтемелер ==
* https://learningapps.org/ 

[[Санат:Компьютерлік техника]]</text>
      <sha1>5uw1y9jstcvv5jh3av7sxc0uac45350</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нұрмұхамбет Қожахметов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>769026</id>
    <revision>
      <id>3591055</id>
      <parentid>3590657</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T13:27:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3591055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6792" sha1="avo0it535xe03zvntsm7reohkj4v6yz" xml:space="preserve">{{Тұлға|Есімі=Нұрмұхамбет Қожахметов|Шынайы есімі=Қожахметұлы Нұрмұхамбет|Сурет=Nurmukhambet_Kozh1.jpg|Сурет атауы=1952 жылы жасалған Нұрмұхамбет суреті|Туған күні=24.06.1930|Қайтыс болған күні=12.02.1962|Туған жері=Майлан, Ақмола облысы|Қайтыс болған жері=Ақмола, Қазақ КСР|Азаматтығы={{байрақ|КСРО}}|Ұлты=Қазақ|Мамандығы=Милиция қызметкері, кіші-сержант|Не үшін белгілі=Ақмолалық апат кезінде ондаған адамның өмірін құтқарған (1959)|Жұбайы=София Қожахметова|Марапаттары={{Қызыл жұлдыз ордені}} {{!}}
Қазақ КСР ІІМ құрмет кітабына енген;
Атына [[Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі (Астана)|көше]] берілген}}
'''Нұрмұхамбет Қожахметов''' ([[24 маусым]] [[1930 жыл|1930]], [[Майлан (ауыл)|Майлан]] – [[12 ақпан]] [[1962 жыл|1962]], [[Ақмола]]) — милиция кіші-сержанты, Ақмола батыры, «Қызыл Жұлдыз» орденінің иегері. [[1959 жыл|1959 жылы]] [[Есіл|Есіл өзенінің]] үстіндегі [[Ақмола апаты (1959)|көпірдің құлаған]] кезде кезекшілікте болған жалғыз милиция қызметкерлері.&lt;ref&gt;[https://bilim-all.kz/article/25541-astanadagy-en-en-kosheler Астанадағы ең-ең көшелер] — ЖАНТАЕВ Р.&lt;/ref&gt;

== Биография ==
1930 жылы, [[Ақмола облысы|Ақмола облысының]], [[Ерейментау ауданы|Ерейментау ауданының]], [[Майлан (ауыл)|Майлан ауылында]] дүниеге келген. 1952 жылдан бастап Милиция қызметкері. 1958 жылы София атты қызға үйленді. [[1959 жыл|1959 жылғы]] [[Ақмола апаты (1959)|Ақмолалық апат]] кезінде, көпір опырылып құлаған кезде ондаған адамның өмірін сақтап қалған.&lt;ref&gt;[https://biography.wikireading.ru/5223 ҚОЖАХМЕТОВ ТУРАЛЫ БІР ЕСТЕЛІК.]&lt;/ref&gt;

== Өлімі ==
{{Quote|text=''1962 жылдың 12 ақпан күні Нұрмұхамбет үйден шығып, Қазақсельмаш зауытына жіберілді. Бірақ сол күні ол жерге жеткен жоқ. Енді ғана автобусқа мініп келе жатса, алдынан бір кісінің айғалаған дауысы естілді:
- Дүкен қасында адамдар төбелесіп тұр! Құтқарыңдаршы!
''Нұрмұхамбет кенеттен автобустан жүгіріп, дүкенге ұмтыла бастады. Келсе, бір кісі жігітті соққыға жығып жатыр. Аппақ бет, қанмен толды. Нұрмұхамбет кісіні бірден таныды. Ол милицияға танымал қылмыскер болды, аты - Мүкішкев. &quot;Жолама! Өлтірем!&quot; - деген дауыстар естілді. Нұрмұхамбет Мүкішкевпен төбелеске кірді. Мүкішкев қазір мас, қолында қаруы бар. Ал Нұрмұхамбетте ештеңе болған жоқ. Бірақ Нұрмұхамбет өз қаһарлығын көрсетіп, Мүкішкевты ұстап алды. Тобырдан тағы бір дауыс естіліп қалды: &quot;Әй, жібер жігітті!&quot; - деді біреу. Нұрмұхамбет білді - бұл Мүкішкевтың бір досы-ау. Түрін де таныды - ол Алмағашев болды. Қарағандыда бір қызды зорлап, өлтірген. Кенеттен бір әйелдің айғайы естілді: &quot;Милиция келді!&quot;. Нұрмұхамбеттің әріптестері, Қонақбаев және Құтжанов келді. Бірге Мүкішкев пен Алмағашевті көлікке отырғызды. Қожахметов пен Қонақбаев бүліктап жатқан Мүкішкевты тыныштандырып жатқан кезде, Алмағашев пышақты алып, Нұрмұхамбетке 6 ауыр соққы тигізді. Нұрмұхамбет соңғы күшін жинап, Алмағашевті атып тастады. Өзі де, сол жерде қайтыс болды.''&lt;ref&gt;[https://litlife.club/books/253004/read?page=21 Көк шинель] — Жантаев Р., Шәуіл А., Кузнецов Ю.; 1967 жыл (2025 жылы қазақ тілге аударылған); 21-24 беттер&lt;/ref&gt;|sign=Кузнецов Ю.}}

== Марапаттары ==
* [[Қызыл жұлдыз ордені]] — [[21 қаңтар]] [[1961 жыл|1961]]
[[Сурет:Kozhakhmetov list.jpg|230px|оңға]]

== Естелік ==
Астана қаласының бір көшесі — [[Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі (Астана)|Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі]] атына ие.&lt;ref&gt;[https://2gis.kz/astana/geo/70030076411653518/71.387990,51.188789 Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі]&lt;/ref&gt;

== Фильмография ==
Нұрмұхамбет Қожахметовты фильм-сериалдарда келесі актёрлер ойнаған:
* «Апатты тергеулер» сериалы, 3-ші хикая: «Ақмола көпірі» (2023) («Расследование катастроф») —  ойнаған [[Жантаев Райымбек|Дауренбекулы Р.]]&lt;ref&gt;Апатты тергеулер телехикаясы (2023) — Жолдасбеков Д.Б.&lt;/ref&gt;
* «Қожахметов ерлігі» фильмі (2025) — ойнаған [[Махметов Азамат|Махметов А.]]&lt;ref&gt;Қожахметов ерлігі (2025) — Жантаева А.&lt;/ref&gt;[[Махметов Азамат|&lt;br /&gt;]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

=== Құжаттар ===
[[Сурет:Reply Zhantayev about Kozhakhmetov.jpg|thumb|ҚР ұлттық архивтің Қожахметов туралы Жантаевқа жауабы]]
[[Санат:Ерейментау ауданында туғандар]]</text>
      <sha1>avo0it535xe03zvntsm7reohkj4v6yz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591056</id>
      <parentid>3591055</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T13:29:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3591056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6942" sha1="323p78tccukpd4oxhhxmw2rmvqbl4gr" xml:space="preserve">{{Тұлға|Есімі=Нұрмұхамбет Қожахметов|Шынайы есімі=Қожахметұлы Нұрмұхамбет|Сурет=Nurmukhambet_Kozh1.jpg|Сурет атауы=1952 жылы жасалған Нұрмұхамбет суреті|Туған күні=24.06.1930|Қайтыс болған күні=12.02.1962|Туған жері=Майлан, Ақмола облысы|Қайтыс болған жері=Ақмола, Қазақ КСР|Азаматтығы={{байрақ|КСРО}}|Ұлты=Қазақ|Мамандығы=Милиция қызметкері, кіші-сержант|Не үшін белгілі=Ақмолалық апат кезінде ондаған адамның өмірін құтқарған (1959)|Жұбайы=София Қожахметова|Марапаттары={{Қызыл жұлдыз ордені}} {{!}}
Қазақ КСР ІІМ құрмет кітабына енген;
Атына [[Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі (Астана)|көше]] берілген}}
'''Нұрмұхамбет Қожахметов''' ([[24 маусым]] [[1930 жыл|1930]], [[Майлан (ауыл)|Майлан]]{{Refn|Нұрмұхамбет Қожахметовтің туған күні мен жері ресми түрде расталған жоқ|group=N}} – [[12 ақпан]] [[1962 жыл|1962]], [[Ақмола]]) — милиция кіші-сержанты, Ақмола батыры, «Қызыл Жұлдыз» орденінің иегері. [[1959 жыл|1959 жылы]] [[Есіл|Есіл өзенінің]] үстіндегі [[Ақмола апаты (1959)|көпірдің құлаған]] кезде кезекшілікте болған жалғыз милиция қызметкерлері.&lt;ref&gt;[https://bilim-all.kz/article/25541-astanadagy-en-en-kosheler Астанадағы ең-ең көшелер] — ЖАНТАЕВ Р.&lt;/ref&gt;

== Биография ==
1930 жылы, [[Ақмола облысы|Ақмола облысының]], [[Ерейментау ауданы|Ерейментау ауданының]], [[Майлан (ауыл)|Майлан ауылында]] дүниеге келген. 1952 жылдан бастап Милиция қызметкері. 1958 жылы София атты қызға үйленді. [[1959 жыл|1959 жылғы]] [[Ақмола апаты (1959)|Ақмолалық апат]] кезінде, көпір опырылып құлаған кезде ондаған адамның өмірін сақтап қалған.&lt;ref&gt;[https://biography.wikireading.ru/5223 ҚОЖАХМЕТОВ ТУРАЛЫ БІР ЕСТЕЛІК.]&lt;/ref&gt;

== Өлімі ==
{{Quote|text=''1962 жылдың 12 ақпан күні Нұрмұхамбет үйден шығып, Қазақсельмаш зауытына жіберілді. Бірақ сол күні ол жерге жеткен жоқ. Енді ғана автобусқа мініп келе жатса, алдынан бір кісінің айғалаған дауысы естілді:
- Дүкен қасында адамдар төбелесіп тұр! Құтқарыңдаршы!
''Нұрмұхамбет кенеттен автобустан жүгіріп, дүкенге ұмтыла бастады. Келсе, бір кісі жігітті соққыға жығып жатыр. Аппақ бет, қанмен толды. Нұрмұхамбет кісіні бірден таныды. Ол милицияға танымал қылмыскер болды, аты - Мүкішкев. &quot;Жолама! Өлтірем!&quot; - деген дауыстар естілді. Нұрмұхамбет Мүкішкевпен төбелеске кірді. Мүкішкев қазір мас, қолында қаруы бар. Ал Нұрмұхамбетте ештеңе болған жоқ. Бірақ Нұрмұхамбет өз қаһарлығын көрсетіп, Мүкішкевты ұстап алды. Тобырдан тағы бір дауыс естіліп қалды: &quot;Әй, жібер жігітті!&quot; - деді біреу. Нұрмұхамбет білді - бұл Мүкішкевтың бір досы-ау. Түрін де таныды - ол Алмағашев болды. Қарағандыда бір қызды зорлап, өлтірген. Кенеттен бір әйелдің айғайы естілді: &quot;Милиция келді!&quot;. Нұрмұхамбеттің әріптестері, Қонақбаев және Құтжанов келді. Бірге Мүкішкев пен Алмағашевті көлікке отырғызды. Қожахметов пен Қонақбаев бүліктап жатқан Мүкішкевты тыныштандырып жатқан кезде, Алмағашев пышақты алып, Нұрмұхамбетке 6 ауыр соққы тигізді. Нұрмұхамбет соңғы күшін жинап, Алмағашевті атып тастады. Өзі де, сол жерде қайтыс болды.''&lt;ref&gt;[https://litlife.club/books/253004/read?page=21 Көк шинель] — Жантаев Р., Шәуіл А., Кузнецов Ю.; 1967 жыл (2025 жылы қазақ тілге аударылған); 21-24 беттер&lt;/ref&gt;|sign=Кузнецов Ю.}}

== Марапаттары ==
* [[Қызыл жұлдыз ордені]] — [[21 қаңтар]] [[1961 жыл|1961]]
[[Сурет:Kozhakhmetov list.jpg|230px|оңға]]

== Естелік ==
Астана қаласының бір көшесі — [[Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі (Астана)|Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі]] атына ие.&lt;ref&gt;[https://2gis.kz/astana/geo/70030076411653518/71.387990,51.188789 Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі]&lt;/ref&gt;

== Фильмография ==
Нұрмұхамбет Қожахметовты фильм-сериалдарда келесі актёрлер ойнаған:
* «Апатты тергеулер» сериалы, 3-ші хикая: «Ақмола көпірі» (2023) («Расследование катастроф») —  ойнаған [[Жантаев Райымбек|Дауренбекулы Р.]]&lt;ref&gt;Апатты тергеулер телехикаясы (2023) — Жолдасбеков Д.Б.&lt;/ref&gt;
* «Қожахметов ерлігі» фильмі (2025) — ойнаған [[Махметов Азамат|Махметов А.]]&lt;ref&gt;Қожахметов ерлігі (2025) — Жантаева А.&lt;/ref&gt;[[Махметов Азамат|&lt;br /&gt;]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

=== Құжаттар ===
[[Сурет:Reply Zhantayev about Kozhakhmetov.jpg|thumb|ҚР ұлттық архивтің Қожахметов туралы Жантаевқа жауабы]]
[[Санат:Ерейментау ауданында туғандар]]</text>
      <sha1>323p78tccukpd4oxhhxmw2rmvqbl4gr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Солтүстік Кавказ федералды округі</title>
    <ns>14</ns>
    <id>772718</id>
    <revision>
      <id>3591225</id>
      <parentid>3540703</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:44:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Ресей федералды округтері]] → [[Санат:Ресей Федерациясы федералды округтері]]</comment>
      <origin>3591225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="210" sha1="558skn1s1z39fhd9b49s9oiuc8zndgk" xml:space="preserve">{{Commonscat|North Caucasian Federal District}}
{{Басты мақала}}

[[Санат:Ресей Федерациясы федералды округтері]]
[[Санат:Еуропалық Ресей|^]]</text>
      <sha1>558skn1s1z39fhd9b49s9oiuc8zndgk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гори</title>
    <ns>0</ns>
    <id>773660</id>
    <revision>
      <id>3591347</id>
      <parentid>3545977</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T20:07:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25284-08</username>
        <id>180364</id>
      </contributor>
      <origin>3591347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11167" sha1="jy6468dppld3js4cr7cu9glwet0rw1c" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Гори
 |шынайы атауы            = {{lang-ka|გორი}}
 |сурет                   = Gori, Georgia. July 2013.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Грузия
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Gori, Georgia.svg
 |ту                      = Flag of Gori, Georgia.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =41 |lat_min =58 |lat_sec =54 
  |lon_dir =E |lon_deg =44 |lon_min =06 |lon_sec =44 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аймақ
 |аймағы                  = Шида Картли аймағы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Муниципалитет
 |ауданы                  = Гори муниципалитеті
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = VII ғ.	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1801
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 588 ± 1
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 48 143
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +4:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +995 370
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Гори''' ({{lang-ka|გორი}}) — [[Грузия]]дағы қала, Шида-Картли аймағында, [[Гори муниципалитеті]]нің және [[Шида Картли аймағы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/3278-goroda-i-regiony-gruzii.html|title=Города и регионы Грузии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-01-31|lang=}}&lt;/ref&gt; Қандықол Иосиф Виссарионович Сталиннің туған жері.
Гори қаласының халқы 2026 жылы 48 143 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/ge/population-of-gori-10756.html|title=Население Гори|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-01-31|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Гори Грузияның шығысында, [[Тбилиси]]ден 80 км қашықтықта, Картли аңғарында, Кура өзені мен оның саласы Үлкен Лиахви өзенінің қосылатын жерінде орналасқан. Қала оңтүстігі мен батысында таулармен қоршалған. Климаты қоңыржай, жазы жылы (көбінесе ыстық) және қысы салқын.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/gori|title=Гори (Грузия)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-01-31|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қаланы 1089 жылдан 1125 жылға дейін билік құрған Багратиони әулетінен шыққан Грузия патшасы Давид Құрылысшы құрды. Бұл Грузияның ең көне қалаларының бірі. 1801 жылы Гори ресми қала мәртебесін алды. Қала өз атауын қала орталығындағы ежелгі бекініс Горис-Цихенің қалдықтары бар гораки жартас түзілімдерінен алған.

Гори алғаш рет шежірелерде біздің дәуіріміздің VII ғасырында айтылған, бірақ кейбір дереккөздер қаланың XII ғасырда Құрылысшы Давидтің билігі кезінде құрылған деп есептейді. Археологиялық қазбалар Гори орны біздің дәуіріміздің басынан әлдеқайда ертерек, қола дәуіріне – біздің дәуірімізге дейінгі 3000 жылға жататын қалалық қоныстар орны болғанын көрсетеді. Мұнда Кура-Аракс мәдениетіне тиесілі қыш ыдыстар табылды. 1946 жылы Горис-цихенің солтүстік қабырғасының маңында ежелгі дәуірге жататын қабат ашылды. Мұнда Квеври – жұқа қабырғалы саз шарап ыдыстары, қызыл боялған шатыр плиткалары және күйдірілген саз ыдыстар табылды. Ашық қабат біздің дәуіріміздің I ғасырынан біздің дәуіріміздің басына дейін жатады. Горис-цихеде біздің дәуіріміздің басына жататын ежелгі жерлеу орындары да табылды. Бұл жерлеу орындарынан саз қыш ыдыстарының, тиындардың, алқалардың, білезіктердің және басқа да зергерлік бұйымдардың қалдықтары табылды.

1477 жылы Ақ-Коюнлу мемлекетінің әскерлері кенеттен Гориге шабуыл жасап, қаланы ұрыссыз алды, бірақ көп ұзамай олар қаланы тастап кетті. 16 ғасырдың ортасында Иран шахы Тамаз I қаланы қысқа мерзімге басып алды. 16 ғасырдың соңында қала Осман империясының бақылауына өтті. Грузин патшасы Симон I 1599 жылы Гориге шабуыл жасап, оны басып алып, Осман гарнизонын талқандады. 1614 жылы Иран шахы Аббас I Гориді басып алып, елді одан әрі жаулап алуды басқару үшін сол жерде орналасты. 
Француз саяхатшысы Жан Шарден 1670 жылдарға қарай Горидің маңызды сауда орталығы болғанын атап өтті. 1723 жылы Осман түріктері қаланы талқандады, содан кейін ол бірнеше жыл бойы олардың бақылауында болды. 1735 жылы парсылар қаланы бақылауға алды. Алайда, 1740 жылдары Гори жаулап алушылардан біржола тазартылды.

Қала 1920 жылғы жер сілкінісінен қатты зардап шекті. 1930 жылдан бастап ол Гори ауданының әкімшілік орталығына, ал 1950 жылдан бастап республикалық бағыныстағы қалаға айналды. 2008 жылдың тамыз айында Ресейдің агрессиясы нәтижесінде қала ауыр шығындарға ұшырады — үйлер мен бекеттері қирады, жүздеген адам жарақат алып, қаза тапты.
Бүгінгі таңда Гори шығыс Грузияның ең маңызды өнеркәсіптік және мәдени орталықтарының бірі болып қала береді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/2119-Gori.html|title=Азия.Грузия.Шида-Картли|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-01-31|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қаланың негізгі жұмыс берушілері — мақта өнеркәсібі және тұрмыстық техника өндірісі. Жеміс-жидек пен көкөністі қайта өңдеу де жүзеге асырылады.

Мәдени мекемелерге 1856 жылы құрылған Эристави мемлекеттік театры, екі фольклорлық ансамбль, пантомима ансамблі және балалар театры бар мәдени орталық, тарихи-этнографиялық мұражай және Сталинді дәріптейтін ұлттық деңгейде танымал Иосиф Сталин мұражайы кіреді.
2007 жылы Горий мемлекеттік педагогикалық университеті құрылды. Сондай-ақ, өнер колледжі және музыка колледжі бар.

Гори маңында XVI ғасырда түрік шапқыншылықтарынан қорғану үшін салынған Ксанис-Зихе бекінісінің қирандылары, Солтүстік Кавказды Тбилисимен байланыстыратын ескі грузин әскери жолы, Афина Сионы шіркеуі (VII ғасыр) және Жібек жолындағы сауда бекеті болған Уплистсиче үңгір ауылы (б.з.д. VI ғасыр) орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/responses/id_25206?ysclid=ml1w2f1sce326210923|title=В Гори на родине Сталина|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-01-31|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Gori railway station (Photo A. Muhranoff, 2011).jpg|Темір жол вокзалы
Akaki Tsereteli street in Gori.jpg|Акаки Церетели көшесі
Gori - view 4.jpg|Гори қаласы
Pohled z hlavní tribuny stadionu FC Dila Gori.JPG|Стадион
Gori cathedral 2018.jpg|Собор
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Грузия қалалары}}
[[Санат:Грузия қалалары ]]</text>
      <sha1>jy6468dppld3js4cr7cu9glwet0rw1c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591553</id>
      <parentid>3591347</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T04:43:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-25284-08|~2026-25284-08]] ([[User talk:~2026-25284-08|т]]) өңдемелерінен [[User:Мағыпар|Мағыпар]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3545977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11150" sha1="q6xng3lamqpph31njim5otsfzvf195n" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Гори
 |шынайы атауы            = {{lang-ka|გორი}}
 |сурет                   = Gori, Georgia. July 2013.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Грузия
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Gori, Georgia.svg
 |ту                      = Flag of Gori, Georgia.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =41 |lat_min =58 |lat_sec =54 
  |lon_dir =E |lon_deg =44 |lon_min =06 |lon_sec =44 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аймақ
 |аймағы                  = Шида Картли аймағы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Муниципалитет
 |ауданы                  = Гори муниципалитеті
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = VII ғ.	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1801
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 588 ± 1
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 48 143
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +4:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +995 370
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Гори''' ({{lang-ka|გორი}}) — [[Грузия]]дағы қала, Шида-Картли аймағында, [[Гори муниципалитеті]]нің және [[Шида Картли аймағы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/3278-goroda-i-regiony-gruzii.html|title=Города и регионы Грузии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-01-31|lang=}}&lt;/ref&gt; Иосиф Виссарионович Сталиннің туған жері.
Гори қаласының халқы 2026 жылы 48 143 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/ge/population-of-gori-10756.html|title=Население Гори|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-01-31|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Гори Грузияның шығысында, [[Тбилиси]]ден 80 км қашықтықта, Картли аңғарында, Кура өзені мен оның саласы Үлкен Лиахви өзенінің қосылатын жерінде орналасқан. Қала оңтүстігі мен батысында таулармен қоршалған. Климаты қоңыржай, жазы жылы (көбінесе ыстық) және қысы салқын.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/gori|title=Гори (Грузия)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-01-31|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қаланы 1089 жылдан 1125 жылға дейін билік құрған Багратиони әулетінен шыққан Грузия патшасы Давид Құрылысшы құрды. Бұл Грузияның ең көне қалаларының бірі. 1801 жылы Гори ресми қала мәртебесін алды. Қала өз атауын қала орталығындағы ежелгі бекініс Горис-Цихенің қалдықтары бар гораки жартас түзілімдерінен алған.

Гори алғаш рет шежірелерде біздің дәуіріміздің VII ғасырында айтылған, бірақ кейбір дереккөздер қаланың XII ғасырда Құрылысшы Давидтің билігі кезінде құрылған деп есептейді. Археологиялық қазбалар Гори орны біздің дәуіріміздің басынан әлдеқайда ертерек, қола дәуіріне – біздің дәуірімізге дейінгі 3000 жылға жататын қалалық қоныстар орны болғанын көрсетеді. Мұнда Кура-Аракс мәдениетіне тиесілі қыш ыдыстар табылды. 1946 жылы Горис-цихенің солтүстік қабырғасының маңында ежелгі дәуірге жататын қабат ашылды. Мұнда Квеври – жұқа қабырғалы саз шарап ыдыстары, қызыл боялған шатыр плиткалары және күйдірілген саз ыдыстар табылды. Ашық қабат біздің дәуіріміздің I ғасырынан біздің дәуіріміздің басына дейін жатады. Горис-цихеде біздің дәуіріміздің басына жататын ежелгі жерлеу орындары да табылды. Бұл жерлеу орындарынан саз қыш ыдыстарының, тиындардың, алқалардың, білезіктердің және басқа да зергерлік бұйымдардың қалдықтары табылды.

1477 жылы Ақ-Коюнлу мемлекетінің әскерлері кенеттен Гориге шабуыл жасап, қаланы ұрыссыз алды, бірақ көп ұзамай олар қаланы тастап кетті. 16 ғасырдың ортасында Иран шахы Тамаз I қаланы қысқа мерзімге басып алды. 16 ғасырдың соңында қала Осман империясының бақылауына өтті. Грузин патшасы Симон I 1599 жылы Гориге шабуыл жасап, оны басып алып, Осман гарнизонын талқандады. 1614 жылы Иран шахы Аббас I Гориді басып алып, елді одан әрі жаулап алуды басқару үшін сол жерде орналасты. 
Француз саяхатшысы Жан Шарден 1670 жылдарға қарай Горидің маңызды сауда орталығы болғанын атап өтті. 1723 жылы Осман түріктері қаланы талқандады, содан кейін ол бірнеше жыл бойы олардың бақылауында болды. 1735 жылы парсылар қаланы бақылауға алды. Алайда, 1740 жылдары Гори жаулап алушылардан біржола тазартылды.

Қала 1920 жылғы жер сілкінісінен қатты зардап шекті. 1930 жылдан бастап ол Гори ауданының әкімшілік орталығына, ал 1950 жылдан бастап республикалық бағыныстағы қалаға айналды. 2008 жылдың тамыз айында Ресейдің агрессиясы нәтижесінде қала ауыр шығындарға ұшырады — үйлер мен бекеттері қирады, жүздеген адам жарақат алып, қаза тапты.
Бүгінгі таңда Гори шығыс Грузияның ең маңызды өнеркәсіптік және мәдени орталықтарының бірі болып қала береді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/2119-Gori.html|title=Азия.Грузия.Шида-Картли|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-01-31|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қаланың негізгі жұмыс берушілері — мақта өнеркәсібі және тұрмыстық техника өндірісі. Жеміс-жидек пен көкөністі қайта өңдеу де жүзеге асырылады.

Мәдени мекемелерге 1856 жылы құрылған Эристави мемлекеттік театры, екі фольклорлық ансамбль, пантомима ансамблі және балалар театры бар мәдени орталық, тарихи-этнографиялық мұражай және Сталинді дәріптейтін ұлттық деңгейде танымал Иосиф Сталин мұражайы кіреді.
2007 жылы Горий мемлекеттік педагогикалық университеті құрылды. Сондай-ақ, өнер колледжі және музыка колледжі бар.

Гори маңында XVI ғасырда түрік шапқыншылықтарынан қорғану үшін салынған Ксанис-Зихе бекінісінің қирандылары, Солтүстік Кавказды Тбилисимен байланыстыратын ескі грузин әскери жолы, Афина Сионы шіркеуі (VII ғасыр) және Жібек жолындағы сауда бекеті болған Уплистсиче үңгір ауылы (б.з.д. VI ғасыр) орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/responses/id_25206?ysclid=ml1w2f1sce326210923|title=В Гори на родине Сталина|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-01-31|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Gori railway station (Photo A. Muhranoff, 2011).jpg|Темір жол вокзалы
Akaki Tsereteli street in Gori.jpg|Акаки Церетели көшесі
Gori - view 4.jpg|Гори қаласы
Pohled z hlavní tribuny stadionu FC Dila Gori.JPG|Стадион
Gori cathedral 2018.jpg|Собор
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Грузия қалалары}}
[[Санат:Грузия қалалары ]]</text>
      <sha1>q6xng3lamqpph31njim5otsfzvf195n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Орталық федералды округ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>774465</id>
    <revision>
      <id>3591224</id>
      <parentid>3550998</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:44:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері|Санат шебері]]: [[Санат:Ресей федералды округтері]] → [[Санат:Ресей Федерациясы федералды округтері]]</comment>
      <origin>3591224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="247" sha1="g7xjs7bjqma0txdxx75imj5xkxfrs3v" xml:space="preserve">{{Commonscat|Central Federal District}}
{{Басты мақала|Орталық федералды округі}}

[[Санат:Ресей Федерациясы федералды округтері]]
[[Санат:Еуропалық Ресей]]</text>
      <sha1>g7xjs7bjqma0txdxx75imj5xkxfrs3v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Ең көп қаралған 1000 бет</title>
    <ns>4</ns>
    <id>775564</id>
    <revision>
      <id>3591546</id>
      <parentid>3590763</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T03:05:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту.</comment>
      <origin>3591546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="732729" sha1="gx3h0h9atq8bugwrq4adhiudngx52tp" xml:space="preserve">{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!N
!Бет
!Қаралу саны (соңғы 30 күнде)
!Қаралу саны (соңғы 90 күнде)
!Қаралу саны (бір жылда)
|-
|1
|[[Басты бет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 47348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 112576]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 362200]
|-
|2
|[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 6006]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 30244]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 60762]
|-
|3
|[[Арнайы:Іздеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 13524]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 44206]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 285773]
|-
|4
|[[Наурыз мейрамы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 3002]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 22186]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 30793]
|-
|5
|[[Абай Құнанбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 29753]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 67372]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 293514]
|-
|6
|[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 13688]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 37633]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 74710]
|-
|7
|[[Ахмет Байтұрсынұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6189]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 33001]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 128451]
|-
|8
|[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7153]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 21516]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 61754]
|-
|9
|[[Ыбырай Алтынсарин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 13784]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 41814]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 120137]
|-
|10
|[[:Сурет:SB - Kazakh woman on horse.jpg]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 10636]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 15241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 15280]
|-
|11
|[[Бауыржан Момышұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11651]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 34999]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 130279]
|-
|12
|[[Жетіқарақшы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 3764]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 11499]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 16498]
|-
|13
|[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5558]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 23039]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 41083]
|-
|14
|[[Міржақып Дулатұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4797]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17523]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 87404]
|-
|15
|[[Қазақтың ұлттық тағамдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1452]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9162]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 20789]
|-
|16
|[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6307]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 16821]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 104942]
|-
|17
|[[Қазақ хандығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 4883]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 22208]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 86151]
|-
|18
|[[Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 7030]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 21710]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 92821]
|-
|19
|[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11794]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 28390]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 139916]
|-
|20
|[[Наурыз көже]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 780]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 6830]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 8597]
|-
|21
|[[Бесікке салу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 13157]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 23357]
|-
|22
|[[Күнделік.кз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 4672]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 19179]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 129220]
|-
|23
|[[Әбу Насыр Әл-Фараби]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 3074]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 19586]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 70052]
|-
|24
|[[Қадір түні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%96%D1%80_%D1%82%D2%AF%D0%BD%D1%96 84]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%96%D1%80_%D1%82%D2%AF%D0%BD%D1%96 5238]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%96%D1%80_%D1%82%D2%AF%D0%BD%D1%96 5721]
|-
|25
|[[Домбыра]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 1269]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 7708]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 22367]
|-
|26
|[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5799]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 48975]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 80438]
|-
|27
|[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2822]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10951]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 28677]
|-
|28
|[[Ұлпан (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2623]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 27707]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 42301]
|-
|29
|[[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 4391]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 7374]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 7374]
|-
|30
|[[Өзбекәлі Жәнібеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 6351]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 14418]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 31760]
|-
|31
|[[Әлемнің жеті кереметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3918]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 11259]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 63530]
|-
|32
|[[Мемлекет астаналары тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5606]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16504]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 63241]
|-
|33
|[[Көрісу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D1%96%D1%81%D1%83 153]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D1%96%D1%81%D1%83 4408]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D1%96%D1%81%D1%83 5018]
|-
|34
|[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12660]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 53762]
|-
|35
|[[Қазақстандағы референдум (2026)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 736]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 5953]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 5953]
|-
|36
|[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 7120]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 24254]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 70409]
|-
|37
|[[Әл-Фатиха сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1714]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8646]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 27253]
|-
|38
|[[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1266]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 6339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 16839]
|-
|39
|[[Қазақша жыл санау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 2718]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 11614]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 85841]
|-
|40
|[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3580]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13984]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 51048]
|-
|41
|[[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1696]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 8233]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 26114]
|-
|42
|[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 7265]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 12640]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 29804]
|-
|43
|[[Қанипа Омарғалиқызы Бітібаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BF%D0%B0_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D1%96%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2893]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BF%D0%B0_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D1%96%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 6431]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BF%D0%B0_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D1%96%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 8759]
|-
|44
|[[Жамбыл Жабайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2666]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 48108]
|-
|45
|[[Ілияс Жансүгіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 4419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 15876]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 44273]
|-
|46
|[[Жазира Сайлауқызы Байырбекова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3134]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4802]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7690]
|-
|47
|[[Абай жолы (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 4074]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 13672]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 41656]
|-
|48
|[[Әпке (драма)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 973]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 9748]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 20389]
|-
|49
|[[Халықаралық әйелдер күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 257]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 4517]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 6393]
|-
|50
|[[Қаңлылар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1291]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 11553]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 31255]
|-
|51
|[[Абылай хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2488]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15055]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 61468]
|-
|52
|[[Шыңғыс хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2891]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16793]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 67638]
|-
|53
|[[Фариза Оңғарсынова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2896]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7915]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 21215]
|-
|54
|[[Мұхаммед]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 2291]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 8951]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 33893]
|-
|55
|[[Қазақ ұлттық киімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1456]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 6071]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 22384]
|-
|56
|[[Қасым хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4651]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 37007]
|-
|57
|[[Баланы қырқынан шығару]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 1988]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 7616]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 35078]
|-
|58
|[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2302]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9407]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 39716]
|-
|59
|[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6085]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12555]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 57557]
|-
|60
|[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 20550]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 24138]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 46797]
|-
|61
|[[Мұхтар Шаханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 43909]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 47833]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 68789]
|-
|62
|[[Бесеудің хаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 9299]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 15023]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 28175]
|-
|63
|[[Қазақ хандары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2842]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10832]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 43025]
|-
|64
|[[Алаш партиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2496]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 8690]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 42904]
|-
|65
|[[Құрманғазы Сағырбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2816]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11078]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 34158]
|-
|66
|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1652]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6720]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26732]
|-
|67
|[[Шарана шайқау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%83 816]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%83 4021]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%83 7558]
|-
|68
|[[Иран]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 620]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 3938]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 10209]
|-
|69
|[[Тұсаукесер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 945]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 4914]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 20221]
|-
|70
|[[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 2242]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 6665]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 35396]
|-
|71
|[[Әбіш Кекілбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2483]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9368]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26965]
|-
|72
|[[Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 823]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4596]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12005]
|-
|73
|[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 6031]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 13757]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 50861]
|-
|74
|[[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6095]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10009]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 32603]
|-
|75
|[[Қазақ хандығының құрылуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1120]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 6840]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 26286]
|-
|76
|[[Қожа Ахмет Ясауи]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 3434]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 10015]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 51324]
|-
|77
|[[Қазақ рулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2041]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7411]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 37650]
|-
|78
|[[Сәкен Сейфуллин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 3936]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 9950]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 37437]
|-
|79
|[[Ұлы Отан соғысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 4712]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 8516]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 33472]
|-
|80
|[[Түрік қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1811]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 11535]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 59643]
|-
|81
|[[Ұлы Жібек жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1725]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 10029]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 47232]
|-
|82
|[[Жеті қазына]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 1434]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 7688]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 23604]
|-
|83
|[[Қазақстан қазақтарының аттас-тектестер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2485]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4795]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9091]
|-
|84
|[[Сақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2037]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 12259]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 66148]
|-
|85
|[[Жау тылындағы бала]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1442]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 15461]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 21482]
|-
|86
|[[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1416]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 5376]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10946]
|-
|87
|[[Шежіре]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 762]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 5065]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 14826]
|-
|88
|[[Қабдеш Жұмаділов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 4519]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 9251]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16309]
|-
|89
|[[Махамбет Өтемісұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5055]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11869]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 56416]
|-
|90
|[[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4817]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7540]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 25761]
|-
|91
|[[Жарапазан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 89]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 6030]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 6881]
|-
|92
|[[Ғұндар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 4259]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 12461]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 42838]
|-
|93
|[[Қазақ батырлар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1668]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5686]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 31010]
|-
|94
|[[Кенесары хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1914]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 37285]
|-
|95
|[[Қадыр Мырза Әлі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 4401]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 7813]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 26985]
|-
|96
|[[Жеті жарғы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 1896]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 7446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 29140]
|-
|97
|[[Үйсін мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1322]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 12452]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 33168]
|-
|98
|[[Салауат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 1003]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 6247]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 24712]
|-
|99
|[[Талғат Аманкелдіұлы Мұсабаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12054]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13750]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 29352]
|-
|100
|[[Америка Құрама Штаттары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1869]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 6154]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 21638]
|-
|101
|[[Біріккен Ұлттар Ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 2270]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 6938]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 26448]
|-
|102
|[[Алтын Орда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 1263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 11611]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 38165]
|-
|103
|[[Оразаны бұзбайтын жағдайлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D2%B1%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 91]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D2%B1%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 6077]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D2%B1%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 6706]
|-
|104
|[[Қоңырат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 1896]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 6252]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 24076]
|-
|105
|[[Күләш Жасынқызы Бәйсейітова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1030]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3709]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8759]
|-
|106
|[[Жылқы малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2253]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7237]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 39194]
|-
|107
|[[Несіпбек Тұрысбекұлы Айт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82 5328]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82 5661]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82 9093]
|-
|108
|[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1687]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8663]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 33815]
|-
|109
|[[Алланың есімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1202]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5574]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 24147]
|-
|110
|[[Кенжебек Тұрсынбайұлы Жанәбілов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1337]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 3068]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 8623]
|-
|111
|[[Әмір Темір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 3728]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 10689]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 30699]
|-
|112
|[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1975]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10045]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 29577]
|-
|113
|[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3628]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9121]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 47502]
|-
|114
|[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 1335]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 7625]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 30252]
|-
|115
|[[Тәуке хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1591]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6245]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 23948]
|-
|116
|[[Сүйінбай Аронұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 759]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3674]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16904]
|-
|117
|[[Дулат Исабеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1280]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 7301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 17672]
|-
|118
|[[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 1239]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 5007]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 25936]
|-
|119
|[[Ұшқан ұя]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 2239]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 15138]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 29166]
|-
|120
|[[Қуандық Рахым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC 395]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC 2653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC 6871]
|-
|121
|[[Жасанды интеллект]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 2672]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 8884]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 33967]
|-
|122
|[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1858]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6061]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 31675]
|-
|123
|[[Түйе мұрындық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 473]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 2749]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 4845]
|-
|124
|[[Ақ Орда (мемлекет)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 924]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 14012]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 33552]
|-
|125
|[[Қазақ халқының әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3088]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 6073]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 19601]
|-
|126
|[[Киіз үй]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 2261]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 6424]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 26168]
|-
|127
|[[Уикипедия:Уикипедия туралы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1687]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 4344]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 17487]
|-
|128
|[[Мұстафа Шоқай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 1806]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 5434]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 26695]
|-
|129
|[[Қазақ әліпбиі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1823]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 6214]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 29061]
|-
|130
|[[Қазақстан қалалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2521]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6657]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 26260]
|-
|131
|[[Арғын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 1760]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 5425]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 24320]
|-
|132
|[[Бесін намазы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 1040]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 5981]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 24628]
|-
|133
|[[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 1323]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 4915]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 19562]
|-
|134
|[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1766]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6291]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 34411]
|-
|135
|[[Туыстық атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1578]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5865]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 32428]
|-
|136
|[[Адай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 1182]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 4377]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 17148]
|-
|137
|[[Жүсіпбек Аймауытов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 2601]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 6370]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 31393]
|-
|138
|[[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 3601]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 7358]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 31679]
|-
|139
|[[Қазақстан тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1937]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 6891]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 33083]
|-
|140
|[[Исатай-Махамбет көтерілісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 1200]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 4362]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 18796]
|-
|141
|[[Төле би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1605]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 6392]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 29988]
|-
|142
|[[Өмірзая (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1845]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 5549]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 33057]
|-
|143
|[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 3689]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 7371]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 25137]
|-
|144
|[[Хақназар хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3922]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 8086]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 23127]
|-
|145
|[[АҚШ штаттарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1643]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5127]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17919]
|-
|146
|[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 2800]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 9766]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 69060]
|-
|147
|[[Алматы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 2473]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 6884]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 29885]
|-
|148
|[[Көксерек (әңгіме)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1748]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 12877]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 26049]
|-
|149
|[[Қазақстан 2030]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 3074]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 4760]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 13775]
|-
|150
|[[Қазақстан қорықтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3583]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9864]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 42597]
|-
|151
|[[Еуропа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 1780]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 6151]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 27358]
|-
|152
|[[Жанар Қожақанқызы Байсемізова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 346]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2188]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4483]
|-
|153
|[[Сырым Датұлы бастаған қазақтардың ұлт-азаттық қозғалысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1259]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 4173]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 23352]
|-
|154
|[[Наймандар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1322]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5216]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 27440]
|-
|155
|[[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1203]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 5332]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 27285]
|-
|156
|[[Қазақ газеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 1348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 4639]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 16072]
|-
|157
|[[Құйрық-бауыр (салт)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B-%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%29 492]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B-%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%29 2379]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B-%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%29 6366]
|-
|158
|[[Тахауи Ахтанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%90%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3830]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%90%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4393]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%90%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6769]
|-
|159
|[[Қабанбай батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1283]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 4628]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 24219]
|-
|160
|[[Тасбақалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 440]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3112]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 6842]
|-
|161
|[[Қазақ шежірелерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1342]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5058]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15701]
|-
|162
|[[Жәнібек хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1397]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5440]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 18075]
|-
|163
|[[Керей хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1299]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5958]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 21413]
|-
|164
|[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 1707]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 5224]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 27198]
|-
|165
|[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2891]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10778]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 22170]
|-
|166
|[[Аңырақай шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1009]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 4369]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 20588]
|-
|167
|[[Құран]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 731]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 3473]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 11680]
|-
|168
|[[Алаш партиясының бағдарламасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1346]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 4360]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 16120]
|-
|169
|[[Темірбек Қараұлы Жүргенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1660]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2954]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7032]
|-
|170
|[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 2206]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 5903]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 17273]
|-
|171
|[[Бірінші Мемлекеттік Дума]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 1230]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 4011]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 15058]
|-
|172
|[[Тоғыз-құмалақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 1496]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 5298]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 18794]
|-
|173
|[[Күй аңызы (әңгіме)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 7543]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 8244]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 11271]
|-
|174
|[[Асық ойыны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 658]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 3682]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 10329]
|-
|175
|[[Оралхан Бөкей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2362]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9765]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 28436]
|-
|176
|[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 1760]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 5554]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 27022]
|-
|177
|[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 3722]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 11110]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 24737]
|-
|178
|[[Мәңгілік ел қақпасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 839]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 3256]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 18497]
|-
|179
|[[Қытай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 1744]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 6210]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 24504]
|-
|180
|[[Ясин сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 883]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3489]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9421]
|-
|181
|[[Орбұлақ шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1377]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 4775]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 17951]
|-
|182
|[[Қарахан мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1035]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 6156]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 33765]
|-
|183
|[[Сын есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1658]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 5145]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 26739]
|-
|184
|[[Уикипедия:Форум]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 2108]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 4561]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 21535]
|-
|185
|[[Моғолстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 891]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 7419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 22105]
|-
|186
|[[Махаббат, қызық мол жылдар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1555]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 4862]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 26295]
|-
|187
|[[Бұқар жырау Қалқаманұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1530]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4484]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21014]
|-
|188
|[[Алатау таулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 354]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2109]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5836]
|-
|189
|[[Дуадақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%9B 401]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%9B 1940]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%9B 3419]
|-
|190
|[[Үстеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 1822]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 5538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 28997]
|-
|191
|[[Әли Хаменеи]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B8 267]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B8 1701]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B8 2384]
|-
|192
|[[Кіндік шеше]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5 511]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5 2363]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5 5516]
|-
|193
|[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1519]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4986]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 25513]
|-
|194
|[[Әбілхан Қастеев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 1937]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 6577]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 20310]
|-
|195
|[[Қыз Жібек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1800]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4906]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 30593]
|-
|196
|[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1103]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3987]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17468]
|-
|197
|[[Қазыбек би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 1361]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 4773]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 24715]
|-
|198
|[[Ақтабан шұбырынды]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 860]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 4344]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 18628]
|-
|199
|[[Қазақстанның жеті кереметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1363]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3672]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 28261]
|-
|200
|[[Табалдырық аттау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%83 351]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%83 1992]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%83 3922]
|-
|201
|[[Семей полигоны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 2680]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 6530]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 31858]
|-
|202
|[[Қазақтың салт-дәстүрлері мен ырым-тиымдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D1%82%D0%B8%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 423]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D1%82%D0%B8%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2216]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D1%82%D0%B8%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6622]
|-
|203
|[[Қыпшақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1161]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 6282]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 28091]
|-
|204
|[[Қазақстандағы сауда және жәрмеңкелер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 404]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 2652]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 7730]
|-
|205
|[[Жарыс қазан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 458]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 2116]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 4575]
|-
|206
|[[Салт-дәстүр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 551]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 2816]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 10286]
|-
|207
|[[Айдын Ақанұлы Айымбетов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 9520]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 10255]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 16927]
|-
|208
|[[Жусан иісі (повесть)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1444]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 9098]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 19716]
|-
|209
|[[Астана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3069]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 7123]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 40527]
|-
|210
|[[Қазақстан аудандары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1407]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 5121]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 31251]
|-
|211
|[[Қыз айттыру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 2036]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 4277]
|-
|212
|[[Жеті ата]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 966]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 3760]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 15960]
|-
|213
|[[Сырым Датұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1848]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4746]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 28652]
|-
|214
|[[Шәмші Қалдаяқов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 3427]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 9086]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 27338]
|-
|215
|[[Ақан сері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 1735]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 4807]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 17824]
|-
|216
|[[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 2008]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 9687]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 21826]
|-
|217
|[[Ресей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 1351]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 4690]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 19966]
|-
|218
|[[Мүшел жас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 1153]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 4196]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 19739]
|-
|219
|[[Ислам]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 1077]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 4119]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 16046]
|-
|220
|[[Зарина Кармен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 838]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 2839]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 4448]
|-
|221
|[[Санжар Керімбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2169]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4296]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 13056]
|-
|222
|[[Алаш Орда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 983]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 3726]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 16409]
|-
|223
|[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 955]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2793]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8110]
|-
|224
|[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3675]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6500]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13980]
|-
|225
|[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1376]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 5886]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 40644]
|-
|226
|[[Бақытсыз Жамал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 1559]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 6250]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 27196]
|-
|227
|[[Әт-Тариқ сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 139]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1433]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2649]
|-
|228
|[[Ұлықбек Оразбайұлы Есдәулет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 496]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 3665]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 7568]
|-
|229
|[[Жанқожа Нұрмұхамедұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 833]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3435]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14527]
|-
|230
|[[Қыдыр ата]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D1%82%D0%B0 301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1927]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D1%82%D0%B0 4759]
|-
|231
|[[Ханзада Жумонг (телехикая)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 938]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 3541]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 7950]
|-
|232
|[[Кіші жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 989]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 3785]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 16716]
|-
|233
|[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 4586]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 8705]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 18590]
|-
|234
|[[Дулат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 1172]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 3700]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 17806]
|-
|235
|[[Қазақстандағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3540]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5793]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18028]
|-
|236
|[[Сұлтан Бейбарыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 616]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 2976]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 11918]
|-
|237
|[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1075]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17985]
|-
|238
|[[Есет Көтібарұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 710]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3556]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13548]
|-
|239
|[[Түркістан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 4538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20680]
|-
|240
|[[Арыстанбаб]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 1843]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 4419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 13929]
|-
|241
|[[Сансызбай Сарғасқаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 280]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2607]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3859]
|-
|242
|[[1860 жылдарындағы әкімшілік реформалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 565]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3973]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 12315]
|-
|243
|[[Естай - Қорлан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1453]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 2950]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 13607]
|-
|244
|[[Әйтеке би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1184]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 3946]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 20177]
|-
|245
|[[Қазақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1337]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3982]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 17775]
|-
|246
|[[Қазақтың балаға ат қою рәсімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 510]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 2257]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 8587]
|-
|247
|[[Өңір салу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D2%A3%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 300]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D2%A3%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1688]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D2%A3%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 2968]
|-
|248
|[[Ботай мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 936]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 4824]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 28004]
|-
|249
|[[Каспий теңізі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1439]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 4232]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 22919]
|-
|250
|[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 976]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 3425]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 20189]
|-
|251
|[[Ақтамберді Сарыұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 728]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2736]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17966]
|-
|252
|[[Етістік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 1113]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 4539]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 20908]
|-
|253
|[[Батыр Баян (поэма)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 825]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 3942]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 18516]
|-
|254
|[[Әлімұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 985]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3374]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15508]
|-
|255
|[[Референдум]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC 78]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC 2051]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC 2650]
|-
|256
|[[Ауызашар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 44]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 2503]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 2870]
|-
|257
|[[Қазақ ұлт зиялыларының қалыптасуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82_%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 854]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82_%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 2082]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82_%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 8613]
|-
|258
|[[Оразақын Асқар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80 423]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80 3572]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80 8159]
|-
|259
|[[Батыс Түрік қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 950]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 6168]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 32645]
|-
|260
|[[Азия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1262]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 4322]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 19852]
|-
|261
|[[Қорықтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3536]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 8154]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 34880]
|-
|262
|[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1138]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4142]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13706]
|-
|263
|[[Екінші Мемлекеттік Дума]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 909]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 3158]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 12211]
|-
|264
|[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 677]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3234]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18357]
|-
|265
|[[Пітір садақа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D1%96%D1%82%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%9B%D0%B0 49]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%96%D1%82%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%9B%D0%B0 2034]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D1%96%D1%82%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%9B%D0%B0 2419]
|-
|266
|[[Салқам Жәңгір хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1780]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4981]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 17666]
|-
|267
|[[Асан қайғы Сәбитұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1225]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4535]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20299]
|-
|268
|[[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1238]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 3272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 18139]
|-
|269
|[[Албан руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 1075]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 3458]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 14904]
|-
|270
|[[Есік ашар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 1727]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 3947]
|-
|271
|[[Қызыл кітап]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 6930]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 11382]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 31285]
|-
|272
|[[Ақбілек (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1726]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 4812]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 28111]
|-
|273
|[[Байқоңыр (ғарыш айлағы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 4186]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 5781]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 17869]
|-
|274
|[[Көзімнің қарасы...]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 1235]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 3638]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 25716]
|-
|275
|[[Есім хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2986]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6630]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 21884]
|-
|276
|[[Сәлем салу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 409]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1910]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 4804]
|-
|277
|[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 2999]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 5843]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 22603]
|-
|278
|[[Алаш автономиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 826]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2948]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13264]
|-
|279
|[[Алматы облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1514]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 4332]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18295]
|-
|280
|[[Қазақтың боғауыз сөздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 971]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3399]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12635]
|-
|281
|[[Құрсақ той]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%B9 402]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%B9 1844]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%B9 4762]
|-
|282
|[[Құстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1992]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 5005]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 14317]
|-
|283
|[[Бұрындық хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 922]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3656]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11629]
|-
|284
|[[Қорқыт ата]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1280]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 4653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 38994]
|-
|285
|[[Асқазан аурулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1108]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3795]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 25987]
|-
|286
|[[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 726]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2337]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6265]
|-
|287
|[[Қаракесек (Арғын)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 929]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 2933]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 12947]
|-
|288
|[[Етеккір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 966]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 3451]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 20963]
|-
|289
|[[Қожа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 952]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 3637]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 15062]
|-
|290
|[[Шығыс Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1437]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 4249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20590]
|-
|291
|[[Әлемнің жаңа жеті кереметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 749]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 2652]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 15650]
|-
|292
|[[Қазақ тілі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1121]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3735]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 15977]
|-
|293
|[[Израиль]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D1%8C 360]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D1%8C 1805]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D1%8C 5971]
|-
|294
|[[Қазақстан жол белгілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1416]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 5713]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17981]
|-
|295
|[[Үндістан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 983]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4273]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 18170]
|-
|296
|[[Менің атым Қожа (хикаят)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 1729]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 8384]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 20508]
|-
|297
|[[Желтоқсан көтерілісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 4260]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 8096]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 60179]
|-
|298
|[[Табын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 1023]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 3330]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 12918]
|-
|299
|[[Тынымбай Нұрмағамбетов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 3159]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 3632]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 6716]
|-
|300
|[[Шашбау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B0%D1%83 194]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B0%D1%83 1388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B0%D1%83 2309]
|-
|301
|[[Мұзафар Әлімбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 535]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1920]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5382]
|-
|302
|[[Тұрар Рысқұлов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2463]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 5393]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 18913]
|-
|303
|[[Ақсу-Жабағылы қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1588]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 5472]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 25089]
|-
|304
|[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1164]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2916]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15251]
|-
|305
|[[Жапония]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1247]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 4850]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 18736]
|-
|306
|[[Зар Заман ақындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 698]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3811]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 18022]
|-
|307
|[[Зат есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1248]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 5450]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 30861]
|-
|308
|[[Қаһар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 725]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 3551]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 15487]
|-
|309
|[[Шілдехана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 370]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 2029]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 7479]
|-
|310
|[[Жошы хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 877]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4766]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16372]
|-
|311
|[[Жоламан Тіленшіұлы бастаған көтеріліс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 359]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 1769]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 5054]
|-
|312
|[[Ұлы жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 870]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 3322]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 18254]
|-
|313
|[[Мұрат Мөңкеұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 527]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2693]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18458]
|-
|314
|[[Қазақ ұлттық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1777]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3999]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 16300]
|-
|315
|[[Моңғол империясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 584]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4860]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 18876]
|-
|316
|[[Көне түркі жазбалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 938]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4762]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 38173]
|-
|317
|[[Айт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%82 69]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%82 1589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%82 3458]
|-
|318
|[[Тұманбай Молдағалиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1473]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3069]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 8868]
|-
|319
|[[Дулат Бабатайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 736]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3704]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20202]
|-
|320
|[[Жігіттер тобы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 428]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 2057]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 7068]
|-
|321
|[[Ілияс Есенберлин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 886]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 3678]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 13500]
|-
|322
|[[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 869]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9567]
|-
|323
|[[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 2304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 7594]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 19717]
|-
|324
|[[Тас дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 960]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 4892]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 32715]
|-
|325
|[[Түркістан автономиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 963]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2829]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13188]
|-
|326
|[[Оғыз мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 673]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 4427]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 24934]
|-
|327
|[[Израиль-Иран соғысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D1%8C-%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 239]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D1%8C-%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1278]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D1%8C-%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 2480]
|-
|328
|[[Түркістан (қала)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 1264]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 3801]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 19942]
|-
|329
|[[Түркия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 973]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 3113]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 12807]
|-
|330
|[[Есік Алтын адамы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 1263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 5028]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 42540]
|-
|331
|[[Жасуша]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 1009]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 4522]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 31594]
|-
|332
|[[Қола дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 739]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 4889]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 30046]
|-
|333
|[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1059]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15635]
|-
|334
|[[Құдайберген Қуанұлы Жұбанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 870]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2893]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9109]
|-
|335
|[[Одағай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 1038]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 3225]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 15458]
|-
|336
|[[Қорғансыздың күні (әңгіме)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1281]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 4329]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 14822]
|-
|337
|[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 760]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3051]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15728]
|-
|338
|[[Қазақстандағы саяси партиялар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 941]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 2675]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 9288]
|-
|339
|[[Орта жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 783]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2909]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 14447]
|-
|340
|[[Сөйлем мүшелері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1500]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 4933]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 25257]
|-
|341
|[[Қазақ қыз-келіншектерінің ұлттық киімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7-%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 501]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7-%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1677]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7-%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4813]
|-
|342
|[[Сіргелі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 908]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 2839]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 12980]
|-
|343
|[[Қасым ханның қасқа жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1135]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 4042]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 13532]
|-
|344
|[[Қазақстан Республикасының Президенті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 531]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 2480]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 10438]
|-
|345
|[[Қазақстан халқы ассамблеясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 1331]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 3905]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 15784]
|-
|346
|[[Мұстафа Өзтүрiк]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 1036]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 2701]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 15875]
|-
|347
|[[Қалмақан Әбдіқадыров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 228]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 2507]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 3510]
|-
|348
|[[Ноғай ордасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 574]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 4206]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 15091]
|-
|349
|[[Шымкент]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 1188]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 3558]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 17119]
|-
|350
|[[Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1057]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 3528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 14847]
|-
|351
|[[Менің атым Қожа (фильм)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 792]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 4395]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 11803]
|-
|352
|[[Ұлытау облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1063]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3039]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11985]
|-
|353
|[[Әлем елдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 943]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14165]
|-
|354
|[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 800]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 2739]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 12911]
|-
|355
|[[Жүсіп Баласағұни]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 1085]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 3154]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 26028]
|-
|356
|[[Олжас Омарұлы Сүлейменов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1843]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4620]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15333]
|-
|357
|[[:Санат:Қазақстан әншілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1014]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3472]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12858]
|-
|358
|[[Қазан төңкерісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 997]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 2195]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 10267]
|-
|359
|[[Құда түсу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0_%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%83 343]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0_%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%83 1508]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0_%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%83 4011]
|-
|360
|[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1850]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 3912]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 31195]
|-
|361
|[[Қазақша Уикипедия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 1252]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2804]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 7218]
|-
|362
|[[Шортанбай Қанайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 515]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3015]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16523]
|-
|363
|[[Қан топтары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 689]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2822]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 14853]
|-
|364
|[[Теміреткі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 879]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 3076]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 15373]
|-
|365
|[[Қыпшақ хандығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 525]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 3777]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 18332]
|-
|366
|[[Қимақ қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 576]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 4298]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 26445]
|-
|367
|[[Арыстан баб кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 2418]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 5678]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 14639]
|-
|368
|[[Айша бибі кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1680]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4193]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 17794]
|-
|369
|[[Ысты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 969]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2889]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 11011]
|-
|370
|[[Эндокриңді бездер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D2%A3%D0%B4%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 503]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D2%A3%D0%B4%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 1854]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D2%A3%D0%B4%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 6165]
|-
|371
|[[Қазақстан мерекелері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 735]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3097]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3568]
|-
|372
|[[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 959]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3332]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14027]
|-
|373
|[[Аққулар ұйықтағанда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0 417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0 4370]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0 7158]
|-
|374
|[[Ақтөбе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 1306]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 3326]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 13102]
|-
|375
|[[Қайрат Нұртас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 1243]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 3057]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 12608]
|-
|376
|[[Сабақтас құрмалас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1189]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 4332]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 13789]
|-
|377
|[[Сан есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1588]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 3937]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 20150]
|-
|378
|[[Исатай Тайманұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 869]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3063]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16204]
|-
|379
|[[Бәйтерек (монумент)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 3814]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 6455]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 28646]
|-
|380
|[[Көшпенділер (трилогия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 1227]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 3771]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 14853]
|-
|381
|[[Тыныс алу жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1079]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 3514]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 16962]
|-
|382
|[[Қарқаралы петициясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 463]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1847]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5050]
|-
|383
|[[Қазақ билері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 861]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2787]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 13371]
|-
|384
|[[Әл-Кәфирун сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 497]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2392]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8446]
|-
|385
|[[Қарлұқ қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 585]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 4373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 24537]
|-
|386
|[[Біржан Қожағұлұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3120]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12117]
|-
|387
|[[Геосаясат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 285]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 2286]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 4873]
|-
|388
|[[Алаш қозғалысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 808]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2223]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9243]
|-
|389
|[[Көктем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC 1253]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC 2717]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC 5144]
|-
|390
|[[Есімдік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 817]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 3798]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 23588]
|-
|391
|[[Жоңғар шапқыншылығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 805]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 3124]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 17771]
|-
|392
|[[Ұлт-азаттық көтерілістер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 555]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 2103]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 6758]
|-
|393
|[[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 2631]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 8715]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 44323]
|-
|394
|[[Тәуекел хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2785]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5723]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16365]
|-
|395
|[[Көкпар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 556]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 2551]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 8369]
|-
|396
|[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 954]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 3209]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 12385]
|-
|397
|[[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1209]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2866]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 10136]
|-
|398
|[[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 1327]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 3974]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 18791]
|-
|399
|[[Қасым Қайсенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3158]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9318]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 18193]
|-
|400
|[[Сүре]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 414]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 2169]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 7909]
|-
|401
|[[Түйе малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1340]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3084]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12958]
|-
|402
|[[Жаңа экономикалық саясат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 1190]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 2522]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 12344]
|-
|403
|[[Көңіл шай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 882]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 3004]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 11987]
|-
|404
|[[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 532]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 2078]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 8607]
|-
|405
|[[Қарғын (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1200]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 11384]
|-
|406
|[[Жиембет жырау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 656]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 2203]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 12911]
|-
|407
|[[Домалақ ана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 829]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 2259]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 9231]
|-
|408
|[[Қасым Аманжолов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1395]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 3423]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 13923]
|-
|409
|[[Әт-Тәкуир сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1519]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3023]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9399]
|-
|410
|[[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1113]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4498]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10740]
|-
|411
|[[Ғұндар мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1728]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 4758]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 19931]
|-
|412
|[[Отырар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 1190]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 3653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 18673]
|-
|413
|[[Септік жалғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 910]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 4167]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 19361]
|-
|414
|[[Жаныс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 814]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2582]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 11756]
|-
|415
|[[Пейіш. Жұмақ ананың табанының астында]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%88._%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 275]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%88._%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 2747]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%88._%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 4131]
|-
|416
|[[Шұғаның белгісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 1039]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 8467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 14982]
|-
|417
|[[Тараз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 1002]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 2593]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 11917]
|-
|418
|[[Қатысушы:Rasulbek Adil]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ARasulbek_Adil 946]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ARasulbek_Adil 2205]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ARasulbek_Adil 2221]
|-
|419
|[[Өзбекстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1071]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3322]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 16972]
|-
|420
|[[Жыныстық қатынас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 916]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2432]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 8218]
|-
|421
|[[Жамбыл облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1029]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3349]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13732]
|-
|422
|[[Бөкей Ордасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 603]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 2515]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 11505]
|-
|423
|[[Қант диабеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 762]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 2483]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 12692]
|-
|424
|[[Абайдың қара сөздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1090]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3071]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 16775]
|-
|425
|[[Осман империясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 779]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4043]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 14068]
|-
|426
|[[Маңғыстау облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1054]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3023]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14283]
|-
|427
|[[Африка]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1030]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 3334]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 17236]
|-
|428
|[[Қарақат Тұяқбайқызы Әбілдина]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 939]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 2342]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 4821]
|-
|429
|[[Түргеш қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 688]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 4605]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 26759]
|-
|430
|[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1477]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 4106]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 24751]
|-
|431
|[[АҚШ президенттерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 801]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2696]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9083]
|-
|432
|[[Тайқазан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 1047]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 2398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 9992]
|-
|433
|[[Халел Досмұхамедов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 850]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 2522]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 7858]
|-
|434
|[[Шөмекей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 645]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2389]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9785]
|-
|435
|[[Қазақстан өзендері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2292]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4897]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 22765]
|-
|436
|[[Айқын Төлепберген]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 699]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 2171]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 5837]
|-
|437
|[[Пайдалы қазбалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 379]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1764]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 7158]
|-
|438
|[[Қазақстандағы ұжымдастыру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 1318]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 4053]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 13321]
|-
|439
|[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 949]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2601]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12861]
|-
|440
|[[Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 827]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 2793]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 9897]
|-
|441
|[[Арқан тартыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D1%81 202]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D1%81 1591]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D1%81 4156]
|-
|442
|[[Әл-Ихлас сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1742]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6276]
|-
|443
|[[Қазақстанды Ресейдің Отарлауы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B 328]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B 1658]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B 5822]
|-
|444
|[[Джеффри Эпштейн]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D1%84%D1%84%D1%80%D0%B8_%D0%AD%D0%BF%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 547]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D1%84%D1%84%D1%80%D0%B8_%D0%AD%D0%BF%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 2541]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D1%84%D1%84%D1%80%D0%B8_%D0%AD%D0%BF%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 2541]
|-
|445
|[[Тортай мінер ақ боз ат (әңгіме)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%82_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 686]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%82_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 6133]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%82_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 8729]
|-
|446
|[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1140]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2840]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 14879]
|-
|447
|[[Шеркеш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 701]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 2235]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 9669]
|-
|448
|[[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1328]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3603]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 24863]
|-
|449
|[[Қазақша тәулік мезгілдерінің атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1141]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1691]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5402]
|-
|450
|[[Ұйқы безі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 799]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 2378]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 9340]
|-
|451
|[[Компьютер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 1920]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 4413]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 23040]
|-
|452
|[[Қайрат Ноғайбайұлы Рысқұлбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 700]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2481]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 21861]
|-
|453
|[[Алпамыс батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 678]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 3080]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 11306]
|-
|454
|[[Арал теңізі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 4456]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 24620]
|-
|455
|[[Аустралия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 890]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 2685]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 10162]
|-
|456
|[[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1970]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4216]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14759]
|-
|457
|[[Сұңғыла]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 2012]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 3010]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 6587]
|-
|458
|[[Қоршаған ортаны қорғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 465]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 5808]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 14857]
|-
|459
|[[Қазақстан туы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 910]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 3152]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 19743]
|-
|460
|[[Пәкістан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 688]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1685]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4794]
|-
|461
|[[Жер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 1701]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 4193]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 16021]
|-
|462
|[[Жай сөйлем және оның түрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2888]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12499]
|-
|463
|[[Таяу Шығыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81 305]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81 1606]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81 4746]
|-
|464
|[[Қарағанды облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1127]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3641]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14715]
|-
|465
|[[Кіші жүздің Ресейге қосылуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 357]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 2281]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 12215]
|-
|466
|[[Жетісу облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 910]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2680]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11095]
|-
|467
|[[Бөгенбай батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 643]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2308]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10464]
|-
|468
|[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1048]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3154]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9240]
|-
|469
|[[Қырғызстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 934]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2791]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13010]
|-
|470
|[[Ас қорыту жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 924]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2771]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 16348]
|-
|471
|[[Ислам күнтізбесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 584]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 2209]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 8847]
|-
|472
|[[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1077]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 3298]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 22187]
|-
|473
|[[Бұқаралық ақпарат құралдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 407]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1816]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 7058]
|-
|474
|[[ChatGPT]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=ChatGPT 1275]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ChatGPT 3339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=ChatGPT 9811]
|-
|475
|[[Шииттер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 190]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 1239]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 3030]
|-
|476
|[[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 576]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 3223]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 15631]
|-
|477
|[[Әскери коммунизм саясаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 779]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 1873]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 8946]
|-
|478
|[[Аристотель]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C 433]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C 2375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C 11445]
|-
|479
|[[Қазақстан демографиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 586]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3813]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16379]
|-
|480
|[[Туберкулез]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 556]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 1942]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 7457]
|-
|481
|[[Көңіл айту]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 621]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 2573]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 12470]
|-
|482
|[[Қазақтардың зергерлік бұйымдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 516]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1819]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 7172]
|-
|483
|[[Керей (тайпа)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 2345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 10308]
|-
|484
|[[Столыпин реформасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 344]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 5909]
|-
|485
|[[Қараш-қараш оқиғасы (повесть)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 949]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 2586]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 9355]
|-
|486
|[[&quot;Шақан шері&quot; романы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%22%D0%A8%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B5%D1%80%D1%96%22_%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 0]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%22%D0%A8%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B5%D1%80%D1%96%22_%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2831]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%22%D0%A8%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B5%D1%80%D1%96%22_%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2831]
|-
|487
|[[Ән-Нас сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2067]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9001]
|-
|488
|[[Үш Жүз партиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 512]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1796]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9662]
|-
|489
|[[Балықтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 836]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2553]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 10439]
|-
|490
|[[Махмұд Қашқари]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 799]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 2798]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 14376]
|-
|491
|[[Бата]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0 301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0 1705]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0 5369]
|-
|492
|[[Табиғат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 1189]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 6212]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 16308]
|-
|493
|[[Ерлан Жүніс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81 2915]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81 3144]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81 4171]
|-
|494
|[[Батыс Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 952]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3011]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13331]
|-
|495
|[[:Санат:Алфавит бойынша өзендер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 563]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 3458]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 9362]
|-
|496
|[[Бәйдібек Қарашаұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 710]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2118]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8588]
|-
|497
|[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 960]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2964]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12629]
|-
|498
|[[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 715]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 2618]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 20075]
|-
|499
|[[Райымбек батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 3285]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 4965]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 14103]
|-
|500
|[[Ақтөбе облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1079]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2920]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12648]
|-
|501
|[[Аманат (партия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 771]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2072]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 6341]
|-
|502
|[[Қазақ-жоңғар соғыстары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2202]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 11225]
|-
|503
|[[Мақал-мәтелдер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 527]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 2488]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 9895]
|-
|504
|[[Асық ойындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 440]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2170]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 8112]
|-
|505
|[[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1153]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2934]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 13538]
|-
|506
|[[Қазақстан Республикасының заңдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 684]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2755]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10658]
|-
|507
|[[Шылау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 796]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 3485]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 24727]
|-
|508
|[[Өзін-өзі өлтіру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 818]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 2332]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 9223]
|-
|509
|[[Сөз таптары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 846]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2950]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 15518]
|-
|510
|[[Дәрумен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD 608]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD 2268]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD 8260]
|-
|511
|[[Франция қалаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 808]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2367]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7840]
|-
|512
|[[Майқы би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 549]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 1873]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 10502]
|-
|513
|[[Марат Қабанбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 205]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2785]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3793]
|-
|514
|[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1343]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 4260]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 61222]
|-
|515
|[[Ұлы географиялық ашылулар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 328]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 1693]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 6801]
|-
|516
|[[Оңтүстік Америка]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 861]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2749]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 16688]
|-
|517
|[[Бесқонақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B 2377]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B 3106]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B 4620]
|-
|518
|[[Мұхит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 786]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 2894]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 15899]
|-
|519
|[[Киіт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D1%82 311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D1%82 1286]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D1%82 3235]
|-
|520
|[[Қызылорда облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 902]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2740]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12417]
|-
|521
|[[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 391]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1908]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5537]
|-
|522
|[[Батырлар жыры]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 638]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 2090]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 9869]
|-
|523
|[[Селт еткізер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BB%D1%82_%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D0%B5%D1%80 168]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BB%D1%82_%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D0%B5%D1%80 905]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BB%D1%82_%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D0%B5%D1%80 1269]
|-
|524
|[[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 744]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 1847]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 8301]
|-
|525
|[[Қазақстан азамат соғысы жылдарында]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 1094]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 2006]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 10216]
|-
|526
|[[Жасау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%83 235]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%83 1177]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%83 2788]
|-
|527
|[[Құнанбай Өскенбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 879]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2915]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12332]
|-
|528
|[[Төркіндеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%83 232]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%83 1106]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%83 2854]
|-
|529
|[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1053]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3929]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 25734]
|-
|530
|[[Дәулеткерей Шығайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1876]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2934]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7498]
|-
|531
|[[Ерке сылқым (күй)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 824]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 2190]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 7302]
|-
|532
|[[Алтыбақан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD 329]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD 1350]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD 3505]
|-
|533
|[[Айқап]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 587]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 2094]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 7823]
|-
|534
|[[Мәтін]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 733]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 2654]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 13152]
|-
|535
|[[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1730]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2190]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2336]
|-
|536
|[[Эндокриндік жүйе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 695]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 2009]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 6889]
|-
|537
|[[Қазақ жүздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 501]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2475]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12746]
|-
|538
|[[Қазақстан индустрияландыру кезеңінде]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 1007]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 2467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 13908]
|-
|539
|[[Өт айдайтын дәрілер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 728]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 2406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 9508]
|-
|540
|[[Ирандағы соғыс (2026)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%282026%29 712]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%282026%29 1232]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%282026%29 1232]
|-
|541
|[[Мастопатия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 665]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 2213]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 14181]
|-
|542
|[[Сөз тіркесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 750]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 3075]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 20759]
|-
|543
|[[Ми]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B8 873]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8 3535]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B8 13551]
|-
|544
|[[Қазақ ұлттық ырымдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 570]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1773]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6389]
|-
|545
|[[Хан талапай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B9 282]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B9 1861]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B9 5314]
|-
|546
|[[Химиялық элементтер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 734]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2734]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15530]
|-
|547
|[[Қуық түбі безінің қабынуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 863]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 2742]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 18083]
|-
|548
|[[Хиуаз Қайырқызы Доспанова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4186]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5418]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 22108]
|-
|549
|[[АИВ/ЖИТС]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 797]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 2215]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 12407]
|-
|550
|[[Патша үкіметінің отаршылдық қоныс аудару саясаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%82%D1%88%D0%B0_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%82%D1%88%D0%B0_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 1924]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%82%D1%88%D0%B0_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 7175]
|-
|551
|[[Даун синдромы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B 603]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B 2195]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B 8117]
|-
|552
|[[Қызғалдақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 12021]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 13833]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 22870]
|-
|553
|[[Жәдидшілдік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 659]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 1366]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 5169]
|-
|554
|[[Дельфин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%84%D0%B8%D0%BD 82]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%84%D0%B8%D0%BD 1044]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%84%D0%B8%D0%BD 2716]
|-
|555
|[[Қобыланды батыр (жыр)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 495]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 2051]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 11542]
|-
|556
|[[Мұхаммед Хайдар Дулати]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 673]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 2531]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 11058]
|-
|557
|[[Арша]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%88%D0%B0 834]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%88%D0%B0 1237]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%88%D0%B0 3474]
|-
|558
|[[Қ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A 781]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A 2162]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A 7392]
|-
|559
|[[:Санат:Африка елдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 744]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2430]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9690]
|-
|560
|[[Беташар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 366]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 1360]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 6184]
|-
|561
|[[Талас шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2735]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 15681]
|-
|562
|[[Табылды Досымов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 760]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 2336]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 12358]
|-
|563
|[[Жүрек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 732]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 2394]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 10955]
|-
|564
|[[Әл-Кәусәр сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 405]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2184]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 7200]
|-
|565
|[[Жылқы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 691]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 2419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 11582]
|-
|566
|[[Әміре Қашаубаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3649]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5671]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15509]
|-
|567
|[[Бауырсақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B 297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B 1296]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B 3627]
|-
|568
|[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1131]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2729]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9184]
|-
|569
|[[Марғасқа жырау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 332]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1283]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 3119]
|-
|570
|[[Бастаңғы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B 173]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B 1042]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B 1801]
|-
|571
|[[Түйелер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 780]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 2538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 11119]
|-
|572
|[[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 925]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2365]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9543]
|-
|573
|[[Бұланты шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2212]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 11601]
|-
|574
|[[Қалқанша без]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 624]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 2097]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 9132]
|-
|575
|[[Метафора]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 911]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 2980]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 13725]
|-
|576
|[[Ер Қосай Құдайкеұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 504]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1669]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5956]
|-
|577
|[[Төрт түлік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82_%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA 358]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82_%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA 2158]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82_%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA 8209]
|-
|578
|[[Қазақтың 500 ән-күйі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_500_%D3%99%D0%BD-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 801]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_500_%D3%99%D0%BD-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 2623]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_500_%D3%99%D0%BD-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 14498]
|-
|579
|[[Ибраһим]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 1637]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 5846]
|-
|580
|[[Құлагер (поэма)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 2626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 12170]
|-
|581
|[[Жоңғар хандығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 2233]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 10317]
|-
|582
|[[Танакөз Ілиясова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%B7_%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 95]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%B7_%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 750]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%B7_%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 853]
|-
|583
|[[Көз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 660]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 2476]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 10513]
|-
|584
|[[Ақмола облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 996]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2638]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11053]
|-
|585
|[[Ескендір Зұлқарнайын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 504]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 3626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 10616]
|-
|586
|[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 724]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2221]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8849]
|-
|587
|[[Бақтияр Ғарифоллаұлы Артаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%80_%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 166]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%80_%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2395]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%80_%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4767]
|-
|588
|[[Дін]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 631]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 2283]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 8584]
|-
|589
|[[Жаужүрек мың бала]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 712]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1964]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 6578]
|-
|590
|[[Қошқармүйіз (ою-өрнек)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7_%28%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA%29 394]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7_%28%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA%29 1515]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7_%28%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA%29 4207]
|-
|591
|[[Қызылорда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 973]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 2699]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 12871]
|-
|592
|[[Абай облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 919]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2695]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11332]
|-
|593
|[[Мұхаметжан Тынышбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 886]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2485]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12443]
|-
|594
|[[Бұлшық ет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 566]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 2804]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 14744]
|-
|595
|[[Ұлыбритания]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 827]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 2593]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10641]
|-
|596
|[[Адам қаңқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D2%9B%D0%B0%D2%A3%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 275]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D2%9B%D0%B0%D2%A3%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1988]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D2%9B%D0%B0%D2%A3%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 9435]
|-
|597
|[[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 592]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1766]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 20472]
|-
|598
|[[Жанғожа Нұрмұхамедұлы бастаған Сырдария қазақтарының көтерілісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 275]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 1784]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 7573]
|-
|599
|[[Футбол]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 1241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 3658]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 13996]
|-
|600
|[[ДНҚ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 1156]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 3089]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 15805]
|-
|601
|[[Наурыз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7 220]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7 1106]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7 2475]
|-
|602
|[[Мәдениет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 725]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 2592]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 14055]
|-
|603
|[[:Санат:Қазақ ақындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1014]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2439]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6919]
|-
|604
|[[Аңыздың ақыры]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 983]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 2959]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 19415]
|-
|605
|[[Жануарлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1110]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 3499]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 14400]
|-
|606
|[[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 401]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1728]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 5558]
|-
|607
|[[Қыз ұзату салттары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 499]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 7378]
|-
|608
|[[1921-1922 жылдардағы ашаршылық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 895]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 2070]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 7216]
|-
|609
|[[Айт намазы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%82_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 23]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%82_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 686]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%82_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 1465]
|-
|610
|[[Таз руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 996]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 2284]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 6947]
|-
|611
|[[Жүрек аурулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 608]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2106]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11983]
|-
|612
|[[Табақ тарту]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 247]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 1303]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 4651]
|-
|613
|[[Алдаркөсе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D3%A9%D1%81%D0%B5 1246]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D3%A9%D1%81%D0%B5 2914]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D3%A9%D1%81%D0%B5 7880]
|-
|614
|[[Корея Республикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 830]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2719]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 10360]
|-
|615
|[[Акула]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0 151]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0 1077]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0 2573]
|-
|616
|[[Күрделі зат есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 122]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 870]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 2612]
|-
|617
|[[Шалкиіз Тіленшіұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 449]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2112]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10989]
|-
|618
|[[Ботбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 533]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1893]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 8293]
|-
|619
|[[Мұстафа Кемал Ататүрік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 616]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 2996]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 8898]
|-
|620
|[[Испания]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 738]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 2119]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 7395]
|-
|621
|[[Сиқым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 685]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 2050]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 8422]
|-
|622
|[[Ежелгі Грекия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 551]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 3708]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 10565]
|-
|623
|[[Құтадғу білік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 602]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 2130]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 14049]
|-
|624
|[[Жұлдыз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 2154]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 3031]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 9049]
|-
|625
|[[Әл-Бақара сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1515]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5105]
|-
|626
|[[Уикипедия:Анықтама]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 682]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 1731]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 7007]
|-
|627
|[[Біріккен Араб Әмірліктері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 384]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1859]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 6150]
|-
|628
|[[:Санат:Ресей өзендері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 404]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1663]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 6654]
|-
|629
|[[Мәңгілік бала бейне]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 1618]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 3453]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 21890]
|-
|630
|[[Қымыз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 433]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 1805]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 7209]
|-
|631
|[[Солтүстік Америка]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 695]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2485]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 14133]
|-
|632
|[[Сырға салу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 399]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1299]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 5262]
|-
|633
|[[Сарматтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 2028]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 3983]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 17771]
|-
|634
|[[Еңлік-Кебек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 957]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2539]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 16243]
|-
|635
|[[Өскемен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 803]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 2344]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 10223]
|-
|636
|[[Мұнай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 963]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 2393]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 12533]
|-
|637
|[[Зәр шығару жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D3%99%D1%80_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 654]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D3%99%D1%80_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2099]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D3%99%D1%80_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 11606]
|-
|638
|[[XV-XVIII ғасырлардағы қазақ ауыз әдебиеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=XV-XVIII_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 512]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=XV-XVIII_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1958]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=XV-XVIII_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 9018]
|-
|639
|[[Қызыл жебе (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1037]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 8199]
|-
|640
|[[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1014]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3164]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6744]
|-
|641
|[[Қазақстандағы хандық биліктің жойылуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 336]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1593]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 7112]
|-
|642
|[[Арқан тарту]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 1301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 3180]
|-
|643
|[[Еврейлер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80 447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80 1342]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80 3963]
|-
|644
|[[Ғұсыл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D1%81%D1%8B%D0%BB 269]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D1%81%D1%8B%D0%BB 1997]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D1%81%D1%8B%D0%BB 7763]
|-
|645
|[[Франция]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 759]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 2741]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 11812]
|-
|646
|[[Мата атаулары мен түрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 737]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2396]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9145]
|-
|647
|[[Көңіл толқыны (күй)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 713]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1982]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 7290]
|-
|648
|[[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 992]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 2654]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 9055]
|-
|649
|[[Үмбетей Тілеуұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 723]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1522]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6431]
|-
|650
|[[Ақбөкен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 23381]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 25259]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 42034]
|-
|651
|[[Жаяу Мұса Байжанұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1057]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2548]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8462]
|-
|652
|[[Моңғол шапқыншылығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 324]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 3385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 15205]
|-
|653
|[[Жәннәтпен сүйіншіленген он сахаба]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%BD%D3%99%D1%82%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0 215]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%BD%D3%99%D1%82%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0 1122]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%BD%D3%99%D1%82%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0 4344]
|-
|654
|[[Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 677]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 2053]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 8834]
|-
|655
|[[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 667]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2310]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11149]
|-
|656
|[[Әл-Уақиға сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 366]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1615]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6018]
|-
|657
|[[Қоянды жәрмеңкесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 284]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 1447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 4129]
|-
|658
|[[Алтын Орда хандарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 424]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2934]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8308]
|-
|659
|[[Батыс Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 895]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2717]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 16276]
|-
|660
|[[Матай (ру бірлестігі)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 472]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 1744]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 7816]
|-
|661
|[[Алма Дінмұхамедқызы Оразбаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 205]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 972]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1861]
|-
|662
|[[Қазақстан ұлттық парктерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 536]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2127]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8962]
|-
|663
|[[Митоз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B7 688]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B7 2543]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B7 9054]
|-
|664
|[[Шығыс Түрік қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 429]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 3371]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 20968]
|-
|665
|[[Өсімдіктер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 907]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 2750]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 13825]
|-
|666
|[[Суан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 561]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 1979]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 8729]
|-
|667
|[[Қызға қырық үйден тыйым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 463]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 1889]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 6585]
|-
|668
|[[Азамат соғысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 683]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1860]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 9537]
|-
|669
|[[Мақала]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1054]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 2319]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 9206]
|-
|670
|[[Сайын Мұратбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1776]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5292]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 11328]
|-
|671
|[[Қазақстан Ресейдегі 1905-1907 жылдардағы революция кезінде]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_1905-1907_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 371]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_1905-1907_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 1269]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_1905-1907_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 6765]
|-
|672
|[[Қан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD 556]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD 1760]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD 10388]
|-
|673
|[[Германия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 824]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 3132]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 11930]
|-
|674
|[[Аборт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 646]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 1991]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 12692]
|-
|675
|[[Жалайыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 573]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 2248]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 12168]
|-
|676
|[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 466]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1864]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7514]
|-
|677
|[[Қан мен тер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 787]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 2224]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 13470]
|-
|678
|[[Аюлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%8E%D0%BB%D0%B0%D1%80 408]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%8E%D0%BB%D0%B0%D1%80 1658]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%8E%D0%BB%D0%B0%D1%80 6422]
|-
|679
|[[Ядролық қару]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83 243]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83 1497]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83 4972]
|-
|680
|[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1211]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2413]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9854]
|-
|681
|[[Байбақты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 563]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1871]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 8322]
|-
|682
|[[Қазақ халқының қалыптасуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 213]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 1616]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 5243]
|-
|683
|[[Жүйке жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 647]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2930]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 10132]
|-
|684
|[[Қарақытай мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 438]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 13253]
|-
|685
|[[18 ғасырдың бірінші ширегіндегі қазақ хандығының ішкі және сыртқы жағдайы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=18_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D1%88%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 261]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=18_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D1%88%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1505]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=18_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D1%88%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 8136]
|-
|686
|[[Ою-өрнек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA 522]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA 1771]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA 6471]
|-
|687
|[[Қазақстанның Қызыл кітабы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 1112]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 3012]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 10438]
|-
|688
|[[Жүсіп Ақшораев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1083]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2275]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5155]
|-
|689
|[[Жәңгір-Керей хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 618]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1869]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7053]
|-
|690
|[[Баққожа Мұқай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%B9 596]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%B9 1651]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%B9 5934]
|-
|691
|[[Ұрыс хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 523]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2605]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7620]
|-
|692
|[[Табиғатты қорғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 837]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 3130]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 16126]
|-
|693
|[[Израиль мен АҚШ-тың Иранға қарсы соққылары (2026)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D2%9A%D0%A8-%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%9B%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%282026%29 3]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D2%9A%D0%A8-%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%9B%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%282026%29 683]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D2%9A%D0%A8-%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%9B%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%282026%29 683]
|-
|694
|[[Эпитет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 634]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 2220]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 10275]
|-
|695
|[[Иса Мәсіх]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0_%D0%9C%D3%99%D1%81%D1%96%D1%85 679]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0_%D0%9C%D3%99%D1%81%D1%96%D1%85 1908]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0_%D0%9C%D3%99%D1%81%D1%96%D1%85 4846]
|-
|696
|[[Қаңлы (тайпа)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1949]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 8173]
|-
|697
|[[Айтыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 1003]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 2414]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 12826]
|-
|698
|[[Балуан Шолақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 672]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 2342]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 6261]
|-
|699
|[[Смағұл Абатұлы Елубай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9 610]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1703]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9 5484]
|-
|700
|[[Қайрат (футбол клубы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 565]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 1565]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 13391]
|-
|701
|[[Ұстаз (цифрлық платформа)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 693]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1313]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1313]
|-
|702
|[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 948]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2328]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12302]
|-
|703
|[[:Санат:Тағамдар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A2%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 248]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A2%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 2370]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A2%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 26477]
|-
|704
|[[Жайдарман]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 468]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1884]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 7043]
|-
|705
|[[Қамар сұлу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 642]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 1798]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 6552]
|-
|706
|[[Нұх пайғамбар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 1350]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 5141]
|-
|707
|[[Бестас (ойын)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 1369]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 4615]
|-
|708
|[[Қазақстанның ХХ ғасырдың бас кезіндегі оқу-ағарту ісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 1070]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 2392]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 10780]
|-
|709
|[[Нұрғали Нүсіпжанұлы Нүсіпжанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 482]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1309]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7845]
|-
|710
|[[Қазақстан географиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 775]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2480]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16978]
|-
|711
|[[Бала құқықтары туралы конвенция]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 1979]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 7084]
|-
|712
|[[Ормуз бұғазы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%B7_%D0%B1%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B 336]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%B7_%D0%B1%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B 861]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%B7_%D0%B1%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B 1247]
|-
|713
|[[19 ғасырдың бірінші жартысындағы ұлт-азаттық қозғалыстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=19_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 330]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=19_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1199]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=19_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 3617]
|-
|714
|[[Қаракерей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 462]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 1675]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 7808]
|-
|715
|[[Қой малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 696]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2028]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11236]
|-
|716
|[[Ақмешіт әулие үңгірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 892]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 1685]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 6055]
|-
|717
|[[Гормондар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 430]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1632]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 6609]
|-
|718
|[[Қазақстан теңгесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 861]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 2623]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 21805]
|-
|719
|[[Атырау облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 709]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1994]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9464]
|-
|720
|[[Солтүстік Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 751]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12356]
|-
|721
|[[Ораза]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0 131]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0 2238]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0 3285]
|-
|722
|[[Сүйек жаңғырту]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%80%D1%82%D1%83 217]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%80%D1%82%D1%83 972]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%80%D1%82%D1%83 3244]
|-
|723
|[[Моңғолия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 612]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 2035]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 8678]
|-
|724
|[[Шымыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 541]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 1718]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 7176]
|-
|725
|[[Жәңгір хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 606]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1875]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3790]
|-
|726
|[[Ақпан төңкерісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 563]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 1572]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 10005]
|-
|727
|[[Баскетбол]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2696]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 10429]
|-
|728
|[[Орал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 695]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 2182]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 9817]
|-
|729
|[[Оңтүстік Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 793]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2438]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12943]
|-
|730
|[[Мұса пайғамбар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 391]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 1522]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 5568]
|-
|731
|[[Сыбайлас жемқорлық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 680]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 2074]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 9172]
|-
|732
|[[Психология]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 473]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 2460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 11344]
|-
|733
|[[Шапырашты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 595]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 1999]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 9954]
|-
|734
|[[Ораза айт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82 37]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82 700]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82 1073]
|-
|735
|[[Публицистикалық стиль]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 724]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 2478]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 11414]
|-
|736
|[[Адам ата]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1782]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 8526]
|-
|737
|[[Жәрмеңке]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 240]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 1174]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 3636]
|-
|738
|[[Философия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 466]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 2873]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 12085]
|-
|739
|[[Ресей империясының құрамындағы Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 316]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1635]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 7817]
|-
|740
|[[Қыз алып қашу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D2%9B%D0%B0%D1%88%D1%83 211]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D2%9B%D0%B0%D1%88%D1%83 1028]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D2%9B%D0%B0%D1%88%D1%83 2784]
|-
|741
|[[Ғаламшар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 2313]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 5251]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 12693]
|-
|742
|[[Дамыған елдер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 592]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 2922]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 8567]
|-
|743
|[[Сүйінші]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 238]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 1175]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 3920]
|-
|744
|[[Беріш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 575]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 1923]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 8576]
|-
|745
|[[Қазақ шежіресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 492]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1888]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6497]
|-
|746
|[[Шанышқылы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 1814]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 8392]
|-
|747
|[[Жүрсін Молдашұлы Ерманов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 657]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3050]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6762]
|-
|748
|[[Құрмет ордені]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 441]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 1434]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 5350]
|-
|749
|[[Тәуелдік жалғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 558]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 3084]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 14871]
|-
|750
|[[Қазақстанның пайдалы қазбалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 736]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2577]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 14396]
|-
|751
|[[Сауд Арабиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 413]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1665]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 6283]
|-
|752
|[[Бүйрек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA 551]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA 2012]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA 10524]
|-
|753
|[[Сөз табы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 819]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 3075]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 17353]
|-
|754
|[[Жапония қалаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 469]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1739]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5492]
|-
|755
|[[Сүтқоректілер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1081]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 2544]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 11219]
|-
|756
|[[Сырдария]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 646]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 2351]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 14885]
|-
|757
|[[Ерулік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA 136]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA 921]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA 2607]
|-
|758
|[[Қазақстанның мемлекеттік наградалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 481]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5711]
|-
|759
|[[Төре]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 531]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 1837]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 7619]
|-
|760
|[[Байлар-Жандар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 530]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1711]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5869]
|-
|761
|[[Қазақтың ұлттық спорт түрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 258]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1744]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 4415]
|-
|762
|[[Шыңғыс хан әулеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96 361]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96 2970]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96 13604]
|-
|763
|[[Көлеңке]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 1062]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 1750]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 2809]
|-
|764
|[[Жол белгілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 476]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 4279]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 13968]
|-
|765
|[[Дамушы елдер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 488]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 3004]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 8866]
|-
|766
|[[Ақтау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 726]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 2092]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 10265]
|-
|767
|[[Наурызбай батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 416]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 7485]
|-
|768
|[[Ғабиден Мұстафин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 1001]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 2662]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 10531]
|-
|769
|[[Ертіс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 728]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 2269]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 14004]
|-
|770
|[[Отпантау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%83 124]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%83 805]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%83 1388]
|-
|771
|[[Қырғыз руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 521]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1639]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 6660]
|-
|772
|[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 624]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1889]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 8351]
|-
|773
|[[Қарауыл руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 437]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 1370]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 6285]
|-
|774
|[[Махатма Ганди]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82%D0%BC%D0%B0_%D0%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8 391]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82%D0%BC%D0%B0_%D0%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8 1390]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82%D0%BC%D0%B0_%D0%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8 4282]
|-
|775
|[[Жаппас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 496]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 1657]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 6825]
|-
|776
|[[Азан шақырып ат қою]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 347]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 1559]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 7841]
|-
|777
|[[Қазақ халқының жоңғар басқыншыларына қарсы азаттық күресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 295]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1939]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 10105]
|-
|778
|[[Іштің қатуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%8B 404]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%8B 1620]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%8B 9331]
|-
|779
|[[Әбілмансұр Әбунасырұлы Серіков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%B1%D1%80_%D3%98%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 157]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%B1%D1%80_%D3%98%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 840]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%B1%D1%80_%D3%98%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1987]
|-
|780
|[[Автомобиль маркаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 465]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9841]
|-
|781
|[[Соқырішек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 1944]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 15577]
|-
|782
|[[Темірқазық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 1154]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 1965]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 5064]
|-
|783
|[[Салалас құрмалас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 813]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2559]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 11182]
|-
|784
|[[Тәтіқара]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 581]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 1123]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 4222]
|-
|785
|[[Саяси партия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 1154]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 4014]
|-
|786
|[[Жабайы алма (повесть)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 757]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 2242]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 8965]
|-
|787
|[[Мақпал Мұхамедиярқызы Жүнісова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 491]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6208]
|-
|788
|[[Желшешек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 610]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 1875]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 9327]
|-
|789
|[[Көнерген сөздер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 397]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 1531]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 10381]
|-
|790
|[[ХХ ғасырдың 20-30-жылдарындағы Қазақстанның әлеуметтiк-экономикалық және қоғамдық-саяси, мәдени жағдайы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_20-30-%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82i%D0%BA-%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B-%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8%2C_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 504]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_20-30-%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82i%D0%BA-%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B-%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8%2C_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1625]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_20-30-%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82i%D0%BA-%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B-%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8%2C_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 8740]
|-
|791
|[[Байұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 556]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1763]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8072]
|-
|792
|[[Еліктеу сөз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 514]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 3205]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 13654]
|-
|793
|[[Инфрақызыл сәуле]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D1%84%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5 803]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D1%84%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5 1063]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D1%84%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5 1956]
|-
|794
|[[Шақ (етістік)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 769]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 2359]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 11102]
|-
|795
|[[Дос-Мұқасан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D1%81-%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD 371]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D1%81-%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD 1322]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D1%81-%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD 4605]
|-
|796
|[[Көмірсулар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 596]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 1976]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 11968]
|-
|797
|[[:Санат:Алфавит бойынша мемлекеттер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 486]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 1647]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 8972]
|-
|798
|[[Ақ сүйек (ойын)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 232]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 1073]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 2870]
|-
|799
|[[Киіз үй жабдықтары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9_%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 612]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9_%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1940]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9_%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 5927]
|-
|800
|[[Ерлан Жақанұлы Қошанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1432]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3992]
|-
|801
|[[Қарақалпақ рулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 514]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1618]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7059]
|-
|802
|[[Пысықтауыш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 662]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 3108]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 12123]
|-
|803
|[[Неке қияр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D2%9B%D0%B8%D1%8F%D1%80 219]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D2%9B%D0%B8%D1%8F%D1%80 1014]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D2%9B%D0%B8%D1%8F%D1%80 3232]
|-
|804
|[[Робот]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82 707]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82 3652]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82 11141]
|-
|805
|[[Төртқара]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 1522]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 6661]
|-
|806
|[[Криштиану Роналду]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 847]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 2462]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 10062]
|-
|807
|[[Қазақстан темір жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 758]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1998]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 9543]
|-
|808
|[[Бекзат Сейілханұлы Саттарханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 5656]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17190]
|-
|809
|[[Түркілер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 381]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 2378]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 11633]
|-
|810
|[[Қорғалжын қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 788]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 2749]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 13158]
|-
|811
|[[Зекет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 138]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 1068]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 3030]
|-
|812
|[[Интернет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 1280]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 2466]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 8450]
|-
|813
|[[Ауыз бекіту]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%96%D1%82%D1%83 65]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%96%D1%82%D1%83 2876]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%96%D1%82%D1%83 3652]
|-
|814
|[[Шығай хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 745]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7415]
|-
|815
|[[Рақымжан Қошқарбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2822]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3705]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15332]
|-
|816
|[[Оразкелді (Қоңырат)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%28%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%29 292]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%28%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%29 1157]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%28%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%29 3393]
|-
|817
|[[Мемлекет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 2067]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 9956]
|-
|818
|[[Ислам пайғамбарлары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 305]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1322]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5619]
|-
|819
|[[Мендель заңдылықтары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 280]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2966]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 7810]
|-
|820
|[[Еуропа одағы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 483]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 1985]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 8270]
|-
|821
|[[Жіктік жалғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 481]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 2270]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 10904]
|-
|822
|[[Құрмалас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 891]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2278]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 12585]
|-
|823
|[[Серікжан Сейітжанұлы Сейітжанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 537]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1179]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3518]
|-
|824
|[[Крест жорықтары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 317]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3111]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 13859]
|-
|825
|[[Асқар Сүлейменов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 532]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1783]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6732]
|-
|826
|[[Қайтадан (фильм, 2025)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 449]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 1692]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 7548]
|-
|827
|[[Әбілқайыр Ордасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 353]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 2933]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 7510]
|-
|828
|[[Солтүстік Корея]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F 294]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F 1333]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F 4397]
|-
|829
|[[Екінті намазы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 298]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 1659]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 7558]
|-
|830
|[[Оразаның түрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 154]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1243]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2488]
|-
|831
|[[Қадырғали Жалайыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 548]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 1605]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 5932]
|-
|832
|[[ЮНЕСКО]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E 1302]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E 2249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E 6786]
|-
|833
|[[Америка]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 570]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1712]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 6562]
|-
|834
|[[Христофор Колумб]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%84%D0%BE%D1%80_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1 343]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%84%D0%BE%D1%80_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1 1446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%84%D0%BE%D1%80_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1 8109]
|-
|835
|[[Үлгі:Ілияс Жансүгіров шығармалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 642]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1765]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2920]
|-
|836
|[[Тәңіршілдік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 377]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 1560]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 5703]
|-
|837
|[[Наурызым қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 828]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 2699]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 12086]
|-
|838
|[[Қыз ұзату]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 358]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 1160]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 4603]
|-
|839
|[[Кітап]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 1210]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 2118]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 6604]
|-
|840
|[[Қорқай дұғасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 438]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 1496]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 4628]
|-
|841
|[[Ескендір (поэма)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 509]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 2237]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 11608]
|-
|842
|[[Христиандық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 572]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 2015]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 9135]
|-
|843
|[[Астана қаласының бас мешіті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 399]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 1346]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 6773]
|-
|844
|[[Әл-Фалақ сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 235]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1255]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4658]
|-
|845
|[[Әбілқайыр хан (Шибан әулеті)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%A8%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96%29 291]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%A8%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96%29 2335]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%A8%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96%29 4935]
|-
|846
|[[Сахабалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 274]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1182]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 4568]
|-
|847
|[[Диуани хикмет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 507]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 1750]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 10684]
|-
|848
|[[Қазақстанның Мәдени мұра жобасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1645]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 8976]
|-
|849
|[[Python]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Python 889]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Python 2321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Python 8028]
|-
|850
|[[Ұлы Қытай қорғаны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1347]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2642]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8043]
|-
|851
|[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 743]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1813]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7199]
|-
|852
|[[Волейбол]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 777]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 3208]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 12155]
|-
|853
|[[Қазақ мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 545]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 5507]
|-
|854
|[[Бүркіт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 769]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 2816]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 8835]
|-
|855
|[[Барсакелмес қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 692]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 2625]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 15047]
|-
|856
|[[Фотосинтез]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%B7 399]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%B7 2716]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%B7 10280]
|-
|857
|[[Орталық Азия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 554]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 2135]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 15772]
|-
|858
|[[Қазақстанның ерте орта ғасырлардағы мемлекеттері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 338]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2088]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 12574]
|-
|859
|[[Тоқымқағар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80 182]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80 788]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80 2115]
|-
|860
|[[Қазақ жеріне исламның таралуы және оның тигізген әсері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 445]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 1673]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 7572]
|-
|861
|[[МузАРТ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 1152]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 3301]
|-
|862
|[[ALEM (Ninety One)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 601]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 2047]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 19072]
|-
|863
|[[Семей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 611]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1871]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 9086]
|-
|864
|[[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1236]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2462]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17281]
|-
|865
|[[Қазақстанның экологиялық проблемалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1175]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2560]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 14955]
|-
|866
|[[Халықаралық қазақ-түрік университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 636]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1801]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 8007]
|-
|867
|[[Қазақ күресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 424]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1776]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6626]
|-
|868
|[[Когурё]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%91 327]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%91 1189]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%91 3241]
|-
|869
|[[Солтүстік Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 642]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2026]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9697]
|-
|870
|[[Балқаш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 1114]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 3360]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 18648]
|-
|871
|[[Робототехника]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 487]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2744]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 11007]
|-
|872
|[[Дүние жүзінің саяси картасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 576]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 1751]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 7130]
|-
|873
|[[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 585]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 1825]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 10043]
|-
|874
|[[Зу-Зу Күлпаш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 429]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 1566]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 3874]
|-
|875
|[[:Санат:Ресей қалалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 437]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1649]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6124]
|-
|876
|[[Италия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 684]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 2257]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 8556]
|-
|877
|[[Тарақты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 476]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1482]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 6020]
|-
|878
|[[Қазақтың музыкалық аспаптары тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 784]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 2197]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 10696]
|-
|879
|[[Сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 673]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1838]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 8933]
|-
|880
|[[Қазақстан елтаңбасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 548]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 2178]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 12244]
|-
|881
|[[Компьютерлік желі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 439]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 1612]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 14221]
|-
|882
|[[HTML]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=HTML 349]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=HTML 1899]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=HTML 7640]
|-
|883
|[[Ұйықтатын дәрілер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 438]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1427]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 6892]
|-
|884
|[[Андроново мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 513]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2847]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 20249]
|-
|885
|[[Адай күйі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 677]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 1775]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 6415]
|-
|886
|[[Қатерлі ісік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BA 410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BA 1505]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BA 6840]
|-
|887
|[[Филипп Исаевич Голощёкин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 1288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 2391]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 6238]
|-
|888
|[[Сібір хандығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D0%B1%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 280]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D0%B1%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 2352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D0%B1%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 7674]
|-
|889
|[[Жақайым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 434]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 1466]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 5928]
|-
|890
|[[Sadraddin]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Sadraddin 346]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Sadraddin 1272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Sadraddin 6480]
|-
|891
|[[Әл-Қадр сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 33]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 704]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1449]
|-
|892
|[[Алаш Орда Үкіметі тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 465]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1403]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5050]
|-
|893
|[[Сиыр малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 583]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1842]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9970]
|-
|894
|[[Қырғи қабақ соғысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 609]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 2205]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 13466]
|-
|895
|[[Қырымның қырық батыры]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B 268]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B 968]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B 3049]
|-
|896
|[[КешYOU]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 3292]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 4285]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 10177]
|-
|897
|[[Нұркен Әбдіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 983]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1600]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 4548]
|-
|898
|[[Төреғали Төреəліұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 969]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1817]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5389]
|-
|899
|[[Сын есімнің шырайлары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 382]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2142]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10958]
|-
|900
|[[Онлайн Мектеп]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF 338]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF 1712]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF 7182]
|-
|901
|[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 555]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 1482]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 6825]
|-
|902
|[[Шаңырақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B 199]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B 1004]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B 3771]
|-
|903
|[[Театр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80 1272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80 1947]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80 6870]
|-
|904
|[[Қара жорға]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0 285]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0 1117]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0 2449]
|-
|905
|[[Бесік жыры]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 303]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 2146]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 7205]
|-
|906
|[[Қазақ театры]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 1713]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 2226]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 6251]
|-
|907
|[[Роза Қуанышқызы Рымбаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 509]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1324]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 3981]
|-
|908
|[[Конституция]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 1900]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 8067]
|-
|909
|[[Дастан Дәрібайұлы Оразбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 367]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1042]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 6958]
|-
|910
|[[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 312]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 753]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 4571]
|-
|911
|[[Қазақстан газеттері тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 613]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1918]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5939]
|-
|912
|[[Алшын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 1602]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 7045]
|-
|913
|[[Қалқаман – Мамыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%E2%80%93_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 588]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%E2%80%93_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 1351]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%E2%80%93_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 4580]
|-
|914
|[[Қазақтың ұлттық ойындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 94]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 709]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1175]
|-
|915
|[[Ашамайға мінгізу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%88%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 108]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%88%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 675]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%88%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 1345]
|-
|916
|[[Жер сағаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B 433]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B 630]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B 819]
|-
|917
|[[Тәуелсіз Қазақстан тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 979]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 2414]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 13311]
|-
|918
|[[Қазақтың XX ғасырдағы мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_XX_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 692]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_XX_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1259]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_XX_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 5469]
|-
|919
|[[Адольф Гитлер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%84_%D0%93%D0%B8%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%80 437]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%84_%D0%93%D0%B8%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%80 1378]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%84_%D0%93%D0%B8%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%80 3476]
|-
|920
|[[Экология]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 594]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 2337]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 9840]
|-
|921
|[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 549]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1617]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7669]
|-
|922
|[[Баланы ұшықтау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 499]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1613]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 9977]
|-
|923
|[[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 284]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1470]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 6202]
|-
|924
|[[Өтейбойдақ Тілеуқабылұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 562]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1114]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3259]
|-
|925
|[[Миллионер қалалар саны бойынша елдер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 600]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1527]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5616]
|-
|926
|[[Аналды секс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 418]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 1289]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 5754]
|-
|927
|[[Биосфера]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 390]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 2033]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 9065]
|-
|928
|[[Сегізаяқ (өлең)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 916]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 2124]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 24825]
|-
|929
|[[:Санат:Қазақ батырлары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 475]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1387]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7403]
|-
|930
|[[16-17 ғасырлардағы Қазақ хандығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=16-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 439]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=16-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 1669]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=16-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 6016]
|-
|931
|[[Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 709]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 1763]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 10657]
|-
|932
|[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 585]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2798]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17615]
|-
|933
|[[Қазақ әдебиеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 494]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1476]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 7685]
|-
|934
|[[Қайталау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83 410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83 1553]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83 7325]
|-
|935
|[[Аққулар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 595]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 3075]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 7970]
|-
|936
|[[Атырау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 604]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1752]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 7590]
|-
|937
|[[Қайың]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3 526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3 2115]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3 4933]
|-
|938
|[[Дауыссыз дыбыстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 565]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1940]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 17767]
|-
|939
|[[Сегіз сері Мұхамедханафия Бахрамұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%91%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 434]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%91%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 810]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%91%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2134]
|-
|940
|[[Серік Жұманғалиұлы Сәпиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%BF%D0%B8%D0%B5%D0%B2 173]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%BF%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2829]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%BF%D0%B8%D0%B5%D0%B2 8049]
|-
|941
|[[Қарағанды]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 739]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 2263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 9195]
|-
|942
|[[Тоқтар Серіков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 451]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1539]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 10274]
|-
|943
|[[Түрікменстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1681]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 7195]
|-
|944
|[[Үлгі:Мемлекет туы/Тізім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 654]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 2079]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 8426]
|-
|945
|[[Қосмекенділер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 497]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1458]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 6132]
|-
|946
|[[Қырқынан шығару]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 316]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 1344]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 9931]
|-
|947
|[[Ғұмар Қараш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88 549]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88 1282]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88 4389]
|-
|948
|[[Теңге ілу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5_%D1%96%D0%BB%D1%83 226]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5_%D1%96%D0%BB%D1%83 933]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5_%D1%96%D0%BB%D1%83 2247]
|-
|949
|[[Қазақ (қырғыз) Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%29_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 625]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%29_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1514]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%29_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 8385]
|-
|950
|[[Әзербайжан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 1479]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 5963]
|-
|951
|[[Бесік тойы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 289]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 1100]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 4488]
|-
|952
|[[Жайық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 611]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 2088]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 10818]
|-
|953
|[[Жаңа білім беру жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 572]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1798]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 6464]
|-
|954
|[[Ағылшын тілі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 652]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1634]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 7208]
|-
|955
|[[Өкпе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5 418]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5 1830]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5 8305]
|-
|956
|[[Қазақтың ұлттық сүт тағамдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%82_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 189]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%82_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 988]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%82_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2861]
|-
|957
|[[:Сурет:Page Frame Features on desktop.png]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APage_Frame_Features_on_desktop.png 410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APage_Frame_Features_on_desktop.png 819]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APage_Frame_Features_on_desktop.png 6644]
|-
|958
|[[1868—1870 жылдардағы қазақтардың отаршылдыққа қарсы күресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 323]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2615]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5453]
|-
|959
|[[Етіс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81 463]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81 2362]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81 12681]
|-
|960
|[[Жарасқан Әбдірашев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 259]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 1542]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 5536]
|-
|961
|[[Азаматтық құқық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 281]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 1488]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 8193]
|-
|962
|[[Бидай (астық)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%28%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%29 311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%28%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%29 1133]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%28%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%29 5275]
|-
|963
|[[Азия мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 472]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1579]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5802]
|-
|964
|[[Шахмат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 565]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 2106]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 9499]
|-
|965
|[[Шарын шатқалы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1672]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 3091]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 11608]
|-
|966
|[[Ұлттық бірыңғай тестілеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 645]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 2186]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 9967]
|-
|967
|[[Қасқыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 654]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 3047]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 10118]
|-
|968
|[[1917 жылғы екі революция кезеңіндегі Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1917_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D0%BA%D1%96_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 390]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1917_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D0%BA%D1%96_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1230]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1917_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D0%BA%D1%96_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8879]
|-
|969
|[[Ауғанстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 428]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1714]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 5627]
|-
|970
|[[Үтір намазы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 254]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 1418]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 4789]
|-
|971
|[[Қостанай облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 689]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1853]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9193]
|-
|972
|[[Тыштырма]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%88%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0 222]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%88%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0 793]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%88%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0 2056]
|-
|973
|[[Барақ хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 382]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1949]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5463]
|-
|974
|[[Сиыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80 485]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80 1533]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80 8539]
|-
|975
|[[Әл-Кәһф сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 463]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1269]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4433]
|-
|976
|[[Қазақ (этноним)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 227]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 1231]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 4788]
|-
|977
|[[Күлтегін]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 511]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 1641]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 13242]
|-
|978
|[[Төлен Әбдік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 1715]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 2793]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 8867]
|-
|979
|[[Саңырауқұлақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 974]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2081]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 10521]
|-
|980
|[[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 628]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 2519]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 11388]
|-
|981
|[[Есекжем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 1311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 6138]
|-
|982
|[[Қазтуған Сүйінішұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 511]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1909]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11399]
|-
|983
|[[Ұйқыашар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 135]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 628]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 955]
|-
|984
|[[Бала құқығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%93%D1%8B 230]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%93%D1%8B 2093]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%93%D1%8B 7913]
|-
|985
|[[Балқадиша әні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 429]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 1474]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 12065]
|-
|986
|[[Байғазы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B 108]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B 1443]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B 3000]
|-
|987
|[[Көкшетау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 505]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 1540]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 7438]
|-
|988
|[[ВКонтакте]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%92%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5 292]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5 1114]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%92%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5 2499]
|-
|989
|[[Қазақтардың Ортаазиялық хандықтар мен патша үкіметіне қарсы көтерілістері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%88%D0%B0_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 136]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%88%D0%B0_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 924]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%88%D0%B0_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3613]
|-
|990
|[[Уикипедия:Қауым порталы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 531]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1215]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 6352]
|-
|991
|[[Құйынды мекен (телехикая)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 1229]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 3205]
|-
|992
|[[Асық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B 371]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B 1582]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B 5061]
|-
|993
|[[Жетіру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 432]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 1358]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 5678]
|-
|994
|[[Теңеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%83 436]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%83 1798]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%83 7382]
|-
|995
|[[Қазақстан банктерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 453]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1389]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5380]
|-
|996
|[[Уақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 418]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 1432]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 6134]
|-
|997
|[[Ресей империясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1496]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 6053]
|-
|998
|[[Экологиялық жүйе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1337]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 2086]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 8739]
|-
|999
|[[Талғат Жақыпбекұлы Бигелдинов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3233]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3996]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12363]
|-
|1000
|[[Халық саны бойынша дүние жүзі қалалар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 507]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1556]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6022]
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}</text>
      <sha1>gx3h0h9atq8bugwrq4adhiudngx52tp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026</title>
    <ns>4</ns>
    <id>776056</id>
    <revision>
      <id>3591549</id>
      <parentid>3590517</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T04:15:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25336-79</username>
        <id>180378</id>
      </contributor>
      <comment>Мен өз ойыммен,білгеніммен бөлісе отырып макаланы жазып аяқтадым. Артүрлі ойлар косып, ерекше сөздерді қолдануға тырыстым</comment>
      <origin>3591549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8743" sha1="7myymk6v9hcjzkn6x3j3fe4necxtsal" xml:space="preserve">{{WAM
|header = Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: Уики-марафон 2026 
|subheader = «'''Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: 2026 жылғы Уики-марафон'''» — 2026 жылғы 10 наурыздан 30 сәуірге дейін жалғасатын Қазақша Уикипедияда әйелдер жайлы мақалалар жазу марафоны.
|body =

== Ережелері ==
* Сайысқа кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес).
* Сайыста мынадай талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады:
** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылғы 10 наурыз 00:01 (UTC+5 Қазақстан уақыты) – 30 сәуір 23:59 (UTC+5 Қазақстан уақыты) аралығында жазылуы тиіс.
** Мақала тақырыбын төменде келтірілген мақалалар тізімінен алуға болады (бірақ онымен шектелмейді).
** Мақала авторы өзіңіз болу қажет.
** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет.
** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздер]]мен расталуы қажет.
** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс.
** Мақала тек тізімнен тұрмауы керек.
** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі.
*** Қазақ Уикипедиясының маңыздылық критерийлеріне сай келетін кез келген әйел тұлға жайлы мақала жазуға болғанымен, Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы жазылған мақалаларға 1,5 есе көбірек ұпай беріледі.

== Мақалалар тізімі ==
Ұсынылған мақалалар тізімін [[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026/Тізім|осы жерден]] таба аласыз. Сонымен қатар, өз қалауыңызша әйелдер туралы, соның ішінде Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы мақалаларды жазсаңыз болады.

== Жүлделі сыйлықтар ==
Сыйлықтар Меломан/Марвин кітап дүкендері желісінің сертификаттары түрінде беріледі және ең көп мақала жазған үздік 10 қатысушыға табысталады. Жүлде қоры – 425 еуро. Жүлделі орынға ілігу үшін қатысушылар кемінде жоғарыдағы талаптарға сай 10 мақала жазуға тиіс.

|footer = 
}} 
Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері — тек белгілі бір дәуірдің өкілі емес, олар уақыттың өзгерісін өз бойынан өткізген ерекше әлеуметтік құбылыс. Көшпелі өмір салтынан бастап қазіргі цифрлық қоғамға дейін әйелдердің рөлі үздіксіз дамып, жаңа мағынаға ие болды. Бұл өзгерістер олардың қоғамдағы орнын айқындап, мүмкіндіктерін кеңейтті.
Дәстүрлі қоғамда әйелдер отбасының ұйытқысы ретінде танылды. Олар тұрмысты ұйымдастырып қана қоймай, ұрпаққа тәрбие беріп, мәдени құндылықтарды сақтады. Сонымен қатар, әйелдердің даналығы мен сабырлылығы ұлттың рухани тірегі ретінде бағаланды.
Уақыт өте келе әйелдердің қоғамдағы қызметі кеңейе түсті. Білім беру, медицина, мәдениет және ғылым салаларында олардың белсенділігі артып, жаңа мүмкіндіктерге жол ашылды. Қазіргі таңда Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері тек ұлттық деңгейде ғана емес, халықаралық аренада да өз жетістіктерін көрсетіп келеді.
Бүгінгі әйел бейнесі — көпқырлы. Ол бір уақытта ана, кәсіби маман, көшбасшы және қоғамның белсенді мүшесі бола алады. Сонымен қатар, әйелдер әлеуметтік бастамаларға қатысып, қайырымдылық және қоғамдық жобаларды дамытуға да өз үлесін қосуда.
Қорытындылай келе, Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері — өткен мен болашақты байланыстыратын маңызды буын. Олардың еңбегі мен жетістіктері қоғамның дамуына тікелей әсер етеді және болашақ ұрпақ үшін үлгі болып қала береді.

== Қатысушылар ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Қатысушы 
! Мақала
! Мақала саны
! Ұпай
|-
|[[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]]
|[[Мәпуза Қасымова]], [[Ұлдана Қалдарханқызы Мырзуан]], [[Сақыпжамал Тілеубайқызы]], [[Лина Соломоновна Штерн]], [[Бибіжамал Құрманғалиқызы Сырғабекова]], [[Мағрипа Итбаева]], [[Бибігүл Бүркітқызы Аққожина]], [[Анна Александровна Немченко]], [[Людмила Михайловна Аринина]], [[Зинаида Мартыновна Портнова]], [[Кэтрин Найт (қылмыскер)]], [[Бақыт Қайруловна Мусина]], [[Кэтрин Найт (суретші)]], [[Анна Юрьевна Нетребко]], [[Лили Хорниг]]
|15
|
|-

|[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]]
|[[Құрманжан Датқа]], [[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]
|2
|
|-
| [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]]
|[[Әсел Сартбаева]], [[Әлмира Тұрсын]], [[Фируза Шәріпова]], [[Арета Луизи Франклин]], [[Дженнифер Лоуренс]], [[Селена (әнші)]]
|6
|
|-
|[[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]]
|[[Жанна Бейсентайқызы Асанова]], [[Айгүл Әбікенқызы Тәти]], [[Шынар Жеңісқызы Жанысбекова]], [[Ирина Викентьевна Боречко]], [[Райса Нұрғалиқызы Нұржанова]], [[Орал Аминовна Атаниязова]], [[Наима Махмудовна Махмудова]], [[Дилорам Ғафурджановна Ташмухамедова]], [[Наргиз Ариф қызы Пашаева]], [[Мехрибан Ариф қызы Әлиева]], [[Мераль Акшенер]], [[Гульшат Сахыевна Маммедова]], [[Акджа Таджиевна Нурбердыева]], [[Винера Калыбековна Раимбачаева]], [[Яйра Умаровна Абдулаева]], [[Дильбар Сабитовна Абдулазизова]]
|16
|
|-
|[[Қатысушы:Kvazimodo|Kvazimodo]]
|
|0
|
|-
|[[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]]
|[[Laufey]], [[Yenlik]]
|2
|
|-
|}

== Әділқазылар алқасы ==
# {{u|Nurken}}
# {{u|Nurtenge}}
# {{u|1nter pares}}

Негізгі ұйымдастырушы әрі жауапты тұлға: {{u|Batyrbek.kz}}

== Қорытынды==
Сайыс қорытындысы сайыс мерзімі аяқталғаннан кейін (30 сәуір) 1 апта ішінде жарияланады.

[[Санат:Жоба:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері|2026]]</text>
      <sha1>7myymk6v9hcjzkn6x3j3fe4necxtsal</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591551</id>
      <parentid>3591549</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T04:32:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rasulbek Adil</username>
        <id>176232</id>
      </contributor>
      <comment>[[Арнайы:Үлесі/~2026-25336-79|~2026-25336-79]] ([[Қатысушы талқылауы:~2026-25336-79|талқылауы]]) істеген нөмір 3591549 нұсқасын [[Уикипедия:Жоққа шығару|жоққа шығарды]]</comment>
      <origin>3591551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6241" sha1="9j7gpgxxp075ww68yvtsbn3uv5unx37" xml:space="preserve">{{WAM
|header = Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: Уики-марафон 2026 
|subheader = «'''Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: 2026 жылғы Уики-марафон'''» — 2026 жылғы 10 наурыздан 30 сәуірге дейін жалғасатын Қазақша Уикипедияда әйелдер жайлы мақалалар жазу марафоны.
|body =

== Ережелері ==
* Сайысқа кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес).
* Сайыста мынадай талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады:
** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылғы 10 наурыз 00:01 (UTC+5 Қазақстан уақыты) – 30 сәуір 23:59 (UTC+5 Қазақстан уақыты) аралығында жазылуы тиіс.
** Мақала тақырыбын төменде келтірілген мақалалар тізімінен алуға болады (бірақ онымен шектелмейді).
** Мақала авторы өзіңіз болу қажет.
** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет.
** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздер]]мен расталуы қажет.
** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс.
** Мақала тек тізімнен тұрмауы керек.
** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі.
*** Қазақ Уикипедиясының маңыздылық критерийлеріне сай келетін кез келген әйел тұлға жайлы мақала жазуға болғанымен, Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы жазылған мақалаларға 1,5 есе көбірек ұпай беріледі.

== Мақалалар тізімі ==
Ұсынылған мақалалар тізімін [[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026/Тізім|осы жерден]] таба аласыз. Сонымен қатар, өз қалауыңызша әйелдер туралы, соның ішінде Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы мақалаларды жазсаңыз болады.

== Жүлделі сыйлықтар ==
Сыйлықтар Меломан/Марвин кітап дүкендері желісінің сертификаттары түрінде беріледі және ең көп мақала жазған үздік 10 қатысушыға табысталады. Жүлде қоры – 425 еуро. Жүлделі орынға ілігу үшін қатысушылар кемінде жоғарыдағы талаптарға сай 10 мақала жазуға тиіс.

|footer = 
}}

== Қатысушылар ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Қатысушы 
! Мақала
! Мақала саны
! Ұпай
|-
|[[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]]
|[[Мәпуза Қасымова]], [[Ұлдана Қалдарханқызы Мырзуан]], [[Сақыпжамал Тілеубайқызы]], [[Лина Соломоновна Штерн]], [[Бибіжамал Құрманғалиқызы Сырғабекова]], [[Мағрипа Итбаева]], [[Бибігүл Бүркітқызы Аққожина]], [[Анна Александровна Немченко]], [[Людмила Михайловна Аринина]], [[Зинаида Мартыновна Портнова]], [[Кэтрин Найт (қылмыскер)]], [[Бақыт Қайруловна Мусина]], [[Кэтрин Найт (суретші)]], [[Анна Юрьевна Нетребко]], [[Лили Хорниг]]
|15
|
|-

|[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]]
|[[Құрманжан Датқа]], [[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]
|2
|
|-
| [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]]
|[[Әсел Сартбаева]], [[Әлмира Тұрсын]], [[Фируза Шәріпова]], [[Арета Луизи Франклин]], [[Дженнифер Лоуренс]], [[Селена (әнші)]]
|6
|
|-
|[[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]]
|[[Жанна Бейсентайқызы Асанова]], [[Айгүл Әбікенқызы Тәти]], [[Шынар Жеңісқызы Жанысбекова]], [[Ирина Викентьевна Боречко]], [[Райса Нұрғалиқызы Нұржанова]], [[Орал Аминовна Атаниязова]], [[Наима Махмудовна Махмудова]], [[Дилорам Ғафурджановна Ташмухамедова]], [[Наргиз Ариф қызы Пашаева]], [[Мехрибан Ариф қызы Әлиева]], [[Мераль Акшенер]], [[Гульшат Сахыевна Маммедова]], [[Акджа Таджиевна Нурбердыева]], [[Винера Калыбековна Раимбачаева]], [[Яйра Умаровна Абдулаева]], [[Дильбар Сабитовна Абдулазизова]]
|16
|
|-
|[[Қатысушы:Kvazimodo|Kvazimodo]]
|
|0
|
|-
|[[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]]
|[[Laufey]], [[Yenlik]]
|2
|
|-
|}

== Әділқазылар алқасы ==
# {{u|Nurken}}
# {{u|Nurtenge}}
# {{u|1nter pares}}

Негізгі ұйымдастырушы әрі жауапты тұлға: {{u|Batyrbek.kz}}

== Қорытынды==
Сайыс қорытындысы сайыс мерзімі аяқталғаннан кейін (30 сәуір) 1 апта ішінде жарияланады.

[[Санат:Жоба:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері|2026]]</text>
      <sha1>9j7gpgxxp075ww68yvtsbn3uv5unx37</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шукруллабай Мискинов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>776433</id>
    <revision>
      <id>3591577</id>
      <parentid>3564070</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T06:18:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Тұлғалар:Хиуа|Тұлғалар:Хиуа]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3591577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2739" sha1="34wicawx9glf39w959i5vwoyimtv9jw" xml:space="preserve">'''Шукруллабай Мискинов''' — 1847 жылы Ресей империясына келіп, император I Николайдың жеке қабылдауында болған [[Хиуа хандығы]]ның елшісі. Кейінірек ол Стамбулда Хиуа хандығының Осман империясындағы елшісі қызметін атқарды.

== Елшілік миссиясы ==
​1846 жылғы желтоқсанда Орынборға Хорезм ханы Мұхаммед Әмин ханның елшілері — Қылыш Ниязмухаммедов пен Шукруллабай Мискинов келді. 1847 жылғы 9 наурызда олар Санкт-Петербургке жетті. Елшілер Ресейдің Сырдария сағасына таяу салған Райым бекінісін бұзу мәселесін көтерді, бірақ I Николай бұл өтініштен бас тартты. 1847–1848 жылдары Хиуа жасақтары мен патша әскерлері арасында ұсақ қақтығыстар орын алды. Сәттілікке жете алмаған Мұхаммед Әмин хан мәселені шешудің бейбіт жолына қайта көшті.&lt;ref&gt;Гуломов Х.Г., Дипломатические отношения государств Средней Азии с Россией в XVIII — первой половине XIX века. Ташкент, 2005&lt;/ref&gt; Айта кететін жайт, жергілікті тұрғындар өз мемлекетін әрқашан «[[Хорезм]]&lt;nowiki/&gt;» деп атаған, ал XVII ғасырдан бастап орыс тарихшылары астанасы [[Хиуа]] қаласының құрметіне оны Хиуа хандығы деп атай бастады.​&lt;ref&gt;{{кітап|авторы=Юрий Энохович Брегель|тақырыбы=Хорезмские туркмены в XIX веке|жауапты=КСРО Ғылым академиясы. Азия халықтары институты|орны=М.|баспасы=Издательство восточной литературы|жыл=1961|барлық беті=442}}&lt;/ref&gt;

== Әдебиет ==
* Гуломов Х.Г., Дипломатические отношения государств Средней Азии с Россией в XVIII — первой половине XIX века. Ташкент, 2005

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Хиуа хандығының елшілері]]
[[Санат:Орыс мемлекетіндегі елшілер]]</text>
      <sha1>34wicawx9glf39w959i5vwoyimtv9jw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591578</id>
      <parentid>3591577</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T06:19:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Хиуа тұлғалары|Хиуа тұлғалары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3591578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2782" sha1="aya9o5p48e33p2nhm9nb5le35dhbw3j" xml:space="preserve">'''Шукруллабай Мискинов''' — 1847 жылы Ресей империясына келіп, император I Николайдың жеке қабылдауында болған [[Хиуа хандығы]]ның елшісі. Кейінірек ол Стамбулда Хиуа хандығының Осман империясындағы елшісі қызметін атқарды.

== Елшілік миссиясы ==
​1846 жылғы желтоқсанда Орынборға Хорезм ханы Мұхаммед Әмин ханның елшілері — Қылыш Ниязмухаммедов пен Шукруллабай Мискинов келді. 1847 жылғы 9 наурызда олар Санкт-Петербургке жетті. Елшілер Ресейдің Сырдария сағасына таяу салған Райым бекінісін бұзу мәселесін көтерді, бірақ I Николай бұл өтініштен бас тартты. 1847–1848 жылдары Хиуа жасақтары мен патша әскерлері арасында ұсақ қақтығыстар орын алды. Сәттілікке жете алмаған Мұхаммед Әмин хан мәселені шешудің бейбіт жолына қайта көшті.&lt;ref&gt;Гуломов Х.Г., Дипломатические отношения государств Средней Азии с Россией в XVIII — первой половине XIX века. Ташкент, 2005&lt;/ref&gt; Айта кететін жайт, жергілікті тұрғындар өз мемлекетін әрқашан «[[Хорезм]]&lt;nowiki/&gt;» деп атаған, ал XVII ғасырдан бастап орыс тарихшылары астанасы [[Хиуа]] қаласының құрметіне оны Хиуа хандығы деп атай бастады.​&lt;ref&gt;{{кітап|авторы=Юрий Энохович Брегель|тақырыбы=Хорезмские туркмены в XIX веке|жауапты=КСРО Ғылым академиясы. Азия халықтары институты|орны=М.|баспасы=Издательство восточной литературы|жыл=1961|барлық беті=442}}&lt;/ref&gt;

== Әдебиет ==
* Гуломов Х.Г., Дипломатические отношения государств Средней Азии с Россией в XVIII — первой половине XIX века. Ташкент, 2005

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Хиуа хандығының елшілері]]
[[Санат:Орыс мемлекетіндегі елшілер]]
[[Санат:Хиуа тұлғалары]]</text>
      <sha1>aya9o5p48e33p2nhm9nb5le35dhbw3j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мажарстандағы парламент сайлауы (2026)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>776490</id>
    <revision>
      <id>3591517</id>
      <parentid>3589328</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T00:28:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <origin>3591517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35036" sha1="7k74jixwclffnhu34yf4v27irgen06h" xml:space="preserve">{{Сайлау
 | алдыңғы сайлау = Мажарстандағы парламент сайлауы (2022)
 | алдыңғы сайлау жылы = 2022
 | байрақ = 
 | ел = Мажарстан
 | вариант = 
 | келесі сайлау = Мажарстандағы парламент сайлауы (2030)
 | келесі сайлау жылы = 2030
 | сайлау атауы = Мажарстандағы парламент сайлауы (2026)
 | тақырып = 
 | қосымша = 
 | сайлау күні = 12 сәуір 2026
 | түрі = 
 | қосымша2 = 
 | жалпы кандидат = 
 | кезең = 
 | тіркелгендер = 7452428
 | сайлаушылар = 5913784
 | жарамды = 
 | жарамсыз = 
 | бос = 
 | халық = 
 | сайлаушылар2 = 
 | қатысқандар = 79.50
 | қатысқандар қатынасы = 
 | алдыңғы қатысқандар = 
 | босжәнежарамсыз = 
 | қатысқандар2 = 
 | қатысқандар2 қатынасы = 
 | алдыңғы қатысқандар2 = 
 | жарамды2 = 
 | босжәнежарамсыз2 = 
 | бос2 = 
 | жарамсыз2 = 
 | науқан = 
 | Дебат = 
 | сурет1 = Peter-Magyar-Budapest-15-03-2026 (cropped).jpg
 | түс1 = #8de8fe
 | партия1 = [[Тиса (партия)|Құрмет пен еркіндік партиясы]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/vengriya-parlamentin-sailau-orban-men-madiyar-arasyndagy-tandau/33730499.html |title=Венгрия парламентін сайлау: Орбан мен Мадияр арасындағы таңдау |language=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-04-12 |accessdate=2026-04-13}}&lt;/ref&gt;
 | коалиция1 = 
 | басшы1 = [[Петер Мадияр]]
 | дауыс1 = 3385890
 | алдыңғы дауыс1 = 
 | дауыс2v1 = 
 | пайыз1 = 53.18
 | пайыз2v1 = 
 | алдыңғы пайыз1 = 
 | ref пайыз1 = 
 | орын1 = 136
 | алдыңғы орын1 = 0
 | сурет2 = President Donald Trump hosts a bilateral lunch meeting with Hungarian Prime Minister Viktor Orban.2 (cropped).jpg
 | түс2 = #ff6a00
 | партия2 = [[Фидес — Мажарстан азаматтық одағы]]
 | коалиция2 =
 | партия1 коалиция2 = [[Фидес — Мажарстан азаматтық одағы|Фидес]]
 | партия2 коалиция2 = [[Христиан-демократиялық халық партиясы (Мажарстан)|ХДХП]]
 | басшы2 = [[Виктор Орбан]]
 | дауыс2 = 2458337
 | алдыңғы дауыс2 = 
 | дауыс2v2 = 
 | пайыз2 = 38.61
 | пайыз2v2 = 
 | алдыңғы пайыз2 = 54.13
 | орын2 = 57
 | алдыңғы орын2 = 135
 | сайланған2 = 
 | алдыңғы сайланған2 = 
 | сурет3 = Toroczkai László 2024 (cropped).jpg
 | түс3 = #698b1e
 | партия3 = [[Біздің Отанымыз (партия)|Біздің Отанымыз]]
 | коалиция3 =
 | басшы3 = [[Ласло Тороцкаи]]
 | дауыс3 = 358372
 | алдыңғы дауыс3 = 
 | дауыс3v2 = 
 | пайыз3 = 5.63
 | пайыз3v2 = 
 | алдыңғы пайыз3 = 5.88
 | орын3 = 6
 | алдыңғы орын3 = 6
 | сайланған3 = 
 | алдыңғы сайланған3 = 
 | сурет4 = Klára Dobrev 2025 (cropped2).jpg
 | түс4 = #005EB8
 | партия4 = [[Демократиялық коалиция (Мажарстан)|Демократиялық коалиция»]]
 | коалиция4 =
 | басшы4 = [[Клара Добрев]]
 | дауыс4 = 70298
 | алдыңғы дауыс4 = 
 | дауыс4v2 = 
 | пайыз4 = 1.10
 | пайыз4v2 = 
 | алдыңғы пайыз4 = 34.44
 | орын4 = 0
 | алдыңғы орын4 = 15
 | сайланған4 = 
 | алдыңғы сайланған4 = 
 | сайланған атауы = 
 | қарта атауы = Дауыстарды аумақтар бойынша бөлу
 | қарта = 2026 Hungarian parliamentary election.svg
 | қарта өлшемі = 
 | қарта шарты1 = 
 | қарта шарты2 = 
 | fond = 
 | қарта тақарыбы = 
 | диаграмма атауы = Ұлттық жиналыста орындарды бөлу
 | диаграмма = 2026 Hungary National Assembly.svg
 | диаграмма өлшемі = 
 | шарт1 = 
 | шарт2 = 
 | диаграмма2 атауы = 
 | диаграмма2 = 
 | диаграмма өлшемі2 = 
 | шарт1 2 = 
 | шарт2 2 = 
 | жолақ атауы = 
 | жолақ1 = 
 | түс жолақ1 = 
 | пайыз жолақ1 = 
 | төменгі-жолақ атауы = 
 | ізашар = [[Виктор Орбан]]
 | ізашар партия = [[Фидес — Мажарстан азаматтық одағы|Фидес]]
 | ізбасар = ''Сайлауды күтуде''
 | ізбасар партия = 
 | соңы = [[Мажарстан премьер-министрі]]
 | ізашар атауы = 
 | ізашар жынысы = 
 | ізбасар атауы = 
 | ізбасар жынысы = 
 | төменгі тақырып = 
 | мазмұн = 
 | сайт =
}}
'''Мажарстандағы 2026 жылғы парламенттік сайлау''' 12 сәуірде [[Мемлекеттік жиналыс (Мажарстан)|Мемлекеттік жиналыс]]тың жаңа шақырылымын сайлау үшін өтті. Бұл сайлау [[Мажарстандағы парламент сайлауы (2010)|2010 жыл]]дан бері билікте келе жатқан премьер-министр [[Виктор Орбан]]ның бесінші мерзімге қалу-қалмау мәселесін шешті. [[Мажарстандағы парламент сайлауы (1990)|1990 жылы]] елде еркін сайлау жүйесі енгізілгеннен бері бұл оныншы парламенттік науқан болды.&lt;ref&gt;[https://444.hu/2025/07/27/orban-viktor-egyertelmuve-tette-amit-a-fidesz-es-magyar-peter-is-tol-egy-ideje-jovo-aprilis-12-en-lesz-a-valasztas Orbán Viktor egyértelművé tette, amit a Fidesz és Magyar Péter is tol egy ideje: jövő április 12-én lesz a választás]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/hungary-election-scheduled-orban-challenge-magyar-71b54205f00252ca7c466eb5407a2aa1|title=Hungary sets April 12 election date as Orbán faces tough challenge|lang=en|first=Justin|last=Spike|website=AP News|date=2026-01-13|access-date=|accessdate=2026-04-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/hungary-viktor-orban-fidesz-peter-magyar-tisza-5-key-questions-election-2026/|title=Hungary: 5 key questions about the EU’s most important election of 2026|lang=en|website=POLITICO|date=2026-01-15|access-date=|accessdate=2026-04-10}}&lt;/ref&gt;

Сайлау нәтижесі бойынша оппозиция жетекшісі [[Петер Мадияр]] бастаған [[Оңшыл центризм|оңшыл-центристік]] [[Проеуропеизм|еуропашыл]] «[[Тиса (партия)|Тиса]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы жеңіске жетті. Парламенттегі орындардың үштен екісінен астамына ие болған бұл партия енді өзге партиялардың келісімінсіз [[Мажарстан Конституциясы|конституция]]ға өзгертулер енгізуге мүмкіндік алды. Биліктегі «[[Фидес — Мажарстан азаматтық одағы|Фидес]]&lt;nowiki/&gt;» — [[Христиан-демократиялық халық партиясы (Мажарстан)|ХДХП]] коалициясы екінші орынды иеленді; премьер-министр Виктор Орбан жеңілгенін мойындап, Петер Мадиярды жеңісімен құттықтады. Парламентке өткен өзге қатысушылардың ішінен тек «[[Біздің Отанымыз (партия)|Біздің Отанымыз]]&lt;nowiki/&gt;» ұлтшыл партиясы ғана көрінді.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Hungary's conservative icon Orban defeated by centre-right opposition|first=Krisztina|last=Than|last2=Komuves|first2=Anita|url=https://www.reuters.com/world/europe/hungarians-vote-landmark-election-closely-watched-by-eu-russia-us-2026-04-11/|website=Reuters|date=2026-04-12|access-date=|accessdate=2026-04-13|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ms.now/news/hungarian-prime-minister-viktor-orban-concedes-defeat-after-painful-election-result|title=Hungarian Prime Minister Viktor Orbán concedes defeat after “painful” election result|lang=en|first=Mary Ann|last=Akers|website=MS NOW|date=2026-04-12|access-date=|accessdate=2026-04-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://kaz.tengrinews.kz/world_news/vengriyadagyi-saylau-orban-jenlgenn-moyyindadyi-373026/|title=Венгриядағы сайлау: Орбан жеңілгенін мойындады|date=2026-04-13|accessdate=2026-04-15|publisher=[[Tengrinews.kz]]}}&lt;/ref&gt; Бұл жолғы сайлаудағы халықтың қатысу деңгейі Мажарстандың қазіргі заманғы парламенттік сайлау тарихындағы ең жоғары көрсеткіш ретінде тіркелді.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Seismic shift: How 16 years of Hungarian politics changed in one day. The National Election Commission said voter turnout was at a record 77.8%, the highest ever recorded in a Hungarian election|first=Sandor|last=Zsiros|last2=Blackburn|first2=Gavin|url=https://www.euronews.com/2026/04/12/record-turnout-as-close-of-polls-nears-in-hungarys-most-consequential-election-in-decades|website=Euronews|date=2026-04-12|access-date=|accessdate=2026-04-13|lang=en}}&lt;/ref&gt;

Мажарстан президенті [[Тамаш Шуйок]] жаңа премьер-министрді сайлау 30 күн ішінде өтеді деп мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/27083895|title=Выборы нового премьер-министра Венгрии состоятся в течение 30 дней|website=tass.ru|access-date=|accessdate=2026-04-13|lang=ru|date=2026-04-12}}&lt;/ref&gt;

== Алғышарты ==
2022 жылдың 3 сәуірінде сайлаушылардың 54,13% дауысымен «[[Фидес — Мажарстан азаматтық одағы]]&lt;nowiki/&gt;» – [[Христиан-демократиялық халық партиясы (Мажарстан)|ХДХП]] альянсы 1990 жылдан бері барлық партиялар мен альянстар арасында ең көп дауыс жинады және төртінші рет орындардың үштен екісін жеңіп алды. [[Мажарстан үшін біріккен]] альянсы жеңіліп, көп ұзамай таратылды. Оның мүшелері мемлекеттік жиналыста жеке саяси топтар ретінде отырды. Басқа шағын партиялардың ішінен тек «[[Біздің Отанымыз (партия)|Біздің Отанымыз]]&lt;nowiki/&gt;» сайлау шегін еңсерді, ал «Екі құйрықты ит партиясы» мұны істемеді.&lt;ref&gt;[https://vtr.valasztas.hu/ogy2022 Nemzeti Választási Iroda]&lt;/ref&gt;

Сайлаудан кейін тек «[[Демократиялық коалиция (Мажарстан)|Демократиялық коалиция»]] «Фидеспен» бірге сауалнамаларда тұрақты екі таңбалы нәтижелерге қол жеткізді, бірақ әлі де билеуші партиядан едәуір артта қалды.&lt;ref&gt;[https://telex.hu/belfold/2022/09/16/gyurcsany-ferenc-dk-rendkivuli-sajtotajekoztato-felkeszultunk Árnyékkormányt alakít Dobrev Klára]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://telex.hu/belfold/2023/02/06/molnar-csaba-dk-partizan-interju-gyurcsany-ferenc Molnár Csaba: Egy dolgot nem próbált még az ellenzék 2010 óta, hogy legyen egy domináns párt]&lt;/ref&gt;

2024 жылдың 2 ақпанында [[Мажарстан президенті|президент]] [[Каталин Новак]] 2023 жылдың сәуірінде педофилия ісіне қатысы бар қылмыскерге [[Кешірімділік|кешірім]] жасағаны белгілі болды.&lt;ref&gt;[https://www.intellinews.com/children-s-home-crisis-threatens-very-foundation-of-orban-regime-say-analysts-312370/ Children's home crisis threatens very foundation of Orban regime, say analysts]&lt;/ref&gt; Жанжал Новактың, сондай-ақ кешірім жасауға қол қойған бұрынғы әділет министрі [[Юдит Варги]]дің отставкаға кетуіне әкелді.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68264363 Hungarian President Katalin Novak resigns over child-abuse pardon scandal]&lt;/ref&gt; Осыдан кейін көп ұзамай Варганың бұрынғы күйеуі [[Питер Мадьяр]] [[Facebook]]-те барлық мемлекеттік қызметінен кететінін жариялап, [[Виктор Орбан]] билігінің мақсаты ретінде айтылған «ұлттық, егеменді, буржуазиялық Мажарстан» идеясы шын мәнінде сыбайлас жемқорлықты жасыруға және байлықты тамыр-таныстығы барлардың пайдасына қайта бөлуге арналған «саяси өнім» екенін соңғы бірнеше жылда түсінгенін атап өтті.&lt;ref&gt;[https://telex.hu/belfold/2024/02/10/magyar-peter-varga-judit-volt-ferje-lemondas-ner-rogan-antal Varga Judit volt férje: Egy percig sem akarok olyan rendszer részese lenni, amelyben Tónik, Ádámok és Barbarák vígan röhöghetnek a markukba]&lt;/ref&gt;

15 наурызда Мадияр саясаттан алғашқы бас тартқанына қарамастан, [[Будапешт]]те ондаған мың адам қатысқан митинг өткізді және жаңа саяси партия құрылғанын жариялады.&lt;ref&gt;[https://www.euronews.com/2024/03/26/hungarian-whistleblower-releases-audio-suggesting-corruption-in-embattled-orban-government Thousands protest in Budapest as Orban embroiled in corruption scandal]&lt;/ref&gt; Сол айда жүргізілген сауалнамаға сәйкес, сайлаушылардың шамамен 15%-ы, егер ол президенттікке үміткер болса, Мадиярға «дәл немесе жоғары ықтималдықпен» дауыс беретіндерін айтты.&lt;ref&gt;[https://www.thebulwark.com/p/hungary-orban-scandal-crisis-peter-magyar In Hungary, Scandal and Crisis Suddenly Energize the Opposition]&lt;/ref&gt;

10 сәуірде Мадияр [[Еуропалық парламентке сайлау (2024)|Еуропарламент]]ке де, Будапешт ассамблеясына да сол кездегі белгісіз «Құрмет пен еркіндік партиясынан» (Тиса) сайлауға түсуге ниет білдірді, нәтижесінде 30%-ға жуық дауыспен 2-орынға ие болды-барлық партиялар арасында ең көп дауыс пен пайыз «Фидес», 2006 жылдан бастап. Бұл басқа оппозициялық партиялардың күйреуіне және Мажарстан саясатындағы жаңа жағдайға әкелді. Аралық сайлаудан кейін «Құрмет пен еркіндік партиясын» нығайту жалғасты және сауалнамаларға сәйкес, ол жылдың соңына қарай Мажарстандағы ең танымал саяси партияға айналды, «Фидестің» басты бәсекелесі болды.&lt;ref&gt;[https://24.hu/kozelet/2024/10/23/magyar-peter-tisza-part-kozvelemeny-kutatas-21-kutatointezet-vezetes/ Magyar Péter: Történelmet írunk, 18 éve nem volt ilyen]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://24.hu/belfold/2025/06/25/government-aligned-polling-institutions-silence/ Silence engulfs pro-government polling institutions]&lt;/ref&gt; Осыдан кейін «Мажарстандың жалпы халықтық партиясы» және «[[Моментум (Мажарстан)|Моментум]]&lt;nowiki/&gt;» сияқты кейбір оппозициялық партиялар үкіметтің ауысуы үшін келесі сайлауға қатыспауға шешім қабылдады.&lt;ref&gt;[https://444.hu/2025/06/01/marki-zay-partja-nem-indul-a-valasztason Márki-Zay pártja nem indul a választáson]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://telex.hu/belfold/2025/06/07/momentum-kuldottgyules-valasztas-2026 Nem indul a Momentum a 2026-os országgyűlési választáson]&lt;/ref&gt;

2014 жылдың қазан айының аяғы мен қараша айының басында Елорда интернет — трафикке салынатын салықтың жоспарланып отырған енгізілуіне байланысты үкіметке қарсы наразылықтармен қамтылды. Жаппай [[Венгриядағы Интернет салығына қарсы наразылықтар|наразылық]]тар мен халықаралық сыннан кейін Мажарстан үкіметі 2014 жылдың 31 қазанында заң жобасы қаралмайтынын мәлімдеді.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-29846285 Hungary internet tax cancelled after mass protests]&lt;/ref&gt;

2025 жылдың 13 желтоқсанында Будапештте Орбан үкіметіне қарсы акция өтті, онда наразылық білдірушілер мемлекеттік мекемелердегі балаларға қатысты зорлық-зомбылыққа қарсы шықты. Наразылықтардың себебі ведомство директоры қамқоршыларды ұрып-соғып жатқан кәмелетке толмағандарға арналған түзеу колониясынан интернетке қосылған бейнелер болды. «Құрмет пен еркіндік партиясының» жетекшісі, акцияны ұйымдастырушылардың бірі Питер Мадияр мемлекеттің қамқорлықтағы балаларды қорғай алмайтындығын мәлімдеді.&lt;ref&gt;[https://ru.euronews.com/2025/12/14/vengry-vyshli-na-zashitu-detej Венгры вышли на защиту детей]&lt;/ref&gt;

== Сайлау жүйесі ==
[[Мемлекеттік жиналыс (Мажарстан)|Мемлекеттік жиналыс]]тың 199 мүшесі аралас мажоритарлық жүйе бойынша екі әдіспен сайланады: 106 депутат бірмандатты округтерде [[Бір жеңімпаз салыстырмалы көпшілік жүйесі|мажоритарлық дауыс беру жүйесі]]мен, ал қалған 93-і біртұтас жалпыұлттық сайлау округінде [[Пропорционалды сайлау жүйесі|пропорционалды жүйе]] бойынша сайланады. Сайлау шегі партиялар үшін — 5 %, екі партиядан құралған коалициялар үшін — 10 %, ал үш немесе одан көп партиядан тұратын коалициялар үшін — 15 % деңгейінде белгіленген. Содан кейін мандаттар [[Д'Ондт әдісі]] бойынша бөлінеді.&lt;ref&gt;[https://www.parlament.hu/web/house-of-the-national-assembly/election-of-the-members-of-parliament Electing Members of the National Assembly - House of the National Assembly - Országgyűlés]&lt;/ref&gt;

2014 жылдан бастап армян, болгар, хорват, неміс, грек, поляк, сыған, румын, русин, серб, словак, словен және украин этникалық топтарының әрқайсысы, егер белгілі бір тізім шеңберінде тіркеліп, партиялық тізімдер бойынша жалпы дауыс санының 0,27 %-ы көлеміндегі төмендетілген квотаға қол жеткізсе, партиялық тізім бойынша 93 орынның біреуін ала алады. Егер тізім осы төмендетілген квотаға жете алмаса, әрбір азшылық Мемлекеттік жиналысқа депутаттық құқығы жоқ азшылық өкілін жібере алады.&lt;ref&gt;[https://www.valasztas.hu/web/national-election-office/parliamentary-elections-2022 Nemzeti Választási Iroda]&lt;/ref&gt;

=== Сайлау заңына түзету ===
2024 жылғы 17 желтоқсанда Мемлекеттік жиналыс сайлау округтерін өзгерту туралы шешім қабылдады. Нәтижесінде Будапештегі сайлау округтерінің саны 18-ден 16-ға дейін қысқарса, [[Пешт (вармедье)|Пешт вармедьесі]]нде, керісінше, 12-ден 14-ке дейін өсті. Сондай-ақ [[Чонград-Чанад]] пен [[Фейер (вармедье)|Фейер]]дің кейбір сайлау округтерінің шекаралары өзгертілді. Биліктегі «Фидес-ХДНП» альянсы бұл шешімді соңғы (2022 жылғы) халық санағының нәтижелеріне сүйеніп қабылдады. Алайда оппозицияның пікірінше, бұл өзгерістердің шынайы мақсаты — бұрын оппозиция өкілдері тікелей дауыс беру арқылы сайланған округтердегі, әсіресе елордадағы олардың позицияларын әлсірету болып табылады.&lt;ref&gt;[https://24.hu/belfold/2024/12/17/valasztasi-torveny-modositas-korzethatarok-parlament-szavazas-elfogadtak/ Megszavazták a választási törvény módosítását]&lt;/ref&gt;

Өзгерістер сайлау округтерін манипуляциялау ретінде сынға алынды, өйткені оппозициялық «Құрмет пен еркіндік партиясын» парламентте көпшілік дауысқа ие болу үшін шамамен 5% артықшылықпен жеңу керек.&lt;ref&gt;[https://english.atlatszo.hu/2025/08/25/gerrymandered-districts-manipulated-polls-orbans-party-banks-on-local-races-to-win-2026-elections/ Gerrymandered districts, manipulated polls: Orbán's party banks on local races to win 2026 elections]&lt;/ref&gt;

== Халықаралық реакция ==
Мажарстандағы 2026 жылғы парламенттік сайлау бүкіл әлемдегі мемлекет және қоғам қайраткерлерінің назарын аударып отыр. 2026 жылдың 17 наурызында [[Виктор Орбан]]ға қолдау білдірілді:

* [[Дональд Трамп]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың бұрынғы президенті (2017–2021) және қазіргі президенті (2025 жылдан бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/europe-right-wing-elite-netanyahu-endorse-orban-hungary-election/|title=Europe’s right-wing elite (and Netanyahu) endorse Orbán in Hungary election race|lang=en-GB|website=POLITICO|date=2026-01-14|access-date=|accessdate=2026-03-16}}&lt;/ref&gt;
* [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]], [[Ресей]]дің қазіргі президенті (2012 жылдан бастап)[https://www.hungarianconservative.com/articles/current/vladimir-putin-endorse-viktor-orban-election-2026-eu/]
* [[Хавьер Милей]], [[Аргентина]]ның қазіргі президенті (2023 жылдан бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/europe-right-wing-elite-netanyahu-endorse-orban-hungary-election/|title=Europe’s right-wing elite (and Netanyahu) endorse Orbán in Hungary election race|lang=en-GB|website=POLITICO|date=2026-01-14|access-date=|accessdate=2026-03-16}}&lt;/ref&gt;
* [[Александр Вучич]], [[Сербия]]ның қазіргі президенті (2017 жылдан бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/europe-right-wing-elite-netanyahu-endorse-orban-hungary-election/|title=Europe’s right-wing elite (and Netanyahu) endorse Orbán in Hungary election race|lang=en-GB|website=POLITICO|date=2026-01-14|access-date=|accessdate=2026-03-16}}&lt;/ref&gt;
* [[Джорджия Мелони]], [[Италия]]ның қазіргі премьер-министрі (2022 жылдан бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/europe-right-wing-elite-netanyahu-endorse-orban-hungary-election/|title=Europe’s right-wing elite (and Netanyahu) endorse Orbán in Hungary election race|lang=en-GB|website=POLITICO|date=2026-01-14|access-date=|accessdate=2026-03-16}}&lt;/ref&gt;
* [[Биньямин Нетаньяху]], [[Израиль]]дің қазіргі премьер-министрі (2022 жылдан бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/europe-right-wing-elite-netanyahu-endorse-orban-hungary-election/|title=Europe’s right-wing elite (and Netanyahu) endorse Orbán in Hungary election race|lang=en-GB|website=POLITICO|date=2026-01-14|access-date=|accessdate=2026-03-16}}&lt;/ref&gt;
* [[Андрей Бабиш]], [[Чехия]]ның қазіргі премьер-министрі (2025 жылдан бастап)[https://www.politico.eu/article/europe-right-wing-elite-netanyahu-endorse-orban-hungary-election/]
* [[Матеуш Моравецкий]], [[Польша]]ның бұрынғы премьер-министрі (2017–2023)[https://www.politico.eu/article/europe-right-wing-elite-netanyahu-endorse-orban-hungary-election/]
* [[Алис Вайдель]], [[Германия]]ның «[[Германия үшін балама]]&lt;nowiki/&gt;» (AfD) оппозициялық партиясының қазіргі жетекшісі[https://www.politico.eu/article/europe-right-wing-elite-netanyahu-endorse-orban-hungary-election/]

[[Мажарстан]]дың басты оппозициялық саясаткері [[Петер Мадияр]]ға қолдау білдірді:

* [[Дональд Туск]], [[Польша]]ның қазіргі премьер-министрі (2023 жылдан бастап)[https://www.origo.hu/kulpol/2025/11/magyar-peter-szovetsegese-nyiltan-fenyeget]
* [[Манфред Вебер]], [[Еуропалық халық партиясы]]ның қазіргі төрағасы (2022 жылдан бастап)&lt;ref&gt;{{Статья|ссылка=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=2026_Hungarian_parliamentary_election&amp;oldid=1343808189|заглавие=2026 Hungarian parliamentary election|год=2026-03-16|язык=en|издание=Wikipedia}}&lt;/ref&gt;

== Қоғамдық пікір сауалнамалары ==

=== Жалпы нәтиже ===
Графикте барлық сауалнамалардың орташаланған нәтижелері көрсетілген.
[[Сурет:2026 Hungarian election polls.svg|center|thumb|880px|: 
{{flatlist|
{{Color box|#ff6a00|border=darkgray}} [[Фидес — Мажарстан азаматтық одағы]],
{{Color box|#0083da|border=darkgray}} [[Демократиялық коалиция (Мажарстан)|Демократиялық коалиция]],
{{Color box|#8f70cf|border=darkgray}} [[Моментум (Мажарстан)|Моментум]],
{{Color box|#087365|border=darkgray}} [[Йоббик]],
{{Color box|#920005|border=darkgray}} [[Мажарстан социалистік партиясы]],&lt;br&gt;
{{Color box|#39b44c|border=darkgray}} [[Диалог — Жасылдар партиясы]],
{{Color box|#33cb8c|border=darkgray}} [[LMP — Мажарстандың Жасыл партиясы|Саясат басқаша болуы мүмкін — Мажарстандың Жасыл партиясы]],
{{Color box|#001ccd|border=darkgray}} Мажарстандың жалпы халықтық партиясы,
{{Color box|#698b1e|border=darkgray}} [[Біздің Отанымыз (партия)|Біздің Отанымыз]],
{{Color box|#818181|border=darkgray}} [[Екі құйрықты ит партиясы]],
{{Color box|#003553|border=darkgray}} Халық жағында,
{{Color box|#e4cf7b|border=darkgray}} Екінші реформалар дәуірінің партиясы
{{Color box|#86cdfa|border=darkgray}} [[Демократиялық коалиция (Мажарстан)|ДК]] — [[Мажарстан социалистік партиясы|МСП]] — [[Диалог — Жасылдар партиясы|Д]],
{{Color box|#8de8fe|border=darkgray}} [[Тиса (партия)|Құрмет пен еркіндік партиясы]].
]]

=== Бөлек нәтижелер ===
Келесі екі кестеде тиісінше үкіметті жақтайтын және тәуелсіз ұйымдар жүргізген сауалнамалардың нәтижелері ғана берілген.
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;&lt;gallery heights=&quot;250&quot; widths=&quot;500&quot;&gt;
Сурет:2026 Hungarian election polls (Government-aligned).svg|Үкімет мүддесі үшін жүргізілетін сауалнамалар
Сурет:2026 Hungarian election polls (Independent-Opposition-aligned).svg|Тәуелсіз бен оппозициялық сауалнамалар
&lt;/gallery&gt;
&lt;/div&gt;

== Нәтижелер ==

{| class=wikitable style=text-align:right
|colspan=15 align=center|[[Сурет:2026 Hungary National Assembly.svg]]
|-
!colspan=2 rowspan=2|Партия
!colspan=3|Партиялық тізімдер бойынша
!colspan=3|Бір мандатты округтер бойынша
!rowspan=2|Барлық орындар
!rowspan=2|±
|-
!Дауыстар
!%
!Орындар
!Дауыстар
!%
!Орындар
|-
|bgcolor=#8de8fe| ||align=left|[[Тиса (партия)|	Құрмет пен еркіндік партиясы (Тиса)]]|| '''3 385 890'''|| '''53,18'''|| '''45'''|| 3 333 415|| 55,26|| '''96'''|| '''141'''|| ''жаңа партия''
|-
|bgcolor=#FF6A00| ||align=left|[[Фидес — Мажарстан азаматтық одағы|Фидес]] — [[Христиан-демократиялық халық партиясы (Мажарстан)|ХДХП]] || 2 458 337|| 38,61|| 42 || 2 215 225|| 36,72|| 10 || 52 || {{құлдырау}}79
|-
|bgcolor=#688D1B| ||align=left|[[Біздің Отанымыз (партия)|«Біздің Отанымыз» қозғалысы]] || 358 372|| 5,63|| 6 || 345 252|| 5,72|| 0 || 6 || {{өзгеріссіз}}
|-
|bgcolor=#005EB8| ||align=left|[[Демократиялық коалиция (Мажарстан)|Демократиялық коалиция]] || 70 298
|1,10
|0|| 65 302|| 1,08|| 0 || 0 || {{құлдырау}}16
|-
|bgcolor=#999999| ||align=left|[[Екі құйрықты ит партиясы]] || 51 965
|0,82
|0|| 38 924|| 0,65|| 0 || 0 || {{өзгеріссіз}}
|-
|bgcolor=#f80101| ||align=left|[[Мажарстандың Сығандар ұлттық өзін-өзі басқаруы]]|| 19 203|| 0,30|| 0 || align=left colspan=3| || 0 || {{өзгеріссіз}}
|-
|bgcolor=#0047AB| ||align=left|[[Мажарстандың Немістер ұлттық өзін-өзі басқаруы]]|| 18 419|| 0,29|| 0 || align=left colspan=3| || 0 || {{құлдырау}}1
|-
|bgcolor=#800000| ||align=left|«[[Мажарстан ынтымақтастық қозғалысы|Ынтымақтастық]]» — [[Мажарстан жұмысшылар партиясы]]|| align=left colspan=3| || 4 187|| 0,07|| 0 || 0 || {{өзгеріссіз}}
|-
|bgcolor=#008371| ||align=left|[[Йоббик|Йоббик — Үздік Мажарстан үшін]]|| align=left colspan=3| || 7 832|| 0,13|| 0 || 0 || {{құлдырау}}9
|-
|bgcolor=#2e3b74| ||align=left|[[Қалыпты өмір партиясы]]|| align=left colspan=3| || 328|| 0,01|| 0 || 0 || {{өзгеріссіз}}
|-
|bgcolor=#97D550| ||align=left|[[LMP — Мажарстандың Жасыл партиясы]]|| align=left colspan=3| || 196|| 0,00|| 0 || 0 || {{құлдырау}}5
|-
|bgcolor=#DDDDDD| ||align=left|Басқа партиялар{{efn|Оның ішінде ұлттық азшылықтардың партиялық тізімдері}}|| 4 249|| 0,07|| 0 || 668|| 0,01|| 0 || 0 || {{өзгеріссіз}}
|-
|bgcolor=#DDDDDD| ||align=left|[[Тәуелсіз үміткер|Тәуелсіз үміткерлер]]|| align=left colspan=3| || 20 967|| 0,3|| 0 || 0 || {{өзгеріссіз}}
|-
|align=left colspan=2|Жарамды бюллетеньдер || 6 366 733|| 99,41|| || || || align=left colspan=3|
|-
|align=left colspan=2|Жарамсыз бюллетеньдер || 37 670|| 0,59|| || || || align=left colspan=3|
|-
|align=left colspan=2|'''Барлығы'''||'''6 404 403'''||'''100,00'''||'''93'''|| '''6''' '''032 296'''||'''100,00'''||'''106'''||'''199'''||{{өзгеріссіз}}
|-
|align=left colspan=2|Тіркелген сайлаушылар/келу|| '''7 527 742'''|| '''79,69'''|| || '''7 527 742'''|| || || ||
|-
|align=left colspan=10|Дереккөз: [https://vtr.valasztas.hu/ogy2026 Nemzeti Választási Iroda]
|}

== Дереккөздер ==

=== Түсініктемелер ===
{{Notelist}}

=== Дереккөздер ===
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Мажарстандағы сайлау]]
[[Санат:Еуропадағы 2026 сайлау|Мажарстан]]
[[Санат:Мажарстандағы 2026 жыл]]
[[Санат:Мажарстандағы парламенттік сайлау]]</text>
      <sha1>7k74jixwclffnhu34yf4v27irgen06h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591518</id>
      <parentid>3591517</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T00:34:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <origin>3591518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35252" sha1="k9ivq6fztix2v8x176akpuhmpze3yw3" xml:space="preserve">{{Сайлау
 | алдыңғы сайлау = Мажарстандағы парламент сайлауы (2022)
 | алдыңғы сайлау жылы = 2022
 | байрақ = 
 | ел = Мажарстан
 | вариант = 
 | келесі сайлау = Мажарстандағы парламент сайлауы (2030)
 | келесі сайлау жылы = 2030
 | сайлау атауы = Мажарстандағы парламент сайлауы (2026)
 | тақырып = 
 | қосымша = 
 | сайлау күні = 12 сәуір 2026
 | түрі = 
 | қосымша2 = 
 | жалпы кандидат = 
 | кезең = 
 | тіркелгендер = 7452428
 | сайлаушылар = 5913784
 | жарамды = 
 | жарамсыз = 
 | бос = 
 | халық = 
 | сайлаушылар2 = 
 | қатысқандар = 79.50
 | қатысқандар қатынасы = 
 | алдыңғы қатысқандар = 
 | босжәнежарамсыз = 
 | қатысқандар2 = 
 | қатысқандар2 қатынасы = 
 | алдыңғы қатысқандар2 = 
 | жарамды2 = 
 | босжәнежарамсыз2 = 
 | бос2 = 
 | жарамсыз2 = 
 | науқан = 
 | Дебат = 
 | сурет1 = Peter-Magyar-Budapest-15-03-2026 (cropped).jpg
 | түс1 = #8de8fe
 | партия1 = [[Тиса (партия)|Құрмет пен еркіндік партиясы]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/vengriya-parlamentin-sailau-orban-men-madiyar-arasyndagy-tandau/33730499.html |title=Венгрия парламентін сайлау: Орбан мен Мадияр арасындағы таңдау |language=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-04-12 |accessdate=2026-04-13}}&lt;/ref&gt;
 | коалиция1 = 
 | басшы1 = [[Петер Мадияр]]
 | дауыс1 = 3385890
 | алдыңғы дауыс1 = 
 | дауыс2v1 = 
 | пайыз1 = 53.18
 | пайыз2v1 = 
 | алдыңғы пайыз1 = 
 | ref пайыз1 = 
 | орын1 = 136
 | алдыңғы орын1 = 0
 | сурет2 = President Donald Trump hosts a bilateral lunch meeting with Hungarian Prime Minister Viktor Orban.2 (cropped).jpg
 | түс2 = #ff6a00
 | партия2 = [[Фидес — Мажарстан азаматтық одағы]]
 | коалиция2 =
 | партия1 коалиция2 = [[Фидес — Мажарстан азаматтық одағы|Фидес]]
 | партия2 коалиция2 = [[Христиан-демократиялық халық партиясы (Мажарстан)|ХДХП]]
 | басшы2 = [[Виктор Орбан]]
 | дауыс2 = 2458337
 | алдыңғы дауыс2 = 
 | дауыс2v2 = 
 | пайыз2 = 38.61
 | пайыз2v2 = 
 | алдыңғы пайыз2 = 54.13
 | орын2 = 57
 | алдыңғы орын2 = 135
 | сайланған2 = 
 | алдыңғы сайланған2 = 
 | сурет3 = Toroczkai László 2024 (cropped).jpg
 | түс3 = #698b1e
 | партия3 = [[Біздің Отанымыз (партия)|Біздің Отанымыз]]
 | коалиция3 =
 | басшы3 = [[Ласло Тороцкаи]]
 | дауыс3 = 358372
 | алдыңғы дауыс3 = 
 | дауыс3v2 = 
 | пайыз3 = 5.63
 | пайыз3v2 = 
 | алдыңғы пайыз3 = 5.88
 | орын3 = 6
 | алдыңғы орын3 = 6
 | сайланған3 = 
 | алдыңғы сайланған3 = 
 | сурет4 = Klára Dobrev 2025 (cropped2).jpg
 | түс4 = #005EB8
 | партия4 = [[Демократиялық коалиция (Мажарстан)|Демократиялық коалиция»]]
 | коалиция4 =
 | басшы4 = [[Клара Добрев]]
 | дауыс4 = 70298
 | алдыңғы дауыс4 = 
 | дауыс4v2 = 
 | пайыз4 = 1.10
 | пайыз4v2 = 
 | алдыңғы пайыз4 = 34.44
 | орын4 = 0
 | алдыңғы орын4 = 15
 | сайланған4 = 
 | алдыңғы сайланған4 = 
 | сайланған атауы = 
 | қарта атауы = Дауыстарды аумақтар бойынша бөлу
 | қарта = 2026 Hungarian parliamentary election.svg
 | қарта өлшемі = 
 | қарта шарты1 = 
 | қарта шарты2 = 
 | fond = 
 | қарта тақарыбы = 
 | диаграмма атауы = Ұлттық жиналыста орындарды бөлу
 | диаграмма = 2026 Hungary National Assembly.svg
 | диаграмма өлшемі = 
 | шарт1 = {{legend|#8de8fe|Құрмет пен еркіндік партиясы: 141}}
{{legend|#ff6a00|Фидес — Мажарстан азаматтық одағы: 52}}
{{legend|#698b1e|Біздің Отанымыз: 6}}
 | шарт2 = 
 | диаграмма2 атауы = 
 | диаграмма2 = 
 | диаграмма өлшемі2 = 
 | шарт1 2 = 
 | шарт2 2 = 
 | жолақ атауы = 
 | жолақ1 = 
 | түс жолақ1 = 
 | пайыз жолақ1 = 
 | төменгі-жолақ атауы = 
 | ізашар = [[Виктор Орбан]]
 | ізашар партия = [[Фидес — Мажарстан азаматтық одағы|Фидес]]
 | ізбасар = ''Сайлауды күтуде''
 | ізбасар партия = 
 | соңы = [[Мажарстан премьер-министрі]]
 | ізашар атауы = 
 | ізашар жынысы = 
 | ізбасар атауы = 
 | ізбасар жынысы = 
 | төменгі тақырып = 
 | мазмұн = 
 | сайт =
}}
'''Мажарстандағы 2026 жылғы парламенттік сайлау''' 12 сәуірде [[Мемлекеттік жиналыс (Мажарстан)|Мемлекеттік жиналыс]]тың жаңа шақырылымын сайлау үшін өтті. Бұл сайлау [[Мажарстандағы парламент сайлауы (2010)|2010 жыл]]дан бері билікте келе жатқан премьер-министр [[Виктор Орбан]]ның бесінші мерзімге қалу-қалмау мәселесін шешті. [[Мажарстандағы парламент сайлауы (1990)|1990 жылы]] елде еркін сайлау жүйесі енгізілгеннен бері бұл оныншы парламенттік науқан болды.&lt;ref&gt;[https://444.hu/2025/07/27/orban-viktor-egyertelmuve-tette-amit-a-fidesz-es-magyar-peter-is-tol-egy-ideje-jovo-aprilis-12-en-lesz-a-valasztas Orbán Viktor egyértelművé tette, amit a Fidesz és Magyar Péter is tol egy ideje: jövő április 12-én lesz a választás]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/hungary-election-scheduled-orban-challenge-magyar-71b54205f00252ca7c466eb5407a2aa1|title=Hungary sets April 12 election date as Orbán faces tough challenge|lang=en|first=Justin|last=Spike|website=AP News|date=2026-01-13|access-date=|accessdate=2026-04-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/hungary-viktor-orban-fidesz-peter-magyar-tisza-5-key-questions-election-2026/|title=Hungary: 5 key questions about the EU’s most important election of 2026|lang=en|website=POLITICO|date=2026-01-15|access-date=|accessdate=2026-04-10}}&lt;/ref&gt;

Сайлау нәтижесі бойынша оппозиция жетекшісі [[Петер Мадияр]] бастаған [[Оңшыл центризм|оңшыл-центристік]] [[Проеуропеизм|еуропашыл]] «[[Тиса (партия)|Тиса]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы жеңіске жетті. Парламенттегі орындардың үштен екісінен астамына ие болған бұл партия енді өзге партиялардың келісімінсіз [[Мажарстан Конституциясы|конституция]]ға өзгертулер енгізуге мүмкіндік алды. Биліктегі «[[Фидес — Мажарстан азаматтық одағы|Фидес]]&lt;nowiki/&gt;» — [[Христиан-демократиялық халық партиясы (Мажарстан)|ХДХП]] коалициясы екінші орынды иеленді; премьер-министр Виктор Орбан жеңілгенін мойындап, Петер Мадиярды жеңісімен құттықтады. Парламентке өткен өзге қатысушылардың ішінен тек «[[Біздің Отанымыз (партия)|Біздің Отанымыз]]&lt;nowiki/&gt;» ұлтшыл партиясы ғана көрінді.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Hungary's conservative icon Orban defeated by centre-right opposition|first=Krisztina|last=Than|last2=Komuves|first2=Anita|url=https://www.reuters.com/world/europe/hungarians-vote-landmark-election-closely-watched-by-eu-russia-us-2026-04-11/|website=Reuters|date=2026-04-12|access-date=|accessdate=2026-04-13|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ms.now/news/hungarian-prime-minister-viktor-orban-concedes-defeat-after-painful-election-result|title=Hungarian Prime Minister Viktor Orbán concedes defeat after “painful” election result|lang=en|first=Mary Ann|last=Akers|website=MS NOW|date=2026-04-12|access-date=|accessdate=2026-04-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://kaz.tengrinews.kz/world_news/vengriyadagyi-saylau-orban-jenlgenn-moyyindadyi-373026/|title=Венгриядағы сайлау: Орбан жеңілгенін мойындады|date=2026-04-13|accessdate=2026-04-15|publisher=[[Tengrinews.kz]]}}&lt;/ref&gt; Бұл жолғы сайлаудағы халықтың қатысу деңгейі Мажарстандың қазіргі заманғы парламенттік сайлау тарихындағы ең жоғары көрсеткіш ретінде тіркелді.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Seismic shift: How 16 years of Hungarian politics changed in one day. The National Election Commission said voter turnout was at a record 77.8%, the highest ever recorded in a Hungarian election|first=Sandor|last=Zsiros|last2=Blackburn|first2=Gavin|url=https://www.euronews.com/2026/04/12/record-turnout-as-close-of-polls-nears-in-hungarys-most-consequential-election-in-decades|website=Euronews|date=2026-04-12|access-date=|accessdate=2026-04-13|lang=en}}&lt;/ref&gt;

Мажарстан президенті [[Тамаш Шуйок]] жаңа премьер-министрді сайлау 30 күн ішінде өтеді деп мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/27083895|title=Выборы нового премьер-министра Венгрии состоятся в течение 30 дней|website=tass.ru|access-date=|accessdate=2026-04-13|lang=ru|date=2026-04-12}}&lt;/ref&gt;

== Алғышарты ==
2022 жылдың 3 сәуірінде сайлаушылардың 54,13% дауысымен «[[Фидес — Мажарстан азаматтық одағы]]&lt;nowiki/&gt;» – [[Христиан-демократиялық халық партиясы (Мажарстан)|ХДХП]] альянсы 1990 жылдан бері барлық партиялар мен альянстар арасында ең көп дауыс жинады және төртінші рет орындардың үштен екісін жеңіп алды. [[Мажарстан үшін біріккен]] альянсы жеңіліп, көп ұзамай таратылды. Оның мүшелері мемлекеттік жиналыста жеке саяси топтар ретінде отырды. Басқа шағын партиялардың ішінен тек «[[Біздің Отанымыз (партия)|Біздің Отанымыз]]&lt;nowiki/&gt;» сайлау шегін еңсерді, ал «Екі құйрықты ит партиясы» мұны істемеді.&lt;ref&gt;[https://vtr.valasztas.hu/ogy2022 Nemzeti Választási Iroda]&lt;/ref&gt;

Сайлаудан кейін тек «[[Демократиялық коалиция (Мажарстан)|Демократиялық коалиция»]] «Фидеспен» бірге сауалнамаларда тұрақты екі таңбалы нәтижелерге қол жеткізді, бірақ әлі де билеуші партиядан едәуір артта қалды.&lt;ref&gt;[https://telex.hu/belfold/2022/09/16/gyurcsany-ferenc-dk-rendkivuli-sajtotajekoztato-felkeszultunk Árnyékkormányt alakít Dobrev Klára]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://telex.hu/belfold/2023/02/06/molnar-csaba-dk-partizan-interju-gyurcsany-ferenc Molnár Csaba: Egy dolgot nem próbált még az ellenzék 2010 óta, hogy legyen egy domináns párt]&lt;/ref&gt;

2024 жылдың 2 ақпанында [[Мажарстан президенті|президент]] [[Каталин Новак]] 2023 жылдың сәуірінде педофилия ісіне қатысы бар қылмыскерге [[Кешірімділік|кешірім]] жасағаны белгілі болды.&lt;ref&gt;[https://www.intellinews.com/children-s-home-crisis-threatens-very-foundation-of-orban-regime-say-analysts-312370/ Children's home crisis threatens very foundation of Orban regime, say analysts]&lt;/ref&gt; Жанжал Новактың, сондай-ақ кешірім жасауға қол қойған бұрынғы әділет министрі [[Юдит Варги]]дің отставкаға кетуіне әкелді.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68264363 Hungarian President Katalin Novak resigns over child-abuse pardon scandal]&lt;/ref&gt; Осыдан кейін көп ұзамай Варганың бұрынғы күйеуі [[Питер Мадьяр]] [[Facebook]]-те барлық мемлекеттік қызметінен кететінін жариялап, [[Виктор Орбан]] билігінің мақсаты ретінде айтылған «ұлттық, егеменді, буржуазиялық Мажарстан» идеясы шын мәнінде сыбайлас жемқорлықты жасыруға және байлықты тамыр-таныстығы барлардың пайдасына қайта бөлуге арналған «саяси өнім» екенін соңғы бірнеше жылда түсінгенін атап өтті.&lt;ref&gt;[https://telex.hu/belfold/2024/02/10/magyar-peter-varga-judit-volt-ferje-lemondas-ner-rogan-antal Varga Judit volt férje: Egy percig sem akarok olyan rendszer részese lenni, amelyben Tónik, Ádámok és Barbarák vígan röhöghetnek a markukba]&lt;/ref&gt;

15 наурызда Мадияр саясаттан алғашқы бас тартқанына қарамастан, [[Будапешт]]те ондаған мың адам қатысқан митинг өткізді және жаңа саяси партия құрылғанын жариялады.&lt;ref&gt;[https://www.euronews.com/2024/03/26/hungarian-whistleblower-releases-audio-suggesting-corruption-in-embattled-orban-government Thousands protest in Budapest as Orban embroiled in corruption scandal]&lt;/ref&gt; Сол айда жүргізілген сауалнамаға сәйкес, сайлаушылардың шамамен 15%-ы, егер ол президенттікке үміткер болса, Мадиярға «дәл немесе жоғары ықтималдықпен» дауыс беретіндерін айтты.&lt;ref&gt;[https://www.thebulwark.com/p/hungary-orban-scandal-crisis-peter-magyar In Hungary, Scandal and Crisis Suddenly Energize the Opposition]&lt;/ref&gt;

10 сәуірде Мадияр [[Еуропалық парламентке сайлау (2024)|Еуропарламент]]ке де, Будапешт ассамблеясына да сол кездегі белгісіз «Құрмет пен еркіндік партиясынан» (Тиса) сайлауға түсуге ниет білдірді, нәтижесінде 30%-ға жуық дауыспен 2-орынға ие болды-барлық партиялар арасында ең көп дауыс пен пайыз «Фидес», 2006 жылдан бастап. Бұл басқа оппозициялық партиялардың күйреуіне және Мажарстан саясатындағы жаңа жағдайға әкелді. Аралық сайлаудан кейін «Құрмет пен еркіндік партиясын» нығайту жалғасты және сауалнамаларға сәйкес, ол жылдың соңына қарай Мажарстандағы ең танымал саяси партияға айналды, «Фидестің» басты бәсекелесі болды.&lt;ref&gt;[https://24.hu/kozelet/2024/10/23/magyar-peter-tisza-part-kozvelemeny-kutatas-21-kutatointezet-vezetes/ Magyar Péter: Történelmet írunk, 18 éve nem volt ilyen]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://24.hu/belfold/2025/06/25/government-aligned-polling-institutions-silence/ Silence engulfs pro-government polling institutions]&lt;/ref&gt; Осыдан кейін «Мажарстандың жалпы халықтық партиясы» және «[[Моментум (Мажарстан)|Моментум]]&lt;nowiki/&gt;» сияқты кейбір оппозициялық партиялар үкіметтің ауысуы үшін келесі сайлауға қатыспауға шешім қабылдады.&lt;ref&gt;[https://444.hu/2025/06/01/marki-zay-partja-nem-indul-a-valasztason Márki-Zay pártja nem indul a választáson]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://telex.hu/belfold/2025/06/07/momentum-kuldottgyules-valasztas-2026 Nem indul a Momentum a 2026-os országgyűlési választáson]&lt;/ref&gt;

2014 жылдың қазан айының аяғы мен қараша айының басында Елорда интернет — трафикке салынатын салықтың жоспарланып отырған енгізілуіне байланысты үкіметке қарсы наразылықтармен қамтылды. Жаппай [[Венгриядағы Интернет салығына қарсы наразылықтар|наразылық]]тар мен халықаралық сыннан кейін Мажарстан үкіметі 2014 жылдың 31 қазанында заң жобасы қаралмайтынын мәлімдеді.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-29846285 Hungary internet tax cancelled after mass protests]&lt;/ref&gt;

2025 жылдың 13 желтоқсанында Будапештте Орбан үкіметіне қарсы акция өтті, онда наразылық білдірушілер мемлекеттік мекемелердегі балаларға қатысты зорлық-зомбылыққа қарсы шықты. Наразылықтардың себебі ведомство директоры қамқоршыларды ұрып-соғып жатқан кәмелетке толмағандарға арналған түзеу колониясынан интернетке қосылған бейнелер болды. «Құрмет пен еркіндік партиясының» жетекшісі, акцияны ұйымдастырушылардың бірі Питер Мадияр мемлекеттің қамқорлықтағы балаларды қорғай алмайтындығын мәлімдеді.&lt;ref&gt;[https://ru.euronews.com/2025/12/14/vengry-vyshli-na-zashitu-detej Венгры вышли на защиту детей]&lt;/ref&gt;

== Сайлау жүйесі ==
[[Мемлекеттік жиналыс (Мажарстан)|Мемлекеттік жиналыс]]тың 199 мүшесі аралас мажоритарлық жүйе бойынша екі әдіспен сайланады: 106 депутат бірмандатты округтерде [[Бір жеңімпаз салыстырмалы көпшілік жүйесі|мажоритарлық дауыс беру жүйесі]]мен, ал қалған 93-і біртұтас жалпыұлттық сайлау округінде [[Пропорционалды сайлау жүйесі|пропорционалды жүйе]] бойынша сайланады. Сайлау шегі партиялар үшін — 5 %, екі партиядан құралған коалициялар үшін — 10 %, ал үш немесе одан көп партиядан тұратын коалициялар үшін — 15 % деңгейінде белгіленген. Содан кейін мандаттар [[Д'Ондт әдісі]] бойынша бөлінеді.&lt;ref&gt;[https://www.parlament.hu/web/house-of-the-national-assembly/election-of-the-members-of-parliament Electing Members of the National Assembly - House of the National Assembly - Országgyűlés]&lt;/ref&gt;

2014 жылдан бастап армян, болгар, хорват, неміс, грек, поляк, сыған, румын, русин, серб, словак, словен және украин этникалық топтарының әрқайсысы, егер белгілі бір тізім шеңберінде тіркеліп, партиялық тізімдер бойынша жалпы дауыс санының 0,27 %-ы көлеміндегі төмендетілген квотаға қол жеткізсе, партиялық тізім бойынша 93 орынның біреуін ала алады. Егер тізім осы төмендетілген квотаға жете алмаса, әрбір азшылық Мемлекеттік жиналысқа депутаттық құқығы жоқ азшылық өкілін жібере алады.&lt;ref&gt;[https://www.valasztas.hu/web/national-election-office/parliamentary-elections-2022 Nemzeti Választási Iroda]&lt;/ref&gt;

=== Сайлау заңына түзету ===
2024 жылғы 17 желтоқсанда Мемлекеттік жиналыс сайлау округтерін өзгерту туралы шешім қабылдады. Нәтижесінде Будапештегі сайлау округтерінің саны 18-ден 16-ға дейін қысқарса, [[Пешт (вармедье)|Пешт вармедьесі]]нде, керісінше, 12-ден 14-ке дейін өсті. Сондай-ақ [[Чонград-Чанад]] пен [[Фейер (вармедье)|Фейер]]дің кейбір сайлау округтерінің шекаралары өзгертілді. Биліктегі «Фидес-ХДНП» альянсы бұл шешімді соңғы (2022 жылғы) халық санағының нәтижелеріне сүйеніп қабылдады. Алайда оппозицияның пікірінше, бұл өзгерістердің шынайы мақсаты — бұрын оппозиция өкілдері тікелей дауыс беру арқылы сайланған округтердегі, әсіресе елордадағы олардың позицияларын әлсірету болып табылады.&lt;ref&gt;[https://24.hu/belfold/2024/12/17/valasztasi-torveny-modositas-korzethatarok-parlament-szavazas-elfogadtak/ Megszavazták a választási törvény módosítását]&lt;/ref&gt;

Өзгерістер сайлау округтерін манипуляциялау ретінде сынға алынды, өйткені оппозициялық «Құрмет пен еркіндік партиясын» парламентте көпшілік дауысқа ие болу үшін шамамен 5% артықшылықпен жеңу керек.&lt;ref&gt;[https://english.atlatszo.hu/2025/08/25/gerrymandered-districts-manipulated-polls-orbans-party-banks-on-local-races-to-win-2026-elections/ Gerrymandered districts, manipulated polls: Orbán's party banks on local races to win 2026 elections]&lt;/ref&gt;

== Халықаралық реакция ==
Мажарстандағы 2026 жылғы парламенттік сайлау бүкіл әлемдегі мемлекет және қоғам қайраткерлерінің назарын аударып отыр. 2026 жылдың 17 наурызында [[Виктор Орбан]]ға қолдау білдірілді:

* [[Дональд Трамп]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың бұрынғы президенті (2017–2021) және қазіргі президенті (2025 жылдан бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/europe-right-wing-elite-netanyahu-endorse-orban-hungary-election/|title=Europe’s right-wing elite (and Netanyahu) endorse Orbán in Hungary election race|lang=en-GB|website=POLITICO|date=2026-01-14|access-date=|accessdate=2026-03-16}}&lt;/ref&gt;
* [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]], [[Ресей]]дің қазіргі президенті (2012 жылдан бастап)[https://www.hungarianconservative.com/articles/current/vladimir-putin-endorse-viktor-orban-election-2026-eu/]
* [[Хавьер Милей]], [[Аргентина]]ның қазіргі президенті (2023 жылдан бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/europe-right-wing-elite-netanyahu-endorse-orban-hungary-election/|title=Europe’s right-wing elite (and Netanyahu) endorse Orbán in Hungary election race|lang=en-GB|website=POLITICO|date=2026-01-14|access-date=|accessdate=2026-03-16}}&lt;/ref&gt;
* [[Александр Вучич]], [[Сербия]]ның қазіргі президенті (2017 жылдан бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/europe-right-wing-elite-netanyahu-endorse-orban-hungary-election/|title=Europe’s right-wing elite (and Netanyahu) endorse Orbán in Hungary election race|lang=en-GB|website=POLITICO|date=2026-01-14|access-date=|accessdate=2026-03-16}}&lt;/ref&gt;
* [[Джорджия Мелони]], [[Италия]]ның қазіргі премьер-министрі (2022 жылдан бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/europe-right-wing-elite-netanyahu-endorse-orban-hungary-election/|title=Europe’s right-wing elite (and Netanyahu) endorse Orbán in Hungary election race|lang=en-GB|website=POLITICO|date=2026-01-14|access-date=|accessdate=2026-03-16}}&lt;/ref&gt;
* [[Биньямин Нетаньяху]], [[Израиль]]дің қазіргі премьер-министрі (2022 жылдан бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/europe-right-wing-elite-netanyahu-endorse-orban-hungary-election/|title=Europe’s right-wing elite (and Netanyahu) endorse Orbán in Hungary election race|lang=en-GB|website=POLITICO|date=2026-01-14|access-date=|accessdate=2026-03-16}}&lt;/ref&gt;
* [[Андрей Бабиш]], [[Чехия]]ның қазіргі премьер-министрі (2025 жылдан бастап)[https://www.politico.eu/article/europe-right-wing-elite-netanyahu-endorse-orban-hungary-election/]
* [[Матеуш Моравецкий]], [[Польша]]ның бұрынғы премьер-министрі (2017–2023)[https://www.politico.eu/article/europe-right-wing-elite-netanyahu-endorse-orban-hungary-election/]
* [[Алис Вайдель]], [[Германия]]ның «[[Германия үшін балама]]&lt;nowiki/&gt;» (AfD) оппозициялық партиясының қазіргі жетекшісі[https://www.politico.eu/article/europe-right-wing-elite-netanyahu-endorse-orban-hungary-election/]

[[Мажарстан]]дың басты оппозициялық саясаткері [[Петер Мадияр]]ға қолдау білдірді:

* [[Дональд Туск]], [[Польша]]ның қазіргі премьер-министрі (2023 жылдан бастап)[https://www.origo.hu/kulpol/2025/11/magyar-peter-szovetsegese-nyiltan-fenyeget]
* [[Манфред Вебер]], [[Еуропалық халық партиясы]]ның қазіргі төрағасы (2022 жылдан бастап)&lt;ref&gt;{{Статья|ссылка=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=2026_Hungarian_parliamentary_election&amp;oldid=1343808189|заглавие=2026 Hungarian parliamentary election|год=2026-03-16|язык=en|издание=Wikipedia}}&lt;/ref&gt;

== Қоғамдық пікір сауалнамалары ==

=== Жалпы нәтиже ===
Графикте барлық сауалнамалардың орташаланған нәтижелері көрсетілген.
[[Сурет:2026 Hungarian election polls.svg|center|thumb|880px|: 
{{flatlist|
{{Color box|#ff6a00|border=darkgray}} [[Фидес — Мажарстан азаматтық одағы]],
{{Color box|#0083da|border=darkgray}} [[Демократиялық коалиция (Мажарстан)|Демократиялық коалиция]],
{{Color box|#8f70cf|border=darkgray}} [[Моментум (Мажарстан)|Моментум]],
{{Color box|#087365|border=darkgray}} [[Йоббик]],
{{Color box|#920005|border=darkgray}} [[Мажарстан социалистік партиясы]],&lt;br&gt;
{{Color box|#39b44c|border=darkgray}} [[Диалог — Жасылдар партиясы]],
{{Color box|#33cb8c|border=darkgray}} [[LMP — Мажарстандың Жасыл партиясы|Саясат басқаша болуы мүмкін — Мажарстандың Жасыл партиясы]],
{{Color box|#001ccd|border=darkgray}} Мажарстандың жалпы халықтық партиясы,
{{Color box|#698b1e|border=darkgray}} [[Біздің Отанымыз (партия)|Біздің Отанымыз]],
{{Color box|#818181|border=darkgray}} [[Екі құйрықты ит партиясы]],
{{Color box|#003553|border=darkgray}} Халық жағында,
{{Color box|#e4cf7b|border=darkgray}} Екінші реформалар дәуірінің партиясы
{{Color box|#86cdfa|border=darkgray}} [[Демократиялық коалиция (Мажарстан)|ДК]] — [[Мажарстан социалистік партиясы|МСП]] — [[Диалог — Жасылдар партиясы|Д]],
{{Color box|#8de8fe|border=darkgray}} [[Тиса (партия)|Құрмет пен еркіндік партиясы]].
]]

=== Бөлек нәтижелер ===
Келесі екі кестеде тиісінше үкіметті жақтайтын және тәуелсіз ұйымдар жүргізген сауалнамалардың нәтижелері ғана берілген.
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;&lt;gallery heights=&quot;250&quot; widths=&quot;500&quot;&gt;
Сурет:2026 Hungarian election polls (Government-aligned).svg|Үкімет мүддесі үшін жүргізілетін сауалнамалар
Сурет:2026 Hungarian election polls (Independent-Opposition-aligned).svg|Тәуелсіз бен оппозициялық сауалнамалар
&lt;/gallery&gt;
&lt;/div&gt;

== Нәтижелер ==

{| class=wikitable style=text-align:right
|colspan=15 align=center|[[Сурет:2026 Hungary National Assembly.svg]]
|-
!colspan=2 rowspan=2|Партия
!colspan=3|Партиялық тізімдер бойынша
!colspan=3|Бір мандатты округтер бойынша
!rowspan=2|Барлық орындар
!rowspan=2|±
|-
!Дауыстар
!%
!Орындар
!Дауыстар
!%
!Орындар
|-
|bgcolor=#8de8fe| ||align=left|[[Тиса (партия)|	Құрмет пен еркіндік партиясы (Тиса)]]|| '''3 385 890'''|| '''53,18'''|| '''45'''|| 3 333 415|| 55,26|| '''96'''|| '''141'''|| ''жаңа партия''
|-
|bgcolor=#FF6A00| ||align=left|[[Фидес — Мажарстан азаматтық одағы|Фидес]] — [[Христиан-демократиялық халық партиясы (Мажарстан)|ХДХП]] || 2 458 337|| 38,61|| 42 || 2 215 225|| 36,72|| 10 || 52 || {{құлдырау}}79
|-
|bgcolor=#688D1B| ||align=left|[[Біздің Отанымыз (партия)|«Біздің Отанымыз» қозғалысы]] || 358 372|| 5,63|| 6 || 345 252|| 5,72|| 0 || 6 || {{өзгеріссіз}}
|-
|bgcolor=#005EB8| ||align=left|[[Демократиялық коалиция (Мажарстан)|Демократиялық коалиция]] || 70 298
|1,10
|0|| 65 302|| 1,08|| 0 || 0 || {{құлдырау}}16
|-
|bgcolor=#999999| ||align=left|[[Екі құйрықты ит партиясы]] || 51 965
|0,82
|0|| 38 924|| 0,65|| 0 || 0 || {{өзгеріссіз}}
|-
|bgcolor=#f80101| ||align=left|[[Мажарстандың Сығандар ұлттық өзін-өзі басқаруы]]|| 19 203|| 0,30|| 0 || align=left colspan=3| || 0 || {{өзгеріссіз}}
|-
|bgcolor=#0047AB| ||align=left|[[Мажарстандың Немістер ұлттық өзін-өзі басқаруы]]|| 18 419|| 0,29|| 0 || align=left colspan=3| || 0 || {{құлдырау}}1
|-
|bgcolor=#800000| ||align=left|«[[Мажарстан ынтымақтастық қозғалысы|Ынтымақтастық]]» — [[Мажарстан жұмысшылар партиясы]]|| align=left colspan=3| || 4 187|| 0,07|| 0 || 0 || {{өзгеріссіз}}
|-
|bgcolor=#008371| ||align=left|[[Йоббик|Йоббик — Үздік Мажарстан үшін]]|| align=left colspan=3| || 7 832|| 0,13|| 0 || 0 || {{құлдырау}}9
|-
|bgcolor=#2e3b74| ||align=left|[[Қалыпты өмір партиясы]]|| align=left colspan=3| || 328|| 0,01|| 0 || 0 || {{өзгеріссіз}}
|-
|bgcolor=#97D550| ||align=left|[[LMP — Мажарстандың Жасыл партиясы]]|| align=left colspan=3| || 196|| 0,00|| 0 || 0 || {{құлдырау}}5
|-
|bgcolor=#DDDDDD| ||align=left|Басқа партиялар{{efn|Оның ішінде ұлттық азшылықтардың партиялық тізімдері}}|| 4 249|| 0,07|| 0 || 668|| 0,01|| 0 || 0 || {{өзгеріссіз}}
|-
|bgcolor=#DDDDDD| ||align=left|[[Тәуелсіз үміткер|Тәуелсіз үміткерлер]]|| align=left colspan=3| || 20 967|| 0,3|| 0 || 0 || {{өзгеріссіз}}
|-
|align=left colspan=2|Жарамды бюллетеньдер || 6 366 733|| 99,41|| || || || align=left colspan=3|
|-
|align=left colspan=2|Жарамсыз бюллетеньдер || 37 670|| 0,59|| || || || align=left colspan=3|
|-
|align=left colspan=2|'''Барлығы'''||'''6 404 403'''||'''100,00'''||'''93'''|| '''6''' '''032 296'''||'''100,00'''||'''106'''||'''199'''||{{өзгеріссіз}}
|-
|align=left colspan=2|Тіркелген сайлаушылар/келу|| '''7 527 742'''|| '''79,69'''|| || '''7 527 742'''|| || || ||
|-
|align=left colspan=10|Дереккөз: [https://vtr.valasztas.hu/ogy2026 Nemzeti Választási Iroda]
|}

== Дереккөздер ==

=== Түсініктемелер ===
{{Notelist}}

=== Дереккөздер ===
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Мажарстандағы сайлау]]
[[Санат:Еуропадағы 2026 сайлау|Мажарстан]]
[[Санат:Мажарстандағы 2026 жыл]]
[[Санат:Мажарстандағы парламенттік сайлау]]</text>
      <sha1>k9ivq6fztix2v8x176akpuhmpze3yw3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591519</id>
      <parentid>3591518</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T00:39:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <origin>3591519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35237" sha1="meruy4quh03fbg0gfktvkgbmgdmxfwo" xml:space="preserve">{{Сайлау
 | алдыңғы сайлау = Мажарстандағы парламент сайлауы (2022)
 | алдыңғы сайлау жылы = 2022
 | байрақ = 
 | ел = Мажарстан
 | вариант = 
 | келесі сайлау = Мажарстандағы парламент сайлауы (2030)
 | келесі сайлау жылы = 2030
 | сайлау атауы = Мажарстандағы парламент сайлауы (2026)
 | тақырып = 
 | қосымша = 
 | сайлау күні = 12 сәуір 2026
 | түрі = 
 | қосымша2 = 
 | жалпы кандидат = 
 | кезең = 
 | тіркелгендер = 7452428
 | сайлаушылар = 5913784
 | жарамды = 
 | жарамсыз = 
 | бос = 
 | халық = 
 | сайлаушылар2 = 
 | қатысқандар = 79.50
 | қатысқандар қатынасы = 
 | алдыңғы қатысқандар = 
 | босжәнежарамсыз = 
 | қатысқандар2 = 
 | қатысқандар2 қатынасы = 
 | алдыңғы қатысқандар2 = 
 | жарамды2 = 
 | босжәнежарамсыз2 = 
 | бос2 = 
 | жарамсыз2 = 
 | науқан = 
 | Дебат = 
 | сурет1 = Peter-Magyar-Budapest-15-03-2026 (cropped).jpg
 | түс1 = #8de8fe
 | партия1 = [[Тиса (партия)|Құрмет пен еркіндік партиясы]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/vengriya-parlamentin-sailau-orban-men-madiyar-arasyndagy-tandau/33730499.html |title=Венгрия парламентін сайлау: Орбан мен Мадияр арасындағы таңдау |language=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-04-12 |accessdate=2026-04-13}}&lt;/ref&gt;
 | коалиция1 = 
 | басшы1 = [[Петер Мадияр]]
 | дауыс1 = 3385890
 | алдыңғы дауыс1 = 
 | дауыс2v1 = 
 | пайыз1 = 53.18
 | пайыз2v1 = 
 | алдыңғы пайыз1 = 
 | ref пайыз1 = 
 | орын1 = 136
 | алдыңғы орын1 = 0
 | сурет2 = President Donald Trump hosts a bilateral lunch meeting with Hungarian Prime Minister Viktor Orban.2 (cropped).jpg
 | түс2 = #ff6a00
 | партия2 = [[Фидес — Мажарстан азаматтық одағы]]
 | коалиция2 =
 | партия1 коалиция2 = [[Фидес — Мажарстан азаматтық одағы|Фидес]]
 | партия2 коалиция2 = [[Христиан-демократиялық халық партиясы (Мажарстан)|ХДХП]]
 | басшы2 = [[Виктор Орбан]]
 | дауыс2 = 2458337
 | алдыңғы дауыс2 = 
 | дауыс2v2 = 
 | пайыз2 = 38.61
 | пайыз2v2 = 
 | алдыңғы пайыз2 = 54.13
 | орын2 = 57
 | алдыңғы орын2 = 135
 | сайланған2 = 
 | алдыңғы сайланған2 = 
 | сурет3 = Toroczkai László 2024 (cropped).jpg
 | түс3 = #698b1e
 | партия3 = [[Біздің Отанымыз (партия)|Біздің Отанымыз]]
 | коалиция3 =
 | басшы3 = [[Ласло Тороцкаи]]
 | дауыс3 = 358372
 | алдыңғы дауыс3 = 
 | дауыс3v2 = 
 | пайыз3 = 5.63
 | пайыз3v2 = 
 | алдыңғы пайыз3 = 5.88
 | орын3 = 6
 | алдыңғы орын3 = 6
 | сайланған3 = 
 | алдыңғы сайланған3 = 
 | сурет4 = Klára Dobrev 2025 (cropped2).jpg
 | түс4 = #005EB8
 | партия4 = [[Демократиялық коалиция (Мажарстан)|Демократиялық коалиция»]]
 | коалиция4 =
 | басшы4 = [[Клара Добрев]]
 | дауыс4 = 70298
 | алдыңғы дауыс4 = 
 | дауыс4v2 = 
 | пайыз4 = 1.10
 | пайыз4v2 = 
 | алдыңғы пайыз4 = 34.44
 | орын4 = 0
 | алдыңғы орын4 = 15
 | сайланған4 = 
 | алдыңғы сайланған4 = 
 | сайланған атауы = 
 | қарта атауы = Дауыстарды аумақтар бойынша бөлу
 | қарта = 2026 Hungarian parliamentary election.svg
 | қарта өлшемі = 
 | қарта шарты1 = 
 | қарта шарты2 = 
 | fond = 
 | қарта тақарыбы = 
 | диаграмма атауы = Палатада орындарды бөлу
 | диаграмма = 2026 Hungary National Assembly.svg
 | диаграмма өлшемі = 
 | шарт1 = {{legend|#8de8fe|Құрмет пен еркіндік партиясы: 141}}
{{legend|#ff6a00|Фидес — Мажарстан азаматтық одағы: 52}}
{{legend|#698b1e|Біздің Отанымыз: 6}}
 | шарт2 = 
 | диаграмма2 атауы = 
 | диаграмма2 = 
 | диаграмма өлшемі2 = 
 | шарт1 2 = 
 | шарт2 2 = 
 | жолақ атауы = 
 | жолақ1 = 
 | түс жолақ1 = 
 | пайыз жолақ1 = 
 | төменгі-жолақ атауы = 
 | ізашар = [[Виктор Орбан]]
 | ізашар партия = [[Фидес — Мажарстан азаматтық одағы|Фидес]]
 | ізбасар = ''Сайлауды күтуде''
 | ізбасар партия = 
 | соңы = [[Мажарстан премьер-министрі]]
 | ізашар атауы = 
 | ізашар жынысы = 
 | ізбасар атауы = 
 | ізбасар жынысы = 
 | төменгі тақырып = 
 | мазмұн = 
 | сайт =
}}
'''Мажарстандағы 2026 жылғы парламенттік сайлау''' 12 сәуірде [[Мемлекеттік жиналыс (Мажарстан)|Мемлекеттік жиналыс]]тың жаңа шақырылымын сайлау үшін өтті. Бұл сайлау [[Мажарстандағы парламент сайлауы (2010)|2010 жыл]]дан бері билікте келе жатқан премьер-министр [[Виктор Орбан]]ның бесінші мерзімге қалу-қалмау мәселесін шешті. [[Мажарстандағы парламент сайлауы (1990)|1990 жылы]] елде еркін сайлау жүйесі енгізілгеннен бері бұл оныншы парламенттік науқан болды.&lt;ref&gt;[https://444.hu/2025/07/27/orban-viktor-egyertelmuve-tette-amit-a-fidesz-es-magyar-peter-is-tol-egy-ideje-jovo-aprilis-12-en-lesz-a-valasztas Orbán Viktor egyértelművé tette, amit a Fidesz és Magyar Péter is tol egy ideje: jövő április 12-én lesz a választás]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/hungary-election-scheduled-orban-challenge-magyar-71b54205f00252ca7c466eb5407a2aa1|title=Hungary sets April 12 election date as Orbán faces tough challenge|lang=en|first=Justin|last=Spike|website=AP News|date=2026-01-13|access-date=|accessdate=2026-04-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/hungary-viktor-orban-fidesz-peter-magyar-tisza-5-key-questions-election-2026/|title=Hungary: 5 key questions about the EU’s most important election of 2026|lang=en|website=POLITICO|date=2026-01-15|access-date=|accessdate=2026-04-10}}&lt;/ref&gt;

Сайлау нәтижесі бойынша оппозиция жетекшісі [[Петер Мадияр]] бастаған [[Оңшыл центризм|оңшыл-центристік]] [[Проеуропеизм|еуропашыл]] «[[Тиса (партия)|Тиса]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы жеңіске жетті. Парламенттегі орындардың үштен екісінен астамына ие болған бұл партия енді өзге партиялардың келісімінсіз [[Мажарстан Конституциясы|конституция]]ға өзгертулер енгізуге мүмкіндік алды. Биліктегі «[[Фидес — Мажарстан азаматтық одағы|Фидес]]&lt;nowiki/&gt;» — [[Христиан-демократиялық халық партиясы (Мажарстан)|ХДХП]] коалициясы екінші орынды иеленді; премьер-министр Виктор Орбан жеңілгенін мойындап, Петер Мадиярды жеңісімен құттықтады. Парламентке өткен өзге қатысушылардың ішінен тек «[[Біздің Отанымыз (партия)|Біздің Отанымыз]]&lt;nowiki/&gt;» ұлтшыл партиясы ғана көрінді.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Hungary's conservative icon Orban defeated by centre-right opposition|first=Krisztina|last=Than|last2=Komuves|first2=Anita|url=https://www.reuters.com/world/europe/hungarians-vote-landmark-election-closely-watched-by-eu-russia-us-2026-04-11/|website=Reuters|date=2026-04-12|access-date=|accessdate=2026-04-13|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ms.now/news/hungarian-prime-minister-viktor-orban-concedes-defeat-after-painful-election-result|title=Hungarian Prime Minister Viktor Orbán concedes defeat after “painful” election result|lang=en|first=Mary Ann|last=Akers|website=MS NOW|date=2026-04-12|access-date=|accessdate=2026-04-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://kaz.tengrinews.kz/world_news/vengriyadagyi-saylau-orban-jenlgenn-moyyindadyi-373026/|title=Венгриядағы сайлау: Орбан жеңілгенін мойындады|date=2026-04-13|accessdate=2026-04-15|publisher=[[Tengrinews.kz]]}}&lt;/ref&gt; Бұл жолғы сайлаудағы халықтың қатысу деңгейі Мажарстандың қазіргі заманғы парламенттік сайлау тарихындағы ең жоғары көрсеткіш ретінде тіркелді.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Seismic shift: How 16 years of Hungarian politics changed in one day. The National Election Commission said voter turnout was at a record 77.8%, the highest ever recorded in a Hungarian election|first=Sandor|last=Zsiros|last2=Blackburn|first2=Gavin|url=https://www.euronews.com/2026/04/12/record-turnout-as-close-of-polls-nears-in-hungarys-most-consequential-election-in-decades|website=Euronews|date=2026-04-12|access-date=|accessdate=2026-04-13|lang=en}}&lt;/ref&gt;

Мажарстан президенті [[Тамаш Шуйок]] жаңа премьер-министрді сайлау 30 күн ішінде өтеді деп мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/27083895|title=Выборы нового премьер-министра Венгрии состоятся в течение 30 дней|website=tass.ru|access-date=|accessdate=2026-04-13|lang=ru|date=2026-04-12}}&lt;/ref&gt;

== Алғышарты ==
2022 жылдың 3 сәуірінде сайлаушылардың 54,13% дауысымен «[[Фидес — Мажарстан азаматтық одағы]]&lt;nowiki/&gt;» – [[Христиан-демократиялық халық партиясы (Мажарстан)|ХДХП]] альянсы 1990 жылдан бері барлық партиялар мен альянстар арасында ең көп дауыс жинады және төртінші рет орындардың үштен екісін жеңіп алды. [[Мажарстан үшін біріккен]] альянсы жеңіліп, көп ұзамай таратылды. Оның мүшелері мемлекеттік жиналыста жеке саяси топтар ретінде отырды. Басқа шағын партиялардың ішінен тек «[[Біздің Отанымыз (партия)|Біздің Отанымыз]]&lt;nowiki/&gt;» сайлау шегін еңсерді, ал «Екі құйрықты ит партиясы» мұны істемеді.&lt;ref&gt;[https://vtr.valasztas.hu/ogy2022 Nemzeti Választási Iroda]&lt;/ref&gt;

Сайлаудан кейін тек «[[Демократиялық коалиция (Мажарстан)|Демократиялық коалиция»]] «Фидеспен» бірге сауалнамаларда тұрақты екі таңбалы нәтижелерге қол жеткізді, бірақ әлі де билеуші партиядан едәуір артта қалды.&lt;ref&gt;[https://telex.hu/belfold/2022/09/16/gyurcsany-ferenc-dk-rendkivuli-sajtotajekoztato-felkeszultunk Árnyékkormányt alakít Dobrev Klára]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://telex.hu/belfold/2023/02/06/molnar-csaba-dk-partizan-interju-gyurcsany-ferenc Molnár Csaba: Egy dolgot nem próbált még az ellenzék 2010 óta, hogy legyen egy domináns párt]&lt;/ref&gt;

2024 жылдың 2 ақпанында [[Мажарстан президенті|президент]] [[Каталин Новак]] 2023 жылдың сәуірінде педофилия ісіне қатысы бар қылмыскерге [[Кешірімділік|кешірім]] жасағаны белгілі болды.&lt;ref&gt;[https://www.intellinews.com/children-s-home-crisis-threatens-very-foundation-of-orban-regime-say-analysts-312370/ Children's home crisis threatens very foundation of Orban regime, say analysts]&lt;/ref&gt; Жанжал Новактың, сондай-ақ кешірім жасауға қол қойған бұрынғы әділет министрі [[Юдит Варги]]дің отставкаға кетуіне әкелді.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68264363 Hungarian President Katalin Novak resigns over child-abuse pardon scandal]&lt;/ref&gt; Осыдан кейін көп ұзамай Варганың бұрынғы күйеуі [[Питер Мадьяр]] [[Facebook]]-те барлық мемлекеттік қызметінен кететінін жариялап, [[Виктор Орбан]] билігінің мақсаты ретінде айтылған «ұлттық, егеменді, буржуазиялық Мажарстан» идеясы шын мәнінде сыбайлас жемқорлықты жасыруға және байлықты тамыр-таныстығы барлардың пайдасына қайта бөлуге арналған «саяси өнім» екенін соңғы бірнеше жылда түсінгенін атап өтті.&lt;ref&gt;[https://telex.hu/belfold/2024/02/10/magyar-peter-varga-judit-volt-ferje-lemondas-ner-rogan-antal Varga Judit volt férje: Egy percig sem akarok olyan rendszer részese lenni, amelyben Tónik, Ádámok és Barbarák vígan röhöghetnek a markukba]&lt;/ref&gt;

15 наурызда Мадияр саясаттан алғашқы бас тартқанына қарамастан, [[Будапешт]]те ондаған мың адам қатысқан митинг өткізді және жаңа саяси партия құрылғанын жариялады.&lt;ref&gt;[https://www.euronews.com/2024/03/26/hungarian-whistleblower-releases-audio-suggesting-corruption-in-embattled-orban-government Thousands protest in Budapest as Orban embroiled in corruption scandal]&lt;/ref&gt; Сол айда жүргізілген сауалнамаға сәйкес, сайлаушылардың шамамен 15%-ы, егер ол президенттікке үміткер болса, Мадиярға «дәл немесе жоғары ықтималдықпен» дауыс беретіндерін айтты.&lt;ref&gt;[https://www.thebulwark.com/p/hungary-orban-scandal-crisis-peter-magyar In Hungary, Scandal and Crisis Suddenly Energize the Opposition]&lt;/ref&gt;

10 сәуірде Мадияр [[Еуропалық парламентке сайлау (2024)|Еуропарламент]]ке де, Будапешт ассамблеясына да сол кездегі белгісіз «Құрмет пен еркіндік партиясынан» (Тиса) сайлауға түсуге ниет білдірді, нәтижесінде 30%-ға жуық дауыспен 2-орынға ие болды-барлық партиялар арасында ең көп дауыс пен пайыз «Фидес», 2006 жылдан бастап. Бұл басқа оппозициялық партиялардың күйреуіне және Мажарстан саясатындағы жаңа жағдайға әкелді. Аралық сайлаудан кейін «Құрмет пен еркіндік партиясын» нығайту жалғасты және сауалнамаларға сәйкес, ол жылдың соңына қарай Мажарстандағы ең танымал саяси партияға айналды, «Фидестің» басты бәсекелесі болды.&lt;ref&gt;[https://24.hu/kozelet/2024/10/23/magyar-peter-tisza-part-kozvelemeny-kutatas-21-kutatointezet-vezetes/ Magyar Péter: Történelmet írunk, 18 éve nem volt ilyen]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://24.hu/belfold/2025/06/25/government-aligned-polling-institutions-silence/ Silence engulfs pro-government polling institutions]&lt;/ref&gt; Осыдан кейін «Мажарстандың жалпы халықтық партиясы» және «[[Моментум (Мажарстан)|Моментум]]&lt;nowiki/&gt;» сияқты кейбір оппозициялық партиялар үкіметтің ауысуы үшін келесі сайлауға қатыспауға шешім қабылдады.&lt;ref&gt;[https://444.hu/2025/06/01/marki-zay-partja-nem-indul-a-valasztason Márki-Zay pártja nem indul a választáson]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://telex.hu/belfold/2025/06/07/momentum-kuldottgyules-valasztas-2026 Nem indul a Momentum a 2026-os országgyűlési választáson]&lt;/ref&gt;

2014 жылдың қазан айының аяғы мен қараша айының басында Елорда интернет — трафикке салынатын салықтың жоспарланып отырған енгізілуіне байланысты үкіметке қарсы наразылықтармен қамтылды. Жаппай [[Венгриядағы Интернет салығына қарсы наразылықтар|наразылық]]тар мен халықаралық сыннан кейін Мажарстан үкіметі 2014 жылдың 31 қазанында заң жобасы қаралмайтынын мәлімдеді.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-29846285 Hungary internet tax cancelled after mass protests]&lt;/ref&gt;

2025 жылдың 13 желтоқсанында Будапештте Орбан үкіметіне қарсы акция өтті, онда наразылық білдірушілер мемлекеттік мекемелердегі балаларға қатысты зорлық-зомбылыққа қарсы шықты. Наразылықтардың себебі ведомство директоры қамқоршыларды ұрып-соғып жатқан кәмелетке толмағандарға арналған түзеу колониясынан интернетке қосылған бейнелер болды. «Құрмет пен еркіндік партиясының» жетекшісі, акцияны ұйымдастырушылардың бірі Питер Мадияр мемлекеттің қамқорлықтағы балаларды қорғай алмайтындығын мәлімдеді.&lt;ref&gt;[https://ru.euronews.com/2025/12/14/vengry-vyshli-na-zashitu-detej Венгры вышли на защиту детей]&lt;/ref&gt;

== Сайлау жүйесі ==
[[Мемлекеттік жиналыс (Мажарстан)|Мемлекеттік жиналыс]]тың 199 мүшесі аралас мажоритарлық жүйе бойынша екі әдіспен сайланады: 106 депутат бірмандатты округтерде [[Бір жеңімпаз салыстырмалы көпшілік жүйесі|мажоритарлық дауыс беру жүйесі]]мен, ал қалған 93-і біртұтас жалпыұлттық сайлау округінде [[Пропорционалды сайлау жүйесі|пропорционалды жүйе]] бойынша сайланады. Сайлау шегі партиялар үшін — 5 %, екі партиядан құралған коалициялар үшін — 10 %, ал үш немесе одан көп партиядан тұратын коалициялар үшін — 15 % деңгейінде белгіленген. Содан кейін мандаттар [[Д'Ондт әдісі]] бойынша бөлінеді.&lt;ref&gt;[https://www.parlament.hu/web/house-of-the-national-assembly/election-of-the-members-of-parliament Electing Members of the National Assembly - House of the National Assembly - Országgyűlés]&lt;/ref&gt;

2014 жылдан бастап армян, болгар, хорват, неміс, грек, поляк, сыған, румын, русин, серб, словак, словен және украин этникалық топтарының әрқайсысы, егер белгілі бір тізім шеңберінде тіркеліп, партиялық тізімдер бойынша жалпы дауыс санының 0,27 %-ы көлеміндегі төмендетілген квотаға қол жеткізсе, партиялық тізім бойынша 93 орынның біреуін ала алады. Егер тізім осы төмендетілген квотаға жете алмаса, әрбір азшылық Мемлекеттік жиналысқа депутаттық құқығы жоқ азшылық өкілін жібере алады.&lt;ref&gt;[https://www.valasztas.hu/web/national-election-office/parliamentary-elections-2022 Nemzeti Választási Iroda]&lt;/ref&gt;

=== Сайлау заңына түзету ===
2024 жылғы 17 желтоқсанда Мемлекеттік жиналыс сайлау округтерін өзгерту туралы шешім қабылдады. Нәтижесінде Будапештегі сайлау округтерінің саны 18-ден 16-ға дейін қысқарса, [[Пешт (вармедье)|Пешт вармедьесі]]нде, керісінше, 12-ден 14-ке дейін өсті. Сондай-ақ [[Чонград-Чанад]] пен [[Фейер (вармедье)|Фейер]]дің кейбір сайлау округтерінің шекаралары өзгертілді. Биліктегі «Фидес-ХДНП» альянсы бұл шешімді соңғы (2022 жылғы) халық санағының нәтижелеріне сүйеніп қабылдады. Алайда оппозицияның пікірінше, бұл өзгерістердің шынайы мақсаты — бұрын оппозиция өкілдері тікелей дауыс беру арқылы сайланған округтердегі, әсіресе елордадағы олардың позицияларын әлсірету болып табылады.&lt;ref&gt;[https://24.hu/belfold/2024/12/17/valasztasi-torveny-modositas-korzethatarok-parlament-szavazas-elfogadtak/ Megszavazták a választási törvény módosítását]&lt;/ref&gt;

Өзгерістер сайлау округтерін манипуляциялау ретінде сынға алынды, өйткені оппозициялық «Құрмет пен еркіндік партиясын» парламентте көпшілік дауысқа ие болу үшін шамамен 5% артықшылықпен жеңу керек.&lt;ref&gt;[https://english.atlatszo.hu/2025/08/25/gerrymandered-districts-manipulated-polls-orbans-party-banks-on-local-races-to-win-2026-elections/ Gerrymandered districts, manipulated polls: Orbán's party banks on local races to win 2026 elections]&lt;/ref&gt;

== Халықаралық реакция ==
Мажарстандағы 2026 жылғы парламенттік сайлау бүкіл әлемдегі мемлекет және қоғам қайраткерлерінің назарын аударып отыр. 2026 жылдың 17 наурызында [[Виктор Орбан]]ға қолдау білдірілді:

* [[Дональд Трамп]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың бұрынғы президенті (2017–2021) және қазіргі президенті (2025 жылдан бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/europe-right-wing-elite-netanyahu-endorse-orban-hungary-election/|title=Europe’s right-wing elite (and Netanyahu) endorse Orbán in Hungary election race|lang=en-GB|website=POLITICO|date=2026-01-14|access-date=|accessdate=2026-03-16}}&lt;/ref&gt;
* [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]], [[Ресей]]дің қазіргі президенті (2012 жылдан бастап)[https://www.hungarianconservative.com/articles/current/vladimir-putin-endorse-viktor-orban-election-2026-eu/]
* [[Хавьер Милей]], [[Аргентина]]ның қазіргі президенті (2023 жылдан бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/europe-right-wing-elite-netanyahu-endorse-orban-hungary-election/|title=Europe’s right-wing elite (and Netanyahu) endorse Orbán in Hungary election race|lang=en-GB|website=POLITICO|date=2026-01-14|access-date=|accessdate=2026-03-16}}&lt;/ref&gt;
* [[Александр Вучич]], [[Сербия]]ның қазіргі президенті (2017 жылдан бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/europe-right-wing-elite-netanyahu-endorse-orban-hungary-election/|title=Europe’s right-wing elite (and Netanyahu) endorse Orbán in Hungary election race|lang=en-GB|website=POLITICO|date=2026-01-14|access-date=|accessdate=2026-03-16}}&lt;/ref&gt;
* [[Джорджия Мелони]], [[Италия]]ның қазіргі премьер-министрі (2022 жылдан бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/europe-right-wing-elite-netanyahu-endorse-orban-hungary-election/|title=Europe’s right-wing elite (and Netanyahu) endorse Orbán in Hungary election race|lang=en-GB|website=POLITICO|date=2026-01-14|access-date=|accessdate=2026-03-16}}&lt;/ref&gt;
* [[Биньямин Нетаньяху]], [[Израиль]]дің қазіргі премьер-министрі (2022 жылдан бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/europe-right-wing-elite-netanyahu-endorse-orban-hungary-election/|title=Europe’s right-wing elite (and Netanyahu) endorse Orbán in Hungary election race|lang=en-GB|website=POLITICO|date=2026-01-14|access-date=|accessdate=2026-03-16}}&lt;/ref&gt;
* [[Андрей Бабиш]], [[Чехия]]ның қазіргі премьер-министрі (2025 жылдан бастап)[https://www.politico.eu/article/europe-right-wing-elite-netanyahu-endorse-orban-hungary-election/]
* [[Матеуш Моравецкий]], [[Польша]]ның бұрынғы премьер-министрі (2017–2023)[https://www.politico.eu/article/europe-right-wing-elite-netanyahu-endorse-orban-hungary-election/]
* [[Алис Вайдель]], [[Германия]]ның «[[Германия үшін балама]]&lt;nowiki/&gt;» (AfD) оппозициялық партиясының қазіргі жетекшісі[https://www.politico.eu/article/europe-right-wing-elite-netanyahu-endorse-orban-hungary-election/]

[[Мажарстан]]дың басты оппозициялық саясаткері [[Петер Мадияр]]ға қолдау білдірді:

* [[Дональд Туск]], [[Польша]]ның қазіргі премьер-министрі (2023 жылдан бастап)[https://www.origo.hu/kulpol/2025/11/magyar-peter-szovetsegese-nyiltan-fenyeget]
* [[Манфред Вебер]], [[Еуропалық халық партиясы]]ның қазіргі төрағасы (2022 жылдан бастап)&lt;ref&gt;{{Статья|ссылка=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=2026_Hungarian_parliamentary_election&amp;oldid=1343808189|заглавие=2026 Hungarian parliamentary election|год=2026-03-16|язык=en|издание=Wikipedia}}&lt;/ref&gt;

== Қоғамдық пікір сауалнамалары ==

=== Жалпы нәтиже ===
Графикте барлық сауалнамалардың орташаланған нәтижелері көрсетілген.
[[Сурет:2026 Hungarian election polls.svg|center|thumb|880px|: 
{{flatlist|
{{Color box|#ff6a00|border=darkgray}} [[Фидес — Мажарстан азаматтық одағы]],
{{Color box|#0083da|border=darkgray}} [[Демократиялық коалиция (Мажарстан)|Демократиялық коалиция]],
{{Color box|#8f70cf|border=darkgray}} [[Моментум (Мажарстан)|Моментум]],
{{Color box|#087365|border=darkgray}} [[Йоббик]],
{{Color box|#920005|border=darkgray}} [[Мажарстан социалистік партиясы]],&lt;br&gt;
{{Color box|#39b44c|border=darkgray}} [[Диалог — Жасылдар партиясы]],
{{Color box|#33cb8c|border=darkgray}} [[LMP — Мажарстандың Жасыл партиясы|Саясат басқаша болуы мүмкін — Мажарстандың Жасыл партиясы]],
{{Color box|#001ccd|border=darkgray}} Мажарстандың жалпы халықтық партиясы,
{{Color box|#698b1e|border=darkgray}} [[Біздің Отанымыз (партия)|Біздің Отанымыз]],
{{Color box|#818181|border=darkgray}} [[Екі құйрықты ит партиясы]],
{{Color box|#003553|border=darkgray}} Халық жағында,
{{Color box|#e4cf7b|border=darkgray}} Екінші реформалар дәуірінің партиясы
{{Color box|#86cdfa|border=darkgray}} [[Демократиялық коалиция (Мажарстан)|ДК]] — [[Мажарстан социалистік партиясы|МСП]] — [[Диалог — Жасылдар партиясы|Д]],
{{Color box|#8de8fe|border=darkgray}} [[Тиса (партия)|Құрмет пен еркіндік партиясы]].
]]

=== Бөлек нәтижелер ===
Келесі екі кестеде тиісінше үкіметті жақтайтын және тәуелсіз ұйымдар жүргізген сауалнамалардың нәтижелері ғана берілген.
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;&lt;gallery heights=&quot;250&quot; widths=&quot;500&quot;&gt;
Сурет:2026 Hungarian election polls (Government-aligned).svg|Үкімет мүддесі үшін жүргізілетін сауалнамалар
Сурет:2026 Hungarian election polls (Independent-Opposition-aligned).svg|Тәуелсіз бен оппозициялық сауалнамалар
&lt;/gallery&gt;
&lt;/div&gt;

== Нәтижелер ==

{| class=wikitable style=text-align:right
|colspan=15 align=center|[[Сурет:2026 Hungary National Assembly.svg]]
|-
!colspan=2 rowspan=2|Партия
!colspan=3|Партиялық тізімдер бойынша
!colspan=3|Бір мандатты округтер бойынша
!rowspan=2|Барлық орындар
!rowspan=2|±
|-
!Дауыстар
!%
!Орындар
!Дауыстар
!%
!Орындар
|-
|bgcolor=#8de8fe| ||align=left|[[Тиса (партия)|	Құрмет пен еркіндік партиясы (Тиса)]]|| '''3 385 890'''|| '''53,18'''|| '''45'''|| 3 333 415|| 55,26|| '''96'''|| '''141'''|| ''жаңа партия''
|-
|bgcolor=#FF6A00| ||align=left|[[Фидес — Мажарстан азаматтық одағы|Фидес]] — [[Христиан-демократиялық халық партиясы (Мажарстан)|ХДХП]] || 2 458 337|| 38,61|| 42 || 2 215 225|| 36,72|| 10 || 52 || {{құлдырау}}79
|-
|bgcolor=#688D1B| ||align=left|[[Біздің Отанымыз (партия)|«Біздің Отанымыз» қозғалысы]] || 358 372|| 5,63|| 6 || 345 252|| 5,72|| 0 || 6 || {{өзгеріссіз}}
|-
|bgcolor=#005EB8| ||align=left|[[Демократиялық коалиция (Мажарстан)|Демократиялық коалиция]] || 70 298
|1,10
|0|| 65 302|| 1,08|| 0 || 0 || {{құлдырау}}16
|-
|bgcolor=#999999| ||align=left|[[Екі құйрықты ит партиясы]] || 51 965
|0,82
|0|| 38 924|| 0,65|| 0 || 0 || {{өзгеріссіз}}
|-
|bgcolor=#f80101| ||align=left|[[Мажарстандың Сығандар ұлттық өзін-өзі басқаруы]]|| 19 203|| 0,30|| 0 || align=left colspan=3| || 0 || {{өзгеріссіз}}
|-
|bgcolor=#0047AB| ||align=left|[[Мажарстандың Немістер ұлттық өзін-өзі басқаруы]]|| 18 419|| 0,29|| 0 || align=left colspan=3| || 0 || {{құлдырау}}1
|-
|bgcolor=#800000| ||align=left|«[[Мажарстан ынтымақтастық қозғалысы|Ынтымақтастық]]» — [[Мажарстан жұмысшылар партиясы]]|| align=left colspan=3| || 4 187|| 0,07|| 0 || 0 || {{өзгеріссіз}}
|-
|bgcolor=#008371| ||align=left|[[Йоббик|Йоббик — Үздік Мажарстан үшін]]|| align=left colspan=3| || 7 832|| 0,13|| 0 || 0 || {{құлдырау}}9
|-
|bgcolor=#2e3b74| ||align=left|[[Қалыпты өмір партиясы]]|| align=left colspan=3| || 328|| 0,01|| 0 || 0 || {{өзгеріссіз}}
|-
|bgcolor=#97D550| ||align=left|[[LMP — Мажарстандың Жасыл партиясы]]|| align=left colspan=3| || 196|| 0,00|| 0 || 0 || {{құлдырау}}5
|-
|bgcolor=#DDDDDD| ||align=left|Басқа партиялар{{efn|Оның ішінде ұлттық азшылықтардың партиялық тізімдері}}|| 4 249|| 0,07|| 0 || 668|| 0,01|| 0 || 0 || {{өзгеріссіз}}
|-
|bgcolor=#DDDDDD| ||align=left|[[Тәуелсіз үміткер|Тәуелсіз үміткерлер]]|| align=left colspan=3| || 20 967|| 0,3|| 0 || 0 || {{өзгеріссіз}}
|-
|align=left colspan=2|Жарамды бюллетеньдер || 6 366 733|| 99,41|| || || || align=left colspan=3|
|-
|align=left colspan=2|Жарамсыз бюллетеньдер || 37 670|| 0,59|| || || || align=left colspan=3|
|-
|align=left colspan=2|'''Барлығы'''||'''6 404 403'''||'''100,00'''||'''93'''|| '''6''' '''032 296'''||'''100,00'''||'''106'''||'''199'''||{{өзгеріссіз}}
|-
|align=left colspan=2|Тіркелген сайлаушылар/келу|| '''7 527 742'''|| '''79,69'''|| || '''7 527 742'''|| || || ||
|-
|align=left colspan=10|Дереккөз: [https://vtr.valasztas.hu/ogy2026 Nemzeti Választási Iroda]
|}

== Дереккөздер ==

=== Түсініктемелер ===
{{Notelist}}

=== Дереккөздер ===
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Мажарстандағы сайлау]]
[[Санат:Еуропадағы 2026 сайлау|Мажарстан]]
[[Санат:Мажарстандағы 2026 жыл]]
[[Санат:Мажарстандағы парламенттік сайлау]]</text>
      <sha1>meruy4quh03fbg0gfktvkgbmgdmxfwo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591522</id>
      <parentid>3591519</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T00:46:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <origin>3591522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35270" sha1="r6lxwazcrt9czimkc5j38z1y2qczhov" xml:space="preserve">{{Сайлау
 | алдыңғы сайлау = Мажарстандағы парламент сайлауы (2022)
 | алдыңғы сайлау жылы = 2022
 | байрақ = 
 | ел = Мажарстан
 | вариант = 
 | келесі сайлау = Мажарстандағы парламент сайлауы (2030)
 | келесі сайлау жылы = 2030
 | сайлау атауы = Мажарстандағы парламент сайлауы (2026)
 | тақырып = 
 | қосымша = 
 | сайлау күні = 12 сәуір 2026
 | түрі = 
 | қосымша2 = 
 | жалпы кандидат = 
 | кезең = 
 | тіркелгендер = 7452428
 | сайлаушылар = 5913784
 | жарамды = 
 | жарамсыз = 
 | бос = 
 | халық = 
 | сайлаушылар2 = 
 | қатысқандар = 79.50
 | қатысқандар қатынасы = 
 | алдыңғы қатысқандар = 
 | босжәнежарамсыз = 
 | қатысқандар2 = 
 | қатысқандар2 қатынасы = 
 | алдыңғы қатысқандар2 = 
 | жарамды2 = 
 | босжәнежарамсыз2 = 
 | бос2 = 
 | жарамсыз2 = 
 | науқан = 
 | Дебат = 
 | сурет1 = Peter-Magyar-Budapest-15-03-2026 (cropped).jpg
 | түс1 = #8de8fe
 | партия1 = [[Тиса (партия)|Құрмет пен еркіндік партиясы]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/vengriya-parlamentin-sailau-orban-men-madiyar-arasyndagy-tandau/33730499.html |title=Венгрия парламентін сайлау: Орбан мен Мадияр арасындағы таңдау |language=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-04-12 |accessdate=2026-04-13}}&lt;/ref&gt;
 | коалиция1 = 
 | басшы1 = [[Петер Мадияр]]
 | дауыс1 = 3385890
 | алдыңғы дауыс1 = 
 | дауыс2v1 = 
 | пайыз1 = 53.18
 | пайыз2v1 = 
 | алдыңғы пайыз1 = 
 | ref пайыз1 = 
 | орын1 = 136
 | алдыңғы орын1 = 0
 | сурет2 = President Donald Trump hosts a bilateral lunch meeting with Hungarian Prime Minister Viktor Orban.2 (cropped).jpg
 | түс2 = #ff6a00
 | партия2 = [[Фидес — Мажарстан азаматтық одағы]]
 | коалиция2 =
 | партия1 коалиция2 = [[Фидес — Мажарстан азаматтық одағы|Фидес]]
 | партия2 коалиция2 = [[Христиан-демократиялық халық партиясы (Мажарстан)|ХДХП]]
 | басшы2 = [[Виктор Орбан]]
 | дауыс2 = 2458337
 | алдыңғы дауыс2 = 
 | дауыс2v2 = 
 | пайыз2 = 38.61
 | пайыз2v2 = 
 | алдыңғы пайыз2 = 54.13
 | орын2 = 57
 | алдыңғы орын2 = 135
 | сайланған2 = 
 | алдыңғы сайланған2 = 
 | сурет3 = Toroczkai László 2024 (cropped).jpg
 | түс3 = #698b1e
 | партия3 = [[Біздің Отанымыз (партия)|Біздің Отанымыз]]
 | коалиция3 =
 | басшы3 = [[Ласло Тороцкаи]]
 | дауыс3 = 358372
 | алдыңғы дауыс3 = 
 | дауыс3v2 = 
 | пайыз3 = 5.63
 | пайыз3v2 = 
 | алдыңғы пайыз3 = 5.88
 | орын3 = 6
 | алдыңғы орын3 = 6
 | сайланған3 = 
 | алдыңғы сайланған3 = 
 | сурет4 = Klára Dobrev 2025 (cropped2).jpg
 | түс4 = #005EB8
 | партия4 = [[Демократиялық коалиция (Мажарстан)|Демократиялық коалиция»]]
 | коалиция4 =
 | басшы4 = [[Клара Добрев]]
 | дауыс4 = 70298
 | алдыңғы дауыс4 = 
 | дауыс4v2 = 
 | пайыз4 = 1.10
 | пайыз4v2 = 
 | алдыңғы пайыз4 = 34.44
 | орын4 = 0
 | алдыңғы орын4 = 15
 | сайланған4 = 
 | алдыңғы сайланған4 = 
 | сайланған атауы = 
 | қарта атауы = Дауыстарды аумақтар бойынша бөлу
 | қарта = 2026 Hungarian parliamentary election.svg
 | қарта өлшемі = 
 | қарта шарты1 = 
 | қарта шарты2 = 
 | fond = 
 | қарта тақарыбы = 
 | диаграмма атауы = Орындарды заң шығарушы орган бойынша бөлу
 | диаграмма = 2026 Hungary National Assembly.svg
 | диаграмма өлшемі = 
 | шарт1 = {{legend|#8de8fe|Құрмет пен еркіндік партиясы: 141}}
{{legend|#ff6a00|Фидес — Мажарстан азаматтық одағы: 52}}
{{legend|#698b1e|Біздің Отанымыз: 6}}
 | шарт2 = 
 | диаграмма2 атауы = 
 | диаграмма2 = 
 | диаграмма өлшемі2 = 
 | шарт1 2 = 
 | шарт2 2 = 
 | жолақ атауы = 
 | жолақ1 = 
 | түс жолақ1 = 
 | пайыз жолақ1 = 
 | төменгі-жолақ атауы = 
 | ізашар = [[Виктор Орбан]]
 | ізашар партия = [[Фидес — Мажарстан азаматтық одағы|Фидес]]
 | ізбасар = ''Сайлауды күтуде''
 | ізбасар партия = 
 | соңы = [[Мажарстан премьер-министрі]]
 | ізашар атауы = 
 | ізашар жынысы = 
 | ізбасар атауы = 
 | ізбасар жынысы = 
 | төменгі тақырып = 
 | мазмұн = 
 | сайт =
}}
'''Мажарстандағы 2026 жылғы парламенттік сайлау''' 12 сәуірде [[Мемлекеттік жиналыс (Мажарстан)|Мемлекеттік жиналыс]]тың жаңа шақырылымын сайлау үшін өтті. Бұл сайлау [[Мажарстандағы парламент сайлауы (2010)|2010 жыл]]дан бері билікте келе жатқан премьер-министр [[Виктор Орбан]]ның бесінші мерзімге қалу-қалмау мәселесін шешті. [[Мажарстандағы парламент сайлауы (1990)|1990 жылы]] елде еркін сайлау жүйесі енгізілгеннен бері бұл оныншы парламенттік науқан болды.&lt;ref&gt;[https://444.hu/2025/07/27/orban-viktor-egyertelmuve-tette-amit-a-fidesz-es-magyar-peter-is-tol-egy-ideje-jovo-aprilis-12-en-lesz-a-valasztas Orbán Viktor egyértelművé tette, amit a Fidesz és Magyar Péter is tol egy ideje: jövő április 12-én lesz a választás]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/hungary-election-scheduled-orban-challenge-magyar-71b54205f00252ca7c466eb5407a2aa1|title=Hungary sets April 12 election date as Orbán faces tough challenge|lang=en|first=Justin|last=Spike|website=AP News|date=2026-01-13|access-date=|accessdate=2026-04-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/hungary-viktor-orban-fidesz-peter-magyar-tisza-5-key-questions-election-2026/|title=Hungary: 5 key questions about the EU’s most important election of 2026|lang=en|website=POLITICO|date=2026-01-15|access-date=|accessdate=2026-04-10}}&lt;/ref&gt;

Сайлау нәтижесі бойынша оппозиция жетекшісі [[Петер Мадияр]] бастаған [[Оңшыл центризм|оңшыл-центристік]] [[Проеуропеизм|еуропашыл]] «[[Тиса (партия)|Тиса]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы жеңіске жетті. Парламенттегі орындардың үштен екісінен астамына ие болған бұл партия енді өзге партиялардың келісімінсіз [[Мажарстан Конституциясы|конституция]]ға өзгертулер енгізуге мүмкіндік алды. Биліктегі «[[Фидес — Мажарстан азаматтық одағы|Фидес]]&lt;nowiki/&gt;» — [[Христиан-демократиялық халық партиясы (Мажарстан)|ХДХП]] коалициясы екінші орынды иеленді; премьер-министр Виктор Орбан жеңілгенін мойындап, Петер Мадиярды жеңісімен құттықтады. Парламентке өткен өзге қатысушылардың ішінен тек «[[Біздің Отанымыз (партия)|Біздің Отанымыз]]&lt;nowiki/&gt;» ұлтшыл партиясы ғана көрінді.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Hungary's conservative icon Orban defeated by centre-right opposition|first=Krisztina|last=Than|last2=Komuves|first2=Anita|url=https://www.reuters.com/world/europe/hungarians-vote-landmark-election-closely-watched-by-eu-russia-us-2026-04-11/|website=Reuters|date=2026-04-12|access-date=|accessdate=2026-04-13|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ms.now/news/hungarian-prime-minister-viktor-orban-concedes-defeat-after-painful-election-result|title=Hungarian Prime Minister Viktor Orbán concedes defeat after “painful” election result|lang=en|first=Mary Ann|last=Akers|website=MS NOW|date=2026-04-12|access-date=|accessdate=2026-04-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://kaz.tengrinews.kz/world_news/vengriyadagyi-saylau-orban-jenlgenn-moyyindadyi-373026/|title=Венгриядағы сайлау: Орбан жеңілгенін мойындады|date=2026-04-13|accessdate=2026-04-15|publisher=[[Tengrinews.kz]]}}&lt;/ref&gt; Бұл жолғы сайлаудағы халықтың қатысу деңгейі Мажарстандың қазіргі заманғы парламенттік сайлау тарихындағы ең жоғары көрсеткіш ретінде тіркелді.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Seismic shift: How 16 years of Hungarian politics changed in one day. The National Election Commission said voter turnout was at a record 77.8%, the highest ever recorded in a Hungarian election|first=Sandor|last=Zsiros|last2=Blackburn|first2=Gavin|url=https://www.euronews.com/2026/04/12/record-turnout-as-close-of-polls-nears-in-hungarys-most-consequential-election-in-decades|website=Euronews|date=2026-04-12|access-date=|accessdate=2026-04-13|lang=en}}&lt;/ref&gt;

Мажарстан президенті [[Тамаш Шуйок]] жаңа премьер-министрді сайлау 30 күн ішінде өтеді деп мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/27083895|title=Выборы нового премьер-министра Венгрии состоятся в течение 30 дней|website=tass.ru|access-date=|accessdate=2026-04-13|lang=ru|date=2026-04-12}}&lt;/ref&gt;

== Алғышарты ==
2022 жылдың 3 сәуірінде сайлаушылардың 54,13% дауысымен «[[Фидес — Мажарстан азаматтық одағы]]&lt;nowiki/&gt;» – [[Христиан-демократиялық халық партиясы (Мажарстан)|ХДХП]] альянсы 1990 жылдан бері барлық партиялар мен альянстар арасында ең көп дауыс жинады және төртінші рет орындардың үштен екісін жеңіп алды. [[Мажарстан үшін біріккен]] альянсы жеңіліп, көп ұзамай таратылды. Оның мүшелері мемлекеттік жиналыста жеке саяси топтар ретінде отырды. Басқа шағын партиялардың ішінен тек «[[Біздің Отанымыз (партия)|Біздің Отанымыз]]&lt;nowiki/&gt;» сайлау шегін еңсерді, ал «Екі құйрықты ит партиясы» мұны істемеді.&lt;ref&gt;[https://vtr.valasztas.hu/ogy2022 Nemzeti Választási Iroda]&lt;/ref&gt;

Сайлаудан кейін тек «[[Демократиялық коалиция (Мажарстан)|Демократиялық коалиция»]] «Фидеспен» бірге сауалнамаларда тұрақты екі таңбалы нәтижелерге қол жеткізді, бірақ әлі де билеуші партиядан едәуір артта қалды.&lt;ref&gt;[https://telex.hu/belfold/2022/09/16/gyurcsany-ferenc-dk-rendkivuli-sajtotajekoztato-felkeszultunk Árnyékkormányt alakít Dobrev Klára]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://telex.hu/belfold/2023/02/06/molnar-csaba-dk-partizan-interju-gyurcsany-ferenc Molnár Csaba: Egy dolgot nem próbált még az ellenzék 2010 óta, hogy legyen egy domináns párt]&lt;/ref&gt;

2024 жылдың 2 ақпанында [[Мажарстан президенті|президент]] [[Каталин Новак]] 2023 жылдың сәуірінде педофилия ісіне қатысы бар қылмыскерге [[Кешірімділік|кешірім]] жасағаны белгілі болды.&lt;ref&gt;[https://www.intellinews.com/children-s-home-crisis-threatens-very-foundation-of-orban-regime-say-analysts-312370/ Children's home crisis threatens very foundation of Orban regime, say analysts]&lt;/ref&gt; Жанжал Новактың, сондай-ақ кешірім жасауға қол қойған бұрынғы әділет министрі [[Юдит Варги]]дің отставкаға кетуіне әкелді.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68264363 Hungarian President Katalin Novak resigns over child-abuse pardon scandal]&lt;/ref&gt; Осыдан кейін көп ұзамай Варганың бұрынғы күйеуі [[Питер Мадьяр]] [[Facebook]]-те барлық мемлекеттік қызметінен кететінін жариялап, [[Виктор Орбан]] билігінің мақсаты ретінде айтылған «ұлттық, егеменді, буржуазиялық Мажарстан» идеясы шын мәнінде сыбайлас жемқорлықты жасыруға және байлықты тамыр-таныстығы барлардың пайдасына қайта бөлуге арналған «саяси өнім» екенін соңғы бірнеше жылда түсінгенін атап өтті.&lt;ref&gt;[https://telex.hu/belfold/2024/02/10/magyar-peter-varga-judit-volt-ferje-lemondas-ner-rogan-antal Varga Judit volt férje: Egy percig sem akarok olyan rendszer részese lenni, amelyben Tónik, Ádámok és Barbarák vígan röhöghetnek a markukba]&lt;/ref&gt;

15 наурызда Мадияр саясаттан алғашқы бас тартқанына қарамастан, [[Будапешт]]те ондаған мың адам қатысқан митинг өткізді және жаңа саяси партия құрылғанын жариялады.&lt;ref&gt;[https://www.euronews.com/2024/03/26/hungarian-whistleblower-releases-audio-suggesting-corruption-in-embattled-orban-government Thousands protest in Budapest as Orban embroiled in corruption scandal]&lt;/ref&gt; Сол айда жүргізілген сауалнамаға сәйкес, сайлаушылардың шамамен 15%-ы, егер ол президенттікке үміткер болса, Мадиярға «дәл немесе жоғары ықтималдықпен» дауыс беретіндерін айтты.&lt;ref&gt;[https://www.thebulwark.com/p/hungary-orban-scandal-crisis-peter-magyar In Hungary, Scandal and Crisis Suddenly Energize the Opposition]&lt;/ref&gt;

10 сәуірде Мадияр [[Еуропалық парламентке сайлау (2024)|Еуропарламент]]ке де, Будапешт ассамблеясына да сол кездегі белгісіз «Құрмет пен еркіндік партиясынан» (Тиса) сайлауға түсуге ниет білдірді, нәтижесінде 30%-ға жуық дауыспен 2-орынға ие болды-барлық партиялар арасында ең көп дауыс пен пайыз «Фидес», 2006 жылдан бастап. Бұл басқа оппозициялық партиялардың күйреуіне және Мажарстан саясатындағы жаңа жағдайға әкелді. Аралық сайлаудан кейін «Құрмет пен еркіндік партиясын» нығайту жалғасты және сауалнамаларға сәйкес, ол жылдың соңына қарай Мажарстандағы ең танымал саяси партияға айналды, «Фидестің» басты бәсекелесі болды.&lt;ref&gt;[https://24.hu/kozelet/2024/10/23/magyar-peter-tisza-part-kozvelemeny-kutatas-21-kutatointezet-vezetes/ Magyar Péter: Történelmet írunk, 18 éve nem volt ilyen]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://24.hu/belfold/2025/06/25/government-aligned-polling-institutions-silence/ Silence engulfs pro-government polling institutions]&lt;/ref&gt; Осыдан кейін «Мажарстандың жалпы халықтық партиясы» және «[[Моментум (Мажарстан)|Моментум]]&lt;nowiki/&gt;» сияқты кейбір оппозициялық партиялар үкіметтің ауысуы үшін келесі сайлауға қатыспауға шешім қабылдады.&lt;ref&gt;[https://444.hu/2025/06/01/marki-zay-partja-nem-indul-a-valasztason Márki-Zay pártja nem indul a választáson]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://telex.hu/belfold/2025/06/07/momentum-kuldottgyules-valasztas-2026 Nem indul a Momentum a 2026-os országgyűlési választáson]&lt;/ref&gt;

2014 жылдың қазан айының аяғы мен қараша айының басында Елорда интернет — трафикке салынатын салықтың жоспарланып отырған енгізілуіне байланысты үкіметке қарсы наразылықтармен қамтылды. Жаппай [[Венгриядағы Интернет салығына қарсы наразылықтар|наразылық]]тар мен халықаралық сыннан кейін Мажарстан үкіметі 2014 жылдың 31 қазанында заң жобасы қаралмайтынын мәлімдеді.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-29846285 Hungary internet tax cancelled after mass protests]&lt;/ref&gt;

2025 жылдың 13 желтоқсанында Будапештте Орбан үкіметіне қарсы акция өтті, онда наразылық білдірушілер мемлекеттік мекемелердегі балаларға қатысты зорлық-зомбылыққа қарсы шықты. Наразылықтардың себебі ведомство директоры қамқоршыларды ұрып-соғып жатқан кәмелетке толмағандарға арналған түзеу колониясынан интернетке қосылған бейнелер болды. «Құрмет пен еркіндік партиясының» жетекшісі, акцияны ұйымдастырушылардың бірі Питер Мадияр мемлекеттің қамқорлықтағы балаларды қорғай алмайтындығын мәлімдеді.&lt;ref&gt;[https://ru.euronews.com/2025/12/14/vengry-vyshli-na-zashitu-detej Венгры вышли на защиту детей]&lt;/ref&gt;

== Сайлау жүйесі ==
[[Мемлекеттік жиналыс (Мажарстан)|Мемлекеттік жиналыс]]тың 199 мүшесі аралас мажоритарлық жүйе бойынша екі әдіспен сайланады: 106 депутат бірмандатты округтерде [[Бір жеңімпаз салыстырмалы көпшілік жүйесі|мажоритарлық дауыс беру жүйесі]]мен, ал қалған 93-і біртұтас жалпыұлттық сайлау округінде [[Пропорционалды сайлау жүйесі|пропорционалды жүйе]] бойынша сайланады. Сайлау шегі партиялар үшін — 5 %, екі партиядан құралған коалициялар үшін — 10 %, ал үш немесе одан көп партиядан тұратын коалициялар үшін — 15 % деңгейінде белгіленген. Содан кейін мандаттар [[Д'Ондт әдісі]] бойынша бөлінеді.&lt;ref&gt;[https://www.parlament.hu/web/house-of-the-national-assembly/election-of-the-members-of-parliament Electing Members of the National Assembly - House of the National Assembly - Országgyűlés]&lt;/ref&gt;

2014 жылдан бастап армян, болгар, хорват, неміс, грек, поляк, сыған, румын, русин, серб, словак, словен және украин этникалық топтарының әрқайсысы, егер белгілі бір тізім шеңберінде тіркеліп, партиялық тізімдер бойынша жалпы дауыс санының 0,27 %-ы көлеміндегі төмендетілген квотаға қол жеткізсе, партиялық тізім бойынша 93 орынның біреуін ала алады. Егер тізім осы төмендетілген квотаға жете алмаса, әрбір азшылық Мемлекеттік жиналысқа депутаттық құқығы жоқ азшылық өкілін жібере алады.&lt;ref&gt;[https://www.valasztas.hu/web/national-election-office/parliamentary-elections-2022 Nemzeti Választási Iroda]&lt;/ref&gt;

=== Сайлау заңына түзету ===
2024 жылғы 17 желтоқсанда Мемлекеттік жиналыс сайлау округтерін өзгерту туралы шешім қабылдады. Нәтижесінде Будапештегі сайлау округтерінің саны 18-ден 16-ға дейін қысқарса, [[Пешт (вармедье)|Пешт вармедьесі]]нде, керісінше, 12-ден 14-ке дейін өсті. Сондай-ақ [[Чонград-Чанад]] пен [[Фейер (вармедье)|Фейер]]дің кейбір сайлау округтерінің шекаралары өзгертілді. Биліктегі «Фидес-ХДНП» альянсы бұл шешімді соңғы (2022 жылғы) халық санағының нәтижелеріне сүйеніп қабылдады. Алайда оппозицияның пікірінше, бұл өзгерістердің шынайы мақсаты — бұрын оппозиция өкілдері тікелей дауыс беру арқылы сайланған округтердегі, әсіресе елордадағы олардың позицияларын әлсірету болып табылады.&lt;ref&gt;[https://24.hu/belfold/2024/12/17/valasztasi-torveny-modositas-korzethatarok-parlament-szavazas-elfogadtak/ Megszavazták a választási törvény módosítását]&lt;/ref&gt;

Өзгерістер сайлау округтерін манипуляциялау ретінде сынға алынды, өйткені оппозициялық «Құрмет пен еркіндік партиясын» парламентте көпшілік дауысқа ие болу үшін шамамен 5% артықшылықпен жеңу керек.&lt;ref&gt;[https://english.atlatszo.hu/2025/08/25/gerrymandered-districts-manipulated-polls-orbans-party-banks-on-local-races-to-win-2026-elections/ Gerrymandered districts, manipulated polls: Orbán's party banks on local races to win 2026 elections]&lt;/ref&gt;

== Халықаралық реакция ==
Мажарстандағы 2026 жылғы парламенттік сайлау бүкіл әлемдегі мемлекет және қоғам қайраткерлерінің назарын аударып отыр. 2026 жылдың 17 наурызында [[Виктор Орбан]]ға қолдау білдірілді:

* [[Дональд Трамп]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың бұрынғы президенті (2017–2021) және қазіргі президенті (2025 жылдан бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/europe-right-wing-elite-netanyahu-endorse-orban-hungary-election/|title=Europe’s right-wing elite (and Netanyahu) endorse Orbán in Hungary election race|lang=en-GB|website=POLITICO|date=2026-01-14|access-date=|accessdate=2026-03-16}}&lt;/ref&gt;
* [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]], [[Ресей]]дің қазіргі президенті (2012 жылдан бастап)[https://www.hungarianconservative.com/articles/current/vladimir-putin-endorse-viktor-orban-election-2026-eu/]
* [[Хавьер Милей]], [[Аргентина]]ның қазіргі президенті (2023 жылдан бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/europe-right-wing-elite-netanyahu-endorse-orban-hungary-election/|title=Europe’s right-wing elite (and Netanyahu) endorse Orbán in Hungary election race|lang=en-GB|website=POLITICO|date=2026-01-14|access-date=|accessdate=2026-03-16}}&lt;/ref&gt;
* [[Александр Вучич]], [[Сербия]]ның қазіргі президенті (2017 жылдан бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/europe-right-wing-elite-netanyahu-endorse-orban-hungary-election/|title=Europe’s right-wing elite (and Netanyahu) endorse Orbán in Hungary election race|lang=en-GB|website=POLITICO|date=2026-01-14|access-date=|accessdate=2026-03-16}}&lt;/ref&gt;
* [[Джорджия Мелони]], [[Италия]]ның қазіргі премьер-министрі (2022 жылдан бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/europe-right-wing-elite-netanyahu-endorse-orban-hungary-election/|title=Europe’s right-wing elite (and Netanyahu) endorse Orbán in Hungary election race|lang=en-GB|website=POLITICO|date=2026-01-14|access-date=|accessdate=2026-03-16}}&lt;/ref&gt;
* [[Биньямин Нетаньяху]], [[Израиль]]дің қазіргі премьер-министрі (2022 жылдан бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/europe-right-wing-elite-netanyahu-endorse-orban-hungary-election/|title=Europe’s right-wing elite (and Netanyahu) endorse Orbán in Hungary election race|lang=en-GB|website=POLITICO|date=2026-01-14|access-date=|accessdate=2026-03-16}}&lt;/ref&gt;
* [[Андрей Бабиш]], [[Чехия]]ның қазіргі премьер-министрі (2025 жылдан бастап)[https://www.politico.eu/article/europe-right-wing-elite-netanyahu-endorse-orban-hungary-election/]
* [[Матеуш Моравецкий]], [[Польша]]ның бұрынғы премьер-министрі (2017–2023)[https://www.politico.eu/article/europe-right-wing-elite-netanyahu-endorse-orban-hungary-election/]
* [[Алис Вайдель]], [[Германия]]ның «[[Германия үшін балама]]&lt;nowiki/&gt;» (AfD) оппозициялық партиясының қазіргі жетекшісі[https://www.politico.eu/article/europe-right-wing-elite-netanyahu-endorse-orban-hungary-election/]

[[Мажарстан]]дың басты оппозициялық саясаткері [[Петер Мадияр]]ға қолдау білдірді:

* [[Дональд Туск]], [[Польша]]ның қазіргі премьер-министрі (2023 жылдан бастап)[https://www.origo.hu/kulpol/2025/11/magyar-peter-szovetsegese-nyiltan-fenyeget]
* [[Манфред Вебер]], [[Еуропалық халық партиясы]]ның қазіргі төрағасы (2022 жылдан бастап)&lt;ref&gt;{{Статья|ссылка=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=2026_Hungarian_parliamentary_election&amp;oldid=1343808189|заглавие=2026 Hungarian parliamentary election|год=2026-03-16|язык=en|издание=Wikipedia}}&lt;/ref&gt;

== Қоғамдық пікір сауалнамалары ==

=== Жалпы нәтиже ===
Графикте барлық сауалнамалардың орташаланған нәтижелері көрсетілген.
[[Сурет:2026 Hungarian election polls.svg|center|thumb|880px|: 
{{flatlist|
{{Color box|#ff6a00|border=darkgray}} [[Фидес — Мажарстан азаматтық одағы]],
{{Color box|#0083da|border=darkgray}} [[Демократиялық коалиция (Мажарстан)|Демократиялық коалиция]],
{{Color box|#8f70cf|border=darkgray}} [[Моментум (Мажарстан)|Моментум]],
{{Color box|#087365|border=darkgray}} [[Йоббик]],
{{Color box|#920005|border=darkgray}} [[Мажарстан социалистік партиясы]],&lt;br&gt;
{{Color box|#39b44c|border=darkgray}} [[Диалог — Жасылдар партиясы]],
{{Color box|#33cb8c|border=darkgray}} [[LMP — Мажарстандың Жасыл партиясы|Саясат басқаша болуы мүмкін — Мажарстандың Жасыл партиясы]],
{{Color box|#001ccd|border=darkgray}} Мажарстандың жалпы халықтық партиясы,
{{Color box|#698b1e|border=darkgray}} [[Біздің Отанымыз (партия)|Біздің Отанымыз]],
{{Color box|#818181|border=darkgray}} [[Екі құйрықты ит партиясы]],
{{Color box|#003553|border=darkgray}} Халық жағында,
{{Color box|#e4cf7b|border=darkgray}} Екінші реформалар дәуірінің партиясы
{{Color box|#86cdfa|border=darkgray}} [[Демократиялық коалиция (Мажарстан)|ДК]] — [[Мажарстан социалистік партиясы|МСП]] — [[Диалог — Жасылдар партиясы|Д]],
{{Color box|#8de8fe|border=darkgray}} [[Тиса (партия)|Құрмет пен еркіндік партиясы]].
]]

=== Бөлек нәтижелер ===
Келесі екі кестеде тиісінше үкіметті жақтайтын және тәуелсіз ұйымдар жүргізген сауалнамалардың нәтижелері ғана берілген.
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;&lt;gallery heights=&quot;250&quot; widths=&quot;500&quot;&gt;
Сурет:2026 Hungarian election polls (Government-aligned).svg|Үкімет мүддесі үшін жүргізілетін сауалнамалар
Сурет:2026 Hungarian election polls (Independent-Opposition-aligned).svg|Тәуелсіз бен оппозициялық сауалнамалар
&lt;/gallery&gt;
&lt;/div&gt;

== Нәтижелер ==

{| class=wikitable style=text-align:right
|colspan=15 align=center|[[Сурет:2026 Hungary National Assembly.svg]]
|-
!colspan=2 rowspan=2|Партия
!colspan=3|Партиялық тізімдер бойынша
!colspan=3|Бір мандатты округтер бойынша
!rowspan=2|Барлық орындар
!rowspan=2|±
|-
!Дауыстар
!%
!Орындар
!Дауыстар
!%
!Орындар
|-
|bgcolor=#8de8fe| ||align=left|[[Тиса (партия)|	Құрмет пен еркіндік партиясы (Тиса)]]|| '''3 385 890'''|| '''53,18'''|| '''45'''|| 3 333 415|| 55,26|| '''96'''|| '''141'''|| ''жаңа партия''
|-
|bgcolor=#FF6A00| ||align=left|[[Фидес — Мажарстан азаматтық одағы|Фидес]] — [[Христиан-демократиялық халық партиясы (Мажарстан)|ХДХП]] || 2 458 337|| 38,61|| 42 || 2 215 225|| 36,72|| 10 || 52 || {{құлдырау}}79
|-
|bgcolor=#688D1B| ||align=left|[[Біздің Отанымыз (партия)|«Біздің Отанымыз» қозғалысы]] || 358 372|| 5,63|| 6 || 345 252|| 5,72|| 0 || 6 || {{өзгеріссіз}}
|-
|bgcolor=#005EB8| ||align=left|[[Демократиялық коалиция (Мажарстан)|Демократиялық коалиция]] || 70 298
|1,10
|0|| 65 302|| 1,08|| 0 || 0 || {{құлдырау}}16
|-
|bgcolor=#999999| ||align=left|[[Екі құйрықты ит партиясы]] || 51 965
|0,82
|0|| 38 924|| 0,65|| 0 || 0 || {{өзгеріссіз}}
|-
|bgcolor=#f80101| ||align=left|[[Мажарстандың Сығандар ұлттық өзін-өзі басқаруы]]|| 19 203|| 0,30|| 0 || align=left colspan=3| || 0 || {{өзгеріссіз}}
|-
|bgcolor=#0047AB| ||align=left|[[Мажарстандың Немістер ұлттық өзін-өзі басқаруы]]|| 18 419|| 0,29|| 0 || align=left colspan=3| || 0 || {{құлдырау}}1
|-
|bgcolor=#800000| ||align=left|«[[Мажарстан ынтымақтастық қозғалысы|Ынтымақтастық]]» — [[Мажарстан жұмысшылар партиясы]]|| align=left colspan=3| || 4 187|| 0,07|| 0 || 0 || {{өзгеріссіз}}
|-
|bgcolor=#008371| ||align=left|[[Йоббик|Йоббик — Үздік Мажарстан үшін]]|| align=left colspan=3| || 7 832|| 0,13|| 0 || 0 || {{құлдырау}}9
|-
|bgcolor=#2e3b74| ||align=left|[[Қалыпты өмір партиясы]]|| align=left colspan=3| || 328|| 0,01|| 0 || 0 || {{өзгеріссіз}}
|-
|bgcolor=#97D550| ||align=left|[[LMP — Мажарстандың Жасыл партиясы]]|| align=left colspan=3| || 196|| 0,00|| 0 || 0 || {{құлдырау}}5
|-
|bgcolor=#DDDDDD| ||align=left|Басқа партиялар{{efn|Оның ішінде ұлттық азшылықтардың партиялық тізімдері}}|| 4 249|| 0,07|| 0 || 668|| 0,01|| 0 || 0 || {{өзгеріссіз}}
|-
|bgcolor=#DDDDDD| ||align=left|[[Тәуелсіз үміткер|Тәуелсіз үміткерлер]]|| align=left colspan=3| || 20 967|| 0,3|| 0 || 0 || {{өзгеріссіз}}
|-
|align=left colspan=2|Жарамды бюллетеньдер || 6 366 733|| 99,41|| || || || align=left colspan=3|
|-
|align=left colspan=2|Жарамсыз бюллетеньдер || 37 670|| 0,59|| || || || align=left colspan=3|
|-
|align=left colspan=2|'''Барлығы'''||'''6 404 403'''||'''100,00'''||'''93'''|| '''6''' '''032 296'''||'''100,00'''||'''106'''||'''199'''||{{өзгеріссіз}}
|-
|align=left colspan=2|Тіркелген сайлаушылар/келу|| '''7 527 742'''|| '''79,69'''|| || '''7 527 742'''|| || || ||
|-
|align=left colspan=10|Дереккөз: [https://vtr.valasztas.hu/ogy2026 Nemzeti Választási Iroda]
|}

== Дереккөздер ==

=== Түсініктемелер ===
{{Notelist}}

=== Дереккөздер ===
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Мажарстандағы сайлау]]
[[Санат:Еуропадағы 2026 сайлау|Мажарстан]]
[[Санат:Мажарстандағы 2026 жыл]]
[[Санат:Мажарстандағы парламенттік сайлау]]</text>
      <sha1>r6lxwazcrt9czimkc5j38z1y2qczhov</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жоба:Уики-көктем 2026</title>
    <ns>102</ns>
    <id>777916</id>
    <revision>
      <id>3591538</id>
      <parentid>3590519</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T02:30:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MuratbekErkebulan</username>
        <id>162992</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қатысушылар */</comment>
      <origin>3591538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12380" sha1="hjgejgib35h61ckfvtkh9n9a7whjh95" xml:space="preserve">__NOTOC__
{{WAM
|header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Уики-көктем — 2026]] &lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[Сурет:CEE Spring Logo CEE-t2.svg|500px]]&lt;/div&gt;
|subheader = 
«'''Уики-көктем — 2026'''» — 2026 жылдың 4 сәуірі мен 31 мамыры аралығында өтетін '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' Уикипедияға мақала жазу халықаралық жобасының қазақстандық бөлігі.

Жобаның мақсаты мен міндеті — Орталық және Шығыс Еуропа және Орталық Азия Уикипедияларының әртүрлі тілдік бөлімдері арасындағы ынтымақтастықты жақсарту, көршілес елдер туралы өз білімдерін арттыру және басқа тілдердегі Уикипедия мазмұнын Қазақстан туралы біліммен толықтыру.

|body = 

== Ережелері ==
* Байқауға кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес).
* Байқауда келесі талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады:
** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылдың 4 сәуірі мен 31 мамыры аралығында жазылуы тиіс.
** Мақала тақырыбы төменде келтірілген мақалалар тізімінен алынуы тиіс (өзге тақырыптағы мақалалар қатыстырылмайды).
** Мақала авторы өзіңіз болуыңыз керек.
** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет.
** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздермен]] расталуы қажет.
** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс.
** Мақалада айтарлықтай кемшіліктер туралы үлгілер болмауы керек (мысалы, {{tl|Unreferenced}}, {{tl|Бейтараптық}}, {{tl|Wikify}} және т.б.).
** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі.

== Не туралы жазуға болады? ==
Төменде көрсетілген елдер туралы кез келген мақала жаза аласыз, бастысы Уикипедия ережелеріне сай келуі қажет. Сонымен қатар, мақала жазуға тақырыпты төмендегі тізімдерден алсаңыз болады. 

== Мақалалар тізімі ==
&lt;small&gt;''{{y}} белгісі тізімде көрсетілген мақалалардың қазақ тілді бөлімде бар екендігін білдіреді''&lt;/small&gt;
&lt;/big&gt;'''&lt;/center&gt;
{{div col|3}}
[[Сурет:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania| Албания — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Аустрия — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Әзербайжан — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башқұртстан — Жазуға арналған мақалалар]] 

[[Сурет:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Беларусь — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Грекия — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Мажарстан — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Қазақстан  — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово  — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Kyrgyzstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kyrgyzstan|Қырғызстан — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Қырым татарлары — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Macedonia|Солтүстік Македония — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Uzbekistan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Uzbekistan|Өзбекстан — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Russia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Russian Federation|Ресей — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Romania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of the Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republika Srpska|Серб Республикасы — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Tajikistan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tajikistan|Тәжікстан — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatarstan|Татарстан — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Түркия — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperantujo|Эсперантия — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Жазуға арналған мақалалар]]

{{div col end}}

Қосалқы байқаулар:
# [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|CEE Women]] — аймақтағы әйелдер туралы мақалалар жазу жобасы.
# [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Youth|CEE Youth]] — аймақтағы жастар туралы мақалалар жазу жобасы.
# [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE for Human Rights|CEE for Human Rights]] — аймақтағы адам құқықтары туралы мақалалар жазу жобасы.

&lt;/center&gt;
&lt;noinclude&gt;
&lt;/noinclude&gt;

== Жүлделі сыйлықтар ==
Жалпы жүлде қоры ? еуро.

|footer = 
}}

== Қатысушылар ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Қатысушы
! Мақала
! Мақала саны
! Ұпай
|-
||[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]]
|{{ту|Ресей}} [[Байкөл (қала)]], [[Төменгі Ангар әуежайы]], [[Үст-Барғозин]], [[Максимовка (Ресей)]], [[Цнал]]&lt;br&gt;{{ту|Қырғызстан}} [[Емгекшіл]], [[Қазарман әуежайы]], [[Еркештам]], [[Ысхақ Раззақов әуежайы]]&lt;br&gt;{{ту|Тәжікстан}} [[East Air]], [[Душанбе Плазасы]], [[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]], [[Хожант Халықаралық әуежайы]]&lt;br&gt;{{ту|Украина}} [[Черкассы Халықаралық әуежайы]]
|14
|0
|-
||[[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]]
|{{ту|Түркия}} [[Мераль Акшенер]]&lt;br /&gt;{{ту|Түрікменстан}} [[Гульшат Сахыевна Маммедова]], [[Акджа Таджиевна Нурбердыева]]&lt;br /&gt;{{ту|Өзбекстан}} [[Абдулла Қадыри]], [[Мухаммад Юсуф]], [[Уткир Хашимов]], [[Фархад және Шырын]], [[Өткен күндер]], [[Екі есік арасы]], [[Ескендір дуалы]], [[Шум бала]], [[Әлемнің істері]], [[Темір түзіктері]], [[Тәуелсіздік күні (Өзбекстан)]], [[Өзбекстан тарихы]], [[Өзбекстан облыстары]], [[Өзбекстан саяси партиялары]], [[Өзбекстан Қарулы күштері]], [[Өзбекстан Конституциясы]], [[Ойлау]], [[Өзбекстан ұлттық энциклопедиясы]], [[Өзбекстандағы білім]], [[Өзбекстан автомобиль нөмірлері индексі]], [[Өзбек латын әліпбиі]], [[Яйра Умаровна Абдулаева]], [[Дильбар Сабитовна Абдулазизова]]&lt;br /&gt;{{ту|Қырғызстан}} [[Алыкул Осмонов]], [[Молдо Шамырканұлы Кылыч]], [[Молдо Эрназарұлы Нияз]], [[Барпы Алыкулов]], [[Жаңыл Мырза]], [[Жусуп Турусбеков]], [[Винера Калыбековна Раимбачаева]], [[Мукай Элебаев]], [[Сагымбай Орозбакұлы]], [[Осмонаалы Сыдыкұлы]], [[Байдылда Сарногоев]]&lt;br /&gt;{{ту|Ресей}} [[Владимиром Соловьёвпен кеш]]
|38
|
|-
|| [[Қатысушы: Nxrxaix|Nxrxaix]]
|| 
|| 0
|| 0

|}

== Әділқазылар алқасы ==
# {{u|Batyrbek.kz}}
# {{u|Nurtenge}}
# {{u|Nurken}}
# {{u|1nter pares}}

== Қорытынды==
*

[[Санат:Жоба:Уики-көктем|2026]]</text>
      <sha1>hjgejgib35h61ckfvtkh9n9a7whjh95</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591568</id>
      <parentid>3591538</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T05:57:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheNomadEditor</username>
        <id>120280</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қатысушылар */</comment>
      <origin>3591568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12432" sha1="n6iu7s0hsxlidcuk7qsmr8tv35puif4" xml:space="preserve">__NOTOC__
{{WAM
|header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Уики-көктем — 2026]] &lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[Сурет:CEE Spring Logo CEE-t2.svg|500px]]&lt;/div&gt;
|subheader = 
«'''Уики-көктем — 2026'''» — 2026 жылдың 4 сәуірі мен 31 мамыры аралығында өтетін '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' Уикипедияға мақала жазу халықаралық жобасының қазақстандық бөлігі.

Жобаның мақсаты мен міндеті — Орталық және Шығыс Еуропа және Орталық Азия Уикипедияларының әртүрлі тілдік бөлімдері арасындағы ынтымақтастықты жақсарту, көршілес елдер туралы өз білімдерін арттыру және басқа тілдердегі Уикипедия мазмұнын Қазақстан туралы біліммен толықтыру.

|body = 

== Ережелері ==
* Байқауға кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес).
* Байқауда келесі талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады:
** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылдың 4 сәуірі мен 31 мамыры аралығында жазылуы тиіс.
** Мақала тақырыбы төменде келтірілген мақалалар тізімінен алынуы тиіс (өзге тақырыптағы мақалалар қатыстырылмайды).
** Мақала авторы өзіңіз болуыңыз керек.
** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет.
** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздермен]] расталуы қажет.
** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс.
** Мақалада айтарлықтай кемшіліктер туралы үлгілер болмауы керек (мысалы, {{tl|Unreferenced}}, {{tl|Бейтараптық}}, {{tl|Wikify}} және т.б.).
** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі.

== Не туралы жазуға болады? ==
Төменде көрсетілген елдер туралы кез келген мақала жаза аласыз, бастысы Уикипедия ережелеріне сай келуі қажет. Сонымен қатар, мақала жазуға тақырыпты төмендегі тізімдерден алсаңыз болады. 

== Мақалалар тізімі ==
&lt;small&gt;''{{y}} белгісі тізімде көрсетілген мақалалардың қазақ тілді бөлімде бар екендігін білдіреді''&lt;/small&gt;
&lt;/big&gt;'''&lt;/center&gt;
{{div col|3}}
[[Сурет:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania| Албания — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Аустрия — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Әзербайжан — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башқұртстан — Жазуға арналған мақалалар]] 

[[Сурет:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Беларусь — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Грекия — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Мажарстан — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Қазақстан  — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово  — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Kyrgyzstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kyrgyzstan|Қырғызстан — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Қырым татарлары — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Macedonia|Солтүстік Македония — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Uzbekistan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Uzbekistan|Өзбекстан — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Russia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Russian Federation|Ресей — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Romania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of the Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republika Srpska|Серб Республикасы — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Tajikistan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tajikistan|Тәжікстан — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatarstan|Татарстан — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Түркия — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperantujo|Эсперантия — Жазуға арналған мақалалар]]

[[Сурет:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Жазуға арналған мақалалар]]

{{div col end}}

Қосалқы байқаулар:
# [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|CEE Women]] — аймақтағы әйелдер туралы мақалалар жазу жобасы.
# [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Youth|CEE Youth]] — аймақтағы жастар туралы мақалалар жазу жобасы.
# [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE for Human Rights|CEE for Human Rights]] — аймақтағы адам құқықтары туралы мақалалар жазу жобасы.

&lt;/center&gt;
&lt;noinclude&gt;
&lt;/noinclude&gt;

== Жүлделі сыйлықтар ==
Жалпы жүлде қоры ? еуро.

|footer = 
}}

== Қатысушылар ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Қатысушы
! Мақала
! Мақала саны
! Ұпай
|-
||[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]]
|{{ту|Ресей}} [[Байкөл (қала)]], [[Төменгі Ангар әуежайы]], [[Үст-Барғозин]], [[Максимовка (Ресей)]], [[Цнал]]&lt;br&gt;{{ту|Қырғызстан}} [[Емгекшіл]], [[Қазарман әуежайы]], [[Еркештам]], [[Ысхақ Раззақов әуежайы]]&lt;br&gt;{{ту|Тәжікстан}} [[East Air]], [[Душанбе Плазасы]], [[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]], [[Хожант Халықаралық әуежайы]]&lt;br&gt;{{ту|Украина}} [[Черкассы Халықаралық әуежайы]]
|14
|0
|-
||[[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]]
|{{ту|Түркия}} [[Мераль Акшенер]]&lt;br /&gt;{{ту|Түрікменстан}} [[Гульшат Сахыевна Маммедова]], [[Акджа Таджиевна Нурбердыева]]&lt;br /&gt;{{ту|Өзбекстан}} [[Абдулла Қадыри]], [[Мухаммад Юсуф]], [[Уткир Хашимов]], [[Фархад және Шырын]], [[Өткен күндер]], [[Екі есік арасы]], [[Ескендір дуалы]], [[Шум бала]], [[Әлемнің істері]], [[Темір түзіктері]], [[Тәуелсіздік күні (Өзбекстан)]], [[Өзбекстан тарихы]], [[Өзбекстан облыстары]], [[Өзбекстан саяси партиялары]], [[Өзбекстан Қарулы күштері]], [[Өзбекстан Конституциясы]], [[Ойлау]], [[Өзбекстан ұлттық энциклопедиясы]], [[Өзбекстандағы білім]], [[Өзбекстан автомобиль нөмірлері индексі]], [[Өзбек латын әліпбиі]], [[Яйра Умаровна Абдулаева]], [[Дильбар Сабитовна Абдулазизова]]&lt;br /&gt;{{ту|Қырғызстан}} [[Алыкул Осмонов]], [[Молдо Шамырканұлы Кылыч]], [[Молдо Эрназарұлы Нияз]], [[Барпы Алыкулов]], [[Жаңыл Мырза]], [[Жусуп Турусбеков]], [[Винера Калыбековна Раимбачаева]], [[Мукай Элебаев]], [[Сагымбай Орозбакұлы]], [[Осмонаалы Сыдыкұлы]], [[Байдылда Сарногоев]], [[Исхак Раззакұлы Раззаков]]&lt;br /&gt;{{ту|Ресей}} [[Владимиром Соловьёвпен кеш]]
|39
|
|-
|| [[Қатысушы: Nxrxaix|Nxrxaix]]
|| 
|| 0
|| 0

|}

== Әділқазылар алқасы ==
# {{u|Batyrbek.kz}}
# {{u|Nurtenge}}
# {{u|Nurken}}
# {{u|1nter pares}}

== Қорытынды==
*

[[Санат:Жоба:Уики-көктем|2026]]</text>
      <sha1>n6iu7s0hsxlidcuk7qsmr8tv35puif4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Селена (әнші)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>778244</id>
    <revision>
      <id>3591533</id>
      <parentid>3587087</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T01:56:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <origin>3591533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5942" sha1="jci2njv94lvsm2fq4nd4inm8uvs61me" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

'''Селена Кинтанилья-Перес''' (орысша: Селена; ағылш. Selena Quintanilla-Pérez; 16 сәуір 1971, [[Лейк-Джексон]], [[Техас]], [[АҚШ]] 31 наурыз 1995, Корпус-Кристи, Техас, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – мексикалық ұлттан шыққан америкалық әнші, композитор, әуесқой актриса және дизайнер. Оны музыкалық сыншылар мен жұртшылық «Техас патшайымы» және «Техас музыкасының Мадоннасы» деп атаған.&lt;ref&gt;[https://timenote.info/ru/Selena-&amp;#x20;Kintanilja-Peres Перес биографиясы]&lt;/ref&gt;

== Балалық шағы ==
Селена Техаста Марсела және Авраам Кинтанильяның отбасында дүниеге келген. Селенаның анасы чероки ұлтынан болса, әкесі мексикалық. Селенаның ата-анасы Иегова куәгерлері ұйымынан еді.

Селена ән айтуды 6 жасынан бастады. Оның 9 жасында әкесі «Selena y los Dinos» атты отбасылық музыкалық топ құрып, Селена онда ән шырқаса, әпкесі Сюзетт барабандарда ойнап, ағасы Эбби гитарада ойнай бастады. 

1980 жылы Авраам «Papa Gayo’s» атты ресторан ашып, отбасылық топ сонда ән шырқап жүрді. Бір жылдан соң ресторан банкротқа үшырап, Селена отбасымен Корпус-Кристиге көшіп кетеді. Әкесі «Selena y los Dinos» тобының менеджеріне айналып, ұжым әртүрлі шараларда ән шырқап, өнер жолын бастады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/YrLAyZV3WwuRBMLk?utm_referrer=www.google.com|title=Дзен|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-27|lang=}}&lt;/ref&gt; {{Кинематограф|есімі=Селена Кинтанилья-Перес|туған күні=16.04.1971|туған жері={{туғанжері|Лейк-Джексон (Техас){{!}}Лейк-Джексон|Лейк-Джексонда}}, [[Техас]], [[АҚШ]]|қайтыс болған күні=31.03.1995|қайтыс болған жері=[[Корпус-Кристи]], [[Техас]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]|Азаматтығы=[[File:Flag of the United States (Pantone).svg|22px|border]] [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]|Мамандығы=Әнші}}

== Мансабы ==
Селена 1980 жылы «Selena y Los Dinos» тобының солисті ретінде сахнаға алғаш шықты. 1980 жылдары [[Техас]] штаты бойынша оған техано стиліндегі музыка орындауға рұқсат берілмейтін, себебі бұл жанр ерлерге арналған деп саналатын.

1987 жылы Селена «Үздік әйел вокалы» санатында «Тejano Music Awards» сыйлығын жеңіп алды, бұл оның танымалдылығын арттырды. Бұл сыйлық оған кейінгі тоғыз жыл бойы үздіксіз берілді.

1989 жылы Селена «EMI Latin» компаниясымен келісімшартқа қол қойып, өзінің дебюттік Selena* альбомын шығарды. Кейін «Ven Conmigo» (1990) альбомын шығарды.&lt;ref&gt;[https://timenote.info/ru/Selena-&amp;#x20;Kintanilja-Peres Селенаның ресми музыкасы мен ақпараты]&lt;/ref&gt;

1992 жылы «Entre a Mi Mundo» альбомы «Billboard Regional Mexican Albums» чартында бірінші орынды иеленіп, 8 ай бойы сол орында қалды. Белгілі әні «Como la Flor» оның ең танымал соло әндерінің бірі болып саналады.

1993 жылы шыққан Live!* концерттік альбомы оған «Грэмми» сыйлығын әкелді («Үздік мексикан- американдық альбом» санатында). Селена бұл сыйлықты алған алғашқы техано орындаушы болды&lt;ref&gt;[https://www.infobae.com/ru/2022/03/3&amp;#x20;1/grammys-2022-selena-quintanilla-&amp;#x20;the-tragic-story-of-the-3-time-grammy-&amp;#x20;nominee/ Кинтанилья трагическая история]&lt;/ref&gt;

== Жетістіктері ==
* Billboard журналы оны 1990 жылдардың ең коммерциялық табысты латиноамерикандық орындаушысы деп атады
* Барлық уақыттың ең ықпалды латиноамерикандық орындаушыларының бірі
* Техано жанрын мейнстримге шығаруға үлес қосты 
* Entre a Mi Mundo* альбомы 300 000-дан аса дана сатылып, әйелден шыққан алғашқы техано альбомы ретінде тарихқа енді.
* Live!* альбомы алтын статусқа ие болды (500 000 сатылған дана)

== Өлімі ==
1995 жылы 31 наурызда 23 жасында фикс похитительі (фанаткасы) Кconfidence Перес оны атып өлтірді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:АҚШ әншілері]]</text>
      <sha1>jci2njv94lvsm2fq4nd4inm8uvs61me</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі (Астана)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>778295</id>
    <revision>
      <id>3591111</id>
      <parentid>3590929</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:23:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <origin>3591111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14407" sha1="5na25dcyhztuo0vbq48xjgaramzknh5" xml:space="preserve">[[Сурет:Kozhakhmetov_street.jpg|alt=Нұрмұхамбет Қожахметов және Оқжетпес көшелерінің қиылысы|ортаға|240x240 нүкте|Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі (02.03.2026)|thumb|Қожахметов және [[Оқжетпес көшесі (Астана)|Оқжетпес]] көшелерінің қиылысы]]

'''Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі''' (кейде – '''''Сұлтанбек Қожахметов'''''; ресми түрде — '''Қожахметов'''&lt;ref&gt;[https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3A%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86_%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_2026.pdf&amp;page=14 Астана қаласындағы көшелер рейестрі – 14-і бет.]&lt;/ref&gt;) [[Агроқалашық (Ақмола облысы)|&quot;Агроқалашық&quot; тұрғын алабында]] орналасқан.

{{Coord|51.188367|71.387514|name=Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі (Астана)}}

Қожахметов көшесі 1965 жылдан бері, ең ұзақ уақыт бойы атауын өзгертпеген көше.&lt;ref&gt;[https://bilim-all.kz/article/25541 Астанадағы ең-ең көшелер//ЖАНТАЕВ]&lt;/ref&gt;

Ол [[Сыдық Мұхамеджанов]] көшесінен басталып, [[Ақан сері Қорамсаұлы атындағы көшесі (Астана)|Ақан Сері көшесімен]] бітіп, және [[Оқжетпес көшесі (Астана)|Оқжетпес көшесінен]] басталып, [[Мұса Жәлел көшесі (Астана)|Мұса Жәлел көшесімен]] аяқталады. [[Күләш Байсейітова көшесі (Астана)|Күләш Байсейітова]] және [[Шабал Бейсекова көшесі (Астана)|Шабал Бейсекова]] көшелерін қиып өтеді. Ұзындығы - 1315 м. Астанадағы тірі адамның атымен аталған бірінші көше&lt;ref&gt;Қазақстан Республикасының аумағында тірі адамдар атына берілген бірнеше адамдарға арналған көшелер бар. Олар - Сұлтанбек Қожахметов және [[Нұрсұлтан Назарбаев даңғылы (Алматы)|Нұрсұлтан Назарбаев көшелері]].&lt;/ref&gt;. Атында екі адамның есімі бар бірінші көше (екінші - [[Керей мен Жәнібек хандар көшесі (Астана)|Керей мен Жәнібек хандар көшесі]]).

== Тарихы ==

=== Көше ===
1965 жылдың 12 ақпан күні осы көшенің атын өзгертуге жарғы шықты: «..Депутаттар Целиноград қалалық Кеңесі атқару комитетінің шешімі: Болотная көшесі Қожахметов көшесі болып өзгертілсін.»&lt;ref&gt;[https://litlife.club/books/253004/read?page=21 Көк шинель] — Жантаев Р., Шәуіл А., Кузнецов Ю.; 1967 ж. (2025 жылы қазақ тілге аударылған), 21-22 б.&lt;/ref&gt;
[[Сурет:Ulitsa_Bolotnaya-Kozhakhmetova.jpg|alt=Болотная көшесін Қожахметов көшесі деп өзгерту туралы шешім|ортаға|320x320 нүкте]]
Осы көше негізінде [[Нұрмұхамбет Қожахметов]] атына берілсің деп ойлауда болған. Бірақ та, КСРО кезінде көп көшелердің атын тек тегін ретінде жазған (Мысалы: Ленин көшесі; Қожахметов көшесі). Қазақстан тәуелсіздігін алған кезде, көшелердің атын қайта өзгерту болып жатқан кезде, Қожахметов туралы актіні тіркеуін таба алмай, көшеге КСРО-дағы танымал ғалымға Сұлтанбек Қожахметов атауын берген.

[[File:Kozhakhmetov street 1983.jpg|thumb|1983 жылғы Қожахметов көшесі]]

2005 жылдың желтоқсан айында ІІҚ-ның бұрыңғы капитаны - Ю. Кузнецов, Астанаға оралған кезде, өзіннің бұрыңғы кіші-сержант атын, Сұлтанбекке ауыстырғаның көріп, әкімдікке бірнеше хаттама жіберді. Жауабын күте алмай, 2006 жылы Кузнецов қайтыс болады. 2007 жылы көше өз шыңайы атын, Нұрмұхамбет Қожахметов атын алды. Алайда әлі күнге дейін бұл көшедегі бірнеше нысан – Сұлтанбек Қожахметов есіміне ие.

[[File:Kozhakhmetov street diversity.jpg|thumb|Қожахметов көшесіндегі көршілес үйлердегі екі түрлі мекенжаяттар]]

=== Тұлға ===
[[Нұрмұхамбет Қожахметов]] (1930-1962) — Милиция қызметкері, кіші-сержант.
[[Сурет:Nurmukhambet Kozh1.jpg|жиекті|ортаға|223x223 нүкте|thumb|Нұрмұхамбеттің суреті]]
[[Сұлтанбек Мырзахметұлы Қожахметов|Сұлтанбек Қожахметов]] (1935 ж.т.) — Қазақстандық ғалым, Өзбекстанның мемлекеттік сыйлығының лауреаты.

== Ғимараттар ==
Көше бойында 86 ғимарат (үй) орналасқан.&lt;ref&gt;[https://bizgid.kz/postal/astana/rayon_v_gorode_saryarka/ulica_ozhahmetov.html НҰРМҰХАМБЕТ ҚОЖАХМЕТОВ КӨШЕСІ — ПОШТ ИНДЕСКТЕРІ]&lt;/ref&gt;

=== Азық-түлік және басқа орталықтар ===
«У Петровича» дүкені — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, 18В үй.

=== Пошта индекстері ===
# Z11C3F6 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №10
# Z11C3F7 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №10/2
# Z11C3F8 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №10А
# Z11C3F9 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №11А
# Z11C3G0 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №13
# Z11C3G1 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №14
# Z11C3G2 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №15
# Z11C3G3 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №15А
# Z11C3G4 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №16
# Z11C3G5 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №17&lt;sup&gt;(жанды)&lt;/sup&gt;
# Z11C3G6 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №18
# Z11C3G7 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №18/1
# Z11C3G8 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №18/2
# Z11C3G9 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №18/3
# Z11C3H0 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №18Б
# Z11C3H1 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №18В
# Z11C3H2 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №19
# Z11C3H3 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №20
# Z11C3H4 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №20/1
# Z11C3H5 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №20/2
# Z11C3H6 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №21
# Z11C3H7 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №22
# Z11C3H8 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №23
# Z11C3H9 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №24
# Z11C3K0 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №25
# Z11C3K1 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №26
# Z11C3K10 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №26А
# Z11C3K2 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №27
# Z11C3K3 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №27А
# Z11C3K4 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №28
# Z11C3K5 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №29
# Z11C3K6 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №32
# Z11C3K7 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №33
# Z11C3K8 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №34
# Z11C3K9 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №35
# Z11C3M0 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №35/1
# Z11C3M1 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №35А
# Z11C3M2 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №35Б
# Z11C3M3 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №36
# Z11C3M4 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №36/1
# Z11C3M5 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №36/2
# Z11C3M6 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №37
# Z11C3M7 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №38
# Z11C3M8 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №39
# Z11C3M9 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №39/1
# Z11C3P0 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №39/2
# Z11C3P1 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №39/3
# Z11C3P2 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №40
# Z11C3P3 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №41
# Z11C3P4 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №42
# Z11C3P5 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №43
# Z11C3P6 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №43/1
# Z11C3P7 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №43/2
# Z11C3P8 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №44
# Z11C3P9 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №45
# Z11C3T0 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №45В
# Z11C3T1 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №46
# Z11C3T2 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №47
# Z11C3T3 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №48
# Z11C3T4 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №49
# Z11C3T5 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №49А
# Z11C3T6 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №5
# Z11C3T7 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №50
# Z11C3T8 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №51
# Z11C3T9 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №52
# Z11C3X0 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №53
# Z11C3X1 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №53А
# Z11C3X2 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №54
# Z11C3X3 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №55
# Z11C3X4 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №56
# Z11C3X5 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №57
# Z11C3X6 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №58
# Z11C3X7 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №6
# Z11C3X8 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №60
# Z11C3X9 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №61
# Z11C3Y0 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №62
# Z11C3Y1 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №64
# Z11C3Y2 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №66
# Z11C3Y3 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №68
# Z11C3Y4 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №7
# Z11C3Y5 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №8
# Z11C3Y6 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №8А
# Z11C3Y7 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №9
# Z11C3Y8 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №9А
# Z11E5E0 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №20А
# Z11F4T8 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №23Б
(''Кейбір үйлердің мекенжайы Сұлтанбек Қожахметов деп келуі мүмкін'')

== Оқиғалар ==
[[2026 жыл|2026 жылдың]] [[25 қаңтар]] күні Қожахметов 17 мекенжайы бойынша тұрғын үйінде 250 шаршы метр аумақты қамтыған [[өрт]] шыққан.&lt;ref&gt;[https://dknews.kz/ru/v-strane/382420-pozhar-v-astane-mog-zakonchitsya-vzryvom Астанадағы өрт. Қожахметов көшесіндегі жарылыс.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://airpres.kz/novosti/v-astane-zagorelsya-chastnyj-zhiloj-dom-iz-zdaniya-vynesli-dva-gazovyh-ballona/ АСТАНАДАҒЫ ӨРТ ЖАРЫЛЫСҚА ӘКЕЛДІ]&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Астана көшелері]]</text>
      <sha1>5na25dcyhztuo0vbq48xjgaramzknh5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591112</id>
      <parentid>3591111</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:24:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3591112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14387" sha1="p3px1g2xy4hy7j3cexsqzawrieujue4" xml:space="preserve">[[Сурет:Kozhakhmetov_street.jpg|alt=Нұрмұхамбет Қожахметов және Оқжетпес көшелерінің қиылысы|ортаға|240x240 нүкте|Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі (02.03.2026)|thumb|Қожахметов және [[Оқжетпес көшесі (Астана)|Оқжетпес]] көшелерінің қиылысы]]

'''Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі''' (кейде – '''''Сұлтанбек Қожахметов'''''; ресми түрде — '''Қожахметов'''&lt;ref&gt;[https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3A%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86_%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_2026.pdf&amp;page=14 Астана қаласындағы көшелер рейестрі – 14-і бет.]&lt;/ref&gt;) [[Агроқалашық (Ақмола облысы)|&quot;Агроқалашық&quot; тұрғын алабында]] орналасқан.

{{Coord|51.188367|71.387514|name=Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі (Астана)}}

Қожахметов көшесі 1965 жылдан бері, ең ұзақ уақыт бойы атауын өзгертпеген көше.&lt;ref&gt;[https://bilim-all.kz/article/25541 Астанадағы ең-ең көшелер//ЖАНТАЕВ]&lt;/ref&gt;

Ол [[Сыдық Мұхамеджанов]] көшесінен басталып, [[Ақан сері Қорамсаұлы атындағы көшесі (Астана)|Ақан Сері көшесімен]] бітіп, және [[Оқжетпес көшесі (Астана)|Оқжетпес көшесінен]] басталып, [[Мұса Жәлел көшесі (Астана)|Мұса Жәлел көшесімен]] аяқталады. [[Күләш Байсейітова көшесі (Астана)|Күләш Байсейітова]] және [[Шабал Бейсекова көшесі (Астана)|Шабал Бейсекова]] көшелерін қиып өтеді. Ұзындығы - 1315 м. Астанадағы тірі адамның атымен аталған бірінші көше&lt;ref&gt;Қазақстан Республикасының аумағында тірі адамдар атына берілген бірнеше адамдарға арналған көшелер бар. Олар - Сұлтанбек Қожахметов және [[Нұрсұлтан Назарбаев даңғылы (Алматы)|Нұрсұлтан Назарбаев көшелері]].&lt;/ref&gt;. Атында екі адамның есімі бар бірінші көше (екінші - [[Керей мен Жәнібек хандар көшесі (Астана)|Керей мен Жәнібек хандар көшесі]]).

== Тарихы ==
1965 жылдың 12 ақпан күні осы көшенің атын өзгертуге жарғы шықты: «..Депутаттар Целиноград қалалық Кеңесі атқару комитетінің шешімі: Болотная көшесі Қожахметов көшесі болып өзгертілсін.»&lt;ref&gt;[https://litlife.club/books/253004/read?page=21 Көк шинель] — Жантаев Р., Шәуіл А., Кузнецов Ю.; 1967 ж. (2025 жылы қазақ тілге аударылған), 21-22 б.&lt;/ref&gt;
[[Сурет:Ulitsa_Bolotnaya-Kozhakhmetova.jpg|alt=Болотная көшесін Қожахметов көшесі деп өзгерту туралы шешім|ортаға|320x320 нүкте]]
Осы көше негізінде [[Нұрмұхамбет Қожахметов]] атына берілсің деп ойлауда болған. Бірақ та, КСРО кезінде көп көшелердің атын тек тегін ретінде жазған (Мысалы: Ленин көшесі; Қожахметов көшесі). Қазақстан тәуелсіздігін алған кезде, көшелердің атын қайта өзгерту болып жатқан кезде, Қожахметов туралы актіні тіркеуін таба алмай, көшеге КСРО-дағы танымал ғалымға Сұлтанбек Қожахметов атауын берген.

[[File:Kozhakhmetov street 1983.jpg|thumb|1983 жылғы Қожахметов көшесі]]

2005 жылдың желтоқсан айында ІІҚ-ның бұрыңғы капитаны - Ю. Кузнецов, Астанаға оралған кезде, өзіннің бұрыңғы кіші-сержант атын, Сұлтанбекке ауыстырғаның көріп, әкімдікке бірнеше хаттама жіберді. Жауабын күте алмай, 2006 жылы Кузнецов қайтыс болады. 2007 жылы көше өз шыңайы атын, Нұрмұхамбет Қожахметов атын алды. Алайда әлі күнге дейін бұл көшедегі бірнеше нысан – Сұлтанбек Қожахметов есіміне ие.

[[File:Kozhakhmetov street diversity.jpg|thumb|Қожахметов көшесіндегі көршілес үйлердегі екі түрлі мекенжаяттар]]

== Тұлға ==
[[Нұрмұхамбет Қожахметов]] (1930-1962) — Милиция қызметкері, кіші-сержант.
[[Сурет:Nurmukhambet Kozh1.jpg|жиекті|ортаға|223x223 нүкте|thumb|Нұрмұхамбеттің суреті]]
[[Сұлтанбек Мырзахметұлы Қожахметов|Сұлтанбек Қожахметов]] (1935 ж.т.) — Қазақстандық ғалым, Өзбекстанның мемлекеттік сыйлығының лауреаты.

== Ғимараттар ==
Көше бойында 86 ғимарат (үй) орналасқан.&lt;ref&gt;[https://bizgid.kz/postal/astana/rayon_v_gorode_saryarka/ulica_ozhahmetov.html НҰРМҰХАМБЕТ ҚОЖАХМЕТОВ КӨШЕСІ — ПОШТ ИНДЕСКТЕРІ]&lt;/ref&gt;

=== Азық-түлік және басқа орталықтар ===
«У Петровича» дүкені — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, 18В үй.

=== Пошта индекстері ===
# Z11C3F6 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №10
# Z11C3F7 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №10/2
# Z11C3F8 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №10А
# Z11C3F9 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №11А
# Z11C3G0 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №13
# Z11C3G1 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №14
# Z11C3G2 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №15
# Z11C3G3 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №15А
# Z11C3G4 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №16
# Z11C3G5 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №17&lt;sup&gt;(жанды)&lt;/sup&gt;
# Z11C3G6 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №18
# Z11C3G7 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №18/1
# Z11C3G8 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №18/2
# Z11C3G9 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №18/3
# Z11C3H0 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №18Б
# Z11C3H1 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №18В
# Z11C3H2 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №19
# Z11C3H3 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №20
# Z11C3H4 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №20/1
# Z11C3H5 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №20/2
# Z11C3H6 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №21
# Z11C3H7 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №22
# Z11C3H8 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №23
# Z11C3H9 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №24
# Z11C3K0 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №25
# Z11C3K1 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №26
# Z11C3K10 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №26А
# Z11C3K2 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №27
# Z11C3K3 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №27А
# Z11C3K4 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №28
# Z11C3K5 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №29
# Z11C3K6 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №32
# Z11C3K7 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №33
# Z11C3K8 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №34
# Z11C3K9 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №35
# Z11C3M0 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №35/1
# Z11C3M1 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №35А
# Z11C3M2 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №35Б
# Z11C3M3 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №36
# Z11C3M4 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №36/1
# Z11C3M5 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №36/2
# Z11C3M6 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №37
# Z11C3M7 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №38
# Z11C3M8 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №39
# Z11C3M9 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №39/1
# Z11C3P0 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №39/2
# Z11C3P1 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №39/3
# Z11C3P2 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №40
# Z11C3P3 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №41
# Z11C3P4 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №42
# Z11C3P5 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №43
# Z11C3P6 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №43/1
# Z11C3P7 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №43/2
# Z11C3P8 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №44
# Z11C3P9 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №45
# Z11C3T0 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №45В
# Z11C3T1 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №46
# Z11C3T2 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №47
# Z11C3T3 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №48
# Z11C3T4 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №49
# Z11C3T5 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №49А
# Z11C3T6 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №5
# Z11C3T7 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №50
# Z11C3T8 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №51
# Z11C3T9 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №52
# Z11C3X0 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №53
# Z11C3X1 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №53А
# Z11C3X2 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №54
# Z11C3X3 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №55
# Z11C3X4 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №56
# Z11C3X5 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №57
# Z11C3X6 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №58
# Z11C3X7 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №6
# Z11C3X8 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №60
# Z11C3X9 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №61
# Z11C3Y0 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №62
# Z11C3Y1 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №64
# Z11C3Y2 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №66
# Z11C3Y3 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №68
# Z11C3Y4 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №7
# Z11C3Y5 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №8
# Z11C3Y6 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №8А
# Z11C3Y7 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №9
# Z11C3Y8 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №9А
# Z11E5E0 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №20А
# Z11F4T8 — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі, үй №23Б
(''Кейбір үйлердің мекенжайы Сұлтанбек Қожахметов деп келуі мүмкін'')

== Оқиғалар ==
[[2026 жыл|2026 жылдың]] [[25 қаңтар]] күні Қожахметов 17 мекенжайы бойынша тұрғын үйінде 250 шаршы метр аумақты қамтыған [[өрт]] шыққан.&lt;ref&gt;[https://dknews.kz/ru/v-strane/382420-pozhar-v-astane-mog-zakonchitsya-vzryvom Астанадағы өрт. Қожахметов көшесіндегі жарылыс.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://airpres.kz/novosti/v-astane-zagorelsya-chastnyj-zhiloj-dom-iz-zdaniya-vynesli-dva-gazovyh-ballona/ АСТАНАДАҒЫ ӨРТ ЖАРЫЛЫСҚА ӘКЕЛДІ]&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Астана көшелері]]</text>
      <sha1>p3px1g2xy4hy7j3cexsqzawrieujue4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анна Ракитина</title>
    <ns>0</ns>
    <id>778462</id>
    <revision>
      <id>3591532</id>
      <parentid>3587978</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T01:48:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3591532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9959" sha1="rgdhfyzm2y97pma5c9okf8zj0g4xplr" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}}
{{Музыкант
 |Есімі                = Анна Ракитина
 |Шынайы есімі         = 
 |Сурет                = 
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 
 |Фон                  = non_performing_personnel
 |Туған кездегі есімі  = Анна Леонидовна Ракитина
 |Толық аты            = 
 |Туған күні           = 29.04.1989
 |Туған жері           = {{туғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}
 |Қайтыс болған күні   = 
 |Қайтыс болған жері   = 
 |Белсенділік жылдары  = 
 |Мемлекет             = {{Байрақ|Ресей}}
 |Мамандықтары         = [[Дирижер]], музыкатанушы
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = Скрипка
 |Жанрлары             = 
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             =  «Affrettando» камералық оркестрі
 |Қызметтес болған     = Сергей Акимов, Андрис Нельсонс, Густаво Дудамель
 |Лейблдері            = 
 |Марапаттары          = 
 |Сайты                = [https://www.annarakitina.com/Анна Ракитинаның ресми сайты]
 |Commons              = 
}}

'''Анна Леонидовна Ракитина''' — ресейлік [[Дирижер|дирижëр]].&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Официальный сайт Анны Ракитиной|url=https://www.annarakitina.com/|accessdate=20.04.2026}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
Анна Ракитина [[29 сәуір|29 сәуірде]] [[1989 жыл|1989 жылы]] [[Мәскеу]]де музыкаға толы отбасында дүниеге келген (әкесі-[[Украиндар|украин]], анасы-[[Орыстар|орыс]] [[хор]] дирижëрі). Музыкалық білімін жастайынан [[скрипка]]шы ретінде бастаған&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Биография|url=https://www.annarakitina.com/biography|accessdate=20.04.2026}}&lt;/ref&gt;, кейін [[музыкатану]] саласын оқыған. П.И.Чайковский атындағы Мәскеу мемлекеттік консерваториясын музыкатанушы мамандығы бойынша (2012) кейін [[Опера (музыка)|опера]] және [[Симфониялық музыка|симфониялық]] дирижëрлеу кафедрасын (доцент Станислав Дяченко сыныбында) 2016 жылы бітірген. [[Германия|Германиядағы]] [[Гамбург]] қаласында Музыка және театр жоғары мектебін профессор Ульрих Виндфур сыныбында (2018) аяқтаған.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Мәскеу консерваториясы|url=https://nv.mosconsv.ru/persons/anna-leonidovna-rakitina|accessdate=20.04.206}}&lt;/ref&gt;

== Шеберлік-сыныптар мен тағылымдама ==
Геннадий Рождественский, Владимир Юровский, Бернард Хайтинк, Иоганнес Шлефли сынды ұстаздардың шеберлік-сыныптарына қатысқан. [[Швейцария]]да [[Люцерн]] фестивальінде 2016 жылы атақты дирижëр Алан Гилберттің шеберлік-сыныбына&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Мәскеу филармониясы|url=https://meloman.ru/performer/anna-rakitina/|accessdate=20.04.2026}}&lt;/ref&gt; және 2022 жылы итальяндық дирижëр Фабио Луизи жетекшілігімен «Консертгебау» [[Нидерланд|нидерландтық]] [[Оркестр|оркестрімен]] «[[Ammodo]]&lt;nowiki/&gt;» шеберлік-сыныбына қатысқан.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

[[Саха Республикасы|Якутия]] мемлекеттік опера және [[балет]] театрында тағылымдамадан өткен, онда П.И.Чайковскийдің «Евгений Онегин» және «Иоланта»; Дж.Пуччинидың «Богема»; С.Прокофьевтің «Золушка» балет-операларын дирижëрлеген.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|title=Ярославлавская филармония|url=https://new.yar-filarmoniya.ru/performers/view.php?id=369|accessdate=20.04.206}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
Әлемнің жетекші [[оркестр]]лерімен өнер көрсеткен, олардың қатарында [[Бостон симфониялық]], [[Чикаго симфониялық]], [[Сан-Франциско симфониялық]], [[Бирмингем симфониялық]], [[Нью-Йорк филармониялық]], [[Лос-Анджелес филармониялық]], [[Лейпциг Гевандхаус оркестрі]], [[Дрезден мемлекеттік капелласы]], [[Франция радиосының филармониялық оркестрі]], [[Берлин радиосының симфониялық оркестрі]], [[Швеция радиосының симфониялық оркестрі]], [[Йомиури Ниппон симфониялық]] оркестрлері бар.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

2019-2023 жылдары дирижëр [[Андрис Нельсонс]] жетекшілігімен Бостон симфониялық оркестрінің дирижёр-ассистенті қызметін атқарған, оркестр тарихында бұл лауазымды иеленген екінші әйел дирижëр болды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

2019-2020 жылдар маусымында Лос-Анджелес филармониялық оркестрде [[Густаво Дудамель]] бағдарламасының жас дирижëрлерге арналған стипендиаты ([[Dudamel Conducting Fellowship]]) болған.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Жеке жобалары ==
Дирижёр Сергей Акимовпен бірлесіп «Affrettando» камералық оркестрін құрған. Оркестр сирек орындалатын және қызықты репертуарға маманданған.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Байқаулар мен марапаттар ==
Халықаралық дирижёрлер байқауларының лауреаты:&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Специальное радио|url=https://specialradio.ru/nr/anna-rakitina-poluchila-nemeckuyu-dirizhyorskuyu-premiyu/|accessdate=20.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* III дәрежелі сыйлық — TCO International Conducting Competition ([[Тайбэй]], [[Қытай Республикасы|Тайвань]], 2015)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Пасадена симфония|url=https://pasadenasymphony-pops.org/artist/anna-rakitina/#:~:text=Anna%20Rakitina%20–%20young%20Russian,Competition%20in%20Taipei%20(Taiwan%2C%202015)|accessdate=20.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* II дәрежелі сыйлық — Malko Competition ([[Копенгаген]], [[Дания]], 2018)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Малько байқауы|url=https://www.malkocompetition.dk/conductor/2018/anna-rakitina|accessdate=20.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* III дәрежелі сыйлық — Deutscher Dirigentenpreis ([[Кёльн]], [[Германия]], 2017)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Милан оркестрі|url=https://sinfonicadimilano.org/en/persone/anna-rakitina|accessdate=20.04.2026}}&lt;/ref&gt;


Сондай-ақ 2014 және 2015 жылдары [[Румыния|Румынияның]] [[Бухарест]] қаласында өткен «Jeunesses Musicales Conducting Competition» атты халықаралық дирижёрлер байқауына екі мәрте қатысқан.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

2025 жылы классикалық музыкаға қосқан үлесі үшін [[Еуропа|Еуропалық]] мәдениет премиясына (European Culture Prize) ие болды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Көзқарасы ==
«Музыкалық өмір» ''(орысш.'' ''Музыкальная жизнь)''  журналына берген сұхбатында былай деген:&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Музыкальная жизнь|url=https://muzlifemagazine.ru/anna-rakitina-mozhno-kak-ugodno-dirizhi/|accessdate=20.04.2026}}&lt;/ref&gt; &lt;blockquote&gt;''«Кәсіби тұрғыдан мен дирижëрлеудің әмбебап стиліне жақындауға тырысамын, сонда [[музыка]] тыңдағанда немесе орындағанда адамдар дирижёрлік тұғырда ер адам тұр ма, әлде әйел адам тұр ма деп ойламайды.»''&lt;/blockquote&gt;

== Сыртқы сілтеме ==

* ''Анна Ракитинаның жеке сайты – https://www.annarakitina.com/''
* ''Operabase – https://www.operabase.com/anna-rakitina-a109598/ru''

== Әдебиет ==

* '''Орлов, Дмитрий Михайлович'''. Женщины дирижёры - в оркестрах стран мира : [16+] / Д. М. Орлов. — Москва : КнигИздат, 2023. — 273 с. : портр. : 21 см.; &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-4492-0528-5&lt;/nowiki&gt;.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Книга каталог|url=https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_012123742/|accessdate=20.04.2026}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==

&lt;references /&gt;
[[Санат:Ресей әйел дирижёрлері]]
[[Санат:Ресей дирижёрлері]]
[[Санат:1989 жылы туғандар]]</text>
      <sha1>rgdhfyzm2y97pma5c9okf8zj0g4xplr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>AFI нұсқасы бойынша 100 жылдағы 100 үздік фильм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>778723</id>
    <revision>
      <id>3591628</id>
      <parentid>3589607</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T11:04:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <origin>3591628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39966" sha1="f70j7gmm2y0k4eq3z28jqzvn4qzwpz5" xml:space="preserve">{{AFI 100 Years... series}}
[[Америка кино институты]]ның нұсқасы бойынша '''үздік 100 америкалық фильм'''нің тізімі алғаш рет 1998 жылы жасалып, кейін 2007 жылы жаңартылды.

Тізім 400 үміткердің арасынан іріктелді. Оны таңдауға киноиндустрияның 1500-ден астам өкілі (режиссерлер, сценаристер, актерлер, операторлар және т.б.), сондай-ақ кино тарихшылары мен киносыншылар қатысты. 1998 және 2007 жылғы нұсқалардың екеуінде де [[Орсон Уэллс]]тің «[[Азамат Кейн]]» туындысы ең үздік фильм деп танылып, рейтингтің көшін бастады.

== Критерийлері ==
Фильмдер келесі критерийлер бойынша бағаланды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.filmsite.org/afi100films.html|title=100 Greatest American Movies by AFI - Film Series|website=www.filmsite.org}}&lt;/ref&gt;:
* '''Толықметражды фильм:''' Көркем фильм форматындағы, ұзақтығы кемінде 60 минут болатын туындылар.
* '''Америкалық фильм:''' Фильм ағылшын тілінде түсіріліп, негізгі қаржыландыру немесе өндірістік жұмыстары АҚШ-қа тиесілі болуы тиіс. (Кейбір туындылар, атап айтқанда, «[[Үшінші адам]]», «[[2001: Ғарыш одиссеясы]]» және «[[Арабиялық Лоуренс (фильм)|Арабиялық Лоуренс]]» — [[Ұлыбритания]]да жасалған, бірақ америкалық студиялар тарапынан қаржыландырылып, таратылған. «[[Сақиналар әміршісі (кинотрилогия)|Сақиналар әміршісі]]» [[Жаңа Зеландия]]да түсірілгенімен, америкалық инвестиция есебінен жасалған).
* '''Сыншылардың мойындауы:''' Баспасөз беттерінде ресми түрде жоғары бағалануы.
* '''Негізгі марапаттардың иегері:''' Киноқоғамдастық ұйымдары мен ірі кинофестивальдердің бәсекелі марапаттарына ие болуы.
* '''Уақыт сынынан өткен танымалдылық:'''  Инфляцияны есепке алғандағы кассалық түсімдер, телетрансляциялар және бейнебасылымдардың сатылымы мен жалға алу көрсеткіштері.
* '''Тарихи маңыздылығы:''' Техникалық жаңашылдық, тың баяндау тәсілдері немесе басқа да іргелі жетістіктері арқылы кино өнерінің тарихында із қалдыруы.
* '''Мәдени ықпалы:''' Фильмнің стиль мен мазмұн тұрғысынан америкалық қоғамға тигізген әсері.

== Тізім ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;font-size: 85%; border: gray solid 1px; border-collapse: collapse; text-align: middle;&quot;
|-
! style=&quot;background:#B0C4DE&quot;|№
! style=&quot;background:#B0C4DE; width:20%;&quot;|1998 жылғы тізім
! style=&quot;background:#B0C4DE; width:20%;&quot;|Режиссері
! style=&quot;background:#B0C4DE&quot;|Жыл
! style=&quot;background:#B0C4DE&quot;|2007 ж қарай&lt;br&gt;позицияның өзгеруі
! style=&quot;background:#B0C4DE&quot; class=&quot;unsortable&quot;|
! style=&quot;background:#B0C4DE&quot;|1998 ж бері&lt;br&gt;позицияның өзгеруі
! style=&quot;background:#B0C4DE; width:20%;&quot;|2007 жылғы тізім
! style=&quot;background:#B0C4DE; width:20%;&quot;|Режиссері
! style=&quot;background:#B0C4DE&quot;|Жыл
|-
| 1
| ''[[Азамат Кейн]]''
| [[Орсон Уэллс]]
| [[1941 жыл|1941]]
| align=&quot;center&quot; | {{steady}}
|
| align=&quot;center&quot; | {{steady}}
| ''[[Азамат Кейн]]''
| [[Орсон Уэллс]]
| [[1941 жыл|1941]]
|-
| 2
| ''[[Касабланка (фильм)|Касабланка]]''
| [[Майкл Кёртис]]
| [[1942 жыл|1942]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;1&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;1&lt;/font&gt;
| ''[[Өкіл әке (фильм)|Өкіл әке]]''
| [[Фрэнсис Форд Коппола]]
| [[1972 жыл|1972]]
|-
| 3
| ''[[Өкіл әке (фильм)|Өкіл әке]]''
| [[Фрэнсис Форд Коппола]]
| [[1972 жыл|1972]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;1&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;1&lt;/font&gt;
| ''[[Касабланка (фильм)|Касабланка]]''
| [[Майкл Кёртис]]
| [[1942 жыл|1942]]
|-
| 4
| ''[[Жел өтіндегі тағдырлар (фильм)|Жел өтіндегі тағдырлар]]''
| [[Виктор Флеминг]]
| [[1939 жыл|1939]]
| align=&quot;center&quot; |{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot; |{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;20&lt;/font&gt;
| ''[[Құтырған бұқа]]''
| [[Мартин Скорсезе]]
| [[1980 жыл|1980]]
|-
| 5
| ''[[Арабиялық Лоуренс (фильм)|Арабиялық Лоуренс]]''
| [[Дэвид Лин]]
| [[1962 жыл|1962]]
| align=&quot;center&quot; |{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot; | {{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;5&lt;/font&gt;
| ''[[Жаңбыр астында ән салу]]''
| [[Стэнли Донен]] және [[Джин Келли]]
| [[1952 жыл|1952]]
|-
| 6
| ''[[Оз елінің сиқыршысы (фильм, 1939)|Оз елінің сиқыршысы]]''
| [[Виктор Флеминг]]
| [[1939 жыл|1939]]
| align=&quot;center&quot; | {{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;4&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot; | {{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
| ''[[Жел өтіндегі тағдырлар (фильм)|Жел өтіндегі тағдырлар]]''
| [[Виктор Флеминг]]
| [[1939 жыл|1939]]
|-
| 7
| ''[[Түлек (фильм)|Түлек]]''
| [[Майк Николс]]
| [[1967 жыл|1967]]
| align=&quot;center&quot; |{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;10&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot; |{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
| ''[[Арабиялық Лоуренс (фильм)|Арабиялық Лоуренс]]''
| [[Дэвид Лин]]
| [[1962 жыл|1962]]
|-
| 8
| ''[[Портта]]''
| [[Элиа Казан]]
| [[1954 жыл|1954]]
| align=&quot;center&quot; |{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;11&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;1&lt;/font&gt;
| ''[[Шиндлердің тізімі]]''
| [[Стивен Спилберг]]
| [[1993 жыл|1993]]
|-
| 9
| ''[[Шиндлердің тізімі]]''
| [[Стивен Спилберг]]
| [[1993 жыл|1993]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;1&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;52&lt;/font&gt;
| ''[[Вертиго (фильм)|Вертиго]]''
| [[Альфред Хичкок]]
| [[1958 жыл|1958]]
|-
| 10
| ''[[Жаңбыр астында ән салу]]''
| [[Стэнли Донен]] және [[Джин Келли]]
| [[1952 жыл|1952]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;5&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;4&lt;/font&gt;
| ''[[Оз елінің сиқыршысы (фильм, 1939)|Оз елінің сиқыршысы]]''
| [[Виктор Флеминг]]
| [[1939 жыл|1939]]
|-
| 11
| ''[[Бұл ғажайып өмір]]''
| [[Фрэнк Капра]]
| [[1946 жыл|1946]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;9&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;65&lt;/font&gt;
| ''[[Үлкен қаланың оттары]]''
| [[Чарли Чаплин]]
| [[1931 жыл|1931]]
|-
| 12
| ''[[Сансет бульвары (фильм)|Сансет бульвары]]''
| [[Билли Уайлдер]]
| [[1950 жыл|1950]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;4&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;84&lt;/font&gt;
| ''[[Іздеушілер (фильм)|Іздеушілер]]''
| [[Джон Форд]]
| [[1956 жыл|1956]]
|-
| 13
| ''[[Квай өзеніндегі көпір]]''
| [[Дэвид Лин]]
| [[1957 жыл|1957]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;23&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
| ''[[Жұлдызды соғыстар: Эпизод IV - Жаңа үміт]]''
| [[Джордж Лукас]]
| [[1977 жыл|1977]]
|-
| 14
| ''[[Джазда тек қана қыздар]]''
| [[Билли Уайлдер]]
| [[1959 жыл|1959]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;8&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;4&lt;/font&gt;
| ''[[Психо]]''
| [[Альфред Хичкок]]
| [[1960 жыл|1960]]
|-
| 15
| ''[[Жұлдызды соғыстар: Эпизод IV - Жаңа үміт]]''
| [[Джордж Лукас]]
| [[1977 жыл|1977]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;7&lt;/font&gt;
| ''[[2001: Ғарыш одиссеясы]]''
| [[Стэнли Кубрик]]
| [[1968 жыл|1968]]
|-
| 16
| ''[[Барлығы Ева туралы]]''
| [[Джозеф Лео Манкевич]]
| [[1950 жыл|1950]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;12&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;4&lt;/font&gt;
| ''[[Сансет бульвары (фильм)|Сансет бульвары]]''
| [[Билли Уайлдер]]
| [[1950 жыл|1950]]
|-
| 17
| ''[[Африкалық патшайым (фильм)|Африкалық патшайым]]''
| [[Джон Хьюстон]]
| [[1951 жыл|1951]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;48&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;10&lt;/font&gt;
| ''[[Түлек (фильм)|Түлек]]''
| [[Майк Николс]]
| [[1967 жыл|1967]]
|-
| 18
| ''[[Психо]]''
| [[Альфред Хичкок]]
| [[1960 жыл|1960]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;4&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Генерал (фильм, 1926)|Генерал]]''
| [[Клайд Бракмэн]] және [[Бастер Китон]]
| [[1926 жыл|1926]]
|-
| 19
| ''[[Қытай кварталы (фильм)|Қытай кварталы]]''
| [[Роман Полански]]
| [[1974 жыл|1974]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;11&lt;/font&gt;
| ''[[Портта]]''
| [[Элиа Казан]]
| [[1954 жыл|1954]]
|-
| 20
| ''[[Көкектің ұясы (фильм)|Көкектің ұясы]]''
| [[Милош Форман]]
| [[1975 жыл|1975]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;13&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;9&lt;/font&gt;
| ''[[Бұл ғажайып өмір]]''
| [[Фрэнк Капра]]
| [[1946 жыл|1946]]
|-
| 21
| ''[[Ыза шоғы (фильм)|Ыза шоғы]]''
| [[Джон Форд]]
| [[1940 жыл|1940]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
| ''[[Қытай кварталы (фильм)|Қытай кварталы]]''
| [[Роман Полански]]
| [[1974 жыл|1974]]
|-
| 22
| ''[[2001: Ғарыш одиссеясы]]''
| [[Стэнли Кубрик]]
| [[1968 жыл|1968]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;7&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;8&lt;/font&gt;
| ''[[Джазда тек қана қыздар]]''
| [[Билли Уайлдер]]
| [[1959 жыл|1959]]
|-
| 23
| ''[[Мальта сұңқары (фильм, 1941)|Мальта сұңқары]]''
| [[Джон Хьюстон]]
| [[1941 жыл|1941]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;8&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
| ''[[Ыза шоғы (фильм)|Ыза шоғы]]''
| [[Джон Форд]]
| [[1940 жыл|1940]]
|-
| 24
| ''[[Құтырған бұқа]]''
| [[Мартин Скорсезе]]
| [[1980 жыл|1980]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;20&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;1&lt;/font&gt;
| ''[[Жатпланеталық (фильм)|Жатпланеталық]]''
| [[Стивен Спилберг]]
| [[1982 жыл|1982]]
|-
| 25
| ''[[Жатпланеталық (фильм)|Жатпланеталық]]''
| [[Стивен Спилберг]]
| [[1982 жыл|1982]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;1&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;9&lt;/font&gt;
| ''[[Құйқылжықты өлтіру (фильм)|Құйқылжықты өлтіру]]''
| [[Роберт Маллиган]]
| [[1962 жыл|1962]]
|-
| 26
| ''[[Доктор Стрейнджлав]]''
| [[Стэнли Кубрик]]
| [[1964 жыл|1964]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;13&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;3&lt;/font&gt;
| ''[[Мистер Смит Вашингтонға барады]]''
| [[Фрэнк Капра]]
| [[1939 жыл|1939]]
|-
| 27
| ''[[Бонни мен Клайд (фильм)|Бонни мен Клайд]]''
| [[Артур Пенн]]
| [[1967 жыл|1967]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;15&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;6&lt;/font&gt;
| ''[[Тал түс (фильм)|Тал түс]]''
| [[Фред Циннеман]]
| [[1952 жыл|1952]]
|-
| 28
| ''[[Бүгінгі күннің ақыретзаманы]]''
| [[Фрэнсис Форд Коппола]]
| [[1979 жыл|1979]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;12&lt;/font&gt;
| ''[[Барлығы Ева туралы]]''
| [[Джозеф Лео Манкевич]]
| [[1950 жыл|1950]]
|-
| 29
| ''[[Мистер Смит Вашингтонға барады]]''
| [[Фрэнк Капра]]
| [[1939 жыл|1939]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;3&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;9&lt;/font&gt;
| ''[[Қос сақтандыру]]''
| [[Билли Уайлдер]]
| [[1944 жыл|1944]]
|-
| 30
| ''[[Сьерра-Мадре қазынасы (фильм)|Сьерра-Мадре қазынасы]]''
| [[Джон Хьюстон]]
| [[1948 жыл|1948]]
| align=&quot;center&quot; |{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;8&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot; |{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
| ''[[Бүгінгі күннің ақыретзаманы]]''
| [[Фрэнсис Форд Коппола]]
| [[1979 жыл|1979]]
|-
|-
| 31
| ''[[Энни Холл]]''
| [[Вуди Аллен]]
| [[1977 жыл|1977]]
| align=&quot;center&quot; |{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;4&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot; |{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;8&lt;/font&gt;
| ''[[Мальта сұңқары (фильм, 1941)|Мальта сұңқары]]''
| [[Джон Хьюстон]]
| [[1941 жыл|1941]]
|-
| 32
| ''[[Өкіл әке 2]]''
| [[Фрэнсис Форд Коппола]]
| [[1974 жыл|1974]]
| align=&quot;center&quot; | {{steady}}
|
| align=&quot;center&quot; | {{steady}}
| ''[[Өкіл әке 2]]''
| [[Фрэнсис Форд Коппола]]
| [[1974 жыл|1974]]
|-
| 33
| ''[[Тал түс (фильм)|Тал түс]]''
| [[Фред Циннеман]]
| [[1952 жыл|1952]]
| align=&quot;center&quot; |{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;6&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot; |{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;13&lt;/font&gt;
| ''[[Көкектің ұясы (фильм)|Көкектің ұясы]]''
| [[Милош Форман]]
| [[1975 жыл|1975]]
|-
| 34
| ''[[Құйқылжықты өлтіру (фильм)|Құйқылжықты өлтіру]]''
| [[Роберт Маллиган]]
| [[1962 жыл|1962]]
| align=&quot;center&quot; |{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;9&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot; |{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;15&lt;/font&gt;
| ''[[Ақшақар және жеті ергежейлі (мультфильм, 1937)|Ақшақар және жеті ергежейлі]]''
| [[Дэвид Хэнд]]
| [[1937 жыл|1937]]
|-
| 35
| ''[[Бір түнде болған оқиға]]''
| [[Фрэнк Капра]]
| [[1934 жыл|1934]]
| align=&quot;center&quot; |{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;11&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot; |{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;4&lt;/font&gt;
| ''[[Энни Холл]]''
| [[Вуди Аллен]]
| [[1977 жыл|1977]]
|-
| 36
| ''[[Түнгі ковбой]]''
| [[Джон Шлезингер]]
| [[1969 жыл|1969]]
| align=&quot;center&quot; |{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;7&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot; |{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;23&lt;/font&gt;
| ''[[Квай өзеніндегі көпір]]''
| [[Дэвид Лин]]
| [[1957 жыл|1957]]
|-
| 37
| ''[[Өміріміздің үздік жылдары]]''
| [[Уильям Уайлер]]
| [[1946 жыл|1946]]
| align=&quot;center&quot; | {{steady}}
|
| align=&quot;center&quot; | {{steady}}
| ''[[Өміріміздің үздік жылдары]]''
| [[Уильям Уайлер]]
| [[1946 жыл|1946]]
|-
| 38
| ''[[Қос сақтандыру]]''
| [[Билли Уайлдер]]
| [[1944 жыл|1944]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;9&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;8&lt;/font&gt;
| ''[[Сьерра-Мадре қазынасы (фильм)|Сьерра-Мадре қазынасы]]''
| [[Джон Хьюстон]]
| [[1948 жыл|1948]]
|-
| 39
| ''[[Доктор Живаго (фильм, 1965)|Доктор Живаго]]''
| [[Дэвид Лин]]
| [[1965 жыл|1965]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;13&lt;/font&gt;
| ''[[Доктор Стрейнджлав]]''
| [[Стэнли Кубрик]]
| [[1964 жыл|1964]]
|-
| 40
| ''[[Солтүстіктен солтүстік-батысқа қарай]]''
| [[Альфред Хичкок]]
| [[1959 жыл|1959]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;15&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;15&lt;/font&gt;
| ''[[Музыка дыбыстары (фильм)|Музыка дыбыстары]]''
| [[Роберт Уайз]]
| [[1965 жыл|1965]]
|-
| 41
| ''[[Вестсайд хикаясы (фильм, 1961)|Вестсайд хикаясы]]''
| [[Джером Роббинс]] және [[Роберт Уайз]]
| [[1961 жыл|1961]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;10&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
| ''[[Кинг Конг (фильм, 1933)|Кинг Конг]]''
| [[Мериан Купер]] және [[Эрнест Шодсак]]
| [[1933 жыл|1933]]
|-
| 42
| ''[[Аулаға қараған терезе]]''
| [[Альфред Хичкок]]
| [[1954 жыл|1954]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;6&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;15&lt;/font&gt;
| ''[[Бонни мен Клайд (фильм)|Бонни мен Клайд]]''
| [[Артур Пенн]]
| [[1967 жыл|1967]]
|-
| 43
| ''[[Кинг Конг (фильм, 1933)|Кинг Конг]]''
| [[Мериан Купер]] және [[Эрнест Шодсак]]
| [[1933 жыл|1933]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;7&lt;/font&gt;
| ''[[Түнгі ковбой]]''
| [[Джон Шлезингер]]
| [[1969 жыл|1969]]
|-
| 44
| ''[[Ұлттың тууы]]''
| [[Дэвид Уорк Гриффит]]
| [[1915 жыл|1915]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;7&lt;/font&gt;
| ''[[Филадельфия хикаясы]]''
| [[Джордж Кьюкор]]
| [[1940 жыл|1940]]
|-
| 45
| ''[[Құштарлық трамвайы (фильм, 1951)|Құштарлық трамвайы]]''
| [[Элиа Казан]]
| [[1951 жыл|1951]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;24&lt;/font&gt;
| ''[[Шейн (фильм)|Шейн]]''
| [[Джордж Стивенс]]
| [[1953 жыл|1953]]
|-
| 46
| ''[[Бұрандалы апельсин (фильм)|Бұрандалы апельсин]]''
| [[Стэнли Кубрик]]
| [[1971 жыл|1971]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;24&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;11&lt;/font&gt;
| ''[[Бір түнде болған оқиға]]''
| [[Фрэнк Капра]]
| [[1934 жыл|1934]]
|-
| 47
| ''[[Такси жүргізушісі (фильм, 1976)|Такси жүргізушісі]]''
| [[Мартин Скорсезе]]
| [[1976 жыл|1976]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;5&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
| ''[[Құштарлық трамвайы (фильм, 1951)|Құштарлық трамвайы]]''
| [[Элиа Казан]]
| [[1951 жыл|1951]]
|-
| 48
| ''[[Жақтар (фильм)|Жақтар]]''
| [[Стивен Спилберг]]
| [[1975 жыл|1975]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;8&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;6&lt;/font&gt;
| ''[[Аулаға қараған терезе]]''
| [[Альфред Хичкок]]
| [[1954 жыл|1954]]
|-
| 49
| ''[[Ақшақар және жеті ергежейлі (мультфильм, 1937)|Ақшақар және жеті ергежейлі]]''
| [[Дэвид Хэнд]]
| [[1937 жыл|1937]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;15&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Төзімсіздік (фильм)|Төзімсіздік]]''
| [[Дэвид Уорк Гриффит]]
| [[1916 жыл|1916]]
|-
| 50
| ''[[Бутч Кэссиди және Сандэнс Кид]]''
| [[Джордж Рой Хилл]]
| [[1969 жыл|1969]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;23&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Сақиналар әміршісі: Сақина бауырластығы]]''
| [[Питер Джексон]]
| [[2001 жыл|2001]]
|-
| 51
| ''[[Филадельфия хикаясы]]''
| [[Джордж Кьюкор]]
| [[1940 жыл|1940]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;7&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;10&lt;/font&gt;
| ''[[Вестсайд хикаясы (фильм, 1961)|Вестсайд хикаясы]]''
| [[Джером Роббинс]] және [[Роберт Уайз]]
| [[1961 жыл|1961]]
|-
| 52
| ''[[Осыдан кейін мәңгілікке (фильм)|Осыдан кейін мәңгілікке]]''
| [[Фред Циннеман]]
| [[1953 жыл|1953]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;5&lt;/font&gt;
| ''[[Такси жүргізушісі (фильм, 1976)|Такси жүргізушісі]]''
| [[Мартин Скорсезе]]
| [[1976 жыл|1976]]
|-
| 53
| ''[[Амадей (фильм)|Амадей]]''
| [[Милош Форман]]
| [[1984 жыл|1984]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;26&lt;/font&gt;
| ''[[Бұғы аңшысы]]''
| [[Майкл Чимино]]
| [[1978 жыл|1978]]
|-
| 54
| ''[[Батыс майданда өзгеріс жоқ (фильм, 1930)|Батыс майданда өзгеріс жоқ]]''
| [[Льюис Майлстоун]]
| [[1930 жыл|1930]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
| ''[[МЭШ (фильм)|МЭШ]]''
| [[Роберт Олтмен]]
| [[1970 жыл|1970]]
|-
| 55
| ''[[Музыка дыбыстары (фильм)|Музыка дыбыстары]]''
| [[Роберт Уайз]]
| [[1965 жыл|1965]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;15&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;15&lt;/font&gt;
| ''[[Солтүстіктен солтүстік-батысқа қарай]]''
| [[Альфред Хичкок]]
| [[1959 жыл|1959]]
|-
| 56
| ''[[МЭШ (фильм)|МЭШ]]''
| [[Роберт Олтмен]]
| [[1970 жыл|1970]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;8&lt;/font&gt;
| ''[[Жақтар (фильм)|Жақтар]]''
| [[Стивен Спилберг]]
| [[1975 жыл|1975]]
|-
| 57
| ''[[Үшінші адам]]''
| [[Кэрол Рид]]
| [[1949 жыл|1949]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;21&lt;/font&gt;
| ''[[Рокки]]''
| [[Джон Эвилдсен]]
| [[1976 жыл|1976]]
|-
| 58
| ''[[Фантазия (мультфильм)|Фантазия]]''
| Сэмюель Армстронг және т.б.
| [[1940 жыл|1940]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;16&lt;/font&gt;
| ''[[Алтын безгегі (фильм)|Алтын безгегі]]''
| [[Чарли Чаплин]]
| [[1925 жыл|1925]]
|-
| 59
| ''[[Себепсіз бүлікші]]''
| [[Николас Рэй]]
| [[1955 жыл|1955]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Нэшвилл (фильм)|Нэшвилл]]''
| [[Роберт Олтмен]]
| [[1975 жыл|1975]]
|-
| 60
| ''[[Индиана Джонс: Жоғалған кеме іздеуінде]]''
| [[Стивен Спилберг]]
| [[1981 жыл|1981]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;6&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;25&lt;/font&gt;
| ''[[Үйрек сорпасы (фильм)|Үйрек сорпасы]]''
| [[Лео Маккэри]]
| [[1933 жыл|1933]]
|-
| 61
| ''[[Вертиго (фильм)|Вертиго]]''
| [[Альфред Хичкок]]
| [[1958 жыл|1958]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;52&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Салливанның саяхаты]]''
| [[Престон Стёрджес]]
| [[1941 жыл|1941]]
|-
| 62
| ''[[Тутси (фильм)|Тутси]]''
| [[Сидни Поллак]]
| [[1982 жыл|1982]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;7&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;15&lt;/font&gt;
| ''[[Америкалық граффити]]''
| [[Джордж Лукас]]
| [[1973 жыл|1973]]
|-
| 63
| ''[[Дилижанс (фильм)|Дилижанс]]''
| [[Джон Форд]]
| [[1939 жыл|1939]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Кабаре (фильм)|Кабаре]]''
| [[Боб Фосс]]
| [[1972 жыл|1972]]
|-
| 64
| ''[[Үшінші дәрежелі жақын байланыстар]]''
| [[Стивен Спилберг]]
| [[1977 жыл|1977]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
| ''[[Тележелі]]''
| [[Сидни Люмет]]
| [[1976 жыл|1976]]
|-
| 65
| ''[[Қозылар үнсіздігі (фильм)|Қозылар үнсіздігі]]''
| [[Джонатан Демми]]
| [[1991 жыл|1991]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;9&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;48&lt;/font&gt;
| ''[[Африкалық патшайым (фильм)|Африкалық патшайым]]''
| [[Джон Хьюстон]]
| [[1951 жыл|1951]]
|-
| 66
| ''[[Тележелі]]''
| [[Сидни Люмет]]
| [[1976 жыл|1976]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;6&lt;/font&gt;
| ''[[Индиана Джонс: Жоғалған кеме іздеуінде]]''
| [[Стивен Спилберг]]
| [[1981 жыл|1981]]
|-
| 67
| ''[[Маньчжурия үміткері (фильм, 1962)|Маньчжурия үміткері]]''
| [[Джон Франкенхаймер]]
| [[1962 жыл|1962]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Вирджиния Вулфтан кім қорқады? (фильм)|Вирджиния Вулфтан кім қорқады?]]''
| [[Майк Николс]]
| [[1966 жыл|1966]]
|-
| 68
| ''[[Париждегі америкалық (фильм)|Париждегі америкалық]]''
| [[Винсент Миннелли]]
| [[1951 жыл|1951]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;30&lt;/font&gt;
| ''[[Кешірілмеген (фильм, 1992)|Кешірілмеген]]''
| [[Клинт Иствуд]]
| [[1992 жыл|1992]]
|-
| 69
| ''[[Шейн (фильм)|Шейн]]''
| [[Джордж Стивенс]]
| [[1953 жыл|1953]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;24&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;7&lt;/font&gt;
| ''[[Тутси (фильм)|Тутси]]''
| [[Сидни Поллак]]
| [[1982 жыл|1982]]
|-
| 70
| ''[[Француз байланысшысы (фильм)|Француз байланысшысы]]''
| [[Уильям Фридкин]]
| [[1971 жыл|1971]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;23&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;24&lt;/font&gt;
| ''[[Бұрандалы апельсин (фильм)|Бұрандалы апельсин]]''
| [[Стэнли Кубрик]]
| [[1971 жыл|1971]]
|-
| 71
| ''[[Форрест Гамп]]''
| [[Роберт Земекис]]
| [[1994 жыл|1994]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;5&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Қатардағы жауынгер Райанды құтқару]]''
| [[Стивен Спилберг]]
| [[1998 жыл|1998]]
|-
| 72
| ''[[Бен-Гур (фильм, 1959)|Бен-Гур]]''
| [[Уильям Уайлер]]
| [[1959 жыл|1959]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;28&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Шоушенктен қашу]]''
| [[Фрэнк Дарабонт]]
| [[1994 жыл|1994]]
|-
| 73
| ''[[Найзағайлы асу (фильм, 1939)|Найзағайлы асу]]''
| [[Уильям Уайлер]]
| [[1939 жыл|1939]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;23&lt;/font&gt;
| ''[[Бутч Кэссиди және Сандэнс Кид]]''
| [[Джордж Рой Хилл]]
| [[1969 жыл|1969]]
|-
| 74
| ''[[Алтын безгегі (фильм)|Алтын безгегі]]''
| [[Чарли Чаплин]]
| [[1925 жыл|1925]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;16&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;9&lt;/font&gt;
| ''[[Қозылар үнсіздігі (фильм)|Қозылар үнсіздігі]]''
| [[Джонатан Демми]]
| [[1991 жыл|1991]]
|-
| 75
| ''[[Қасқырлармен билеу]]''
| [[Кевин Костнер]]
| [[1990 жыл|1990]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Оңтүстіктің аптап түнінде (фильм)|Оңтүстіктің аптап түнінде]]''
| [[Норман Джуисон]]
| [[1967 жыл|1967]]
|-
| 76
| ''[[Үлкен қаланың оттары]]''
| [[Чарли Чаплин]]
| [[1931 жыл|1931]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;65&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;5&lt;/font&gt;
| ''[[Форрест Гамп]]''
| [[Роберт Земекис]]
| [[1994 жыл|1994]]
|-
| 77
| ''[[Америкалық граффити]]''
| [[Джордж Лукас]]
| [[1973 жыл|1973]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;15&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Президенттің бүкіл жасағы]]''
| [[Алан Пакула]]
| [[1976 жыл|1976]]
|-
| 78
| ''[[Рокки]]''
| [[Джон Эвилдсен]]
| [[1976 жыл|1976]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;21&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;3&lt;/font&gt;
| ''[[Жаңа заман (фильм)|Жаңа заман]]''
| [[Чарли Чаплин]]
| [[1936 жыл|1936]]
|-
| 79
| ''[[Бұғы аңшысы]]''
| [[Майкл Чимино]]
| [[1978 жыл|1978]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;26&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;1&lt;/font&gt;
| ''[[Жабайы топ (фильм)|Жабайы топ]]''
| [[Сэм Пекинпа]]
| [[1969 жыл|1969]]
|-
| 80
| ''[[Жабайы топ (фильм)|Жабайы топ]]''
| [[Сэм Пекинпа]]
| [[1969 жыл|1969]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;1&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;13&lt;/font&gt;
| ''[[Пәтер (фильм, 1960)|Пәтер]]''
| [[Билли Уайлдер]]
| [[1960 жыл|1960]]
|-
| 81
| ''[[Жаңа заман (фильм)|Жаңа заман]]''
| [[Чарли Чаплин]]
| [[1936 жыл|1936]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;3&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Спартак (фильм, 1960)|Спартак]]''
| [[Стэнли Кубрик]]
| [[1960 жыл|1960]]
|-
| 82
| ''[[Алып (фильм)|Алып]]''
| [[Джордж Стивенс]]
| [[1956 жыл|1956]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Күннің шығуы (фильм)|Күннің шығуы]]''
| [[Фридрих Вильгельм Мурнау]]
| [[1927 жыл|1927]]
|-
| 83
| ''[[Взвод (фильм)|Взвод]]''
| [[Оливер Стоун]]
| [[1986 жыл|1986]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;3&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Титаник (фильм, 1997)|Титаник]]''
| [[Джеймс Кэмерон]]
| [[1997 жыл|1997]]
|-
| 84
| ''[[Фарго (фильм)|Фарго]]''
| [[Ағайынды Коэн]]
| [[1996 жыл|1996]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;4&lt;/font&gt;
| ''[[Жеңіл шабандоз]]''
| [[Дэннис Хоппер]]
| [[1969 жыл|1969]]
|-
| 85
| ''[[Үйрек сорпасы (фильм)|Үйрек сорпасы]]''
| [[Лео Маккэри]]
| [[1933 жыл|1933]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;25&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Операдағы кеш]]''
| [[Сэм Вуд]]
| [[1935 жыл|1935]]
|-
| 86
| ''[[Баунтидегі бүлік (фильм, 1935)|Баунтидегі бүлік]]''
| [[Фрэнк Ллойд]]
| [[1935 жыл|1935]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;3&lt;/font&gt;
| ''[[Взвод (фильм)|Взвод]]''
| [[Оливер Стоун]]
| [[1986 жыл|1986]]
|-
| 87
| ''[[Франкенштейн (фильм, 1931)|Франкенштейн]]''
| [[Джеймс Уэйл]]
| [[1931 жыл|1931]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[12 ашулы кісі (фильм, 1957)|12 ашулы кісі]]''
| [[Сидни Люмет]]
| [[1957 жыл|1957]]
|-
| 88
| ''[[Жеңіл шабандоз]]''
| [[Дэннис Хоппер]]
| [[1969 жыл|1969]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;4&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;9&lt;/font&gt;
| ''[[Сәбиді тәрбиелеу]]''
| [[Говард Хоукс]]
| [[1938 жыл|1938]]
|-
| 89
| ''[[Паттон (фильм)|Паттон]]''
| [[Франклин Шеффнер]]
| [[1970 жыл|1970]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Алтыншы сезім (фильм, 1999)|Алтыншы сезім]]''
| [[М. Найт Шьямалан]]
| [[1999 жыл|1999]]
|-
| 90
| ''[[Джаз әншісі (фильм, 1927)|Джаз әншісі]]''
| [[Алан Кросланд]]
| [[1927 жыл|1927]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Свинг уақыты (фильм)|Свинг уақыты]]''
| [[Джордж Стивенс]]
| [[1936 жыл|1936]]
|-
| 91
| ''[[Менің сұлу ледиім (фильм, 1964)|Менің сұлу ледиім]]''
| [[Джордж Кьюкор]]
| [[1964 жыл|1964]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Софидің таңдауы (фильм)|Софидің таңдауы]]''
| [[Алан Пакула]]
| [[1982 жыл|1982]]
|-
| 92
| ''[[Күн астындағы орын (фильм)|Күн астындағы орын]]''
| [[Джордж Стивенс]]
| [[1951 жыл|1951]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
| ''[[Жақсы жігіттер]]''
| [[Мартин Скорсезе]]
| [[1990 жыл|1990]]
|-
| 93
| ''[[Пәтер (фильм, 1960)|Пәтер]]''
| [[Билли Уайлдер]]
| [[1960 жыл|1960]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;13&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;23&lt;/font&gt;
| ''[[Француз байланысшысы (фильм)|Француз байланысшысы]]''
| [[Уильям Фридкин]]
| [[1971 жыл|1971]]
|-
| 94
| ''[[Жақсы жігіттер]]''
| [[Мартин Скорсезе]]
| [[1990 жыл|1990]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;1&lt;/font&gt;
| ''[[Қойыртпақ шығарма]]''
| [[Квентин Тарантино]]
| [[1994 жыл|1994]]
|-
| 95
| ''[[Қойыртпақ шығарма]]''
| [[Квентин Тарантино]]
| [[1994 жыл|1994]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;1&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Соңғы киносеанс]]''
| [[Питер Богданович]]
| [[1971 жыл|1971]]
|-
| 96
| ''[[Іздеушілер (фильм)|Іздеушілер]]''
| [[Джон Форд]]
| [[1956 жыл|1956]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;84&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Дұрыс жаса! (фильм)|Дұрыс жаса!]]''
| [[Спайк Ли]]
| [[1989 жыл|1989]]
|-
| 97
| ''[[Сәбиді тәрбиелеу]]''
| [[Говард Хоукс]]
| [[1938 жыл|1938]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;9&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Ұстараның жүзімен жүгіруші]]''
| [[Ридли Скотт]]
| [[1982 жыл|1982]]
|-
| 98
| ''[[Кешірілмеген (фильм, 1992)|Кешірілмеген]]''
| [[Клинт Иствуд]]
| [[1992 жыл|1992]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;30&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
| ''[[Янки Дудл Денди]]''
| [[Майкл Кёртис]]
| [[1942 жыл|1942]]
|-
| 99
| ''[[Түскі асқа кім келетінін тап?]]''
| [[Стэнли Крамер]]
| [[1967 жыл|1967]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Ойыншықтар хикаясы]]''
| [[Джон Лассетер]]
| [[1995 жыл|1995]]
|-
| 100
| ''[[Янки Дудл Денди]]''
| [[Майкл Кёртис]]
| [[1942 жыл|1942]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;28&lt;/font&gt;
| ''[[Бен-Гур (фильм, 1959)|Бен-Гур]]''
| [[Уильям Уайлер]]
| [[1959 жыл|1959]]
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.afi.com/100years/movies.aspx Ресми сайт] (1998) {{ref-en}}
* [http://www.afi.com/100years/movies10.aspx Ресми сайт] (2007) {{ref-en}}
* [http://www.afi.com/Docs/100Years/movies400.pdf Номинанттар тізімі (400)] (1998) {{ref-en}}
* [http://www.afi.com/Docs/100Years/Movies_ballot_06.pdf Номинанттар тізімі (400)] (2007) {{ref-en}}

[[Санат:Кинематографиялық рейтингтер]]
[[Санат:Фильмдер тізімі]]
[[Санат:AFI 100 жыл]]</text>
      <sha1>f70j7gmm2y0k4eq3z28jqzvn4qzwpz5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591638</id>
      <parentid>3591628</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T11:36:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <origin>3591638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39966" sha1="rdu4apuy3y6z6q3yfrhvjz46d7h5fsf" xml:space="preserve">{{AFI 100 Years... series}}
[[Америка кино институты]]ның нұсқасы бойынша '''үздік 100 америкалық фильм'''нің тізімі алғаш рет 1998 жылы жасалып, кейін 2007 жылы жаңартылды.

Тізім 400 үміткердің арасынан іріктелді. Оны таңдауға киноиндустрияның 1500-ден астам өкілі (режиссерлер, сценаристер, актерлер, операторлар және т.б.), сондай-ақ кино тарихшылары мен киносыншылар қатысты. 1998 және 2007 жылғы нұсқалардың екеуінде де [[Орсон Уэллс]]тің «[[Азамат Кейн]]» туындысы ең үздік фильм деп танылып, рейтингтің көшін бастады.

== Критерийлері ==
Фильмдер келесі критерийлер бойынша бағаланды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.filmsite.org/afi100films.html|title=100 Greatest American Movies by AFI - Film Series|website=www.filmsite.org}}&lt;/ref&gt;:
* '''Толықметражды фильм:''' Көркем фильм форматындағы, ұзақтығы кемінде 60 минут болатын туындылар.
* '''Америкалық фильм:''' Фильм ағылшын тілінде түсіріліп, негізгі қаржыландыру немесе өндірістік жұмыстары АҚШ-қа тиесілі болуы тиіс. (Кейбір туындылар, атап айтқанда, «[[Үшінші адам]]», «[[2001: Ғарыш одиссеясы]]» және «[[Арабиялық Лоуренс (фильм)|Арабиялық Лоуренс]]» — [[Ұлыбритания]]да жасалған, бірақ америкалық студиялар тарапынан қаржыландырылып, таратылған. «[[Сақиналар әміршісі (кинотрилогия)|Сақиналар әміршісі]]» [[Жаңа Зеландия]]да түсірілгенімен, америкалық инвестиция есебінен жасалған).
* '''Сыншылардың мойындауы:''' Баспасөз беттерінде ресми түрде жоғары бағалануы.
* '''Негізгі марапаттардың иегері:''' Киноқоғамдастық ұйымдары мен ірі кинофестивальдердің бәсекелі марапаттарына ие болуы.
* '''Уақыт сынынан өткен танымалдылық:'''  Инфляцияны есепке алғандағы кассалық түсімдер, телетрансляциялар және бейнебасылымдардың сатылымы мен жалға алу көрсеткіштері.
* '''Тарихи маңыздылығы:''' Техникалық жаңашылдық, тың баяндау тәсілдері немесе басқа да іргелі жетістіктері арқылы кино өнерінің тарихында із қалдыруы.
* '''Мәдени ықпалы:''' Фильмнің стиль мен мазмұн тұрғысынан америкалық қоғамға тигізген әсері.

== Тізім ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;font-size: 85%; border: gray solid 1px; border-collapse: collapse; text-align: middle;&quot;
|-
! style=&quot;background:#B0C4DE&quot;|№
! style=&quot;background:#B0C4DE; width:20%;&quot;|1998 жылғы тізім
! style=&quot;background:#B0C4DE; width:20%;&quot;|Режиссері
! style=&quot;background:#B0C4DE&quot;|Жыл
! style=&quot;background:#B0C4DE&quot;|2007 ж қарай&lt;br&gt;позицияның өзгеруі
! style=&quot;background:#B0C4DE&quot; class=&quot;unsortable&quot;|
! style=&quot;background:#B0C4DE&quot;|1998 ж бері&lt;br&gt;позицияның өзгеруі
! style=&quot;background:#B0C4DE; width:20%;&quot;|2007 жылғы тізім
! style=&quot;background:#B0C4DE; width:20%;&quot;|Режиссері
! style=&quot;background:#B0C4DE&quot;|Жыл
|-
| 1
| ''[[Азамат Кейн]]''
| [[Орсон Уэллс]]
| [[1941 жыл|1941]]
| align=&quot;center&quot; | {{steady}}
|
| align=&quot;center&quot; | {{steady}}
| ''[[Азамат Кейн]]''
| [[Орсон Уэллс]]
| [[1941 жыл|1941]]
|-
| 2
| ''[[Касабланка (фильм)|Касабланка]]''
| [[Майкл Кёртис]]
| [[1942 жыл|1942]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;1&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;1&lt;/font&gt;
| ''[[Өкіл әке (фильм)|Өкіл әке]]''
| [[Фрэнсис Форд Коппола]]
| [[1972 жыл|1972]]
|-
| 3
| ''[[Өкіл әке (фильм)|Өкіл әке]]''
| [[Фрэнсис Форд Коппола]]
| [[1972 жыл|1972]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;1&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;1&lt;/font&gt;
| ''[[Касабланка (фильм)|Касабланка]]''
| [[Майкл Кёртис]]
| [[1942 жыл|1942]]
|-
| 4
| ''[[Жел өтіндегі тағдырлар (фильм)|Жел өтіндегі тағдырлар]]''
| [[Виктор Флеминг]]
| [[1939 жыл|1939]]
| align=&quot;center&quot; |{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot; |{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;20&lt;/font&gt;
| ''[[Құтырған бұқа]]''
| [[Мартин Скорсезе]]
| [[1980 жыл|1980]]
|-
| 5
| ''[[Арабиялық Лоуренс (фильм)|Арабиялық Лоуренс]]''
| [[Дэвид Лин]]
| [[1962 жыл|1962]]
| align=&quot;center&quot; |{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot; | {{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;5&lt;/font&gt;
| ''[[Жаңбыр астында ән салу]]''
| [[Стэнли Донен]] және [[Джин Келли]]
| [[1952 жыл|1952]]
|-
| 6
| ''[[Оз елінің сиқыршысы (фильм, 1939)|Оз елінің сиқыршысы]]''
| [[Виктор Флеминг]]
| [[1939 жыл|1939]]
| align=&quot;center&quot; | {{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;4&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot; | {{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
| ''[[Жел өтіндегі тағдырлар (фильм)|Жел өтіндегі тағдырлар]]''
| [[Виктор Флеминг]]
| [[1939 жыл|1939]]
|-
| 7
| ''[[Түлек (фильм)|Түлек]]''
| [[Майк Николс]]
| [[1967 жыл|1967]]
| align=&quot;center&quot; |{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;10&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot; |{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
| ''[[Арабиялық Лоуренс (фильм)|Арабиялық Лоуренс]]''
| [[Дэвид Лин]]
| [[1962 жыл|1962]]
|-
| 8
| ''[[Портта]]''
| [[Элиа Казан]]
| [[1954 жыл|1954]]
| align=&quot;center&quot; |{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;11&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;1&lt;/font&gt;
| ''[[Шиндлердің тізімі]]''
| [[Стивен Спилберг]]
| [[1993 жыл|1993]]
|-
| 9
| ''[[Шиндлердің тізімі]]''
| [[Стивен Спилберг]]
| [[1993 жыл|1993]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;1&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;52&lt;/font&gt;
| ''[[Вертиго (фильм)|Вертиго]]''
| [[Альфред Хичкок]]
| [[1958 жыл|1958]]
|-
| 10
| ''[[Жаңбыр астында ән салу]]''
| [[Стэнли Донен]] және [[Джин Келли]]
| [[1952 жыл|1952]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;5&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;4&lt;/font&gt;
| ''[[Оз елінің сиқыршысы (фильм, 1939)|Оз елінің сиқыршысы]]''
| [[Виктор Флеминг]]
| [[1939 жыл|1939]]
|-
| 11
| ''[[Бұл ғажайып өмір]]''
| [[Фрэнк Капра]]
| [[1946 жыл|1946]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;9&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;65&lt;/font&gt;
| ''[[Үлкен қаланың оттары]]''
| [[Чарли Чаплин]]
| [[1931 жыл|1931]]
|-
| 12
| ''[[Сансет бульвары (фильм)|Сансет бульвары]]''
| [[Билли Уайлдер]]
| [[1950 жыл|1950]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;4&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;84&lt;/font&gt;
| ''[[Іздеушілер (фильм)|Іздеушілер]]''
| [[Джон Форд]]
| [[1956 жыл|1956]]
|-
| 13
| ''[[Квай өзеніндегі көпір]]''
| [[Дэвид Лин]]
| [[1957 жыл|1957]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;23&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
| ''[[Жұлдызды соғыстар: Эпизод IV - Жаңа үміт]]''
| [[Джордж Лукас]]
| [[1977 жыл|1977]]
|-
| 14
| ''[[Джазда тек қана қыздар]]''
| [[Билли Уайлдер]]
| [[1959 жыл|1959]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;8&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;4&lt;/font&gt;
| ''[[Психо]]''
| [[Альфред Хичкок]]
| [[1960 жыл|1960]]
|-
| 15
| ''[[Жұлдызды соғыстар: Эпизод IV - Жаңа үміт]]''
| [[Джордж Лукас]]
| [[1977 жыл|1977]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;7&lt;/font&gt;
| ''[[2001: Ғарыш одиссеясы]]''
| [[Стэнли Кубрик]]
| [[1968 жыл|1968]]
|-
| 16
| ''[[Барлығы Ева туралы]]''
| [[Джозеф Лео Манкевич]]
| [[1950 жыл|1950]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;12&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;4&lt;/font&gt;
| ''[[Сансет бульвары (фильм)|Сансет бульвары]]''
| [[Билли Уайлдер]]
| [[1950 жыл|1950]]
|-
| 17
| ''[[Африкалық патшайым (фильм)|Африкалық патшайым]]''
| [[Джон Хьюстон]]
| [[1951 жыл|1951]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;48&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;10&lt;/font&gt;
| ''[[Түлек (фильм)|Түлек]]''
| [[Майк Николс]]
| [[1967 жыл|1967]]
|-
| 18
| ''[[Психо]]''
| [[Альфред Хичкок]]
| [[1960 жыл|1960]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;4&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Генерал (фильм, 1926)|Генерал]]''
| [[Клайд Бракмэн]] және [[Бастер Китон]]
| [[1926 жыл|1926]]
|-
| 19
| ''[[Қытай кварталы (фильм)|Қытай кварталы]]''
| [[Роман Полански]]
| [[1974 жыл|1974]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;11&lt;/font&gt;
| ''[[Портта]]''
| [[Элиа Казан]]
| [[1954 жыл|1954]]
|-
| 20
| ''[[Көкектің ұясы (фильм)|Көкектің ұясы]]''
| [[Милош Форман]]
| [[1975 жыл|1975]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;13&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;9&lt;/font&gt;
| ''[[Бұл ғажайып өмір]]''
| [[Фрэнк Капра]]
| [[1946 жыл|1946]]
|-
| 21
| ''[[Ыза шоғы (фильм)|Ыза шоғы]]''
| [[Джон Форд]]
| [[1940 жыл|1940]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
| ''[[Қытай кварталы (фильм)|Қытай кварталы]]''
| [[Роман Полански]]
| [[1974 жыл|1974]]
|-
| 22
| ''[[2001: Ғарыш одиссеясы]]''
| [[Стэнли Кубрик]]
| [[1968 жыл|1968]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;7&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;8&lt;/font&gt;
| ''[[Джазда тек қана қыздар]]''
| [[Билли Уайлдер]]
| [[1959 жыл|1959]]
|-
| 23
| ''[[Мальта сұңқары (фильм, 1941)|Мальта сұңқары]]''
| [[Джон Хьюстон]]
| [[1941 жыл|1941]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;8&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
| ''[[Ыза шоғы (фильм)|Ыза шоғы]]''
| [[Джон Форд]]
| [[1940 жыл|1940]]
|-
| 24
| ''[[Құтырған бұқа]]''
| [[Мартин Скорсезе]]
| [[1980 жыл|1980]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;20&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;1&lt;/font&gt;
| ''[[Жатпланеталық (фильм)|Жатпланеталық]]''
| [[Стивен Спилберг]]
| [[1982 жыл|1982]]
|-
| 25
| ''[[Жатпланеталық (фильм)|Жатпланеталық]]''
| [[Стивен Спилберг]]
| [[1982 жыл|1982]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;1&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;9&lt;/font&gt;
| ''[[Құйқылжықты өлтіру (фильм)|Құйқылжықты өлтіру]]''
| [[Роберт Маллиган]]
| [[1962 жыл|1962]]
|-
| 26
| ''[[Доктор Стрейнджлав]]''
| [[Стэнли Кубрик]]
| [[1964 жыл|1964]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;13&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;3&lt;/font&gt;
| ''[[Мистер Смит Вашингтонға барады]]''
| [[Фрэнк Капра]]
| [[1939 жыл|1939]]
|-
| 27
| ''[[Бонни мен Клайд (фильм)|Бонни мен Клайд]]''
| [[Артур Пенн]]
| [[1967 жыл|1967]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;15&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;6&lt;/font&gt;
| ''[[Тал түс (фильм)|Тал түс]]''
| [[Фред Циннеман]]
| [[1952 жыл|1952]]
|-
| 28
| ''[[Бүгінгі күннің ақыретзаманы]]''
| [[Фрэнсис Форд Коппола]]
| [[1979 жыл|1979]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;12&lt;/font&gt;
| ''[[Барлығы Ева туралы]]''
| [[Джозеф Лео Манкевич]]
| [[1950 жыл|1950]]
|-
| 29
| ''[[Мистер Смит Вашингтонға барады]]''
| [[Фрэнк Капра]]
| [[1939 жыл|1939]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;3&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;9&lt;/font&gt;
| ''[[Қос сақтандыру]]''
| [[Билли Уайлдер]]
| [[1944 жыл|1944]]
|-
| 30
| ''[[Сьерра-Мадре қазынасы (фильм)|Сьерра-Мадре қазынасы]]''
| [[Джон Хьюстон]]
| [[1948 жыл|1948]]
| align=&quot;center&quot; |{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;8&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot; |{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
| ''[[Бүгінгі күннің ақыретзаманы]]''
| [[Фрэнсис Форд Коппола]]
| [[1979 жыл|1979]]
|-
|-
| 31
| ''[[Энни Холл]]''
| [[Вуди Аллен]]
| [[1977 жыл|1977]]
| align=&quot;center&quot; |{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;4&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot; |{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;8&lt;/font&gt;
| ''[[Мальта сұңқары (фильм, 1941)|Мальта сұңқары]]''
| [[Джон Хьюстон]]
| [[1941 жыл|1941]]
|-
| 32
| ''[[Өкіл әке 2]]''
| [[Фрэнсис Форд Коппола]]
| [[1974 жыл|1974]]
| align=&quot;center&quot; | {{steady}}
|
| align=&quot;center&quot; | {{steady}}
| ''[[Өкіл әке 2]]''
| [[Фрэнсис Форд Коппола]]
| [[1974 жыл|1974]]
|-
| 33
| ''[[Тал түс (фильм)|Тал түс]]''
| [[Фред Циннеман]]
| [[1952 жыл|1952]]
| align=&quot;center&quot; |{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;6&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot; |{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;13&lt;/font&gt;
| ''[[Көкектің ұясы (фильм)|Көкектің ұясы]]''
| [[Милош Форман]]
| [[1975 жыл|1975]]
|-
| 34
| ''[[Құйқылжықты өлтіру (фильм)|Құйқылжықты өлтіру]]''
| [[Роберт Маллиган]]
| [[1962 жыл|1962]]
| align=&quot;center&quot; |{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;9&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot; |{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;15&lt;/font&gt;
| ''[[Ақшақар және жеті ергежейлі (мультфильм, 1937)|Ақшақар және жеті ергежейлі]]''
| [[Дэвид Хэнд]]
| [[1937 жыл|1937]]
|-
| 35
| ''[[Бір түнде болған оқиға]]''
| [[Фрэнк Капра]]
| [[1934 жыл|1934]]
| align=&quot;center&quot; |{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;11&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot; |{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;4&lt;/font&gt;
| ''[[Энни Холл]]''
| [[Вуди Аллен]]
| [[1977 жыл|1977]]
|-
| 36
| ''[[Түнгі ковбой]]''
| [[Джон Шлезингер]]
| [[1969 жыл|1969]]
| align=&quot;center&quot; |{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;7&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot; |{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;23&lt;/font&gt;
| ''[[Квай өзеніндегі көпір]]''
| [[Дэвид Лин]]
| [[1957 жыл|1957]]
|-
| 37
| ''[[Өміріміздің үздік жылдары]]''
| [[Уильям Уайлер]]
| [[1946 жыл|1946]]
| align=&quot;center&quot; | {{steady}}
|
| align=&quot;center&quot; | {{steady}}
| ''[[Өміріміздің үздік жылдары]]''
| [[Уильям Уайлер]]
| [[1946 жыл|1946]]
|-
| 38
| ''[[Қос сақтандыру]]''
| [[Билли Уайлдер]]
| [[1944 жыл|1944]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;9&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;8&lt;/font&gt;
| ''[[Сьерра-Мадре қазынасы (фильм)|Сьерра-Мадре қазынасы]]''
| [[Джон Хьюстон]]
| [[1948 жыл|1948]]
|-
| 39
| ''[[Доктор Живаго (фильм, 1965)|Доктор Живаго]]''
| [[Дэвид Лин]]
| [[1965 жыл|1965]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;13&lt;/font&gt;
| ''[[Доктор Стрейнджлав]]''
| [[Стэнли Кубрик]]
| [[1964 жыл|1964]]
|-
| 40
| ''[[Солтүстіктен солтүстік-батысқа қарай]]''
| [[Альфред Хичкок]]
| [[1959 жыл|1959]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;15&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;15&lt;/font&gt;
| ''[[Музыка дыбыстары (фильм)|Музыка дыбыстары]]''
| [[Роберт Уайз]]
| [[1965 жыл|1965]]
|-
| 41
| ''[[Вестсайд хикаясы (фильм, 1961)|Вестсайд хикаясы]]''
| [[Джером Роббинс]] және [[Роберт Уайз]]
| [[1961 жыл|1961]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;10&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
| ''[[Кинг Конг (фильм, 1933)|Кинг Конг]]''
| [[Мериан Купер]] және [[Эрнест Шодсак]]
| [[1933 жыл|1933]]
|-
| 42
| ''[[Аулаға қараған терезе]]''
| [[Альфред Хичкок]]
| [[1954 жыл|1954]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;6&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;15&lt;/font&gt;
| ''[[Бонни мен Клайд (фильм)|Бонни мен Клайд]]''
| [[Артур Пенн]]
| [[1967 жыл|1967]]
|-
| 43
| ''[[Кинг Конг (фильм, 1933)|Кинг Конг]]''
| [[Мериан Купер]] және [[Эрнест Шодсак]]
| [[1933 жыл|1933]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;7&lt;/font&gt;
| ''[[Түнгі ковбой]]''
| [[Джон Шлезингер]]
| [[1969 жыл|1969]]
|-
| 44
| ''[[Ұлттың тууы]]''
| [[Дэвид Уорк Гриффит]]
| [[1915 жыл|1915]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;7&lt;/font&gt;
| ''[[Филадельфия хикаясы]]''
| [[Джордж Кьюкор]]
| [[1940 жыл|1940]]
|-
| 45
| ''[[Құштарлық трамвайы (фильм, 1951)|Құштарлық трамвайы]]''
| [[Элиа Казан]]
| [[1951 жыл|1951]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;24&lt;/font&gt;
| ''[[Шейн (фильм)|Шейн]]''
| [[Джордж Стивенс]]
| [[1953 жыл|1953]]
|-
| 46
| ''[[Бұрандалы апельсин (фильм)|Бұрандалы апельсин]]''
| [[Стэнли Кубрик]]
| [[1971 жыл|1971]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;24&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;11&lt;/font&gt;
| ''[[Бір түнде болған оқиға]]''
| [[Фрэнк Капра]]
| [[1934 жыл|1934]]
|-
| 47
| ''[[Такси жүргізушісі (фильм)|Такси жүргізушісі]]''
| [[Мартин Скорсезе]]
| [[1976 жыл|1976]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;5&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
| ''[[Құштарлық трамвайы (фильм, 1951)|Құштарлық трамвайы]]''
| [[Элиа Казан]]
| [[1951 жыл|1951]]
|-
| 48
| ''[[Жақтар (фильм)|Жақтар]]''
| [[Стивен Спилберг]]
| [[1975 жыл|1975]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;8&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;6&lt;/font&gt;
| ''[[Аулаға қараған терезе]]''
| [[Альфред Хичкок]]
| [[1954 жыл|1954]]
|-
| 49
| ''[[Ақшақар және жеті ергежейлі (мультфильм, 1937)|Ақшақар және жеті ергежейлі]]''
| [[Дэвид Хэнд]]
| [[1937 жыл|1937]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;15&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Төзімсіздік (фильм)|Төзімсіздік]]''
| [[Дэвид Уорк Гриффит]]
| [[1916 жыл|1916]]
|-
| 50
| ''[[Бутч Кэссиди және Сандэнс Кид]]''
| [[Джордж Рой Хилл]]
| [[1969 жыл|1969]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;23&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Сақиналар әміршісі: Сақина бауырластығы]]''
| [[Питер Джексон]]
| [[2001 жыл|2001]]
|-
| 51
| ''[[Филадельфия хикаясы]]''
| [[Джордж Кьюкор]]
| [[1940 жыл|1940]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;7&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;10&lt;/font&gt;
| ''[[Вестсайд хикаясы (фильм, 1961)|Вестсайд хикаясы]]''
| [[Джером Роббинс]] және [[Роберт Уайз]]
| [[1961 жыл|1961]]
|-
| 52
| ''[[Осыдан кейін мәңгілікке (фильм)|Осыдан кейін мәңгілікке]]''
| [[Фред Циннеман]]
| [[1953 жыл|1953]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;5&lt;/font&gt;
| ''[[Такси жүргізушісі (фильм)|Такси жүргізушісі]]''
| [[Мартин Скорсезе]]
| [[1976 жыл|1976]]
|-
| 53
| ''[[Амадей (фильм)|Амадей]]''
| [[Милош Форман]]
| [[1984 жыл|1984]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;26&lt;/font&gt;
| ''[[Бұғы аңшысы]]''
| [[Майкл Чимино]]
| [[1978 жыл|1978]]
|-
| 54
| ''[[Батыс майданда өзгеріс жоқ (фильм, 1930)|Батыс майданда өзгеріс жоқ]]''
| [[Льюис Майлстоун]]
| [[1930 жыл|1930]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
| ''[[МЭШ (фильм)|МЭШ]]''
| [[Роберт Олтмен]]
| [[1970 жыл|1970]]
|-
| 55
| ''[[Музыка дыбыстары (фильм)|Музыка дыбыстары]]''
| [[Роберт Уайз]]
| [[1965 жыл|1965]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;15&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;15&lt;/font&gt;
| ''[[Солтүстіктен солтүстік-батысқа қарай]]''
| [[Альфред Хичкок]]
| [[1959 жыл|1959]]
|-
| 56
| ''[[МЭШ (фильм)|МЭШ]]''
| [[Роберт Олтмен]]
| [[1970 жыл|1970]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;8&lt;/font&gt;
| ''[[Жақтар (фильм)|Жақтар]]''
| [[Стивен Спилберг]]
| [[1975 жыл|1975]]
|-
| 57
| ''[[Үшінші адам]]''
| [[Кэрол Рид]]
| [[1949 жыл|1949]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;21&lt;/font&gt;
| ''[[Рокки]]''
| [[Джон Эвилдсен]]
| [[1976 жыл|1976]]
|-
| 58
| ''[[Фантазия (мультфильм)|Фантазия]]''
| Сэмюель Армстронг және т.б.
| [[1940 жыл|1940]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;16&lt;/font&gt;
| ''[[Алтын безгегі (фильм)|Алтын безгегі]]''
| [[Чарли Чаплин]]
| [[1925 жыл|1925]]
|-
| 59
| ''[[Себепсіз бүлікші]]''
| [[Николас Рэй]]
| [[1955 жыл|1955]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Нэшвилл (фильм)|Нэшвилл]]''
| [[Роберт Олтмен]]
| [[1975 жыл|1975]]
|-
| 60
| ''[[Индиана Джонс: Жоғалған кеме іздеуінде]]''
| [[Стивен Спилберг]]
| [[1981 жыл|1981]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;6&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;25&lt;/font&gt;
| ''[[Үйрек сорпасы (фильм)|Үйрек сорпасы]]''
| [[Лео Маккэри]]
| [[1933 жыл|1933]]
|-
| 61
| ''[[Вертиго (фильм)|Вертиго]]''
| [[Альфред Хичкок]]
| [[1958 жыл|1958]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;52&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Салливанның саяхаты]]''
| [[Престон Стёрджес]]
| [[1941 жыл|1941]]
|-
| 62
| ''[[Тутси (фильм)|Тутси]]''
| [[Сидни Поллак]]
| [[1982 жыл|1982]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;7&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;15&lt;/font&gt;
| ''[[Америкалық граффити]]''
| [[Джордж Лукас]]
| [[1973 жыл|1973]]
|-
| 63
| ''[[Дилижанс (фильм)|Дилижанс]]''
| [[Джон Форд]]
| [[1939 жыл|1939]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Кабаре (фильм)|Кабаре]]''
| [[Боб Фосс]]
| [[1972 жыл|1972]]
|-
| 64
| ''[[Үшінші дәрежелі жақын байланыстар]]''
| [[Стивен Спилберг]]
| [[1977 жыл|1977]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
| ''[[Тележелі]]''
| [[Сидни Люмет]]
| [[1976 жыл|1976]]
|-
| 65
| ''[[Қозылар үнсіздігі (фильм)|Қозылар үнсіздігі]]''
| [[Джонатан Демми]]
| [[1991 жыл|1991]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;9&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;48&lt;/font&gt;
| ''[[Африкалық патшайым (фильм)|Африкалық патшайым]]''
| [[Джон Хьюстон]]
| [[1951 жыл|1951]]
|-
| 66
| ''[[Тележелі]]''
| [[Сидни Люмет]]
| [[1976 жыл|1976]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;6&lt;/font&gt;
| ''[[Индиана Джонс: Жоғалған кеме іздеуінде]]''
| [[Стивен Спилберг]]
| [[1981 жыл|1981]]
|-
| 67
| ''[[Маньчжуриялық кандидат (фильм, 1962)|Маньчжуриялық кандидат]]''
| [[Джон Франкенхаймер]]
| [[1962 жыл|1962]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Вирджиния Вулфтан кім қорқады? (фильм)|Вирджиния Вулфтан кім қорқады?]]''
| [[Майк Николс]]
| [[1966 жыл|1966]]
|-
| 68
| ''[[Париждегі америкалық (фильм)|Париждегі америкалық]]''
| [[Винсент Миннелли]]
| [[1951 жыл|1951]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;30&lt;/font&gt;
| ''[[Кешірілмеген (фильм, 1992)|Кешірілмеген]]''
| [[Клинт Иствуд]]
| [[1992 жыл|1992]]
|-
| 69
| ''[[Шейн (фильм)|Шейн]]''
| [[Джордж Стивенс]]
| [[1953 жыл|1953]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;24&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;7&lt;/font&gt;
| ''[[Тутси (фильм)|Тутси]]''
| [[Сидни Поллак]]
| [[1982 жыл|1982]]
|-
| 70
| ''[[Француз байланысшысы (фильм)|Француз байланысшысы]]''
| [[Уильям Фридкин]]
| [[1971 жыл|1971]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;23&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;24&lt;/font&gt;
| ''[[Бұрандалы апельсин (фильм)|Бұрандалы апельсин]]''
| [[Стэнли Кубрик]]
| [[1971 жыл|1971]]
|-
| 71
| ''[[Форрест Гамп]]''
| [[Роберт Земекис]]
| [[1994 жыл|1994]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;5&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Қатардағы жауынгер Райанды құтқару]]''
| [[Стивен Спилберг]]
| [[1998 жыл|1998]]
|-
| 72
| ''[[Бен-Гур (фильм, 1959)|Бен-Гур]]''
| [[Уильям Уайлер]]
| [[1959 жыл|1959]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;28&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Шоушенктен қашу]]''
| [[Фрэнк Дарабонт]]
| [[1994 жыл|1994]]
|-
| 73
| ''[[Найзағайлы асу (фильм, 1939)|Найзағайлы асу]]''
| [[Уильям Уайлер]]
| [[1939 жыл|1939]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;23&lt;/font&gt;
| ''[[Бутч Кэссиди және Сандэнс Кид]]''
| [[Джордж Рой Хилл]]
| [[1969 жыл|1969]]
|-
| 74
| ''[[Алтын безгегі (фильм)|Алтын безгегі]]''
| [[Чарли Чаплин]]
| [[1925 жыл|1925]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;16&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;9&lt;/font&gt;
| ''[[Қозылар үнсіздігі (фильм)|Қозылар үнсіздігі]]''
| [[Джонатан Демми]]
| [[1991 жыл|1991]]
|-
| 75
| ''[[Қасқырлармен билеу]]''
| [[Кевин Костнер]]
| [[1990 жыл|1990]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Оңтүстіктің аптап түнінде (фильм)|Оңтүстіктің аптап түнінде]]''
| [[Норман Джуисон]]
| [[1967 жыл|1967]]
|-
| 76
| ''[[Үлкен қаланың оттары]]''
| [[Чарли Чаплин]]
| [[1931 жыл|1931]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;65&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;5&lt;/font&gt;
| ''[[Форрест Гамп]]''
| [[Роберт Земекис]]
| [[1994 жыл|1994]]
|-
| 77
| ''[[Америкалық граффити]]''
| [[Джордж Лукас]]
| [[1973 жыл|1973]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;15&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Президенттің бүкіл жасағы]]''
| [[Алан Пакула]]
| [[1976 жыл|1976]]
|-
| 78
| ''[[Рокки]]''
| [[Джон Эвилдсен]]
| [[1976 жыл|1976]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;21&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;3&lt;/font&gt;
| ''[[Жаңа заман (фильм)|Жаңа заман]]''
| [[Чарли Чаплин]]
| [[1936 жыл|1936]]
|-
| 79
| ''[[Бұғы аңшысы]]''
| [[Майкл Чимино]]
| [[1978 жыл|1978]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;26&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;1&lt;/font&gt;
| ''[[Жабайы топ (фильм)|Жабайы топ]]''
| [[Сэм Пекинпа]]
| [[1969 жыл|1969]]
|-
| 80
| ''[[Жабайы топ (фильм)|Жабайы топ]]''
| [[Сэм Пекинпа]]
| [[1969 жыл|1969]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;1&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;13&lt;/font&gt;
| ''[[Пәтер (фильм, 1960)|Пәтер]]''
| [[Билли Уайлдер]]
| [[1960 жыл|1960]]
|-
| 81
| ''[[Жаңа заман (фильм)|Жаңа заман]]''
| [[Чарли Чаплин]]
| [[1936 жыл|1936]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;3&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Спартак (фильм, 1960)|Спартак]]''
| [[Стэнли Кубрик]]
| [[1960 жыл|1960]]
|-
| 82
| ''[[Алып (фильм)|Алып]]''
| [[Джордж Стивенс]]
| [[1956 жыл|1956]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Күннің шығуы (фильм)|Күннің шығуы]]''
| [[Фридрих Вильгельм Мурнау]]
| [[1927 жыл|1927]]
|-
| 83
| ''[[Взвод (фильм)|Взвод]]''
| [[Оливер Стоун]]
| [[1986 жыл|1986]]
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;3&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Титаник (фильм, 1997)|Титаник]]''
| [[Джеймс Кэмерон]]
| [[1997 жыл|1997]]
|-
| 84
| ''[[Фарго (фильм)|Фарго]]''
| [[Ағайынды Коэн]]
| [[1996 жыл|1996]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;4&lt;/font&gt;
| ''[[Жеңіл шабандоз]]''
| [[Дэннис Хоппер]]
| [[1969 жыл|1969]]
|-
| 85
| ''[[Үйрек сорпасы (фильм)|Үйрек сорпасы]]''
| [[Лео Маккэри]]
| [[1933 жыл|1933]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;25&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Операдағы кеш]]''
| [[Сэм Вуд]]
| [[1935 жыл|1935]]
|-
| 86
| ''[[Баунтидегі бүлік (фильм, 1935)|Баунтидегі бүлік]]''
| [[Фрэнк Ллойд]]
| [[1935 жыл|1935]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;3&lt;/font&gt;
| ''[[Взвод (фильм)|Взвод]]''
| [[Оливер Стоун]]
| [[1986 жыл|1986]]
|-
| 87
| ''[[Франкенштейн (фильм, 1931)|Франкенштейн]]''
| [[Джеймс Уэйл]]
| [[1931 жыл|1931]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[12 ашулы кісі (фильм, 1957)|12 ашулы кісі]]''
| [[Сидни Люмет]]
| [[1957 жыл|1957]]
|-
| 88
| ''[[Жеңіл шабандоз]]''
| [[Дэннис Хоппер]]
| [[1969 жыл|1969]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;4&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;9&lt;/font&gt;
| ''[[Сәбиді тәрбиелеу]]''
| [[Говард Хоукс]]
| [[1938 жыл|1938]]
|-
| 89
| ''[[Паттон (фильм)|Паттон]]''
| [[Франклин Шеффнер]]
| [[1970 жыл|1970]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Алтыншы сезім (фильм, 1999)|Алтыншы сезім]]''
| [[М. Найт Шьямалан]]
| [[1999 жыл|1999]]
|-
| 90
| ''[[Джаз әншісі (фильм, 1927)|Джаз әншісі]]''
| [[Алан Кросланд]]
| [[1927 жыл|1927]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Свинг уақыты (фильм)|Свинг уақыты]]''
| [[Джордж Стивенс]]
| [[1936 жыл|1936]]
|-
| 91
| ''[[Менің сұлу ледиім (фильм, 1964)|Менің сұлу ледиім]]''
| [[Джордж Кьюкор]]
| [[1964 жыл|1964]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Софидің таңдауы (фильм)|Софидің таңдауы]]''
| [[Алан Пакула]]
| [[1982 жыл|1982]]
|-
| 92
| ''[[Күн астындағы орын (фильм)|Күн астындағы орын]]''
| [[Джордж Стивенс]]
| [[1951 жыл|1951]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
| ''[[Жақсы жігіттер]]''
| [[Мартин Скорсезе]]
| [[1990 жыл|1990]]
|-
| 93
| ''[[Пәтер (фильм, 1960)|Пәтер]]''
| [[Билли Уайлдер]]
| [[1960 жыл|1960]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;13&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;23&lt;/font&gt;
| ''[[Француз байланысшысы (фильм)|Француз байланысшысы]]''
| [[Уильям Фридкин]]
| [[1971 жыл|1971]]
|-
| 94
| ''[[Жақсы жігіттер]]''
| [[Мартин Скорсезе]]
| [[1990 жыл|1990]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;1&lt;/font&gt;
| ''[[Қойыртпақ шығарма]]''
| [[Квентин Тарантино]]
| [[1994 жыл|1994]]
|-
| 95
| ''[[Қойыртпақ шығарма]]''
| [[Квентин Тарантино]]
| [[1994 жыл|1994]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;1&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Соңғы киносеанс]]''
| [[Питер Богданович]]
| [[1971 жыл|1971]]
|-
| 96
| ''[[Іздеушілер (фильм)|Іздеушілер]]''
| [[Джон Форд]]
| [[1956 жыл|1956]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;84&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Дұрыс жаса! (фильм)|Дұрыс жаса!]]''
| [[Спайк Ли]]
| [[1989 жыл|1989]]
|-
| 97
| ''[[Сәбиді тәрбиелеу]]''
| [[Говард Хоукс]]
| [[1938 жыл|1938]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;9&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Ұстараның жүзімен жүгіруші]]''
| [[Ридли Скотт]]
| [[1982 жыл|1982]]
|-
| 98
| ''[[Кешірілмеген (фильм, 1992)|Кешірілмеген]]''
| [[Клинт Иствуд]]
| [[1992 жыл|1992]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;30&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
| ''[[Янки Дудл Денди]]''
| [[Майкл Кёртис]]
| [[1942 жыл|1942]]
|-
| 99
| ''[[Түскі асқа кім келетінін тап?]]''
| [[Стэнли Крамер]]
| [[1967 жыл|1967]]
| align=&quot;center&quot;|Шығып қалды
|
| align=&quot;center&quot;|Жаңа
| ''[[Ойыншықтар хикаясы]]''
| [[Джон Лассетер]]
| [[1995 жыл|1995]]
|-
| 100
| ''[[Янки Дудл Денди]]''
| [[Майкл Кёртис]]
| [[1942 жыл|1942]]
| align=&quot;center&quot;|{{increase}} &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;2&lt;/font&gt;
|
| align=&quot;center&quot;|{{decrease}} &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;28&lt;/font&gt;
| ''[[Бен-Гур (фильм, 1959)|Бен-Гур]]''
| [[Уильям Уайлер]]
| [[1959 жыл|1959]]
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.afi.com/100years/movies.aspx Ресми сайт] (1998) {{ref-en}}
* [http://www.afi.com/100years/movies10.aspx Ресми сайт] (2007) {{ref-en}}
* [http://www.afi.com/Docs/100Years/movies400.pdf Номинанттар тізімі (400)] (1998) {{ref-en}}
* [http://www.afi.com/Docs/100Years/Movies_ballot_06.pdf Номинанттар тізімі (400)] (2007) {{ref-en}}

[[Санат:Кинематографиялық рейтингтер]]
[[Санат:Фильмдер тізімі]]
[[Санат:AFI 100 жыл]]</text>
      <sha1>rdu4apuy3y6z6q3yfrhvjz46d7h5fsf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>AFI нұсқасы бойынша 100 жылдағы 100 үздік комедиялық фильм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>778796</id>
    <revision>
      <id>3591633</id>
      <parentid>3589606</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T11:17:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <origin>3591633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19887" sha1="9xql66abt1rkc7l0g7kf2ivelloahdm" xml:space="preserve">{{AFI 100 Years... series}}

«'''AFI 100 жыл...'''» топтамасы аясында жарық көрген «'''AFI нұсқасы бойынша 100 жылдағы 100 үздік комедиялық фильм'''» тізімі — Америка киносындағы ең үздік 100 комедияның жиынтығы.

Бұл мәртебеге ие болу үшін комедияның сан алуан жанрын қамтитын барлығы 500 фильм бақ сынады. [[Америка кино институты]] бұл тізімді 2000 жылдың 13 маусымында жұртшылыққа таныстырды.&lt;ref name=&quot;AFI-500&quot;&gt;{{Cite web |date=2006-09-26 |title=List of 500 Movies Nominated for the Top 100 Funniest American Movies |url=https://www.afi.com/Docs/100Years/laughs500.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190711172435/http://www.afi.com/Docs/100Years/laughs500.pdf |archive-date=July 11, 2019 |access-date=2019-12-28 |website=[[American Film Institute]] |format=PDF}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AFI-100&quot;&gt;{{Cite web |date=2006-09-26 |title=List of America's 100 Funniest Movies |url=http://www.afi.com/Docs/100Years/laughs100.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130316140859/http://afi.com/Docs/100Years/laughs100.pdf |archive-date=March 16, 2013 |access-date=2019-12-28 |website=[[American Film Institute]] |format=PDF}}&lt;/ref&gt;

Тізімде ең көп бой көрсеткен актер — [[Кэри Грант]]: оның қатысуымен бірден сегіз туынды үздіктер қатарынан табылды.

== Тізім ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:1.00em; line-height:1.5em;&quot;
! #
! Фильм
! Режиссер(лер)і
! Жылы
|-
| 1 ||[[Джазда тек қана қыздар]]||[[Билли Уайлдер]]||[[1959 жыл|1959]]
|-
| 2 ||{{аударылмаған2|Тутси (фильм)|Тутси|en|Tootsie}}||[[Сидни Поллак]]||[[1982 жыл|1982]]
|-
| 3 ||[[Доктор Стрейнджлав]]||[[Стэнли Кубрик]]||[[1964 жыл|1964]]
|-
| 4 ||{{аударылмаған2|Энни Холл|Энни Холл|en|Annie Hall}}||[[Вуди Аллен]]||[[1977 жыл|1977]]
|-
| 5 ||{{аударылмаған2|Үйрек сорпасы (фильм, 1933)|Үйрек сорпасы|en|Duck Soup (1933 film)}}||[[Лео Маккэри]]||[[1933 жыл|1933]]
|-
| 6 ||{{аударылмаған2|Жалындаған ертоқымдар|Жалындаған ертоқымдар|en|Blazing Saddles}}||[[Мел Брукс]]||[[1974 жыл|1974]]
|-
| 7 ||{{аударылмаған2|МЭШ (фильм)|МЭШ|en|M*A*S*H (film)}}||[[Роберт Олтмен]]||[[1970 жыл|1970]]
|-
| 8 ||{{аударылмаған2|Бір түнде болған оқиға|Бір түнде болған оқиға|en|It Happened One Night}}||[[Фрэнк Капра]]||[[1934 жыл|1934]]
|-
| 9 ||{{аударылмаған2|Түлек (фильм)|Түлек|en|The Graduate}}||[[Майк Николс]]||[[1967 жыл|1967]]
|-
| 10 ||{{аударылмаған2|Аэроплан!|Аэроплан!|en|Airplane!}}||[[Джим Абрахамс]], [[Дэвид Цукер]], [[Джерри Цукер]]||[[1980 жыл|1980]]
|-
| 11 ||{{аударылмаған2|Продюсерлер (фильм, 1967)|Продюсерлер|en|The Producers (1967 film)}}|| [[Мел Брукс]]||[[1967 жыл|1967]]
|-
| 12 ||{{аударылмаған2|Операдағы бір түн (фильм)|Операдағы бір түн|en|A Night at the Opera (film)}}||[[Сэм Вуд]]||[[1935 жыл|1935]]
|-
| 13 ||{{аударылмаған2|Жас Франкенштейн|Жас Франкенштейн|en|Young Frankenstein}}||[[Мел Брукс]]||[[1974 жыл|1974]]
|-
| 14 ||{{аударылмаған2|Сәбидің тәрбиесі|Сәбидің тәрбиесі|en|Bringing Up Baby}}||[[Говард Хоукс]]||[[1938 жыл|1938]]
|-
| 15 ||{{аударылмаған2|Филадельфия хикаясы|Филадельфия хикаясы|en|The Philadelphia Story (film)}}||[[Джордж Кьюкор]]||[[1940 жыл|1940]]
|-
| 16 ||{{аударылмаған2|Жаңбыр астында ән салу|Жаңбыр астында ән салу|en|Singin' in the Rain}}||[[Джин Келли]], [[Стэнли Донен]]||[[1952 жыл|1952]]
|-
| 17 ||{{аударылмаған2|Оғаш жұп (фильм)|Оғаш жұп|en|The Odd Couple (film)}}||[[Джин Сакс]]||[[1968 жыл|1968]]
|-
| 18 ||{{аударылмаған2|Генерал (фильм, 1926)|Генерал|en|The General (1926 film)}}||[[Клайд Бракман]], [[Бастер Китон]]||[[1927 жыл|1927]]
|-
| 19 ||{{аударылмаған2|Оның жұмыс күні|Оның жұмыс күні|en|His Girl Friday}}||[[Говард Хоукс]]||[[1940 жыл|1940]]
|-
| 20 || [[Пәтер (фильм, 1960)|Пәтер]] ||[[Билли Уайлдер]]||[[1960 жыл|1960]]
|-
| 21 ||{{аударылмаған2|Ванда есімді балық|Ванда есімді балық|en|A Fish Called Wanda}}||[[Чарльз Крайтон]]||[[1988 жыл|1988]]
|-
| 22 ||{{аударылмаған2|Адам қабырғасы|Адам қабырғасы|en|Adam's Rib}}||[[Джордж Кьюкор]]||[[1949 жыл|1949]]
|-
| 23 ||{{аударылмаған2|Гарри Саллимен кездескенде|Гарри Саллимен кездескенде|en|When Harry Met Sally...}}||[[Роб Райнер]]||[[1989 жыл|1989]]
|-
| 24 ||{{аударылмаған2|Кеше туған (фильм, 1950)|Кеше туған|en|Born Yesterday (1950 film)}}||[[Джордж Кьюкор]]||[[1950 жыл|1950]]
|-
| 25 ||{{аударылмаған2|Алтын безгек (фильм)|Алтын безгек|en|The Gold Rush}}||[[Чарли Чаплин]]||[[1925 жыл|1925]]
|-
| 26 ||{{аударылмаған2|Сол жерде болу|Сол жерде болу|en|Being There}}||[[Хэл Эшби]]||[[1979 жыл|1979]]
|-
| 27 ||{{аударылмаған2|Мэри туралы бірдеңе бар|Мэри туралы бірдеңе бар|en|There's Something About Mary}}||[[Ағайынды Фарреллилер]]||[[1998 жыл|1998]]
|-
| 28 ||{{аударылмаған2|Елес аулаушылар|Елес аулаушылар|en|Ghostbusters}}||[[Айван Райтман]]||[[1984 жыл|1984]]
|-
| 29 ||{{аударылмаған2|Бұл Spinal Tap|Бұл Spinal Tap|en|This Is Spinal Tap}}||[[Роб Райнер]]||[[1984 жыл|1984]]
|-
| 30 ||{{аударылмаған2|Мышьяк және ескі тор (фильм)|Мышьяк және ескі тор|en|Arsenic and Old Lace (film)}}||[[Фрэнк Капра]]||[[1944 жыл|1944]]
|-
| 31 ||{{аударылмаған2|Аризонаны тәрбиелеу|Аризонаны тәрбиелеу|en|Raising Arizona}}||[[Ағайынды Коэн|Джоэл Коэн]]||[[1987 жыл|1987]]
|-
| 32 ||{{аударылмаған2|Арық адам (фильм)|Арық адам|en|The Thin Man (film)}}||[[В. С. Ван Дайк]]||[[1934 жыл|1934]]
|-
| 33 ||{{аударылмаған2|Жаңа заман (фильм)|Жаңа заман|en|Modern Times (film)}}||[[Чарли Чаплин]]||[[1936 жыл|1936]]
|-
| 34 ||[[Суыр күні (фильм)|Суыр күні]]||[[Харольд Рамис]]||[[1993 жыл|1993]]
|-
| 35 ||{{аударылмаған2|Харви (фильм, 1950)|Харви|en|Harvey (1950 film)}}||[[Генри Костер]]||[[1950 жыл|1950]]
|-
| 36 ||{{аударылмаған2|Аңдар үйі|Аңдар үйі|en|Animal House}}||[[Джон Лэндис]]||[[1978 жыл|1978]]
|-
| 37 ||{{аударылмаған2|Ұлы диктатор|Ұлы диктатор|en|The Great Dictator}}||[[Чарли Чаплин]]||[[1940 жыл|1940]]
|-
| 38 ||{{аударылмаған2|Үлкен қаланың оттары|Үлкен қаланың оттары|en|City Lights}}||[[Чарли Чаплин]]||[[1931 жыл|1931]]
|-
| 39 ||{{аударылмаған2|Салливанның саяхаты|Салливанның саяхаты|en|Sullivan's Travels}}||[[Престон Стерджес]]||[[1941 жыл|1941]]
|-
| 40 ||{{аударылмаған2|Бұл ессіз, ессіз, ессіз, ессіз әлем|Бұл ессіз, ессіз, ессіз, ессіз әлем|en|It's a Mad, Mad, Mad, Mad World}}||[[Стэнли Крамер]] || [[1963 жыл|1963]]
|-
| 41 ||{{аударылмаған2|Айдың билігі|Айдың билігі|en|Moonstruck}}||[[Норман Джуисон]]||[[1987 жыл|1987]]
|-
| 42 ||{{аударылмаған2|Үлкен (фильм, 1988)|Үлкен|en|Big (film)}}||[[Пенни Маршалл]]||[[1988 жыл|1988]]
|-
| 43 ||{{аударылмаған2|Америкалық граффити|Америкалық граффити|en|American Graffiti}}||[[Джордж Лукас]]||[[1973 жыл|1973]]
|-
| 44 ||{{аударылмаған2|Менің қолбасшым Годфри|Менің қолбасшым Годфри|en|My Man Godfrey}}||[[Грегори Ла Кава]]||[[1936 жыл|1936]]
|-
| 45 ||{{аударылмаған2|Гарольд пен Мод|Гарольд пен Мод|en|Harold and Maude}}||[[Хэл Эшби]]||[[1971 жыл|1971]]
|-
| 46 ||{{аударылмаған2|Манхэттен (фильм, 1979)|Манхэттен|en|Manhattan (1979 film)}}||[[Вуди Аллен]]||[[1979 жыл|1979]]
|-
| 47 ||{{аударылмаған2|Шампунь (фильм)|Шампунь|en|Shampoo (film)}}||[[Хэл Эшби]]||[[1975 жыл|1975]]
|-
| 48 ||{{аударылмаған2|Қараңғыда атылған оқ|Қараңғыда атылған оқ|en|A Shot in the Dark (1964 film)}}||[[Блейк Эдвардс]]||[[1964 жыл|1964]]
|-
| 49 ||{{аударылмаған2|Болу не болмау (фильм, 1942)|Болу не болмау|en|To Be or Not to Be (1942 film)}}||[[Эрнст Любич]]||[[1942 жыл|1942]]
|-
| 50 ||{{аударылмаған2|Кэт Баллу|Кэт Баллу|en|Cat Ballou}}||[[Эллиот Силверштейн]]||[[1965 жыл|1965]]
|-
| 51 ||{{аударылмаған2|Жетінші жылдың қышуы|Жетінші жылдың қышуы|en|The Seven Year Itch}}||[[Билли Уайлдер]]||[[1955 жыл|1955]]
|-
| 52 ||{{аударылмаған2|Ниночка|Ниночка|en|Ninotchka}}||[[Эрнст Любич]]||[[1939 жыл|1939]]
|-
| 53 ||{{аударылмаған2|Артур (фильм, 1981)|Артур|en|Arthur (1981 film)}}||[[Стив Гордон]]||[[1981 жыл|1981]]
|-
| 54 ||{{аударылмаған2|Морган Крик кереметі|Морган Крик кереметі|en|The Miracle of Morgan's Creek}}||[[Престон Стерджес]]||[[1944 жыл|1944]]
|-
| 55 ||{{аударылмаған2|Леди Ева|Леди Ева|en|The Lady Eve}}||[[Престон Стерджес]]||[[1941 жыл|1941]]
|-
| 56 ||{{аударылмаған2|Эбботт пен Костелло Франкенштейнді кездестіреді|Эбботт пен Костелло Франкенштейнді кездестіреді|en|Abbott and Costello Meet Frankenstein}}||[[Чарльз Бартон]]||[[1948 жыл|1948]]
|-
| 57 ||{{аударылмаған2|Тамақтану орны (фильм)|Тамақтану орны|en|Diner (1982 film)}}||[[Барри Левинсон]]||[[1982 жыл|1982]]
|-
| 58 ||{{аударылмаған2|Бұл сыйлық|Бұл сыйлық|en|It's a Gift}}||[[Норман Маклеод]]||[[1934 жыл|1934]]
|-
| 59 ||{{аударылмаған2|Ипподромдағы бір күн|Ипподромдағы бір күн|en|A Day at the Races (film)}}||[[Сэм Вуд]]||[[1937 жыл|1937]]
|-
| 60 ||{{аударылмаған2|Топпер (фильм)|Топпер|en|Topper (film)}}||[[Норман Маклеод]]||[[1937 жыл|1937]]
|-
| 61 ||{{аударылмаған2|Док, не жаңалық? (фильм, 1972)|Док, не жаңалық?|en|What's Up, Doc? (1972 film)}}||[[Питер Богданович]]||[[1972 жыл|1972]]
|-
| 62 ||{{аударылмаған2|Шерлок кіші|Шерлок кіші|en|Sherlock Jr.}}||[[Бастер Китон]]||[[1924 жыл|1924]]
|-
| 63 ||{{аударылмаған2|Беверли-Хиллз полицейі|Беверли-Хиллз полицейі|en|Beverly Hills Cop}}||[[Мартин Брест]]||[[1984 жыл|1984]]
|-
| 64 ||{{аударылмаған2|Тележаңалықтар (фильм)|Тележаңалықтар|en|Broadcast News (film)}}||[[Джеймс Брукс]]||[[1987 жыл|1987]]
|-
| 65 ||{{аударылмаған2|Ат қауырсындары|Ат қауырсындары|en|Horse Feathers}}||[[Норман Маклеод]]||[[1932 жыл|1932]]
|-
| 66 ||{{аударылмаған2|Ақшаны ал да қаш (фильм)|Ақшаны ал да қаш|en|Take the Money and Run (film)}}||[[Вуди Аллен]]||[[1969 жыл|1969]]
|-
| 67 ||{{аударылмаған2|Миссис Даутфайр|Миссис Даутфайр|en|Mrs. Doubtfire}}||[[Крис Коламбус]]||[[1993 жыл|1993]]
|-
| 68 ||{{аударылмаған2|Сұмдық шындық|Сұмдық шындық|en|The Awful Truth}}||[[Лео Маккэри]]||[[1937 жыл|1937]]
|-
| 69 ||{{аударылмаған2|Банандар (фильм)|Банандар|en|Bananas (film)}}||[[Вуди Аллен]]||[[1971 жыл|1971]]
|-
| 70 ||{{аударылмаған2|Мистер Дидс қалаға көшеді|Мистер Дидс қалаға көшеді|en|Mr. Deeds Goes to Town}}||[[Фрэнк Капра]]||[[1936 жыл|1936]]
|-
| 71 ||{{аударылмаған2|Гольф-клуб|Гольф-клуб|en|Caddyshack}}||[[Харольд Рамис]]||[[1980 жыл|1980]]
|-
| 72 ||{{аударылмаған2|Мистер Блэндингз арман үйін салып жатыр|Мистер Блэндингз арман үйін салып жатыр|en|Mr. Blandings Builds His Dream House}}||[[Г. К. Поттер]]||[[1948 жыл|1948]]
|-
| 73 ||{{аударылмаған2|Маймыл бизнесі (фильм, 1931)|Маймыл бизнесі|en|Monkey Business (1931 film)}}||[[Норман Маклеод]]||[[1931 жыл|1931]]
|-
| 74 ||{{аударылмаған2|9-дан 5-ке дейін (фильм)|9-дан 5-ке дейін|en|9 to 5 (film)}}||[[Колин Хиггинс]]||[[1980 жыл|1980]]
|-
| 75 ||{{аударылмаған2|Ол оған қате істеді|Ол оған қате істеді|en|She Done Him Wrong}}||[[Лоуэлл Шерман]]||[[1933 жыл|1933]]
|-
| 76 ||{{аударылмаған2|Виктор/Виктория|Виктор/Виктория|en|Victor/Victoria}}||[[Блейк Эдвардс]]||[[1982 жыл|1982]]
|-
| 77 ||{{аударылмаған2|Палм-Бич хикаясы|Палм-Бич хикаясы|en|The Palm Beach Story}}||[[Престон Стерджес]]||[[1942 жыл|1942]]
|-
| 78 ||{{аударылмаған2|Мароккоға жол|Мароккоға жол|en|Road to Morocco}}||[[Дэвид Батлер]]||[[1942 жыл|1942]]
|-
| 79 ||{{аударылмаған2|Бірінші курс студенті (фильм, 1925)|Бірінші курс студенті|en|The Freshman (1925 film)}}||[[Фред Ньюмейер]], [[Сэм Тейлор]]||[[1925 жыл|1925]]
|-
| 80 ||{{аударылмаған2|Ұйқыдағы адам (фильм)|Ұйқыдағы адам|en|Sleeper (1973 film)}}||[[Вуди Аллен]]||[[1973 жыл|1973]]
|-
| 81 ||{{аударылмаған2|Навигатор (фильм, 1924)|Навигатор|en|The Navigator (1924 film)}}||[[Бастер Китон]], [[Дональд Крисп]]||[[1924 жыл|1924]]
|-
| 82 ||{{аударылмаған2|Қатардағы жауынгер Бенджамин (фильм)|Қатардағы жауынгер Бенджамин|en|Private Benjamin (1980 film)}}||[[Ховард Зифф]]||[[1980 жыл|1980]]
|-
| 83 ||{{аударылмаған2|Қалыңдықтың әкесі (фильм, 1950)|Қалыңдықтың әкесі|en|Father of the Bride (1950 film)}}||[[Винсент Миннелли]]||[[1950 жыл|1950]]
|-
| 84 ||{{аударылмаған2|Америкада адасқандар|Америкада адасқандар|en|Lost in America}}||[[Альберт Брукс]]||[[1985 жыл|1985]]
|-
| 85 ||{{аударылмаған2|Сағат сегіздегі кешкі ас (фильм)|Сағат сегіздегі кешкі ас|en|Dinner at Eight (1933 film)}}||[[Джордж Кьюкор]]||[[1933 жыл|1933]]
|-
| 86 ||{{аударылмаған2|Қалалықтар|Қалалықтар|en|City Slickers}}||[[Рон Андервуд]]||[[1991 жыл|1991]]
|-
| 87 ||{{аударылмаған2|Риджмонт-Хайдағы жылдам күндер|Риджмонт-Хайдағы жылдам күндер|en|Fast Times at Ridgemont High}}||[[Эми Хекерлинг]]||[[1982 жыл|1982]]
|-
| 88 ||{{аударылмаған2|Битлджус|Битлджус|en|Beetlejuice}}||[[Тим Бёртон]]||[[1988 жыл|1988]]
|-
| 89 ||{{аударылмаған2|Ақымақ (фильм, 1979)|Ақымақ|en|The Jerk}}||[[Карл Райнер]]||[[1979 жыл|1979]]
|-
| 90 ||{{аударылмаған2|Жыл әйелі|Жыл әйелі|en|Woman of the Year}}||[[Джордж Стивенс]]||[[1942 жыл|1942]]
|-
| 91 ||{{аударылмаған2|Жүректі жаралайтын бала (фильм, 1972)|Жүректі жаралайтын бала|en|The Heartbreak Kid (1972 film)}}||[[Элейн Мей]]||[[1972 жыл|1972]]
|-
| 92 ||{{аударылмаған2|Отты шар|Отты шар|en|Ball of Fire}}||[[Говард Хоукс]]||[[1941 жыл|1941]]
|-
| 93 ||{{аударылмаған2|Фарго (фильм, 1996)|Фарго|en|Fargo (1996 film)}}||[[Ағайынды Коэн|Джоэл Коэн]]||[[1996 жыл|1996]]
|-
| 94 ||{{аударылмаған2|Мейм тәте (фильм)|Мейм тәте|en|Auntie Mame (film)}}||[[Мортон ДаКоста]]||[[1958 жыл|1958]]
|-
| 95 ||{{аударылмаған2|Күміс жебе (фильм)|Күміс жебе|en|Silver Streak (film)}}||[[Артур Хиллер]]||[[1976 жыл|1976]]
|-
| 96 ||{{аударылмаған2|Шөл дала ұлдары|Шөл дала ұлдары|en|Sons of the Desert}}||[[Уильям Сейтер]]||[[1933 жыл|1933]]
|-
| 97 ||{{аударылмаған2|Даремдік бұқа|Даремдік бұқа|en|Bull Durham}}||[[Рон Шелтон]]||[[1988 жыл|1988]]
|-
| 98 ||{{аударылмаған2|Сарай сайқымазағы|Сарай сайқымазағы|en|The Court Jester}}||[[Мелвин Франк]], [[Норман Панама]]||[[1956 жыл|1956]]
|-
| 99 ||{{аударылмаған2|Ессіз профессор (фильм, 1963)|Ессіз профессор|en|The Nutty Professor (1963 film)}}|| [[Джерри Льюис]]||[[1963 жыл|1963]]
|-
| 100 ||{{аударылмаған2|Қайырлы таң, Вьетнам|Қайырлы таң, Вьетнам|en|Good Morning, Vietnam}}||[[Барри Левинсон]]||[[1987 жыл|1987]]
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Кинематографиялық рейтингтер]]
[[Санат:Фильмдер тізімі]]
[[Санат:AFI 100 жыл]]</text>
      <sha1>9xql66abt1rkc7l0g7kf2ivelloahdm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>AFI нұсқасы бойынша 100 жылдағы 100 үздік фильм әні</title>
    <ns>0</ns>
    <id>778800</id>
    <revision>
      <id>3591648</id>
      <parentid>3591009</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T11:55:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <origin>3591648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30699" sha1="8vgq32y1q7sxbklekhpm85xd6jcl1c6" xml:space="preserve">{{AFI 100 Years... series}}
«'''AFI 100 жыл...'''» топтамасы аясында жарық көрген «'''AFI нұсқасы бойынша 100 жылдағы 100 үздік ән'''» тізімі — XX ғасырдағы америкалық кинематографтың ең үздік 100 киноән жиынтығы. Тізімді [[Америка кино институты]] 2004 жылдың 22 маусымында [[CBS]] телеарнасының арнайы бағдарламасында жариялады. Кеш жүргізушісі [[Джон Траволта]]ның қатысуымен шыққан «Сенбі кешіндегі қызба» және «Бриолин» фильмдері де осы тізімге енді. Қорытынды рейтинг AFI таңдаған қазылар алқасының 400 номинант арасынан дауыс беруі арқылы түзілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=AFI's 100 YEARS…100 SONGS|url=https://www.afi.com/afis-100-years-100-songs/|access-date=2021-09-03|website=American Film Institute|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Тізім ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:1.00em; line-height:1.5em;&quot;
! #
! Ән&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.filmsite.org/afi100songs.html|title=100 Greatest Songs in Movies - AFI|website=www.filmsite.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.chicagotribune.com/sns-ap-film-best-songs-list-story.html|title=AFI List of Top 100 Songs From U.S. Films|website=Chicago Tribune}}&lt;/ref&gt;
! Фильм
! Жылы
! Орындаушы(лар)
! Автор(лар)
|-
| 1 || «{{iw|Over the Rainbow|Over the Rainbow|en}}» || [[Оз елінің сиқыршысы (фильм, 1939)|Оз елінің сиқыршысы]] || [[1939 жыл|1939]] || [[Джуди Гарленд]] || Гарольд Арлен, Ип Харбург
|-
| 2 || «{{iw|As Time Goes By (ән)|As Time Goes By|en|As Time Goes By (song)}}» || [[Касабланка (фильм)|Касабланка]] || [[1942 жыл|1942]] || [[Дули Уилсон]] || Герман Хупфелд
|-
| 3 || «{{iw|Singin' in the Rain (ән)|Singin' in the Rain|en|Singin' in the Rain (song)}}» || {{iw|Жаңбыр астында ән салу (фильм, 1952)|Жаңбыр астында ән салу|en|Singin' in the Rain (film)}} || [[1952 жыл|1952]] || [[Джин Келли]] || Насио Херб Браун, Артур Фрид
|-
| 4 || «[[Moon River]]» || {{iw|Тиффанидегі таңғы ас (фильм)|Тиффанидегі таңғы ас|en|Breakfast at Tiffany's (film)}} || [[1961 жыл|1961]] || [[Одри Хепбёрн]] || [[Генри Манчини]], Джонни Мерсер
|-
| 5 || «{{iw|White Christmas (ән)|White Christmas|en|White Christmas (song)}}» || {{iw|Холидей Инн (фильм)|Холидей Инн|en|Holiday Inn (film)}} || [[1942 жыл|1942]] || [[Бинг Кросби]] || Ирвинг Берлин
|-
| 6 || «{{iw|Mrs. Robinson|Mrs. Robinson|en}}» || {{iw|Түлек (фильм)|Түлек|en|The Graduate}} || [[1967 жыл|1967]] || [[Simon &amp; Garfunkel]] || Пол Саймон
|-
| 7 || «{{iw|When You Wish Upon a Star|When You Wish Upon a Star|en}}» || [[Пиноккио (мультфильм, 1940)|Пиноккио]] || [[1940 жыл|1940]] || [[Клифф Эдвардс]] || Ли Харлайн, Нед Вашингтон
|-
| 8 || «{{iw|The Way We Were (ән)|The Way We Were|en|The Way We Were (song)}}» || {{iw|Біз болғандай (фильм)|Біз болғандай|en|The Way We Were}} || [[1973 жыл|1973]] || [[Барбра Стрейзанд]] || Марвин Хамлиш, Алан және Мэрилин Бергман
|-
| 9 || «{{iw|Stayin' Alive|Stayin' Alive|en}}» || {{iw|Сенбі кешіндегі қызба (фильм)|Сенбі кешіндегі қызба|en|Saturday Night Fever}} || [[1977 жыл|1977]] || [[Bee Gees]] || Барри Гибб, Робин Гибб, Морис Гибб
|-
| 10 || «{{iw|The Sound of Music (ән)|The Sound of Music|en|The Sound of Music (song)}}» || {{iw|Музыка дыбыстары (фильм)|Музыка дыбыстары|en|The Sound of Music (film)}} || [[1965 жыл|1965]] || [[Джури Эндрюс]] || Ричард Роджерс, Оскар Хаммерстайн II
|-
| 11 || «{{iw|The Man That Got Away|The Man That Got Away|en}}» || {{iw|Жұлдыз туды (фильм, 1954)|Жұлдыз туды|en|A Star Is Born (1954 film)}} || [[1954 жыл|1954]] || [[Джуди Гарленд]] || Гарольд Арлен, Айра Гершвин
|-
| 12 || «{{iw|Diamonds Are a Girl's Best Friend|Diamonds Are a Girl's Best Friend|en}}» || {{iw|Джентльмендер аққұбаларды ұнатады (фильм)|Джентльмендер аққұбаларды ұнатады|en|Gentlemen Prefer Blondes (film)}} || [[1953 жыл|1953]] || [[Мэрилин Монро]] || Жюль Стайн, Лео Робин
|-
| 13 || «{{iw|People (ән)|People|en|People (1964 song)}}» || {{iw|Күлкілі қыз (фильм)|Күлкілі қыз|en|Funny Girl (film)}} || [[1968 жыл|1968]] || [[Барбра Стрейзанд]] || Жюль Стайн, Боб Меррилл
|-
| 14 || «[[My Heart Will Go On]]» || [[Титаник (фильм, 1997)|Титаник]] || [[1997 жыл|1997]] || [[Селин Дион]] || Джеймс Хорнер, Уилл Дженнингс
|-
| 15 || «{{iw|Cheek to Cheek|Cheek to Cheek|en}}» || {{iw|Цилиндр (фильм)|Цилиндр|en|Top Hat}} || [[1935 жыл|1935]] || [[Фред Астер]], [[Джинджер Роджерс]] || Ирвинг Берлин
|-
| 16 || «{{iw|Evergreen (ән)|Evergreen|en|Evergreen (Love Theme from A Star Is Born)}}» || {{iw|Жұлдыз туды (фильм, 1976)|Жұлдыз туды|en|A Star Is Born (1976 film)}} || [[1976 жыл|1976]] || [[Барбра Стрейзанд]] || Барбра Стрейзанд, Пол Уильямс
|-
| 17 || «{{iw|I Could Have Danced All Night|I Could Have Danced All Night|en}}» || {{iw|Менің сұлу ледиім (фильм)|Менің сұлу ледиім|en|My Fair Lady (film)}} || [[1964 жыл|1964]] || [[Марни Никсон]] || Фредерик Лоу, Алан Джей Лернер
|-
| 18 || «{{iw|Cabaret (ән)|Cabaret|en|Cabaret (Cabaret song)}}» || {{iw|Кабаре (фильм)|Кабаре|en|Cabaret (1972 film)}} || [[1972 жыл|1972]] || [[Лайза Миннелли]] || Джон Кендер, Фред Эбб
|-
| 19 || «{{iw|Someday My Prince Will Come|Someday My Prince Will Come|en}}» || [[Ақшақар және жеті ергежейлі (мультфильм, 1937)|Ақшақар және жеті ергежейлі]] || [[1937 жыл|1937]] || [[Адриана Каселотти]] || Фрэнк Черчилль, Ларри Мори
|-
| 20 || «{{iw|Somewhere (ән)|Somewhere|en|Somewhere (song)}}» || {{iw|Вестсайд хикаясы (фильм, 1961)|Вестсайд хикаясы|en|West Side Story (1961 film)}} || [[1961 жыл|1961]] || [[Джимми Брайант]], [[Марни Никсон]] || Леонард Бернстайн, Стивен Сондхайм
|-
| 21 || «{{iw|Jailhouse Rock (ән)|Jailhouse Rock|en|Jailhouse Rock (song)}}» || {{iw|Түрме рок (фильм)|Түрме рок|en|Jailhouse Rock (film)}} || [[1957 жыл|1957]] || [[Элвис Пресли]] || Джерри Либер және Майк Столлер
|-
| 22 || «{{iw|Everybody's Talkin'|Everybody's Talkin'|en}}» || {{iw|Түнгі ковбой (фильм)|Түнгі ковбой|en|Midnight Cowboy}} || [[1969 жыл|1969]] || [[Гарри Нилсон]] || Фред Нил
|-
| 23 || «{{iw|Raindrops Keep Fallin' on My Head|Raindrops Keep Fallin' on My Head|en}}» || {{iw|Бутч Кэссиди және Сандэнс Кид|Бутч Кэссиди және Сандэнс Кид|en|Butch Cassidy and the Sundance Kid}} || [[1969 жыл|1969]] || [[Би Джей Томас]] || Берт Бакарак, Хэл Дэвид
|-
| 24 || «{{iw|Ol' Man River|Ol' Man River|en}}» || {{iw|Жүзіп жүрген театр (фильм, 1936)|Жүзіп жүрген театр|en|Show Boat (1936 film)}} || [[1936 жыл|1936]] || [[Пол Робсон]] || Джером Керн, Оскар Хаммерстайн II
|-
| 25 || «{{iw|The Ballad of High Noon|High Noon|en}}» || {{iw|Дәл түс (фильм)|Дәл түс|en|High Noon}} || [[1952 жыл|1952]] || [[Текс Риттер]] || Дмитрий Темкин, Нед Вашингтон
|-
| 26 || «{{iw|The Trolley Song|The Trolley Song|en}}» || {{iw|Мені Сент-Луисте қарсы ал (фильм)|Мені Сент-Луисте қарсы ал|en|Meet Me in St. Louis}} || [[1944 жыл|1944]] || [[Джуди Гарленд]] || Хью Мартин, Ральф Блейн
|-
| 27 || «{{iw|Unchained Melody|Unchained Melody|en}}» || {{iw|Елес (фильм, 1990)|Елес|en|Ghost (1990 film)}} || [[1990 жыл|1990]] || [[The Righteous Brothers]] || Алекс Норт, Хай Зарет
|-
| 28 || «{{iw|Some Enchanted Evening|Some Enchanted Evening|en}}» || {{iw|Тынық мұхитының оңтүстігі (фильм)|Тынық мұхитының оңтүстігі|en|South Pacific (1958 film)}} || [[1958 жыл|1958]] || [[Джорджо Тоцци]] || Ричард Роджерс, Оскар Хаммерстайн II
|-
| 29 || «{{iw|Born to Be Wild|Born to Be Wild|en}}» || {{iw|Жеңіл шабандоз (фильм)|Жеңіл шабандоз|en|Easy Rider}} || [[1969 жыл|1969]] || [[Steppenwolf (топ)|Steppenwolf]] || Марс Бонфайр
|-
| 30 || «{{iw|Stormy Weather (ән)|Stormy Weather|en|Stormy Weather (song)}}» || {{iw|Дауылды ауа райы (фильм, 1943)|Дауылды ауа райы|en|Stormy Weather (1943 film)}} || [[1943 жыл|1943]] || [[Лина Хорн]] || Гарольд Арлен, Тед Колер
|-
| 31 || «{{iw|Theme from New York, New York|Theme from New York, New York|en}}» || {{iw|Нью-Йорк, Нью-Йорк (фильм, 1977)|Нью-Йорк, Нью-Йорк|en|New York, New York (1977 film)}} || [[1977 жыл|1977]] || [[Лайза Миннелли]] || Джон Кендер, Фред Эбб
|-
| 32 || «{{iw|I Got Rhythm|I Got Rhythm|en}}» || {{iw|Париждегі америкалық (фильм)|Париждегі америкалық|en|An American in Paris (film)}} || [[1951 жыл|1951]] || [[Джин Келли]] || Джордж Гершвин, Айра Гершвин
|-
| 33 || «{{iw|Aquarius/Let the Sunshine In|Aquarius|en}}» || {{iw|Шаш (фильм)|Шаш|en|Hair (film)}} || [[1979 жыл|1979]] || [[Рен Вудс]] || Галт Макдермот, Джеймс Радо, Джером Рани
|-
| 34 || «{{iw|Let's Call the Whole Thing Off|Let's Call the Whole Thing Off|en}}» || {{iw|Билейік пе? (фильм, 1937)|Билейік пе?|en|Shall We Dance (1937 film)}} || [[1937 жыл|1937]] || [[Фред Астер]], [[Джинджер Роджерс]] || Джордж Гершвин, Айра Гершвин
|-
| 35 || «{{iw|America (West Side Story әні)|America|en|America (West Side Story song)}}» || {{iw|Вестсайд хикаясы (фильм, 1961)|Вестсайд хикаясы|en|West Side Story (1961 film)}} || [[1961 жыл|1961]] || [[Рита Морено]], [[Джордж Чакирис]] || Леонард Бернстайн, Стивен Сондхайм
|-
| 36 || «[[Supercalifragilisticexpialidocious]]» || {{iw|Мэри Поппинс (фильм)|Мэри Поппинс|en|Mary Poppins (film)}} || [[1964 жыл|1964]] || [[Джули Эндрюс]], [[Дик Ван Дайк]] || Ағайынды Шермандар
|-
| 37 || «{{iw|Swinging on a Star|Swinging on a Star|en}}» || {{iw|Өз жолыммен келемін (фильм)|Өз жолыммен келемін|en|Going My Way}} || [[1944 жыл|1944]] || [[Бинг Кросби]] || Джимми Ван Хьюзен, Джонни Берк
|-
| 38 || «{{iw|Theme from Shaft|Theme from Shaft|en}}» || {{iw|Шафт (фильм, 1971)|Шафт|en|Shaft (1971 film)}} || [[1971 жыл|1971]] || [[Айзек Хейз]] || Айзек Хейз
|-
| 39 || «{{iw|Days of Wine and Roses (ән)|Days of Wine and Roses|en|Days of Wine and Roses (song)}}» || {{iw|Шарап пен раушан күндері (фильм)|Шарап пен раушан күндері|en|Days of Wine and Roses (film)}} || [[1962 жыл|1962]] || Хор || [[Генри Манчини]], Джонни Мерсер
|-
| 40 || «{{iw|Fight the Power (Public Enemy әні)|Fight the Power|en|Fight the Power (Public Enemy song)}}» || {{iw|Дұрыс іс жаса (фильм)|Дұрыс іс жаса|en|Do the Right Thing}} || [[1989 жыл|1989]] || [[Public Enemy (топ)|Public Enemy]] || Карлтон Риденхауэр, Эрик Сэдлер, Хэнк Шокли, Кит Шокли
|-
| 41 || «{{iw|New York, New York (On the Town әні)|New York, New York|en|New York, New York (On the Town)}}» || {{iw|Қалада (фильм)|Қалада|en|On the Town (film)}} || [[1949 жыл|1949]] || [[Джин Келли]], [[Фрэнк Синатра]], [[Джулс Маншин]] || Леонард Бернстайн, Бетти Комден, Адольф Грин
|-
| 42 || «{{iw|Luck Be a Lady|Luck Be a Lady|en}}» || {{iw|Жігіттер мен қуыршақтар (фильм)|Жігіттер мен қуыршақтар|en|Guys and Dolls (film)}} || [[1955 жыл|1955]] || [[Марлон Брандо]] || Фрэнк Лессер
|-
| 43 || «{{iw|The Way You Look Tonight|The Way You Look Tonight|en}}» || {{iw|Свинг уақыты (фильм)|Свинг уақыты|en|Swing Time (film)}} || [[1936 жыл|1936]] || [[Фред Астер]] || Джером Керн, Дороти Филдс
|-
| 44 || «{{iw|Wind Beneath My Wings|Wind Beneath My Wings|en}}» || {{iw|Жағажайлар (фильм)|Жағажайлар|en|Beaches (1988 film)}} || [[1988 жыл|1988]] || [[Бетт Мидлер]] || Джефф Силбар, Ларри Хенли
|-
| 45 || «{{iw|That's Entertainment! (ән)|That's Entertainment|en|That's Entertainment! (song)}}» || {{iw|Театр арбасы (фильм)|Театр арбасы|en|The Band Wagon}} || [[1953 жыл|1953]] || [[Фред Астер]], [[Джек Бьюкенен]] || Артур Шварц, Ховард Дитц
|-
| 46 || «{{iw|Don't Rain on My Parade|Don't Rain on My Parade|en}}» || {{iw|Күлкілі қыз (фильм)|Күлкілі қыз|en|Funny Girl (film)}} || [[1968 жыл|1968]] || [[Барбра Стрейзанд]] || Жюль Стайн, Боб Меррилл
|-
| 47 || «{{iw|Zip-a-Dee-Doo-Dah|Zip-a-Dee-Doo-Dah|en}}» || {{iw|Оңтүстік әні (фильм)|Оңтүстік әні|en|Song of the South}} || [[1946 жыл|1946]] || [[Джеймс Баскетт]] || Элли Врубель, Рэй Гилберт
|-
| 48 || «{{iw|Que Sera, Sera (Whatever Will Be, Will Be)|Que Sera, Sera|en}}» || {{iw|Көп білетін адам (фильм, 1956)|Көп білетін адам|en|The Man Who Knew Too Much (1956 film)}} || [[1956 жыл|1956]] || [[Дорис Дэй]] || Джей Ливингстон, Рэй Эванс
|-
| 49 || «{{iw|Make 'Em Laugh|Make 'Em Laugh|en}}» || {{iw|Жаңбыр астында ән салу (фильм, 1952)|Жаңбыр астында ән салу|en|Singin' in the Rain (film)}} || [[1952 жыл|1952]] || [[Дональд О’Коннор]] || Насио Херб Браун, Артур Фрид
|-
| 50 || «{{iw|Rock Around the Clock|Rock Around the Clock|en}}» || {{iw|Мектеп джунглиі (фильм)|Мектеп джунглиі|en|Blackboard Jungle}} || [[1955 жыл|1955]] || [[Bill Haley &amp; His Comets]] || Макс Фридман, Джеймс Майерс
|-
| 51 || «{{iw|Fame (ән)|Fame|en|Fame (Irene Cara song)}}» || {{iw|Даңқ (фильм, 1980)|Даңқ|en|Fame (1980 film)}} || [[1980 жыл|1980]] || [[Айрин Кара]] || Майкл Гор, Дин Питчфорд
|-
| 52 || «{{iw|Summertime (ән)|Summertime|en|Summertime (George Gershwin song)}}» || {{iw|Порги мен Бесс (фильм)|Порги мен Бесс|en|Porgy and Bess (film)}} || [[1959 жыл|1959]] || [[Лули Жан Норман]] || Джордж Гершвин, Дюбос Хейуорд
|-
| 53 || «{{iw|Goldfinger (ән)|Goldfinger|en|Goldfinger (Shirley Bassey song)}}» || {{iw|Голдфингер (фильм)|Голдфингер|en|Goldfinger (film)}} || [[1964 жыл|1964]] || [[Ширли Бэсси]] || Джон Барри, Лесли Брикасс, Энтони Ньюли
|-
| 54 || «{{iw|Shall We Dance? (ән, 1951)|Shall We Dance?|en|Shall We Dance? (1951 song)}}» || {{iw|Патша және мен (фильм, 1956)|Патша және мен|en|The King and I (1956 film)}} || [[1956 жыл|1956]] || [[Марни Никсон]], [[Юл Бриннер]] || Ричард Роджерс, Оскар Хаммерстайн II
|-
| 55 || «{{iw|Flashdance... What a Feeling|Flashdance... What a Feeling|en}}» || {{iw|Жарқылдаған би|Жарқылдаған би|en|Flashdance}} || [[1983 жыл|1983]] || [[Айрин Кара]] || Джорджо Мородер, Кит Форси, Айрин Кара
|-
| 56 || «{{iw|Thank Heaven for Little Girls|Thank Heaven for Little Girls|en}}» || {{iw|Жижи (фильм, 1958)|Жижи|en|Gigi (1958 film)}} || [[1958 жыл|1958]] || [[Морис Шевалье]] || Фредерик Лоу, Алан Джей Лернер
|-
| 57 || «{{iw|The Windmills of Your Mind|The Windmills of Your Mind|en}}» || {{iw|Томас Краунның аферасы (фильм, 1968)|Томас Краунның аферасы|en|The Thomas Crown Affair (1968 film)}} || [[1968 жыл|1968]] || [[Ноэль Харрисон]] || Мишель Легран, Алан және Мэрилин Бергман
|-
| 58 || «{{iw|Gonna Fly Now|Gonna Fly Now|en}}» || [[Рокки]] || [[1976 жыл|1976]] || [[Билл Конти]] || Билл Конти, Кэрол Коннорс, Эйн Роббинс
|-
| 59 || «{{iw|Tonight (ән, 1956)|Tonight|en|Tonight (1956 song)}}» || {{iw|Вестсайд хикаясы (фильм, 1961)|Вестсайд хикаясы|en|West Side Story (1961 film)}} || [[1961 жыл|1961]] || [[Марни Никсон]], [[Джимми Брайант]] || Леонард Бернстайн, Стивен Сондхайм
|-
| 60 || «{{iw|It Had to Be You (ән)|It Had to Be You|en|It Had to Be You (song)}}» || {{iw|Гарри Саллиді жолықтырғанда|Гарри Саллиді жолықтырғанда|en|When Harry Met Sally...}} || [[1989 жыл|1989]] || [[Фрэнк Синатра]], [[Гарри Конник кіші]] || Ишем Джонс, Гас Кан
|-
| 61 || «{{iw|Get Happy (ән)|Get Happy|en|Get Happy (song)}}» || {{iw|Жазғы қор|Жазғы қор|en|Summer Stock}} || [[1950 жыл|1950]] || [[Джуди Гарленд]] || Гарольд Арлен, Тед Колер
|-
| 62 || «{{iw|Beauty and the Beast (ән)|Beauty and the Beast|en|Beauty and the Beast (Disney song)}}» || {{iw|Сұлу мен Құбыжық (мультфильм, 1991)|Сұлу мен Құбыжық|en|Beauty and the Beast (1991 film)}} || [[1991 жыл|1991]] || [[Анджела Лэнсбери]] || [[Алан Менкен]], Ховард Эшман
|-
| 63 || «{{iw|Thanks for the Memory|Thanks for the Memory|en}}» || {{iw|1938 жылғы үлкен эфир|1938 жылғы үлкен эфир|en|The Big Broadcast of 1938}} || [[1938 жыл|1938]] || [[Боб Хоуп]], [[Ширли Росс]] || Ральф Рейнджер, Лео Робин
|-
| 64 || «{{iw|My Favorite Things (ән)|My Favorite Things|en|My Favorite Things (song)}}» || {{iw|Музыка дыбыстары (фильм)|Музыка дыбыстары|en|The Sound of Music (film)}} || [[1965 жыл|1965]] || [[Джули Эндрюс]] || Ричард Роджерс, Оскар Хаммерстайн II
|-
| 65 || «{{iw|I Will Always Love You|I Will Always Love You|en|I Will Always Love You (Whitney Houston recording)}}» || {{iw|Оққағар (фильм, 1992)|Оққағар|en|The Bodyguard (1992 film)}} || [[1992 жыл|1992]] || [[Уитни Хьюстон]] || Долли Партон
|-
| 66 || «{{iw|Suicide Is Painless|Suicide Is Painless|en}}» || {{iw|МЭШ (фильм)|МЭШ |en|M*A*S*H (film)}} || [[1970 жыл|1970]] || Хор || Джонни Мэндел, Майк Олтмен
|-
| 67 || «{{iw|Nobody Does It Better|Nobody Does It Better|en}}» || {{iw|Мені сүйген тыңшы|Мені сүйген тыңшы|en|The Spy Who Loved Me (film)}} || [[1977 жыл|1977]] || [[Карли Саймон]] || Марвин Хамлиш, Кэрол Байер Сейджер
|-
| 68 || «{{iw|Streets of Philadelphia|Streets of Philadelphia|en}}» || {{iw|Филадельфия (фильм)|Филадельфия|en|Philadelphia (film)}} || [[1993 жыл|1993]] || [[Брюс Спрингстин]] || Брюс Спрингстин
|-
| 69 || «{{iw|On the Good Ship Lollipop|On the Good Ship Lollipop|en}}» || {{iw|Жарқын көздер (фильм, 1934)|Жарқын көздер|en|Bright Eyes (1934 film)}} || [[1934 жыл|1934]] || [[Ширли Темпл]] || Ричард А. Уайтинг, Сидни Клэр
|-
| 70 || «{{iw|Summer Nights (Grease әні)|Summer Nights|en|Summer Nights (Grease song)}}» || {{iw|Бриолин (фильм)|Бриолин|en|Grease (film)}} || [[1978 жыл|1978]] || [[Джон Траволта]], [[Оливия Ньютон-Джон]] || Уоррен Кейси, Джим Джейкобс
|-
| 71 || «{{iw|The Yankee Doodle Boy|(I'm a) Yankee Doodle Dandy|en|The Yankee Doodle Boy}}» || {{iw|Янки Дудл Денди|Янки Дудл Денди|en|Yankee Doodle Dandy}} || [[1942 жыл|1942]] || [[Джеймс Кэгни]] || Джордж М. Кохан
|-
| 72 || «{{iw|Good Morning (ән, 1939)|Good Morning|en|Good Morning (1939 song)}}» || {{iw|Жаңбыр астында ән салу (фильм, 1952)|Жаңбыр астында ән салу|en|Singin' in the Rain (film)}} || [[1952 жыл|1952]] || [[Джин Келли]], [[Дональд О’Коннор]], [[Дебби Рейнольдс]] || Насио Херб Браун, Артур Фрид
|-
| 73 || «{{iw|Isn't It Romantic?|Isn't It Romantic?|en}}» || {{iw|Мені бүгін түнде сүй|Мені бүгін түнде сүй|en|Love Me Tonight}} || [[1932 жыл|1932]] || [[Морис Шевалье]], [[Жанетт Макдональд]] || Ричард Роджерс, Лоренц Харт
|-
| 74 || «{{iw|Rainbow Connection|Rainbow Connection|en}}» || {{iw|Маппеттер (фильм, 1979)|Маппеттер|en|The Muppet Movie}} || [[1979 жыл|1979]] || [[Джим Хенсон]] (Кермит бақасы рөлінде) || Пол Уильямс, Кеннет Ашер
|-
| 75 || «{{iw|Up Where We Belong|Up Where We Belong|en}}» || {{iw|Офицер және джентльмен|Офицер және джентльмен|en|An Officer and a Gentleman}} || [[1982 жыл|1982]] || [[Джо Кокер]], [[Дженнифер Уорнс]] || Джек Ницше, Баффи Сент-Мари, Уилл Дженнингс
|-
| 76 || «{{iw|Have Yourself a Merry Little Christmas|Have Yourself a Merry Little Christmas|en}}» || {{iw|Мені Сент-Луисте қарсы ал (фильм)|Мені Сент-Луисте қарсы ал|en|Meet Me in St. Louis}} || [[1944 жыл|1944]] || [[Джуди Гарленд]] || Хью Мартин, Ральф Блейн
|-
| 77 || «{{iw|The Shadow of Your Smile|The Shadow of Your Smile|en}}» || {{iw|Балшықшы (фильм)|Балшықшы|en|The Sandpiper}} || [[1965 жыл|1965]] || Хор || Джонни Мэндел, Пол Фрэнсис Уэбстер
|-
| 78 || «{{iw|9 to 5 (Dolly Parton әні)|9 to 5|en|9 to 5 (Dolly Parton song)}}» || {{iw|Тоғыздан беске дейін|Тоғыздан беске дейін|en|9 to 5 (film)}} || [[1980 жыл|1980]] || [[Долли Партон]] || Долли Партон
|-
| 79 || «{{iw|Arthur's Theme (Best That You Can Do)|Arthur's Theme|en}}» || {{iw|Артур (фильм, 1981)|Артур|en|Arthur (1981 film)}} || [[1981 жыл|1981]] || [[Кристофер Кросс]] || Кристофер Кросс, Берт Бакарак, Кэрол Байер Сейджер, Питер Аллен
|-
| 80 || «{{iw|Springtime for Hitler (ән)|Springtime for Hitler|en|Springtime for Hitler (song)}}» || {{iw|Продюсерлер (фильм, 1967)|Продюсерлер|en|The Producers (1967 film)}} || [[1967 жыл|1967]] || Ансамбль || Мел Брукс
|-
| 81 || «{{iw|I'm Easy (ән)|I'm Easy|en|I'm Easy (Keith Carradine song)}}» || {{iw|Нэшвилл (фильм)|Нэшвилл|en|Nashville (film)}} || [[1975 жыл|1975]] || [[Кит Кэррадайн]] || Кит Кэррадайн
|-
| 82 || «{{iw|Ding-Dong! The Witch Is Dead|Ding-Dong! The Witch Is Dead|en}}» || [[Оз елінің сиқыршысы (фильм, 1939)|Оз елінің сиқыршысы]] || [[1939 жыл|1939]] || Ансамбль || Гарольд Арлен, Ип Харбург
|-
| 83 || «{{iw|The Rose (ән)|The Rose|en|The Rose (song)}}» || {{iw|Раушан (фильм, 1979)|Раушан|en|The Rose (film)}} || [[1979 жыл|1979]] || [[Бетт Мидлер]] || Аманда Макбрум
|-
| 84 || «{{iw|Put the Blame on Mame|Put the Blame on Mame|en}}» || {{iw|Гильда (фильм)|Гильда|en|Gilda (film)}} || [[1946 жыл|1946]] || [[Анита Эллис]] || Аллан Робертс, Дорис Фишер
|-
| 85 || «{{iw|Come What May (ән, 2001)|Come What May|en|Come What May (2001 song)}}» || {{iw|Мулен Руж!|Мулен Руж!|en|Moulin Rouge!}} || [[2001 жыл|2001]] || [[Николь Кидман]], [[Юэн Макгрегор]] || Дэвид Баервальд, Кевин Гилберт
|-
| 86 || «{{iw|(I've Had) The Time of My Life|(I've Had) The Time of My Life|en}}» || {{iw|Лас билер|Лас билер|en|Dirty Dancing}} || [[1987 жыл|1987]] || [[Билл Медли]], [[Дженнифер Уорнс]] || Фрэнки Превит, Дональд Марковиц, Джон ДеНикола
|-
| 87 || «{{iw|Buttons and Bows|Buttons and Bows|en}}» || {{iw|Боз бетті (фильм, 1948)|Боз бетті|en|The Paleface (1948 film)}} || [[1948 жыл|1948]] || [[Боб Хоуп]] || Джей Ливингстон, Рэй Эванс
|-
| 88 || «{{iw|Do-Re-Mi|Do Re Mi|en}}» || {{iw|Музыка дыбыстары (фильм)|Музыка дыбыстары|en|The Sound of Music (film)}} || [[1965 жыл|1965]] || [[Джули Эндрюс]] || Ричард Роджерс, Оскар Хаммерстайн II
|-
| 89 || «{{iw|Puttin' on the Ritz|Puttin' on the Ritz|en}}» || {{iw|Жас Франкенштейн|Жас Франкенштейн|en|Young Frankenstein}} || [[1974 жыл|1974]] || [[Джин Уайлдер]], [[Питер Бойл]] || Ирвинг Берлин
|-
| 90 || «{{iw|Seems Like Old Times (ән)|Seems Like Old Times|en|Seems Like Old Times (song)}}» || {{iw|Энни Холл|Энни Холл|en|Annie Hall}} || [[1977 жыл|1977]] || [[Дайан Китон]] || Кармен Ломбардо, Джон Джейкоб Лоэб
|-
| 91 || «{{iw|Let the River Run|Let the River Run|en}}» || {{iw|Іскер қыз|Іскер қыз|en|Working Girl}} || [[1988 жыл|1988]] || [[Карли Саймон]] || Карли Саймон
|-
| 92 || «{{iw|Long Ago (and Far Away)|Long Ago (and Far Away)|en}}» || {{iw|Мұқабадағы қыз|Мұқабадағы қыз|en|Cover Girl (film)}} || [[1944 жыл|1944]] || [[Джин Келли]], [[Марта Мирс]] || Джером Керн, Айра Гершвин
|-
| 93 || «{{iw|Lose Yourself|Lose Yourself|en}}» || {{iw|8 миль (фильм)|8 миль|en|8 Mile (film)}} || [[2002 жыл|2002]] || [[Эминем]] || Эминем, Луис Ресто, Джефф Басс
|-
| 94 || «{{iw|Ain't Too Proud to Beg|Ain't Too Proud to Beg|en}}» || {{iw|Үлкен салқындық|Үлкен салқындық|en|The Big Chill (film)}} || [[1983 жыл|1983]] || [[The Temptations]] || Норман Уитфилд, Эдвард Холланд кіші
|-
| 95 || «{{iw|(We're Off on the) Road to Morocco|Road to Morocco|en}}» || {{iw|Мароккоға жол|Мароккоға жол|en|Road to Morocco}} || [[1942 жыл|1942]] || [[Бинг Кросби]], [[Боб Хоуп]] || Джимми Ван Хьюзен, Джонни Берк
|-
| 96 || «{{iw|Footloose (ән)|Footloose|en|Footloose (song)}}» || {{iw|Еркін (фильм, 1984)|Еркін|en|Footloose (1984 film)}} || [[1984 жыл|1984]] || [[Кенни Логгинс]] || Кенни Логгинс, Дин Питчфорд
|-
| 97 || «{{iw|42nd Street (ән)|42nd Street|en|42nd Street (song)}}» || {{iw|42-ші көше (фильм)|42-ші көше|en|42nd Street (film)}} || [[1933 жыл|1933]] || [[Руби Килер]], [[Дик Пауэлл]] || Гарри Уоррен, Ал Дубин
|-
| 98 || «{{iw|All That Jazz (ән)|All That Jazz|en|All That Jazz (song)}}» || [[Чикаго (фильм, 2002)|Чикаго]] || [[2002 жыл|2002]] || [[Кэтрин Зета-Джонс]], [[Рене Зеллвегер]] || Джон Кендер, Фред Эбб
|-
| 99 || «{{iw|Hakuna Matata (ән)|Hakuna Matata|en|Hakuna Matata (song)}}» || {{iw|Арыстан Патша|Арыстан Патша|en|The Lion King}} || [[1994 жыл|1994]] || [[Натан Лейн]], [[Эрни Сабелла]] || [[Элтон Джон]], Тим Райс
|-
| 100 || «{{iw|Old Time Rock and Roll|Old Time Rock and Roll|en}}» || {{iw|Қауіпті бизнес|Қауіпті бизнес|en|Risky Business}} || [[1983 жыл|1983]] || [[Боб Сигер]] || Джордж Джексон, Томас Э. Джонс III
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Кинематографиялық рейтингтер]]
[[Санат:Әндер тізімі]]
[[Санат:AFI 100 жыл]]</text>
      <sha1>8vgq32y1q7sxbklekhpm85xd6jcl1c6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>AFI нұсқасы бойынша 100 жылдағы 100 үздік махаббат хикаясы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>778813</id>
    <revision>
      <id>3591643</id>
      <parentid>3587440</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T11:47:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <origin>3591643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26573" sha1="ce78c1qtb3zdt75w1v3frv3wgyhh4to" xml:space="preserve">{{AFI 100 Years... series}}
«'''AFI 100 жыл...'''» топтамасының бір бөлігі болып табылатын «'''AFI нұсқасы бойынша 100 жылдағы 100 үздік махаббат хикаясы'''» тізімі — америкалық кинематографтағы ең таңдаулы 100 махаббат тарихының жиынтығы. [[Америка кино институты]] бұл тізімді 2002 жылы 11 маусымда [[CBS]] арнасындағы арнайы телебағдарламада жариялады. Бағдарламаны Кэндис Берген жүргізді.

Бұл тізімдегі фильмдер саны бойынша [[Кэри Грант]] пен [[Кэтрин Хепбёрн]] көш бастап тұр — олардың әрқайсысының 6 фильмі енген. Сонымен қатар, олар осы тізімге кірген екі туындыда — «Сәбидің тәрбиесі» (Bringing Up Baby) және «Филадельфиялық хикая» (The Philadelphia Story) фильмдерінде бірге ойнаған. Ал [[Одри Хепбёрн]] 5 фильмімен тізімде екінші орынды иеленді.

== Критерийлері ==
Тізімді жасау барысында келесі критерийлер негізге алынды:&lt;ref&gt;{{cite web |title=AFI's 100 Years...100 Passions |url=https://www.afi.com/afis-100-years-100-passions/ |website=American Film Institute |access-date=February 5, 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* '''Толықметражды көркем фильм:''' Фильм сюжеттік желіге ие және ұзақтығы, әдетте, 60 минуттан кем болмауы тиіс.
* '''Америкалық фильм:''' Фильм ағылшын тілінде болуы керек, сондай-ақ оның шығармашылық және/немесе қаржылық өндірісінде АҚШ-тың айтарлықтай үлесі болуы шарт.
* '''Махаббат хикаясы:''' Жанрына қарамастан, фильм сюжетінің өзегі екі немесе одан да көп кейіпкер арасындағы романтикалық байланысқа, олардың іс-әрекеттері мен ниеттеріне құрылуы тиіс.
* '''Мұра:''' Кейіпкерлердің «құштарлығы» Американың кино және мәдени мұрасын байытып, қазіргі заманғы өнерпаздар мен көрермендерге шабыт беруін жалғастыруы қажет.

== Тізім ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:1.00em; line-height:1.5em;&quot;
|-
! №
! Фильм атауы
! Режиссері
! Жылы
! Актриса
! Актер
|-
| 1 || [[Касабланка (фильм)|Касабланка]] || [[Майкл Кертис]] || [[1942 жыл|1942]] || [[Ингрид Бергман]] || [[Хамфри Богарт]]
|-
| 2 || [[Жел өтіндегі тағдырлар (фильм)|Жел өтіндегі тағдырлар]] || [[Виктор Флеминг]] || [[1939 жыл|1939]] || [[Вивьен Ли]] || [[Кларк Гейбл]]
|-
| 3 || {{iw|Вестсайд хикаясы (фильм, 1961)|Вестсайд хикаясы|en|West Side Story (1961 film)}} || [[Роберт Уайз]]&lt;br&gt;[[Джером Роббинс]] || [[1961 жыл|1961]] || [[Натали Вуд]] || [[Ричард Беймер]]
|-
| 4 || {{iw|Рим демалысы|Рим демалысы|en|Roman Holiday}} || [[Уильям Уайлер]] || [[1953 жыл|1953]] || [[Одри Хепбёрн]] || [[Грегори Пек]]
|-
| 5 || {{iw|Ұмытылмас роман (фильм, 1957)|Ұмытылмас роман|en|An Affair to Remember}} || [[Лео Маккэри]] || [[1957 жыл|1957]] || [[Дебора Керр]] || [[Кэри Грант]]
|-
| 6 || {{iw|Біз болғандай (фильм)|Біз болғандай|en|The Way We Were}} || [[Сидни Поллак]] || [[1973 жыл|1973]] || [[Барбра Стрейзанд]] || [[Роберт Редфорд]]
|-
| 7 || {{iw|Доктор Живаго (фильм)|Доктор Живаго|en|Doctor Zhivago (film)}} || [[Дэвид Лин]] || [[1965 жыл|1965]] || [[Джули Кристи]]&lt;br&gt;[[Джеральдин Чаплин]] || [[Омар Шариф]]
|-
| 8 || [[Бұл ғажайып өмір]] || [[Фрэнк Капра]] || [[1946 жыл|1946]] || [[Донна Рид]] || [[Джеймс Стюарт]]
|-
| 9 || {{iw|Махаббат хикаясы (фильм, 1970)|Махаббат хикаясы|en|Love Story (1970 film)}} || [[Артур Хиллер]] || [[1970 жыл|1970]] || [[Эли Макгро]] || [[Райан О’Нил]]
|-
| 10 || {{iw|Үлкен қаланың оттары|Үлкен қаланың оттары|en|City Lights}} || [[Чарли Чаплин]] || [[1931 жыл|1931]] || [[Вирджиния Черрилл]] || [[Чарли Чаплин]]
|-
| 12 || {{iw|Менің сұлу ледиім (фильм)|Менің сұлу ледиім|en|My Fair Lady (film)}} || [[Джордж Кьюкор]] || [[1964 жыл|1964]] || [[Одри Хепбёрн]] || [[Рекс Харрисон]]&lt;br&gt;[[Джереми Бретт]]
|-
| 13 || {{iw|Африкадан (фильм)|Африкадан|en|Out of Africa (film)}} || [[Сидни Поллак]] || [[1985 жыл|1985]] || [[Мерил Стрип]] || [[Роберт Редфорд]]
|-
| 14 || {{iw|Африкалық патшайым (фильм)|Африкалық патшайым|en|The African Queen (film)}} || [[Джон Хьюстон]] || [[1951 жыл|1951]] || [[Кэтрин Хепбёрн]] || [[Хамфри Богарт]]
|-
| 15 || {{iw|Найзағайлы асу (фильм, 1939)|Найзағайлы асу|en|Wuthering Heights (1939 film)}} || [[Уильям Уайлер]] || [[1939 жыл|1939]] || [[Мерл Оберон]] || [[Лоуренс Оливье]]
|-
| 16 || {{iw|Жаңбыр астында ән салу|Жаңбыр астында ән салу|en|Singin' in the Rain}} || [[Джин Келли]]&lt;br&gt;[[Стэнли Донен]] || [[1952 жыл|1952]] || [[Дебби Рейнольдс]] || [[Джин Келли]]
|-
| 17 || {{iw|Айдың билігі|Айдың билігі|en|Moonstruck}} || [[Норман Джуисон]] || [[1987 жыл|1987]] || [[Шер]] || [[Николас Кейдж]]
|-
| 18 || {{iw|Ветиго (фильм)|Вертиго|en|Vertigo (film)}} || [[Альфред Хичкок]] || [[1958 жыл|1958]] || [[Ким Новак]] || [[Джеймс Стюарт]]
|-
| 19 || {{iw|Елес (фильм, 1990)|Елес|en|Ghost (1990 film)}} || [[Джерри Цукер]] || [[1990 жыл|1990]] || [[Деми Мур]] || [[Патрик Суэйзи]]
|-
| 20 || {{iw|Осыдан мәңгілікке дейін|Осыдан мәңгілікке дейін|en|From Here to Eternity}} || [[Фред Циннеман]] || [[1953 жыл|1953]] || [[Дебора Керр]]&lt;br&gt;[[Донна Рид]] || [[Берт Ланкастер]]&lt;br&gt;[[Монтгомери Клифт]]
|-
| 21 || {{iw|Сұлу бикеш (фильм)|Сұлу бикеш|en|Pretty Woman}} || [[Гарри Маршалл]] || [[1990 жыл|1990]] || [[Джулия Робертс]] || [[Ричард Гир]]
|-
| 22 || {{iw|Алтын көлде (фильм, 1981)|Алтын көлде|en|On Golden Pond (1981 film)}} || [[Марк Райделл]] || [[1981 жыл|1981]] || [[Кэтрин Хепбёрн]] || [[Генри Фонда]]
|-
| 23 || {{iw|Алға, саяхатшы|Алға, саяхатшы|en|Now, Voyager}} || [[Ирвинг Раппер]] || [[1942 жыл|1942]] || [[Бетт Дэвис]] || [[Пол Хенрейд]]
|-
| 24 || [[Кинг Конг (фильм, 1933)|Кинг Конг]] || [[Мериан К. Купер]]&lt;br&gt;[[Эрнест Б. Шодсак]] || [[1933 жыл|1933]] || [[Фэй Рэй]] || [[Кинг-Конг (кейіпкер)|Конг]]&lt;br&gt;[[Брюс Кэбот]]
|-
| 25 || {{iw|Гарри Саллиді жолықтырғанда|Гарри Саллиді жолықтырғанда|en|When Harry Met Sally...}} || [[Роб Райнер]] || [[1989 жыл|1989]] || [[Мег Райан]] || [[Билли Кристал]]
|-
| 26 || {{iw|Леди Ева|Леди Ева|en|The Lady Eve}} || [[Престон Стерджес]] || [[1941 жыл|1941]] || [[Барбара Стэнвик]] || [[Генри Фонда]]
|-
| 27 || {{iw|Музыка дыбыстары (фильм)|Музыка дыбыстары|en|The Sound of Music (film)}} || [[Роберт Уайз]] || [[1965 жыл|1965]] || [[Джули Эндрюс]] || [[Кристофер Пламмер]]
|-
| 28 || {{iw|Бұрыштағы дүкен|Бұрыштағы дүкен|en|The Shop Around the Corner}} || [[Эрнст Любич]] || [[1940 жыл|1940]] || [[Маргарет Саллаван]] || [[Джеймс Стюарт]]
|-
| 29 || {{iw|Офицер және джентльмен|Офицер және джентльмен|en|An Officer and a Gentleman}} || [[Тэйлор Хэкфорд]] || [[1982 жыл|1982]] || [[Дебра Уингер]] || [[Ричард Гир]]
|-
| 30 || {{iw|Свинг уақыты (фильм)|Свинг уақыты|en|Swing Time (film)}} || [[Джордж Стивенс]] || [[1936 жыл|1936]] || [[Джинджер Роджерс]] || [[Фред Астер]]
|-
| 31 || {{iw|Король және мен (фильм, 1956)|Король және мен|en|The King and I (1956 film)}} || [[Уолтер Ланг]] || [[1956 жыл|1956]] || [[Дебора Керр]] || [[Юл Бриннер]]
|-
| 32 || {{iw|Қараңғы жеңіс|Қараңғы жеңіс|en|Dark Victory}} || [[Эдмунд Гулдинг]] || [[1939 жыл|1939]] || [[Бетт Дэвис]] || [[Джордж Брент]]
|-
| 33 || {{iw|Камилла (фильм, 1936)|Камилла|en|Camille (1936 film)}} || [[Джордж Кьюкор]] || [[1936 жыл|1936]] || [[Грета Гарбо]] || [[Роберт Тейлор]]
|-
| 34 || {{iw|Сұлу мен Құбыжық (мультфильм, 1991)|Сұлу мен Құбыжық|en|Beauty and the Beast (1991 film)}} || [[Гэри Труздейл]]&lt;br&gt;[[Кирк Уайз]] || [[1991 жыл|1991]] || [[Пейдж О'Хара]] || [[Робби Бенсон]]
|-
| 35 || {{iw|Жижи (фильм, 1958)|Жижи|en|Gigi (1958 film)}} || [[Винсент Миннелли]] || [[1958 жыл|1958]] || [[Лесли Карон]] || [[Луи Журдан]]
|-
| 36 || {{iw|Кездейсоқ өнім|Кездейсоқ өнім|en|Random Harvest (film)}} || [[Мервин Лерой]] || [[1942 жыл|1942]] || [[Грир Гарсон]] || [[Рональд Колман]]
|-
| 37 || [[Титаник (фильм, 1997)|Титаник]] || [[Джеймс Кэмерон]] || [[1997 жыл|1997]] || [[Кейт Уинслет]] || [[Леонардо Ди Каприо]]
|-
| 38 || {{iw|Бір түнде болған оқиға|Бір түнде болған оқиға|en|It Happened One Night}} || [[Фрэнк Капра]] || [[1934 жыл|1934]] || [[Клодетт Колбер]] || [[Кларк Гейбл]]
|-
| 39 || {{iw|Париждегі америкалық (фильм)|Париждегі америкалық|en|An American in Paris (film)}} || [[Винсент Миннелли]] || [[1951 жыл|1951]] || [[Лесли Карон]] || [[Джин Келли]]
|-
| 40 || {{iw|Ниночка|Ниночка|en|Ninotchka}} || [[Эрнст Любич]] || [[1939 жыл|1939]] || [[Грета Гарбо]] || [[Мелвин Дуглас]]
|-
| 41 || {{iw|Күлкілі қыз (фильм)|Күлкілі қыз|en|Funny Girl (film)}} || [[Уильям Уайлер]] || [[1968 жыл|1968]] || [[Барбра Стрейзанд]] || [[Омар Шариф]]
|-
| 42 || {{iw|Анна Каренина (фильм, 1935)|Анна Каренина|en|Anna Karenina (1935 film)}} || [[Кларенс Браун]] || [[1935 жыл|1935]] || [[Грета Гарбо]] || [[Фредрик Марч]]
|-
| 43 || {{iw|Жұлдыз туды (фильм, 1954)|Жұлдыз туды|en|A Star Is Born (1954 film)}} || [[Джордж Кьюкор]] || [[1954 жыл|1954]] || [[Джуди Гарленд]] || [[Джеймс Мейсон]]
|-
| 44 || {{iw|Филадельфия хикаясы|Филадельфия хикаясы|en|The Philadelphia Story (film)}} || [[Джордж Кьюкор]] || [[1940 жыл|1940]] || [[Кэтрин Хепбёрн]] || [[Кэри Грант]]&lt;br&gt;[[Джеймс Стюарт]]
|-
| 45 || {{iw|Сиэтлдегі ұйқысыздық|Сиэтлдегі ұйқысыздық|en|Sleepless in Seattle}} || [[Нора Эфрон]] || [[1993 жыл|1993]] || [[Мег Райан]] || [[Том Хэнкс]]
|-
| 46 || {{iw|Ұрыны ұстау|Ұрыны ұстау|en|To Catch a Thief}} || [[Альфред Хичкок]] || [[1955 жыл|1955]] || [[Грейс Келли]] || [[Кэри Грант]]
|-
| 47 || {{iw|Шөптегі салтанат|Шөптегі салтанат|en|Splendor in the Grass}} || [[Элиа Казан]] || [[1961 жыл|1961]] || [[Натали Вуд]] || [[Уоррен Битти]]
|-
| 48 || {{iw|Париждегі соңғы танго|Париждегі соңғы танго|en|Last Tango in Paris}} || [[Бернардо Бертолуччи]] || [[1973 жыл|1973]] || [[Мария Шнайдер]] || [[Марлон Брандо]]
|-
| 49 || {{iw|Пошташы қоңырауды әрқашан екі рет соғады (фильм, 1946)|Пошташы қоңырауды әрқашан екі рет соғады|en|The Postman Always Rings Twice (1946 film)}} || [[Тэй Гарнетт]] || [[1946 жыл|1946]] || [[Лана Тернер]] || [[Джон Гарфилд]]
|-
| 50 || [[Ғашық болған Шекспир]] || [[Джон Мэдден]] || [[1998 жыл|1998]] || [[Гвинет Пэлтроу]] || [[Джозеф Файнс]]
|-
| 51 || {{iw|Сәбидің тәрбиесі|Сәбидің тәрбиесі|en|Bringing Up Baby}} || [[Говард Хоукс]] || [[1938 жыл|1938]] || [[Кэтрин Хепбёрн]] || [[Кэри Грант]]
|-
| 52 || {{iw|Түлек (фильм)|Түлек|en|The Graduate}} || [[Майк Николс]] || [[1967 жыл|1967]] || [[Кэтрин Росс]] || [[Дастин Хоффман]]
|-
| 53 || {{iw|Күн астындағы орын (фильм, 1951)|Күн астындағы орын|en|A Place in the Sun (1951 film)}} || [[Джордж Стивенс]] || [[1951 жыл|1951]] || [[Элизабет Тейлор]] || [[Монтгомери Клифт]]
|-
| 54 || {{iw|Сабрина (фильм, 1954)|Сабрина|en|Sabrina (1954 film)}} || [[Билли Уайлдер]] || [[1954 жыл|1954]] || [[Одри Хепбёрн]] || [[Хамфри Богарт]]
|-
| 55 || {{iw|Қызылдар (фильм)|Қызылдар|en|Reds (film)}} || [[Уоррен Битти]] || [[1981 жыл|1981]] || [[Дайан Китон]] || [[Уоррен Битти]]
|-
| 56 || {{iw|Ағылшын пациенті (фильм)|Ағылшын пациенті|en|The English Patient (film)}} || [[Энтони Мингелла]] || [[1996 жыл|1996]] || [[Жюльет Бинош]]&lt;br&gt;[[Кристин Скотт Томас]] || [[Навин Эндрюс]]&lt;br&gt;[[Рэйф Файнс]]
|-
| 57 || {{iw|Жолдағы екеу (фильм)|Жолдағы екеу|en|Two for the Road (film)}} || [[Стэнли Донен]] || [[1967 жыл|1967]] || [[Одри Хепбёрн]] || [[Альберт Финни]]
|-
| 58 || {{iw|Кешкі асқа кім келетінін тап|Кешкі асқа кім келетінін тап|en|Guess Who's Coming to Dinner}} || [[Стэнли Крамер]] || [[1967 жыл|1967]] || [[Кэтрин Хепбёрн]]&lt;br&gt;[[Кэтрин Хоутон]] || [[Спенсер Трейси]]&lt;br&gt;[[Сидни Пуатье]]
|-
| 59 || {{iw|Пикник (фильм, 1955)|Пикник|en|Picnic (1955 film)}} || [[Джошуа Логан]] || [[1955 жыл|1955]] || [[Ким Новак]] || [[Уильям Холден]]
|-
| 60 || {{iw|Ие болу және ие болмау (фильм)|Ие болу және ие болмау|en|To Have and Have Not (film)}} || [[Говард Хоукс]] || [[1944 жыл|1944]] || [[Лорен Бэколл]] || [[Хамфри Богарт]]
|-
| 61 || {{iw|Тиффанидегі таңғы ас (фильм)|Тиффанидегі таңғы ас|en|Breakfast at Tiffany's (film)}} || [[Блэйк Эдвардс]] || [[1961 жыл|1961]] || [[Одри Хепбёрн]] || [[Джордж Пеппард]]
|-
| 62 || [[Пәтер (фильм, 1960)|Пәтер]] || [[Билли Уайлдер]] || [[1960 жыл|1960]] || [[Ширли Маклейн]] || [[Джек Леммон]]
|-
| 63 || {{iw|Күннің шығуы (фильм)|Күннің шығуы|en|Sunrise: A Song of Two Humans}} || [[Фридрих Вильгельм Мурнау]] || [[1927 жыл|1927]] || [[Джанет Гейнор]]&lt;br&gt;[[Маргарет Ливингстон]] || [[Джордж О’Брайен]]
|-
| 64 || [[Марти (фильм)|Марти]] || [[Делберт Манн]] || [[1955 жыл|1955]] || [[Бетси Блэр]] || [[Эрнест Боргнайн]]
|-
| 65 || {{iw|Бонни мен Клайд (фильм)|Бонни мен Клайд|en|Bonnie and Clyde (film)}} || [[Артур Пенн]] || [[1967 жыл|1967]] || [[Фэй Данауэй]] || [[Уоррен Битти]]
|-
| 66 || {{iw|Манхэттен (фильм, 1979)|Манхэттен|en|Manhattan (1979 film)}} || [[Вуди Аллен]] || [[1979 жыл|1979]] || [[Дайан Китон]] || [[Вуди Аллен]]
|-
| 67 || {{iw|Құштарлық трамвайы (фильм, 1951)|Құштарлық трамвайы|en|A Streetcar Named Desire (1951 film)}} || [[Элиа Казан]] || [[1951 жыл|1951]] || [[Вивьен Ли]] || [[Марлон Брандо]]
|-
| 68 || {{iw|Не болды, док? (фильм, 1972)|Не болды, док?|en|What's Up, Doc? (1972 film)}} || [[Питер Богданович]] || [[1972 жыл|1972]] || [[Барбра Стрейзанд]] || [[Райан О’Нил]]
|-
| 69 || {{iw|Гарольд пен Мод|Гарольд пен Мод|en|Harold and Maude}} || [[Хэл Эшби]] || [[1971 жыл|1971]] || [[Рут Гордон]] || [[Бад Корт]]
|-
| 70 || {{iw|Ақыл мен сезім (фильм, 1995)|Ақыл мен сезім|en|Sense and Sensibility (1995 film)}} || [[Энг Ли]] || [[1995 жыл|1995]] || [[Эмма Томпсон]]&lt;br&gt;[[Кейт Уинслет]] || [[Хью Грант]]&lt;br&gt;[[Алан Рикман]]
|-
| 71 || {{iw|Шығысқа қарай (фильм, 1920)|Шығысқа қарай|en|Way Down East}} || [[Дэвид Уорк Гриффит]] || [[1920 жыл|1920]] || [[Лиллиан Гиш]] || [[Ричард Бартелмесс]]
|-
| 72 || {{iw|Роксана (фильм)|Роксана|en|Roxanne (film)}} || [[Фред Скеписи]] || [[1987 жыл|1987]] || [[Дэрил Ханна]] || [[Стив Мартин]]
|-
| 73 || {{iw|Елес және миссис Мьюир|Елес және миссис Мьюир|en|The Ghost and Mrs. Muir}} || [[Джозеф Лео Манкевич]] || [[1947 жыл|1947]] || [[Джин Тирни]] || [[Рекс Харрисон]]
|-
| 74 || {{iw|Жыл әйелі|Жыл әйелі|en|Woman of the Year}} || [[Джордж Стивенс]] || [[1942 жыл|1942]] || [[Кэтрин Хепбёрн]] || [[Спенсер Трейси]]
|-
| 75 || {{iw|Америка президенті (фильм)|Америка президенті|en|The American President}} || [[Роб Райнер]] || [[1995 жыл|1995]] || [[Аннетт Бенинг]] || [[Майкл Дуглас]]
|-
| 76 || {{iw|Тыныш адам (фильм, 1952)|Тыныш адам|en|The Quiet Man}} || [[Джон Форд]] || [[1952 жыл|1952]] || [[Морин О’Хара]] || [[Джон Уэйн]]
|-
| 77 || {{iw|Сұмдық шындық|Сұмдық шындық|en|The Awful Truth}} || [[Лео Маккэри]] || [[1937 жыл|1937]] || [[Айрин Данн]] || [[Кэри Грант]]
|-
| 78 || {{iw|Үйге оралу (фильм, 1978)|Үйге оралу|en|Coming Home (1978 film)}} || [[Хэл Эшби]] || [[1978 жыл|1978]] || [[Джейн Фонда]] || [[Джон Войт]]
|-
| 79 || {{iw|Иезавель (фильм, 1938)|Иезавель|en|Jezebel (1938 film)}} || [[Уильям Уайлер]] || [[1938 жыл|1938]] || [[Бетт Дэвис]] || [[Генри Фонда]]
|-
| 80 || {{iw|Шейх (фильм, 1921)|Шейх|en|The Sheik (film)}} || [[Джордж Мелфорд]] || [[1921 жыл|1921]] || [[Агнес Эйрс]] || [[Рудольф Валентино]]
|-
| 81 || {{iw|Қоштасудағы қыз|Қоштасудағы қыз|en|The Goodbye Girl}} || [[Герберт Росс]] || [[1977 жыл|1977]] || [[Марша Мейсон]] || [[Ричард Дрейфусс]]
|-
| 82 || {{iw|Куәгер (фильм, 1985)|Куәгер|en|Witness (1985 film)}} || [[Питер Уир]] || [[1985 жыл|1985]] || [[Келли Макгиллис]] || [[Харрисон Форд]]
|-
| 83 || {{iw|Марокко (фильм, 1930)|Марокко|en|Morocco (film)}} || [[Йозеф фон Штернберг]] || [[1930 жыл|1930]] || [[Марлен Дитрих]] || [[Гэри Купер]]
|-
| 84 || {{iw|Қос сақтандыру (фильм)|Қос сақтандыру|en|Double Indemnity}} || [[Билли Уайлдер]] || [[1944 жыл|1944]] || [[Барбара Стэнвик]] || [[Фред Макмюррей]]
|-
| 85 || {{iw|Махаббат — ең тамаша нәрсе|Махаббат — ең тамаша нәрсе|en|Love Is a Many-Splendored Thing (film)}} || [[Генри Кинг]] || [[1955 жыл|1955]] || [[Дженнифер Джонс]] || [[Уильям Холден]]
|-
| 86 || {{iw|Әйгілі (фильм, 1946)|Әйгілі|en|Notorious (1946 film)}} || [[Альфред Хичкок]] || [[1946 жыл|1946]] || [[Ингрид Бергман]] || [[Кэри Грант]]
|-
| 87 || {{iw|Болмыстың төзгісіз жеңілдігі (фильм)|Болмыстың төзгісіз жеңілдігі|en|The Unbearable Lightness of Being (film)}} || [[Филип Кауфман]] || [[1988 жыл|1988]] || [[Жюльет Бинош]] || [[Дэниел Дэй-Льюис]]
|-
| 88 || {{iw|Ханшайым-келін|Ханшайым-келін|en|The Princess Bride (film)}} || [[Роб Райнер]] || [[1987 жыл|1987]] || [[Робин Райт]] || [[Кэри Элвес]]
|-
| 89 || {{iw|Вирджиния Вулфтан кім қорқады? (фильм)|Вирджиния Вулфтан кім қорқады?|en|Who's Afraid of Virginia Woolf? (film)}} || [[Майк Николс]] || [[1966 жыл|1966]] || [[Элизабет Тейлор]]&lt;br&gt;[[Сэнди Деннис]] || [[Ричард Бёртон]]&lt;br&gt;[[Джордж Сигал]]
|-
| 90 || {{iw|Мэдисон округінің көпірлері (фильм)|Мэдисон округінің көпірлері|en|The Bridges of Madison County (film)}} || [[Клинт Иствуд]] || [[1995 жыл|1995]] || [[Мерил Стрип]] || [[Клинт Иствуд]]
|-
| 91 || {{iw|Іскер қыз (фильм)|Іскер қыз|en|Working Girl}} || [[Майк Николс]] || [[1988 жыл|1988]] || [[Мелани Гриффит]] || [[Харрисон Форд]]
|-
| 92 || {{iw|Порги мен Бесс (фильм)|Порги мен Бесс|en|Porgy and Bess (film)}} || [[Отто Премингер]] || [[1959 жыл|1959]] || [[Дороти Дэндридж]] || [[Сидни Пуатье]]
|-
| 93 || {{iw|Лас билер|Лас билер|en|Dirty Dancing}} || [[Эмиль Ардолино]] || [[1987 жыл|1987]] || [[Дженнифер Грей]] || [[Патрик Суэйзи]]
|-
| 94 || {{iw|Дене қызуы|Дене қызуы|en|Body Heat}} || [[Лоуренс Кэздан]] || [[1981 жыл|1981]] || [[Кэтлин Тёрнер]] || [[Уильям Херт]]
|-
| 95 || {{iw|Леди мен Қаңғыбас (мультфильм, 1955)|Леди мен Қаңғыбас|en|Lady and the Tramp}} || [[Уилфред Джексон]]&lt;br&gt;[[Гамильтон Ласк]]&lt;br&gt;[[Клайд Джероними]] || [[1955 жыл|1955]] || [[Барбара Ладди]] || [[Ларри Робертс]]
|-
| 96 || {{iw|Паркте жалаң аяқ (фильм)|Паркте жалаң аяқ|en|Barefoot in the Park (film)}} || [[Джин Сакс]] || [[1967 жыл|1967]] || [[Джейн Фонда]] || [[Роберт Редфорд]]
|-
| 97 || {{iw|Бриолин (фильм)|Бриолин|en|Grease (film)}} || [[Рэндал Клайзер]] || [[1978 жыл|1978]] || [[Оливия Ньютон-Джон]] || [[Джон Траволта]]
|-
| 98 || {{iw|Нотр-Дам бүкірі (фильм, 1939)|Нотр-Дам бүкірі|en|The Hunchback of Notre Dame (1939 film)}} || [[Уильям Дитерле]] || [[1939 жыл|1939]] || [[Морин О’Хара]] || [[Чарльз Лоутон]]
|-
| 99 || {{iw|Жастық үстіндегі әңгіме|Жастық үстіндегі әңгіме|en|Pillow Talk (film)}} || [[Майкл Гордон]] || [[1959 жыл|1959]] || [[Дорис Дэй]] || [[Рок Хадсон]]
|-
| 100 || {{iw|Джерри Магуайер|Джерри Магуайер|en|Jerry Maguire}} || [[Кэмерон Кроу]] || [[1996 жыл|1996]] || [[Рене Зеллвегер]] || [[Том Круз]]
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.afi.com/100Years/passions.aspx Ресми сайт] {{ref-en}}
* [http://www.afi.com/Docs/100Years/passions100.pdf Жеңімпаздар тізімі (100)] {{ref-en}}
* [http://www.afi.com/Docs/100Years/passions400.pdf Номинанттар тізімі (400)] {{ref-en}}

[[Санат:Кинематографиялық рейтингтер]]
[[Санат:Фильмдер тізімі]]
[[Санат:AFI 100 жыл]]</text>
      <sha1>ce78c1qtb3zdt75w1v3frv3wgyhh4to</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>AFI нұсқасы бойынша 100 жылдағы 100 үздік шабыттандыратын фильм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>778816</id>
    <revision>
      <id>3591632</id>
      <parentid>3591011</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T11:12:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <origin>3591632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16948" sha1="0qtfg7skqszry67ytg76gzjk39ziw49" xml:space="preserve">{{AFI 100 Years... series}}

«'''AFI 100 жыл...'''» топтамасының бір бөлігі болып табылатын '''«AFI нұсқасы бойынша 100 жылдағы 100 үздік шабыттандыратын фильм»''' тізімі — [[Америка кино институты]] анықтаған ең әсерлі әрі рух беретін америкалық туындылардың жиынтығы. Тізім 2006 жылы 14 маусымда [[CBS]] арнасындағы үш сағаттық арнайы бағдарламада жарияланды.&lt;ref name=&quot;AFI&quot;&gt;{{cite web |title=AFI's 100 Most Inspiring Films of All Time |url=https://www.afi.com/afis-100-years-100-cheers/ |access-date=12 December 2023 |website=American Film Institute}}&lt;/ref&gt;

== Тізім ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:1.00em; line-height:1.5em;&quot;
! №
! Фильм атауы
! Режиссері
! Жылы
|-
| 1 || [[Бұл ғажайып өмір]] || [[Фрэнк Капра]] || [[1946 жыл|1946]]
|-
| 2 || [[Құйқылжықты өлтіру (фильм)|Құйқылжықты өлтіру]] || [[Роберт Маллиган]] || [[1962 жыл|1962]]
|-
| 3 || [[Шиндлердің тізімі]] || [[Стивен Спилберг]] || [[1993 жыл|1993]]
|-
| 4 || [[Рокки]] || [[Джон Г. Эвилдсен]] || [[1976 жыл|1976]]
|-
| 5 || {{iw|Мистер Смит Вашингтонға барады|Мистер Смит Вашингтонға барады|en|Mr. Smith Goes to Washington}} || [[Фрэнк Капра]] || [[1939 жыл|1939]]
|-
| 6 || {{iw|Жатпланеталық (фильм)|Жатпланеталық|en|E.T. the Extra-Terrestrial}} || [[Стивен Спилберг]] || [[1982 жыл|1982]]
|-
| 7 || {{iw|Ыза шоғы (фильм)|Ыза шоғы|en|The Grapes of Wrath (film)}} || [[Джон Форд]] || [[1940 жыл|1940]]
|-
| 8 || {{iw|Үзіліс (фильм, 1979)|Үзіліс|en|Breaking Away}} || [[Питер Йетс]] || [[1979 жыл|1979]]
|-
| 9 || {{iw|34-ші көшедегі ғажайып (фильм, 1947)|34-ші көшедегі ғажайып|en|Miracle on 34th Street}} || [[Джордж Ситон]] || [[1947 жыл|1947]]
|-
| 10 || [[Қатардағы жауынгер Райанды құтқару]] || [[Стивен Спилберг]] || [[1998 жыл|1998]]
|-
| 11 || [[Өміріміздің үздік жылдары]] || [[Уильям Уайлер]] || [[1946 жыл|1946]]
|-
| 12 || [[Аполлон 13 (фильм)|Аполлон 13]] || [[Рон Ховард]] || [[1995 жыл|1995]]
|-
| 13 || {{iw|Хузиерлер (фильм)|Хузиерлер|en|Hoosiers (film)}} || [[Дэвид Анспо]] || [[1986 жыл|1986]]
|-
| 14 || {{iw|Квай өзеніндегі көпір|Квай өзеніндегі көпір|en|The Bridge on the River Kwai}} || [[Дэвид Лин]] || [[1957 жыл|1957]]
|-
| 15 || {{iw|Ғажайып жасаушы (фильм, 1962)|Ғажайып жасаушы|en|The Miracle Worker (1962 film)}} || [[Артур Пенн]] || [[1962 жыл|1962]]
|-
| 16 || {{iw|Норма Рэй|Норма Рэй|en|Norma Rae}} || [[Мартин Ритт]] || [[1979 жыл|1979]]
|-
| 17 || [[Көкектің ұясы (фильм)|Көкектің ұясы]] || [[Милош Форман]] || [[1975 жыл|1975]]
|-
| 18 || {{iw|Анна Франк күнделігі (фильм, 1959)|Анна Франк күнделігі|en|The Diary of Anne Frank (1959 film)}} || [[Джордж Стивенс]] || [[1959 жыл|1959]]
|-
| 19 || {{iw|Нағыз жігіттер (фильм)|Нағыз жігіттер|en|The Right Stuff (film)}} || [[Филип Кауфман]] || [[1983 жыл|1983]]
|-
| 20 || {{iw|Филадельфия (фильм)|Филадельфия|en|Philadelphia (film)}} || [[Джонатан Демми]] || [[1993 жыл|1993]]
|-
| 21 || {{iw|Түн иірімінде (фильм)|Түн иірімінде|en|In the Heat of the Night (film)}} || [[Норман Джуисон]] || [[1967 жыл|1967]]
|-
| 22 || {{iw|Янкилердің мақтанышы|Янкилердің мақтанышы|en|The Pride of the Yankees}} || [[Сэм Вуд]] || [[1942 жыл|1942]]
|-
| 23 || [[Шоушенктен қашу]] || [[Фрэнк Дарабонт]] || [[1994 жыл|1994]]
|-
| 24 || {{iw|Ұлттық барқыт (фильм)|Ұлттық барқыт|en|National Velvet (film)}} || [[Кларенс Браун]] || [[1944 жыл|1944]]
|-
| 25 || {{iw|Салливанның саяхаты|Салливанның саяхаты|en|Sullivan's Travels}} || [[Престон Стерджес]] || [[1941 жыл|1941]]
|-
| 26 || [[Оз елінің сиқыршысы (фильм, 1939)|Оз елінің сиқыршысы]] || [[Виктор Флеминг]] || [[1939 жыл|1939]]
|-
| 27 || {{iw|Тал түс|Тал түс|en|High Noon}} || [[Фред Циннеман]] || [[1952 жыл|1952]]
|-
| 28 || {{iw|Арман алаңы|Арман алаңы|en|Field of Dreams}} || [[Фил Олден Робинсон]] || [[1989 жыл|1989]]
|-
| 29 || {{iw|Ганди (фильм)|Ганди|en|Gandhi (film)}} || [[Ричард Аттенборо]] || [[1982 жыл|1982]]
|-
| 30 || [[Арабиялық Лоуренс (фильм)|Арабиялық Лоуренс]] || [[Дэвид Лин]] || [[1962 жыл|1962]]
|-
| 31 || {{iw|Даңқ (фильм, 1989)|Даңқ|en|Glory (1989 film)}} || [[Эдвард Цвик]] || [[1989 жыл|1989]]
|-
| 32 || [[Касабланка (фильм)|Касабланка]] || [[Майкл Кертис]] || [[1942 жыл|1942]]
|-
| 33 || {{iw|Үлкен қаланың оттары|Үлкен қаланың оттары|en|City Lights}} || [[Чарли Чаплин]] || [[1931 жыл|1931]]
|-
| 34 || [[Президенттің бүкіл жасағы]] || [[Алан Дж. Пакула]] || [[1976 жыл|1976]]
|-
| 35 || {{iw|Кешкі асқа кім келетінін тап|Кешкі асқа кім келетінін тап|en|Guess Who's Coming to Dinner}} || [[Стэнли Крамер]] || [[1967 жыл|1967]]
|-
| 36 || {{iw|Портта (фильм)|Портта|en|On the Waterfront}} || [[Элиа Казан]] || [[1954 жыл|1954]]
|-
| 37 || [[Форрест Гамп]] || [[Роберт Земекис]] || [[1994 жыл|1994]]
|-
| 38 || [[Пиноккио (мультфильм, 1940)|Пиноккио]] || [[Бен Шарпстин]]&lt;br&gt;[[Гамильтон Ласк]] || [[1940 жыл|1940]]
|-
| 39 || [[Жұлдызды соғыстар: Эпизод IV - Жаңа үміт|Жұлдызды соғыстар]] || [[Джордж Лукас]] || [[1977 жыл|1977]]
|-
| 40 || {{iw|Миссис Минивер (фильм)|Миссис Минивер|en|Mrs. Miniver}} || [[Уильям Уайлер]] || [[1942 жыл|1942]]
|-
| 41 || [[Музыка дыбыстары (фильм)|Музыка дыбыстары]] || [[Роберт Уайз]] || [[1965 жыл|1965]]
|-
| 42 || [[12 ашулы кісі (фильм, 1957)|12 ашулы кісі]] || [[Сидни Люмет]] || [[1957 жыл|1957]]
|-
| 43 || [[Жел өтіндегі тағдырлар (фильм)|Жел өтіндегі тағдырлар]] || [[Виктор Флеминг]] || [[1939 жыл|1939]]
|-
| 44 || {{iw|Спартак (фильм)|Спартак|en|Spartacus (film)}} || [[Стэнли Кубрик]] || [[1960 жыл|1960]]
|-
| 45 || {{iw|Алтын көлде (фильм, 1981)|Алтын көлде|en|On Golden Pond (1981 film)}} || [[Марк Райделл]] || [[1981 жыл|1981]]
|-
| 46 || {{iw|Дала лалагүлдері (фильм, 1963)|Дала лалагүлдері|en|Lilies of the Field (1963 film)}} || [[Ральф Нельсон]] || [[1963 жыл|1963]]
|-
| 47 || [[2001: Ғарыш одиссеясы]] || [[Стэнли Кубрик]] || [[1968 жыл|1968]]
|-
| 48 || {{iw|Африкалық патшайым (фильм)|Африкалық патшайым|en|The African Queen (film)}} || [[Джон Хьюстон]] || [[1951 жыл|1951]]
|-
| 49 || {{iw|Джон Доуды жолықтырыңыз|Джон Доуды жолықтырыңыз|en|Meet John Doe}} || [[Фрэнк Капра]] || [[1941 жыл|1941]]
|-
| 50 || {{iw|Фаворит (фильм, 2003)|Фаворит|en|Seabiscuit (film)}} || [[Гэри Росс]] || [[2003 жыл|2003]]
|-
| 51 || {{iw|Күлгін түс (фильм, 1985)|Күлгін түс|en|The Color Purple (1985 film)}} || [[Стивен Спилберг]] || [[1985 жыл|1985]]
|-
| 52 || {{iw|Өлі ақындар қоғамы|Өлі ақындар қоғамы|en|Dead Poets Society}} || [[Питер Уир]] || [[1989 жыл|1989]]
|-
| 53 || {{iw|Шейн (фильм)|Шейн|en|Shane (film)}} || [[Джордж Стивенс]] || [[1953 жыл|1953]]
|-
| 54 || {{iw|Руди (фильм)|Руди|en|Rudy (film)}} || [[Дэвид Анспо]] || [[1993 жыл|1993]]
|-
| 55 || {{iw|Тізбектелгендер|Тізбектелгендер|en|The Defiant Ones}} || [[Стэнли Крамер]] || [[1958 жыл|1958]]
|-
| 56 || [[Бен-Гур (фильм, 1959)|Бен-Гур]] || [[Уильям Уайлер]] || [[1959 жыл|1959]]
|-
| 57 || {{iw|Сержант Йорк (фильм)|Сержант Йорк|en|Sergeant York (film)}} || [[Говард Хоукс]] || [[1941 жыл|1941]]
|-
| 58 || {{iw|Үшінші дәрежелі жақын байланыстар|Үшінші дәрежелі жақын байланыстар|en|Close Encounters of the Third Kind}} || [[Стивен Спилберг]] || [[1977 жыл|1977]]
|-
| 59 || {{iw|Қасқырлармен билеу|Қасқырлармен билеу|en|Dances with Wolves}} || [[Кевин Костнер]] || [[1990 жыл|1990]]
|-
| 60 || {{iw|Өлім алқабы (фильм)|Өлім алқабы|en|The Killing Fields (film)}} || [[Роланд Жоффе]] || [[1984 жыл|1984]]
|-
| 61 || {{iw|Саундер (фильм)|Саундер|en|Sounder (film)}} || [[Мартин Ритт]] || [[1972 жыл|1972]]
|-
| 62 || [[Ер жүрек]] || [[Мел Гибсон]] || [[1995 жыл|1995]]
|-
| 63 || {{iw|Жаңбыр адамы|Жаңбыр адамы|en|Rain Man}} || [[Барри Левинсон]] || [[1988 жыл|1988]]
|-
| 64 || {{iw|Қара тұлпар (фильм)|Қара тұлпар|en|The Black Stallion (film)}} || [[Кэрролл Бэллард]] || [[1979 жыл|1979]]
|-
| 65 || {{iw|Күн астындағы мейіз (фильм, 1961)|Күн астындағы мейіз|en|A Raisin in the Sun (1961 film)}} || [[Дэниэл Петри]] || [[1961 жыл|1961]]
|-
| 66 || {{iw|Силквуд|Силквуд|en|Silkwood}} || [[Майк Николс]] || [[1983 жыл|1983]]
|-
| 67 || {{iw|Жер тоқтаған күн (фильм, 1951)|Жер тоқтаған күн|en|The Day the Earth Stood Still}} || [[Роберт Уайз]] || [[1951 жыл|1951]]
|-
| 68 || {{iw|Офицер және джентльмен|Офицер және джентльмен|en|An Officer and a Gentleman}} || [[Тэйлор Хэкфорд]] || [[1982 жыл|1982]]
|-
| 69 || {{iw|Сент-Луис рухы (фильм)|Сент-Луис рухы|en|The Spirit of St. Louis (film)}} || [[Билли Уайлдер]] || [[1957 жыл|1957]]
|-
| 70 || {{iw|Кеншінің қызы (фильм)|Кеншінің қызы|en|Coal Miner's Daughter (film)}} || [[Майкл Эптед]] || [[1980 жыл|1980]]
|-
| 71 || {{iw|Салқанқанды Люк|Салқанқанды Люк|en|Cool Hand Luke}} || [[Стюарт Розенберг]] || [[1967 жыл|1967]]
|-
| 72 || {{iw|Қараңғы жеңіс|Қараңғы жеңіс|en|Dark Victory}} || [[Эдмунд Гулдинг]] || [[1939 жыл|1939]]
|-
| 73 || {{iw|Эрин Брокович (фильм)|Эрин Брокович|en|Erin Brockovich (film)}} || [[Стивен Содерберг]] || [[2000 жыл|2000]]
|-
| 74 || {{iw|Ганга Дин (фильм)|Ганга Дин|en|Gunga Din (film)}} || [[Джордж Стивенс]] || [[1939 жыл|1939]]
|-
| 75 || {{iw|Үкім (фильм, 1982)|Үкім|en|The Verdict}} || [[Сидни Люмет]] || [[1982 жыл|1982]]
|-
| 76 || {{iw|Алькатрастағы құсшы (фильм)|Алькатрастағы құсшы|en|Birdman of Alcatraz (film)}} || [[Джон Франкенхаймер]] || [[1962 жыл|1962]]
|-
| 77 || {{iw|Мисс Дэйзидің жүргізушісі|Мисс Дэйзидің жүргізушісі|en|Driving Miss Daisy}} || [[Брюс Бересфорд]] || [[1989 жыл|1989]]
|-
| 78 || {{iw|Тельма мен Луиза|Тельма мен Луиза|en|Thelma &amp; Louise}} || [[Ридли Скотт]] || [[1991 жыл|1991]]
|-
| 79 || {{iw|Он өсиет (фильм, 1956)|Он өсиет|en|The Ten Commandments (1956 film)}} || [[Сесил Б. Демилль]] || [[1956 жыл|1956]]
|-
| 80 || {{iw|Бэйб (фильм)|Бэйб|en|Babe (film)}} || [[Крис Нунан]] || [[1995 жыл|1995]]
|-
| 81 || {{iw|Ұлдар қалашығы (фильм)|Ұлдар қалашығы|en|Boys Town (film)}} || [[Норман Таурог]] || [[1938 жыл|1938]]
|-
| 82 || {{iw|Шатырдағы скрипкашы (фильм)|Шатырдағы скрипкашы|en|Fiddler on the Roof (film)}} || [[Норман Джуисон]] || [[1971 жыл|1971]]
|-
| 83 || {{iw|Мистер Дидс қалаға барады|Мистер Дидс қалаға барады|en|Mr. Deeds Goes to Town}} || [[Фрэнк Капра]] || [[1936 жыл|1936]]
|-
| 84 || {{iw|Серпико|Серпико|en|Serpico}} || [[Сидни Люмет]] || [[1973 жыл|1973]]
|-
| 85 || {{iw|Махаббаттың бұған не қатысы бар? (фильм)|Махаббаттың бұған не қатысы бар?|en|What's Love Got to Do with It (1993 film)}} || [[Брайан Гибсон]] || [[1993 жыл|1993]]
|-
| 86 || {{iw|Төтеп бер және орында|Төтеп бер және орында|en|Stand and Deliver}} || [[Рамон Менендес]] || [[1988 жыл|1988]]
|-
| 87 || {{iw|Іскер қыз (фильм)|Іскер қыз|en|Working Girl}} || [[Майк Николс]] || [[1988 жыл|1988]]
|-
| 88 || {{iw|Янки Дудл Денди|Янки Дудл Денди|en|Yankee Doodle Dandy}} || [[Майкл Кертис]] || [[1942 жыл|1942]]
|-
| 89 || {{iw|Гарольд пен Мод|Гарольд пен Мод|en|Harold and Maude}} || [[Хэл Эшби]] || [[1971 жыл|1971]]
|-
| 90 || {{iw|Руанда қонақ үйі|Руанда қонақ үйі|en|Hotel Rwanda}} || [[Терри Джордж]] || [[2004 жыл|2004]]
|-
| 91 || {{iw|Қағаз соңынан қуу (фильм)|Қағаз соңынан қуу|en|The Paper Chase (film)}} || [[Джеймс Бриджес]] || [[1973 жыл|1973]]
|-
| 92 || {{iw|Даңқ (фильм, 1980)|Даңқ|en|Fame (1980 film)}} || [[Алан Паркер]] || [[1980 жыл|1980]]
|-
| 93 || {{iw|Сана ойындары|Сана ойындары|en|A Beautiful Mind (film)}} || [[Рон Ховард]] || [[2001 жыл|2001]]
|-
| 94 || {{iw|Батыл капитан (фильм, 1937)|Батыл капитан|en|Captains Courageous (1937 film)}} || [[Виктор Флеминг]] || [[1937 жыл|1937]]
|-
| 95 || {{iw|Жүректегі орындар|Жүректегі орындар|en|Places in the Heart}} || [[Роберт Бентон]] || [[1984 жыл|1984]]
|-
| 96 || {{iw|Бобби Фишерді іздеу|Бобби Фишерді іздеу|en|Searching for Bobby Fischer}} || [[Стивен Заиллян]] || [[1993 жыл|1993]]
|-
| 97 || {{iw|Мадам Кюри (фильм)|Мадам Кюри|en|Madame Curie (film)}} || [[Мервин Лерой]] || [[1943 жыл|1943]]
|-
| 98 || {{iw|Карате-кид|Карате-кид|en|The Karate Kid}} || [[Джон Г. Эвилдсен]] || [[1984 жыл|1984]]
|-
| 99 || {{iw|Рэй (фильм)|Рэй|en|Ray (film)}} || [[Тэйлор Хэкфорд]] || [[2004 жыл|2004]]
|-
| 100 || {{iw|Отты арбалар|Отты арбалар|en|Chariots of Fire}} || [[Хью Хадсон]] || [[1981 жыл|1981]]
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.afi.com/100Years/cheers.aspx Ресми сайт] {{ref-en}}
* [http://www.afi.com/Docs/100Years/cheers300.pdf Номинанттар тізімі (300)] {{ref-en}}
* [http://www.afi.com/Docs/100Years/cheers100.pdf Жеңімпаздар тізімі (100)] {{ref-en}}

[[Санат:Кинематографиялық рейтингтер]]
[[Санат:Фильмдер тізімі]]
[[Санат:AFI 100 жыл]]</text>
      <sha1>0qtfg7skqszry67ytg76gzjk39ziw49</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>AFI нұсқасы бойынша 100 жылдағы 100 үздік шытырман оқиғалы фильм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>778831</id>
    <revision>
      <id>3591639</id>
      <parentid>3591005</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T11:36:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <origin>3591639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17287" sha1="6tmh2xfctimechtm28ozlv7tp8xnri8" xml:space="preserve">{{AFI 100 Years... series}}
«'''AFI 100 жыл...'''» топтамасының бір бөлігі болып табылатын '''«AFI нұсқасы бойынша 100 жылдағы 100 үздік шытырман оқиғалы фильм»''' тізімі — америкалық кинематографтағы ең қызықты әрі шиеленіске толы 100 туындының жиынтығы. [[Америка кино институты]] бұл тізімді 2001 жылы 12 маусымда [[CBS]] арнасындағы арнайы телебағдарламада жариялады. Бағдарламаны [[Харрисон Форд]] жүргізді.

Тізімге [[Альфред Хичкок]]тың тоғыз фильмі енді, бұл «қорқыныш пен үрей шеберінің» ең көп танылған режиссер екенін көрсетті.

== Тізім ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:1.00em; line-height:1.5em;&quot;
! №
! Фильм атауы
! Режиссері
! Жылы
|-
| 1 || [[Психо]] || [[Альфред Хичкок]] || [[1960 жыл|1960]]
|-
| 2 || {{iw|Жақтар (фильм)|Жақтар|en|Jaws (film)}} || [[Стивен Спилберг]] || [[1975 жыл|1975]]
|-
| 3 || {{iw|Экзорцист (фильм)|Экзорцист|en|The Exorcist}} || [[Уильям Фридкин]] || [[1973 жыл|1973]]
|-
| 4 || {{iw|Солтүстіктен солтүстік-батысқа қарай|Солтүстіктен солтүстік-батысқа қарай|en|North by Northwest}} || [[Альфред Хичкок]] || [[1959 жыл|1959]]
|-
| 5 || [[Қозылар үнсіздігі (фильм)|Қозылар үнсіздігі]] || [[Джонатан Демми]] || [[1991 жыл|1991]]
|-
| 6 || {{iw|Бөтен (фильм)|Бөтен|en|Alien (film)}} || [[Ридли Скотт]] || [[1979 жыл|1979]]
|-
| 7 || {{iw|Құстар (фильм)|Құстар|en|The Birds (film)}} || [[Альфред Хичкок]] || [[1963 жыл|1963]]
|-
| 8 || {{iw|Француз байланысшысы (фильм)|Француз байланысшысы|en|The French Connection (film)}} || [[Уильям Фридкин]] || [[1971 жыл|1971]]
|-
| 9 || {{iw|Розмаридің сәбиі (фильм)|Розмаридің сәбиі|en|Rosemary's Baby (film)}} || [[Роман Полански]] || [[1968 жыл|1968]]
|-
| 10 || {{iw|Жоғалған кемені іздеушілер|Жоғалған кемені іздеушілер|en|Raiders of the Lost Ark}} || [[Стивен Спилберг]] || [[1981 жыл|1981]]
|-
| 11 || [[Өкіл әке (фильм)|Өкіл әке]] || [[Фрэнсис Форд Коппола]] || [[1972 жыл|1972]]
|-
| 12 || [[Кинг Конг (фильм, 1933)|Кинг Конг]] || [[Мериан К. Купер]] || [[1933 жыл|1933]]
|-
| 13 || {{iw|Бонни мен Клайд (фильм)|Бонни мен Клайд|en|Bonnie and Clyde (film)}} || [[Артур Пенн]] || [[1967 жыл|1967]]
|-
| 14 || {{iw|Аулаға қараған терезе|Аулаға қараған терезе|en|Rear Window}} || [[Альфред Хичкок]] || [[1954 жыл|1954]]
|-
| 15 || {{iw|Құтылу (фильм, 1972)|Құтылу|en|Deliverance}} || [[Джон Бурмен]] || [[1972 жыл|1972]]
|-
| 16 || {{iw|Қытай кварталы (фильм, 1974)|Қытай кварталы|en|Chinatown (1974 film)}} || [[Роман Полански]] || [[1974 жыл|1974]]
|-
| 17 || {{iw|Маньчжуриялық кандидат (фильм, 1962)|Маньчжуриялық кандидат|en|The Manchurian Candidate (1962 film)}} || [[Джон Франкенхаймер]] || [[1962 жыл|1962]]
|-
| 18 || {{iw|Вертиго (фильм)|Вертиго|en|Vertigo (film)}} || [[Альфред Хичкок]] || [[1958 жыл|1958]]
|-
| 19 || {{iw|Ұлы қашу (фильм)|Ұлы қашу|en|The Great Escape (film)}} || [[Джон Стерджес]] || [[1963 жыл|1963]]
|-
| 20 || {{iw|Тал түс|Тал түс|en|High Noon}} || [[Фред Циннеман]] || [[1952 жыл|1952]]
|-
| 21 || {{iw|Бұрандалы апельсин (фильм)|Бұрандалы апельсин|en|A Clockwork Orange (film)}} || [[Стэнли Кубрик]] || [[1971 жыл|1971]]
|-
| 22 || {{iw|Такси жүргізушісі (фильм)|Такси жүргізушісі|en|Taxi Driver}} || [[Мартин Скорсезе]] || [[1976 жыл|1976]]
|-
| 23 || [[Арабиялық Лоуренс (фильм)|Арабиялық Лоуренс]] || [[Дэвид Лин]] || [[1962 жыл|1962]]
|-
| 24 || {{iw|Қос сақтандыру (фильм)|Қос сақтандыру|en|Double Indemnity}} || [[Билли Уайлдер]] || [[1944 жыл|1944]]
|-
| 25 || [[Титаник (фильм, 1997)|Титаник]] || [[Джеймс Кэмерон]] || [[1997 жыл|1997]]
|-
| 26 || {{iw|Мальта сұңқары (фильм, 1941)|Мальта сұңқары|en|The Maltese Falcon (1941 film)}} || [[Джон Хьюстон]] || [[1941 жыл|1941]]
|-
| 27 || [[Жұлдызды соғыстар: Эпизод IV - Жаңа үміт|Жұлдызды соғыстар]] || [[Джордж Лукас]] || [[1977 жыл|1977]]
|-
| 28 || {{iw|Қатерлі әуестік|Қатерлі әуестік|en|Fatal Attraction}} || [[Эдриан Лайн]] || [[1987 жыл|1987]]
|-
| 29 || {{iw|Жарқырау (фильм)|Жарқырау|en|The Shining (film)}} || [[Стэнли Кубрик]] || [[1980 жыл|1980]]
|-
| 30 || {{iw|Киік аулаушы (фильм)|Киік аулаушы|en|The Deer Hunter}} || [[Майкл Чимино]] || [[1978 жыл|1978]]
|-
| 31 || {{iw|Үшінші дәрежелі жақын байланыстар|Үшінші дәрежелі жақын байланыстар|en|Close Encounters of the Third Kind}} || [[Стивен Спилберг]] || [[1977 жыл|1977]]
|-
| 32 || {{iw|Поездағы бейтаныстар|Поездағы бейтаныстар|en|Strangers on a Train (film)}} || [[Альфред Хичкок]] || [[1951 жыл|1951]]
|-
| 33 || {{iw|Қашқын (фильм, 1993)|Қашқын|en|The Fugitive (1993 film)}} || [[Эндрю Дэвис]] || [[1993 жыл|1993]]
|-
| 34 || {{iw|Аңшы түні|Аңшы түні|en|The Night of the Hunter (film)}} || [[Чарльз Лоутон]] || [[1955 жыл|1955]]
|-
| 35 || [[Юра кезеңінің саябағы (фильм)|Юра кезеңінің саябағы]] || [[Стивен Спилберг]] || [[1993 жыл|1993]]
|-
| 36 || {{iw|Буллитт|Буллитт|en|Bullitt}} || [[Питер Йетс]] || [[1968 жыл|1968]]
|-
| 37 || [[Касабланка (фильм)|Касабланка]] || [[Майкл Кертис]] || [[1942 жыл|1942]]
|-
| 38 || {{iw|Әйгілі (фильм, 1946)|Әйгілі|en|Notorious (1946 film)}} || [[Альфред Хичкок]] || [[1946 жыл|1946]]
|-
| 39 || {{iw|Қатты жаңғақ (фильм, 1988)|Қатты жаңғақ|en|Die Hard}} || [[Джон Мактирнан]] || [[1988 жыл|1988]]
|-
| 40 || [[2001: Ғарыш одиссеясы]] || [[Стэнли Кубрик]] || [[1968 жыл|1968]]
|-
| 41 || {{iw|Лас Гарри|Лас Гарри|en|Dirty Harry}} || [[Дон Сигел]] || [[1971 жыл|1971]]
|-
| 42 || [[Терминатор (фильм)|Терминатор]] || [[Джеймс Кэмерон]] || [[1984 жыл|1984]]
|-
| 43 || [[Оз елінің сиқыршысы (фильм, 1939)|Оз елінің сиқыршысы]] || [[Виктор Флеминг]] || [[1939 жыл|1939]]
|-
| 44 || {{iw|Жатпланеталық (фильм)|Жатпланеталық|en|E.T. the Extra-Terrestrial}} || [[Стивен Спилберг]] || [[1982 жыл|1982]]
|-
| 45 || [[Қатардағы жауынгер Райанды құтқару]] || [[Стивен Спилберг]] || [[1998 жыл|1998]]
|-
| 46 || {{iw|Кэрри (фильм, 1976)|Кэрри|en|Carrie (1976 film)}} || [[Брайан Де Пальма]] || [[1976 жыл|1976]]
|-
| 47 || {{iw|Дене ұрлаушылардың басып кіруі (фильм, 1956)|Дене ұрлаушылардың басып кіруі|en|Invasion of the Body Snatchers}} || [[Дон Сигел]] || [[1956 жыл|1956]]
|-
| 48 || {{iw|Кісі өлтіру болса, «М»-ді теріңіз|Кісі өлтіру болса, «М»-ді теріңіз|en|Dial M for Murder}} || [[Альфред Хичкок]] || [[1954 жыл|1954]]
|-
| 49 || [[Бен-Гур (фильм, 1959)|Бен-Гур]] || [[Уильям Уайлер]] || [[1959 жыл|1959]]
|-
| 50 || {{iw|Марафоншы (фильм)|Марафоншы|en|Marathon Man (film)}} || [[Джон Шлезингер]] || [[1976 жыл|1976]]
|-
| 51 || {{iw|Құтырған бұқа|Құтырған бұқа|en|Raging Bull}} || [[Мартин Скорсезе]] || [[1980 жыл|1980]]
|-
| 52 || [[Рокки]] || [[Джон Г. Эвилдсен]] || [[1976 жыл|1976]]
|-
| 53 || [[Қойыртпақ шығарма]] || [[Квентин Тарантино]] || [[1994 жыл|1994]]
|-
| 54 || {{iw|Бутч Кэссиди және Сандэнс Кид|Бутч Кэссиди және Сандэнс Кид|en|Butch Cassidy and the Sundance Kid}} || [[Джордж Рой Хилл]] || [[1969 жыл|1969]]
|-
| 55 || {{iw|Қараңғы түскенше күте тұр|Қараңғы түскенше күте тұр|en|Wait Until Dark (film)}} || [[Теренс Янг]] || [[1967 жыл|1967]]
|-
| 56 || {{iw|Франкенштейн (фильм, 1931)|Франкенштейн|en|Frankenstein (1931 film)}} || [[Джеймс Уэйл]] || [[1931 жыл|1931]]
|-
| 57 || [[Президенттің бүкіл жасағы]] || [[Алан Дж. Пакула]] || [[1976 жыл|1976]]
|-
| 58 || {{iw|Квай өзеніндегі көпір|Квай өзеніндегі көпір|en|The Bridge on the River Kwai}} || [[Дэвид Лин]] || [[1957 жыл|1957]]
|-
| 59 || [[Маймылдар ғаламшары (фильм, 1968)|Маймылдар ғаламшары]] || [[Франклин Дж. Шаффнер]] || [[1968 жыл|1968]]
|-
| 60 || [[Алтыншы сезім (фильм)|Алтыншы сезім]] || [[М. Найт Шьямалан]] || [[1999 жыл|1999]]
|-
| 61 || {{iw|Қорқыныш мүйісі (фильм, 1962)|Қорқыныш мүйісі|en|Cape Fear (1962 film)}} || [[Дж. Ли Томпсон]] || [[1962 жыл|1962]]
|-
| 62 || {{iw|Спартак (фильм)|Спартак|en|Spartacus (film)}} || [[Стэнли Кубрик]] || [[1960 жыл|1960]]
|-
| 63 || {{iw|Бэби Джейнмен не болды?|Бэби Джейнмен не болды?|en|What Ever Happened to Baby Jane? (film)}} || [[Роберт Олдрич]] || [[1962 жыл|1962]]
|-
| 64 || {{iw|Зұлымдық ізі (фильм)|Зұлымдық ізі|en|Touch of Evil}} || [[Орсон Уэллс]] || [[1958 жыл|1958]]
|-
| 65 || {{iw|Лас дюжина|Лас дюжина|en|The Dirty Dozen}} || [[Роберт Олдрич]] || [[1967 жыл|1967]]
|-
| 66 || [[Матрица (фильм)|Матрица]]  || [[Лана және Лилли Вачовски|Вачовскилер]] || [[1999 жыл|1999]]
|-
| 67 || {{iw|Сьерра-Мадре қазынасы (фильм)|Сьерра-Мадре қазынасы|en|The Treasure of the Sierra Madre (film)}} || [[Джон Хьюстон]] || [[1948 жыл|1948]]
|-
| 68 || {{iw|Хэллоуин (фильм, 1978)|Хэллоуин|en|Halloween (1978 film)}} || [[Джон Карпентер]] || [[1978 жыл|1978]]
|-
| 69 || {{iw|Жабайы топ (фильм)|Жабайы топ|en|The Wild Bunch}} || [[Сэм Пекинпа]] || [[1969 жыл|1969]]
|-
| 70 || [[Ит талтүс|Иттің тал түсі]] || [[Сидни Люмет]] || [[1975 жыл|1975]]
|-
| 71 || {{iw|Голдфингер (фильм)|Голдфингер|en|Goldfinger (film)}} || [[Гай Хэмилтон]] || [[1964 жыл|1964]]
|-
| 72 || {{iw|Взвод (фильм)|Взвод|en|Platoon (film)}} || [[Оливер Стоун]] || [[1986 жыл|1986]]
|-
| 73 || {{iw|Лора (фильм, 1944)|Лора|en|Laura (1944 film)}} || [[Отто Премингер]] || [[1944 жыл|1944]]
|-
| 74 || [[Ұстараның жүзімен жүгіруші]] || [[Ридли Скотт]] || [[1982 жыл|1982]]
|-
| 75 || [[Үшінші адам]] || [[Кэрол Рид]] || [[1949 жыл|1949]]
|-
| 76 || {{iw|Тельма мен Луиза|Тельма мен Луиза|en|Thelma &amp; Louise}} || [[Ридли Скотт]] || [[1991 жыл|1991]]
|-
| 77 || [[Терминатор 2: Ғарасат күні]] || [[Джеймс Кэмерон]] || [[1991 жыл|1991]]
|-
| 78 || {{iw|Газлайт (фильм, 1944)|Газлайт|en|Gaslight (1944 film)}} || [[Джордж Кьюкор]] || [[1944 жыл|1944]]
|-
| 79 || {{iw|Ғажайып жетеу (фильм, 1960)|Ғажайып жетеу|en|The Magnificent Seven}} || [[Джон Стерджес]] || [[1960 жыл|1960]]
|-
| 80 || [[Ребекка (фильм, 1940)|Ребекка]] || [[Альфред Хичкок]] || [[1940 жыл|1940]]
|-
| 81 || {{iw|Омен (фильм, 1976)|Омен|en|The Omen}} || [[Ричард Доннер]] || [[1976 жыл|1976]]
|-
| 82 || {{iw|Жер тоқтаған күн (фильм, 1951)|Жер тоқтаған күн|en|The Day the Earth Stood Still}} || [[Роберт Уайз]] || [[1951 жыл|1951]]
|-
| 83 || {{iw|Опера елесі (фильм, 1925)|Опера елесі|en|The Phantom of the Opera (1925 film)}} || [[Руперт Джулиан]] || [[1925 жыл|1925]]
|-
| 84 || {{iw|Полтергейст (фильм, 1982)|Полтергейст|en|Poltergeist (1982 film)}} || [[Тоуб Хупер]] || [[1982 жыл|1982]]
|-
| 85 || {{iw|Дракула (фильм, 1931)|Дракула|en|Dracula (1931 English-language film)}} || [[Тод Браунинг]] || [[1931 жыл|1931]]
|-
| 86 || {{iw|Дориан Грейдің суреті (фильм, 1945)|Дориан Грейдің суреті|en|The Picture of Dorian Gray (1945 film)}} || [[Альберт Левин]] || [[1945 жыл|1945]]
|-
| 87 || {{iw|Басқа әлемнен келген нәрсе|Басқа әлемнен келген нәрсе|en|The Thing from Another World}} || [[Кристиан Найби]] || [[1951 жыл|1951]]
|-
| 88 || [[12 ашулы кісі (фильм, 1957)|12 ашулы кісі]]  || [[Сидни Люмет]] || [[1957 жыл|1957]]
|-
| 89 || {{iw|Наварон аралының зеңбіректері (фильм)|Наварон аралының зеңбіректері|en|The Guns of Navarone (film)}} || [[Дж. Ли Томпсон]] || [[1961 жыл|1961]]
|-
| 90 || {{iw|Посейдон хикаясы (фильм, 1972)|Посейдон хикаясы|en|The Poseidon Adventure (1972 film)}} || [[Рональд Ним]] || [[1972 жыл|1972]]
|-
| 91 || [[Ер жүрек]] || [[Мел Гибсон]] || [[1995 жыл|1995]]
|-
| 92 || {{iw|Дене қызуы (фильм, 1981)|Дене қызуы|en|Body Heat}} || [[Лоуренс Кэздан]] || [[1981 жыл|1981]]
|-
| 93 || {{iw|Тірі өліктердің түні|Тірі өліктердің түні|en|Night of the Living Dead}} || [[Джордж Ромеро]] || [[1968 жыл|1968]]
|-
| 94 || {{iw|Қытай синдромы (фильм)|Қытай синдромы|en|The China Syndrome}} || [[Джеймс Бриджес]] || [[1979 жыл|1979]]
|-
| 95 || {{iw|Тұтас металл қабықша|Тұтас металл қабықша|en|Full Metal Jacket}} || [[Стэнли Кубрик]] || [[1987 жыл|1987]]
|-
| 96 || [[Көк барқыт]] || [[Дэвид Линч]] || [[1986 жыл|1986]]
|-
| 97 || {{iw|Соңғы кезектегі қауіпсіздік!|Соңғы кезектегі қауіпсіздік!|en|Safety Last!}} || [[Фред С. Ньюмейер]]&lt;br&gt;[[Сэм Тейлор]] || [[1923 жыл|1923]]
|-
| 98 || {{iw|Жай ғана қан|Жай ғана қан|en|Blood Simple}} || [[Ағайынды Коэн]] || [[1984 жыл|1984]]
|-
| 99 || {{iw|Жылдамдық (фильм, 1994)|Жылдамдық|en|Speed (1994 film)}} || [[Ян де Бонт]] || [[1994 жыл|1994]]
|-
| 100 || {{iw|Робин Гудтың бастан кешкендері (фильм)|Робин Гудтың бастан кешкендері|en|The Adventures of Robin Hood}} || [[Майкл Кертис]] || [[1938 жыл|1938]]
|}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.afi.com/100Years/thrills.aspx Ресми сайт] {{ref-en}}
* [http://www.afi.com/Docs/100Years/thrills100.pdf Жеңімпаздар тізімі (100)] {{ref-en}}
* [http://www.afi.com/Docs/100Years/thrills400.pdf Номинанттар тізімі (400)] {{ref-en}}

[[Санат:Кинематографиялық рейтингтер]]
[[Санат:Фильмдер тізімі]]
[[Санат:AFI 100 жыл]]</text>
      <sha1>6tmh2xfctimechtm28ozlv7tp8xnri8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>AFI нұсқасы бойынша 100 жылдағы 100 үздік қаһарман мен зұлым</title>
    <ns>0</ns>
    <id>778832</id>
    <revision>
      <id>3591646</id>
      <parentid>3591006</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T11:52:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <origin>3591646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20101" sha1="e7dvk0c4vqooqburjqva4nafc9sq60l" xml:space="preserve">{{AFI 100 Years... series}}
«'''AFI 100 жыл...'''» топтамасының бір бөлігі болып табылатын '''«AFI нұсқасы бойынша 100 жылдағы 100 үздік қаһарман мен зұлым»''' тізімі — [[Америка кино институты]] 2003 жылдың маусымында таңдап алған америкалық кинематографтағы ең үздік жүз экрандық кейіпкердің (қаһарман мен зұлым санаттарының әрқайсысы бойынша елуден) жиынтығы. Тізім алғаш рет [[CBS]] арнасындағы арнайы бағдарламада таныстырылды, оны [[Арнольд Шварценеггер]] жүргізді.

Бұл телебағдарлама «Үздік деректі арнайы шығарылым» номинациясы бойынша «[[Эмми]]» сыйлығына ұсынылды.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.emmys.org/primetime/2004/awards/nonfiction.php |title=The 56th Annual Primetime Emmy Awards&lt;!-- Bot generated title --&gt; |access-date=May 1, 2007 |archive-date=October 3, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091003183723/http://www.emmys.org/primetime/2004/awards/nonfiction.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Тізім ==
=== Қаһармандар ===
AFI анықтамасы бойынша, қаһарман — бұл «төтенше жағдайларда жеңіске жететін және адамгершілік, батылдық пен мақсаттылықты бейнелейтін кейіпкер(лер). Олар екіұшты немесе кемшіліктері бар тұлғалар болса да, адамзаттың ең жақсы қырларын көрсету үшін жиі өздерін құрбан етеді».&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=AFI's 100 YEARS…100 HEROES &amp; VILLAINS|url=https://www.afi.com/afis-100-years-100-heroes-villians/|access-date=2021-05-09|website=American Film Institute|language=en}}&lt;/ref&gt;
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! style=&quot;background:#e9e9e9;&quot; | №
! style=&quot;background:#e9e9e9;&quot; | Кейіпкер
! style=&quot;background:#e9e9e9;&quot; | Актер
! style=&quot;background:#e9e9e9;&quot; | Фильм
|-
| 1 || '''Аттикус Финч''' || [[Грегори Пек]] || [[Құйқылжықты өлтіру (фильм)|Құйқылжықты өлтіру]]
|-
| 2 || '''Индиана Джонс''' || [[Харрисон Форд]] || {{iw|Жоғалған кемені іздеушілер|Жоғалған кемені іздеушілер|en|Raiders of the Lost Ark}}
|-
| 3 || '''Джеймс Бонд''' || [[Шон Коннери]] || {{iw|Доктор Ноу (фильм)|Доктор Ноу|en|Dr. No}}
|-
| 4 || '''Рик Блейн''' || [[Хамфри Богарт]] || [[Касабланка (фильм)|Касабланка]] 
|-
| 5 || '''Уилл Кейн''' || [[Гэри Купер]] || {{iw|Тал түс|Тал түс|en|High Noon}}
|-
| 6 || '''Клариса Старлинг''' || [[Джоди Фостер]] || [[Қозылар үнсіздігі (фильм)|Қозылар үнсіздігі]]
|-
| 7 || '''Рокки Бальбоа''' || [[Сильвестр Сталлоне]] || [[Рокки]] 
|-
| 8 || '''Эллен Рипли''' || [[Сигурни Уивер]] || {{iw|Бөтендер (фильм, 1986)|Бөтендер|en|Aliens (film)}}
|-
| 9 || '''Джордж Бейли''' || [[Джеймс Стюарт]] || [[Бұл ғажайып өмір]]
|-
| 10 || '''Т. Э. Лоуренс''' || [[Питер О’Тул]] || [[Арабиялық Лоуренс (фильм)|Арабиялық Лоуренс]]
|-
| 11 || '''Джефферсон Смит''' || [[Джеймс Стюарт]] || {{iw|Мистер Смит Вашингтонға барады|Мистер Смит Вашингтонға барады|en|Mr. Smith Goes to Washington}}
|-
| 12 || '''Том Джоуд''' || [[Генри Фонда]] || {{iw|Ыза шоғы (фильм)|Ыза шоғы|en|The Grapes of Wrath (film)}}
|-
| 13 || '''[[Оскар Шиндлер]]''' || [[Лиам Нисон]] || [[Шиндлердің тізімі]]
|-
| 14 || '''Хан Соло''' || [[Харрисон Форд]] || [[Жұлдызды соғыстар: Эпизод IV - Жаңа үміт|Жұлдызды соғыстар]]
|-
| 15 || '''Норма Рэй Уэбстер''' || [[Салли Филд]] || {{iw|Норма Рэй|Норма Рэй|en|Norma Rae}}
|-
| 16 || '''Шейн''' || [[Алан Лэдд]] || {{iw|Шейн (фильм)|Шейн|en|Shane (film)}}
|-
| 17 || '''Гарри Каллахан''' || [[Клинт Иствуд]] || {{iw|Лас Гарри|Лас Гарри|en|Dirty Harry}}
|-
| 18 || '''[[Робин Гуд]]''' || [[Эррол Флинн]] || {{iw|Робин Гудтың бастан кешкендері (фильм)|Робин Гудтың бастан кешкендері|en|The Adventures of Robin Hood}}
|-
| 19 || '''Вирджил Тиббс''' || [[Сидни Пуатье]] || {{iw|Түн иірімінде (фильм)|Түн иірімінде|en|In the Heat of the Night (film)}}
|-
| 20 || '''Бутч Кэссиди және Сандэнс Кид''' || [[Пол Ньюман]] және [[Роберт Редфорд]] || {{iw|Бутч Кэссиди және Сандэнс Кид|Бутч Кэссиди және Сандэнс Кид|en|Butch Cassidy and the Sundance Kid}}
|-
| 21 || '''[[Махатма Ганди]]''' || [[Бен Кингсли]] || {{iw|Ганди (фильм)|Ганди|en|Gandhi (film)}}
|-
| 22 || '''[[Спартак]]''' || [[Кирк Дуглас]] || {{iw|Спартак (фильм)|Спартак|en|Spartacus (film)}}
|-
| 23 || '''Терри Маллой''' || [[Марлон Брандо]] || {{iw|Портта (фильм)|Портта|en|On the Waterfront}}
|-
| 24 || '''Тельма Дикинсон және Луиза Сойер''' || [[Джина Дэвис]] және [[Сьюзен Сарандон]] || {{iw|Тельма мен Луиза|Тельма мен Луиза|en|Thelma &amp; Louise}}
|-
| 25 || '''Лу Гериг''' || [[Гэри Купер]] || {{iw|Янкилердің мақтанышы|Янкилердің мақтанышы|en|The Pride of the Yankees}}
|-
| 26 || '''[[Супермен]]''' || [[Кристофер Рив]] || {{iw|Супермен (фильм, 1978)|Супермен|en|Superman (1978 film)}}
|-
| 27 || '''Боб Вудворд және Карл Бернштейн''' || [[Роберт Редфорд]] және [[Дастин Хоффман]] || [[Президенттің бүкіл жасағы]] 
|-
| 28 || '''№8 алқаби''' || [[Генри Фонда]] || [[12 ашулы кісі (фильм, 1957)|12 ашулы кісі]]
|-
| 29 || '''Джордж С. Паттон''' || [[Джордж К. Скотт]] || {{iw|Паттон (фильм)|Паттон|en|Patton (film)}}
|-
| 30 || '''Люк Джексон''' || [[Пол Ньюман]] || {{iw|Салқынқанды Люк|Салқынқанды Люк|en|Cool Hand Luke}}
|-
| 31 || '''Эрин Брокович''' || [[Джулия Робертс]] || {{iw|Эрин Брокович (фильм)|Эрин Брокович|en|Erin Brockovich (film)}}
|-
| 32 || '''Филип Марлоу''' || [[Хамфри Богарт]] || {{iw|Терең ұйқы (фильм, 1946)|Терең ұйқы|en|The Big Sleep (1946 film)}}
|-
| 33 || '''Мардж Гандерсон''' || [[Фрэнсис Макдорманд]] || {{iw|Фарго (фильм)|Фарго|en|Fargo (film)}}
|-
| 34 || '''Тарзан''' || [[Джонни Вайсмюллер]] || {{iw|Тарзан: Маймыл адам (фильм, 1932)|Тарзан: Маймыл адам|en|Tarzan the Ape Man (1932 film)}}
|-
| 35 || '''Элвин Йорк''' || [[Гэри Купер]] || {{iw|Сержант Йорк (фильм)|Сержант Йорк|en|Sergeant York (film)}}
|-
| 36 || '''Рустер Когберн''' || [[Джон Уэйн]] || {{iw|Шынайы батылдық (фильм, 1969)|Шынайы батылдық|en|True Grit (1969 film)}}
|-
| 37 || '''Оби-Ван Кеноби''' || [[Алек Гиннесс]] || [[Жұлдызды соғыстар: Эпизод IV - Жаңа үміт|Жұлдызды соғыстар]]
|-
| 38 || '''Қаңғыбас''' || [[Чарли Чаплин]] || {{iw|Үлкен қаланың оттары|Үлкен қаланың оттары|en|City Lights}}
|-
| 39 || '''Лесси''' || Пал (ит) || {{iw|Лесси, үйге қайт (фильм)|Лесси, үйге қайт|en|Lassie Come Home}}
|-
| 40 || '''Фрэнк Серпико''' || [[Аль Пачино]] || {{iw|Серпико|Серпико|en|Serpico}}
|-
| 41 || '''Артур Чиппинг''' || [[Роберт Донат]] || {{iw|Сау бол, мистер Чипс (фильм, 1939)|Сау бол, мистер Чипс|en|Goodbye, Mr. Chips (1939 film)}}
|-
| 42 || '''Эдвард Дж. Флэнаган әкей''' || [[Спенсер Трейси]] || {{iw|Ұлдар қалашығы (фильм)|Ұлдар қалашығы|en|Boys Town (film)}}
|-
| 43 || '''[[Мұса пайғамбар|Мұса]]''' || [[Чарлтон Хестон]] || {{iw|Он өсиет (фильм, 1956)|Он өсиет|en|The Ten Commandments (1956 film)}}
|-
| 44 || '''Джимми «Попай» Дойл''' || [[Джин Хэкмен]] || {{iw|Француз байланысшысы (фильм)|Француз байланысшысы|en|The French Connection (film)}}
|-
| 45 || '''Зорро''' || [[Тайрон Пауэр]] || {{iw|Зорро белгісі (фильм, 1940)|Зорро белгісі|en|The Mark of Zorro (1940 film)}}
|-
| 46 || '''[[Бэтмен]]''' || [[Майкл Китон]] || {{iw|Бэтмен (фильм, 1989)|Бэтмен|en|Batman (1989 film)}}
|-
| 47 || '''Карен Силквуд''' || [[Мерил Стрип]] || {{iw|Силквуд|Силквуд|en|Silkwood}}
|-
| 48 || '''Терминатор''' || [[Арнольд Шварценеггер]] || [[Терминатор 2: Ғарасат күні]]
|-
| 49 || '''Эндрю Беккет''' || [[Том Хэнкс]] || {{iw|Филадельфия (фильм)|Филадельфия|en|Philadelphia (film)}}
|-
| 50 || '''Максимус Децим Меридий''' || [[Рассел Кроу]] || [[Гладиатор (фильм, 2000)|Гладиатор]]
|}

=== Зұлымдар ===
AFI анықтамасы бойынша, зұлым — бұл «ойының зұлымдығы, мінезінің өзімшілдігі және билікке құштарлығы кейде сұлулық пен тектілік тасасында жасырылатын, ал кейде ашық түрде көрініс табатын кейіпкер(лер). Олар шектен шыққан қатыгез немесе асқан күлкілі болуы мүмкін, бірақ соңында бәрібір трагедиялық кейіпкер болып қалады».&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! style=&quot;background:black; color:white;&quot; | №
! style=&quot;background:black; color:white;&quot; | Кейіпкер 
! style=&quot;background:black; color:white;&quot; | Актер
! style=&quot;background:black; color:white;&quot; | Фильм
|-
| 1 || '''Ганнибал Лектер''' || [[Энтони Хопкинс]] || [[Қозылар үнсіздігі (фильм)|Қозылар үнсіздігі]]
|-
| 2 || '''Норман Бейтс''' || [[Энтони Перкинс]] || [[Психо]]
|-
| 3 || '''Дарт Вейдер''' || [[Дэвид Проуз]] (даусы: [[Джеймс Эрл Джонс]]) || [[Жұлдызды соғыстар: Эпизод IV - Жаңа үміт|Жұлдызды соғыстар]]
|-
| 4 || '''Батыстың зұлым мыстаны''' || [[Маргарет Хэмилтон]] || [[Оз елінің сиқыршысы (фильм, 1939)|Оз елінің сиқыршысы]]
|-
| 5 || '''Мейірбике Рэтчед''' || [[Луиза Флетчер]] || [[Көкектің ұясы (фильм)|Көкектің ұясы]]
|-
| 6 || '''Мистер Поттер''' || [[Лайонел Берримор]] || [[Бұл ғажайып өмір]]
|-
| 7 || '''Алекс Форрест''' || [[Гленн Клоуз]] || {{iw|Қатерлі әуестік|Қатерлі әуестік|en|Fatal Attraction}}
|-
| 8 || '''Филлис Дитрихсон''' || [[Барбара Стенвик]] || {{iw|Қос сақтандыру (фильм)|Қос сақтандыру|en|Double Indemnity}}
|-
| 9 || '''Риган Макнилл''' || [[Линда Блэр]] (даусы: [[Мерседес Маккэмбридж]]) || {{iw|Экзорцист (фильм)|Экзорцист|en|The Exorcist}}
|-
| 10 || '''Қатыгез патшайым''' || даусы: Люсиль Ла Верн || [[Ақшақар және жеті ергежейлі (мультфильм, 1937)|Ақшақар және жеті ергежейлі]]
|-
| 11 || '''Майкл Корлеоне''' || [[Аль Пачино]] || [[Өкіл әке 2]]
|-
| 12 || '''Алекс ДеЛардж''' || [[Малкольм Макдауэлл]] || {{iw|Бұрандалы апельсин (фильм)|Бұрандалы апельсин|en|A Clockwork Orange (film)}}
|-
| 13 || '''HAL 9000''' || даусы: Дуглас Рейн || [[2001: Ғарыш одиссеясы]]
|-
| 14 || '''Ксеноморф''' || Боладжи Бадеджо || {{iw|Бөтен (фильм)|Бөтен|en|Alien (film)}}
|-
| 15 || '''Амон Гёт''' || [[Рэйф Файнс]] || [[Шиндлердің тізімі]]
|-
| 16 || '''Ноа Кросс''' || [[Джон Хьюстон]] || {{iw|Қытай кварталы (фильм, 1974)|Қытай кварталы|en|Chinatown (1974 film)}}
|-
| 17 || '''Энни Уилкс''' || [[Кэти Бейтс]] || {{iw|Мизери (фильм)|Мизери|en|Misery (film)}}
|-
| 18 || '''[[Үлкен ақ акула|Акула]]''' || «Брюс» || {{iw|Жақтар (фильм)|Жақтар|en|Jaws (film)}}
|-
| 19 || '''Капитан Блай''' || [[Чарльз Лоутон]] || {{iw|Баунтидегі бүлік (фильм, 1935)|Баунтидегі бүлік|en|Mutiny on the Bounty (1935 film)}}
|-
| 20 || '''Аңшы''' || даусы: Пол Старрс || {{iw|Бэмби (мультфильм)|Бэмби|en|Bambi}}
|-
| 21 || '''Миссис Айзелин''' || [[Анджела Лэнсбери]] || {{iw|Маньчжуриялық кандидат (фильм, 1962)|Маньчжуриялық кандидат|en|The Manchurian Candidate (1962 film)}}
|-
| 22 || '''Терминатор''' || [[Арнольд Шварценеггер]] || [[Терминатор (фильм)|Терминатор]] 
|-
| 23 || '''Ева Харрингтон''' || [[Энн Бакстер]] || [[Барлығы Ева туралы]]
|-
| 24 || '''Гордон Гекко''' || [[Майкл Дуглас]] || {{iw|Уолл-стрит (фильм, 1987)|Уолл-стрит|en|Wall Street (1987 film)}}
|-
| 25 || '''Джек Торранс''' || [[Джек Николсон]] || {{iw|Жарқырау (фильм)|Жарқырау|en|The Shining (film)}}
|-
| 26 || '''Коди Джаррет''' || [[Джеймс Кэгни]] || {{iw|Ақ қызу (фильм, 1949)|Ақ қызу|en|White Heat}}
|-
| 27 || '''Марстықтар''' || — || {{iw|Әлемдер соғысы (фильм, 1953)|Әлемдер соғысы|en|The War of the Worlds (1953 film)}}
|-
| 28 || '''Макс Кэйди''' || [[Роберт Митчем]] || {{iw|Қорқыныш мүйісі (фильм, 1962)|Қорқыныш мүйісі|en|Cape Fear (1962 film)}}
|-
| 29 || '''Гарри Пауэлл''' || [[Роберт Митчем]] || {{iw|Аңшы түні|Аңшы түні|en|The Night of the Hunter (film)}}
|-
| 30 || '''Трэвис Бикл''' || [[Роберт Де Ниро]] || {{iw|Такси жүргізушісі (фильм)|Такси жүргізушісі|en|Taxi Driver}}
|-
| 31 || '''Миссис Дэнверс''' || [[Джудит Андерсон]] || [[Ребекка (фильм, 1940)|Ребекка]] 
|-
| 32 || '''Бонни және Клайд''' || [[Фэй Данауэй]] және [[Уоррен Битти]] || {{iw|Бонни мен Клайд (фильм)|Бонни мен Клайд|en|Bonnie and Clyde (film)}}
|-
| 33 || '''Граф Дракула''' || [[Бела Лугоши]] || {{iw|Дракула (фильм, 1931)|Дракула|en|Dracula (1931 film)}}
|-
| 34 || '''Доктор Кристиан Зелл''' || [[Лоренс Оливье]] || {{iw|Марафоншы (фильм)|Марафоншы|en|Marathon Man (film)}}
|-
| 35 || '''Дж. Дж. Хансекер''' || [[Берт Ланкастер]] || {{iw|Табыстың тәтті иісі|Табыстың тәтті иісі|en|Sweet Smell of Success}}
|-
| 36 || '''Фрэнк Бут''' || [[Деннис Хоппер]] || [[Көк барқыт]]
|-
| 37 || '''Гарри Лайм''' || [[Орсон Уэллс]] || [[Үшінші адам]]
|-
| 38 || '''Рико Банделло''' || [[Эдвард Г. Робинсон]] || {{iw|Кішкентай Цезарь (фильм)|Кішкентай Цезарь|en|Little Caesar (film)}}
|-
| 39 || '''Круэлла Де Виль''' || даусы: [[Бетти Лу Джерсон]] || {{iw|101 далматин (мультфильм)|101 далматин|en|One Hundred and One Dalmatians}}
|-
| 40 || '''Фредди Крюгер''' || [[Роберт Инглунд]] || {{iw|Элм көшесіндегі сұмдық|Элм көшесіндегі сұмдық|en|A Nightmare on Elm Street}}
|-
| 41 || '''Джоан Кроуфорд''' || [[Фэй Данауэй]] || {{iw|Қымбатты анашым (фильм)|Қымбатты анашым|en|Mommie Dearest (film)}}
|-
| 42 || '''Том Пауэрс''' || [[Джеймс Кэгни]] || {{iw|Қоғам жауы|Қоғам жауы|en|The Public Enemy}}
|-
| 43 || '''Реджина Гидденс''' || [[Бетт Дэвис]] || {{iw|Түлкілер (фильм, 1941)|Түлкілер|en|The Little Foxes (film)}}
|-
| 44 || '''Бэби Джейн Хадсон''' || [[Бетт Дэвис]] || {{iw|Бэби Джейнмен не болды?|Бэби Джейнмен не болды?|en|What Ever Happened to Baby Jane? (film)}}
|-
| 45 || '''[[Джокер (DC Comics)|Джокер]]''' || [[Джек Николсон]] || {{iw|Бэтмен (фильм, 1989)|Бэтмен|en|Batman (1989 film)}}
|-
| 46 || '''Ганс Грубер''' || [[Алан Рикман]] || {{iw|Қатты жаңғақ (фильм, 1988)|Қатты жаңғақ|en|Die Hard}}
|-
| 47 || '''Тони Камонте''' || [[Пол Муни]] || [[Тыртық бет (фильм, 1983)|Тыртық бет]]
|-
| 48 || '''Роджер «Болтун» Кинт''' || [[Кевин Спейси]] || {{iw|Күдікті тұлғалар|Күдікті тұлғалар|en|The Usual Suspects}}
|-
| 49 || '''Аурик Голдфингер''' || [[Герт Фрёбе]] || {{iw|Голдфингер (фильм)|Голдфингер|en|Goldfinger (film)}}
|-
| 50 || '''Алонзо Харрис''' || [[Дензел Вашингтон]] || {{iw|Жаттығу күні|Жаттығу күні|en|Training Day}}
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.afi.com/100Years/handv.aspx Ресми сайт] {{ref-en}}
* [https://devaficalmjediwestussa.blob.core.windows.net/images/2019/08/handv100.pdf Жеңімпаздар тізімі (100)] {{ref-en}}
* [http://www.afi.com/Docs/100Years/handv400.pdf Номинанттар тізімі (400)] {{ref-en}}

[[Санат:Кинематографиялық рейтингтер]]
[[Санат:AFI 100 жыл]]</text>
      <sha1>e7dvk0c4vqooqburjqva4nafc9sq60l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munhwa Broadcasting Corporation</title>
    <ns>0</ns>
    <id>779758</id>
    <revision>
      <id>3591147</id>
      <parentid>3589518</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:48:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6764" sha1="2rqkam31mhnm5i4ssfln3fd24olltox" xml:space="preserve">'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; корейше: 주식회사 문화방송; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) Сеул қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады.

1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен Пусан қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===

MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт).

1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады.

1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады.

1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды.

1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды.

1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.

1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді.

1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===

Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды:

* MBC Production
* MBC Media Tech
* MBC Broadcast Culture Center
* MBC Arts Company
* MBC Arts Center

Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды.

2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.
== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|First logo (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Second MBC logo (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Third MBC logo (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>2rqkam31mhnm5i4ssfln3fd24olltox</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591150</id>
      <parentid>3591147</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:50:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) */</comment>
      <origin>3591150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7154" sha1="cgypcjm3t758qyct3esn2a7jniyz46z" xml:space="preserve">'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; корейше: 주식회사 문화방송; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) Сеул қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады.

1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен Пусан қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===

MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт).

1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады.

1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады.

1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды.

1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды.

1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді.

1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===

Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды:

* MBC Production
* MBC Media Tech
* MBC Broadcast Culture Center
* MBC Arts Company
* MBC Arts Center

Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды.

2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.
== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|First logo (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Second MBC logo (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Third MBC logo (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>cgypcjm3t758qyct3esn2a7jniyz46z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591152</id>
      <parentid>3591150</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:51:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мультимедиа дәуірі (1990–1999) */</comment>
      <origin>3591152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7447" sha1="n3dfmucdgtwe705def12mh5bfnpo1ud" xml:space="preserve">'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; корейше: 주식회사 문화방송; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) Сеул қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады.

1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен Пусан қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===

MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт).

1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады.

1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады.

1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды.

1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды.

1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді.

1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===

Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды:

* MBC Production
* MBC Media Tech
* MBC Broadcast Culture Center
* MBC Arts Company
* MBC Arts Center

Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды.

2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|First logo (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Second MBC logo (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Third MBC logo (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>n3dfmucdgtwe705def12mh5bfnpo1ud</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591153</id>
      <parentid>3591152</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:52:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Радио дәуірі (1961–1968) */</comment>
      <origin>3591153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7446" sha1="03xwxt498wo6sp7eyrz5bz6rk64j3oh" xml:space="preserve">'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; корейше: 주식회사 문화방송; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) Сеул қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен Пусан қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===

MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт).

1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады.

1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады.

1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды.

1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды.

1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді.

1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===

Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды:

* MBC Production
* MBC Media Tech
* MBC Broadcast Culture Center
* MBC Arts Company
* MBC Arts Center

Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды.

2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|First logo (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Second MBC logo (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Third MBC logo (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>03xwxt498wo6sp7eyrz5bz6rk64j3oh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591155</id>
      <parentid>3591153</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:52:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) */</comment>
      <origin>3591155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7442" sha1="i20b816l5m2ekfmlb7vg6zt8jptswxc" xml:space="preserve">'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; корейше: 주식회사 문화방송; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) Сеул қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен Пусан қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды.

1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды.

1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді.

1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===

Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды:

* MBC Production
* MBC Media Tech
* MBC Broadcast Culture Center
* MBC Arts Company
* MBC Arts Center

Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды.

2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|First logo (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Second MBC logo (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Third MBC logo (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>i20b816l5m2ekfmlb7vg6zt8jptswxc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591156</id>
      <parentid>3591155</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:53:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) */</comment>
      <origin>3591156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7438" sha1="02lc5cc9xhjb238fwfs4l5qpplb8jfh" xml:space="preserve">'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; корейше: 주식회사 문화방송; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) Сеул қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен Пусан қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===

Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды:

* MBC Production
* MBC Media Tech
* MBC Broadcast Culture Center
* MBC Arts Company
* MBC Arts Center

Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды.

2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|First logo (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Second MBC logo (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Third MBC logo (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>02lc5cc9xhjb238fwfs4l5qpplb8jfh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591159</id>
      <parentid>3591156</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:54:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мультимедиа дәуірі (1990–1999) */</comment>
      <origin>3591159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7429" sha1="r83hzb2gvdjiatxfrhm0nj6cikjyqpe" xml:space="preserve">'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; корейше: 주식회사 문화방송; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) Сеул қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен Пусан қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|First logo (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Second MBC logo (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Third MBC logo (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>r83hzb2gvdjiatxfrhm0nj6cikjyqpe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591161</id>
      <parentid>3591159</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:55:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Радио дәуірі (1961–1968) */</comment>
      <origin>3591161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7433" sha1="ta7yiro2wfmpmjmelg8an6mtif9ode7" xml:space="preserve">'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; корейше: 주식회사 문화방송; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен Пусан қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|First logo (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Second MBC logo (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Third MBC logo (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>ta7yiro2wfmpmjmelg8an6mtif9ode7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591163</id>
      <parentid>3591161</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:55:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Радио дәуірі (1961–1968) */</comment>
      <origin>3591163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7437" sha1="0oeyhziwzpdg8uu17rbeit0hg9uqy3k" xml:space="preserve">'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; корейше: 주식회사 문화방송; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|First logo (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Second MBC logo (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Third MBC logo (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>0oeyhziwzpdg8uu17rbeit0hg9uqy3k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591164</id>
      <parentid>3591163</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:56:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Логотиптері */</comment>
      <origin>3591164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7450" sha1="43gcf0c6ymgpuauo0a0h5wyy6j1660e" xml:space="preserve">'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; корейше: 주식회사 문화방송; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Second MBC logo (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Third MBC logo (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>43gcf0c6ymgpuauo0a0h5wyy6j1660e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591165</id>
      <parentid>3591164</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:56:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Логотиптері */</comment>
      <origin>3591165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7456" sha1="6at0zbwbbu1xawsgq0ymec5d7lcz8ly" xml:space="preserve">'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; корейше: 주식회사 문화방송; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Third MBC logo (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>6at0zbwbbu1xawsgq0ymec5d7lcz8ly</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591166</id>
      <parentid>3591165</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:57:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Логотиптері */</comment>
      <origin>3591166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7463" sha1="a4s30sn3bsm8os1c9orp57yym36d4xe" xml:space="preserve">'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; корейше: 주식회사 문화방송; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>a4s30sn3bsm8os1c9orp57yym36d4xe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591168</id>
      <parentid>3591166</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T16:04:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мультимедиа дәуірі (1990–1999) */</comment>
      <origin>3591168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10325" sha1="nhr1awn5xhh0foaz9ogoysgfef56bmb" xml:space="preserve">'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; корейше: 주식회사 문화방송; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>nhr1awn5xhh0foaz9ogoysgfef56bmb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591169</id>
      <parentid>3591168</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T16:05:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) */</comment>
      <origin>3591169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12812" sha1="sba3i17m0jugjduad86ic6su9o5o59k" xml:space="preserve">'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; корейше: 주식회사 문화방송; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.
== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>sba3i17m0jugjduad86ic6su9o5o59k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591170</id>
      <parentid>3591169</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T16:07:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Халықаралық қатынастар */</comment>
      <origin>3591170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16510" sha1="bhbx4mxx153d8ei8td699ri4cbzctsd" xml:space="preserve">'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; корейше: 주식회사 문화방송; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.
== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>bhbx4mxx153d8ei8td699ri4cbzctsd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591171</id>
      <parentid>3591170</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T16:08:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Бас директорлар */</comment>
      <origin>3591171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17603" sha1="i32p7lyryiawubjskrb4eh77qwuq9lo" xml:space="preserve">'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; корейше: 주식회사 문화방송; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.
== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна ([[MBC TV]] — 11-арна, [[MBC News Now]] — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| [[MBC Standard FM]] || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| [[MBC FM4U]] || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| [[Channel M (radio station)|Channel M]] || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], [[MBC M]], [[MBC every1]] және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[documentary film|деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>i32p7lyryiawubjskrb4eh77qwuq9lo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591172</id>
      <parentid>3591171</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T16:09:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3591172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17717" sha1="4rqvrunab8w8ph379gfkmxu7202flqg" xml:space="preserve">'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; корейше: 주식회사 문화방송; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.
== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна ([[MBC TV]] — 11-арна, [[MBC News Now]] — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| [[MBC Standard FM]] || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| [[MBC FM4U]] || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| [[Channel M (radio station)|Channel M]] || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], [[MBC M]], [[MBC every1]] және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[documentary film|деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

= Flag ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–present
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>4rqvrunab8w8ph379gfkmxu7202flqg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591173</id>
      <parentid>3591172</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T16:10:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Flag = */</comment>
      <origin>3591173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17717" sha1="151cuhw3gj018dgyvf0gz5r0k7fz6zp" xml:space="preserve">'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; корейше: 주식회사 문화방송; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.
== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна ([[MBC TV]] — 11-арна, [[MBC News Now]] — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| [[MBC Standard FM]] || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| [[MBC FM4U]] || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| [[Channel M (radio station)|Channel M]] || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], [[MBC M]], [[MBC every1]] және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[documentary film|деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

= Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–present
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>151cuhw3gj018dgyvf0gz5r0k7fz6zp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591174</id>
      <parentid>3591173</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T16:10:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ту = */</comment>
      <origin>3591174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17718" sha1="fzyz3npnt45ribhwl99pzv5nn87gkw3" xml:space="preserve">'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; корейше: 주식회사 문화방송; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.
== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна ([[MBC TV]] — 11-арна, [[MBC News Now]] — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| [[MBC Standard FM]] || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| [[MBC FM4U]] || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| [[Channel M (radio station)|Channel M]] || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], [[MBC M]], [[MBC every1]] және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[documentary film|деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–present
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>fzyz3npnt45ribhwl99pzv5nn87gkw3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591175</id>
      <parentid>3591174</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T16:10:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ту */</comment>
      <origin>3591175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17721" sha1="3gpxlmrnc2k9tjiqw1qffiqwstcvoym" xml:space="preserve">'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; корейше: 주식회사 문화방송; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.
== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна ([[MBC TV]] — 11-арна, [[MBC News Now]] — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| [[MBC Standard FM]] || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| [[MBC FM4U]] || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| [[Channel M (radio station)|Channel M]] || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], [[MBC M]], [[MBC every1]] және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[documentary film|деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>3gpxlmrnc2k9tjiqw1qffiqwstcvoym</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591176</id>
      <parentid>3591175</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T16:11:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ту */</comment>
      <origin>3591176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18545" sha1="7pn94n1sxa6127rioxywppyqoiahwdj" xml:space="preserve">'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; корейше: 주식회사 문화방송; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.
== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна ([[MBC TV]] — 11-арна, [[MBC News Now]] — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| [[MBC Standard FM]] || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| [[MBC FM4U]] || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| [[Channel M (radio station)|Channel M]] || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], [[MBC M]], [[MBC every1]] және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[documentary film|деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>7pn94n1sxa6127rioxywppyqoiahwdj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591351</id>
      <parentid>3591176</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:18:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19406" sha1="p3aefif6it3g66lr3cuhvp06phhsj2j" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = 
 |логотипі           = 
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = 
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = 
 |құрылды            = 
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 
 |басты адамдары     = 
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 
 |активтер           = 
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; корейше: 주식회사 문화방송; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.
== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна ([[MBC TV]] — 11-арна, [[MBC News Now]] — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| [[MBC Standard FM]] || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| [[MBC FM4U]] || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| [[Channel M (radio station)|Channel M]] || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], [[MBC M]], [[MBC every1]] және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[documentary film|деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>p3aefif6it3g66lr3cuhvp06phhsj2j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591352</id>
      <parentid>3591351</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:18:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19409" sha1="js1wdn27c6qyanzvml7cgk5gfmgk9q7" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = 
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = 
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = 
 |құрылды            = 
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 
 |басты адамдары     = 
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 
 |активтер           = 
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; корейше: 주식회사 문화방송; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.
== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна ([[MBC TV]] — 11-арна, [[MBC News Now]] — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| [[MBC Standard FM]] || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| [[MBC FM4U]] || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| [[Channel M (radio station)|Channel M]] || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], [[MBC M]], [[MBC every1]] және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[documentary film|деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>js1wdn27c6qyanzvml7cgk5gfmgk9q7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591353</id>
      <parentid>3591352</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:20:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19405" sha1="4pl943q6f6g1zaqmlr9bwx98iq2pvnv" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = 
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = 
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = 
 |құрылды            = 
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 
 |басты адамдары     = 
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 
 |активтер           = 
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.
== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна ([[MBC TV]] — 11-арна, [[MBC News Now]] — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| [[MBC Standard FM]] || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| [[MBC FM4U]] || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| [[Channel M (radio station)|Channel M]] || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], [[MBC M]], [[MBC every1]] және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[documentary film|деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>4pl943q6f6g1zaqmlr9bwx98iq2pvnv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591354</id>
      <parentid>3591353</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:21:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19473" sha1="mbnsxww7oxc29t1c3dfy9kqw63bq0g1" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = 
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = 
 |құрылды            = 
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 
 |басты адамдары     = 
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 
 |активтер           = 
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.
== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна ([[MBC TV]] — 11-арна, [[MBC News Now]] — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| [[MBC Standard FM]] || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| [[MBC FM4U]] || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| [[Channel M (radio station)|Channel M]] || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], [[MBC M]], [[MBC every1]] және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[documentary film|деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>mbnsxww7oxc29t1c3dfy9kqw63bq0g1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591355</id>
      <parentid>3591354</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:22:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19483" sha1="isrjxv08z383eywwd1qbjpu1m1gm57v" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = 
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = 
 |құрылды            = 21.02.1961
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 
 |басты адамдары     = 
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 
 |активтер           = 
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.
== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна ([[MBC TV]] — 11-арна, [[MBC News Now]] — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| [[MBC Standard FM]] || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| [[MBC FM4U]] || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| [[Channel M (radio station)|Channel M]] || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], [[MBC M]], [[MBC every1]] және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[documentary film|деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>isrjxv08z383eywwd1qbjpu1m1gm57v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591356</id>
      <parentid>3591355</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:22:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19498" sha1="sfq4ix2h9aoeyis1oeagg8qg2rxdo75" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = 
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = 
 |құрылды            = 21 ақпан 1961 жыл
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 
 |басты адамдары     = 
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 
 |активтер           = 
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.
== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна ([[MBC TV]] — 11-арна, [[MBC News Now]] — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| [[MBC Standard FM]] || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| [[MBC FM4U]] || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| [[Channel M (radio station)|Channel M]] || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], [[MBC M]], [[MBC every1]] және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[documentary film|деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>sfq4ix2h9aoeyis1oeagg8qg2rxdo75</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591357</id>
      <parentid>3591356</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:23:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19531" sha1="lspfohf36p3nyd3v1ecfn9mhjt60cma" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = 
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = 
 |құрылды            = 21 ақпан 1961 жыл
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, Сеул
 |басты адамдары     = 
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 
 |активтер           = 
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.
== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна ([[MBC TV]] — 11-арна, [[MBC News Now]] — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| [[MBC Standard FM]] || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| [[MBC FM4U]] || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| [[Channel M (radio station)|Channel M]] || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], [[MBC M]], [[MBC every1]] және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[documentary film|деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>lspfohf36p3nyd3v1ecfn9mhjt60cma</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591358</id>
      <parentid>3591357</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:23:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19551" sha1="pwxffwru5ydi0yrj7r95q3i4apwnkhv" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = 
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = телетарату
 |құрылды            = 21 ақпан 1961 жыл
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, Сеул
 |басты адамдары     = 
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 
 |активтер           = 
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.
== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна ([[MBC TV]] — 11-арна, [[MBC News Now]] — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| [[MBC Standard FM]] || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| [[MBC FM4U]] || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| [[Channel M (radio station)|Channel M]] || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], [[MBC M]], [[MBC every1]] және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[documentary film|деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>pwxffwru5ydi0yrj7r95q3i4apwnkhv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591359</id>
      <parentid>3591358</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:24:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19581" sha1="7x25rr4716ftg2r1csyb4n3nlhgxu12" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = 
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = 21 ақпан 1961 жыл
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, Сеул
 |басты адамдары     = 
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 
 |активтер           = 
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.
== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна ([[MBC TV]] — 11-арна, [[MBC News Now]] — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| [[MBC Standard FM]] || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| [[MBC FM4U]] || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| [[Channel M (radio station)|Channel M]] || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], [[MBC M]], [[MBC every1]] және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[documentary film|деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>7x25rr4716ftg2r1csyb4n3nlhgxu12</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591360</id>
      <parentid>3591359</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:25:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19601" sha1="1fdmwnu1jix5z9uccti0x8xef2pf0y7" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = 
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = 21 ақпан 1961 жыл
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, Сеул
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 
 |активтер           = 
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.
== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна ([[MBC TV]] — 11-арна, [[MBC News Now]] — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| [[MBC Standard FM]] || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| [[MBC FM4U]] || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| [[Channel M (radio station)|Channel M]] || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], [[MBC M]], [[MBC every1]] және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[documentary film|деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>1fdmwnu1jix5z9uccti0x8xef2pf0y7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591361</id>
      <parentid>3591360</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:25:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19627" sha1="jy0ccofwdu4efvm3nnt7q9t3k24guz5" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = 
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = 21 ақпан 1961 жыл
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, Сеул
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 
 |активтер           = 
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.
== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна ([[MBC TV]] — 11-арна, [[MBC News Now]] — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| [[MBC Standard FM]] || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| [[MBC FM4U]] || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| [[Channel M (radio station)|Channel M]] || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], [[MBC M]], [[MBC every1]] және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[documentary film|деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>jy0ccofwdu4efvm3nnt7q9t3k24guz5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591362</id>
      <parentid>3591361</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:26:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19656" sha1="4tna7yy8q8wixhui0hytkvymtinw7d4" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = 
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = 21 ақпан 1961 жыл
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, Сеул
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.
== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна ([[MBC TV]] — 11-арна, [[MBC News Now]] — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| [[MBC Standard FM]] || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| [[MBC FM4U]] || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| [[Channel M (radio station)|Channel M]] || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], [[MBC M]], [[MBC every1]] және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[documentary film|деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>4tna7yy8q8wixhui0hytkvymtinw7d4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591363</id>
      <parentid>3591362</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:27:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19684" sha1="tfh10laro5fws1vcjdhwvg8ubiaar8k" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = 
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = 21 ақпан 1961 жыл
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, Сеул
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.
== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна ([[MBC TV]] — 11-арна, [[MBC News Now]] — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| [[MBC Standard FM]] || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| [[MBC FM4U]] || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| [[Channel M (radio station)|Channel M]] || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], [[MBC M]], [[MBC every1]] және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[documentary film|деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>tfh10laro5fws1vcjdhwvg8ubiaar8k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591364</id>
      <parentid>3591363</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:27:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19734" sha1="9zgc2do2l1xg114ctvfiba59lonuwti" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = 
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = 21 ақпан 1961 жыл
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, Сеул
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (декабрь 2015 г.)
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.
== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна ([[MBC TV]] — 11-арна, [[MBC News Now]] — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| [[MBC Standard FM]] || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| [[MBC FM4U]] || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| [[Channel M (radio station)|Channel M]] || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], [[MBC M]], [[MBC every1]] және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[documentary film|деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>9zgc2do2l1xg114ctvfiba59lonuwti</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591365</id>
      <parentid>3591364</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:28:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19741" sha1="q5z4nn4jenwks811pgqorpqqkivjyyn" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = 
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = 21 ақпан 1961 жыл
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, Сеул
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.
== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна ([[MBC TV]] — 11-арна, [[MBC News Now]] — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| [[MBC Standard FM]] || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| [[MBC FM4U]] || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| [[Channel M (radio station)|Channel M]] || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], [[MBC M]], [[MBC every1]] және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[documentary film|деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>q5z4nn4jenwks811pgqorpqqkivjyyn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591366</id>
      <parentid>3591365</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:28:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19787" sha1="3k6vrp0n6zbu08wqb7rgdqpvq2g9ixl" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = 
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = 21 ақпан 1961 жыл
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, Сеул
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (декабрь 2015 г.)
 |қызметкерлер саны  = 
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.
== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна ([[MBC TV]] — 11-арна, [[MBC News Now]] — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| [[MBC Standard FM]] || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| [[MBC FM4U]] || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| [[Channel M (radio station)|Channel M]] || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], [[MBC M]], [[MBC every1]] және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[documentary film|деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>3k6vrp0n6zbu08wqb7rgdqpvq2g9ixl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591367</id>
      <parentid>3591366</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:29:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19794" sha1="iqveywnaaw3ghn9il9i08sx8lptqlg2" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = 
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = 21 ақпан 1961 жыл
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, Сеул
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.
== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна ([[MBC TV]] — 11-арна, [[MBC News Now]] — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| [[MBC Standard FM]] || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| [[MBC FM4U]] || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| [[Channel M (radio station)|Channel M]] || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], [[MBC M]], [[MBC every1]] және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[documentary film|деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>iqveywnaaw3ghn9il9i08sx8lptqlg2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591368</id>
      <parentid>3591367</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:30:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19836" sha1="31mrly4izmggpdeulsrt5ia9w9wnazo" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = 
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = 21 ақпан 1961 жыл
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, Сеул
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.
== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна ([[MBC TV]] — 11-арна, [[MBC News Now]] — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| [[MBC Standard FM]] || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| [[MBC FM4U]] || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| [[Channel M (radio station)|Channel M]] || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], [[MBC M]], [[MBC every1]] және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[documentary film|деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>31mrly4izmggpdeulsrt5ia9w9wnazo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591369</id>
      <parentid>3591368</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:31:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19854" sha1="7h0m6v5hzvt4d6vqc7askh1nxod2o31" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = 
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = 21 ақпан 1961 жыл
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, Сеул
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 1712 (2015 жыл)
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.
== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна ([[MBC TV]] — 11-арна, [[MBC News Now]] — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| [[MBC Standard FM]] || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| [[MBC FM4U]] || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| [[Channel M (radio station)|Channel M]] || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], [[MBC M]], [[MBC every1]] және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[documentary film|деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>7h0m6v5hzvt4d6vqc7askh1nxod2o31</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591370</id>
      <parentid>3591369</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:31:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19975" sha1="5uww4hl9chbf1aaztnjp9ddzfsk2jce" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = 
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = 21 ақпан 1961 жыл
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, Сеул
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 1712 (2015 жыл)
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = MBC Plus
MBC C&amp;I
iMBC
MBC Arts
Плата за пользование MBC Play
Академия МБК
MBC Америка
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.
== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна ([[MBC TV]] — 11-арна, [[MBC News Now]] — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| [[MBC Standard FM]] || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| [[MBC FM4U]] || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| [[Channel M (radio station)|Channel M]] || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], [[MBC M]], [[MBC every1]] және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[documentary film|деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>5uww4hl9chbf1aaztnjp9ddzfsk2jce</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591371</id>
      <parentid>3591370</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:33:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19961" sha1="jzdzrmgratvzvohi5n7fyqxleskn8qx" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = 
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = 21 ақпан 1961 жыл
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, Сеул
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 1712 (2015 жыл)
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = MBC Plus&lt;br /&gt;MBC C&amp;I
iMBC&lt;br /&gt;MBC Arts&lt;br /&gt;MBC Play&lt;br /&gt;Академия МБС&lt;br /&gt;MBC Америка
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.
== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна ([[MBC TV]] — 11-арна, [[MBC News Now]] — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| [[MBC Standard FM]] || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| [[MBC FM4U]] || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| [[Channel M (radio station)|Channel M]] || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], [[MBC M]], [[MBC every1]] және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[documentary film|деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>jzdzrmgratvzvohi5n7fyqxleskn8qx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591372</id>
      <parentid>3591371</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:35:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20003" sha1="cmfx8ae0zehohsfxv5bhwrl0l591nyb" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = 21 ақпан 1961 жыл
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, Сеул
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 1712 (2015 жыл)
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = MBC Plus&lt;br /&gt;MBC C&amp;I
iMBC&lt;br /&gt;MBC Arts&lt;br /&gt;MBC Play&lt;br /&gt;Академия МБС&lt;br /&gt;MBC Америка
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.
== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна ([[MBC TV]] — 11-арна, [[MBC News Now]] — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| [[MBC Standard FM]] || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| [[MBC FM4U]] || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| [[Channel M (radio station)|Channel M]] || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], [[MBC M]], [[MBC every1]] және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[documentary film|деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>cmfx8ae0zehohsfxv5bhwrl0l591nyb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591373</id>
      <parentid>3591372</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:36:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20024" sha1="58guwpyiyqf8q8pdnhk9nuwo43jxuz0" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg
 |суреті             = MBC Sangam Center.jpg
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = 21 ақпан 1961 жыл
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, Сеул
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 1712 (2015 жыл)
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = MBC Plus&lt;br /&gt;MBC C&amp;I
iMBC&lt;br /&gt;MBC Arts&lt;br /&gt;MBC Play&lt;br /&gt;Академия МБС&lt;br /&gt;MBC Америка
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.
== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна ([[MBC TV]] — 11-арна, [[MBC News Now]] — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| [[MBC Standard FM]] || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| [[MBC FM4U]] || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| [[Channel M (radio station)|Channel M]] || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], [[MBC M]], [[MBC every1]] және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[documentary film|деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>58guwpyiyqf8q8pdnhk9nuwo43jxuz0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591374</id>
      <parentid>3591373</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:37:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20003" sha1="cmfx8ae0zehohsfxv5bhwrl0l591nyb" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = 21 ақпан 1961 жыл
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, Сеул
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 1712 (2015 жыл)
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = MBC Plus&lt;br /&gt;MBC C&amp;I
iMBC&lt;br /&gt;MBC Arts&lt;br /&gt;MBC Play&lt;br /&gt;Академия МБС&lt;br /&gt;MBC Америка
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.
== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна ([[MBC TV]] — 11-арна, [[MBC News Now]] — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| [[MBC Standard FM]] || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| [[MBC FM4U]] || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| [[Channel M (radio station)|Channel M]] || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], [[MBC M]], [[MBC every1]] және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[documentary film|деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>cmfx8ae0zehohsfxv5bhwrl0l591nyb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591375</id>
      <parentid>3591374</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:38:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20007" sha1="4ayjooa428avuqi5hgbd5y90ka9ve8c" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = [[21 ақпан]] 1961 жыл
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, Сеул
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 1712 (2015 жыл)
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = MBC Plus&lt;br /&gt;MBC C&amp;I
iMBC&lt;br /&gt;MBC Arts&lt;br /&gt;MBC Play&lt;br /&gt;Академия МБС&lt;br /&gt;MBC Америка
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.
== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна ([[MBC TV]] — 11-арна, [[MBC News Now]] — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| [[MBC Standard FM]] || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| [[MBC FM4U]] || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| [[Channel M (radio station)|Channel M]] || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], [[MBC M]], [[MBC every1]] және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[documentary film|деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>4ayjooa428avuqi5hgbd5y90ka9ve8c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591376</id>
      <parentid>3591375</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:38:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20011" sha1="sq6ruyo4w9mwgxs9j5lprjcob8c45r0" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = [[21 ақпан]] [[1961 жыл]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, Сеул
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 1712 (2015 жыл)
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = MBC Plus&lt;br /&gt;MBC C&amp;I
iMBC&lt;br /&gt;MBC Arts&lt;br /&gt;MBC Play&lt;br /&gt;Академия МБС&lt;br /&gt;MBC Америка
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.
== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна ([[MBC TV]] — 11-арна, [[MBC News Now]] — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| [[MBC Standard FM]] || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| [[MBC FM4U]] || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| [[Channel M (radio station)|Channel M]] || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], [[MBC M]], [[MBC every1]] және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[documentary film|деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>sq6ruyo4w9mwgxs9j5lprjcob8c45r0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591377</id>
      <parentid>3591376</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:38:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20015" sha1="8sxn1jlgwtfxwy0ixjdqx0a7dna0v87" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = [[21 ақпан]] [[1961 жыл]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, [[Сеул]]
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 1712 (2015 жыл)
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = MBC Plus&lt;br /&gt;MBC C&amp;I
iMBC&lt;br /&gt;MBC Arts&lt;br /&gt;MBC Play&lt;br /&gt;Академия МБС&lt;br /&gt;MBC Америка
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — Оңтүстік Кореядағы жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.
== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна ([[MBC TV]] — 11-арна, [[MBC News Now]] — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| [[MBC Standard FM]] || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| [[MBC FM4U]] || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| [[Channel M (radio station)|Channel M]] || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], [[MBC M]], [[MBC every1]] және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[documentary film|деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>8sxn1jlgwtfxwy0ixjdqx0a7dna0v87</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591379</id>
      <parentid>3591377</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:39:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20055" sha1="aneeocjtzizr1hazj4kcnvj2fyspz8l" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = [[21 ақпан]] [[1961 жыл]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, [[Сеул]]
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 1712 (2015 жыл)
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = MBC Plus&lt;br /&gt;MBC C&amp;I
iMBC&lt;br /&gt;MBC Arts&lt;br /&gt;MBC Play&lt;br /&gt;Академия МБС&lt;br /&gt;MBC Америка
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореядағы]] жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері Сеул қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.
== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна ([[MBC TV]] — 11-арна, [[MBC News Now]] — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| [[MBC Standard FM]] || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| [[MBC FM4U]] || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| [[Channel M (radio station)|Channel M]] || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], [[MBC M]], [[MBC every1]] және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[documentary film|деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>aneeocjtzizr1hazj4kcnvj2fyspz8l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591380</id>
      <parentid>3591379</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:39:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20059" sha1="0kiby9m9mx6irzg7j5a558oi2mw9nnv" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = [[21 ақпан]] [[1961 жыл]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, [[Сеул]]
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 1712 (2015 жыл)
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = MBC Plus&lt;br /&gt;MBC C&amp;I
iMBC&lt;br /&gt;MBC Arts&lt;br /&gt;MBC Play&lt;br /&gt;Академия МБС&lt;br /&gt;MBC Америка
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореядағы]] жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері [[Сеул]] қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, Тэджон және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.
== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна ([[MBC TV]] — 11-арна, [[MBC News Now]] — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| [[MBC Standard FM]] || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| [[MBC FM4U]] || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| [[Channel M (radio station)|Channel M]] || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], [[MBC M]], [[MBC every1]] және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[documentary film|деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>0kiby9m9mx6irzg7j5a558oi2mw9nnv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591381</id>
      <parentid>3591380</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:40:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Радио дәуірі (1961–1968) */</comment>
      <origin>3591381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20063" sha1="243y36ju945uiaozotluqubzo1nukug" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = [[21 ақпан]] [[1961 жыл]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, [[Сеул]]
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 1712 (2015 жыл)
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = MBC Plus&lt;br /&gt;MBC C&amp;I
iMBC&lt;br /&gt;MBC Arts&lt;br /&gt;MBC Play&lt;br /&gt;Академия МБС&lt;br /&gt;MBC Америка
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореядағы]] жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері [[Сеул]] қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, [[Тэджон]] және Чонджу — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.
== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна ([[MBC TV]] — 11-арна, [[MBC News Now]] — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| [[MBC Standard FM]] || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| [[MBC FM4U]] || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| [[Channel M (radio station)|Channel M]] || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], [[MBC M]], [[MBC every1]] және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[documentary film|деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>243y36ju945uiaozotluqubzo1nukug</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591382</id>
      <parentid>3591381</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:40:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Радио дәуірі (1961–1968) */</comment>
      <origin>3591382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20067" sha1="hyilyu7vteqp3ldz432mn7mbim6oapo" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = [[21 ақпан]] [[1961 жыл]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, [[Сеул]]
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 1712 (2015 жыл)
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = MBC Plus&lt;br /&gt;MBC C&amp;I
iMBC&lt;br /&gt;MBC Arts&lt;br /&gt;MBC Play&lt;br /&gt;Академия МБС&lt;br /&gt;MBC Америка
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореядағы]] жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері [[Сеул]] қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, Кванджу, [[Тэджон]] және [[Чонджу]] — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.
== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна ([[MBC TV]] — 11-арна, [[MBC News Now]] — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| [[MBC Standard FM]] || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| [[MBC FM4U]] || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| [[Channel M (radio station)|Channel M]] || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], [[MBC M]], [[MBC every1]] және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[documentary film|деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>hyilyu7vteqp3ldz432mn7mbim6oapo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591383</id>
      <parentid>3591382</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:40:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3591383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20072" sha1="kmjo35zi5zrjfx062cx8psulyct1oh2" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = [[21 ақпан]] [[1961 жыл]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, [[Сеул]]
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 1712 (2015 жыл)
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = MBC Plus&lt;br /&gt;MBC C&amp;I
iMBC&lt;br /&gt;MBC Arts&lt;br /&gt;MBC Play&lt;br /&gt;Академия МБС&lt;br /&gt;MBC Америка
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореядағы]] жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері [[Сеул]] қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, [[Кванджу]], [[Тэджон]] және [[Чонджу]] — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.

== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна ([[MBC TV]] — 11-арна, [[MBC News Now]] — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| [[MBC Standard FM]] || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| [[MBC FM4U]] || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| [[Channel M (radio station)|Channel M]] || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], [[MBC M]], [[MBC every1]] және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[documentary film|деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>kmjo35zi5zrjfx062cx8psulyct1oh2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591384</id>
      <parentid>3591383</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:41:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Радио дәуірі (1961–1968) */</comment>
      <origin>3591384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20070" sha1="ox7jsjnv3u0gqjyh0y0g3jupirl8gqd" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = [[21 ақпан]] [[1961 жыл]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, [[Сеул]]
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 1712 (2015 жыл)
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = MBC Plus&lt;br /&gt;MBC C&amp;I
iMBC&lt;br /&gt;MBC Arts&lt;br /&gt;MBC Play&lt;br /&gt;Академия МБС&lt;br /&gt;MBC Америка
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореядағы]] жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері [[Сеул]] қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, [[Куаңжу]], [[Тэджон]] және [[Чонджу]] — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.

== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна ([[MBC TV]] — 11-арна, [[MBC News Now]] — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| [[MBC Standard FM]] || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| [[MBC FM4U]] || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| [[Channel M (radio station)|Channel M]] || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], [[MBC M]], [[MBC every1]] және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[documentary film|деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>ox7jsjnv3u0gqjyh0y0g3jupirl8gqd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591385</id>
      <parentid>3591384</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:42:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Арналар */</comment>
      <origin>3591385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20062" sha1="oen0ojf95yn83ilkgnuzjvyeaftzwfa" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = [[21 ақпан]] [[1961 жыл]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, [[Сеул]]
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 1712 (2015 жыл)
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = MBC Plus&lt;br /&gt;MBC C&amp;I
iMBC&lt;br /&gt;MBC Arts&lt;br /&gt;MBC Play&lt;br /&gt;Академия МБС&lt;br /&gt;MBC Америка
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореядағы]] жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері [[Сеул]] қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, [[Куаңжу]], [[Тэджон]] және [[Чонджу]] — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.

== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна ([[MBC TV]] — 11-арна, [[MBC News Now]] — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| [[MBC Standard FM]] || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| [[MBC FM4U]] || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| [[Channel M (radio station)|Channel M]] || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], MBC M, MBC every1 және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[documentary film|деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>oen0ojf95yn83ilkgnuzjvyeaftzwfa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591386</id>
      <parentid>3591385</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:43:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Арналар */</comment>
      <origin>3591386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20024" sha1="qljix6ep0y5l9aqh8kf8oebejc1x6vj" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = [[21 ақпан]] [[1961 жыл]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, [[Сеул]]
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 1712 (2015 жыл)
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = MBC Plus&lt;br /&gt;MBC C&amp;I
iMBC&lt;br /&gt;MBC Arts&lt;br /&gt;MBC Play&lt;br /&gt;Академия МБС&lt;br /&gt;MBC Америка
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореядағы]] жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері [[Сеул]] қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, [[Куаңжу]], [[Тэджон]] және [[Чонджу]] — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.

== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна (MBC TV — 11-арна, [[MBC News Now]] — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| MBC Standard FM || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| [[MBC FM4U]] || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| Channel M || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], MBC M, MBC every1 және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[documentary film|деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>qljix6ep0y5l9aqh8kf8oebejc1x6vj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591387</id>
      <parentid>3591386</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:43:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Арналар */</comment>
      <origin>3591387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20020" sha1="4wbxj7twuzq2s5eqjxscnmqy44j6ns2" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = [[21 ақпан]] [[1961 жыл]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, [[Сеул]]
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 1712 (2015 жыл)
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = MBC Plus&lt;br /&gt;MBC C&amp;I
iMBC&lt;br /&gt;MBC Arts&lt;br /&gt;MBC Play&lt;br /&gt;Академия МБС&lt;br /&gt;MBC Америка
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореядағы]] жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері [[Сеул]] қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, [[Куаңжу]], [[Тэджон]] және [[Чонджу]] — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.

== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна (MBC TV — 11-арна, [[MBC News Now]] — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| MBC Standard FM || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| MBC FM4U || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| Channel M || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], MBC M, MBC every1 және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[documentary film|деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>4wbxj7twuzq2s5eqjxscnmqy44j6ns2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591388</id>
      <parentid>3591387</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:43:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Арналар */</comment>
      <origin>3591388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20016" sha1="5waoat34oou635axx08fx15ec0ikahm" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = [[21 ақпан]] [[1961 жыл]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, [[Сеул]]
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 1712 (2015 жыл)
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = MBC Plus&lt;br /&gt;MBC C&amp;I
iMBC&lt;br /&gt;MBC Arts&lt;br /&gt;MBC Play&lt;br /&gt;Академия МБС&lt;br /&gt;MBC Америка
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореядағы]] жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері [[Сеул]] қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, [[Куаңжу]], [[Тэджон]] және [[Чонджу]] — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.

== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна (MBC TV — 11-арна, MBC News Now — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| MBC Standard FM || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| MBC FM4U || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| Channel M || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], MBC M, MBC every1 және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[documentary film|деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>5waoat34oou635axx08fx15ec0ikahm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591390</id>
      <parentid>3591388</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:43:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Арналар */</comment>
      <origin>3591390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19999" sha1="9wup6ai2jo09vny9llk361anhuzsw8r" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = [[21 ақпан]] [[1961 жыл]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, [[Сеул]]
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 1712 (2015 жыл)
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = MBC Plus&lt;br /&gt;MBC C&amp;I
iMBC&lt;br /&gt;MBC Arts&lt;br /&gt;MBC Play&lt;br /&gt;Академия МБС&lt;br /&gt;MBC Америка
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореядағы]] жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері [[Сеул]] қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, [[Куаңжу]], [[Тэджон]] және [[Чонджу]] — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.

== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна (MBC TV — 11-арна, MBC News Now — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| MBC Standard FM || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| MBC FM4U || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| Channel M || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], MBC M, MBC every1 және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{korean|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>9wup6ai2jo09vny9llk361anhuzsw8r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591391</id>
      <parentid>3591390</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:44:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Арналар */</comment>
      <origin>3591391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20000" sha1="t5ph5s5zre9r189dsavzfatsmf2cior" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = [[21 ақпан]] [[1961 жыл]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, [[Сеул]]
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 1712 (2015 жыл)
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = MBC Plus&lt;br /&gt;MBC C&amp;I
iMBC&lt;br /&gt;MBC Arts&lt;br /&gt;MBC Play&lt;br /&gt;Академия МБС&lt;br /&gt;MBC Америка
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореядағы]] жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері [[Сеул]] қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, [[Куаңжу]], [[Тэджон]] және [[Чонджу]] — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.

== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна (MBC TV — 11-арна, MBC News Now — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| MBC Standard FM || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| MBC FM4U || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| Channel M || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], MBC M, MBC every1 және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{lang-ko|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[anime|аниме]], [[деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>t5ph5s5zre9r189dsavzfatsmf2cior</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591392</id>
      <parentid>3591391</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:44:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Арналар */</comment>
      <origin>3591392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19994" sha1="hhz55b6eljw2na7p4k7livsbxreg3nq" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = [[21 ақпан]] [[1961 жыл]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, [[Сеул]]
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 1712 (2015 жыл)
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = MBC Plus&lt;br /&gt;MBC C&amp;I
iMBC&lt;br /&gt;MBC Arts&lt;br /&gt;MBC Play&lt;br /&gt;Академия МБС&lt;br /&gt;MBC Америка
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореядағы]] жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері [[Сеул]] қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, [[Куаңжу]], [[Тэджон]] және [[Чонджу]] — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.

== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна (MBC TV — 11-арна, MBC News Now — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| MBC Standard FM || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| MBC FM4U || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| Channel M || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], MBC M, MBC every1 және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{lang-ko|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[аниме]], [[деректі фильмдер]] және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін [[voice acting|дауыстық актерлер]] ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>hhz55b6eljw2na7p4k7livsbxreg3nq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591393</id>
      <parentid>3591392</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:45:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Арналар */</comment>
      <origin>3591393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19977" sha1="1231hz95owoc4ajakig85elofdsds63" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = [[21 ақпан]] [[1961 жыл]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, [[Сеул]]
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 1712 (2015 жыл)
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = MBC Plus&lt;br /&gt;MBC C&amp;I
iMBC&lt;br /&gt;MBC Arts&lt;br /&gt;MBC Play&lt;br /&gt;Академия МБС&lt;br /&gt;MBC Америка
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореядағы]] жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері [[Сеул]] қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, [[Куаңжу]], [[Тэджон]] және [[Чонджу]] — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.

== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна (MBC TV — 11-арна, MBC News Now — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| MBC Standard FM || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| MBC FM4U || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| Channel M || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], MBC M, MBC every1 және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, [[Datacasting|деректер тарату]])
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{lang-ko|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[аниме]], [[деректі фильм]]дер және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін дауыстық актерлер ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>1231hz95owoc4ajakig85elofdsds63</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591394</id>
      <parentid>3591393</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:45:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Арналар */</comment>
      <origin>3591394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19961" sha1="7w5ugaqp8wmebu4q66tpezzrfgkiosb" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = [[21 ақпан]] [[1961 жыл]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, [[Сеул]]
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 1712 (2015 жыл)
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = MBC Plus&lt;br /&gt;MBC C&amp;I
iMBC&lt;br /&gt;MBC Arts&lt;br /&gt;MBC Play&lt;br /&gt;Академия МБС&lt;br /&gt;MBC Америка
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореядағы]] жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері [[Сеул]] қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, [[Куаңжу]], [[Тэджон]] және [[Чонджу]] — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.

== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна (MBC TV — 11-арна, MBC News Now — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| MBC Standard FM || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| MBC FM4U || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| Channel M || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], MBC M, MBC every1 және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, деректер тарату)
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{lang-ko|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[аниме]], [[деректі фильм]]дер және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін дауыстық актерлер ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>7w5ugaqp8wmebu4q66tpezzrfgkiosb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591395</id>
      <parentid>3591394</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:45:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Арналар */</comment>
      <origin>3591395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19940" sha1="7zrpwx57wafb2qchh85txqrdfuot8es" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = [[21 ақпан]] [[1961 жыл]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, [[Сеул]]
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 1712 (2015 жыл)
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = MBC Plus&lt;br /&gt;MBC C&amp;I
iMBC&lt;br /&gt;MBC Arts&lt;br /&gt;MBC Play&lt;br /&gt;Академия МБС&lt;br /&gt;MBC Америка
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореядағы]] жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері [[Сеул]] қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, [[Куаңжу]], [[Тэджон]] және [[Чонджу]] — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.

== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна (MBC TV — 11-арна, MBC News Now — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| MBC Standard FM || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| MBC FM4U || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| Channel M || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, [[MBC Sports+]], MBC M, MBC every1 және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, деректер тарату)
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{lang-ko|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[аниме]], [[деректі фильм]]дер және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін дауыстық актерлер ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>7zrpwx57wafb2qchh85txqrdfuot8es</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591396</id>
      <parentid>3591395</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:46:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Арналар */</comment>
      <origin>3591396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19936" sha1="dwe07rmi7tf381xufrp641yx6g2c0po" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = [[21 ақпан]] [[1961 жыл]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, [[Сеул]]
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 1712 (2015 жыл)
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = MBC Plus&lt;br /&gt;MBC C&amp;I
iMBC&lt;br /&gt;MBC Arts&lt;br /&gt;MBC Play&lt;br /&gt;Академия МБС&lt;br /&gt;MBC Америка
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореядағы]] жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері [[Сеул]] қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, [[Куаңжу]], [[Тэджон]] және [[Чонджу]] — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.

== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна (MBC TV — 11-арна, MBC News Now — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| MBC Standard FM || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| MBC FM4U || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| Channel M || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, MBC Sports+, MBC M, MBC every1 және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, деректер тарату)
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{lang-ko|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[аниме]], [[деректі фильм]]дер және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін дауыстық актерлер ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Fifth MBC logo (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>dwe07rmi7tf381xufrp641yx6g2c0po</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591397</id>
      <parentid>3591396</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:46:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Логотиптері */</comment>
      <origin>3591397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19945" sha1="69uojak4ipmw3pui7x8cufsjcipnwmf" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = [[21 ақпан]] [[1961 жыл]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, [[Сеул]]
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 1712 (2015 жыл)
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = MBC Plus&lt;br /&gt;MBC C&amp;I
iMBC&lt;br /&gt;MBC Arts&lt;br /&gt;MBC Play&lt;br /&gt;Академия МБС&lt;br /&gt;MBC Америка
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореядағы]] жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері [[Сеул]] қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, [[Куаңжу]], [[Тэджон]] және [[Чонджу]] — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.

== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна (MBC TV — 11-арна, MBC News Now — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| MBC Standard FM || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| MBC FM4U || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| Channel M || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, MBC Sports+, MBC M, MBC every1 және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, деректер тарату)
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{lang-ko|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[аниме]], [[деректі фильм]]дер және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін дауыстық актерлер ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Fourth MBC logo (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Бесінші лого (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>69uojak4ipmw3pui7x8cufsjcipnwmf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591398</id>
      <parentid>3591397</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:47:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Логотиптері */</comment>
      <origin>3591398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19955" sha1="fllhl48v8u7lio72m6d1tcdlnwp5d6e" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = [[21 ақпан]] [[1961 жыл]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, [[Сеул]]
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 1712 (2015 жыл)
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = MBC Plus&lt;br /&gt;MBC C&amp;I
iMBC&lt;br /&gt;MBC Arts&lt;br /&gt;MBC Play&lt;br /&gt;Академия МБС&lt;br /&gt;MBC Америка
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореядағы]] жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері [[Сеул]] қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, [[Куаңжу]], [[Тэджон]] және [[Чонджу]] — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.

== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна (MBC TV — 11-арна, MBC News Now — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| MBC Standard FM || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| MBC FM4U || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| Channel M || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, MBC Sports+, MBC M, MBC every1 және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, деректер тарату)
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{lang-ko|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[аниме]], [[деректі фильм]]дер және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін дауыстық актерлер ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Төртінші лого (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Бесінші лого (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|First variant of sixth MBC logo (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>fllhl48v8u7lio72m6d1tcdlnwp5d6e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591399</id>
      <parentid>3591398</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:47:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Логотиптері */</comment>
      <origin>3591399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19983" sha1="o49bn5fsehfa92mt7rzua31hlqwtoy1" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = [[21 ақпан]] [[1961 жыл]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, [[Сеул]]
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 1712 (2015 жыл)
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = MBC Plus&lt;br /&gt;MBC C&amp;I
iMBC&lt;br /&gt;MBC Arts&lt;br /&gt;MBC Play&lt;br /&gt;Академия МБС&lt;br /&gt;MBC Америка
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореядағы]] жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері [[Сеул]] қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, [[Куаңжу]], [[Тэджон]] және [[Чонджу]] — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.

== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна (MBC TV — 11-арна, MBC News Now — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| MBC Standard FM || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| MBC FM4U || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| Channel M || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, MBC Sports+, MBC M, MBC every1 және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, деректер тарату)
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{lang-ko|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[аниме]], [[деректі фильм]]дер және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін дауыстық актерлер ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (used 1961 to 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (used 1969 to November 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 to November 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Төртінші лого (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Бесінші лого (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|Алтыншы логоның бірінші нұсқасы (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>o49bn5fsehfa92mt7rzua31hlqwtoy1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591400</id>
      <parentid>3591399</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:48:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Логотиптері */</comment>
      <origin>3591400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19952" sha1="ddwrldn81h6xbltqj92qi4l8eg1xgu2" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = [[21 ақпан]] [[1961 жыл]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, [[Сеул]]
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 1712 (2015 жыл)
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = MBC Plus&lt;br /&gt;MBC C&amp;I
iMBC&lt;br /&gt;MBC Arts&lt;br /&gt;MBC Play&lt;br /&gt;Академия МБС&lt;br /&gt;MBC Америка
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореядағы]] жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері [[Сеул]] қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, [[Куаңжу]], [[Тэджон]] және [[Чонджу]] — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.

== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна (MBC TV — 11-арна, MBC News Now — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| MBC Standard FM || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| MBC FM4U || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| Channel M || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, MBC Sports+, MBC M, MBC every1 және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, деректер тарату)
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{lang-ko|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[аниме]], [[деректі фильм]]дер және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін дауыстық актерлер ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (1961 - 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (1969 - 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 - 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Төртінші лого (used April 1980 to November 1981)
File:MBC logo 1981.svg|Бесінші лого (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|Алтыншы логоның бірінші нұсқасы (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>ddwrldn81h6xbltqj92qi4l8eg1xgu2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591401</id>
      <parentid>3591400</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:49:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Логотиптері */</comment>
      <origin>3591401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19974" sha1="thh4u2b4tkoqaxcl7jlz5cjqfjq885e" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = [[21 ақпан]] [[1961 жыл]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, [[Сеул]]
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 1712 (2015 жыл)
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = MBC Plus&lt;br /&gt;MBC C&amp;I
iMBC&lt;br /&gt;MBC Arts&lt;br /&gt;MBC Play&lt;br /&gt;Академия МБС&lt;br /&gt;MBC Америка
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореядағы]] жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері [[Сеул]] қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, [[Куаңжу]], [[Тэджон]] және [[Чонджу]] — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.

== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна (MBC TV — 11-арна, MBC News Now — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| MBC Standard FM || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| MBC FM4U || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| Channel M || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, MBC Sports+, MBC M, MBC every1 және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, деректер тарату)
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{lang-ko|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[аниме]], [[деректі фильм]]дер және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін дауыстық актерлер ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (1961 - 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (1969 - 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 - 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Төртінші лого (1980 көкектен 1981 қарашаға дейін)
File:MBC logo 1981.svg|Бесінші лого (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|Алтыншы логоның бірінші нұсқасы (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Second variant of sixth MBC logo (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>thh4u2b4tkoqaxcl7jlz5cjqfjq885e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591402</id>
      <parentid>3591401</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:50:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Логотиптері */</comment>
      <origin>3591402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19999" sha1="1p47g86tz0p7zt75zuxax2jchl271aa" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = [[21 ақпан]] [[1961 жыл]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, [[Сеул]]
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 1712 (2015 жыл)
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = MBC Plus&lt;br /&gt;MBC C&amp;I
iMBC&lt;br /&gt;MBC Arts&lt;br /&gt;MBC Play&lt;br /&gt;Академия МБС&lt;br /&gt;MBC Америка
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореядағы]] жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері [[Сеул]] қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, [[Куаңжу]], [[Тэджон]] және [[Чонджу]] — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.

== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна (MBC TV — 11-арна, MBC News Now — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| MBC Standard FM || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| MBC FM4U || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| Channel M || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, MBC Sports+, MBC M, MBC every1 және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, деректер тарату)
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{lang-ko|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[аниме]], [[деректі фильм]]дер және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін дауыстық актерлер ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (1961 - 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (1969 - 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 - 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Төртінші лого (1980 көкектен 1981 қарашаға дейін)
File:MBC logo 1981.svg|Бесінші лого (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|Алтыншы логоның бірінші нұсқасы (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Алтыншы логоның екінші нұсқасы (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Seventh MBC logo (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>1p47g86tz0p7zt75zuxax2jchl271aa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591403</id>
      <parentid>3591402</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:50:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Логотиптері */</comment>
      <origin>3591403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20006" sha1="oie0xh69fykh9px534v2b57ity7p8lx" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = [[21 ақпан]] [[1961 жыл]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, [[Сеул]]
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 1712 (2015 жыл)
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = MBC Plus&lt;br /&gt;MBC C&amp;I
iMBC&lt;br /&gt;MBC Arts&lt;br /&gt;MBC Play&lt;br /&gt;Академия МБС&lt;br /&gt;MBC Америка
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореядағы]] жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері [[Сеул]] қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, [[Куаңжу]], [[Тэджон]] және [[Чонджу]] — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.

== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна (MBC TV — 11-арна, MBC News Now — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| MBC Standard FM || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| MBC FM4U || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| Channel M || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, MBC Sports+, MBC M, MBC every1 және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, деректер тарату)
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{lang-ko|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[аниме]], [[деректі фильм]]дер және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін дауыстық актерлер ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (1961 - 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (1969 - 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 - 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Төртінші лого (1980 көкектен 1981 қарашаға дейін)
File:MBC logo 1981.svg|Бесінші лого (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|Алтыншы логоның бірінші нұсқасы (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Алтыншы логоның екінші нұсқасы (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Жетінші лого (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Eighth MBC logo (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>oie0xh69fykh9px534v2b57ity7p8lx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591404</id>
      <parentid>3591403</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:51:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Логотиптері */</comment>
      <origin>3591404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20018" sha1="mtrboirq4itumurvkwuzqz0sjbppob6" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = [[21 ақпан]] [[1961 жыл]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, [[Сеул]]
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 1712 (2015 жыл)
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = MBC Plus&lt;br /&gt;MBC C&amp;I
iMBC&lt;br /&gt;MBC Arts&lt;br /&gt;MBC Play&lt;br /&gt;Академия МБС&lt;br /&gt;MBC Америка
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореядағы]] жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері [[Сеул]] қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, [[Куаңжу]], [[Тэджон]] және [[Чонджу]] — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.

== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна (MBC TV — 11-арна, MBC News Now — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| MBC Standard FM || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| MBC FM4U || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| Channel M || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, MBC Sports+, MBC M, MBC every1 және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, деректер тарату)
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{lang-ko|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[аниме]], [[деректі фильм]]дер және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін дауыстық актерлер ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (1961 - 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (1969 - 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 - 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Төртінші лого (1980 көкектен 1981 қарашаға дейін)
File:MBC logo 1981.svg|Бесінші лого (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|Алтыншы логоның бірінші нұсқасы (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Алтыншы логоның екінші нұсқасы (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Жетінші лого (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Сегізінші лого (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Ninth MBC logo and current MBC logo (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>mtrboirq4itumurvkwuzqz0sjbppob6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591405</id>
      <parentid>3591404</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:51:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Логотиптері */</comment>
      <origin>3591405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20034" sha1="59elcecjysisc7ygjzdego9y24ajc8e" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = [[21 ақпан]] [[1961 жыл]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, [[Сеул]]
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 1712 (2015 жыл)
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = MBC Plus&lt;br /&gt;MBC C&amp;I
iMBC&lt;br /&gt;MBC Arts&lt;br /&gt;MBC Play&lt;br /&gt;Академия МБС&lt;br /&gt;MBC Америка
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореядағы]] жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері [[Сеул]] қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, [[Куаңжу]], [[Тэджон]] және [[Чонджу]] — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.

== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна (MBC TV — 11-арна, MBC News Now — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| MBC Standard FM || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| MBC FM4U || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| Channel M || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, MBC Sports+, MBC M, MBC every1 және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, деректер тарату)
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{lang-ko|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[аниме]], [[деректі фильм]]дер және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін дауыстық актерлер ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (1961 - 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (1969 - 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 - 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Төртінші лого (1980 көкектен 1981 қарашаға дейін)
File:MBC logo 1981.svg|Бесінші лого (December 1981 to 1985)
File:MBC logo January 1986.svg|Алтыншы логоның бірінші нұсқасы (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Алтыншы логоның екінші нұсқасы (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Жетінші лого (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Сегізінші лого (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Тоғызыншы және қазіргі лого (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>59elcecjysisc7ygjzdego9y24ajc8e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591406</id>
      <parentid>3591405</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:52:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Логотиптері */</comment>
      <origin>3591406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20063" sha1="06flb7cbx3ac23et4yzcvltpi3fxlua" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = [[21 ақпан]] [[1961 жыл]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, [[Сеул]]
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 1712 (2015 жыл)
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = MBC Plus&lt;br /&gt;MBC C&amp;I
iMBC&lt;br /&gt;MBC Arts&lt;br /&gt;MBC Play&lt;br /&gt;Академия МБС&lt;br /&gt;MBC Америка
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореядағы]] жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері [[Сеул]] қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, [[Куаңжу]], [[Тэджон]] және [[Чонджу]] — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.

== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна (MBC TV — 11-арна, MBC News Now — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| MBC Standard FM || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| MBC FM4U || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| Channel M || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, MBC Sports+, MBC M, MBC every1 және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, деректер тарату)
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{lang-ko|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[аниме]], [[деректі фильм]]дер және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін дауыстық актерлер ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (1961 - 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (1969 - 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 - 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Төртінші лого (1980 көкектен 1981 қарашаға дейін)
File:MBC logo 1981.svg|Бесінші лого (1981 желтоқсаннан 1985 ке дейін)
File:MBC logo January 1986.svg|Алтыншы логоның бірінші нұсқасы (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Алтыншы логоның екінші нұсқасы (1 May 1986 to 2 January 2005)
File:MBC logo 2005.svg|Жетінші лого (3 January 2005 to 31 December 2011)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Сегізінші лого (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Тоғызыншы және қазіргі лого (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>06flb7cbx3ac23et4yzcvltpi3fxlua</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591407</id>
      <parentid>3591406</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:53:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Логотиптері */</comment>
      <origin>3591407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20124" sha1="9f046kfnbz90gw3xup7aud4ygow1ozh" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = [[21 ақпан]] [[1961 жыл]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, [[Сеул]]
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 1712 (2015 жыл)
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = MBC Plus&lt;br /&gt;MBC C&amp;I
iMBC&lt;br /&gt;MBC Arts&lt;br /&gt;MBC Play&lt;br /&gt;Академия МБС&lt;br /&gt;MBC Америка
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореядағы]] жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері [[Сеул]] қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, [[Куаңжу]], [[Тэджон]] және [[Чонджу]] — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.

== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна (MBC TV — 11-арна, MBC News Now — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| MBC Standard FM || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| MBC FM4U || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| Channel M || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, MBC Sports+, MBC M, MBC every1 және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, деректер тарату)
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{lang-ko|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[аниме]], [[деректі фильм]]дер және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін дауыстық актерлер ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (1961 - 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (1969 - 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 - 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Төртінші лого (1980 көкектен 1981 қарашаға дейін)
File:MBC logo 1981.svg|Бесінші лого (1981 желтоқсаннан 1985 ке дейін)
File:MBC logo January 1986.svg|Алтыншы логоның бірінші нұсқасы (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Алтыншы логоның екінші нұсқасы (1986 1 мамырдан 2005 қаңтарға дейін)
File:MBC logo 2005.svg|Жетінші лого (2005 ж 3 қаңтардан 2011 желтоқсанға дейін)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Сегізінші лого (1 January 2012 to 5 April 2023)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Тоғызыншы және қазіргі лого (used since 6 April 2023)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>9f046kfnbz90gw3xup7aud4ygow1ozh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591408</id>
      <parentid>3591407</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:55:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Логотиптері */</comment>
      <origin>3591408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20146" sha1="jc0ev8g8zn9fbtdb6wtwfww7nym3xox" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = [[21 ақпан]] [[1961 жыл]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, [[Сеул]]
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 1712 (2015 жыл)
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = MBC Plus&lt;br /&gt;MBC C&amp;I
iMBC&lt;br /&gt;MBC Arts&lt;br /&gt;MBC Play&lt;br /&gt;Академия МБС&lt;br /&gt;MBC Америка
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореядағы]] жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері [[Сеул]] қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, [[Куаңжу]], [[Тэджон]] және [[Чонджу]] — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.

== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна (MBC TV — 11-арна, MBC News Now — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| MBC Standard FM || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| MBC FM4U || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| Channel M || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, MBC Sports+, MBC M, MBC every1 және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, деректер тарату)
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{lang-ko|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[аниме]], [[деректі фильм]]дер және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін дауыстық актерлер ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (1961 - 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (1969 - 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 - 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Төртінші лого (1980 көкектен 1981 қарашаға дейін)
File:MBC logo 1981.svg|Бесінші лого (1981 желтоқсаннан 1985 ке дейін)
File:MBC logo January 1986.svg|Алтыншы логоның бірінші нұсқасы (1 January to 30 April 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Алтыншы логоның екінші нұсқасы (1986 1 мамырдан 2005 қаңтарға дейін)
File:MBC logo 2005.svg|Жетінші лого (2005 ж 3 қаңтардан 2011 желтоқсанға дейін)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Сегізінші лого (2012 жылдан 2023 ж 5 көкек)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Тоғызыншы және қазіргі лого (6 көкек 2023 дан бастап)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>jc0ev8g8zn9fbtdb6wtwfww7nym3xox</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591409</id>
      <parentid>3591408</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:56:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Логотиптері */</comment>
      <origin>3591409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20165" sha1="qsibxe9gf8ewp4rfs5b2wpw8keh745h" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = [[21 ақпан]] [[1961 жыл]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, [[Сеул]]
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 1712 (2015 жыл)
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = MBC Plus&lt;br /&gt;MBC C&amp;I
iMBC&lt;br /&gt;MBC Arts&lt;br /&gt;MBC Play&lt;br /&gt;Академия МБС&lt;br /&gt;MBC Америка
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореядағы]] жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері [[Сеул]] қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, [[Куаңжу]], [[Тэджон]] және [[Чонджу]] — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.

== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна (MBC TV — 11-арна, MBC News Now — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| MBC Standard FM || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| MBC FM4U || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| Channel M || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, MBC Sports+, MBC M, MBC every1 және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, деректер тарату)
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{lang-ko|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[аниме]], [[деректі фильм]]дер және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін дауыстық актерлер ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (1961 - 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (1969 - 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 - 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Төртінші лого (1980 көкектен 1981 қарашаға дейін)
File:MBC logo 1981.svg|Бесінші лого (1981 желтоқсаннан 1985 ке дейін)
File:MBC logo January 1986.svg|Алтыншы логоның бірінші нұсқасы (1 қаңтар 1985 тен 30 көкек 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Алтыншы логоның екінші нұсқасы (1986 1 мамырдан 2005 қаңтарға дейін)
File:MBC logo 2005.svg|Жетінші лого (2005 ж 3 қаңтардан 2011 желтоқсанға дейін)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Сегізінші лого (2012 жылдан 2023 ж 5 көкек)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Тоғызыншы және қазіргі лого (6 көкек 2023 дан бастап)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, [[Sangam-dong]] ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір [[Kyunghyang Shinmun]] пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>qsibxe9gf8ewp4rfs5b2wpw8keh745h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591410</id>
      <parentid>3591409</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:56:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Бас кеңселер */</comment>
      <origin>3591410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20157" sha1="qf1pdiu0tkhtpxwx100m94vc82y09o3" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = [[21 ақпан]] [[1961 жыл]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, [[Сеул]]
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 1712 (2015 жыл)
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = MBC Plus&lt;br /&gt;MBC C&amp;I
iMBC&lt;br /&gt;MBC Arts&lt;br /&gt;MBC Play&lt;br /&gt;Академия МБС&lt;br /&gt;MBC Америка
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореядағы]] жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері [[Сеул]] қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, [[Куаңжу]], [[Тэджон]] және [[Чонджу]] — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.

== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна (MBC TV — 11-арна, MBC News Now — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| MBC Standard FM || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| MBC FM4U || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| Channel M || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, MBC Sports+, MBC M, MBC every1 және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, деректер тарату)
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{lang-ko|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[аниме]], [[деректі фильм]]дер және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін дауыстық актерлер ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (1961 - 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (1969 - 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 - 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Төртінші лого (1980 көкектен 1981 қарашаға дейін)
File:MBC logo 1981.svg|Бесінші лого (1981 желтоқсаннан 1985 ке дейін)
File:MBC logo January 1986.svg|Алтыншы логоның бірінші нұсқасы (1 қаңтар 1985 тен 30 көкек 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Алтыншы логоның екінші нұсқасы (1986 1 мамырдан 2005 қаңтарға дейін)
File:MBC logo 2005.svg|Жетінші лого (2005 ж 3 қаңтардан 2011 желтоқсанға дейін)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Сегізінші лого (2012 жылдан 2023 ж 5 көкек)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Тоғызыншы және қазіргі лого (6 көкек 2023 дан бастап)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, Sangam-dong ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, [[Goyang]], [[Gyeonggi Province]] аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, [[Yeouido]] ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, [[Jeong-dong]] ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір Kyunghyang Shinmun пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>qf1pdiu0tkhtpxwx100m94vc82y09o3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591411</id>
      <parentid>3591410</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:57:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Бас кеңселер */</comment>
      <origin>3591411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20141" sha1="rcllfq4bioc47of7hqb6ir5r6o69kff" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = [[21 ақпан]] [[1961 жыл]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, [[Сеул]]
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 1712 (2015 жыл)
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = MBC Plus&lt;br /&gt;MBC C&amp;I
iMBC&lt;br /&gt;MBC Arts&lt;br /&gt;MBC Play&lt;br /&gt;Академия МБС&lt;br /&gt;MBC Америка
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореядағы]] жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері [[Сеул]] қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, [[Куаңжу]], [[Тэджон]] және [[Чонджу]] — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.

== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна (MBC TV — 11-арна, MBC News Now — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| MBC Standard FM || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| MBC FM4U || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| Channel M || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, MBC Sports+, MBC M, MBC every1 және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, деректер тарату)
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{lang-ko|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[аниме]], [[деректі фильм]]дер және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін дауыстық актерлер ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (1961 - 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (1969 - 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 - 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Төртінші лого (1980 көкектен 1981 қарашаға дейін)
File:MBC logo 1981.svg|Бесінші лого (1981 желтоқсаннан 1985 ке дейін)
File:MBC logo January 1986.svg|Алтыншы логоның бірінші нұсқасы (1 қаңтар 1985 тен 30 көкек 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Алтыншы логоның екінші нұсқасы (1986 1 мамырдан 2005 қаңтарға дейін)
File:MBC logo 2005.svg|Жетінші лого (2005 ж 3 қаңтардан 2011 желтоқсанға дейін)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Сегізінші лого (2012 жылдан 2023 ж 5 көкек)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Тоғызыншы және қазіргі лого (6 көкек 2023 дан бастап)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Sangam Center.jpg|Қазіргі MBC бас кеңсесі, Sangam-dong ауданында орналасқан (2014 ж. 4 тамыз – қазіргі уақыт).
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, Goyang, Gyeonggi Province аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, Yeouido ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, Jeong-dong ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір Kyunghyang Shinmun пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>rcllfq4bioc47of7hqb6ir5r6o69kff</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591413</id>
      <parentid>3591411</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:58:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Бас кеңселер */</comment>
      <origin>3591413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19965" sha1="c8uoiahhwc5llirxes1vks233yo5zmh" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = [[21 ақпан]] [[1961 жыл]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, [[Сеул]]
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 1712 (2015 жыл)
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = MBC Plus&lt;br /&gt;MBC C&amp;I
iMBC&lt;br /&gt;MBC Arts&lt;br /&gt;MBC Play&lt;br /&gt;Академия МБС&lt;br /&gt;MBC Америка
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореядағы]] жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

1961 жылғы 2 желтоқсанда құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері [[Сеул]] қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, [[Куаңжу]], [[Тэджон]] және [[Чонджу]] — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.

== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна (MBC TV — 11-арна, MBC News Now — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| MBC Standard FM || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| MBC FM4U || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| Channel M || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, MBC Sports+, MBC M, MBC every1 және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, деректер тарату)
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{lang-ko|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[аниме]], [[деректі фильм]]дер және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін дауыстық актерлер ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (1961 - 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (1969 - 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 - 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Төртінші лого (1980 көкектен 1981 қарашаға дейін)
File:MBC logo 1981.svg|Бесінші лого (1981 желтоқсаннан 1985 ке дейін)
File:MBC logo January 1986.svg|Алтыншы логоның бірінші нұсқасы (1 қаңтар 1985 тен 30 көкек 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Алтыншы логоның екінші нұсқасы (1986 1 мамырдан 2005 қаңтарға дейін)
File:MBC logo 2005.svg|Жетінші лого (2005 ж 3 қаңтардан 2011 желтоқсанға дейін)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Сегізінші лого (2012 жылдан 2023 ж 5 көкек)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Тоғызыншы және қазіргі лого (6 көкек 2023 дан бастап)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, Goyang, Gyeonggi Province аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, Yeouido ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, Jeong-dong ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір Kyunghyang Shinmun пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>c8uoiahhwc5llirxes1vks233yo5zmh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591414</id>
      <parentid>3591413</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:58:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19973" sha1="aczsa6s80jq60mro55n5030z8u0x1g4" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = MBC
 |логотипі           = Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = Қоғамдық телерадиотарату компаниясы
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = радио және телехабартарату
 |құрылды            = [[21 ақпан]] [[1961 жыл]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 267, Сангомдон, [[Сеул]]
 |басты адамдары     = Ан Хён-джун (бас директор)
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 59 272 035 738 вон (2015)
 |таза табысы        = 849 млрд. вонн (2022)
 |активтер           = 2 557 227 645 206 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |капитализация      = 1 000 000 000 вон (2015 жыл желтоқсан)
 |қызметкерлер саны  = 1712 (2015 жыл)
 |басшы компания     = Оңтүстік Корея үкіметі
 |бағынышты компания = MBC Plus&lt;br /&gt;MBC C&amp;I
iMBC&lt;br /&gt;MBC Arts&lt;br /&gt;MBC Play&lt;br /&gt;Академия МБС&lt;br /&gt;MBC Америка
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Munhwa Broadcasting Corporation''' (MBC; {{lang-ko|주식회사 문화방송}}; мағынасы — «Мәдени хабар тарату акционерлік қоғамы») — [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореядағы]] жетекші теледидар және радио хабар таратушылардың бірі. Оның негізгі жерүсті телеарнасы MBC TV 11-арна ретінде, ал MBC News Now 12-арна ретінде көрсетіледі.

[[1961 жыл]]ғы [[2 желтоқсан]]да құрылған MBC-тің жерүсті хабар тарату жүйесі ел бойынша 17 аймақтық станциядан тұратын желіге ие. Жарнама арқылы қаржыландырылғанымен, компания қоғамдық хабар таратушы болып саналады, себебі оның ең ірі акционері — қоғамдық ұйым болып табылатын Broadcast Culture Foundation. MBC — мультимедиялық топ: жерүсті телеарна, радиоарна, кабельдік арна, спутниктік арна, DMB (мобильді телехабар тарату) арнасы.

Компанияның штаб-пәтері [[Сеул]] қаласының Мапо ауданындағы Digital Media City (DMC) аймағында орналасқан. MBC Кореядағы ең ірі телепродукция инфрақұрылымына ие, оның ішінде Ilsan қаласындағы Dream Center цифрлық өндіріс орталығы және Yongin Daejanggeum Park кешеніндегі ашық және жабық түсірілім алаңдары бар.

== Тарихы ==
=== Радио дәуірі (1961–1968) ===

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) [[Сеул]] қаласынан (шақыру сигналы: HLKV, жиілігі: 900 кГц, қуаты: 10 кВт) хабар тарата отырып, Кореядағы үкіметтік емес алғашқы коммерциялық хабар таратушы ретінде жұмысын бастады. 1963 жылғы 12 сәуірде компания үкіметтен Кореяның ірі қалаларында — Тэгу, [[Куаңжу]], [[Тэджон]] және [[Чонджу]] — аймақтық станциялар ашуға лицензия алды. Осылайша Сеул мен [[Пусан]] қалаларын қоса алғанда алты қаланы біріктіретін хабар тарату желісі құрылды.

=== Ақ-қара теледидар дәуірі (1969–1979) ===
MBC телехабар таратуын 1969 жылғы 8 тамызда бастады (шақыру сигналы: HLAC-TV, қуаты: 2 кВт). 1970 жылғы 5 қазанда компания өзінің басты жаңалықтар бағдарламасы — MBC Newsdesk көрсетілімін бастады. 1968–1969 жылдары MBC Ульсан, Чинджу, Каннын, Чхунчхон, Мокпо, Чеджу және Масан қалаларындағы 7 коммерциялық станциямен әріптестік келісім жасап, 13 аймақтық немесе серіктес станция арқылы бүкіл елге телехабар тарата бастады. 1974 жылы FM радиосы іске қосылды, сондай-ақ MBC күнделікті газет — Kyunghyang Shinmun басылымын өз бақылауына алды.

=== Түсті теледидар дәуірі (1980–1989) ===

1980 жылғы 11 желтоқсанда Korean Broadcasting System MBC акцияларының 65%-ын сатып алды. 1980 жылғы 22 желтоқсанда алғашқы түсті телехабар тарату басталды. 1981 жылғы «Негізгі баспасөз туралы заңға» сәйкес, Munhwa Broadcasting Corporation Kyunghyang Shinmun газетінен бөлініп шықты.&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=ko:문화방송·경향신문주식65% 방송공사서 인수 |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |work=[[Maeil Business Daily]] |date=December 11, 1980 |language=ko |archive-date=30 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130050650/https://www.mk.co.kr/news/economy/479654 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1982 жылы MBC Сеул қаласының Ёыйдо ауданындағы жаңа штаб-пәтерге көшті. Сол жылы компания өзінің бейсбол командасын — MBC Cheong-ryong (Көк Айдаһар) — құрды. Бұл команда KBO League лигасының негізін қалаушы клубтарының бірі болды, әрі лиганың телехабарлары алғаш рет осы арнада көрсетілді. 1986 жылғы Seoul Asian Games 1986 және 1988 жылғы Seoul Olympic Games 1988 жарыстарын тікелей эфирде көрсету арқылы MBC ауқымы мен технологиясы жағынан үлкен серпіліс жасады.

1989 жылы бейсбол командасының иелігі LG Corporation компаниясына берілді.

=== Мультимедиа дәуірі (1990–1999) ===
Халықаралық ірі оқиғаларды қамтитын ірі корпорацияға айналғаннан кейін, Munhwa Broadcasting Corporation мультимедиа дәуіріндегі бәсекелестіктің күшеюіне байланысты тиімділікті арттыру үшін әр бағытқа маманданған компаниялар құрды: MBC Production, MBC Media Tech, MBC Broadcast Culture Center, MBC Arts Company, MBC Arts Center. Бұл құрылымдар кейін еншілес ұйымдар ретінде бөлініп шығарылды. 2011 жылдың тамызында MBC Production мен MBC Media Tech біріктіріліп, MBC C&amp;I компаниясы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About us |url=https://corp.imbc.com/#sec1 |website=iMBC |publisher=MBC Media Group |date= |access-date=25 March 2025 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226120345/https://corp.imbc.com/#sec1 |archive-date=February 26, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== Цифрлық дәуір (2000–қазіргі уақыт) ===

2000 жылы MBC интернет саласындағы түрлі жобаларды дамыту үшін өз еншілес компаниясы — iMBC (internet MBC) ұйымын тәуелсіз корпорацияға айналдырды. Сонымен қатар ол кабельдік телевидение (MBC Plus Media), спутниктік телевидение, жаңа DMB хабар тарату жүйесін және жерүсті телевидениесінде толық күндік хабар таратуды іске қосты.

2007 жылы MBC Ilsan Dream Center атты цифрлық өндіріс орталығын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде жаңа бас кеңсе ғимаратының құрылысы аяқталып, компания Yeouido ауданынан Sangam-dong-ға көшті.

2001 жылы MBC спутниктік және кабельдік телевидение хабар таратуын іске қосты. Осы кеңею аясында ол АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында орналасқан MBC America атты еншілес компаниясын құрып, өз бағдарламаларын бүкіл Америка құрлығына тарата бастады. 2008 жылдың 1 тамызында MBC America MBC-D атты телеарнаны іске қосты. Ол KSCI-TV, KTSF-TV және WMBC-TV арналарының цифрлық қосалқы арналарында көрсетілді. Жоба кейін Атланта, Чикаго және Вашингтон қалаларында да іске қосылуы жоспарланған еді. Солтүстік-шығыс Атланта метрополиясында ол WKTB-CD 47.3 арнасында (қазіргі Telemundo филиалы), ал 2011 жылдан бастап WSKC-CD 22.1 арнасында көрсетілді.

2013 жылдың наурызында компьютерлік жүйелердің істен шығуы Оңтүстік Кореядағы бірнеше телеарнаны, соның ішінде MBC-ні де уақытша тоқтатты. Оңтүстік Корея үкіметі бұл кибершабуылдарға Солтүстік Кореяның қатысы бар деп мәлімдеді, алайда Пхеньян бұл айыптауды жоққа шығарды.

2020 жылғы Токио Олимпиадасының ашылу салтанаты кезінде MBC кейбір елдерге қатысты (мысалы, Италияны пиццамен байланыстыру сияқты) стереотиптік бейнелер көрсетіп, сынға ұшырады.

== Халықаралық қатынастар ==

MBC ABU (Asia-Pacific Broadcasting Union — Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы), IATAS (International Academy of Television Arts &amp; Science — Телевизия өнері мен ғылымдарының халықаралық академиясы) және INPUT (International Public Television Screening Conference — Халықаралық қоғамдық телевидение көрсетілім конференциясы) сияқты халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі болып табылады. Сондай-ақ ол 13 елдегі 21 телерадиокомпаниямен серіктестік орнатқан.

Компания Лос-Анджелес пен Шанхайдағы еншілес ұйымдары, сондай-ақ Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядағы бюролары арқылы жаһандық бизнестерге қатысып, ірі халықаралық медиа топтармен тығыз жұмыс істейді.

MBC жыл сайын MIP-TV, MIPCOM, NATPE, BCWW және ATF сияқты ірі контент нарықтарына қатысып, шетелдік сатып алушылармен тығыз байланыс орнатады. Сонымен қатар, ол MBC контентін шетелдік көрермендер мен сатып алушыларға таныстыратын ағылшын тіліндегі веб-сайтты басқарады.

What on Earth Is Love? — алғашқы корей толқыны (Hallyu) драмаларының бірі болып саналады. Ол 1997 жылы CCTV арнасында көрсетіліп, Қытайда K-драма бумын бастады. Осыдан кейін көптеген MBC драмалары, ойын-сауық бағдарламалары және деректі фильмдері әртүрлі елдерге экспортталды.

Dae Jang Geum әлемнің 91 еліне дейін көрсетілген. Соңғы жылдары MBC «I Am a Singer», «We Got Married» және «Dad! Where Are We Going?» сияқты бағдарламалардың форматтарын шетелге сату арқылы контент бизнесін кеңейтіп келеді.
== Бас директорлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Қызмет мерзімі
! Аты-жөні
! Кезеңі
! Білімі / қызметі
|-
! 1–3-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джи-тэ
| 1961 ж. 21 ақпан – 1962 ж. 22 шілде
|
|-
! 4-ші
| align=&quot;center&quot; | Ко Вон-джун
| 1962 ж. 22 шілде – 1964 ж. 26 тамыз
|
|-
! 5-ші
| align=&quot;center&quot; | Хван Ён-джу
| 1964 ж. 26 тамыз – 1964 ж. 15 желтоқсан
|
|-
! 6–8-ші
| align=&quot;center&quot; | Чо Чын-чхоль
| 1964 ж. 15 желтоқсан – 1971 ж. 30 маусым
|
|-
! 9–12-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Хван-уи
| 1971 ж. 30 маусым – 1980 ж. 20 маусым
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Им Тэк-гын
| 1980 ж. 20 маусым – 1980 ж. 5 шілде
|
|-
! 13-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Джин-хи
| 1980 ж. 5 шілде – 1982 ж. 7 маусым
| Репортер
|-
! 14–15-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Ун-хи
| 1982 ж. 7 маусым – 1986 ж. 17 ақпан
| Репортер
|-
! 16-шы
| align=&quot;center&quot; | Хван Сон-пиль
| 1986 ж. 17 ақпан – 1988 ж. 29 тамыз
|
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Шин Чон-хю
| 1988 ж. 29 тамыз – 1988 ж. 2 қараша
|
|-
! 17-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Ён-су
| 1988 ж. 2 қараша – 1989 ж. 10 ақпан
|
|-
! 18–19-шы
| align=&quot;center&quot; | Чхве Чхан-бон
| 1989 ж. 10 ақпан – 1993 ж. 12 наурыз
| Продюсер
|-
! 20–21-ші
| align=&quot;center&quot; | Кан Сон-гу
| 1993 ж. 17 наурыз – 1996 ж. 14 маусым
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Пён Иль-пён
| 1996 ж. 14 маусым – 1996 ж. 22 шілде
|
|-
! 22-ші
| align=&quot;center&quot; | Ли Док-рёль
| 1996 ж. 22 шілде – 1999 ж. 8 наурыз
| Репортер
|-
! 23-ші
| align=&quot;center&quot; | Но Сон-дэ
| 1999 ж. 9 наурыз – 2001 ж. 9 наурыз
| Репортер
|-
! 24–25-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Джун-бэ
| 2001 ж. 9 наурыз – 2003 ж. 2 наурыз
| Репортер
|-
! 26-шы
| align=&quot;center&quot; | Ли Гын-хи
| 2003 ж. 3 наурыз – 2005 ж. 25 ақпан
| Продюсер
|-
! 27-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Мун-сун
| 2005 ж. 25 ақпан – 2008 ж. 28 ақпан
| Репортер
|-
! 28-ші
| align=&quot;center&quot; | Ом Ги-ён
| 2008 ж. 29 ақпан – 2010 ж. 8 ақпан
| Репортер
|-
! 29–30-шы
| align=&quot;center&quot; | Ким Джэ-чхоль
| 2010 ж. 26 ақпан – 2013 ж. 26 наурыз
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2013 ж. 26 наурыз – 2013 ж. 3 мамыр
|
|-
! 31-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чон-гук
| 2013 ж. 3 мамыр – 2014 ж. 24 ақпан
| Репортер
|-
! 32-ші
| align=&quot;center&quot; | Ан Гван-хан
| 2014 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 24 ақпан
| Продюсер
|-
! 33-ші
| align=&quot;center&quot; | Ким Чан-гём
| 2017 ж. 25 ақпан – 2017 ж. 13 қараша
| Репортер
|-
! Уақытша
| align=&quot;center&quot; | Чхве Ки-хва
| 2017 ж. 14 қараша – 2017 ж. 7 желтоқсан
|
|-
! 34-ші
| align=&quot;center&quot; | Чхве Сын-хо
| 2017 ж. 7 желтоқсан – 2020 ж. 23 ақпан
| Продюсер
|-
! 35-ші
| align=&quot;center&quot; | Пак Сон-джэ
| 2020 ж. 24 ақпан – 2023 ж. 23 ақпан
| Репортер
|-
! 36-шы
| align=&quot;center&quot; | Ан Хён-джун
| 2023 ж. 24 ақпан – 2026 ж. 23 наурыз (күтілуде)
| Репортер
|}
== Арналар ==
* Бір жерүсті телеарна (MBC TV — 11-арна, MBC News Now — 12-арна)
* Үш радиостанция:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! Жиілігі !! Қуаты (кВт)
|-
| MBC Standard FM || 95.9&amp;nbsp;МГц FM || /&gt;10&amp;nbsp;кВт (FM)
|-
| MBC FM4U || 91.9&amp;nbsp;МГц FM || 10&amp;nbsp;кВт
|-
| Channel M || CH 12A DAB || 2&amp;nbsp;кВт
|}
* Бес кабельдік/спутниктік арна (MBC Drama, MBC Sports+, MBC M, MBC every1 және MBC ON)
* Үш жерүсті DMB (теледидар, радио, деректер тарату)
* Екі спутниктік DMB (MBC Drama, MBC Sports+)
* MBC Дыбыс актерлері бөлімі ({{lang-ko|문화방송 성우극회}}), фильмдер, [[аниме]], [[деректі фильм]]дер және басқа да медиа түрлерінде жұмыс істейтін дауыстық актерлер ұйымы.

== Логотиптері ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC logo 1961.svg|Бірінші лого (1961 - 1969)
File:MBC logo 1969.svg|Екінші лого (1969 - 1981)
File:MBC logo 1974.svg|Үшінші лого (1974 - 1981)
File:MBC logo 1980.svg|Төртінші лого (1980 көкектен 1981 қарашаға дейін)
File:MBC logo 1981.svg|Бесінші лого (1981 желтоқсаннан 1985 ке дейін)
File:MBC logo January 1986.svg|Алтыншы логоның бірінші нұсқасы (1 қаңтар 1985 тен 30 көкек 1986)
File:1986 Munhwa Broadcasting Corporation logo.svg|Алтыншы логоның екінші нұсқасы (1986 1 мамырдан 2005 қаңтарға дейін)
File:MBC logo 2005.svg|Жетінші лого (2005 ж 3 қаңтардан 2011 желтоқсанға дейін)
File:Munhwa Broadcasting Corporation.svg|Сегізінші лого (2012 жылдан 2023 ж 5 көкек)
File:Munhwa Broadcasting Corporation (2023).svg|Тоғызыншы және қазіргі лого (6 көкек 2023 дан бастап)
&lt;/gallery&gt;

== Ту ==
&lt;gallery&gt;
File:Flag of MBC (2005-2011).svg|2005–2012 
File:Flag of MBC.svg|2012–қазір
&lt;/gallery&gt;
== Бас кеңселер ==
&lt;gallery&gt;
File:MBC Ilsan Dream Center.JPG|MBC Dream Center, Goyang, Gyeonggi Province аймағында орналасқан (2007 ж. 30 қараша – қазіргі уақыт).
File:MBC headquarter buld.jpg|Ескі MBC бас кеңсесі, Yeouido ауданында орналасқан (1982 ж. 17 ақпан – 2014 ж. 3 тамыз).
File:1970~1980's MBC Government building.jpg|Ескі MBC ғимараты, Jeong-dong ауданында орналасқан (1969 ж. 8 тамыз – 1982 ж. 16 ақпан; қазір Kyunghyang Shinmun пайдаланады).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>aczsa6s80jq60mro55n5030z8u0x1g4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эндаумент</title>
    <ns>0</ns>
    <id>779859</id>
    <revision>
      <id>3591067</id>
      <parentid>3590416</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T13:58:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ashina</username>
        <id>7704</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Nazarbayev Fund */</comment>
      <origin>3591067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16651" sha1="p6b8s2shi5arorh4kckiw82mp6rwvfz" xml:space="preserve">'''Эндаумент''' ([[Ағылшын тілі|ағылш]]. ''endowment, [[Орыс тілі|орысша]]: целевой капитал'') – [[Коммерциялық емес ұйым|коммерциялық емес ұйымның]] [[Қайырымдылық көмек|қайырымдылық қаражаттары]] есебінен қалыптасқан және басқарушы компанияға [[Сенімгерлік басқару|сенімгерлік басқаруға]] берілген мүлкі.  Әдетте [[Гуманитарлық білім|гуманитарлық]] ұйымның, көбінесе университеттің, ғылыми орталықтың немесе мәдени мекеменің ұзақ мерзімді қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін құрылған арнайы мақсатты [[капитал]] қоры. Бұл капитал [[Инвестиция|инвестицияланып]], одан түскен табыс ұйымның жарғылық қызметін қаржыландыруға пайдаланылады. Негізгі капитал жұмсалмайды, тек одан түсетін кіріс қолданылады.

Әлемдік тәжірибеде эндаументтер көбіне '''мәңгілік қор''' ретінде құрылады. Яғни, оның негізгі қаражаты сақталып, тек табысы ғана белгілі бір мақсаттарға жұмсалады.

== Тарихы ==
Эндаументтің алғашқы үлгілері көне дәуірден бастау алады.

* Алғашқы белгілі мақсатты капиталды '''[[Платон]]''' өзінің Академиясын қолдау үшін құрған. Бұл оқу орны 900 жылдан астам уақыт жұмыс істеп, 529 жылы [[Византия империясы|Византия]] императоры [[ІІ Юстиниан|Юстиниан]] тарапынан жабылды.
* 1502 жылы Англияда '''[[Маргарет Бофорт]]''' ([[Генрих VIII|король Генрих VIII-]]&lt;nowiki/&gt;нің әжесі) [[Оксфорд университеті|Оксфорд]] пен [[Кембридж университеті|Кембридж]] университеттерінде теология кафедраларын құруға қаражат бөлді.
* XIX ғасырда құрылған '''[[Нобель қоры]]''' — халықаралық деңгейдегі ең танымал эндаументтердің бірі. [[Альфред Нобель|Альфред Нобельдің]] өсиеті бойынша оның мүлкі инвестицияланып, табысынан ғылым мен бейбітшілік саласындағы сыйлықтар беріледі.

Қазіргі уақытта ең ірі эндаументтер [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] университеттеріне тиесілі. Әлемнің жетекші университеттері – [[Гарвард университеті|Гарвард]], [[Йель университеті|Йель]], [[Оксфорд университеті|Оксфорд]] сияқты оқу орындары – өз дамуында эндаумент қорларын тиімді пайдаланып келеді. Мысалы, [[Гарвард университетінің эндаумент қоры]] ондаған миллиард долларды құрайды. Қаржы келесі бағыттар бойынша жұмсалуы мүмкін:

* ғылыми зерттеулерді қаржыландыруға
* студенттерге гранттар мен шәкіртақылар беруге
* профессорлық құрамды қолдауға
* инфрақұрылымды дамытуға

Эндаумент жүйесі дамыған елдерде білім мен ғылымның тәуелсіздігін қамтамасыз ететін маңызды құрал ретінде қарастырылады.

== Эндаументтің жұмыс істеу қағидаты ==
Эндаумент жүйесі келесі схема бойынша жұмыс істейді:

# Донорлар (жеке тұлғалар немесе ұйымдар) қаражат аударады
# Қаражат мақсатты капитал ретінде қалыптастырылады
# Ол басқарушы компанияға сенімгерлік басқаруға беріледі
# Қаражат инвестицияланады
# Түскен табыс ұйым қызметін қаржыландыруға жұмсалады

== Қазақстандағы эндаумент (мақсатты капитал) ==
Қазақстанда эндаумент (мақсатты капитал) жүйесі соңғы жылдары ғана қалыптаса бастаған жаңа қаржылық құралдардың бірі болып табылады. Ол негізінен білім беру, ғылым және қоғамдық салаларды ұзақ мерзімді қаржыландыру мақсатында қолданылады. Қазақстанда 21 нысаналы капитал қоры жұмыс істейді&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Қазақстандық эндаумент-қорлар қаржыны қайдан алады, қалай жұмсайды?|url=https://kz.kursiv.media/kk/2024-11-08/qntd-endaument-qorlar-qarzhyny/|date=2024}}&lt;/ref&gt;.  Қорлардың басым бөлігі қайырымдылықтан түскен қаражатты депозиттерде ұстайды немесе бірден пайдаланады.  

2022 жылғы 7 қыркүйекте  Қазақстандағы эндаумент қорлардың ІІ республикалық конференциясы өтті. Конференция эндаумент қорларын дамыту мәселелерін талқылау және эндаумент қорлары туралы заңнаманы жетілдіру бойынша ұсыныстар әзірлеу мақсатында өтті&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақстандағы эндаумент қорлардың ІІ республикалық конференциясы өтті|url=https://korkyt.edu.kz/article/242}}&lt;/ref&gt;.

2023 жылы Л. Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті ұйымдастырған III халықаралық эндаументтер конференциясын өткізді. Конференцияда Қазақстанда эндаументтер қауымдастығы құрылатындығы хабарланды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақстанда эндаументтер қауымдастығы құрылады|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/sci/press/news/details/646852?lang=kk}}&lt;/ref&gt;.

2025 жылы Мәжілістің жалпы отырысында эндаумент қорлардың жұмысын реттейтін «Нысаналы капитал қорлары туралы» жаңа заң бірінші оқылымда қаралды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақстанға эндаумент қорлар не үшін керек|url=https://egemen.kz/article/385593-qazaqstangha-endaument-qorlar-ne-ushin-kerek}}&lt;/ref&gt;. 

2025 жылғы 30 маусым күні Мемлекет басшысы «Нысаналы капитал қорлары және эндаумент-қорлар (нысаналы капиталдар) туралы» Қазақстан Республикасының Заңына қол қойды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Мемлекет басшысы «Нысаналы капитал қорлары және эндаумент-қорлар (нысаналы капиталдар) туралы» Қазақстан Республикасының Заңына қол қойды|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-nysanaly-kapital-korlary-zhane-endaument-korlar-nysanaly-kapitaldar-turaly-kazakstan-respublikasynyn-zanyna-kol-koydy-3051546}}&lt;/ref&gt;.

2026 жылғы 2 ақпанда жаңа заңнамалық модель бойынша Қазақстандағы алғашқы «Ғылым және білім эндаумент-қоры» мемлекеттік тіркеуден өтті&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақстанда ЖОО-ларды қаржыландырудың жаңа моделі мен эндаумент-қорлар жүйесі енгізілуде|url=https://primeminister.kz/news/kazakstanda-zoo-lardy-karzylandyrudyn-zana-modeli-men-endaument-korlar-zuiesi-engizilude-31180}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақстанда жаңа модель бойынша алғашқы эндаумент қорға 10 млрд теңгеге дейін қаржы тарту жоспарланып отыр.|url=https://7kun.kz/ru/news/kazakstanda-zaa-formattagy-endaument-korga-10-mlrd-tege-tartylady}}&lt;/ref&gt;.

=== Nazarbayev Fund ===
'''[[Назарбаев Университеті]]&lt;nowiki/&gt;нің эндаумент қоры (Nazarbayev Fund)''' – Қазақстандағы ең көне әрі ең үлкен эндаумент қоры. Қор әлемде қабылданған модельдің негізінде жұмыс істейді. Қор өз қаражатын (шамамен 1 млрд АҚШ доллары)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; шетелдік  нарықтарға шығарады. Портфельдің көп бөлігі (63%) мемлекеттік және корпоративтік облигацияларға, 32% – баламалы құралдарға (хедж-қорлар, жеке қорлар, тікелей инвестициялар), 5% – акцияларға және қысқа мерзімді депозиттерге салынады. 2024 жылы қор 6% долларлық кіріс болады деп жоспарған&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Эндаумент қордың ішінде қамқоршылар кеңесінен бөлек, инвестициялық комитет бар, ол қандай құралдарға қаражат салу керек екенін таңдайды. Көптеген қазақстандық эндаумент-қорларда инвестициялар туралы шешімді қамқоршылар кеңесі қабылдайды&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 

=== Heart Center Foundation ===
'''«Жүрек орталығы» (Heart Center Foundation)''' кардиология, кардиохирургия және трансплантологияны дамытуға ықпал ететін бастамаларды қолдап, тек қазақстандық нарыққа инвестиция салады. Қордың шамамен 1,2 млрд теңге мөлшерінде активтері бар. 900 млн теңге қазақстандық банктердегі овернайттарда, 250 мың – Jusan Invest екі валюталық пифтерінде сақталады&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Сондай-ақ, эндаумент-қордың иелігінде қонақ үй бар. Кардиохирургиялық орталық және Ана мен бала орталығы пациенттерінің 97% өңірлерден келгендіктен, қор медициналық мекемелердің жанынан арзан тұрғын үй салды. Қор донорлық органдарды ұзақ уақыт сақтауға және тасымалдауға арналған құрылғылар шығаратын зауыт салу жобасын жоспарлап отыр. Қазіргі таңда зауыттың жобалау-сметалық құжаттамасы әзірленіп, қаржы іздестірілуде. Heart Center Foundation-да құрылыс 2025 жылдың көктемінде басталуы тиіс. Қор қаражатының 900 млн теңге сомасындағы бөлігі овернайттарда сақталады&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 

=== «Қазақстан халқына» қоры ===
'''«Қазақстан халқына» қоры''' (ҚР-дағы нысаналы капиталдың көлемі бойынша екінші қор, 9,7 млрд теңге)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Қордың нысаналы капиталын «Endowment Qazaqstan halqyna» компаниясы басқарады&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

=== Халықаралық «Қазақ тілі» қоғамының эндаумент қоры ===
[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Мемлекет басшысы]] 2023 жылдың қазан айында [[Халықаралық «Қазақ тілі» қоғамы|«Қазақ тілі» қоғамының]] президенті [[Рауан Кенжеханұлы|Рауан Кенжеханұлын]] қабылдады.  Кездесу барысында мемлекеттік тілді нығайту ісіндегі өзекті мәселелер талқыланды. Президент әлемдік тәжірибеде мәдени, гуманитарлық сипаттағы ұйымдар эндаумент қорлар арқылы жұмыс істейтінін атап өтіп, Қоғам қызметін одан әрі жандандыру үшін осы тәжірибені енгізуді ұсынды және оған өз атынан үлес қосатынын мәлімдеді&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ақорда. Мемлекет басшысы «Қазақ тілі» қоғамының президенті Рауан Кенжеханұлын қабылдады
2023 жылғы 12 қазан|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kazak-tili-kogamynyn-prezidenti-rauan-kenzhehanulyn-kabyldady-1291715}}&lt;/ref&gt;. Артынан жаңадан құрылған Qazaq Tili Endowment қорына өзінің жеке қаражатынан бірінші донор ретінде 7 млн теңге жолдады.  П

Президент бастамасын қолдап ірі кәсіпкерлер мен компаниялар да эндаумент қорына қаражат аударатындарын хабарлады. Атап айтқанда Кусто групп, Асылтас қоғамдық қоры, Алгеум компаниясы, BI Group 100 миллион теңгеден, Ланкастер групп 200 миллион теңге жолдады. Жеке тұлғалардан Данияр Абулгазин, Ғазис Құсайын, Құсайынов Айғазы, Құспан Айгұл үлестерін қосты. 2025 жылдың қорытындысы бойынша эндаумент қор есебінде 700 миллион теңгеден аса қаражат жиналды.  Үстеме табыс мөлшері 80 миллион теңгені құрады. Бұл Қоғамның қаржылық дербестігін нығайтуға мүмкіндік береді&lt;ref&gt;cite{{Cite web|title=Президенттің қазақ тілі эндаумент қорына салған үлесі 100 есе өсті|url=https://www.mezgil.kz/e/action/ShowInfo.php?classid=34&amp;id=7421}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Qazaq Tili Endowment Qory|url=https://til.kz/kz/endowment}}&lt;/ref&gt;.

==== Басқа қорлар ====
* [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ]] эндаумент қоры
* [[Халықаралық «Қазақ тілі» қоғамы|Халықаралық «Қазақ тілі» қоғамының]] эндаумент қоры
* Физмат эндаумент қоры&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Физмат эндаумент қоры|url=https://lancasterholding.com/kz/social-initiatives/obshchestvennyy-fond-fizmat-endowment-fund}}&lt;/ref&gt;
* Корпоративтік Қор «KBTU Endowment»&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Корпоративтік Қор «KBTU Endowment»|url=https://kbtuendowment.kz/kk/}}&lt;/ref&gt;
* KIMEP Alumni Endowment fund 


== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қаржылық жүйелер]]</text>
      <sha1>p6b8s2shi5arorh4kckiw82mp6rwvfz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:Maris Dreshmanis</title>
    <ns>2</ns>
    <id>779965</id>
    <revision>
      <id>3591389</id>
      <parentid>3590967</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T21:43:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maris Dreshmanis</username>
        <id>180342</id>
      </contributor>
      <comment>Update babel to lv|ru-4 (remove en-3, de-1)</comment>
      <origin>3591389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="593" sha1="1tm661nfud90u9uzogktjy8qwfpriv4" xml:space="preserve">{{#babel:lv|ru-4}}
== Maris Dreshmanis ==
Open data researcher. Contributor to [[d:Wikidata:WikiProject Occupations|WikiProject Occupations]] on Wikidata.

* '''[[d:User:Maris Dreshmanis|Wikidata contributions]]''' — 37,400+ edits
* '''GSCO''' — Global Standard Classification of Occupations (27 national registries + ESCO, 57,000+ occupation entries, 26,991 Wikidata items, 152,000+ multilingual labels across 53 languages)
* '''[[d:Wikidata:WikiProject Occupations|WikiProject Occupations]]''' — coordinating occupation label enrichment in 27 source languages

[[Category:Wikipedians]]</text>
      <sha1>1tm661nfud90u9uzogktjy8qwfpriv4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақ ССР тарихы (1949)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>779966</id>
    <revision>
      <id>3591049</id>
      <parentid>3590981</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T12:59:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ashina</username>
        <id>7704</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3591049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19611" sha1="fdk5rpqnyswuijx7dcmoqolsat1a668" xml:space="preserve">{{Әдеби шығарма
|Атауы         = Қазақ CCР тарихы
|Шынайы атауы  = Қазақ КСР тарихы. Көне заманнан осы күнге дейін
|Сурет         = 
|Сурет сипаттамасы = 
|Жанр          = Академиялық жинақ
|Авторы        = [[Анна Михайловна Панкратова]] 
|Түпнұсқа тілі = орыс тілі
|Жазылды       = 
|Жариялануы    = 1949
|Жеке басылым  = 
|Баспа         = КазОГИЗ, Алматы
|isbn          = 
|Аударма       = 
|Цикл          =
|Алдыңғысы     = 
|Келесі        = [[Қазақ ССР тарихы (1977-80)]]
|Lib           = 
|Уикикітап     = 
}}
'''Қазақ''' '''CCР тарихы''' (толық атауы: '''«Қазақ КСР тарихы.''' '''Ерте заманнан осы күнге дейін''' (өңделіп, толықтырылған екінші басылуы)''',''' орысша '''«История Казахской ССР с древнейших времён до наших дней» второе издание исправленное и дополненное в 2-x томах''') — 1949 жылы [[Алматы|Алматыда]] жарық көрген академиялық еңбектің толықтырылған және жаңартылған басылымы&lt;ref&gt;{{Cite web|title=История Казахской ССР, Қазақ ССР тарихы|url=https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1025904}}&lt;/ref&gt;.

== Тарихы ==
Қазақ CCР тарихы 1943 жылы жарық көрген басылым [[Сталин премиясы|Сталиндік сыйлыққа]] ұсынылып, бастапқыда жоғары бағаланды. Мысалы, [[Орталық Азия]] бойынша маман, тарихшы А. В. Пияковский 1943 жылдың маусым айында [[Правда|«Правда» газетінде]] жарық көрген шолу мақаласында кітапты «марксистік-лениндік ғылыми зерттеулерге қосылған зор үлес» деп бағалады&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Ермұхан Бекмаханов қалай қуғындалды? Ермұхан Бекмаханов «Қазақ КСР тарихы» кітабының Кенесары Қасымұлына қатысты тарауын жазып, кітап баспадан 1943 жылдың жазында Алматыда жарық көрді.|url=https://aikyn.kz/280336/ermu-han-bekmahanov-k-alay-k-ug-yndaldy}}&lt;/ref&gt;.

Кеңес Одағы Ғылым академиясының мүшесі, профессор А. И. Яковлев әділетсіз баға беріп, бұл кітаптың орыстарға қарсы жазылған зиянды еңбек екенін мәлімдеді. Мұндай пікір Сталиндік сыйлық комитетінің соңғы отырысында мүшелерді алаңдатып, нәтижесінде кітап марапатқа ие бола алмады. Яковлевтің пайымдауынша, барлық кеңестік республикалардың тарихы ''«орыс ұлтының мүддесі тұрғысынан»'' жазылуы керек еді. Оның пікірінше, әр елдің, әрбір республиканың ұлттық тарихын жеке-жеке жазу интернационализм қағидаларына қайшы келетін және зиянды әрекет болатын. Кітапты жазу барысында түрлі пікірталастар туындады. Бірақ тарихшылар жаңа тақырып болғандықтан, өз жұмысын зор қызығушылықпен атқарды&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 

Жинақталған материалдарға сүйене отырып, Бекмахановқа [[кандидаттық диссертация]] жазу ұсынылды. Осы кеңеске сүйене отырып, Бекмаханов «Ұлттық азаттық қозғалыстағы Кенесары көтерілісі» тақырыбында диссертация дайындап, 1943 жылдың 28 мамырында Мәскеудегі КСРО Ғылым академиясының Тарих институтында оны сәтті қорғап шықты&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 

Кандидаттық диссертация тақырыбын кеңейте отырып, Ермұхан Бекмаханов кейін «1820-1840 жылдардағы Қазақстан» атты докторлық диссертациясын дайындады. 1946 жылы 14 қазанда Мәскеудегі КСРО Ғылым академиясының Тарих институтында Ермұхан Бекмаханов өзінің [[Докторлық диссертация|докторлық диссертациясын]] сәтті қорғады&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 

1944 жылдың мамыр-маусым айларында [[КСРО орталық атқару комитеті|КСРО Орталық Комитетінің]] тарихшыларға арналған кеңес жиналысында «Қазақ КСР тарихы» кітабы сынға алынды. Жиналыста «идеологиялық қателіктер» көрсетілді. Кітаптағы қазақ халқының ұлттық күрестеріне қатысты мазмұнды түзету қажет деген шешім қабылданды. Аталмыш сын КСРО Коммунистік партиясының [[Большевик журналы|«Большевик» журналының]] 1945 жылғы №6 санында және Қазақстан Компартиясының [[Большевик Казахстана журналы|«Большевик Казахстана»]] журналының 1945 жылғы №6 санында жарық көрген мақалалар арқылы ресми түрде жарияланды&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

«Қазақ КСР тарихы» кітабы қайта қаралып, түзетілген нұсқасы [[Қазақ ССР тарихы (1949)|'''«Қазақ ССР тарихы''']] (Толықтырылған және өңделген басылым)» деген атаумен жарық көрді. Бұл еңбектің редакциясын І. Омаров пен А. М. Панкратова басқарды. Осылайша, 1943 жылы жарық көрген түпнұсқа нұсқа ресми түрде цензураға ұшырады.   

1949 жылғы бұл еңбектің екінші басылымы да ресми идеология қалыбына сай келе қоймады. Қазақ хандары мен сұлтандарын дәріптеушіліктің, шекті биі Есет Көтібаров бастаған көтерілісті ұлт-азаттық қозғалыс деп есептеудің қате екендігі туралы т.б. ескертулер жасалған М.Морозов деген­нің мақаласы жарияланды («Социалистік Қазақстан», 1945. 17-маусым). Ең бастысы, кітапта Қазақ­станның Ресейге қосылуының «қазақ ақсүйектерінің бір бөлігі мен патша үкіметі арасындағы астыртын келісім» негізінде жүзеге асқандығы, яғни «абсолюттік қасірет» ретінде бағалануы жоғарыда айтылған Ста­лин­нің пікіріне мүлдем қайшы келді. Екінші басылым да Ресейдің Қа­зақстанды жаулап алу тарихы «артта қалған ортаазиялық хандықтармен» немесе Жоңға­рия­мен қосылғаннан гөрі «жартылай қасірет» екендігі туралы тұжырымдама тұрғысынан баяндалды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=БҰҒАУЛАНҒАН ТАРИХ:БІР ҚҰЖАТТЫҢ ІЗІМЕН|url=https://kazgazeta.kz/news/22450}}&lt;/ref&gt;.   

Т.Шойынбаевтың 1949 жылы Алматыда жарық көрген «Восстание сырдарьинских казахов под руководством Джанходжи Нурмахамедова (1856-1857)» деген кітабын айналымнан алып тастау, автордың өз қателігін мойындап, мерзімді баспасөз бетінде мақала жариялау керектігі, дайындалып жатқан «Қазақ ССР тарихының» бірінші томында бұл көтерілістің «керітартпа» көтеріліс деп сипаттау керектігі туралы қорытынды жасады.  

1953 жылы Сталин қайтыс болғаннан кейін, «Қазақ КСР тарихы» қайтадан сынға ұшырады. 1957-1959 жылдары [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақстан Ғылым академиясы]] мен Археология және этнография институты аталған еңбекті екі томдық кітап ретінде қайта жазды. 1977-1980 жылдары Бекмахановтың тарих кітабы Брежнев дәуірінде [[Қазақ ССР тарихы (1977-80)|бес томдық]] басылым ретінде қайта кеңейтіліп шығарылды&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Авторларлық құрам ==
=== Редакция алқасы ===
* '''[[Анна Михайловна Панкратова]]''' (КСРО Ғылым академиясының мүшесі-корреспонденті, кейін академигі) — ғылыми жетекші және негізгі редакторлардың бірі&lt;ref&gt;{{Cite web|title=История Казахской ССР. 1. 1949|url=https://abashin.org/2025/05/29/istoriya-kazahskoj-ssr-1-1949/}}&lt;/ref&gt;.
* Ильяс Омаров

* Сақтаған Бәйішев

* Ермұхан Бекмаханов
* Михаил Петрович Вяткин
* Сәрсен Қожахметұлы Кенесбаев
* Ахмет Нұрмұхамедұлы Нүсіпбеков
* Сергей Владимирович Юшков
* Сергей Николаевич Покровский

== Мазмұны ==
'''КАЗАХСКАЯ ССР — РЕСПУБЛИКА ВОЗРОЖДЕННОГО НАРОДА''' 

'''ВВЕДЕНИЕ''' 

'''ГЛАВА 1. ПЕРВОБЫТНО-ОБЩИННЫЙ СТРОЙ НА ТЕРРИТОРИИ КАЗАХСТАНА''' 

* § 1. Древнейшее человеческое общество в Казахстане 
* § 2. Древнейшие племенные союзы на территории Казахстана 

'''ГЛАВА''' '''II. ДОФЕОДАЛЬНЫЕ ГОСУДАРСТВА НА ТЕРРИТОРИИ КАЗАХСТАНА''' 

* § 3. Казахстан в составе Тюркского каганата 

'''ГЛАВА III. ПЕРВЫЕ ФЕОДАЛЬНЫЕ ГОСУДАРСТВА ЮЖНОГО КАЗАХСТАНА. КЫПЧАКИ'''

* § 4. Государство караханидов в Южном Казахстане
* § 5. Кыпчакские государства Центрального и Западного Казахстана 

'''ГЛАВА IV. КАЗАХСТАН В ПЕРИОД МОНГОЛЬСКОГО ЗАВОЕВАНИЯ'''

* § 6. Монгольское завоевание и его последствия для Казахстана
* § 7. Хозяйство и общественные отношения племен Казахстана во время монгольского ига 
* § 8. Политические отношения в Казахстане в период Золотой Орды 

'''ГЛАВА V. ОБРАЗОВАНИЕ КАЗАХСКОЙ НАРОДНОСТИ И КАЗАХСКОГО ГОСУДАРСТВА''' 

* § 9. Образование казахской народности 
* § 10. Образование и развитие казахского ханства в XV — XVI веках 

'''ГЛАВА VI.  ОБЩЕСТВЕННО-ПОЛИТИЧЕСКИЙ СТРОИ КАЗАХСКОГО ХАНСТВА''' 

* § 11. Хозяйство казахов 
* § 12. Общественный и политический строй
* § 13. Классовый состав казахского общества 

'''ГЛАВА VII. РАЗДРОБЛЕННОСТЬ КАЗАХСКОГО ХАНСТВА И ПОПЫТКИ ЕГО ОБЪЕДИНЕНИЯ ТАУКЕ-ХАНОМ''' 

* § 14. Образование казахских жузов 
* § 15. Борьба с Джунгарией 
* § 16. Законы Тауке-хана 

'''ГЛАВА VIII. КУЛЬТУРА КАЗАХОВ В XVI — XVII веках''' 

* § 17. Верования и народное творчество казахов 
* § 18. Музыкальное творчество и прикладное искусство казахов 

'''ГЛАВА IX. ПРИНЯТИЕ КАЗАХАМИ РОССИЙСКОГО ПОДДАНСТВА'''

* § 19. Годы «Великого бедствия»
* § 20. Подчинение Младшего жуза России 
* § 21. Казахстан при хане Абулхаире 

'''ГЛАВА X. КАЗАХСТАН В СЕРЕДИНЕ XVIII ВЕКА''' 

* § 22. Политическое и экономическое положение Казахстана
* § 23. Ханство Аблая 
* § 24. Участие казахов в крестьянском восстании Пугачева 

'''ГЛАВА XI. ВОССТАНИЕ КАЗАХОВ МЛАДШЕГО ЖУЗА ПОД РУКОВОДСТВОМ БАТЫРА СРЫМА ДАТОВА''' 

* § 25. Причины и движущие силы восстания Срыма .
* § 26. Развитие и ход восстания Срыма Датова

'''ГЛАВА XII. СОЦИАЛЬНО-ЭКОНОМИЧЕСКИЙ СТРОЙ КАЗАХСКОГО ОБЩЕСТВА В ПЕРВОЙ ПОЛОВИНЕ XIX ВЕКА''' 

* § 27. Экономика и общественные отношения в Казахстане в первой половине XIX века
* § 28. Наступление соседних государств на Казахстан в начале XIX века
* § 29. Ликвидация ханской власти в Среднем и Младшем жузах

'''ГЛАВА XIII. ОБРАЗОВАНИЕ БУКЕЕВСКОИ ОРДЫ. КРЕСТЬЯНСКОЕ ВОССТАНИЕ ПОД РУКОВОДСТВОМ ИСАТАЯ ТАЙМАНОВА (1836 — 1837 гг.)''' 

* § 30. Общественные отношения в Букеевской Орде
* § 31. Рост феодальной эксплоатации и колониального гнета 
* § 32. Восстание казахов Букеевской Орды 

'''ГЛАВА XIV. НАЦИОНАЛЬНО-ОСВОБОДИТЕЛЬНАЯ БОРЬБА ПОД ПРЕДВОДИТЕЛЬСТВОМ КЕНЕСАРЫ КАСЫМОВА''' 

* § 33. Нарастание национально-освободительной борьбы в 30-х годах XIX века
* § 34. Восстание Кенесары Касымова (1837 — 1846 гг.) 

'''ГЛАВА XV. КАЗАХСТАН В СЕРЕДИНЕ XIX ВЕКА''' 

* § 35. Подчинение Россией низовьев Сыр-Дарьи и Семиречья 
* § 36. Восстание казахов в 50-х годах
* § 37. Завоевание царской Россией Кокандского и Хивинского ханств. Присоединение к России казахов среднеазиатских ханств
* § 38. Социально-экономические последствия присоединения Казахстана к России 
* § 39. Реформа 1867—1868 года и восстание 1869—1873 годов

'''ГЛАВА XVI. ПРЕВРАЩЕНИЕ КАЗАХСТАНА В КОЛОНИЮ РОССИЙСКОЙ ИМПЕРИИ''' 

* § 40. Колонизация Казахстана 
* § 41. Экономика и общественные отношения в Казахстане в конце XIX века 

'''ГЛАВА XVII. КУЛЬТУРА КАЗАХСКОГО НАРОДА В XIX ВЕКЕ''' 

* § 42. Песни национально-освободительной борьбы .
* § 43. Отношение к казахскому народу передовых русских людей 
* § 44. Первый казахский ученый-просветитель Чокан Валиханов
* § 45. Великий поэт-просветитель Абай Кунанбаев
* § 46. Просветитель Алтынсарин и русская культура в Казахстане в конце XIX века 
* § 47. Казахская музыка в XIX веке 

'''ГЛАВА XVIII. КАЗАХСТАН В ПЕРИОД ПЕРВОЙ РУССКОЙ РЕВОЛЮЦИИ, СТОЛЫПИНСКОЙ РЕАКЦИИ И НОВОГО РЕВОЛЮЦИОННОГО ПОДЪЕМА''' 

* § 48. Русская буржуазно-демократическая революция и ее влияние на Казахстан
* § 49. Казахстан в период столыпинской реакции 
* § 50. Казахстан в годы нового революционного подъема. 

'''ГЛАВА XIX. КАЗАХСКАЯ ЛИТЕРАТУРА И ПЕЧАТЬ В ПЕРИОД БУРЖУАЗНО-ДЕМОКРАТИЧЕСКОЙ РЕВОЛЮЦИИ''' 

* § 51. Развитие казахской литературы в начале XX века. 
* § 52. Казахская печать в период буржуазно-демократической революции 

'''ГЛАВА XX. КАЗАХСТАН В ПЕРИОД ИМПЕРИАЛИСТИЧЕСКОЙ ВОИНЫ. НАЦИОНАЛЬНО-ОСВОБОДИТЕЛЬНОЕ ВОССТАНИЕ 1916 ГОДА В КАЗАХСТАНЕ''' 

* § 53. Мировая империалистическая война и ее влияние на Казахстан 
* § 54. Национально-освободительное восстание 1916 года в Казахстане 
* § 55. Восстание в Семипалатинской, Акмолинской и Тургайской областях 

'''ГЛАВА XXI. ФЕВРАЛЬСКАЯ БУРЖУАЗНО-ДЕМОКРАТИЧЕСКАЯ РЕВОЛЮЦИЯ 1917 ГОДА В КАЗАХСТАНЕ''' 

* § 56. Свержение власти царизма в Казахстане
* § 57. Казахстан после свержения царизма 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Тарихи еңбектер]]</text>
      <sha1>fdk5rpqnyswuijx7dcmoqolsat1a668</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591051</id>
      <parentid>3591049</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T13:14:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ashina</username>
        <id>7704</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Мазмұны */</comment>
      <origin>3591051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25526" sha1="87hb9689hi2i5x7af3elv3d5qt5guwe" xml:space="preserve">{{Әдеби шығарма
|Атауы         = Қазақ CCР тарихы
|Шынайы атауы  = Қазақ КСР тарихы. Көне заманнан осы күнге дейін
|Сурет         = 
|Сурет сипаттамасы = 
|Жанр          = Академиялық жинақ
|Авторы        = [[Анна Михайловна Панкратова]] 
|Түпнұсқа тілі = орыс тілі
|Жазылды       = 
|Жариялануы    = 1949
|Жеке басылым  = 
|Баспа         = КазОГИЗ, Алматы
|isbn          = 
|Аударма       = 
|Цикл          =
|Алдыңғысы     = 
|Келесі        = [[Қазақ ССР тарихы (1977-80)]]
|Lib           = 
|Уикикітап     = 
}}
'''Қазақ''' '''CCР тарихы''' (толық атауы: '''«Қазақ КСР тарихы.''' '''Ерте заманнан осы күнге дейін''' (өңделіп, толықтырылған екінші басылуы)''',''' орысша '''«История Казахской ССР с древнейших времён до наших дней» второе издание исправленное и дополненное в 2-x томах''') — 1949 жылы [[Алматы|Алматыда]] жарық көрген академиялық еңбектің толықтырылған және жаңартылған басылымы&lt;ref&gt;{{Cite web|title=История Казахской ССР, Қазақ ССР тарихы|url=https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1025904}}&lt;/ref&gt;.

== Тарихы ==
Қазақ CCР тарихы 1943 жылы жарық көрген басылым [[Сталин премиясы|Сталиндік сыйлыққа]] ұсынылып, бастапқыда жоғары бағаланды. Мысалы, [[Орталық Азия]] бойынша маман, тарихшы А. В. Пияковский 1943 жылдың маусым айында [[Правда|«Правда» газетінде]] жарық көрген шолу мақаласында кітапты «марксистік-лениндік ғылыми зерттеулерге қосылған зор үлес» деп бағалады&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Ермұхан Бекмаханов қалай қуғындалды? Ермұхан Бекмаханов «Қазақ КСР тарихы» кітабының Кенесары Қасымұлына қатысты тарауын жазып, кітап баспадан 1943 жылдың жазында Алматыда жарық көрді.|url=https://aikyn.kz/280336/ermu-han-bekmahanov-k-alay-k-ug-yndaldy}}&lt;/ref&gt;.

Кеңес Одағы Ғылым академиясының мүшесі, профессор А. И. Яковлев әділетсіз баға беріп, бұл кітаптың орыстарға қарсы жазылған зиянды еңбек екенін мәлімдеді. Мұндай пікір Сталиндік сыйлық комитетінің соңғы отырысында мүшелерді алаңдатып, нәтижесінде кітап марапатқа ие бола алмады. Яковлевтің пайымдауынша, барлық кеңестік республикалардың тарихы ''«орыс ұлтының мүддесі тұрғысынан»'' жазылуы керек еді. Оның пікірінше, әр елдің, әрбір республиканың ұлттық тарихын жеке-жеке жазу интернационализм қағидаларына қайшы келетін және зиянды әрекет болатын. Кітапты жазу барысында түрлі пікірталастар туындады. Бірақ тарихшылар жаңа тақырып болғандықтан, өз жұмысын зор қызығушылықпен атқарды&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 

Жинақталған материалдарға сүйене отырып, Бекмахановқа [[кандидаттық диссертация]] жазу ұсынылды. Осы кеңеске сүйене отырып, Бекмаханов «Ұлттық азаттық қозғалыстағы Кенесары көтерілісі» тақырыбында диссертация дайындап, 1943 жылдың 28 мамырында Мәскеудегі КСРО Ғылым академиясының Тарих институтында оны сәтті қорғап шықты&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 

Кандидаттық диссертация тақырыбын кеңейте отырып, Ермұхан Бекмаханов кейін «1820-1840 жылдардағы Қазақстан» атты докторлық диссертациясын дайындады. 1946 жылы 14 қазанда Мәскеудегі КСРО Ғылым академиясының Тарих институтында Ермұхан Бекмаханов өзінің [[Докторлық диссертация|докторлық диссертациясын]] сәтті қорғады&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 

1944 жылдың мамыр-маусым айларында [[КСРО орталық атқару комитеті|КСРО Орталық Комитетінің]] тарихшыларға арналған кеңес жиналысында «Қазақ КСР тарихы» кітабы сынға алынды. Жиналыста «идеологиялық қателіктер» көрсетілді. Кітаптағы қазақ халқының ұлттық күрестеріне қатысты мазмұнды түзету қажет деген шешім қабылданды. Аталмыш сын КСРО Коммунистік партиясының [[Большевик журналы|«Большевик» журналының]] 1945 жылғы №6 санында және Қазақстан Компартиясының [[Большевик Казахстана журналы|«Большевик Казахстана»]] журналының 1945 жылғы №6 санында жарық көрген мақалалар арқылы ресми түрде жарияланды&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

«Қазақ КСР тарихы» кітабы қайта қаралып, түзетілген нұсқасы [[Қазақ ССР тарихы (1949)|'''«Қазақ ССР тарихы''']] (Толықтырылған және өңделген басылым)» деген атаумен жарық көрді. Бұл еңбектің редакциясын І. Омаров пен А. М. Панкратова басқарды. Осылайша, 1943 жылы жарық көрген түпнұсқа нұсқа ресми түрде цензураға ұшырады.   

1949 жылғы бұл еңбектің екінші басылымы да ресми идеология қалыбына сай келе қоймады. Қазақ хандары мен сұлтандарын дәріптеушіліктің, шекті биі Есет Көтібаров бастаған көтерілісті ұлт-азаттық қозғалыс деп есептеудің қате екендігі туралы т.б. ескертулер жасалған М.Морозов деген­нің мақаласы жарияланды («Социалистік Қазақстан», 1945. 17-маусым). Ең бастысы, кітапта Қазақ­станның Ресейге қосылуының «қазақ ақсүйектерінің бір бөлігі мен патша үкіметі арасындағы астыртын келісім» негізінде жүзеге асқандығы, яғни «абсолюттік қасірет» ретінде бағалануы жоғарыда айтылған Ста­лин­нің пікіріне мүлдем қайшы келді. Екінші басылым да Ресейдің Қа­зақстанды жаулап алу тарихы «артта қалған ортаазиялық хандықтармен» немесе Жоңға­рия­мен қосылғаннан гөрі «жартылай қасірет» екендігі туралы тұжырымдама тұрғысынан баяндалды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=БҰҒАУЛАНҒАН ТАРИХ:БІР ҚҰЖАТТЫҢ ІЗІМЕН|url=https://kazgazeta.kz/news/22450}}&lt;/ref&gt;.   

Т.Шойынбаевтың 1949 жылы Алматыда жарық көрген «Восстание сырдарьинских казахов под руководством Джанходжи Нурмахамедова (1856-1857)» деген кітабын айналымнан алып тастау, автордың өз қателігін мойындап, мерзімді баспасөз бетінде мақала жариялау керектігі, дайындалып жатқан «Қазақ ССР тарихының» бірінші томында бұл көтерілістің «керітартпа» көтеріліс деп сипаттау керектігі туралы қорытынды жасады.  

1953 жылы Сталин қайтыс болғаннан кейін, «Қазақ КСР тарихы» қайтадан сынға ұшырады. 1957-1959 жылдары [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақстан Ғылым академиясы]] мен Археология және этнография институты аталған еңбекті екі томдық кітап ретінде қайта жазды. 1977-1980 жылдары Бекмахановтың тарих кітабы Брежнев дәуірінде [[Қазақ ССР тарихы (1977-80)|бес томдық]] басылым ретінде қайта кеңейтіліп шығарылды&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Авторларлық құрам ==
=== Редакция алқасы ===
* '''[[Анна Михайловна Панкратова]]''' (КСРО Ғылым академиясының мүшесі-корреспонденті, кейін академигі) — ғылыми жетекші және негізгі редакторлардың бірі&lt;ref&gt;{{Cite web|title=История Казахской ССР. 1. 1949|url=https://abashin.org/2025/05/29/istoriya-kazahskoj-ssr-1-1949/}}&lt;/ref&gt;.
* Ильяс Омаров

* Сақтаған Бәйішев

* Ермұхан Бекмаханов
* Михаил Петрович Вяткин
* Сәрсен Қожахметұлы Кенесбаев
* Ахмет Нұрмұхамедұлы Нүсіпбеков
* Сергей Владимирович Юшков
* Сергей Николаевич Покровский

== Мазмұны ==

=== Бірінші том ===
'''ВВЕДЕНИЕ''' 

'''ГЛАВА 1. ПЕРВОБЫТНО-ОБЩИННЫЙ СТРОЙ НА ТЕРРИТОРИИ КАЗАХСТАНА''' 

* § 1. Древнейшее человеческое общество в Казахстане 
* § 2. Древнейшие племенные союзы на территории Казахстана 

'''ГЛАВА''' '''II. ДОФЕОДАЛЬНЫЕ ГОСУДАРСТВА НА ТЕРРИТОРИИ КАЗАХСТАНА''' 

* § 3. Казахстан в составе Тюркского каганата 

'''ГЛАВА III. ПЕРВЫЕ ФЕОДАЛЬНЫЕ ГОСУДАРСТВА ЮЖНОГО КАЗАХСТАНА. КЫПЧАКИ'''

* § 4. Государство караханидов в Южном Казахстане
* § 5. Кыпчакские государства Центрального и Западного Казахстана 

'''ГЛАВА IV. КАЗАХСТАН В ПЕРИОД МОНГОЛЬСКОГО ЗАВОЕВАНИЯ'''

* § 6. Монгольское завоевание и его последствия для Казахстана
* § 7. Хозяйство и общественные отношения племен Казахстана во время монгольского ига 
* § 8. Политические отношения в Казахстане в период Золотой Орды 

'''ГЛАВА V. ОБРАЗОВАНИЕ КАЗАХСКОЙ НАРОДНОСТИ И КАЗАХСКОГО ГОСУДАРСТВА''' 

* § 9. Образование казахской народности 
* § 10. Образование и развитие казахского ханства в XV — XVI веках 

'''ГЛАВА VI.  ОБЩЕСТВЕННО-ПОЛИТИЧЕСКИЙ СТРОИ КАЗАХСКОГО ХАНСТВА''' 

* § 11. Хозяйство казахов 
* § 12. Общественный и политический строй
* § 13. Классовый состав казахского общества 

'''ГЛАВА VII. РАЗДРОБЛЕННОСТЬ КАЗАХСКОГО ХАНСТВА И ПОПЫТКИ ЕГО ОБЪЕДИНЕНИЯ ТАУКЕ-ХАНОМ''' 

* § 14. Образование казахских жузов 
* § 15. Борьба с Джунгарией 
* § 16. Законы Тауке-хана 

'''ГЛАВА VIII. КУЛЬТУРА КАЗАХОВ В XVI — XVII веках''' 

* § 17. Верования и народное творчество казахов 
* § 18. Музыкальное творчество и прикладное искусство казахов 

'''ГЛАВА IX. ПРИНЯТИЕ КАЗАХАМИ РОССИЙСКОГО ПОДДАНСТВА'''

* § 19. Годы «Великого бедствия»
* § 20. Подчинение Младшего жуза России 
* § 21. Казахстан при хане Абулхаире 

'''ГЛАВА X. КАЗАХСТАН В СЕРЕДИНЕ XVIII ВЕКА''' 

* § 22. Политическое и экономическое положение Казахстана
* § 23. Ханство Аблая 
* § 24. Участие казахов в крестьянском восстании Пугачева 

'''ГЛАВА XI. ВОССТАНИЕ КАЗАХОВ МЛАДШЕГО ЖУЗА ПОД РУКОВОДСТВОМ БАТЫРА СРЫМА ДАТОВА''' 

* § 25. Причины и движущие силы восстания Срыма .
* § 26. Развитие и ход восстания Срыма Датова

'''ГЛАВА XII. СОЦИАЛЬНО-ЭКОНОМИЧЕСКИЙ СТРОЙ КАЗАХСКОГО ОБЩЕСТВА В ПЕРВОЙ ПОЛОВИНЕ XIX ВЕКА''' 

* § 27. Экономика и общественные отношения в Казахстане в первой половине XIX века
* § 28. Наступление соседних государств на Казахстан в начале XIX века
* § 29. Ликвидация ханской власти в Среднем и Младшем жузах

'''ГЛАВА XIII. ОБРАЗОВАНИЕ БУКЕЕВСКОИ ОРДЫ. КРЕСТЬЯНСКОЕ ВОССТАНИЕ ПОД РУКОВОДСТВОМ ИСАТАЯ ТАЙМАНОВА (1836 — 1837 гг.)''' 

* § 30. Общественные отношения в Букеевской Орде
* § 31. Рост феодальной эксплоатации и колониального гнета 
* § 32. Восстание казахов Букеевской Орды 

'''ГЛАВА XIV. НАЦИОНАЛЬНО-ОСВОБОДИТЕЛЬНАЯ БОРЬБА ПОД ПРЕДВОДИТЕЛЬСТВОМ КЕНЕСАРЫ КАСЫМОВА''' 

* § 33. Нарастание национально-освободительной борьбы в 30-х годах XIX века
* § 34. Восстание Кенесары Касымова (1837 — 1846 гг.) 

'''ГЛАВА XV. КАЗАХСТАН В СЕРЕДИНЕ XIX ВЕКА''' 

* § 35. Подчинение Россией низовьев Сыр-Дарьи и Семиречья 
* § 36. Восстание казахов в 50-х годах
* § 37. Завоевание царской Россией Кокандского и Хивинского ханств. Присоединение к России казахов среднеазиатских ханств
* § 38. Социально-экономические последствия присоединения Казахстана к России 
* § 39. Реформа 1867—1868 года и восстание 1869—1873 годов

'''ГЛАВА XVI. ПРЕВРАЩЕНИЕ КАЗАХСТАНА В КОЛОНИЮ РОССИЙСКОЙ ИМПЕРИИ''' 

* § 40. Колонизация Казахстана 
* § 41. Экономика и общественные отношения в Казахстане в конце XIX века 

'''ГЛАВА XVII. КУЛЬТУРА КАЗАХСКОГО НАРОДА В XIX ВЕКЕ''' 

* § 42. Песни национально-освободительной борьбы .
* § 43. Отношение к казахскому народу передовых русских людей 
* § 44. Первый казахский ученый-просветитель Чокан Валиханов
* § 45. Великий поэт-просветитель Абай Кунанбаев
* § 46. Просветитель Алтынсарин и русская культура в Казахстане в конце XIX века 
* § 47. Казахская музыка в XIX веке 

'''ГЛАВА XVIII. КАЗАХСТАН В ПЕРИОД ПЕРВОЙ РУССКОЙ РЕВОЛЮЦИИ, СТОЛЫПИНСКОЙ РЕАКЦИИ И НОВОГО РЕВОЛЮЦИОННОГО ПОДЪЕМА''' 

* § 48. Русская буржуазно-демократическая революция и ее влияние на Казахстан
* § 49. Казахстан в период столыпинской реакции 
* § 50. Казахстан в годы нового революционного подъема. 

'''ГЛАВА XIX. КАЗАХСКАЯ ЛИТЕРАТУРА И ПЕЧАТЬ В ПЕРИОД БУРЖУАЗНО-ДЕМОКРАТИЧЕСКОЙ РЕВОЛЮЦИИ''' 

* § 51. Развитие казахской литературы в начале XX века. 
* § 52. Казахская печать в период буржуазно-демократической революции 

'''ГЛАВА XX. КАЗАХСТАН В ПЕРИОД ИМПЕРИАЛИСТИЧЕСКОЙ ВОИНЫ. НАЦИОНАЛЬНО-ОСВОБОДИТЕЛЬНОЕ ВОССТАНИЕ 1916 ГОДА В КАЗАХСТАНЕ''' 

* § 53. Мировая империалистическая война и ее влияние на Казахстан 
* § 54. Национально-освободительное восстание 1916 года в Казахстане 
* § 55. Восстание в Семипалатинской, Акмолинской и Тургайской областях 

'''ГЛАВА XXI. ФЕВРАЛЬСКАЯ БУРЖУАЗНО-ДЕМОКРАТИЧЕСКАЯ РЕВОЛЮЦИЯ 1917 ГОДА В КАЗАХСТАНЕ''' 

* § 56. Свержение власти царизма в Казахстане
* § 57. Казахстан после свержения царизма 

=== Екінші том ===
'''Предисловие''' 

'''ГЛАВА I.''' '''ВЕЛИКАЯ ОКТЯБРЬСКАЯ СОЦИАЛИСТИЧЕСКАЯ РЕВОЛЮЦИЯ В КАЗАХСТАНЕ'''

* § 1. Борьба за власть Советов в Казахстане.
* § 2. Триумфальное шествие советской власти в Казахстане
* § 3. Борьба за упрочение советской власти и подготовка создания советской автономии в Казахстане 

'''ГЛАВА II.''' '''КАЗАХСТАН В ПЕРИОД ИНОСТРАННОЙ ВОЕННОЙ ИНТЕРВЕНЦИИ И ГРАЖДАНСКОЙ ВОЙНЫ. ОБРАЗОВАНИЕКАЗАХСКОЙ АССР'''

* § 4. Начало интервенции и гражданской войны в Казахстане
* § 5. Борьба Красной Армии и партизан Казахстана против колчаковщ ины
* § 6. Разгром Колчака и ликвидация фронтов в Казахстане
* § 7. Социалистическое строительство в Казахстане в годы гражданской вой ны 
* § 8. Создание Казахской Автономной Советской Республики

'''ГЛАВА III.. КАЗАХСТАН В ПЕРИОД ВОССТАНОВЛЕНИЯ НАРОДНОГО ХОЗЯЙСТВА (1921—1925 годы)'''

* § 9. Казахстан после ликвидации интервенции и гражданской в о й н ы
* § 10. Переход к нэпу и дальнейшее осуществление ленинско-сталинской национальной политики в Казахстане
* § 11. Образование СССР и укрепление дружбы казахского народа с великим русским народом .
* § 12. Борьба е трудностями восстановления народного хозяйства Казахстана 
* § 13. Казахстан к концу восстановительного периода 1

'''ГЛАВА IV. КАЗАХСТАН В ПЕРИОД БОРЬБЫ ЗА СОЦИАЛИСТИЧЕСКУЮ ИНДУСТРИАЛИЗАЦИЮ СССР (1926-1929 годы)''' 

* § 14. Советская политика социалистической индустриализации страны
* § 15. Борьба за укрепление советской государственности в Казахстане
* § 16. Борьба за социалистическую индустриализацию Казахстана и ее успехи 
* § 17. Передел пахотных и сенокосных угодий 
* § 18. Курс на коллективизацию сельского хозяйства и на ликвидацию кулачества и байства, как класса 
* § 19. Пеовый пятилетний план. Развитие народного хозяйства в Казахстане. Год великого перелома

'''ГЛАВА V. КАЗАХСТАН В ПЕРИОД БОРЬБЫ ЗА КОЛЛЕКТИВИЗАЦИЮ СЕЛЬСКОГО ХОЗЯЙСТВА (1930—1934 годы)'''

* § 20. Сплошная коллективизация сельского хозяйства в Казахстане и ликвидация кулачества и байства, как класса 
* § 21. Наступление социализма в Казахстане по всему фронту 
* § 22. Дальнейшие успехи колхозного движения
* § 23. Итоги первой пятилетки 

'''ГЛАВА VI.''' '''КАЗАХСТАН В ПЕРИОД ЗАВЕРШЕНИЯ СТРОИТЕЛЬСТВА СОЦИАЛИСТИЧЕСКОГО ОБЩЕСТВА И ПРОВЕДЕНИЯ  НОВОЙ КОНСТИТУЦИИ'''

* § 24. Казахстан во второй пятилетке 
* § 25. Преобразование Автономной Казахской ССР в Сотозную Республику. Принятие новой Конституции
* § 26. Поворот s политической живпя страны. Выборы в Верховный Совет СССР и в Верховный Совет Кааахской ССР
* § 27. Казахстан в третьей пятилетке

'''ГЛАВА''' '''VII. КАЗАХСТАН В ВЕЛИКОЙ ОТЕЧЕСТВЕННОЙ ВОЙНЕ СОВЕТСКОГО СОЮЗА''' 

'''ГЛАВА''' '''VIII. КУЛЬТУРНАЯ РЕВОЛЮЦИЯ В СОВЕТСКОМ КАЗАХСТАНЕ'''

* § 35. Борьба за новую социалистическую культуру 
* § 36. Народное просвещение в Казахстане 
* § 37. Культурно-просветительная работа в Казахстане
* § 38. Развитие здравоохранения в Казахстане
* § 39. Наука и высшее образование в Казахской ССР
* § 40. Большевистская печать К азахстана.
* § 41. Формирование и развитие казахского литературного
* § 42. Развитие казахской советской литературы 
* § 43. Искусство в Казахской ССР 

'''ГЛАВА''' '''IX. КАЗАХСТАН ПОСЛЕ ПОБЕДОНОСНОГО ЗАВЕРШЕНИЯ ВЕЛИКОЙ ОТЕЧЕСТВЕННОЙ ВОЙНЫ СОВЕТСКОГО СОЮЗА'''

* § 44. Переход к мирному строительству 
* § 45. Сталинский план восстановления и развития народного хозяйства и борьба за его выполнение 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Тарихи еңбектер]]</text>
      <sha1>87hb9689hi2i5x7af3elv3d5qt5guwe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Камнұр Тәлімұлы Тәлімов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>779973</id>
    <revision>
      <id>3591040</id>
      <timestamp>2026-04-24T12:06:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>19642206g</username>
        <id>179570</id>
      </contributor>
      <comment>қайнарын құру</comment>
      <origin>3591040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4578" sha1="83nxzi1cemsu1rlcgp86j98x7v3dufy" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
 {{Тұлға
|тұпнұсқа есімі    = Камнұр Тәлімұлы Тәлімов
|туған күні        = 15.08.1960
|туған жері        = [[Шолақтерек]], [[Текес ауданы]], [[Іле-Қазақ автономиялық облысы]], [[Қытай Халық Республикасы|ҚХР]]
|қызметі           = ақын, сазгер, қоғам қайраткері, ұстаз
|марапаттары       = [[Қазақстан Республикасы білім беру ісінің үздігі]], «Халық мұғалімі», [[Талғар ауданының құрметті азаматы]]
}}

'''Камнұр Тәлімұлы Тәлімов''' (15 тамыз 1960 жылы туған, ҚХР, Текес ауданы, Шолақтерек ауылы) — ақын, сазгер, қоғам қайраткері, Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің үздік қызметкері, «Халық мұғалімі», Талғар ауданының Құрметті азаматы (2014)

== Өмірбаяны ==
1960 жылы 15 тамызда ҚХР-да дүниеге келген. 1962 жылы тарихи Отаны — Қазақстанға қоныс аударып, Ақтоғай ауданындағы Әлихан Бөкейхан атындағы орта мектепті тәмамдаған.

1981–1986 жылдары [[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті|әл-Фараби атындағы ҚазҰУ]] филология факультетінде білім алған.

=== Еңбек жолы ===
* 1986–1990 жж. — мектепте мұғалім.
* 1990–1995 жж. — Алматы облысының «Өрлеу» педагогтардың кәсіби біліктілігін арттыру институтында қазақ тілі мен әдебиеті кабинетінің әдіскері және меңгерушісі.
* 1995–2007 жж. — Талғар ауданы №22 орта мектебінің директоры.
* 2007–2023 жж. — Алматы облыстық тілдерді дамыту басқармасына қарасты Алматы облысы «Тіл» оқу-әдістемелік орталығы Талғар аудандық филиалының меңгерушісі.
* 2024 жылдан бастап — Алматы облысының бас биі.

== Шығармашылығы ==
Камнұр Тәлімов — бірнеше жыр жинақтары мен кітаптардың авторы:
* «Дәркембайдың дегендері» (2006)
* «Көңіл көзі» (2010)
* «Мінәжат» (2011)
* «Қазына» (2023)

Республикалық және облыстық деңгейдегі «Шешендік өнері» (2004), «Сазгерлер сайысы» (2006), Мұқағали Мақатаевтың 80 жылдығына арналған «Поэзия, менімен егіз бе едің» (2010) жыр мүшәйраларының және «Батагөйлер» (2021) байқауының жүлдегері.

== Марапаттары ==
* Қазақстан Республикасы білім беру ісінің үздігі
* «Халық мұғалімі» құрметті атағы.
* Талғар ауданының Құрметті азаматы (2014)
* «ХАЛЫҚ МҰҒАЛІМІ-НАРОДНЫЙ УЧИТЕЛЬ» медалі (2016) 
* «Тәуелсіздіктің 30 жылдығы» мерекелік медалі (2021)
== Дереккөздер ==
&lt;references /&gt;

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://ortalyq.kz/arman-a-ol-sozdyr-an-asyl-lkem/ Арманға қол создырған асыл өлкем]
* [https://qazaquni.kz/adebiet/162025-qamnur-talimuly-til-tiregi-til-zuregi-xalqymnyn Қамнұр Тәлімұлы: Тіл – тірегі, тіл – жүрегі халқымның]
* [https://alataugazeti.kz/archives/84910 Алатау газеті - Мақала]

[[Санат:1960 жылы туғандар]]
[[Санат:Талғар ауданының құрметті азаматтары]]
[[Санат:Қазақ ақындары]]
[[Санат:Қазақстан сазгерлері]]
[[Санат:Қазақстан ұстаздары]]</text>
      <sha1>83nxzi1cemsu1rlcgp86j98x7v3dufy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591585</id>
      <parentid>3591040</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T06:31:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>19642206g</username>
        <id>179570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>емле қатесі түзетілді</comment>
      <origin>3591585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4537" sha1="8mpl6l367koxv9k1bd8t9y6wxp8pwah" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
 
     Камнұр Тәлімұлы Тәлімов
|туған күні        = 15.08.1960
|туған жері        = [[Шолақтерек]], [[Текес ауданы]], [[Іле-Қазақ автономиялық облысы]], [[Қытай Халық Республикасы|ҚХР]]
|қызметі           = ақын, сазгер, қоғам қайраткері, ұстаз
|марапаттары       = [[Қазақстан Республикасы білім беру ісінің үздігі]], «Халық мұғалімі», [[Талғар ауданының құрметті азаматы]]
}}

'''Камнұр Тәлімұлы Тәлімов''' (15 тамыз 1960 жылы туған, ҚХР, Текес ауданы, Шолақтерек ауылы) — ақын, сазгер, қоғам қайраткері, Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің үздік қызметкері, «Халық мұғалімі», Талғар ауданының Құрметті азаматы (2014)

== Өмірбаяны ==
1960 жылы 15 тамызда ҚХР-да дүниеге келген. 1962 жылы тарихи Отаны — Қазақстанға қоныс аударып, Ақтоғай ауданындағы Әлихан Бөкейхан атындағы орта мектепті тәмамдаған.

1981–1986 жылдары [[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті|әл-Фараби атындағы ҚазҰУ]] филология факультетінде білім алған.

=== Еңбек жолы ===
* 1986–1990 жж. — мектепте мұғалім.
* 1990–1995 жж. — Алматы облысының «Өрлеу» педагогтардың кәсіби біліктілігін арттыру институтында қазақ тілі мен әдебиеті кабинетінің әдіскері және меңгерушісі.
* 1995–2007 жж. — Талғар ауданы №22 орта мектебінің директоры.
* 2007–2023 жж. — Алматы облыстық тілдерді дамыту басқармасына қарасты Алматы облысы «Тіл» оқу-әдістемелік орталығы Талғар аудандық филиалының меңгерушісі.
* 2024 жылдан бастап — Алматы облысының бас биі.

== Шығармашылығы ==
Камнұр Тәлімов — бірнеше жыр жинақтары мен кітаптардың авторы:
* «Дәркембайдың дегендері» (2006)
* «Көңіл көзі» (2010)
* «Мінәжат» (2011)
* «Қазына» (2023)

Республикалық және облыстық деңгейдегі «Шешендік өнері» (2004), «Сазгерлер сайысы» (2006), Мұқағали Мақатаевтың 80 жылдығына арналған «Поэзия, менімен егіз бе едің» (2010) жыр мүшәйраларының және «Батагөйлер» (2021) байқауының жүлдегері.

== Марапаттары ==
* Қазақстан Республикасы білім беру ісінің үздігі
* «Халық мұғалімі» құрметті атағы.
* Талғар ауданының Құрметті азаматы (2014)
* «ХАЛЫҚ МҰҒАЛІМІ-НАРОДНЫЙ УЧИТЕЛЬ» медалі (2016) 
* «Тәуелсіздіктің 30 жылдығы» мерекелік медалі (2021)
== Дереккөздер ==
&lt;references /&gt;

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://ortalyq.kz/arman-a-ol-sozdyr-an-asyl-lkem/ Арманға қол создырған асыл өлкем]
* [https://qazaquni.kz/adebiet/162025-qamnur-talimuly-til-tiregi-til-zuregi-xalqymnyn Қамнұр Тәлімұлы: Тіл – тірегі, тіл – жүрегі халқымның]
* [https://alataugazeti.kz/archives/84910 Алатау газеті - Мақала]

[[Санат:1960 жылы туғандар]]
[[Санат:Талғар ауданының құрметті азаматтары]]
[[Санат:Қазақ ақындары]]
[[Санат:Қазақстан сазгерлері]]
[[Санат:Қазақстан ұстаздары]]</text>
      <sha1>8mpl6l367koxv9k1bd8t9y6wxp8pwah</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591587</id>
      <parentid>3591585</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T06:51:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>19642206g</username>
        <id>179570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>нақтылау</comment>
      <origin>3591587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4580" sha1="qqnn3n25w1881r07tzp73x5l3vz8xwf" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Ақын,сазгер
|есімі             = Камнұр Тәлімұлы Тәлімов
|туған күні        = 15.08.1960
|туған жері        = [[Шолақтерек]], [[Текес ауданы]], [[Іле-Қазақ автономиялық облысы]], [[Қытай Халық Республикасы|ҚХР]]
|қызметі           = ақын, сазгер, қоғам қайраткері, ұстаз
|марапаттары       = [[Қазақстан Республикасы білім беру ісінің үздігі]], «Халық мұғалімі», [[Талғар ауданының құрметті азаматы]]
}}

'''Камнұр Тәлімұлы Тәлімов''' (15 тамыз 1960 жылы туған, ҚХР, Текес ауданы, Шолақтерек ауылы) — ақын, сазгер, қоғам қайраткері, Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің үздік қызметкері, «Халық мұғалімі», Талғар ауданының Құрметті азаматы (2014)

== Өмірбаяны ==
1960 жылы 15 тамызда ҚХР-да дүниеге келген. 1962 жылы тарихи Отаны — Қазақстанға қоныс аударып, Ақтоғай ауданындағы Әлихан Бөкейхан атындағы орта мектепті тәмамдаған.

1981–1986 жылдары [[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті|әл-Фараби атындағы ҚазҰУ]] филология факультетінде білім алған.

=== Еңбек жолы ===
* 1986–1990 жж. — мектепте мұғалім.
* 1990–1995 жж. — Алматы облысының «Өрлеу» педагогтардың кәсіби біліктілігін арттыру институтында қазақ тілі мен әдебиеті кабинетінің әдіскері және меңгерушісі.
* 1995–2007 жж. — Талғар ауданы №22 орта мектебінің директоры.
* 2007–2023 жж. — Алматы облыстық тілдерді дамыту басқармасына қарасты Алматы облысы «Тіл» оқу-әдістемелік орталығы Талғар аудандық филиалының меңгерушісі.
* 2024 жылдан бастап — Алматы облысының бас биі.

== Шығармашылығы ==
Камнұр Тәлімов — бірнеше жыр жинақтары мен кітаптардың авторы:
* «Дәркембайдың дегендері» (2006)
* «Көңіл көзі» (2010)
* «Мінәжат» (2011)
* «Қазына» (2023)

Республикалық және облыстық деңгейдегі «Шешендік өнері» (2004), «Сазгерлер сайысы» (2006), Мұқағали Мақатаевтың 80 жылдығына арналған «Поэзия, менімен егіз бе едің» (2010) жыр мүшәйраларының және «Батагөйлер» (2021) байқауының жүлдегері.

== Марапаттары ==
* Қазақстан Республикасы білім беру ісінің үздігі
* «Халық мұғалімі» құрметті атағы.
* Талғар ауданының Құрметті азаматы (2014)
* «ХАЛЫҚ МҰҒАЛІМІ-НАРОДНЫЙ УЧИТЕЛЬ» медалі (2016) 
* «Тәуелсіздіктің 30 жылдығы» мерекелік медалі (2021)
== Дереккөздер ==
&lt;references /&gt;

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://ortalyq.kz/arman-a-ol-sozdyr-an-asyl-lkem/ Арманға қол создырған асыл өлкем]
* [https://qazaquni.kz/adebiet/162025-qamnur-talimuly-til-tiregi-til-zuregi-xalqymnyn Қамнұр Тәлімұлы: Тіл – тірегі, тіл – жүрегі халқымның]
* [https://alataugazeti.kz/archives/84910 Алатау газеті - Мақала]

[[Санат:1960 жылы туғандар]]
[[Санат:Талғар ауданының құрметті азаматтары]]
[[Санат:Қазақ ақындары]]
[[Санат:Қазақстан сазгерлері]]
[[Санат:Қазақстан ұстаздары]]</text>
      <sha1>qqnn3n25w1881r07tzp73x5l3vz8xwf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591588</id>
      <parentid>3591587</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T06:54:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>19642206g</username>
        <id>179570</id>
      </contributor>
      <origin>3591588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4578" sha1="f9h6xl4olm62l68h7d8ytvp9vjyvdvc" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Ақын
|толық есімі             = Камнұр Тәлімұлы Тәлімов
|туған күні        = 15.08.1960
|туған жері        = [[Шолақтерек]], [[Текес ауданы]], [[Іле-Қазақ автономиялық облысы]], [[Қытай Халық Республикасы|ҚХР]]
|қызметі           = ақын, сазгер, қоғам қайраткері, ұстаз
|марапаттары       = [[Қазақстан Республикасы білім беру ісінің үздігі]], «Халық мұғалімі», [[Талғар ауданының құрметті азаматы]]
}}

'''Камнұр Тәлімұлы Тәлімов''' (15 тамыз 1960 жылы туған, ҚХР, Текес ауданы, Шолақтерек ауылы) — ақын, сазгер, қоғам қайраткері, Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің үздік қызметкері, «Халық мұғалімі», Талғар ауданының Құрметті азаматы (2014)

== Өмірбаяны ==
1960 жылы 15 тамызда ҚХР-да дүниеге келген. 1962 жылы тарихи Отаны — Қазақстанға қоныс аударып, Ақтоғай ауданындағы Әлихан Бөкейхан атындағы орта мектепті тәмамдаған.

1981–1986 жылдары [[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті|әл-Фараби атындағы ҚазҰУ]] филология факультетінде білім алған.

=== Еңбек жолы ===
* 1986–1990 жж. — мектепте мұғалім.
* 1990–1995 жж. — Алматы облысының «Өрлеу» педагогтардың кәсіби біліктілігін арттыру институтында қазақ тілі мен әдебиеті кабинетінің әдіскері және меңгерушісі.
* 1995–2007 жж. — Талғар ауданы №22 орта мектебінің директоры.
* 2007–2023 жж. — Алматы облыстық тілдерді дамыту басқармасына қарасты Алматы облысы «Тіл» оқу-әдістемелік орталығы Талғар аудандық филиалының меңгерушісі.
* 2024 жылдан бастап — Алматы облысының бас биі.

== Шығармашылығы ==
Камнұр Тәлімов — бірнеше жыр жинақтары мен кітаптардың авторы:
* «Дәркембайдың дегендері» (2006)
* «Көңіл көзі» (2010)
* «Мінәжат» (2011)
* «Қазына» (2023)

Республикалық және облыстық деңгейдегі «Шешендік өнері» (2004), «Сазгерлер сайысы» (2006), Мұқағали Мақатаевтың 80 жылдығына арналған «Поэзия, менімен егіз бе едің» (2010) жыр мүшәйраларының және «Батагөйлер» (2021) байқауының жүлдегері.

== Марапаттары ==
* Қазақстан Республикасы білім беру ісінің үздігі
* «Халық мұғалімі» құрметті атағы.
* Талғар ауданының Құрметті азаматы (2014)
* «ХАЛЫҚ МҰҒАЛІМІ-НАРОДНЫЙ УЧИТЕЛЬ» медалі (2016) 
* «Тәуелсіздіктің 30 жылдығы» мерекелік медалі (2021)
== Дереккөздер ==
&lt;references /&gt;

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://ortalyq.kz/arman-a-ol-sozdyr-an-asyl-lkem/ Арманға қол создырған асыл өлкем]
* [https://qazaquni.kz/adebiet/162025-qamnur-talimuly-til-tiregi-til-zuregi-xalqymnyn Қамнұр Тәлімұлы: Тіл – тірегі, тіл – жүрегі халқымның]
* [https://alataugazeti.kz/archives/84910 Алатау газеті - Мақала]

[[Санат:1960 жылы туғандар]]
[[Санат:Талғар ауданының құрметті азаматтары]]
[[Санат:Қазақ ақындары]]
[[Санат:Қазақстан сазгерлері]]
[[Санат:Қазақстан ұстаздары]]</text>
      <sha1>f9h6xl4olm62l68h7d8ytvp9vjyvdvc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пәтер (фильм, 1960)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>779974</id>
    <revision>
      <id>3591064</id>
      <timestamp>2026-04-24T13:56:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Кино  |Қазақша атауы      = Пәтер  |Шынайы атауы       = {{lang-en|The Apartment}}  |Суреті             = The Apartment (1960 poster).jpg  |Сурет ені          = 250  |Сурет атауы        = Фильм постері  |Жанры              = [[романтикалық комедия]]&lt;br&gt;[[драма]]  |Режиссёрі          = [[Билли Уайлдер]]  |Продюсері          = Билли Уа...</comment>
      <origin>3591064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11266" sha1="owuf50co4exocnv7xkn6gnvwh4ajd2b" xml:space="preserve">{{Кино
 |Қазақша атауы      = Пәтер
 |Шынайы атауы       = {{lang-en|The Apartment}}
 |Суреті             = The Apartment (1960 poster).jpg
 |Сурет ені          = 250
 |Сурет атауы        = Фильм постері
 |Жанры              = [[романтикалық комедия]]&lt;br&gt;[[драма]]
 |Режиссёрі          = [[Билли Уайлдер]]
 |Продюсері          = [[Билли Уайлдер]]
 |Сценарист          = [[Билли Уайлдер]]&lt;br&gt;И. А. Л. Даймонд
 |Актерлер           = [[Джек Леммон]]&lt;br&gt;[[Ширли Маклейн]]&lt;br&gt;[[Фред Макмюррей]]&lt;br&gt;[[Рэй Уолстон]]
 |Операторы          = [[Джозеф Лашелл]]
 |Композиторы        = [[Адольф Дойч]]
 |Қоюшы суретші      = Александр Траунер
 |Компания           = The Mirisch Company
 |Дистрибьютор       = [[United Artists]]
 |Ұзақтығы           = 125 мин.
 |Бюджеті            = 3 млн [[АҚШ доллары|$]]
 |Түсім              = 24,6 млн [[АҚШ доллары|$]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.the-numbers.com/movies/1960/0APAR.php |title=The Apartment (1960) |website=[[The Numbers (website)|The Numbers]] |access-date=April 13, 2012}}&lt;/ref&gt;
 |Мемлекет           = {{Байрақ|АҚШ}}
 |Тілі               = [[Ағылшын тілі|ағылшын]]
 |Жыл                = 1960
 |imdb_id            = 0053604
 |Сайты              = 
}}
«'''Пәтер'''» ({{lang-en|The Apartment}}) — 1960 жылы жарық көрген америкалық романтикалық [[трагикомедия]]. Фильмнің режиссері әрі продюсері — [[Билли Уайлдер]], ол сценарийді И. А. Л. Даймондпен бірлесіп жазған.

Фильмнің сюжеті мансап қуған сақтандыру компаниясының қарапайым қызметкері Си Си Бакстердің ([[Джек Леммон]]) айналасында өрбиді. Ол қызметте жоғарылау үшін пәтерін басшыларына көңілдестерімен кездесуге беріп қояды. Алайда, Бакстер өз кеңсесіндегі лифтші қызға ([[Ширли Маклейн]]) ғашық болғанда, жағдай күрделене түседі. Ол сүйіктісінің кадр бөлімінің бастығымен ([[Фред Макмюррей]]) жасырын қарым-қатынаста екенінен бейхабар.

«Пәтер» фильмін [[United Artists]] компаниясы прокатқа шығарды. Туынды көтерген тақырыбына байланысты қоғамда түрлі пікір тудырғанына қарамастан, сыншылардың жоғары бағасына ие болып, коммерциялық тұрғыда үлкен табыс әкелді. Ол 1960 жылдың ең табысты фильмдерінің тізімінде 8-орынға тұрақтады.

33-ші «Оскар» марапаттау рәсімінде фильм он номинация бойынша ұсынылып, оның бесеуін жеңіп алды, соның ішінде «[[Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік фильм]]», «[[Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы|Үздік режиссер]]» және «[[Үздік түпнұсқалық сценарий үшін Оскар сыйлығы|Үздік сценарий]]» аталымдары бар. Актерлер Джек Леммон, Ширли Маклейн және Джек Крушен тиісінше «[[Үздік актер үшін Оскар сыйлығы|Үздік актер]]», «[[Үздік актриса үшін Оскар сыйлығы|Үздік актриса]]» және «[[Үздік көмекші актер үшін Оскар сыйлығы|Үздік көмекші актер]]» номинацияларына ие болса, Леммон мен Маклейн өз рөлдері үшін «[[Алтын глобус]]» сыйлығын алды. 1968 жылы Берт Бакарак, Хэл Дэвид және Нил Саймон осы фильмнің негізінде Бродвейде «Promises, Promises» атты [[мюзикл]]ін сахналады.

«Пәтер» туындысы барлық уақыттағы ең ұлы фильмдердің бірі болып саналады; ол [[Америка кино институты]] (AFI) мен «[[Sight &amp; Sound]]» журналының рейтингтеріне тұрақты түрде еніп келеді. 1994 жылы бұл туынды «мәдени, тарихи немесе эстетикалық» құндылығы үшін [[Конгресс кітапханасы]]ның [[АҚШ фильмдерінің ұлттық тізілімі]]не енгізу үшін таңдалған 25 фильмнің қатарына кірді.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=1994-11-15|title=25 Films Added to National Registry|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1994/11/15/movies/25-films-added-to-national-registry.html|access-date=2020-05-18|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Complete National Film Registry Listing |url=https://www.loc.gov/programs/national-film-preservation-board/film-registry/complete-national-film-registry-listing/|website=Library of Congress|access-date=2020-05-18}}&lt;/ref&gt;

== Сюжеті ==
Нью-Йорктегі ірі сақтандыру компаниясының қарапайым қызметкері Си Си «Бадди» Бакстердің бір құпиясы бар. Ол мансап баспалдағымен жылдам көтерілу үшін Жоғарғы Вест-Сайдтағы жеке пәтерінің кілтін компания басшыларына береді. Төрт бөлім бастығы Бакстердің пәтерін өздерінің некеден тыс кездесулері үшін кезекпен пайдаланады, ал Бакстер бұл «қызметі» үшін олардың жақсы мінездемесіне ие болып, лауазымын өсіруді көздейді.

Бакстердің жоспары іске асып, компанияның кадр бөлімінің бастығы Джефф Шелдрейк оны бөлім менеджері етіп тағайындайды. Алайда Шелдрейктің де бір шарты бар: ол Бакстердің пәтерін тек өзі ғана пайдаланғысы келеді. Бакстер бұл ұсынысты қабылдайды, бірақ көп ұзамай ол өзі ұнататын лифтші қыз Фрэн Кубеликтің дәл осы Шелдрейктің көңілдесі екенін біліп қояды.

Рождество қарсаңында пәтерде Шелдрейкпен кезекті жанжалдан кейін, Фрэн үмітсіздікке салынып, ұйықтататын дәрі ішіп, өзіне-өзі қол жұмсамақ болады. Бакстер үйіне келіп, оны ажалдан аман алып қалады. Көршісі, дәрігер Дрейфустың көмегімен ол Фрэнге күтім жасап, оны аяққа тұрғызады. Осы бірнеше күн ішінде Бакстер мен Фрэн бір-біріне жақын болып, Бакстердің сезімі одан сайын күшейе түседі.

Соңында Бакстер адамдық ары мен мансаптың арасында таңдау жасауға мәжбүр болады. Шелдрейк одан пәтердің кілтін тағы да сұрағанда, Бакстер бас тартып, жұмыстан өз еркімен кетеді. Фрэн де Шелдрейктің өзімшілдігін түсініп, оны тастап, Жаңа жыл түнінде Бакстерге келеді. Фильм кейіпкерлердің карта ойнап отырған атақты сахнасымен аяқталады.

== Рөлдерде ==
{{div col|colwidth=22em}}
* [[Джек Леммон]] — Кэлвин Клиффорд (Си Си) «Бадди» Бакстер, кеңсе қызметкері
* [[Ширли Маклейн]] — Фрэн Кубелик, лифтші қыз
* [[Фред Макмюррей]] — Джефф Д. Шелдрейк, кадр бөлімінің менеджері, Бакстердің бастығы және пәтерді пайдаланушы
* [[Рэй Уолстон]] — Джо Добиш, қоғаммен байланыс менеджері және пәтерді пайдаланушы
* [[Джек Крушен]] — доктор Дэвид Дрейфус, Бакстердің көршісі
* Фрэнсис Вайнтрауб Лакс — үй иесі миссис Либерман
* [[Дэвид Льюис (актер)|Дэвид Льюис]] — Эл Киркеби, сақтандыру төлемдері бөлімінің менеджері және пәтерді пайдаланушы
* [[Эди Адамс]] — мисс Олсен, Шелдрейктің хатшысы
* [[Хоуп Холидей]] — миссис Марджи Макдугалл, Бакстердің барда танысқан әйелі
* [[Джоан Шоли]] — Сильвия, Элдің серігі
* [[Наоми Стивенс]] — миссис Милдред Дрейфус, Дэвидтің әйелі
* [[Джонни Севен]] — Карл Матушка, Фрэннің жездесі, такси жүргізушісі
* [[Джойс Джеймисон]] — бардағы аққұба әйел
* [[Хэл Смит (актер)|Хэл Смит]] — бардағы Санта-Клаус
* [[Уиллард Уотерман]] — мистер Вандерхофф, менеджер және пәтерді пайдаланушы
* [[Дэвид Уайт]] — мистер Эйчелбергер, менеджер және пәтерді пайдаланушы
{{div col end}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* {{IMDb title|0053604}}  {{рейтинг-10|8.3}}

{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Билли Уайлдер фильмдері]]
[[Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер]]
[[Санат:1960 жылғы АҚШ фильмдері]]
[[Санат:АҚШ кинокомедиялары]]
[[Санат:АҚШ ақ-қара түсті фильмдері]]
[[Санат:Нью-Йорк туралы фильмдер]]
[[Санат:United Artists фильмдері]]
[[Санат:АҚШ фильмдерінің ұлттық тізілімі]]</text>
      <sha1>owuf50co4exocnv7xkn6gnvwh4ajd2b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591069</id>
      <parentid>3591064</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T14:01:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <origin>3591069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11443" sha1="eeb4vttobv5l2y09pjat52dksywgdsk" xml:space="preserve">{{Кино
 |Қазақша атауы      = Пәтер
 |Шынайы атауы       = {{lang-en|The Apartment}}
 |Суреті             = The Apartment (1960 poster).jpg
 |Сурет ені          = 250
 |Сурет атауы        = Фильм постері
 |Жанры              = [[романтикалық комедия]]&lt;br&gt;[[драма]]
 |Режиссёрі          = [[Билли Уайлдер]]
 |Продюсері          = [[Билли Уайлдер]]
 |Сценарист          = [[Билли Уайлдер]]&lt;br&gt;И. А. Л. Даймонд
 |Актерлер           = [[Джек Леммон]]&lt;br&gt;[[Ширли Маклейн]]&lt;br&gt;[[Фред Макмюррей]]&lt;br&gt;[[Рэй Уолстон]]
 |Операторы          = [[Джозеф Лашелл]]
 |Композиторы        = [[Адольф Дойч]]
 |Қоюшы суретші      = Александр Траунер
 |Компания           = The Mirisch Company
 |Дистрибьютор       = [[United Artists]]
 |Ұзақтығы           = 125 мин.
 |Бюджеті            = 3 млн [[АҚШ доллары|$]]
 |Түсім              = 24,6 млн [[АҚШ доллары|$]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.the-numbers.com/movies/1960/0APAR.php |title=The Apartment (1960) |website=[[The Numbers (website)|The Numbers]] |access-date=April 13, 2012}}&lt;/ref&gt;
 |Мемлекет           = {{Байрақ|АҚШ}}
 |Тілі               = [[Ағылшын тілі|ағылшын]]
 |Жыл                = 1960
 |imdb_id            = 0053604
 |Сайты              = 
}}
«'''Пәтер'''» ({{lang-en|The Apartment}}) — 1960 жылы жарық көрген америкалық романтикалық [[трагикомедия]]. Фильмнің режиссері әрі продюсері — [[Билли Уайлдер]], ол сценарийді И. А. Л. Даймондпен бірлесіп жазған.

Фильмнің сюжеті мансап қуған сақтандыру компаниясының қарапайым қызметкері Си Си Бакстердің ([[Джек Леммон]]) айналасында өрбиді. Ол қызметте жоғарылау үшін пәтерін басшыларына көңілдестерімен кездесуге беріп қояды. Алайда, Бакстер өз кеңсесіндегі лифтші қызға ([[Ширли Маклейн]]) ғашық болғанда, жағдай күрделене түседі. Ол сүйіктісінің кадр бөлімінің бастығымен ([[Фред Макмюррей]]) жасырын қарым-қатынаста екенінен бейхабар.

«Пәтер» фильмін [[United Artists]] компаниясы прокатқа шығарды. Туынды көтерген тақырыбына байланысты қоғамда түрлі пікір тудырғанына қарамастан, сыншылардың жоғары бағасына ие болып, коммерциялық тұрғыда үлкен табыс әкелді. Ол 1960 жылдың ең табысты фильмдерінің тізімінде 8-орынға тұрақтады.

33-ші «Оскар» марапаттау рәсімінде фильм он номинация бойынша ұсынылып, оның бесеуін жеңіп алды, соның ішінде «[[Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік фильм]]», «[[Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы|Үздік режиссер]]» және «[[Үздік түпнұсқалық сценарий үшін Оскар сыйлығы|Үздік сценарий]]» аталымдары бар. Актерлер Джек Леммон, Ширли Маклейн және Джек Крушен тиісінше «[[Үздік актер үшін Оскар сыйлығы|Үздік актер]]», «[[Үздік актриса үшін Оскар сыйлығы|Үздік актриса]]» және «[[Үздік көмекші актер үшін Оскар сыйлығы|Үздік көмекші актер]]» номинацияларына ие болса, Леммон мен Маклейн өз рөлдері үшін «[[Алтын глобус]]» сыйлығын алды. 1968 жылы Берт Бакарак, Хэл Дэвид және Нил Саймон осы фильмнің негізінде Бродвейде «Promises, Promises» атты [[мюзикл]]ін сахналады.

«Пәтер» туындысы барлық уақыттағы ең ұлы фильмдердің бірі болып саналады; ол [[Америка кино институты]] (AFI) мен «[[Sight &amp; Sound]]» журналының рейтингтеріне тұрақты түрде еніп келеді. 1994 жылы бұл туынды «мәдени, тарихи немесе эстетикалық» құндылығы үшін [[Конгресс кітапханасы]]ның [[АҚШ фильмдерінің ұлттық тізілімі]]не енгізу үшін таңдалған 25 фильмнің қатарына кірді.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=1994-11-15|title=25 Films Added to National Registry|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1994/11/15/movies/25-films-added-to-national-registry.html|access-date=2020-05-18|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Complete National Film Registry Listing |url=https://www.loc.gov/programs/national-film-preservation-board/film-registry/complete-national-film-registry-listing/|website=Library of Congress|access-date=2020-05-18}}&lt;/ref&gt;

== Сюжеті ==
Нью-Йорктегі ірі сақтандыру компаниясының қарапайым қызметкері Си Си «Бадди» Бакстердің бір құпиясы бар. Ол мансап баспалдағымен жылдам көтерілу үшін Жоғарғы Вест-Сайдтағы жеке пәтерінің кілтін компания басшыларына береді. Төрт бөлім бастығы Бакстердің пәтерін өздерінің некеден тыс кездесулері үшін кезекпен пайдаланады, ал Бакстер бұл «қызметі» үшін олардың жақсы мінездемесіне ие болып, лауазымын өсіруді көздейді.

Бакстердің жоспары іске асып, компанияның кадр бөлімінің бастығы Джефф Шелдрейк оны бөлім менеджері етіп тағайындайды. Алайда Шелдрейктің де бір шарты бар: ол Бакстердің пәтерін тек өзі ғана пайдаланғысы келеді. Бакстер бұл ұсынысты қабылдайды, бірақ көп ұзамай ол өзі ұнататын лифтші қыз Фрэн Кубеликтің дәл осы Шелдрейктің көңілдесі екенін біліп қояды.

Рождество қарсаңында пәтерде Шелдрейкпен кезекті жанжалдан кейін, Фрэн үмітсіздікке салынып, ұйықтататын дәрі ішіп, өзіне-өзі қол жұмсамақ болады. Бакстер үйіне келіп, оны ажалдан аман алып қалады. Көршісі, дәрігер Дрейфустың көмегімен ол Фрэнге күтім жасап, оны аяққа тұрғызады. Осы бірнеше күн ішінде Бакстер мен Фрэн бір-біріне жақын болып, Бакстердің сезімі одан сайын күшейе түседі.

Соңында Бакстер адамдық ары мен мансаптың арасында таңдау жасауға мәжбүр болады. Шелдрейк одан пәтердің кілтін тағы да сұрағанда, Бакстер бас тартып, жұмыстан өз еркімен кетеді. Фрэн де Шелдрейктің өзімшілдігін түсініп, оны тастап, Жаңа жыл түнінде Бакстерге келеді. Фильм кейіпкерлердің карта ойнап отырған атақты сахнасымен аяқталады.

== Рөлдерде ==
{{div col|colwidth=22em}}
* [[Джек Леммон]] — Кэлвин Клиффорд (Си Си) «Бадди» Бакстер, кеңсе қызметкері
* [[Ширли Маклейн]] — Фрэн Кубелик, лифтші қыз
* [[Фред Макмюррей]] — Джефф Д. Шелдрейк, кадр бөлімінің менеджері, Бакстердің бастығы және пәтерді пайдаланушы
* [[Рэй Уолстон]] — Джо Добиш, қоғаммен байланыс менеджері және пәтерді пайдаланушы
* [[Джек Крушен]] — доктор Дэвид Дрейфус, Бакстердің көршісі
* Фрэнсис Вайнтрауб Лакс — үй иесі миссис Либерман
* [[Дэвид Льюис (актер)|Дэвид Льюис]] — Эл Киркеби, сақтандыру төлемдері бөлімінің менеджері және пәтерді пайдаланушы
* [[Эди Адамс]] — мисс Олсен, Шелдрейктің хатшысы
* [[Хоуп Холидей]] — миссис Марджи Макдугалл, Бакстердің барда танысқан әйелі
* [[Джоан Шоли]] — Сильвия, Элдің серігі
* [[Наоми Стивенс]] — миссис Милдред Дрейфус, Дэвидтің әйелі
* [[Джонни Севен]] — Карл Матушка, Фрэннің жездесі, такси жүргізушісі
* [[Джойс Джеймисон]] — бардағы аққұба әйел
* [[Хэл Смит (актер)|Хэл Смит]] — бардағы Санта-Клаус
* [[Уиллард Уотерман]] — мистер Вандерхофф, менеджер және пәтерді пайдаланушы
* [[Дэвид Уайт]] — мистер Эйчелбергер, менеджер және пәтерді пайдаланушы
{{div col end}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* {{IMDb title|0053604}}  {{рейтинг-10|8.3}}

{{Сыртқы сілтемелер}}
{{Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы}}

[[Санат:Билли Уайлдер фильмдері]]
[[Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер]]
[[Санат:1960 жылғы АҚШ фильмдері]]
[[Санат:АҚШ кинокомедиялары]]
[[Санат:АҚШ ақ-қара түсті фильмдері]]
[[Санат:Нью-Йорк туралы фильмдер]]
[[Санат:United Artists фильмдері]]
[[Санат:АҚШ фильмдерінің ұлттық тізілімі]]
[[Санат:Үздік фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (фильмдер)]]</text>
      <sha1>eeb4vttobv5l2y09pjat52dksywgdsk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Existing entity</title>
    <ns>3</ns>
    <id>779975</id>
    <revision>
      <id>3591073</id>
      <timestamp>2026-04-24T14:40:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3591073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="228" sha1="8ad7gyldi1iw67u5x3ygr8qchia8uz0" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Existing entity}}

-- [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 19:40, 2026 ж. сәуірдің 24 (+05)</text>
      <sha1>8ad7gyldi1iw67u5x3ygr8qchia8uz0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сазбейне</title>
    <ns>0</ns>
    <id>779976</id>
    <revision>
      <id>3591074</id>
      <timestamp>2026-04-24T14:42:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: Сазбейне (ағылш. Clayface) — DC Comics әлеміндегі бірнеше суперзұлым қолданған лақап ат. Олардың барлығы Бэтменнің жаулары болған.  Өмірбаяны  Бэзил Карло  Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет п...</comment>
      <origin>3591074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11118" sha1="dpj34r8c3h9to0q94vt4806fb3ia5mk" xml:space="preserve">Сазбейне (ағылш. Clayface) — DC Comics әлеміндегі бірнеше суперзұлым қолданған лақап ат. Олардың барлығы Бэтменнің жаулары болған.

Өмірбаяны

Бэзил Карло

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге Билл Фингер мен Боб Кейн 1930–40 жылдардағы Голливуд жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен Борис Карлоффтан шабыттанып берген. Олар 1939 жылғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды.

Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнгі Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Ядовитый Плющты тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Чудо-Женщинаны жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Хищные птицы» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Зелёная стрела мен Чёрная канарейканың үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Суд Сов» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Ядовитый Плющ оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Плющтан кек алады.
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>dpj34r8c3h9to0q94vt4806fb3ia5mk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591075</id>
      <parentid>3591074</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T14:43:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11125" sha1="oa8mtyisakbfhoiczo21zwz2ikxzw3p" xml:space="preserve">'''Сазбейне''' (ағылш. Clayface) — DC Comics әлеміндегі бірнеше суперзұлым қолданған лақап ат. Олардың барлығы Бэтменнің жаулары болған.

Өмірбаяны

Бэзил Карло

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге Билл Фингер мен Боб Кейн 1930–40 жылдардағы Голливуд жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен Борис Карлоффтан шабыттанып берген. Олар 1939 жылғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды.

Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнгі Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Ядовитый Плющты тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Чудо-Женщинаны жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Хищные птицы» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Зелёная стрела мен Чёрная канарейканың үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Суд Сов» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Ядовитый Плющ оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Плющтан кек алады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>oa8mtyisakbfhoiczo21zwz2ikxzw3p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591076</id>
      <parentid>3591075</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T14:43:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11131" sha1="npvw5ga92euwfz2mfabcpovdd74cxuh" xml:space="preserve">'''Сазбейне''' (ағылш. Clayface) — DC Comics әлеміндегі бірнеше суперзұлым қолданған лақап ат. Олардың барлығы Бэтменнің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

Бэзил Карло

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге Билл Фингер мен Боб Кейн 1930–40 жылдардағы Голливуд жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен Борис Карлоффтан шабыттанып берген. Олар 1939 жылғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды.

Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнгі Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Ядовитый Плющты тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Чудо-Женщинаны жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Хищные птицы» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Зелёная стрела мен Чёрная канарейканың үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Суд Сов» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Ядовитый Плющ оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Плющтан кек алады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>npvw5ga92euwfz2mfabcpovdd74cxuh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591077</id>
      <parentid>3591076</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T14:44:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3591077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11139" sha1="sfjc3tekhgubj01dx0dd5umbfdt0mng" xml:space="preserve">'''Сазбейне''' (ағылш. Clayface) — DC Comics әлеміндегі бірнеше суперзұлым қолданған лақап ат. Олардың барлығы Бэтменнің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге Билл Фингер мен Боб Кейн 1930–40 жылдардағы Голливуд жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен Борис Карлоффтан шабыттанып берген. Олар 1939 жылғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды.

Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнгі Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Ядовитый Плющты тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Чудо-Женщинаны жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Хищные птицы» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Зелёная стрела мен Чёрная канарейканың үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Суд Сов» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Ядовитый Плющ оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Плющтан кек алады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>sfjc3tekhgubj01dx0dd5umbfdt0mng</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591078</id>
      <parentid>3591077</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T14:45:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11139" sha1="dfv4lydmql151ajbblo3ht12mgxg5ze" xml:space="preserve">'''Сазбейне''' ({{lang-en|Clayface}}) — DC Comics әлеміндегі бірнеше суперзұлым қолданған лақап ат. Олардың барлығы Бэтменнің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге Билл Фингер мен Боб Кейн 1930–40 жылдардағы Голливуд жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен Борис Карлоффтан шабыттанып берген. Олар 1939 жылғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды.

Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнгі Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Ядовитый Плющты тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Чудо-Женщинаны жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Хищные птицы» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Зелёная стрела мен Чёрная канарейканың үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Суд Сов» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Ядовитый Плющ оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Плющтан кек алады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>dfv4lydmql151ajbblo3ht12mgxg5ze</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591079</id>
      <parentid>3591078</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T14:45:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11143" sha1="tvloxpmmo56vrtfawk4kxsd3g0hg39c" xml:space="preserve">'''Сазбейне''' ({{lang-en|Clayface}}) — [[DC Comics]] әлеміндегі бірнеше суперзұлым қолданған лақап ат. Олардың барлығы Бэтменнің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге Билл Фингер мен Боб Кейн 1930–40 жылдардағы Голливуд жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен Борис Карлоффтан шабыттанып берген. Олар 1939 жылғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды.

Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнгі Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Ядовитый Плющты тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Чудо-Женщинаны жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Хищные птицы» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Зелёная стрела мен Чёрная канарейканың үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Суд Сов» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Ядовитый Плющ оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Плющтан кек алады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>tvloxpmmo56vrtfawk4kxsd3g0hg39c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591080</id>
      <parentid>3591079</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T14:45:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11147" sha1="lm8r5dmsou6s2y6x7wok31du2loajuo" xml:space="preserve">'''Сазбейне''' ({{lang-en|Clayface}}) — [[DC Comics]] әлеміндегі бірнеше [[суперзұлым]] қолданған лақап ат. Олардың барлығы Бэтменнің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге Билл Фингер мен Боб Кейн 1930–40 жылдардағы Голливуд жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен Борис Карлоффтан шабыттанып берген. Олар 1939 жылғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды.

Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнгі Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Ядовитый Плющты тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Чудо-Женщинаны жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Хищные птицы» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Зелёная стрела мен Чёрная канарейканың үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Суд Сов» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Ядовитый Плющ оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Плющтан кек алады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>lm8r5dmsou6s2y6x7wok31du2loajuo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591081</id>
      <parentid>3591080</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T14:46:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11151" sha1="cluwopizx2611zqns8uwbpyhu6shu3g" xml:space="preserve">'''Сазбейне''' ({{lang-en|Clayface}}) — [[DC Comics]] әлеміндегі бірнеше [[суперзұлым]] қолданған лақап ат. Олардың барлығы [[Бэтмен]]нің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге Билл Фингер мен Боб Кейн 1930–40 жылдардағы Голливуд жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен Борис Карлоффтан шабыттанып берген. Олар 1939 жылғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды.

Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнгі Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Ядовитый Плющты тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Чудо-Женщинаны жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Хищные птицы» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Зелёная стрела мен Чёрная канарейканың үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Суд Сов» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Ядовитый Плющ оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Плющтан кек алады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>cluwopizx2611zqns8uwbpyhu6shu3g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591082</id>
      <parentid>3591081</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T14:46:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3591082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11155" sha1="r0b6vns33olgmpjd1fl5r9pnq3qqu2g" xml:space="preserve">'''Сазбейне''' ({{lang-en|Clayface}}) — [[DC Comics]] әлеміндегі бірнеше [[суперзұлым]] қолданған лақап ат. Олардың барлығы [[Бэтмен]]нің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге [[Билл Фингер]] мен Боб Кейн 1930–40 жылдардағы Голливуд жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен Борис Карлоффтан шабыттанып берген. Олар 1939 жылғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды.

Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнгі Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Ядовитый Плющты тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Чудо-Женщинаны жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Хищные птицы» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Зелёная стрела мен Чёрная канарейканың үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Суд Сов» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Ядовитый Плющ оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Плющтан кек алады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>r0b6vns33olgmpjd1fl5r9pnq3qqu2g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591083</id>
      <parentid>3591082</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T14:47:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Бэзил Карло */</comment>
      <origin>3591083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11159" sha1="l3wirahtjlhssaia7egcps1fie71crl" xml:space="preserve">'''Сазбейне''' ({{lang-en|Clayface}}) — [[DC Comics]] әлеміндегі бірнеше [[суперзұлым]] қолданған лақап ат. Олардың барлығы [[Бэтмен]]нің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге [[Билл Фингер]] мен [[Боб Кейн]] 1930–40 жылдардағы Голливуд жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен Борис Карлоффтан шабыттанып берген. Олар 1939 жылғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды.

Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнгі Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Ядовитый Плющты тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Чудо-Женщинаны жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Хищные птицы» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Зелёная стрела мен Чёрная канарейканың үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Суд Сов» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Ядовитый Плющ оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Плющтан кек алады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>l3wirahtjlhssaia7egcps1fie71crl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591085</id>
      <parentid>3591083</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T14:47:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Бэзил Карло */</comment>
      <origin>3591085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11159" sha1="ottmj84029l4ss3q3qh3vllb5ufl3vb" xml:space="preserve">'''Сазбейне''' ({{lang-en|Clayface}}) — [[DC Comics]] әлеміндегі бірнеше [[суперзұлым]] қолданған лақап ат. Олардың барлығы [[Бэтмен]]нің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге [[Билл Фингер]] мен [[Боб Кейн]] 1930–40 жылдардағы Голливуд жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен Борис Карлоффтан шабыттанып берген. Олар 1939 жылғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды.

Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнгі Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Ядовитый Плющты тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Ғажайып Әйелді жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Хищные птицы» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Зелёная стрела мен Чёрная канарейканың үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Суд Сов» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Ядовитый Плющ оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Плющтан кек алады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>ottmj84029l4ss3q3qh3vllb5ufl3vb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591086</id>
      <parentid>3591085</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T14:49:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Бэзил Карло */</comment>
      <origin>3591086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11139" sha1="0jcppd4no8nr4tcmniv6wnmgnqazx3e" xml:space="preserve">'''Сазбейне''' ({{lang-en|Clayface}}) — [[DC Comics]] әлеміндегі бірнеше [[суперзұлым]] қолданған лақап ат. Олардың барлығы [[Бэтмен]]нің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге [[Билл Фингер]] мен [[Боб Кейн]] 1930–40 жылдардағы Голливуд жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен Борис Карлоффтан шабыттанып берген. Олар 1939 жылғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды.

Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнгі Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Ядовитый Плющты тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Ғажайып Әйелді жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Жыртқыш құстар» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Жасыл Жебе мен Қара шымшық үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Суд Сов» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Ядовитый Плющ оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Плющтан кек алады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>0jcppd4no8nr4tcmniv6wnmgnqazx3e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591087</id>
      <parentid>3591086</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T14:53:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Бэзил Карло */</comment>
      <origin>3591087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11139" sha1="mttwfyxlcl7e79wqv648ki1evxlf8wh" xml:space="preserve">'''Сазбейне''' ({{lang-en|Clayface}}) — [[DC Comics]] әлеміндегі бірнеше [[суперзұлым]] қолданған лақап ат. Олардың барлығы [[Бэтмен]]нің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге [[Билл Фингер]] мен [[Боб Кейн]] 1930–40 жылдардағы Голливуд жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен Борис Карлоффтан шабыттанып берген. Олар 1939 жылғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды.

Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнек Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Улы Шырмауық тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Ғажайып Әйелді жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Жыртқыш құстар» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Жасыл Жебе мен Қара шымшық үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Үкілер Соты» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Улы Шырмауық оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Плющтан кек алады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>mttwfyxlcl7e79wqv648ki1evxlf8wh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591088</id>
      <parentid>3591087</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T14:54:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Бэзил Карло */</comment>
      <origin>3591088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11138" sha1="plbtqm0v6le5l508101733v02rbxv1w" xml:space="preserve">'''Сазбейне''' ({{lang-en|Clayface}}) — [[DC Comics]] әлеміндегі бірнеше [[суперзұлым]] қолданған лақап ат. Олардың барлығы [[Бэтмен]]нің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге [[Билл Фингер]] мен [[Боб Кейн]] 1930–40 жылдардағы Голливуд жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен Борис Карлоффтан шабыттанып берген. Олар 1939 жылғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды. Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнек Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Улы Шырмауық тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Ғажайып Әйелді жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Жыртқыш құстар» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Жасыл Жебе мен Қара шымшық үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Үкілер Соты» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Улы Шырмауық оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Плющтан кек алады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>plbtqm0v6le5l508101733v02rbxv1w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591089</id>
      <parentid>3591088</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T14:55:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Бэзил Карло */</comment>
      <origin>3591089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11146" sha1="4wx3uw5sjgxgpj95psbgj1amwpi2ivw" xml:space="preserve">'''Сазбейне''' ({{lang-en|Clayface}}) — [[DC Comics]] әлеміндегі бірнеше [[суперзұлым]] қолданған лақап ат. Олардың барлығы [[Бэтмен]]нің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге [[Билл Фингер]] мен [[Боб Кейн]] 1930–40 жылдардағы Голливуд жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен Борис Карлоффтан шабыттанып берген. Олар 1939 жылғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды. Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнек Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Улы Шырмауық тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Ғажайып Әйелді жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Жыртқыш құстар» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Жасыл Жебе мен Қара шымшық үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Үкілер Соты» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Улы Шырмауық оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Шырмауықтан кек алады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>4wx3uw5sjgxgpj95psbgj1amwpi2ivw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591090</id>
      <parentid>3591089</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T14:56:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Бэзил Карло */</comment>
      <origin>3591090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13320" sha1="lffb5dr38tkwbybp6k1gvd3oy0lmvdl" xml:space="preserve">'''Сазбейне''' ({{lang-en|Clayface}}) — [[DC Comics]] әлеміндегі бірнеше [[суперзұлым]] қолданған лақап ат. Олардың барлығы [[Бэтмен]]нің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге [[Билл Фингер]] мен [[Боб Кейн]] 1930–40 жылдардағы Голливуд жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен Борис Карлоффтан шабыттанып берген. Олар 1939 жылғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды. Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнек Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Улы Шырмауық тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Ғажайып Әйелді жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Жыртқыш құстар» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Жасыл Жебе мен Қара шымшық үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Үкілер Соты» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Улы Шырмауық оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Шырмауықтан кек алады.
== Мэтт Хэйген ==

Matt Hagen — қазына іздеуші болған және бір күні радиоактивті протоплазмаға толы жұмбақ үңгірді табады. Ол сол бассейнге түскен кезде, денесі иілгіш балшыққа айналып, қалаған кез келген бейнеге ене алатын қабілетке ие болады. Алайда бұл тек уақытша әсер еді — күшін сақтау үшін оған үнемі сол бассейнге қайта түсу қажет болатын.

Кейін Хэйген үңгірдегі протоплазманы химиялық зертханада көшіріп алады. Бірақ жасанды протоплазма оған бар болғаны 5 сағаттық қабілет береді, ал табиғи радиоактивті бассейн 2 тәулікке дейін күшін сақтайтын.

Мэтт бірнеше рет түрмеден қашып шығып, әр жолы өз үңгіріне қайта оралып, балшыққа түсіп жаңа қылмыстар жасайтын. Бір жолы Batman оны үңгірге дейін іздеп тауып, сол ғажайып балшықты пайдаланып, онымен тең дәрежеде шайқасады. Басқа бір кезде зұлым Суперменнің кейпіне еніп, криптондық қабілеттерге ие болып, Superman, Бэтмен және Робинге қарсы соғысады. Бірақ батырлар қызыл криптонитті пайдаланып, оны жеңеді.

Кейін Сазбейне Brainiac-пен одақ құрады, бірақ тағы да жеңіледі. Хэйген, Лекс Лютор, Брейниак, Горилла Гродд, Синестро және Океан Властелині бірігіп, Әділет Лигасына шабуыл жасайтын зұлымдар тобына кіреді, бірақ олар да жеңіліске ұшырайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>lffb5dr38tkwbybp6k1gvd3oy0lmvdl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591091</id>
      <parentid>3591090</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T14:57:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мэтт Хэйген */</comment>
      <origin>3591091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13331" sha1="hpj5ekofrs5g1xb2kw04adfe9844mf8" xml:space="preserve">'''Сазбейне''' ({{lang-en|Clayface}}) — [[DC Comics]] әлеміндегі бірнеше [[суперзұлым]] қолданған лақап ат. Олардың барлығы [[Бэтмен]]нің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге [[Билл Фингер]] мен [[Боб Кейн]] 1930–40 жылдардағы Голливуд жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен Борис Карлоффтан шабыттанып берген. Олар 1939 жылғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды. Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнек Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Улы Шырмауық тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Ғажайып Әйелді жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Жыртқыш құстар» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Жасыл Жебе мен Қара шымшық үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Үкілер Соты» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Улы Шырмауық оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Шырмауықтан кек алады.
== Мэтт Хэйген ==

Мэтт Хэйген — қазына іздеуші болған және бір күні радиоактивті протоплазмаға толы жұмбақ үңгірді табады. Ол сол бассейнге түскен кезде, денесі иілгіш балшыққа айналып, қалаған кез келген бейнеге ене алатын қабілетке ие болады. Алайда бұл тек уақытша әсер еді — күшін сақтау үшін оған үнемі сол бассейнге қайта түсу қажет болатын.

Кейін Хэйген үңгірдегі протоплазманы химиялық зертханада көшіріп алады. Бірақ жасанды протоплазма оған бар болғаны 5 сағаттық қабілет береді, ал табиғи радиоактивті бассейн 2 тәулікке дейін күшін сақтайтын.

Мэтт бірнеше рет түрмеден қашып шығып, әр жолы өз үңгіріне қайта оралып, балшыққа түсіп жаңа қылмыстар жасайтын. Бір жолы Batman оны үңгірге дейін іздеп тауып, сол ғажайып балшықты пайдаланып, онымен тең дәрежеде шайқасады. Басқа бір кезде зұлым Суперменнің кейпіне еніп, криптондық қабілеттерге ие болып, Superman, Бэтмен және Робинге қарсы соғысады. Бірақ батырлар қызыл криптонитті пайдаланып, оны жеңеді.

Кейін Сазбейне Brainiac-пен одақ құрады, бірақ тағы да жеңіледі. Хэйген, Лекс Лютор, Брейниак, Горилла Гродд, Синестро және Океан Властелині бірігіп, Әділет Лигасына шабуыл жасайтын зұлымдар тобына кіреді, бірақ олар да жеңіліске ұшырайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>hpj5ekofrs5g1xb2kw04adfe9844mf8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591092</id>
      <parentid>3591091</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T14:58:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14173" sha1="e0rp1nne1hpucx169tj0vu9xdf95toe" xml:space="preserve">{{Комикс кейіпкері
 |есімі              = 
 |төл есімі          =
 |суреті             = 
 |сурет тақырыбы     = 
 |баспа              = 
 |дебют              =  
 |авторлары          = 
 |позициясы          =
 |толық есімі        =
 |альтер эго         = 
 |лақап аттары       = 
 |түрі               = 
 |бойы               =
 |салмағы            =
 |шашының түсі       =
 |көзінің түсі       =
 |туған жері         =
 |азаматтығы         = 
 |отбасылық жағдайы  =
 |жұмыс түрі         =
 |командалары        =
 |одақтастары        = 
 |жаулары            =
 |күштері            =
 |жабдықтауы         = 
}}
'''Сазбейне''' ({{lang-en|Clayface}}) — [[DC Comics]] әлеміндегі бірнеше [[суперзұлым]] қолданған лақап ат. Олардың барлығы [[Бэтмен]]нің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге [[Билл Фингер]] мен [[Боб Кейн]] 1930–40 жылдардағы Голливуд жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен Борис Карлоффтан шабыттанып берген. Олар 1939 жылғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды. Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнек Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Улы Шырмауық тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Ғажайып Әйелді жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Жыртқыш құстар» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Жасыл Жебе мен Қара шымшық үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Үкілер Соты» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Улы Шырмауық оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Шырмауықтан кек алады.
== Мэтт Хэйген ==

Мэтт Хэйген — қазына іздеуші болған және бір күні радиоактивті протоплазмаға толы жұмбақ үңгірді табады. Ол сол бассейнге түскен кезде, денесі иілгіш балшыққа айналып, қалаған кез келген бейнеге ене алатын қабілетке ие болады. Алайда бұл тек уақытша әсер еді — күшін сақтау үшін оған үнемі сол бассейнге қайта түсу қажет болатын.

Кейін Хэйген үңгірдегі протоплазманы химиялық зертханада көшіріп алады. Бірақ жасанды протоплазма оған бар болғаны 5 сағаттық қабілет береді, ал табиғи радиоактивті бассейн 2 тәулікке дейін күшін сақтайтын.

Мэтт бірнеше рет түрмеден қашып шығып, әр жолы өз үңгіріне қайта оралып, балшыққа түсіп жаңа қылмыстар жасайтын. Бір жолы Batman оны үңгірге дейін іздеп тауып, сол ғажайып балшықты пайдаланып, онымен тең дәрежеде шайқасады. Басқа бір кезде зұлым Суперменнің кейпіне еніп, криптондық қабілеттерге ие болып, Superman, Бэтмен және Робинге қарсы соғысады. Бірақ батырлар қызыл криптонитті пайдаланып, оны жеңеді.

Кейін Сазбейне Brainiac-пен одақ құрады, бірақ тағы да жеңіледі. Хэйген, Лекс Лютор, Брейниак, Горилла Гродд, Синестро және Океан Властелині бірігіп, Әділет Лигасына шабуыл жасайтын зұлымдар тобына кіреді, бірақ олар да жеңіліске ұшырайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>e0rp1nne1hpucx169tj0vu9xdf95toe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591093</id>
      <parentid>3591092</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T14:58:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14189" sha1="k1kwnk7psm8w6n87e7ioucfv05gpc5e" xml:space="preserve">{{Комикс кейіпкері
 |есімі              = Сазбейне
 |төл есімі          =
 |суреті             = 
 |сурет тақырыбы     = 
 |баспа              = 
 |дебют              =  
 |авторлары          = 
 |позициясы          =
 |толық есімі        =
 |альтер эго         = 
 |лақап аттары       = 
 |түрі               = 
 |бойы               =
 |салмағы            =
 |шашының түсі       =
 |көзінің түсі       =
 |туған жері         =
 |азаматтығы         = 
 |отбасылық жағдайы  =
 |жұмыс түрі         =
 |командалары        =
 |одақтастары        = 
 |жаулары            =
 |күштері            =
 |жабдықтауы         = 
}}
'''Сазбейне''' ({{lang-en|Clayface}}) — [[DC Comics]] әлеміндегі бірнеше [[суперзұлым]] қолданған лақап ат. Олардың барлығы [[Бэтмен]]нің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге [[Билл Фингер]] мен [[Боб Кейн]] 1930–40 жылдардағы Голливуд жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен Борис Карлоффтан шабыттанып берген. Олар 1939 жылғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды. Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнек Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Улы Шырмауық тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Ғажайып Әйелді жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Жыртқыш құстар» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Жасыл Жебе мен Қара шымшық үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Үкілер Соты» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Улы Шырмауық оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Шырмауықтан кек алады.
== Мэтт Хэйген ==

Мэтт Хэйген — қазына іздеуші болған және бір күні радиоактивті протоплазмаға толы жұмбақ үңгірді табады. Ол сол бассейнге түскен кезде, денесі иілгіш балшыққа айналып, қалаған кез келген бейнеге ене алатын қабілетке ие болады. Алайда бұл тек уақытша әсер еді — күшін сақтау үшін оған үнемі сол бассейнге қайта түсу қажет болатын.

Кейін Хэйген үңгірдегі протоплазманы химиялық зертханада көшіріп алады. Бірақ жасанды протоплазма оған бар болғаны 5 сағаттық қабілет береді, ал табиғи радиоактивті бассейн 2 тәулікке дейін күшін сақтайтын.

Мэтт бірнеше рет түрмеден қашып шығып, әр жолы өз үңгіріне қайта оралып, балшыққа түсіп жаңа қылмыстар жасайтын. Бір жолы Batman оны үңгірге дейін іздеп тауып, сол ғажайып балшықты пайдаланып, онымен тең дәрежеде шайқасады. Басқа бір кезде зұлым Суперменнің кейпіне еніп, криптондық қабілеттерге ие болып, Superman, Бэтмен және Робинге қарсы соғысады. Бірақ батырлар қызыл криптонитті пайдаланып, оны жеңеді.

Кейін Сазбейне Brainiac-пен одақ құрады, бірақ тағы да жеңіледі. Хэйген, Лекс Лютор, Брейниак, Горилла Гродд, Синестро және Океан Властелині бірігіп, Әділет Лигасына шабуыл жасайтын зұлымдар тобына кіреді, бірақ олар да жеңіліске ұшырайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>k1kwnk7psm8w6n87e7ioucfv05gpc5e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591094</id>
      <parentid>3591093</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T14:58:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14198" sha1="c1ckopgxjoyocdr7zly00d8d7ff2otp" xml:space="preserve">{{Комикс кейіпкері
 |есімі              = Сазбейне
 |төл есімі          =
 |суреті             = 
 |сурет тақырыбы     = 
 |баспа              = DC Comics
 |дебют              =  
 |авторлары          = 
 |позициясы          =
 |толық есімі        =
 |альтер эго         = 
 |лақап аттары       = 
 |түрі               = 
 |бойы               =
 |салмағы            =
 |шашының түсі       =
 |көзінің түсі       =
 |туған жері         =
 |азаматтығы         = 
 |отбасылық жағдайы  =
 |жұмыс түрі         =
 |командалары        =
 |одақтастары        = 
 |жаулары            =
 |күштері            =
 |жабдықтауы         = 
}}
'''Сазбейне''' ({{lang-en|Clayface}}) — [[DC Comics]] әлеміндегі бірнеше [[суперзұлым]] қолданған лақап ат. Олардың барлығы [[Бэтмен]]нің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге [[Билл Фингер]] мен [[Боб Кейн]] 1930–40 жылдардағы Голливуд жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен Борис Карлоффтан шабыттанып берген. Олар 1939 жылғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды. Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнек Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Улы Шырмауық тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Ғажайып Әйелді жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Жыртқыш құстар» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Жасыл Жебе мен Қара шымшық үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Үкілер Соты» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Улы Шырмауық оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Шырмауықтан кек алады.
== Мэтт Хэйген ==

Мэтт Хэйген — қазына іздеуші болған және бір күні радиоактивті протоплазмаға толы жұмбақ үңгірді табады. Ол сол бассейнге түскен кезде, денесі иілгіш балшыққа айналып, қалаған кез келген бейнеге ене алатын қабілетке ие болады. Алайда бұл тек уақытша әсер еді — күшін сақтау үшін оған үнемі сол бассейнге қайта түсу қажет болатын.

Кейін Хэйген үңгірдегі протоплазманы химиялық зертханада көшіріп алады. Бірақ жасанды протоплазма оған бар болғаны 5 сағаттық қабілет береді, ал табиғи радиоактивті бассейн 2 тәулікке дейін күшін сақтайтын.

Мэтт бірнеше рет түрмеден қашып шығып, әр жолы өз үңгіріне қайта оралып, балшыққа түсіп жаңа қылмыстар жасайтын. Бір жолы Batman оны үңгірге дейін іздеп тауып, сол ғажайып балшықты пайдаланып, онымен тең дәрежеде шайқасады. Басқа бір кезде зұлым Суперменнің кейпіне еніп, криптондық қабілеттерге ие болып, Superman, Бэтмен және Робинге қарсы соғысады. Бірақ батырлар қызыл криптонитті пайдаланып, оны жеңеді.

Кейін Сазбейне Brainiac-пен одақ құрады, бірақ тағы да жеңіледі. Хэйген, Лекс Лютор, Брейниак, Горилла Гродд, Синестро және Океан Властелині бірігіп, Әділет Лигасына шабуыл жасайтын зұлымдар тобына кіреді, бірақ олар да жеңіліске ұшырайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>c1ckopgxjoyocdr7zly00d8d7ff2otp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591095</id>
      <parentid>3591094</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T14:59:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14218" sha1="mpzlxn9plye01zi7fk6fd6xnmxszrgd" xml:space="preserve">{{Комикс кейіпкері
 |есімі              = Сазбейне
 |төл есімі          =
 |суреті             = 
 |сурет тақырыбы     = 
 |баспа              = DC Comics
 |дебют              = Detective Comics 1940
 |авторлары          = 
 |позициясы          =
 |толық есімі        =
 |альтер эго         = 
 |лақап аттары       = 
 |түрі               = 
 |бойы               =
 |салмағы            =
 |шашының түсі       =
 |көзінің түсі       =
 |туған жері         =
 |азаматтығы         = 
 |отбасылық жағдайы  =
 |жұмыс түрі         =
 |командалары        =
 |одақтастары        = 
 |жаулары            =
 |күштері            =
 |жабдықтауы         = 
}}
'''Сазбейне''' ({{lang-en|Clayface}}) — [[DC Comics]] әлеміндегі бірнеше [[суперзұлым]] қолданған лақап ат. Олардың барлығы [[Бэтмен]]нің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге [[Билл Фингер]] мен [[Боб Кейн]] 1930–40 жылдардағы Голливуд жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен Борис Карлоффтан шабыттанып берген. Олар 1939 жылғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды. Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнек Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Улы Шырмауық тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Ғажайып Әйелді жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Жыртқыш құстар» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Жасыл Жебе мен Қара шымшық үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Үкілер Соты» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Улы Шырмауық оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Шырмауықтан кек алады.
== Мэтт Хэйген ==

Мэтт Хэйген — қазына іздеуші болған және бір күні радиоактивті протоплазмаға толы жұмбақ үңгірді табады. Ол сол бассейнге түскен кезде, денесі иілгіш балшыққа айналып, қалаған кез келген бейнеге ене алатын қабілетке ие болады. Алайда бұл тек уақытша әсер еді — күшін сақтау үшін оған үнемі сол бассейнге қайта түсу қажет болатын.

Кейін Хэйген үңгірдегі протоплазманы химиялық зертханада көшіріп алады. Бірақ жасанды протоплазма оған бар болғаны 5 сағаттық қабілет береді, ал табиғи радиоактивті бассейн 2 тәулікке дейін күшін сақтайтын.

Мэтт бірнеше рет түрмеден қашып шығып, әр жолы өз үңгіріне қайта оралып, балшыққа түсіп жаңа қылмыстар жасайтын. Бір жолы Batman оны үңгірге дейін іздеп тауып, сол ғажайып балшықты пайдаланып, онымен тең дәрежеде шайқасады. Басқа бір кезде зұлым Суперменнің кейпіне еніп, криптондық қабілеттерге ие болып, Superman, Бэтмен және Робинге қарсы соғысады. Бірақ батырлар қызыл криптонитті пайдаланып, оны жеңеді.

Кейін Сазбейне Brainiac-пен одақ құрады, бірақ тағы да жеңіледі. Хэйген, Лекс Лютор, Брейниак, Горилла Гродд, Синестро және Океан Властелині бірігіп, Әділет Лигасына шабуыл жасайтын зұлымдар тобына кіреді, бірақ олар да жеңіліске ұшырайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>mpzlxn9plye01zi7fk6fd6xnmxszrgd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591096</id>
      <parentid>3591095</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T14:59:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14239" sha1="n3b8aoef2838jxriwm5pitwhngyep3j" xml:space="preserve">{{Комикс кейіпкері
 |есімі              = Сазбейне
 |төл есімі          =
 |суреті             = 
 |сурет тақырыбы     = 
 |баспа              = DC Comics
 |дебют              = Detective Comics 1940
 |авторлары          = Билл Фингер
 |позициясы          =
 |толық есімі        =
 |альтер эго         = 
 |лақап аттары       = 
 |түрі               = 
 |бойы               =
 |салмағы            =
 |шашының түсі       =
 |көзінің түсі       =
 |туған жері         =
 |азаматтығы         = 
 |отбасылық жағдайы  =
 |жұмыс түрі         =
 |командалары        =
 |одақтастары        = 
 |жаулары            =
 |күштері            =
 |жабдықтауы         = 
}}
'''Сазбейне''' ({{lang-en|Clayface}}) — [[DC Comics]] әлеміндегі бірнеше [[суперзұлым]] қолданған лақап ат. Олардың барлығы [[Бэтмен]]нің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге [[Билл Фингер]] мен [[Боб Кейн]] 1930–40 жылдардағы Голливуд жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен Борис Карлоффтан шабыттанып берген. Олар 1939 жылғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды. Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнек Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Улы Шырмауық тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Ғажайып Әйелді жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Жыртқыш құстар» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Жасыл Жебе мен Қара шымшық үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Үкілер Соты» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Улы Шырмауық оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Шырмауықтан кек алады.
== Мэтт Хэйген ==

Мэтт Хэйген — қазына іздеуші болған және бір күні радиоактивті протоплазмаға толы жұмбақ үңгірді табады. Ол сол бассейнге түскен кезде, денесі иілгіш балшыққа айналып, қалаған кез келген бейнеге ене алатын қабілетке ие болады. Алайда бұл тек уақытша әсер еді — күшін сақтау үшін оған үнемі сол бассейнге қайта түсу қажет болатын.

Кейін Хэйген үңгірдегі протоплазманы химиялық зертханада көшіріп алады. Бірақ жасанды протоплазма оған бар болғаны 5 сағаттық қабілет береді, ал табиғи радиоактивті бассейн 2 тәулікке дейін күшін сақтайтын.

Мэтт бірнеше рет түрмеден қашып шығып, әр жолы өз үңгіріне қайта оралып, балшыққа түсіп жаңа қылмыстар жасайтын. Бір жолы Batman оны үңгірге дейін іздеп тауып, сол ғажайып балшықты пайдаланып, онымен тең дәрежеде шайқасады. Басқа бір кезде зұлым Суперменнің кейпіне еніп, криптондық қабілеттерге ие болып, Superman, Бэтмен және Робинге қарсы соғысады. Бірақ батырлар қызыл криптонитті пайдаланып, оны жеңеді.

Кейін Сазбейне Brainiac-пен одақ құрады, бірақ тағы да жеңіледі. Хэйген, Лекс Лютор, Брейниак, Горилла Гродд, Синестро және Океан Властелині бірігіп, Әділет Лигасына шабуыл жасайтын зұлымдар тобына кіреді, бірақ олар да жеңіліске ұшырайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>n3b8aoef2838jxriwm5pitwhngyep3j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591097</id>
      <parentid>3591096</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:00:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14260" sha1="t46hsrkzhpf8vlrpm92v7em63a28pof" xml:space="preserve">{{Комикс кейіпкері
 |есімі              = Сазбейне
 |төл есімі          =
 |суреті             = 
 |сурет тақырыбы     = 
 |баспа              = DC Comics
 |дебют              = Detective Comics 1940
 |авторлары          = Билл Фингер&lt;br /&gt;Боб Кейн
 |позициясы          =
 |толық есімі        =
 |альтер эго         = 
 |лақап аттары       = 
 |түрі               = 
 |бойы               =
 |салмағы            =
 |шашының түсі       =
 |көзінің түсі       =
 |туған жері         =
 |азаматтығы         = 
 |отбасылық жағдайы  =
 |жұмыс түрі         =
 |командалары        =
 |одақтастары        = 
 |жаулары            =
 |күштері            =
 |жабдықтауы         = 
}}
'''Сазбейне''' ({{lang-en|Clayface}}) — [[DC Comics]] әлеміндегі бірнеше [[суперзұлым]] қолданған лақап ат. Олардың барлығы [[Бэтмен]]нің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге [[Билл Фингер]] мен [[Боб Кейн]] 1930–40 жылдардағы Голливуд жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен Борис Карлоффтан шабыттанып берген. Олар 1939 жылғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды. Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнек Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Улы Шырмауық тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Ғажайып Әйелді жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Жыртқыш құстар» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Жасыл Жебе мен Қара шымшық үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Үкілер Соты» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Улы Шырмауық оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Шырмауықтан кек алады.
== Мэтт Хэйген ==

Мэтт Хэйген — қазына іздеуші болған және бір күні радиоактивті протоплазмаға толы жұмбақ үңгірді табады. Ол сол бассейнге түскен кезде, денесі иілгіш балшыққа айналып, қалаған кез келген бейнеге ене алатын қабілетке ие болады. Алайда бұл тек уақытша әсер еді — күшін сақтау үшін оған үнемі сол бассейнге қайта түсу қажет болатын.

Кейін Хэйген үңгірдегі протоплазманы химиялық зертханада көшіріп алады. Бірақ жасанды протоплазма оған бар болғаны 5 сағаттық қабілет береді, ал табиғи радиоактивті бассейн 2 тәулікке дейін күшін сақтайтын.

Мэтт бірнеше рет түрмеден қашып шығып, әр жолы өз үңгіріне қайта оралып, балшыққа түсіп жаңа қылмыстар жасайтын. Бір жолы Batman оны үңгірге дейін іздеп тауып, сол ғажайып балшықты пайдаланып, онымен тең дәрежеде шайқасады. Басқа бір кезде зұлым Суперменнің кейпіне еніп, криптондық қабілеттерге ие болып, Superman, Бэтмен және Робинге қарсы соғысады. Бірақ батырлар қызыл криптонитті пайдаланып, оны жеңеді.

Кейін Сазбейне Brainiac-пен одақ құрады, бірақ тағы да жеңіледі. Хэйген, Лекс Лютор, Брейниак, Горилла Гродд, Синестро және Океан Властелині бірігіп, Әділет Лигасына шабуыл жасайтын зұлымдар тобына кіреді, бірақ олар да жеңіліске ұшырайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>t46hsrkzhpf8vlrpm92v7em63a28pof</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591098</id>
      <parentid>3591097</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:00:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14281" sha1="3qerzbo6zqhq3ycy72cdhdthaf4apw5" xml:space="preserve">{{Комикс кейіпкері
 |есімі              = Сазбейне
 |төл есімі          =
 |суреті             = 
 |сурет тақырыбы     = 
 |баспа              = DC Comics
 |дебют              = Detective Comics 1940
 |авторлары          = Билл Фингер&lt;br /&gt;Боб Кейн
 |позициясы          =
 |толық есімі        =
 |альтер эго         = Мэтт Хэйген
 |лақап аттары       = 
 |түрі               = 
 |бойы               =
 |салмағы            =
 |шашының түсі       =
 |көзінің түсі       =
 |туған жері         =
 |азаматтығы         = 
 |отбасылық жағдайы  =
 |жұмыс түрі         =
 |командалары        =
 |одақтастары        = 
 |жаулары            =
 |күштері            =
 |жабдықтауы         = 
}}
'''Сазбейне''' ({{lang-en|Clayface}}) — [[DC Comics]] әлеміндегі бірнеше [[суперзұлым]] қолданған лақап ат. Олардың барлығы [[Бэтмен]]нің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге [[Билл Фингер]] мен [[Боб Кейн]] 1930–40 жылдардағы Голливуд жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен Борис Карлоффтан шабыттанып берген. Олар 1939 жылғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды. Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнек Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Улы Шырмауық тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Ғажайып Әйелді жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Жыртқыш құстар» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Жасыл Жебе мен Қара шымшық үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Үкілер Соты» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Улы Шырмауық оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Шырмауықтан кек алады.
== Мэтт Хэйген ==

Мэтт Хэйген — қазына іздеуші болған және бір күні радиоактивті протоплазмаға толы жұмбақ үңгірді табады. Ол сол бассейнге түскен кезде, денесі иілгіш балшыққа айналып, қалаған кез келген бейнеге ене алатын қабілетке ие болады. Алайда бұл тек уақытша әсер еді — күшін сақтау үшін оған үнемі сол бассейнге қайта түсу қажет болатын.

Кейін Хэйген үңгірдегі протоплазманы химиялық зертханада көшіріп алады. Бірақ жасанды протоплазма оған бар болғаны 5 сағаттық қабілет береді, ал табиғи радиоактивті бассейн 2 тәулікке дейін күшін сақтайтын.

Мэтт бірнеше рет түрмеден қашып шығып, әр жолы өз үңгіріне қайта оралып, балшыққа түсіп жаңа қылмыстар жасайтын. Бір жолы Batman оны үңгірге дейін іздеп тауып, сол ғажайып балшықты пайдаланып, онымен тең дәрежеде шайқасады. Басқа бір кезде зұлым Суперменнің кейпіне еніп, криптондық қабілеттерге ие болып, Superman, Бэтмен және Робинге қарсы соғысады. Бірақ батырлар қызыл криптонитті пайдаланып, оны жеңеді.

Кейін Сазбейне Brainiac-пен одақ құрады, бірақ тағы да жеңіледі. Хэйген, Лекс Лютор, Брейниак, Горилла Гродд, Синестро және Океан Властелині бірігіп, Әділет Лигасына шабуыл жасайтын зұлымдар тобына кіреді, бірақ олар да жеңіліске ұшырайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>3qerzbo6zqhq3ycy72cdhdthaf4apw5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591099</id>
      <parentid>3591098</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:00:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14298" sha1="4racnq7yyfiwgel67fxb64y0mbk4hmt" xml:space="preserve">{{Комикс кейіпкері
 |есімі              = Сазбейне
 |төл есімі          =
 |суреті             = 
 |сурет тақырыбы     = 
 |баспа              = DC Comics
 |дебют              = Detective Comics 1940
 |авторлары          = Билл Фингер&lt;br /&gt;Боб Кейн
 |позициясы          = зұлымдық
 |толық есімі        =
 |альтер эго         = Мэтт Хэйген
 |лақап аттары       = 
 |түрі               = 
 |бойы               =
 |салмағы            =
 |шашының түсі       =
 |көзінің түсі       =
 |туған жері         =
 |азаматтығы         = 
 |отбасылық жағдайы  =
 |жұмыс түрі         =
 |командалары        =
 |одақтастары        = 
 |жаулары            =
 |күштері            =
 |жабдықтауы         = 
}}
'''Сазбейне''' ({{lang-en|Clayface}}) — [[DC Comics]] әлеміндегі бірнеше [[суперзұлым]] қолданған лақап ат. Олардың барлығы [[Бэтмен]]нің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге [[Билл Фингер]] мен [[Боб Кейн]] 1930–40 жылдардағы Голливуд жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен Борис Карлоффтан шабыттанып берген. Олар 1939 жылғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды. Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнек Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Улы Шырмауық тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Ғажайып Әйелді жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Жыртқыш құстар» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Жасыл Жебе мен Қара шымшық үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Үкілер Соты» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Улы Шырмауық оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Шырмауықтан кек алады.
== Мэтт Хэйген ==

Мэтт Хэйген — қазына іздеуші болған және бір күні радиоактивті протоплазмаға толы жұмбақ үңгірді табады. Ол сол бассейнге түскен кезде, денесі иілгіш балшыққа айналып, қалаған кез келген бейнеге ене алатын қабілетке ие болады. Алайда бұл тек уақытша әсер еді — күшін сақтау үшін оған үнемі сол бассейнге қайта түсу қажет болатын.

Кейін Хэйген үңгірдегі протоплазманы химиялық зертханада көшіріп алады. Бірақ жасанды протоплазма оған бар болғаны 5 сағаттық қабілет береді, ал табиғи радиоактивті бассейн 2 тәулікке дейін күшін сақтайтын.

Мэтт бірнеше рет түрмеден қашып шығып, әр жолы өз үңгіріне қайта оралып, балшыққа түсіп жаңа қылмыстар жасайтын. Бір жолы Batman оны үңгірге дейін іздеп тауып, сол ғажайып балшықты пайдаланып, онымен тең дәрежеде шайқасады. Басқа бір кезде зұлым Суперменнің кейпіне еніп, криптондық қабілеттерге ие болып, Superman, Бэтмен және Робинге қарсы соғысады. Бірақ батырлар қызыл криптонитті пайдаланып, оны жеңеді.

Кейін Сазбейне Brainiac-пен одақ құрады, бірақ тағы да жеңіледі. Хэйген, Лекс Лютор, Брейниак, Горилла Гродд, Синестро және Океан Властелині бірігіп, Әділет Лигасына шабуыл жасайтын зұлымдар тобына кіреді, бірақ олар да жеңіліске ұшырайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>4racnq7yyfiwgel67fxb64y0mbk4hmt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591100</id>
      <parentid>3591099</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:01:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14319" sha1="0sqkavjem7g3sk3hetdwh8h5slgyf7x" xml:space="preserve">{{Комикс кейіпкері
 |есімі              = Сазбейне
 |төл есімі          =
 |суреті             = 
 |сурет тақырыбы     = 
 |баспа              = DC Comics
 |дебют              = Detective Comics 1940
 |авторлары          = Билл Фингер&lt;br /&gt;Боб Кейн
 |позициясы          = зұлымдық
 |толық есімі        =
 |альтер эго         = Мэтт Хэйген
 |лақап аттары       = 
 |түрі               = мутант адам
 |бойы               =
 |салмағы            =
 |шашының түсі       =
 |көзінің түсі       =
 |туған жері         =
 |азаматтығы         = 
 |отбасылық жағдайы  =
 |жұмыс түрі         =
 |командалары        =
 |одақтастары        = 
 |жаулары            =
 |күштері            =
 |жабдықтауы         = 
}}
'''Сазбейне''' ({{lang-en|Clayface}}) — [[DC Comics]] әлеміндегі бірнеше [[суперзұлым]] қолданған лақап ат. Олардың барлығы [[Бэтмен]]нің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге [[Билл Фингер]] мен [[Боб Кейн]] 1930–40 жылдардағы Голливуд жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен Борис Карлоффтан шабыттанып берген. Олар 1939 жылғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды. Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнек Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Улы Шырмауық тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Ғажайып Әйелді жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Жыртқыш құстар» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Жасыл Жебе мен Қара шымшық үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Үкілер Соты» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Улы Шырмауық оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Шырмауықтан кек алады.
== Мэтт Хэйген ==

Мэтт Хэйген — қазына іздеуші болған және бір күні радиоактивті протоплазмаға толы жұмбақ үңгірді табады. Ол сол бассейнге түскен кезде, денесі иілгіш балшыққа айналып, қалаған кез келген бейнеге ене алатын қабілетке ие болады. Алайда бұл тек уақытша әсер еді — күшін сақтау үшін оған үнемі сол бассейнге қайта түсу қажет болатын.

Кейін Хэйген үңгірдегі протоплазманы химиялық зертханада көшіріп алады. Бірақ жасанды протоплазма оған бар болғаны 5 сағаттық қабілет береді, ал табиғи радиоактивті бассейн 2 тәулікке дейін күшін сақтайтын.

Мэтт бірнеше рет түрмеден қашып шығып, әр жолы өз үңгіріне қайта оралып, балшыққа түсіп жаңа қылмыстар жасайтын. Бір жолы Batman оны үңгірге дейін іздеп тауып, сол ғажайып балшықты пайдаланып, онымен тең дәрежеде шайқасады. Басқа бір кезде зұлым Суперменнің кейпіне еніп, криптондық қабілеттерге ие болып, Superman, Бэтмен және Робинге қарсы соғысады. Бірақ батырлар қызыл криптонитті пайдаланып, оны жеңеді.

Кейін Сазбейне Brainiac-пен одақ құрады, бірақ тағы да жеңіледі. Хэйген, Лекс Лютор, Брейниак, Горилла Гродд, Синестро және Океан Властелині бірігіп, Әділет Лигасына шабуыл жасайтын зұлымдар тобына кіреді, бірақ олар да жеңіліске ұшырайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>0sqkavjem7g3sk3hetdwh8h5slgyf7x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591101</id>
      <parentid>3591100</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:02:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14338" sha1="cjfao0qbgt36ru8dg04ri7pc4s6oal1" xml:space="preserve">{{Комикс кейіпкері
 |есімі              = Сазбейне
 |төл есімі          =
 |суреті             = 
 |сурет тақырыбы     = 
 |баспа              = DC Comics
 |дебют              = Detective Comics 1940
 |авторлары          = Билл Фингер&lt;br /&gt;Боб Кейн
 |позициясы          = зұлымдық
 |толық есімі        =
 |альтер эго         = Мэтт Хэйген
 |лақап аттары       = 
 |түрі               = мутант адам
 |бойы               =
 |салмағы            =
 |шашының түсі       =
 |көзінің түсі       =
 |туған жері         =
 |азаматтығы         = 
 |отбасылық жағдайы  =
 |жұмыс түрі         = қылмыскер
 |командалары        =
 |одақтастары        = 
 |жаулары            =
 |күштері            =
 |жабдықтауы         = 
}}
'''Сазбейне''' ({{lang-en|Clayface}}) — [[DC Comics]] әлеміндегі бірнеше [[суперзұлым]] қолданған лақап ат. Олардың барлығы [[Бэтмен]]нің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге [[Билл Фингер]] мен [[Боб Кейн]] 1930–40 жылдардағы Голливуд жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен Борис Карлоффтан шабыттанып берген. Олар 1939 жылғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды. Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнек Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Улы Шырмауық тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Ғажайып Әйелді жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Жыртқыш құстар» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Жасыл Жебе мен Қара шымшық үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Үкілер Соты» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Улы Шырмауық оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Шырмауықтан кек алады.
== Мэтт Хэйген ==

Мэтт Хэйген — қазына іздеуші болған және бір күні радиоактивті протоплазмаға толы жұмбақ үңгірді табады. Ол сол бассейнге түскен кезде, денесі иілгіш балшыққа айналып, қалаған кез келген бейнеге ене алатын қабілетке ие болады. Алайда бұл тек уақытша әсер еді — күшін сақтау үшін оған үнемі сол бассейнге қайта түсу қажет болатын.

Кейін Хэйген үңгірдегі протоплазманы химиялық зертханада көшіріп алады. Бірақ жасанды протоплазма оған бар болғаны 5 сағаттық қабілет береді, ал табиғи радиоактивті бассейн 2 тәулікке дейін күшін сақтайтын.

Мэтт бірнеше рет түрмеден қашып шығып, әр жолы өз үңгіріне қайта оралып, балшыққа түсіп жаңа қылмыстар жасайтын. Бір жолы Batman оны үңгірге дейін іздеп тауып, сол ғажайып балшықты пайдаланып, онымен тең дәрежеде шайқасады. Басқа бір кезде зұлым Суперменнің кейпіне еніп, криптондық қабілеттерге ие болып, Superman, Бэтмен және Робинге қарсы соғысады. Бірақ батырлар қызыл криптонитті пайдаланып, оны жеңеді.

Кейін Сазбейне Brainiac-пен одақ құрады, бірақ тағы да жеңіледі. Хэйген, Лекс Лютор, Брейниак, Горилла Гродд, Синестро және Океан Властелині бірігіп, Әділет Лигасына шабуыл жасайтын зұлымдар тобына кіреді, бірақ олар да жеңіліске ұшырайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>cjfao0qbgt36ru8dg04ri7pc4s6oal1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591102</id>
      <parentid>3591101</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:02:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14351" sha1="t8mm5apezpx4u66xoh3xzezckiwn1sd" xml:space="preserve">{{Комикс кейіпкері
 |есімі              = Сазбейне
 |төл есімі          =
 |суреті             = 
 |сурет тақырыбы     = 
 |баспа              = DC Comics
 |дебют              = Detective Comics 1940
 |авторлары          = Билл Фингер&lt;br /&gt;Боб Кейн
 |позициясы          = зұлымдық
 |толық есімі        =
 |альтер эго         = Мэтт Хэйген
 |лақап аттары       = 
 |түрі               = мутант адам
 |бойы               =
 |салмағы            =
 |шашының түсі       =
 |көзінің түсі       =
 |туған жері         =
 |азаматтығы         = 
 |отбасылық жағдайы  =
 |жұмыс түрі         = қылмыскер
 |командалары        =
 |одақтастары        = 
 |жаулары            = Бэтмен
 |күштері            =
 |жабдықтауы         = 
}}
'''Сазбейне''' ({{lang-en|Clayface}}) — [[DC Comics]] әлеміндегі бірнеше [[суперзұлым]] қолданған лақап ат. Олардың барлығы [[Бэтмен]]нің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге [[Билл Фингер]] мен [[Боб Кейн]] 1930–40 жылдардағы Голливуд жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен Борис Карлоффтан шабыттанып берген. Олар 1939 жылғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды. Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнек Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Улы Шырмауық тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Ғажайып Әйелді жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Жыртқыш құстар» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Жасыл Жебе мен Қара шымшық үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Үкілер Соты» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Улы Шырмауық оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Шырмауықтан кек алады.
== Мэтт Хэйген ==

Мэтт Хэйген — қазына іздеуші болған және бір күні радиоактивті протоплазмаға толы жұмбақ үңгірді табады. Ол сол бассейнге түскен кезде, денесі иілгіш балшыққа айналып, қалаған кез келген бейнеге ене алатын қабілетке ие болады. Алайда бұл тек уақытша әсер еді — күшін сақтау үшін оған үнемі сол бассейнге қайта түсу қажет болатын.

Кейін Хэйген үңгірдегі протоплазманы химиялық зертханада көшіріп алады. Бірақ жасанды протоплазма оған бар болғаны 5 сағаттық қабілет береді, ал табиғи радиоактивті бассейн 2 тәулікке дейін күшін сақтайтын.

Мэтт бірнеше рет түрмеден қашып шығып, әр жолы өз үңгіріне қайта оралып, балшыққа түсіп жаңа қылмыстар жасайтын. Бір жолы Batman оны үңгірге дейін іздеп тауып, сол ғажайып балшықты пайдаланып, онымен тең дәрежеде шайқасады. Басқа бір кезде зұлым Суперменнің кейпіне еніп, криптондық қабілеттерге ие болып, Superman, Бэтмен және Робинге қарсы соғысады. Бірақ батырлар қызыл криптонитті пайдаланып, оны жеңеді.

Кейін Сазбейне Brainiac-пен одақ құрады, бірақ тағы да жеңіледі. Хэйген, Лекс Лютор, Брейниак, Горилла Гродд, Синестро және Океан Властелині бірігіп, Әділет Лигасына шабуыл жасайтын зұлымдар тобына кіреді, бірақ олар да жеңіліске ұшырайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>t8mm5apezpx4u66xoh3xzezckiwn1sd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591103</id>
      <parentid>3591102</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:03:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14373" sha1="8twadvk4401qd4t9zfj2e27lash5or3" xml:space="preserve">{{Комикс кейіпкері
 |есімі              = Сазбейне
 |төл есімі          =
 |суреті             = 
 |сурет тақырыбы     = 
 |баспа              = DC Comics
 |дебют              = Detective Comics 1940
 |авторлары          = Билл Фингер&lt;br /&gt;Боб Кейн
 |позициясы          = зұлымдық
 |толық есімі        =
 |альтер эго         = Мэтт Хэйген
 |лақап аттары       = 
 |түрі               = мутант адам
 |бойы               =
 |салмағы            =
 |шашының түсі       =
 |көзінің түсі       =
 |туған жері         =
 |азаматтығы         = 
 |отбасылық жағдайы  =
 |жұмыс түрі         = қылмыскер
 |командалары        =
 |одақтастары        = 
 |жаулары            = Бэтмен
 |күштері            = түр өзгерту
 |жабдықтауы         = 
}}
'''Сазбейне''' ({{lang-en|Clayface}}) — [[DC Comics]] әлеміндегі бірнеше [[суперзұлым]] қолданған лақап ат. Олардың барлығы [[Бэтмен]]нің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге [[Билл Фингер]] мен [[Боб Кейн]] 1930–40 жылдардағы Голливуд жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен Борис Карлоффтан шабыттанып берген. Олар 1939 жылғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды. Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнек Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Улы Шырмауық тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Ғажайып Әйелді жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Жыртқыш құстар» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Жасыл Жебе мен Қара шымшық үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Үкілер Соты» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Улы Шырмауық оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Шырмауықтан кек алады.
== Мэтт Хэйген ==

Мэтт Хэйген — қазына іздеуші болған және бір күні радиоактивті протоплазмаға толы жұмбақ үңгірді табады. Ол сол бассейнге түскен кезде, денесі иілгіш балшыққа айналып, қалаған кез келген бейнеге ене алатын қабілетке ие болады. Алайда бұл тек уақытша әсер еді — күшін сақтау үшін оған үнемі сол бассейнге қайта түсу қажет болатын.

Кейін Хэйген үңгірдегі протоплазманы химиялық зертханада көшіріп алады. Бірақ жасанды протоплазма оған бар болғаны 5 сағаттық қабілет береді, ал табиғи радиоактивті бассейн 2 тәулікке дейін күшін сақтайтын.

Мэтт бірнеше рет түрмеден қашып шығып, әр жолы өз үңгіріне қайта оралып, балшыққа түсіп жаңа қылмыстар жасайтын. Бір жолы Batman оны үңгірге дейін іздеп тауып, сол ғажайып балшықты пайдаланып, онымен тең дәрежеде шайқасады. Басқа бір кезде зұлым Суперменнің кейпіне еніп, криптондық қабілеттерге ие болып, Superman, Бэтмен және Робинге қарсы соғысады. Бірақ батырлар қызыл криптонитті пайдаланып, оны жеңеді.

Кейін Сазбейне Brainiac-пен одақ құрады, бірақ тағы да жеңіледі. Хэйген, Лекс Лютор, Брейниак, Горилла Гродд, Синестро және Океан Властелині бірігіп, Әділет Лигасына шабуыл жасайтын зұлымдар тобына кіреді, бірақ олар да жеңіліске ұшырайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>8twadvk4401qd4t9zfj2e27lash5or3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591104</id>
      <parentid>3591103</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:03:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14377" sha1="h24rm7gib11i79tfbrss3y19sj7hoi5" xml:space="preserve">{{Комикс кейіпкері
 |есімі              = Сазбейне
 |төл есімі          =
 |суреті             = 
 |сурет тақырыбы     = 
 |баспа              = DC Comics
 |дебют              = Detective Comics 1940
 |авторлары          = [[Билл Фингер]]&lt;br /&gt;Боб Кейн
 |позициясы          = зұлымдық
 |толық есімі        =
 |альтер эго         = Мэтт Хэйген
 |лақап аттары       = 
 |түрі               = мутант адам
 |бойы               =
 |салмағы            =
 |шашының түсі       =
 |көзінің түсі       =
 |туған жері         =
 |азаматтығы         = 
 |отбасылық жағдайы  =
 |жұмыс түрі         = қылмыскер
 |командалары        =
 |одақтастары        = 
 |жаулары            = Бэтмен
 |күштері            = түр өзгерту
 |жабдықтауы         = 
}}
'''Сазбейне''' ({{lang-en|Clayface}}) — [[DC Comics]] әлеміндегі бірнеше [[суперзұлым]] қолданған лақап ат. Олардың барлығы [[Бэтмен]]нің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге [[Билл Фингер]] мен [[Боб Кейн]] 1930–40 жылдардағы Голливуд жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен Борис Карлоффтан шабыттанып берген. Олар 1939 жылғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды. Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнек Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Улы Шырмауық тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Ғажайып Әйелді жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Жыртқыш құстар» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Жасыл Жебе мен Қара шымшық үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Үкілер Соты» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Улы Шырмауық оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Шырмауықтан кек алады.
== Мэтт Хэйген ==

Мэтт Хэйген — қазына іздеуші болған және бір күні радиоактивті протоплазмаға толы жұмбақ үңгірді табады. Ол сол бассейнге түскен кезде, денесі иілгіш балшыққа айналып, қалаған кез келген бейнеге ене алатын қабілетке ие болады. Алайда бұл тек уақытша әсер еді — күшін сақтау үшін оған үнемі сол бассейнге қайта түсу қажет болатын.

Кейін Хэйген үңгірдегі протоплазманы химиялық зертханада көшіріп алады. Бірақ жасанды протоплазма оған бар болғаны 5 сағаттық қабілет береді, ал табиғи радиоактивті бассейн 2 тәулікке дейін күшін сақтайтын.

Мэтт бірнеше рет түрмеден қашып шығып, әр жолы өз үңгіріне қайта оралып, балшыққа түсіп жаңа қылмыстар жасайтын. Бір жолы Batman оны үңгірге дейін іздеп тауып, сол ғажайып балшықты пайдаланып, онымен тең дәрежеде шайқасады. Басқа бір кезде зұлым Суперменнің кейпіне еніп, криптондық қабілеттерге ие болып, Superman, Бэтмен және Робинге қарсы соғысады. Бірақ батырлар қызыл криптонитті пайдаланып, оны жеңеді.

Кейін Сазбейне Brainiac-пен одақ құрады, бірақ тағы да жеңіледі. Хэйген, Лекс Лютор, Брейниак, Горилла Гродд, Синестро және Океан Властелині бірігіп, Әділет Лигасына шабуыл жасайтын зұлымдар тобына кіреді, бірақ олар да жеңіліске ұшырайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>h24rm7gib11i79tfbrss3y19sj7hoi5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591105</id>
      <parentid>3591104</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:07:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14383" sha1="78flrd7nppd4bdsyxak50vxwzncpb3d" xml:space="preserve">{{Комикс кейіпкері
 |есімі              = Сазбейне
 |төл есімі          =
 |суреті             = 
 |сурет тақырыбы     = 
 |баспа              = DC Comics
 |дебют              = Detective Comics 1940
 |авторлары          = [[Билл Фингер]]&lt;br /&gt;Боб Кейн
 |позициясы          = зұлымдық
 |толық есімі        =
 |альтер эго         = Мэтт Хэйген
 |лақап аттары       = 
 |түрі               = мутант адам
 |бойы               =
 |салмағы            =
 |шашының түсі       =
 |көзінің түсі       =
 |туған жері         =
 |азаматтығы         = 
 |отбасылық жағдайы  =
 |жұмыс түрі         = қылмыскер
 |командалары        =
 |одақтастары        = Хаш
 |жаулары            = Бэтмен
 |күштері            = түр өзгерту
 |жабдықтауы         = 
}}
'''Сазбейне''' ({{lang-en|Clayface}}) — [[DC Comics]] әлеміндегі бірнеше [[суперзұлым]] қолданған лақап ат. Олардың барлығы [[Бэтмен]]нің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге [[Билл Фингер]] мен [[Боб Кейн]] 1930–40 жылдардағы Голливуд жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен Борис Карлоффтан шабыттанып берген. Олар 1939 жылғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды. Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнек Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Улы Шырмауық тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Ғажайып Әйелді жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Жыртқыш құстар» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Жасыл Жебе мен Қара шымшық үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Үкілер Соты» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Улы Шырмауық оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Шырмауықтан кек алады.
== Мэтт Хэйген ==

Мэтт Хэйген — қазына іздеуші болған және бір күні радиоактивті протоплазмаға толы жұмбақ үңгірді табады. Ол сол бассейнге түскен кезде, денесі иілгіш балшыққа айналып, қалаған кез келген бейнеге ене алатын қабілетке ие болады. Алайда бұл тек уақытша әсер еді — күшін сақтау үшін оған үнемі сол бассейнге қайта түсу қажет болатын.

Кейін Хэйген үңгірдегі протоплазманы химиялық зертханада көшіріп алады. Бірақ жасанды протоплазма оған бар болғаны 5 сағаттық қабілет береді, ал табиғи радиоактивті бассейн 2 тәулікке дейін күшін сақтайтын.

Мэтт бірнеше рет түрмеден қашып шығып, әр жолы өз үңгіріне қайта оралып, балшыққа түсіп жаңа қылмыстар жасайтын. Бір жолы Batman оны үңгірге дейін іздеп тауып, сол ғажайып балшықты пайдаланып, онымен тең дәрежеде шайқасады. Басқа бір кезде зұлым Суперменнің кейпіне еніп, криптондық қабілеттерге ие болып, Superman, Бэтмен және Робинге қарсы соғысады. Бірақ батырлар қызыл криптонитті пайдаланып, оны жеңеді.

Кейін Сазбейне Brainiac-пен одақ құрады, бірақ тағы да жеңіледі. Хэйген, Лекс Лютор, Брейниак, Горилла Гродд, Синестро және Океан Властелині бірігіп, Әділет Лигасына шабуыл жасайтын зұлымдар тобына кіреді, бірақ олар да жеңіліске ұшырайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>78flrd7nppd4bdsyxak50vxwzncpb3d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591106</id>
      <parentid>3591105</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:07:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14387" sha1="2izd6vq4ifk9li7z9x86tagd8bb7v48" xml:space="preserve">{{Комикс кейіпкері
 |есімі              = Сазбейне
 |төл есімі          =
 |суреті             = 
 |сурет тақырыбы     = 
 |баспа              = DC Comics
 |дебют              = Detective Comics 1940
 |авторлары          = [[Билл Фингер]]&lt;br /&gt;[[Боб Кейн]]
 |позициясы          = зұлымдық
 |толық есімі        =
 |альтер эго         = Мэтт Хэйген
 |лақап аттары       = 
 |түрі               = мутант адам
 |бойы               =
 |салмағы            =
 |шашының түсі       =
 |көзінің түсі       =
 |туған жері         =
 |азаматтығы         = 
 |отбасылық жағдайы  =
 |жұмыс түрі         = қылмыскер
 |командалары        =
 |одақтастары        = Хаш
 |жаулары            = Бэтмен
 |күштері            = түр өзгерту
 |жабдықтауы         = 
}}
'''Сазбейне''' ({{lang-en|Clayface}}) — [[DC Comics]] әлеміндегі бірнеше [[суперзұлым]] қолданған лақап ат. Олардың барлығы [[Бэтмен]]нің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге [[Билл Фингер]] мен [[Боб Кейн]] 1930–40 жылдардағы Голливуд жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен Борис Карлоффтан шабыттанып берген. Олар 1939 жылғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды. Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнек Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Улы Шырмауық тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Ғажайып Әйелді жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Жыртқыш құстар» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Жасыл Жебе мен Қара шымшық үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Үкілер Соты» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Улы Шырмауық оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Шырмауықтан кек алады.
== Мэтт Хэйген ==

Мэтт Хэйген — қазына іздеуші болған және бір күні радиоактивті протоплазмаға толы жұмбақ үңгірді табады. Ол сол бассейнге түскен кезде, денесі иілгіш балшыққа айналып, қалаған кез келген бейнеге ене алатын қабілетке ие болады. Алайда бұл тек уақытша әсер еді — күшін сақтау үшін оған үнемі сол бассейнге қайта түсу қажет болатын.

Кейін Хэйген үңгірдегі протоплазманы химиялық зертханада көшіріп алады. Бірақ жасанды протоплазма оған бар болғаны 5 сағаттық қабілет береді, ал табиғи радиоактивті бассейн 2 тәулікке дейін күшін сақтайтын.

Мэтт бірнеше рет түрмеден қашып шығып, әр жолы өз үңгіріне қайта оралып, балшыққа түсіп жаңа қылмыстар жасайтын. Бір жолы Batman оны үңгірге дейін іздеп тауып, сол ғажайып балшықты пайдаланып, онымен тең дәрежеде шайқасады. Басқа бір кезде зұлым Суперменнің кейпіне еніп, криптондық қабілеттерге ие болып, Superman, Бэтмен және Робинге қарсы соғысады. Бірақ батырлар қызыл криптонитті пайдаланып, оны жеңеді.

Кейін Сазбейне Brainiac-пен одақ құрады, бірақ тағы да жеңіледі. Хэйген, Лекс Лютор, Брейниак, Горилла Гродд, Синестро және Океан Властелині бірігіп, Әділет Лигасына шабуыл жасайтын зұлымдар тобына кіреді, бірақ олар да жеңіліске ұшырайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>2izd6vq4ifk9li7z9x86tagd8bb7v48</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591107</id>
      <parentid>3591106</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:19:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14408" sha1="04l4dfnnegmie0y8qkk0klqld9j4ctk" xml:space="preserve">{{Комикс кейіпкері
 |есімі              = Сазбейне
 |төл есімі          = {{lang-en|Clayface}}
 |суреті             = 
 |сурет тақырыбы     = 
 |баспа              = DC Comics
 |дебют              = Detective Comics 1940
 |авторлары          = [[Билл Фингер]]&lt;br /&gt;[[Боб Кейн]]
 |позициясы          = зұлымдық
 |толық есімі        =
 |альтер эго         = Мэтт Хэйген
 |лақап аттары       = 
 |түрі               = мутант адам
 |бойы               =
 |салмағы            =
 |шашының түсі       =
 |көзінің түсі       =
 |туған жері         =
 |азаматтығы         = 
 |отбасылық жағдайы  =
 |жұмыс түрі         = қылмыскер
 |командалары        =
 |одақтастары        = Хаш
 |жаулары            = Бэтмен
 |күштері            = түр өзгерту
 |жабдықтауы         = 
}}
'''Сазбейне''' ({{lang-en|Clayface}}) — [[DC Comics]] әлеміндегі бірнеше [[суперзұлым]] қолданған лақап ат. Олардың барлығы [[Бэтмен]]нің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге [[Билл Фингер]] мен [[Боб Кейн]] 1930–40 жылдардағы Голливуд жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен Борис Карлоффтан шабыттанып берген. Олар 1939 жылғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды. Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнек Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Улы Шырмауық тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Ғажайып Әйелді жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Жыртқыш құстар» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Жасыл Жебе мен Қара шымшық үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Үкілер Соты» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Улы Шырмауық оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Шырмауықтан кек алады.
== Мэтт Хэйген ==

Мэтт Хэйген — қазына іздеуші болған және бір күні радиоактивті протоплазмаға толы жұмбақ үңгірді табады. Ол сол бассейнге түскен кезде, денесі иілгіш балшыққа айналып, қалаған кез келген бейнеге ене алатын қабілетке ие болады. Алайда бұл тек уақытша әсер еді — күшін сақтау үшін оған үнемі сол бассейнге қайта түсу қажет болатын.

Кейін Хэйген үңгірдегі протоплазманы химиялық зертханада көшіріп алады. Бірақ жасанды протоплазма оған бар болғаны 5 сағаттық қабілет береді, ал табиғи радиоактивті бассейн 2 тәулікке дейін күшін сақтайтын.

Мэтт бірнеше рет түрмеден қашып шығып, әр жолы өз үңгіріне қайта оралып, балшыққа түсіп жаңа қылмыстар жасайтын. Бір жолы Batman оны үңгірге дейін іздеп тауып, сол ғажайып балшықты пайдаланып, онымен тең дәрежеде шайқасады. Басқа бір кезде зұлым Суперменнің кейпіне еніп, криптондық қабілеттерге ие болып, Superman, Бэтмен және Робинге қарсы соғысады. Бірақ батырлар қызыл криптонитті пайдаланып, оны жеңеді.

Кейін Сазбейне Brainiac-пен одақ құрады, бірақ тағы да жеңіледі. Хэйген, Лекс Лютор, Брейниак, Горилла Гродд, Синестро және Океан Властелині бірігіп, Әділет Лигасына шабуыл жасайтын зұлымдар тобына кіреді, бірақ олар да жеңіліске ұшырайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>04l4dfnnegmie0y8qkk0klqld9j4ctk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591108</id>
      <parentid>3591107</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:21:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мэтт Хэйген */</comment>
      <origin>3591108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16520" sha1="nvj9oagyidu1un9mz1kclic72895qkp" xml:space="preserve">{{Комикс кейіпкері
 |есімі              = Сазбейне
 |төл есімі          = {{lang-en|Clayface}}
 |суреті             = 
 |сурет тақырыбы     = 
 |баспа              = DC Comics
 |дебют              = Detective Comics 1940
 |авторлары          = [[Билл Фингер]]&lt;br /&gt;[[Боб Кейн]]
 |позициясы          = зұлымдық
 |толық есімі        =
 |альтер эго         = Мэтт Хэйген
 |лақап аттары       = 
 |түрі               = мутант адам
 |бойы               =
 |салмағы            =
 |шашының түсі       =
 |көзінің түсі       =
 |туған жері         =
 |азаматтығы         = 
 |отбасылық жағдайы  =
 |жұмыс түрі         = қылмыскер
 |командалары        =
 |одақтастары        = Хаш
 |жаулары            = Бэтмен
 |күштері            = түр өзгерту
 |жабдықтауы         = 
}}
'''Сазбейне''' ({{lang-en|Clayface}}) — [[DC Comics]] әлеміндегі бірнеше [[суперзұлым]] қолданған лақап ат. Олардың барлығы [[Бэтмен]]нің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге [[Билл Фингер]] мен [[Боб Кейн]] 1930–40 жылдардағы Голливуд жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен Борис Карлоффтан шабыттанып берген. Олар 1939 жылғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды. Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнек Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Улы Шырмауық тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Ғажайып Әйелді жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Жыртқыш құстар» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Жасыл Жебе мен Қара шымшық үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Үкілер Соты» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Улы Шырмауық оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Шырмауықтан кек алады.
== Мэтт Хэйген ==

Мэтт Хэйген — қазына іздеуші болған және бір күні радиоактивті протоплазмаға толы жұмбақ үңгірді табады. Ол сол бассейнге түскен кезде, денесі иілгіш балшыққа айналып, қалаған кез келген бейнеге ене алатын қабілетке ие болады. Алайда бұл тек уақытша әсер еді — күшін сақтау үшін оған үнемі сол бассейнге қайта түсу қажет болатын.

Кейін Хэйген үңгірдегі протоплазманы химиялық зертханада көшіріп алады. Бірақ жасанды протоплазма оған бар болғаны 5 сағаттық қабілет береді, ал табиғи радиоактивті бассейн 2 тәулікке дейін күшін сақтайтын.

Мэтт бірнеше рет түрмеден қашып шығып, әр жолы өз үңгіріне қайта оралып, балшыққа түсіп жаңа қылмыстар жасайтын. Бір жолы Batman оны үңгірге дейін іздеп тауып, сол ғажайып балшықты пайдаланып, онымен тең дәрежеде шайқасады. Басқа бір кезде зұлым Суперменнің кейпіне еніп, криптондық қабілеттерге ие болып, Superman, Бэтмен және Робинге қарсы соғысады. Бірақ батырлар қызыл криптонитті пайдаланып, оны жеңеді.

Кейін Сазбейне Brainiac-пен одақ құрады, бірақ тағы да жеңіледі. Хэйген, Лекс Лютор, Брейниак, Горилла Гродд, Синестро және Океан Властелині бірігіп, Әділет Лигасына шабуыл жасайтын зұлымдар тобына кіреді, бірақ олар да жеңіліске ұшырайды.
Алайда соңында Сазбейне «Crisis on Infinite Earths» кезінде көлеңке демонының қолынан қаза табады. «Mud Pack» сюжеттік желісі кезінде — яғни Сазбейне есімін қолданған бірнеше зұлым бірігіп әрекет еткен оқиғада — Мэтт одаққа өлімінен кейін мүше ретінде қосылады.

Посткризистік әлемде Хэйген өлі күйінде қалады, бірақ оның Бэтменмен кездесу жағдайлары өзгертіледі. Бұл нұсқада дәл Мэтт алғашқы Сазбейне болып саналады және Bruce Wayne суперқаһарман маскасын кигеннен кейін небәрі 3 апта өткенде онымен шайқасады. Мэтт Хейген зергерлік дүкендерді тонап, қылмыстық босс Ксиластың қолшоқпары болған.

Ол бастығынан алдап олжаны өзіне қалдырмақ болғаннан кейін, керемет күш беретін балшыққа толы үңгірге тығылады. Жаңа қабілеттерін пайдаланып, Хэйген Ксиласқа шабуыл жасайды, бірақ көп ұзамай Batman оны тоқтатады.

Ал Карло болса, Хэйген күш алғанға дейін әлдеқайда ерте кинода Сазбейне рөлін ойнағандықтан, өзін алғашқы Сазбейне деп есептеген. Кейінгі бір қақтығыстағы Хэйген-Сазбейне оқиғасы Қара Кек алушы мен Дик Грейсонның Робин ретіндегі соңғы бірлескен ісі болды.

Хэйгеннің соңғы рет комикстерде көрінуі — «Hawk and Dove Annual #1» (1990 жыл), онда ол елес түрінде бейнеленеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>nvj9oagyidu1un9mz1kclic72895qkp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591110</id>
      <parentid>3591108</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:22:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мэтт Хэйген */</comment>
      <origin>3591110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16519" sha1="bh0irn4yfoerqa2v51iu01y9vpbbd3k" xml:space="preserve">{{Комикс кейіпкері
 |есімі              = Сазбейне
 |төл есімі          = {{lang-en|Clayface}}
 |суреті             = 
 |сурет тақырыбы     = 
 |баспа              = DC Comics
 |дебют              = Detective Comics 1940
 |авторлары          = [[Билл Фингер]]&lt;br /&gt;[[Боб Кейн]]
 |позициясы          = зұлымдық
 |толық есімі        =
 |альтер эго         = Мэтт Хэйген
 |лақап аттары       = 
 |түрі               = мутант адам
 |бойы               =
 |салмағы            =
 |шашының түсі       =
 |көзінің түсі       =
 |туған жері         =
 |азаматтығы         = 
 |отбасылық жағдайы  =
 |жұмыс түрі         = қылмыскер
 |командалары        =
 |одақтастары        = Хаш
 |жаулары            = Бэтмен
 |күштері            = түр өзгерту
 |жабдықтауы         = 
}}
'''Сазбейне''' ({{lang-en|Clayface}}) — [[DC Comics]] әлеміндегі бірнеше [[суперзұлым]] қолданған лақап ат. Олардың барлығы [[Бэтмен]]нің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге [[Билл Фингер]] мен [[Боб Кейн]] 1930–40 жылдардағы Голливуд жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен Борис Карлоффтан шабыттанып берген. Олар 1939 жылғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды. Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнек Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Улы Шырмауық тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Ғажайып Әйелді жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Жыртқыш құстар» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Жасыл Жебе мен Қара шымшық үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Үкілер Соты» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Улы Шырмауық оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Шырмауықтан кек алады.
== Мэтт Хэйген ==

Мэтт Хэйген — қазына іздеуші болған және бір күні радиоактивті протоплазмаға толы жұмбақ үңгірді табады. Ол сол бассейнге түскен кезде, денесі иілгіш балшыққа айналып, қалаған кез келген бейнеге ене алатын қабілетке ие болады. Алайда бұл тек уақытша әсер еді — күшін сақтау үшін оған үнемі сол бассейнге қайта түсу қажет болатын. Кейін Хэйген үңгірдегі протоплазманы химиялық зертханада көшіріп алады. Бірақ жасанды протоплазма оған бар болғаны 5 сағаттық қабілет береді, ал табиғи радиоактивті бассейн 2 тәулікке дейін күшін сақтайтын.

Мэтт бірнеше рет түрмеден қашып шығып, әр жолы өз үңгіріне қайта оралып, балшыққа түсіп жаңа қылмыстар жасайтын. Бір жолы Batman оны үңгірге дейін іздеп тауып, сол ғажайып балшықты пайдаланып, онымен тең дәрежеде шайқасады. Басқа бір кезде зұлым Суперменнің кейпіне еніп, криптондық қабілеттерге ие болып, Superman, Бэтмен және Робинге қарсы соғысады. Бірақ батырлар қызыл криптонитті пайдаланып, оны жеңеді.

Кейін Сазбейне Brainiac-пен одақ құрады, бірақ тағы да жеңіледі. Хэйген, Лекс Лютор, Брейниак, Горилла Гродд, Синестро және Океан Властелині бірігіп, Әділет Лигасына шабуыл жасайтын зұлымдар тобына кіреді, бірақ олар да жеңіліске ұшырайды.
Алайда соңында Сазбейне «Crisis on Infinite Earths» кезінде көлеңке демонының қолынан қаза табады. «Mud Pack» сюжеттік желісі кезінде — яғни Сазбейне есімін қолданған бірнеше зұлым бірігіп әрекет еткен оқиғада — Мэтт одаққа өлімінен кейін мүше ретінде қосылады.

Посткризистік әлемде Хэйген өлі күйінде қалады, бірақ оның Бэтменмен кездесу жағдайлары өзгертіледі. Бұл нұсқада дәл Мэтт алғашқы Сазбейне болып саналады және Bruce Wayne суперқаһарман маскасын кигеннен кейін небәрі 3 апта өткенде онымен шайқасады. Мэтт Хейген зергерлік дүкендерді тонап, қылмыстық босс Ксиластың қолшоқпары болған.

Ол бастығынан алдап олжаны өзіне қалдырмақ болғаннан кейін, керемет күш беретін балшыққа толы үңгірге тығылады. Жаңа қабілеттерін пайдаланып, Хэйген Ксиласқа шабуыл жасайды, бірақ көп ұзамай Batman оны тоқтатады.

Ал Карло болса, Хэйген күш алғанға дейін әлдеқайда ерте кинода Сазбейне рөлін ойнағандықтан, өзін алғашқы Сазбейне деп есептеген. Кейінгі бір қақтығыстағы Хэйген-Сазбейне оқиғасы Қара Кек алушы мен Дик Грейсонның Робин ретіндегі соңғы бірлескен ісі болды.

Хэйгеннің соңғы рет комикстерде көрінуі — «Hawk and Dove Annual #1» (1990 жыл), онда ол елес түрінде бейнеленеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>bh0irn4yfoerqa2v51iu01y9vpbbd3k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591113</id>
      <parentid>3591110</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:25:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мэтт Хэйген */</comment>
      <origin>3591113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16549" sha1="6k86wxlay3p1deldeh4cza5e5yos7io" xml:space="preserve">{{Комикс кейіпкері
 |есімі              = Сазбейне
 |төл есімі          = {{lang-en|Clayface}}
 |суреті             = 
 |сурет тақырыбы     = 
 |баспа              = DC Comics
 |дебют              = Detective Comics 1940
 |авторлары          = [[Билл Фингер]]&lt;br /&gt;[[Боб Кейн]]
 |позициясы          = зұлымдық
 |толық есімі        =
 |альтер эго         = Мэтт Хэйген
 |лақап аттары       = 
 |түрі               = мутант адам
 |бойы               =
 |салмағы            =
 |шашының түсі       =
 |көзінің түсі       =
 |туған жері         =
 |азаматтығы         = 
 |отбасылық жағдайы  =
 |жұмыс түрі         = қылмыскер
 |командалары        =
 |одақтастары        = Хаш
 |жаулары            = Бэтмен
 |күштері            = түр өзгерту
 |жабдықтауы         = 
}}
'''Сазбейне''' ({{lang-en|Clayface}}) — [[DC Comics]] әлеміндегі бірнеше [[суперзұлым]] қолданған лақап ат. Олардың барлығы [[Бэтмен]]нің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге [[Билл Фингер]] мен [[Боб Кейн]] 1930–40 жылдардағы Голливуд жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен Борис Карлоффтан шабыттанып берген. Олар 1939 жылғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды. Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнек Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Улы Шырмауық тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Ғажайып Әйелді жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Жыртқыш құстар» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Жасыл Жебе мен Қара шымшық үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Үкілер Соты» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Улы Шырмауық оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Шырмауықтан кек алады.
== Мэтт Хэйген ==

Мэтт Хэйген — қазына іздеуші болған және бір күні радиоактивті протоплазмаға толы жұмбақ үңгірді табады. Ол сол бассейнге түскен кезде, денесі иілгіш балшыққа айналып, қалаған кез келген бейнеге ене алатын қабілетке ие болады. Алайда бұл тек уақытша әсер еді — күшін сақтау үшін оған үнемі сол бассейнге қайта түсу қажет болатын. Кейін Хэйген үңгірдегі протоплазманы химиялық зертханада көшіріп алады. Бірақ жасанды протоплазма оған бар болғаны 5 сағаттық қабілет береді, ал табиғи радиоактивті бассейн 2 тәулікке дейін күшін сақтайтын.

Мэтт бірнеше рет түрмеден қашып шығып, әр жолы өз үңгіріне қайта оралып, балшыққа түсіп жаңа қылмыстар жасайтын. Бір жолы Batman оны үңгірге дейін іздеп тауып, сол ғажайып балшықты пайдаланып, онымен тең дәрежеде шайқасады. Басқа бір кезде зұлым Суперменнің кейпіне еніп, криптондық қабілеттерге ие болып, Superman, Бэтмен және Робинге қарсы соғысады. Бірақ батырлар қызыл криптонитті пайдаланып, оны жеңеді.

Кейін Сазбейне Brainiac-пен одақ құрады, бірақ тағы да жеңіледі. Хэйген, Лекс Лютор, Брейниак, Горилла Гродд, Синестро және Океан Властелині бірігіп, Әділет Лигасына шабуыл жасайтын зұлымдар тобына кіреді, бірақ олар да жеңіліске ұшырайды.
Алайда соңында Сазбейне «Crisis on Infinite Earths» кезінде көлеңке демонының қолынан қаза табады. «Mud Pack» сюжеттік желісі кезінде — яғни Сазбейне есімін қолданған бірнеше зұлым бірігіп әрекет еткен оқиғада — Мэтт одаққа өлімінен кейін мүше ретінде қосылады.

Посткризистік әлемде Хэйген өлі күйінде қалады, бірақ оның Бэтменмен кездесу жағдайлары өзгертіледі. Бұл нұсқада дәл Мэтт алғашқы Сазбейне болып саналады және Bruce Wayne суперқаһарман маскасын кигеннен кейін небәрі 3 апта өткенде онымен шайқасады. Мэтт Хейген зергерлік дүкендерді тонап, қылмыстық босс Ксиластың қолшоқпары болған.

Ол бастығынан алдап олжаны өзіне қалдырмақ болғаннан кейін, керемет күш беретін балшыққа толы үңгірге тығылады. Жаңа қабілеттерін пайдаланып, Хэйген Ксиласқа шабуыл жасайды, бірақ көп ұзамай Batman оны тоқтатады.

Ал Карло болса, Хэйген күш алғанға дейін әлдеқайда ерте кинода Сазбейне рөлін ойнағандықтан, өзін алғашқы Сазбейне деп есептеген. Кейінгі бір қақтығыстағы Хэйген-Сазбейне оқиғасы Қара Кек алушы мен Дик Грейсонның Робин ретіндегі соңғы бірлескен ісі болды.&lt;ref&gt;Nightwing. № 101&lt;/ref&gt;

Хэйгеннің соңғы рет комикстерде көрінуі — «Hawk and Dove Annual #1» (1990 жыл), онда ол елес түрінде бейнеленеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>6k86wxlay3p1deldeh4cza5e5yos7io</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591114</id>
      <parentid>3591113</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:26:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мэтт Хэйген */</comment>
      <origin>3591114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16553" sha1="oaewspdx23zqr28xij4hw2t4zikk7db" xml:space="preserve">{{Комикс кейіпкері
 |есімі              = Сазбейне
 |төл есімі          = {{lang-en|Clayface}}
 |суреті             = 
 |сурет тақырыбы     = 
 |баспа              = DC Comics
 |дебют              = Detective Comics 1940
 |авторлары          = [[Билл Фингер]]&lt;br /&gt;[[Боб Кейн]]
 |позициясы          = зұлымдық
 |толық есімі        =
 |альтер эго         = Мэтт Хэйген
 |лақап аттары       = 
 |түрі               = мутант адам
 |бойы               =
 |салмағы            =
 |шашының түсі       =
 |көзінің түсі       =
 |туған жері         =
 |азаматтығы         = 
 |отбасылық жағдайы  =
 |жұмыс түрі         = қылмыскер
 |командалары        =
 |одақтастары        = Хаш
 |жаулары            = Бэтмен
 |күштері            = түр өзгерту
 |жабдықтауы         = 
}}
'''Сазбейне''' ({{lang-en|Clayface}}) — [[DC Comics]] әлеміндегі бірнеше [[суперзұлым]] қолданған лақап ат. Олардың барлығы [[Бэтмен]]нің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге [[Билл Фингер]] мен [[Боб Кейн]] 1930–40 жылдардағы Голливуд жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен Борис Карлоффтан шабыттанып берген. Олар 1939 жылғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды. Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнек Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Улы Шырмауық тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Ғажайып Әйелді жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Жыртқыш құстар» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Жасыл Жебе мен Қара шымшық үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Үкілер Соты» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Улы Шырмауық оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Шырмауықтан кек алады.
== Мэтт Хэйген ==

Мэтт Хэйген — қазына іздеуші болған және бір күні радиоактивті протоплазмаға толы жұмбақ үңгірді табады. Ол сол бассейнге түскен кезде, денесі иілгіш балшыққа айналып, қалаған кез келген бейнеге ене алатын қабілетке ие болады. Алайда бұл тек уақытша әсер еді — күшін сақтау үшін оған үнемі сол бассейнге қайта түсу қажет болатын. Кейін Хэйген үңгірдегі протоплазманы химиялық зертханада көшіріп алады. Бірақ жасанды протоплазма оған бар болғаны 5 сағаттық қабілет береді, ал табиғи радиоактивті бассейн 2 тәулікке дейін күшін сақтайтын.

Мэтт бірнеше рет түрмеден қашып шығып, әр жолы өз үңгіріне қайта оралып, балшыққа түсіп жаңа қылмыстар жасайтын. Бір жолы Batman оны үңгірге дейін іздеп тауып, сол ғажайып балшықты пайдаланып, онымен тең дәрежеде шайқасады. Басқа бір кезде зұлым Суперменнің кейпіне еніп, криптондық қабілеттерге ие болып, Superman, Бэтмен және Робинге қарсы соғысады. Бірақ батырлар қызыл криптонитті пайдаланып, оны жеңеді.

Кейін Сазбейне Brainiac-пен одақ құрады, бірақ тағы да жеңіледі. Хэйген, [[Лекс Лютор]], Брейниак, Горилла Гродд, Синестро және Океан Властелині бірігіп, Әділет Лигасына шабуыл жасайтын зұлымдар тобына кіреді, бірақ олар да жеңіліске ұшырайды.
Алайда соңында Сазбейне «Crisis on Infinite Earths» кезінде көлеңке демонының қолынан қаза табады. «Mud Pack» сюжеттік желісі кезінде — яғни Сазбейне есімін қолданған бірнеше зұлым бірігіп әрекет еткен оқиғада — Мэтт одаққа өлімінен кейін мүше ретінде қосылады.

Посткризистік әлемде Хэйген өлі күйінде қалады, бірақ оның Бэтменмен кездесу жағдайлары өзгертіледі. Бұл нұсқада дәл Мэтт алғашқы Сазбейне болып саналады және Bruce Wayne суперқаһарман маскасын кигеннен кейін небәрі 3 апта өткенде онымен шайқасады. Мэтт Хейген зергерлік дүкендерді тонап, қылмыстық босс Ксиластың қолшоқпары болған.

Ол бастығынан алдап олжаны өзіне қалдырмақ болғаннан кейін, керемет күш беретін балшыққа толы үңгірге тығылады. Жаңа қабілеттерін пайдаланып, Хэйген Ксиласқа шабуыл жасайды, бірақ көп ұзамай Batman оны тоқтатады.

Ал Карло болса, Хэйген күш алғанға дейін әлдеқайда ерте кинода Сазбейне рөлін ойнағандықтан, өзін алғашқы Сазбейне деп есептеген. Кейінгі бір қақтығыстағы Хэйген-Сазбейне оқиғасы Қара Кек алушы мен Дик Грейсонның Робин ретіндегі соңғы бірлескен ісі болды.&lt;ref&gt;Nightwing. № 101&lt;/ref&gt;

Хэйгеннің соңғы рет комикстерде көрінуі — «Hawk and Dove Annual #1» (1990 жыл), онда ол елес түрінде бейнеленеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>oaewspdx23zqr28xij4hw2t4zikk7db</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591115</id>
      <parentid>3591114</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:27:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мэтт Хэйген */</comment>
      <origin>3591115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16557" sha1="7huzv56g2cjgj7v2d0w4z3xx7nmm6rq" xml:space="preserve">{{Комикс кейіпкері
 |есімі              = Сазбейне
 |төл есімі          = {{lang-en|Clayface}}
 |суреті             = 
 |сурет тақырыбы     = 
 |баспа              = DC Comics
 |дебют              = Detective Comics 1940
 |авторлары          = [[Билл Фингер]]&lt;br /&gt;[[Боб Кейн]]
 |позициясы          = зұлымдық
 |толық есімі        =
 |альтер эго         = Мэтт Хэйген
 |лақап аттары       = 
 |түрі               = мутант адам
 |бойы               =
 |салмағы            =
 |шашының түсі       =
 |көзінің түсі       =
 |туған жері         =
 |азаматтығы         = 
 |отбасылық жағдайы  =
 |жұмыс түрі         = қылмыскер
 |командалары        =
 |одақтастары        = Хаш
 |жаулары            = Бэтмен
 |күштері            = түр өзгерту
 |жабдықтауы         = 
}}
'''Сазбейне''' ({{lang-en|Clayface}}) — [[DC Comics]] әлеміндегі бірнеше [[суперзұлым]] қолданған лақап ат. Олардың барлығы [[Бэтмен]]нің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге [[Билл Фингер]] мен [[Боб Кейн]] 1930–40 жылдардағы Голливуд жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен Борис Карлоффтан шабыттанып берген. Олар 1939 жылғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды. Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнек Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Улы Шырмауық тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Ғажайып Әйелді жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Жыртқыш құстар» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Жасыл Жебе мен Қара шымшық үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Үкілер Соты» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Улы Шырмауық оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Шырмауықтан кек алады.
== Мэтт Хэйген ==

Мэтт Хэйген — қазына іздеуші болған және бір күні радиоактивті протоплазмаға толы жұмбақ үңгірді табады. Ол сол бассейнге түскен кезде, денесі иілгіш балшыққа айналып, қалаған кез келген бейнеге ене алатын қабілетке ие болады. Алайда бұл тек уақытша әсер еді — күшін сақтау үшін оған үнемі сол бассейнге қайта түсу қажет болатын. Кейін Хэйген үңгірдегі протоплазманы химиялық зертханада көшіріп алады. Бірақ жасанды протоплазма оған бар болғаны 5 сағаттық қабілет береді, ал табиғи радиоактивті бассейн 2 тәулікке дейін күшін сақтайтын.

Мэтт бірнеше рет түрмеден қашып шығып, әр жолы өз үңгіріне қайта оралып, балшыққа түсіп жаңа қылмыстар жасайтын. Бір жолы Batman оны үңгірге дейін іздеп тауып, сол ғажайып балшықты пайдаланып, онымен тең дәрежеде шайқасады. Басқа бір кезде зұлым Суперменнің кейпіне еніп, криптондық қабілеттерге ие болып, Superman, Бэтмен және Робинге қарсы соғысады. Бірақ батырлар қызыл криптонитті пайдаланып, оны жеңеді.

Кейін Сазбейне Brainiac-пен одақ құрады, бірақ тағы да жеңіледі. Хэйген, [[Лекс Лютор]], Брейниак, Горилла Гродд, Синестро және Океан Властелині бірігіп, [[Әділет Лигасы]]на шабуыл жасайтын зұлымдар тобына кіреді, бірақ олар да жеңіліске ұшырайды.
Алайда соңында Сазбейне «Crisis on Infinite Earths» кезінде көлеңке демонының қолынан қаза табады. «Mud Pack» сюжеттік желісі кезінде — яғни Сазбейне есімін қолданған бірнеше зұлым бірігіп әрекет еткен оқиғада — Мэтт одаққа өлімінен кейін мүше ретінде қосылады.

Посткризистік әлемде Хэйген өлі күйінде қалады, бірақ оның Бэтменмен кездесу жағдайлары өзгертіледі. Бұл нұсқада дәл Мэтт алғашқы Сазбейне болып саналады және Bruce Wayne суперқаһарман маскасын кигеннен кейін небәрі 3 апта өткенде онымен шайқасады. Мэтт Хейген зергерлік дүкендерді тонап, қылмыстық босс Ксиластың қолшоқпары болған.

Ол бастығынан алдап олжаны өзіне қалдырмақ болғаннан кейін, керемет күш беретін балшыққа толы үңгірге тығылады. Жаңа қабілеттерін пайдаланып, Хэйген Ксиласқа шабуыл жасайды, бірақ көп ұзамай Batman оны тоқтатады.

Ал Карло болса, Хэйген күш алғанға дейін әлдеқайда ерте кинода Сазбейне рөлін ойнағандықтан, өзін алғашқы Сазбейне деп есептеген. Кейінгі бір қақтығыстағы Хэйген-Сазбейне оқиғасы Қара Кек алушы мен Дик Грейсонның Робин ретіндегі соңғы бірлескен ісі болды.&lt;ref&gt;Nightwing. № 101&lt;/ref&gt;

Хэйгеннің соңғы рет комикстерде көрінуі — «Hawk and Dove Annual #1» (1990 жыл), онда ол елес түрінде бейнеленеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>7huzv56g2cjgj7v2d0w4z3xx7nmm6rq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591116</id>
      <parentid>3591115</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:29:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мэтт Хэйген */</comment>
      <origin>3591116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16554" sha1="f1u30w15ql62i9m9m7w0hfye5lkazrd" xml:space="preserve">{{Комикс кейіпкері
 |есімі              = Сазбейне
 |төл есімі          = {{lang-en|Clayface}}
 |суреті             = 
 |сурет тақырыбы     = 
 |баспа              = DC Comics
 |дебют              = Detective Comics 1940
 |авторлары          = [[Билл Фингер]]&lt;br /&gt;[[Боб Кейн]]
 |позициясы          = зұлымдық
 |толық есімі        =
 |альтер эго         = Мэтт Хэйген
 |лақап аттары       = 
 |түрі               = мутант адам
 |бойы               =
 |салмағы            =
 |шашының түсі       =
 |көзінің түсі       =
 |туған жері         =
 |азаматтығы         = 
 |отбасылық жағдайы  =
 |жұмыс түрі         = қылмыскер
 |командалары        =
 |одақтастары        = Хаш
 |жаулары            = Бэтмен
 |күштері            = түр өзгерту
 |жабдықтауы         = 
}}
'''Сазбейне''' ({{lang-en|Clayface}}) — [[DC Comics]] әлеміндегі бірнеше [[суперзұлым]] қолданған лақап ат. Олардың барлығы [[Бэтмен]]нің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге [[Билл Фингер]] мен [[Боб Кейн]] 1930–40 жылдардағы Голливуд жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен Борис Карлоффтан шабыттанып берген. Олар 1939 жылғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды. Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнек Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Улы Шырмауық тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Ғажайып Әйелді жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Жыртқыш құстар» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Жасыл Жебе мен Қара шымшық үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Үкілер Соты» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Улы Шырмауық оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Шырмауықтан кек алады.
== Мэтт Хэйген ==

Мэтт Хэйген — қазына іздеуші болған және бір күні радиоактивті протоплазмаға толы жұмбақ үңгірді табады. Ол сол бассейнге түскен кезде, денесі иілгіш балшыққа айналып, қалаған кез келген бейнеге ене алатын қабілетке ие болады. Алайда бұл тек уақытша әсер еді — күшін сақтау үшін оған үнемі сол бассейнге қайта түсу қажет болатын. Кейін Хэйген үңгірдегі протоплазманы химиялық зертханада көшіріп алады. Бірақ жасанды протоплазма оған бар болғаны 5 сағаттық қабілет береді, ал табиғи радиоактивті бассейн 2 тәулікке дейін күшін сақтайтын.

Мэтт бірнеше рет түрмеден қашып шығып, әр жолы өз үңгіріне қайта оралып, балшыққа түсіп жаңа қылмыстар жасайтын. Бір жолы Batman оны үңгірге дейін іздеп тауып, сол ғажайып балшықты пайдаланып, онымен тең дәрежеде шайқасады. Басқа бір кезде зұлым Суперменнің кейпіне еніп, криптондық қабілеттерге ие болып, Superman, Бэтмен және Робинге қарсы соғысады. Бірақ батырлар қызыл криптонитті пайдаланып, оны жеңеді.

Кейін Сазбейне Brainiac-пен одақ құрады, бірақ тағы да жеңіледі. Хэйген, [[Лекс Лютор]], Брейниак, Горилла Гродд, Синестро және Океан Властелині бірігіп, [[Әділет Лигасы]]на шабуыл жасайтын зұлымдар тобына кіреді, бірақ олар да жеңіліске ұшырайды. Алайда соңында Сазбейне «Crisis on Infinite Earths» кезінде көлеңке демонының қолынан қаза табады. «Mud Pack» сюжеттік желісі кезінде — яғни Сазбейне есімін қолданған бірнеше зұлым бірігіп әрекет еткен оқиғада — Мэтт одаққа өлімінен кейін мүше ретінде қосылады.

Посткризистік әлемде Хэйген өлі күйінде қалады, бірақ оның Бэтменмен кездесу жағдайлары өзгертіледі. Бұл нұсқада дәл Мэтт алғашқы Сазбейне болып саналады және Bruce Wayne суперқаһарман маскасын кигеннен кейін небәрі 3 апта өткенде онымен шайқасады. Мэтт Хейген зергерлік дүкендерді тонап, қылмыстық босс Ксиластың қолшоқпары болған. Ол бастығынан алдап олжаны өзіне қалдырмақ болғаннан кейін, керемет күш беретін балшыққа толы үңгірге тығылады. Жаңа қабілеттерін пайдаланып, Хэйген Ксиласқа шабуыл жасайды, бірақ көп ұзамай Batman оны тоқтатады.

Ал Карло болса, Хэйген күш алғанға дейін әлдеқайда ерте кинода Сазбейне рөлін ойнағандықтан, өзін алғашқы Сазбейне деп есептеген. Кейінгі бір қақтығыстағы Хэйген-Сазбейне оқиғасы Қара Кек алушы мен Дик Грейсонның Робин ретіндегі соңғы бірлескен ісі болды.&lt;ref&gt;Nightwing. № 101&lt;/ref&gt;Хэйгеннің соңғы рет комикстерде көрінуі — «Hawk and Dove Annual #1» (1990 жыл), онда ол елес түрінде бейнеленеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>f1u30w15ql62i9m9m7w0hfye5lkazrd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591117</id>
      <parentid>3591116</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:29:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:DC Comics кейіпкерлері|DC Comics кейіпкерлері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3591117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16605" sha1="ant7ic7p97uumgghhjfc93xlbz1paxo" xml:space="preserve">{{Комикс кейіпкері
 |есімі              = Сазбейне
 |төл есімі          = {{lang-en|Clayface}}
 |суреті             = 
 |сурет тақырыбы     = 
 |баспа              = DC Comics
 |дебют              = Detective Comics 1940
 |авторлары          = [[Билл Фингер]]&lt;br /&gt;[[Боб Кейн]]
 |позициясы          = зұлымдық
 |толық есімі        =
 |альтер эго         = Мэтт Хэйген
 |лақап аттары       = 
 |түрі               = мутант адам
 |бойы               =
 |салмағы            =
 |шашының түсі       =
 |көзінің түсі       =
 |туған жері         =
 |азаматтығы         = 
 |отбасылық жағдайы  =
 |жұмыс түрі         = қылмыскер
 |командалары        =
 |одақтастары        = Хаш
 |жаулары            = Бэтмен
 |күштері            = түр өзгерту
 |жабдықтауы         = 
}}
'''Сазбейне''' ({{lang-en|Clayface}}) — [[DC Comics]] әлеміндегі бірнеше [[суперзұлым]] қолданған лақап ат. Олардың барлығы [[Бэтмен]]нің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге [[Билл Фингер]] мен [[Боб Кейн]] 1930–40 жылдардағы Голливуд жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен Борис Карлоффтан шабыттанып берген. Олар 1939 жылғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды. Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнек Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Улы Шырмауық тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Ғажайып Әйелді жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Жыртқыш құстар» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Жасыл Жебе мен Қара шымшық үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Үкілер Соты» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Улы Шырмауық оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Шырмауықтан кек алады.
== Мэтт Хэйген ==

Мэтт Хэйген — қазына іздеуші болған және бір күні радиоактивті протоплазмаға толы жұмбақ үңгірді табады. Ол сол бассейнге түскен кезде, денесі иілгіш балшыққа айналып, қалаған кез келген бейнеге ене алатын қабілетке ие болады. Алайда бұл тек уақытша әсер еді — күшін сақтау үшін оған үнемі сол бассейнге қайта түсу қажет болатын. Кейін Хэйген үңгірдегі протоплазманы химиялық зертханада көшіріп алады. Бірақ жасанды протоплазма оған бар болғаны 5 сағаттық қабілет береді, ал табиғи радиоактивті бассейн 2 тәулікке дейін күшін сақтайтын.

Мэтт бірнеше рет түрмеден қашып шығып, әр жолы өз үңгіріне қайта оралып, балшыққа түсіп жаңа қылмыстар жасайтын. Бір жолы Batman оны үңгірге дейін іздеп тауып, сол ғажайып балшықты пайдаланып, онымен тең дәрежеде шайқасады. Басқа бір кезде зұлым Суперменнің кейпіне еніп, криптондық қабілеттерге ие болып, Superman, Бэтмен және Робинге қарсы соғысады. Бірақ батырлар қызыл криптонитті пайдаланып, оны жеңеді.

Кейін Сазбейне Brainiac-пен одақ құрады, бірақ тағы да жеңіледі. Хэйген, [[Лекс Лютор]], Брейниак, Горилла Гродд, Синестро және Океан Властелині бірігіп, [[Әділет Лигасы]]на шабуыл жасайтын зұлымдар тобына кіреді, бірақ олар да жеңіліске ұшырайды. Алайда соңында Сазбейне «Crisis on Infinite Earths» кезінде көлеңке демонының қолынан қаза табады. «Mud Pack» сюжеттік желісі кезінде — яғни Сазбейне есімін қолданған бірнеше зұлым бірігіп әрекет еткен оқиғада — Мэтт одаққа өлімінен кейін мүше ретінде қосылады.

Посткризистік әлемде Хэйген өлі күйінде қалады, бірақ оның Бэтменмен кездесу жағдайлары өзгертіледі. Бұл нұсқада дәл Мэтт алғашқы Сазбейне болып саналады және Bruce Wayne суперқаһарман маскасын кигеннен кейін небәрі 3 апта өткенде онымен шайқасады. Мэтт Хейген зергерлік дүкендерді тонап, қылмыстық босс Ксиластың қолшоқпары болған. Ол бастығынан алдап олжаны өзіне қалдырмақ болғаннан кейін, керемет күш беретін балшыққа толы үңгірге тығылады. Жаңа қабілеттерін пайдаланып, Хэйген Ксиласқа шабуыл жасайды, бірақ көп ұзамай Batman оны тоқтатады.

Ал Карло болса, Хэйген күш алғанға дейін әлдеқайда ерте кинода Сазбейне рөлін ойнағандықтан, өзін алғашқы Сазбейне деп есептеген. Кейінгі бір қақтығыстағы Хэйген-Сазбейне оқиғасы Қара Кек алушы мен Дик Грейсонның Робин ретіндегі соңғы бірлескен ісі болды.&lt;ref&gt;Nightwing. № 101&lt;/ref&gt;Хэйгеннің соңғы рет комикстерде көрінуі — «Hawk and Dove Annual #1» (1990 жыл), онда ол елес түрінде бейнеленеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:DC Comics кейіпкерлері]]</text>
      <sha1>ant7ic7p97uumgghhjfc93xlbz1paxo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591118</id>
      <parentid>3591117</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:30:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16609" sha1="j07brk1j6i9agx7jrckk7xjl9k7nhul" xml:space="preserve">{{Комикс кейіпкері
 |есімі              = Сазбейне
 |төл есімі          = {{lang-en|Clayface}}
 |суреті             = 
 |сурет тақырыбы     = 
 |баспа              = DC Comics
 |дебют              = Detective Comics 1940
 |авторлары          = [[Билл Фингер]]&lt;br /&gt;[[Боб Кейн]]
 |позициясы          = зұлымдық
 |толық есімі        =
 |альтер эго         = Мэтт Хэйген
 |лақап аттары       = 
 |түрі               = мутант адам
 |бойы               =
 |салмағы            =
 |шашының түсі       =
 |көзінің түсі       =
 |туған жері         =
 |азаматтығы         = 
 |отбасылық жағдайы  =
 |жұмыс түрі         = қылмыскер
 |командалары        =
 |одақтастары        = Хаш
 |жаулары            = [[Бэтмен]]
 |күштері            = түр өзгерту
 |жабдықтауы         = 
}}
'''Сазбейне''' ({{lang-en|Clayface}}) — [[DC Comics]] әлеміндегі бірнеше [[суперзұлым]] қолданған лақап ат. Олардың барлығы [[Бэтмен]]нің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге [[Билл Фингер]] мен [[Боб Кейн]] 1930–40 жылдардағы Голливуд жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен Борис Карлоффтан шабыттанып берген. Олар 1939 жылғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды. Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнек Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Улы Шырмауық тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Ғажайып Әйелді жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Жыртқыш құстар» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Жасыл Жебе мен Қара шымшық үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Үкілер Соты» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Улы Шырмауық оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Шырмауықтан кек алады.
== Мэтт Хэйген ==

Мэтт Хэйген — қазына іздеуші болған және бір күні радиоактивті протоплазмаға толы жұмбақ үңгірді табады. Ол сол бассейнге түскен кезде, денесі иілгіш балшыққа айналып, қалаған кез келген бейнеге ене алатын қабілетке ие болады. Алайда бұл тек уақытша әсер еді — күшін сақтау үшін оған үнемі сол бассейнге қайта түсу қажет болатын. Кейін Хэйген үңгірдегі протоплазманы химиялық зертханада көшіріп алады. Бірақ жасанды протоплазма оған бар болғаны 5 сағаттық қабілет береді, ал табиғи радиоактивті бассейн 2 тәулікке дейін күшін сақтайтын.

Мэтт бірнеше рет түрмеден қашып шығып, әр жолы өз үңгіріне қайта оралып, балшыққа түсіп жаңа қылмыстар жасайтын. Бір жолы Batman оны үңгірге дейін іздеп тауып, сол ғажайып балшықты пайдаланып, онымен тең дәрежеде шайқасады. Басқа бір кезде зұлым Суперменнің кейпіне еніп, криптондық қабілеттерге ие болып, Superman, Бэтмен және Робинге қарсы соғысады. Бірақ батырлар қызыл криптонитті пайдаланып, оны жеңеді.

Кейін Сазбейне Brainiac-пен одақ құрады, бірақ тағы да жеңіледі. Хэйген, [[Лекс Лютор]], Брейниак, Горилла Гродд, Синестро және Океан Властелині бірігіп, [[Әділет Лигасы]]на шабуыл жасайтын зұлымдар тобына кіреді, бірақ олар да жеңіліске ұшырайды. Алайда соңында Сазбейне «Crisis on Infinite Earths» кезінде көлеңке демонының қолынан қаза табады. «Mud Pack» сюжеттік желісі кезінде — яғни Сазбейне есімін қолданған бірнеше зұлым бірігіп әрекет еткен оқиғада — Мэтт одаққа өлімінен кейін мүше ретінде қосылады.

Посткризистік әлемде Хэйген өлі күйінде қалады, бірақ оның Бэтменмен кездесу жағдайлары өзгертіледі. Бұл нұсқада дәл Мэтт алғашқы Сазбейне болып саналады және Bruce Wayne суперқаһарман маскасын кигеннен кейін небәрі 3 апта өткенде онымен шайқасады. Мэтт Хейген зергерлік дүкендерді тонап, қылмыстық босс Ксиластың қолшоқпары болған. Ол бастығынан алдап олжаны өзіне қалдырмақ болғаннан кейін, керемет күш беретін балшыққа толы үңгірге тығылады. Жаңа қабілеттерін пайдаланып, Хэйген Ксиласқа шабуыл жасайды, бірақ көп ұзамай Batman оны тоқтатады.

Ал Карло болса, Хэйген күш алғанға дейін әлдеқайда ерте кинода Сазбейне рөлін ойнағандықтан, өзін алғашқы Сазбейне деп есептеген. Кейінгі бір қақтығыстағы Хэйген-Сазбейне оқиғасы Қара Кек алушы мен Дик Грейсонның Робин ретіндегі соңғы бірлескен ісі болды.&lt;ref&gt;Nightwing. № 101&lt;/ref&gt;Хэйгеннің соңғы рет комикстерде көрінуі — «Hawk and Dove Annual #1» (1990 жыл), онда ол елес түрінде бейнеленеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:DC Comics кейіпкерлері]]</text>
      <sha1>j07brk1j6i9agx7jrckk7xjl9k7nhul</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591119</id>
      <parentid>3591118</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:30:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Бэзил Карло */</comment>
      <origin>3591119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16614" sha1="gqanpftgp69d7jd3ikuiaacfu44z2cn" xml:space="preserve">{{Комикс кейіпкері
 |есімі              = Сазбейне
 |төл есімі          = {{lang-en|Clayface}}
 |суреті             = 
 |сурет тақырыбы     = 
 |баспа              = DC Comics
 |дебют              = Detective Comics 1940
 |авторлары          = [[Билл Фингер]]&lt;br /&gt;[[Боб Кейн]]
 |позициясы          = зұлымдық
 |толық есімі        =
 |альтер эго         = Мэтт Хэйген
 |лақап аттары       = 
 |түрі               = мутант адам
 |бойы               =
 |салмағы            =
 |шашының түсі       =
 |көзінің түсі       =
 |туған жері         =
 |азаматтығы         = 
 |отбасылық жағдайы  =
 |жұмыс түрі         = қылмыскер
 |командалары        =
 |одақтастары        = Хаш
 |жаулары            = [[Бэтмен]]
 |күштері            = түр өзгерту
 |жабдықтауы         = 
}}
'''Сазбейне''' ({{lang-en|Clayface}}) — [[DC Comics]] әлеміндегі бірнеше [[суперзұлым]] қолданған лақап ат. Олардың барлығы [[Бэтмен]]нің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге [[Билл Фингер]] мен [[Боб Кейн]] 1930–40 жылдардағы [[Голливуд]] жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен Борис Карлоффтан шабыттанып берген. Олар 1939 жылғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды. Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнек Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Улы Шырмауық тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Ғажайып Әйелді жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Жыртқыш құстар» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Жасыл Жебе мен Қара шымшық үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Үкілер Соты» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Улы Шырмауық оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Шырмауықтан кек алады.

== Мэтт Хэйген ==

Мэтт Хэйген — қазына іздеуші болған және бір күні радиоактивті протоплазмаға толы жұмбақ үңгірді табады. Ол сол бассейнге түскен кезде, денесі иілгіш балшыққа айналып, қалаған кез келген бейнеге ене алатын қабілетке ие болады. Алайда бұл тек уақытша әсер еді — күшін сақтау үшін оған үнемі сол бассейнге қайта түсу қажет болатын. Кейін Хэйген үңгірдегі протоплазманы химиялық зертханада көшіріп алады. Бірақ жасанды протоплазма оған бар болғаны 5 сағаттық қабілет береді, ал табиғи радиоактивті бассейн 2 тәулікке дейін күшін сақтайтын.

Мэтт бірнеше рет түрмеден қашып шығып, әр жолы өз үңгіріне қайта оралып, балшыққа түсіп жаңа қылмыстар жасайтын. Бір жолы Batman оны үңгірге дейін іздеп тауып, сол ғажайып балшықты пайдаланып, онымен тең дәрежеде шайқасады. Басқа бір кезде зұлым Суперменнің кейпіне еніп, криптондық қабілеттерге ие болып, Superman, Бэтмен және Робинге қарсы соғысады. Бірақ батырлар қызыл криптонитті пайдаланып, оны жеңеді.

Кейін Сазбейне Brainiac-пен одақ құрады, бірақ тағы да жеңіледі. Хэйген, [[Лекс Лютор]], Брейниак, Горилла Гродд, Синестро және Океан Властелині бірігіп, [[Әділет Лигасы]]на шабуыл жасайтын зұлымдар тобына кіреді, бірақ олар да жеңіліске ұшырайды. Алайда соңында Сазбейне «Crisis on Infinite Earths» кезінде көлеңке демонының қолынан қаза табады. «Mud Pack» сюжеттік желісі кезінде — яғни Сазбейне есімін қолданған бірнеше зұлым бірігіп әрекет еткен оқиғада — Мэтт одаққа өлімінен кейін мүше ретінде қосылады.

Посткризистік әлемде Хэйген өлі күйінде қалады, бірақ оның Бэтменмен кездесу жағдайлары өзгертіледі. Бұл нұсқада дәл Мэтт алғашқы Сазбейне болып саналады және Bruce Wayne суперқаһарман маскасын кигеннен кейін небәрі 3 апта өткенде онымен шайқасады. Мэтт Хейген зергерлік дүкендерді тонап, қылмыстық босс Ксиластың қолшоқпары болған. Ол бастығынан алдап олжаны өзіне қалдырмақ болғаннан кейін, керемет күш беретін балшыққа толы үңгірге тығылады. Жаңа қабілеттерін пайдаланып, Хэйген Ксиласқа шабуыл жасайды, бірақ көп ұзамай Batman оны тоқтатады.

Ал Карло болса, Хэйген күш алғанға дейін әлдеқайда ерте кинода Сазбейне рөлін ойнағандықтан, өзін алғашқы Сазбейне деп есептеген. Кейінгі бір қақтығыстағы Хэйген-Сазбейне оқиғасы Қара Кек алушы мен Дик Грейсонның Робин ретіндегі соңғы бірлескен ісі болды.&lt;ref&gt;Nightwing. № 101&lt;/ref&gt;Хэйгеннің соңғы рет комикстерде көрінуі — «Hawk and Dove Annual #1» (1990 жыл), онда ол елес түрінде бейнеленеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:DC Comics кейіпкерлері]]</text>
      <sha1>gqanpftgp69d7jd3ikuiaacfu44z2cn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591120</id>
      <parentid>3591119</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:31:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Бэзил Карло */</comment>
      <origin>3591120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16618" sha1="obnl89xbycp4panfby84oj33urei7bx" xml:space="preserve">{{Комикс кейіпкері
 |есімі              = Сазбейне
 |төл есімі          = {{lang-en|Clayface}}
 |суреті             = 
 |сурет тақырыбы     = 
 |баспа              = DC Comics
 |дебют              = Detective Comics 1940
 |авторлары          = [[Билл Фингер]]&lt;br /&gt;[[Боб Кейн]]
 |позициясы          = зұлымдық
 |толық есімі        =
 |альтер эго         = Мэтт Хэйген
 |лақап аттары       = 
 |түрі               = мутант адам
 |бойы               =
 |салмағы            =
 |шашының түсі       =
 |көзінің түсі       =
 |туған жері         =
 |азаматтығы         = 
 |отбасылық жағдайы  =
 |жұмыс түрі         = қылмыскер
 |командалары        =
 |одақтастары        = Хаш
 |жаулары            = [[Бэтмен]]
 |күштері            = түр өзгерту
 |жабдықтауы         = 
}}
'''Сазбейне''' ({{lang-en|Clayface}}) — [[DC Comics]] әлеміндегі бірнеше [[суперзұлым]] қолданған лақап ат. Олардың барлығы [[Бэтмен]]нің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге [[Билл Фингер]] мен [[Боб Кейн]] 1930–40 жылдардағы [[Голливуд]] жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен Борис Карлоффтан шабыттанып берген. Олар [[1939 жыл]]ғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды. Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнек Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Улы Шырмауық тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Ғажайып Әйелді жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Жыртқыш құстар» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Жасыл Жебе мен Қара шымшық үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Үкілер Соты» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Улы Шырмауық оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Шырмауықтан кек алады.

== Мэтт Хэйген ==

Мэтт Хэйген — қазына іздеуші болған және бір күні радиоактивті протоплазмаға толы жұмбақ үңгірді табады. Ол сол бассейнге түскен кезде, денесі иілгіш балшыққа айналып, қалаған кез келген бейнеге ене алатын қабілетке ие болады. Алайда бұл тек уақытша әсер еді — күшін сақтау үшін оған үнемі сол бассейнге қайта түсу қажет болатын. Кейін Хэйген үңгірдегі протоплазманы химиялық зертханада көшіріп алады. Бірақ жасанды протоплазма оған бар болғаны 5 сағаттық қабілет береді, ал табиғи радиоактивті бассейн 2 тәулікке дейін күшін сақтайтын.

Мэтт бірнеше рет түрмеден қашып шығып, әр жолы өз үңгіріне қайта оралып, балшыққа түсіп жаңа қылмыстар жасайтын. Бір жолы Batman оны үңгірге дейін іздеп тауып, сол ғажайып балшықты пайдаланып, онымен тең дәрежеде шайқасады. Басқа бір кезде зұлым Суперменнің кейпіне еніп, криптондық қабілеттерге ие болып, Superman, Бэтмен және Робинге қарсы соғысады. Бірақ батырлар қызыл криптонитті пайдаланып, оны жеңеді.

Кейін Сазбейне Brainiac-пен одақ құрады, бірақ тағы да жеңіледі. Хэйген, [[Лекс Лютор]], Брейниак, Горилла Гродд, Синестро және Океан Властелині бірігіп, [[Әділет Лигасы]]на шабуыл жасайтын зұлымдар тобына кіреді, бірақ олар да жеңіліске ұшырайды. Алайда соңында Сазбейне «Crisis on Infinite Earths» кезінде көлеңке демонының қолынан қаза табады. «Mud Pack» сюжеттік желісі кезінде — яғни Сазбейне есімін қолданған бірнеше зұлым бірігіп әрекет еткен оқиғада — Мэтт одаққа өлімінен кейін мүше ретінде қосылады.

Посткризистік әлемде Хэйген өлі күйінде қалады, бірақ оның Бэтменмен кездесу жағдайлары өзгертіледі. Бұл нұсқада дәл Мэтт алғашқы Сазбейне болып саналады және Bruce Wayne суперқаһарман маскасын кигеннен кейін небәрі 3 апта өткенде онымен шайқасады. Мэтт Хейген зергерлік дүкендерді тонап, қылмыстық босс Ксиластың қолшоқпары болған. Ол бастығынан алдап олжаны өзіне қалдырмақ болғаннан кейін, керемет күш беретін балшыққа толы үңгірге тығылады. Жаңа қабілеттерін пайдаланып, Хэйген Ксиласқа шабуыл жасайды, бірақ көп ұзамай Batman оны тоқтатады.

Ал Карло болса, Хэйген күш алғанға дейін әлдеқайда ерте кинода Сазбейне рөлін ойнағандықтан, өзін алғашқы Сазбейне деп есептеген. Кейінгі бір қақтығыстағы Хэйген-Сазбейне оқиғасы Қара Кек алушы мен Дик Грейсонның Робин ретіндегі соңғы бірлескен ісі болды.&lt;ref&gt;Nightwing. № 101&lt;/ref&gt;Хэйгеннің соңғы рет комикстерде көрінуі — «Hawk and Dove Annual #1» (1990 жыл), онда ол елес түрінде бейнеленеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:DC Comics кейіпкерлері]]</text>
      <sha1>obnl89xbycp4panfby84oj33urei7bx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591121</id>
      <parentid>3591120</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:31:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Бэзил Карло */</comment>
      <origin>3591121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16622" sha1="sv6c3vl1f93kq4ubslut80l8n3ijep7" xml:space="preserve">{{Комикс кейіпкері
 |есімі              = Сазбейне
 |төл есімі          = {{lang-en|Clayface}}
 |суреті             = 
 |сурет тақырыбы     = 
 |баспа              = DC Comics
 |дебют              = Detective Comics 1940
 |авторлары          = [[Билл Фингер]]&lt;br /&gt;[[Боб Кейн]]
 |позициясы          = зұлымдық
 |толық есімі        =
 |альтер эго         = Мэтт Хэйген
 |лақап аттары       = 
 |түрі               = мутант адам
 |бойы               =
 |салмағы            =
 |шашының түсі       =
 |көзінің түсі       =
 |туған жері         =
 |азаматтығы         = 
 |отбасылық жағдайы  =
 |жұмыс түрі         = қылмыскер
 |командалары        =
 |одақтастары        = Хаш
 |жаулары            = [[Бэтмен]]
 |күштері            = түр өзгерту
 |жабдықтауы         = 
}}
'''Сазбейне''' ({{lang-en|Clayface}}) — [[DC Comics]] әлеміндегі бірнеше [[суперзұлым]] қолданған лақап ат. Олардың барлығы [[Бэтмен]]нің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге [[Билл Фингер]] мен [[Боб Кейн]] 1930–40 жылдардағы [[Голливуд]] жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен [[Борис Карлофф]]тан шабыттанып берген. Олар [[1939 жыл]]ғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды. Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Наблюдательницаның күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнек Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Улы Шырмауық тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Ғажайып Әйелді жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Жыртқыш құстар» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Жасыл Жебе мен Қара шымшық үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Үкілер Соты» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Улы Шырмауық оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Шырмауықтан кек алады.

== Мэтт Хэйген ==

Мэтт Хэйген — қазына іздеуші болған және бір күні радиоактивті протоплазмаға толы жұмбақ үңгірді табады. Ол сол бассейнге түскен кезде, денесі иілгіш балшыққа айналып, қалаған кез келген бейнеге ене алатын қабілетке ие болады. Алайда бұл тек уақытша әсер еді — күшін сақтау үшін оған үнемі сол бассейнге қайта түсу қажет болатын. Кейін Хэйген үңгірдегі протоплазманы химиялық зертханада көшіріп алады. Бірақ жасанды протоплазма оған бар болғаны 5 сағаттық қабілет береді, ал табиғи радиоактивті бассейн 2 тәулікке дейін күшін сақтайтын.

Мэтт бірнеше рет түрмеден қашып шығып, әр жолы өз үңгіріне қайта оралып, балшыққа түсіп жаңа қылмыстар жасайтын. Бір жолы Batman оны үңгірге дейін іздеп тауып, сол ғажайып балшықты пайдаланып, онымен тең дәрежеде шайқасады. Басқа бір кезде зұлым Суперменнің кейпіне еніп, криптондық қабілеттерге ие болып, Superman, Бэтмен және Робинге қарсы соғысады. Бірақ батырлар қызыл криптонитті пайдаланып, оны жеңеді.

Кейін Сазбейне Brainiac-пен одақ құрады, бірақ тағы да жеңіледі. Хэйген, [[Лекс Лютор]], Брейниак, Горилла Гродд, Синестро және Океан Властелині бірігіп, [[Әділет Лигасы]]на шабуыл жасайтын зұлымдар тобына кіреді, бірақ олар да жеңіліске ұшырайды. Алайда соңында Сазбейне «Crisis on Infinite Earths» кезінде көлеңке демонының қолынан қаза табады. «Mud Pack» сюжеттік желісі кезінде — яғни Сазбейне есімін қолданған бірнеше зұлым бірігіп әрекет еткен оқиғада — Мэтт одаққа өлімінен кейін мүше ретінде қосылады.

Посткризистік әлемде Хэйген өлі күйінде қалады, бірақ оның Бэтменмен кездесу жағдайлары өзгертіледі. Бұл нұсқада дәл Мэтт алғашқы Сазбейне болып саналады және Bruce Wayne суперқаһарман маскасын кигеннен кейін небәрі 3 апта өткенде онымен шайқасады. Мэтт Хейген зергерлік дүкендерді тонап, қылмыстық босс Ксиластың қолшоқпары болған. Ол бастығынан алдап олжаны өзіне қалдырмақ болғаннан кейін, керемет күш беретін балшыққа толы үңгірге тығылады. Жаңа қабілеттерін пайдаланып, Хэйген Ксиласқа шабуыл жасайды, бірақ көп ұзамай Batman оны тоқтатады.

Ал Карло болса, Хэйген күш алғанға дейін әлдеқайда ерте кинода Сазбейне рөлін ойнағандықтан, өзін алғашқы Сазбейне деп есептеген. Кейінгі бір қақтығыстағы Хэйген-Сазбейне оқиғасы Қара Кек алушы мен Дик Грейсонның Робин ретіндегі соңғы бірлескен ісі болды.&lt;ref&gt;Nightwing. № 101&lt;/ref&gt;Хэйгеннің соңғы рет комикстерде көрінуі — «Hawk and Dove Annual #1» (1990 жыл), онда ол елес түрінде бейнеленеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:DC Comics кейіпкерлері]]</text>
      <sha1>sv6c3vl1f93kq4ubslut80l8n3ijep7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591122</id>
      <parentid>3591121</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:32:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Бэзил Карло */</comment>
      <origin>3591122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16610" sha1="i9j2r8nf217dbbgcbg33jowqethu2io" xml:space="preserve">{{Комикс кейіпкері
 |есімі              = Сазбейне
 |төл есімі          = {{lang-en|Clayface}}
 |суреті             = 
 |сурет тақырыбы     = 
 |баспа              = DC Comics
 |дебют              = Detective Comics 1940
 |авторлары          = [[Билл Фингер]]&lt;br /&gt;[[Боб Кейн]]
 |позициясы          = зұлымдық
 |толық есімі        =
 |альтер эго         = Мэтт Хэйген
 |лақап аттары       = 
 |түрі               = мутант адам
 |бойы               =
 |салмағы            =
 |шашының түсі       =
 |көзінің түсі       =
 |туған жері         =
 |азаматтығы         = 
 |отбасылық жағдайы  =
 |жұмыс түрі         = қылмыскер
 |командалары        =
 |одақтастары        = Хаш
 |жаулары            = [[Бэтмен]]
 |күштері            = түр өзгерту
 |жабдықтауы         = 
}}
'''Сазбейне''' ({{lang-en|Clayface}}) — [[DC Comics]] әлеміндегі бірнеше [[суперзұлым]] қолданған лақап ат. Олардың барлығы [[Бэтмен]]нің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге [[Билл Фингер]] мен [[Боб Кейн]] 1930–40 жылдардағы [[Голливуд]] жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен [[Борис Карлофф]]тан шабыттанып берген. Олар [[1939 жыл]]ғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды. Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Бақылаушының күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнек Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Улы Шырмауық тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Ғажайып Әйелді жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Жыртқыш құстар» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Жасыл Жебе мен Қара шымшық үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Үкілер Соты» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Улы Шырмауық оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Шырмауықтан кек алады.

== Мэтт Хэйген ==

Мэтт Хэйген — қазына іздеуші болған және бір күні радиоактивті протоплазмаға толы жұмбақ үңгірді табады. Ол сол бассейнге түскен кезде, денесі иілгіш балшыққа айналып, қалаған кез келген бейнеге ене алатын қабілетке ие болады. Алайда бұл тек уақытша әсер еді — күшін сақтау үшін оған үнемі сол бассейнге қайта түсу қажет болатын. Кейін Хэйген үңгірдегі протоплазманы химиялық зертханада көшіріп алады. Бірақ жасанды протоплазма оған бар болғаны 5 сағаттық қабілет береді, ал табиғи радиоактивті бассейн 2 тәулікке дейін күшін сақтайтын.

Мэтт бірнеше рет түрмеден қашып шығып, әр жолы өз үңгіріне қайта оралып, балшыққа түсіп жаңа қылмыстар жасайтын. Бір жолы Batman оны үңгірге дейін іздеп тауып, сол ғажайып балшықты пайдаланып, онымен тең дәрежеде шайқасады. Басқа бір кезде зұлым Суперменнің кейпіне еніп, криптондық қабілеттерге ие болып, Superman, Бэтмен және Робинге қарсы соғысады. Бірақ батырлар қызыл криптонитті пайдаланып, оны жеңеді.

Кейін Сазбейне Brainiac-пен одақ құрады, бірақ тағы да жеңіледі. Хэйген, [[Лекс Лютор]], Брейниак, Горилла Гродд, Синестро және Океан Властелині бірігіп, [[Әділет Лигасы]]на шабуыл жасайтын зұлымдар тобына кіреді, бірақ олар да жеңіліске ұшырайды. Алайда соңында Сазбейне «Crisis on Infinite Earths» кезінде көлеңке демонының қолынан қаза табады. «Mud Pack» сюжеттік желісі кезінде — яғни Сазбейне есімін қолданған бірнеше зұлым бірігіп әрекет еткен оқиғада — Мэтт одаққа өлімінен кейін мүше ретінде қосылады.

Посткризистік әлемде Хэйген өлі күйінде қалады, бірақ оның Бэтменмен кездесу жағдайлары өзгертіледі. Бұл нұсқада дәл Мэтт алғашқы Сазбейне болып саналады және Bruce Wayne суперқаһарман маскасын кигеннен кейін небәрі 3 апта өткенде онымен шайқасады. Мэтт Хейген зергерлік дүкендерді тонап, қылмыстық босс Ксиластың қолшоқпары болған. Ол бастығынан алдап олжаны өзіне қалдырмақ болғаннан кейін, керемет күш беретін балшыққа толы үңгірге тығылады. Жаңа қабілеттерін пайдаланып, Хэйген Ксиласқа шабуыл жасайды, бірақ көп ұзамай Batman оны тоқтатады.

Ал Карло болса, Хэйген күш алғанға дейін әлдеқайда ерте кинода Сазбейне рөлін ойнағандықтан, өзін алғашқы Сазбейне деп есептеген. Кейінгі бір қақтығыстағы Хэйген-Сазбейне оқиғасы Қара Кек алушы мен Дик Грейсонның Робин ретіндегі соңғы бірлескен ісі болды.&lt;ref&gt;Nightwing. № 101&lt;/ref&gt;Хэйгеннің соңғы рет комикстерде көрінуі — «Hawk and Dove Annual #1» (1990 жыл), онда ол елес түрінде бейнеленеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:DC Comics кейіпкерлері]]</text>
      <sha1>i9j2r8nf217dbbgcbg33jowqethu2io</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591123</id>
      <parentid>3591122</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:34:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16622" sha1="i1vpulhfohqzrv157giy1dj47crflh2" xml:space="preserve">{{Комикс кейіпкері
 |есімі              = Сазбейне
 |төл есімі          = {{lang-en|Clayface}}
 |суреті             = Clayface.jpg
 |сурет тақырыбы     = 
 |баспа              = DC Comics
 |дебют              = Detective Comics 1940
 |авторлары          = [[Билл Фингер]]&lt;br /&gt;[[Боб Кейн]]
 |позициясы          = зұлымдық
 |толық есімі        =
 |альтер эго         = Мэтт Хэйген
 |лақап аттары       = 
 |түрі               = мутант адам
 |бойы               =
 |салмағы            =
 |шашының түсі       =
 |көзінің түсі       =
 |туған жері         =
 |азаматтығы         = 
 |отбасылық жағдайы  =
 |жұмыс түрі         = қылмыскер
 |командалары        =
 |одақтастары        = Хаш
 |жаулары            = [[Бэтмен]]
 |күштері            = түр өзгерту
 |жабдықтауы         = 
}}
'''Сазбейне''' ({{lang-en|Clayface}}) — [[DC Comics]] әлеміндегі бірнеше [[суперзұлым]] қолданған лақап ат. Олардың барлығы [[Бэтмен]]нің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге [[Билл Фингер]] мен [[Боб Кейн]] 1930–40 жылдардағы [[Голливуд]] жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен [[Борис Карлофф]]тан шабыттанып берген. Олар [[1939 жыл]]ғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды. Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Бақылаушының күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнек Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Улы Шырмауық тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Ғажайып Әйелді жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Жыртқыш құстар» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Жасыл Жебе мен Қара шымшық үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Үкілер Соты» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Улы Шырмауық оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Шырмауықтан кек алады.

== Мэтт Хэйген ==

Мэтт Хэйген — қазына іздеуші болған және бір күні радиоактивті протоплазмаға толы жұмбақ үңгірді табады. Ол сол бассейнге түскен кезде, денесі иілгіш балшыққа айналып, қалаған кез келген бейнеге ене алатын қабілетке ие болады. Алайда бұл тек уақытша әсер еді — күшін сақтау үшін оған үнемі сол бассейнге қайта түсу қажет болатын. Кейін Хэйген үңгірдегі протоплазманы химиялық зертханада көшіріп алады. Бірақ жасанды протоплазма оған бар болғаны 5 сағаттық қабілет береді, ал табиғи радиоактивті бассейн 2 тәулікке дейін күшін сақтайтын.

Мэтт бірнеше рет түрмеден қашып шығып, әр жолы өз үңгіріне қайта оралып, балшыққа түсіп жаңа қылмыстар жасайтын. Бір жолы Batman оны үңгірге дейін іздеп тауып, сол ғажайып балшықты пайдаланып, онымен тең дәрежеде шайқасады. Басқа бір кезде зұлым Суперменнің кейпіне еніп, криптондық қабілеттерге ие болып, Superman, Бэтмен және Робинге қарсы соғысады. Бірақ батырлар қызыл криптонитті пайдаланып, оны жеңеді.

Кейін Сазбейне Brainiac-пен одақ құрады, бірақ тағы да жеңіледі. Хэйген, [[Лекс Лютор]], Брейниак, Горилла Гродд, Синестро және Океан Властелині бірігіп, [[Әділет Лигасы]]на шабуыл жасайтын зұлымдар тобына кіреді, бірақ олар да жеңіліске ұшырайды. Алайда соңында Сазбейне «Crisis on Infinite Earths» кезінде көлеңке демонының қолынан қаза табады. «Mud Pack» сюжеттік желісі кезінде — яғни Сазбейне есімін қолданған бірнеше зұлым бірігіп әрекет еткен оқиғада — Мэтт одаққа өлімінен кейін мүше ретінде қосылады.

Посткризистік әлемде Хэйген өлі күйінде қалады, бірақ оның Бэтменмен кездесу жағдайлары өзгертіледі. Бұл нұсқада дәл Мэтт алғашқы Сазбейне болып саналады және Bruce Wayne суперқаһарман маскасын кигеннен кейін небәрі 3 апта өткенде онымен шайқасады. Мэтт Хейген зергерлік дүкендерді тонап, қылмыстық босс Ксиластың қолшоқпары болған. Ол бастығынан алдап олжаны өзіне қалдырмақ болғаннан кейін, керемет күш беретін балшыққа толы үңгірге тығылады. Жаңа қабілеттерін пайдаланып, Хэйген Ксиласқа шабуыл жасайды, бірақ көп ұзамай Batman оны тоқтатады.

Ал Карло болса, Хэйген күш алғанға дейін әлдеқайда ерте кинода Сазбейне рөлін ойнағандықтан, өзін алғашқы Сазбейне деп есептеген. Кейінгі бір қақтығыстағы Хэйген-Сазбейне оқиғасы Қара Кек алушы мен Дик Грейсонның Робин ретіндегі соңғы бірлескен ісі болды.&lt;ref&gt;Nightwing. № 101&lt;/ref&gt;Хэйгеннің соңғы рет комикстерде көрінуі — «Hawk and Dove Annual #1» (1990 жыл), онда ол елес түрінде бейнеленеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:DC Comics кейіпкерлері]]</text>
      <sha1>i1vpulhfohqzrv157giy1dj47crflh2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591124</id>
      <parentid>3591123</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:34:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16610" sha1="i9j2r8nf217dbbgcbg33jowqethu2io" xml:space="preserve">{{Комикс кейіпкері
 |есімі              = Сазбейне
 |төл есімі          = {{lang-en|Clayface}}
 |суреті             = 
 |сурет тақырыбы     = 
 |баспа              = DC Comics
 |дебют              = Detective Comics 1940
 |авторлары          = [[Билл Фингер]]&lt;br /&gt;[[Боб Кейн]]
 |позициясы          = зұлымдық
 |толық есімі        =
 |альтер эго         = Мэтт Хэйген
 |лақап аттары       = 
 |түрі               = мутант адам
 |бойы               =
 |салмағы            =
 |шашының түсі       =
 |көзінің түсі       =
 |туған жері         =
 |азаматтығы         = 
 |отбасылық жағдайы  =
 |жұмыс түрі         = қылмыскер
 |командалары        =
 |одақтастары        = Хаш
 |жаулары            = [[Бэтмен]]
 |күштері            = түр өзгерту
 |жабдықтауы         = 
}}
'''Сазбейне''' ({{lang-en|Clayface}}) — [[DC Comics]] әлеміндегі бірнеше [[суперзұлым]] қолданған лақап ат. Олардың барлығы [[Бэтмен]]нің жаулары болған.

== Өмірбаяны ==

=== Бэзил Карло ===

Өзін Сазбейне деп атаған алғашқы зұлым — Бэзил Карло, ол 1940 жылдың маусымында «Detective Comics» №40 санында алғаш рет пайда болды. Бұл атты актер-кісі өлтіруші кейіпкерге [[Билл Фингер]] мен [[Боб Кейн]] 1930–40 жылдардағы [[Голливуд]] жұлдыздары Бэзил Рэтбоун мен [[Борис Карлофф]]тан шабыттанып берген. Олар [[1939 жыл]]ғы «Son of Frankenstein» фильмінде бірге ойнаған.

Карло, Карлофф сияқты, «қорқынышты» рөлдердің атақты орындаушысы әрі грим шебері болған. Алайда оның беделі қатты түсіп кетіп, көрермендер оның фильмдерін көруден бас тартты. Бэзил жұмыссыз қалып, көп ұзамай «Argus Pictures» студиясы оның ең танымал фильмдерінің бірі — «Castle of Horror» ремейкін түсіргелі жатқанын біледі. Түпнұсқада Карло «Horror» атты лақап аты бар кісі өлтірушіні ойнаған, ал жаңа фильмде бұл рөл Кеннет Тоддқа беріледі. Бэзил кеңесші ретінде шақырылғанымен, іштей өз даңқын қайтаруға ант етеді. Алайда ол көптеген маньяктар мен құбыжықтарды ойнағандықтан, енді шынайы өмір мен киноны ажырата алмай, өз кинодағы құбыжықтары сияқты әрекет ете бастайды. Ол түсірілім барысында-ақ Horror құрбандарының рөлін ойнаған актрисаларды өлтіре бастайды. Соңында Карло Кеннет Тоддты жойып, оның орнын басып, фильмнің жалғыз жұлдызына айналуды жоспарлайды. Оның есінен толық айырылғанын көрсету үшін тағы бір жайт: Бэзил қылмыс жасағанда өз кейіпкерлерінің бірі — Сазбейненің гримін пайдаланып, бет-жүзін өзгертіп жүрген.

Карлоның алғашқы құрбаны актриса Лорна Дейн болды: оның кейіпкерін өлтіру көрінісін түсіру кезінде зұлым жарықты өшіріп, бәрін сценарий бойынша жүзеге асырды. Күдіктілер қатарында Лорнаның бұрынғы жігіті Фред Уокер, «Castle of Horror» фильмінен жұмыстан шығарылған режиссер Нед Нортон және кинокомпанияны қорқытып жүрген жергілікті рэкетир Рокси Бреннер болды. Кейін Сазбейне өзін танып қойып, бопсалауға тырысқан Уокерді де өлтірді. Ал ол келесі құрбанды — Джулия Мэдисонды (Брюс Уэйннің сүйіктісі) — өлтірмек болғанда, ақыры Бэтмен мен Робин оны ұстап, түрмеге жібереді.

Көп ұзамай Карло түрмеден қашып шығады, бірақ батыр дуэт пен Джулияның арқасында қайта ұсталып, абақтыға қайтарылады. Кейін ол ұзақ уақыт бойы ұмыт қалып, оның орнын екінші Сазбейне басады. Ал бұл жаңа Сазбейне, өзінен бұрынғыдан айырмашылығы, нағыз суперқабілеттерге ие болған.
Бэзил Карло туралы тек 1980 жылы ғана қайта еске алынды — ол яхтада жиналған хоррор-индустрия өкілдеріне жасалған шабуылдың басты күдіктісі болды. Алайда оқиға соңында қылмыскер өз мақсаттарын көздеген актер Джон Карлингер екені анықталды. Осы оқиғада Карло Карлингердің қолынан қаза табады, бірақ бұл факт кейін «Crisis on Infinite Earths» оқиғасынан соң «ұмытылып» кетеді.

«Посткризистік» DC әлемінде алғашқы Сазбейне қайтадан белсенді әрекет ете бастайды. Мұнда оған ауруханада Сондра Фуллер келеді — «Кобра» террористік ұйымының арқасында төртінші Сазбейнеге айналған әйел. Зұлымдар бірден емес, бірақ ақырында ортақ тіл табады. Олар өздері сияқты атқа ие басқа тіршілік иелерін жинауға шешім қабылдайды. Осылайша «Балшық одағы» (Mud Pack) құрылады.

Оның құрамына Бэзил мен Сондрадан (сондай-ақ Леди Глина атымен белгілі, өзі айналған кез келген нәрсенің қасиеттерін қабылдай алатын) бөлек, қолы өлімге әкелетін Сазбейне III және құрметпен қаза тапқан, қайта тірілту әрекеті сәтсіз болған Мэтт Хейген кіреді. Жаңа топтың мақсаты — Түнгі Рыцарьды жеңу болды.

Жауды қолға түсіргеннен кейін, Карло серіктестерін алдап, олардың қан үлгілерін алып, өзіне енгізеді. Осылайша ол олардың барлық қабілеттеріне ие болып, Абсолютті Сазбейнеге (ағылш. The Ultimate Clayface) айналады. Бэтмен мен Аутсайдерлер тобының мүшесі Бақылаушының күш-жігерінің арқасында бұл құбыжық жер астына құлап, кварц кристалдарына толы үңгірде қамалады. Сол жерде ол жылдар бойы кристалдардың қасиеттерін сіңіріп, электр энергиясын (пьезоэлектрлік қасиет) өндіру қабілетіне ие болады.

Карло жер бетіне Готэмді жер сілкінісі шайқап, оны «ешкімнің жеріне» айналдырғаннан кейін қайта шығады. Мұнда ол Бэтменді өлтіру құқығы үшін Мистер Фризбен шайқасады, бірақ екеуі де Түнек Рыцарь тарапынан ұсталады. «Аркхэм» мекемесінің барлық тұтқындары босатылғаннан кейін, Сазбейне Улы Шырмауық тұтқынға алып, «ешкімнің жерінде» аса бағалы болған көкөністер мен жемістерді өсіруге мәжбүрлейді. Алайда бұл жоспары да Бэтмен тарапынан бұзылады.

Памела Карлоға қатал жаза қолданады — өсімдіктерді оның денесі арқылы өсіріп жібереді. Мүмкін дәл осыдан кейін ол адамдарды еріту және электр энергиясын өндіру қабілеттерінен айырылған болуы керек.
Алайда Карло қайтадан жоқтан пайда болып, бұл жолы өз күшін арттыру үшін анасы балшықтан жасап шығарған Ғажайып Әйелді жұтып қоюды көздейді. Зұлымның жоспары жүзеге асуға аз-ақ қалады, бірақ Дианаға Найтвинг пен Донна Трой көмекке келеді.

Кейін, Суперзұлымдар қоғамының мүшесі бола отырып, Сазбейне Пауэр Гёрлмен шайқасып, «Жыртқыш құстар» тобымен қақтығысып, бірнеше рет Супергёрлмен кездесіп, Жасыл Жебе мен Қара шымшық үйлену тойына жасалған шабуылға қатысады және Адская планетаға жіберіледі. Кейін Лекс Лютордың жоспарының арқасында Жерге қайта оралып, Либраның Тайный қоғам суперзлодеев ұйымының мүшесіне айналады және «Daily Planet» редакциясын жарып жібереді.

Келесі қайта іске қосылғаннан кейін, жаңартылған New 52 әлемінде Бэзил жалғыз Сазбейне болып қалады. Ол алғаш рет «Arkham» клиникасының пациенттерінің бірі ретінде көрінеді, олар көтеріліс жасап, оны Бэтмен мен Найтвинг басып тастайды.

Кейін Сазбейне Бэтменге қарсы қастандыққа қатысып, Джокердің кейпіне енеді. Бэтмен оны жеңген соң, ол қайтадан Аркхэмге қамалады. Онда ол «Үкілер Соты» ұйымының агенттері — Когтяммен қарсыласуға мәжбүр болады. Бұл ұйым клиниканың басшысы доктор Джеремия Аркхэмді өлім жазасына кескен болатын.

Осыдан кейін Улы Шырмауық оңтүстік америкалық өсімдік негізіндегі галлюциноген арқылы Сазбейнені бақылауына алып, оған өздерін үйлендік деп сендіреді. Оның мақсаты — осындай күшті суперзұлымды өзіне көмекші ету еді. Кейін Бэтмен оны бұл бақылаудан босатып, Карло Шырмауықтан кек алады.

== Мэтт Хэйген ==

Мэтт Хэйген — қазына іздеуші болған және бір күні радиоактивті протоплазмаға толы жұмбақ үңгірді табады. Ол сол бассейнге түскен кезде, денесі иілгіш балшыққа айналып, қалаған кез келген бейнеге ене алатын қабілетке ие болады. Алайда бұл тек уақытша әсер еді — күшін сақтау үшін оған үнемі сол бассейнге қайта түсу қажет болатын. Кейін Хэйген үңгірдегі протоплазманы химиялық зертханада көшіріп алады. Бірақ жасанды протоплазма оған бар болғаны 5 сағаттық қабілет береді, ал табиғи радиоактивті бассейн 2 тәулікке дейін күшін сақтайтын.

Мэтт бірнеше рет түрмеден қашып шығып, әр жолы өз үңгіріне қайта оралып, балшыққа түсіп жаңа қылмыстар жасайтын. Бір жолы Batman оны үңгірге дейін іздеп тауып, сол ғажайып балшықты пайдаланып, онымен тең дәрежеде шайқасады. Басқа бір кезде зұлым Суперменнің кейпіне еніп, криптондық қабілеттерге ие болып, Superman, Бэтмен және Робинге қарсы соғысады. Бірақ батырлар қызыл криптонитті пайдаланып, оны жеңеді.

Кейін Сазбейне Brainiac-пен одақ құрады, бірақ тағы да жеңіледі. Хэйген, [[Лекс Лютор]], Брейниак, Горилла Гродд, Синестро және Океан Властелині бірігіп, [[Әділет Лигасы]]на шабуыл жасайтын зұлымдар тобына кіреді, бірақ олар да жеңіліске ұшырайды. Алайда соңында Сазбейне «Crisis on Infinite Earths» кезінде көлеңке демонының қолынан қаза табады. «Mud Pack» сюжеттік желісі кезінде — яғни Сазбейне есімін қолданған бірнеше зұлым бірігіп әрекет еткен оқиғада — Мэтт одаққа өлімінен кейін мүше ретінде қосылады.

Посткризистік әлемде Хэйген өлі күйінде қалады, бірақ оның Бэтменмен кездесу жағдайлары өзгертіледі. Бұл нұсқада дәл Мэтт алғашқы Сазбейне болып саналады және Bruce Wayne суперқаһарман маскасын кигеннен кейін небәрі 3 апта өткенде онымен шайқасады. Мэтт Хейген зергерлік дүкендерді тонап, қылмыстық босс Ксиластың қолшоқпары болған. Ол бастығынан алдап олжаны өзіне қалдырмақ болғаннан кейін, керемет күш беретін балшыққа толы үңгірге тығылады. Жаңа қабілеттерін пайдаланып, Хэйген Ксиласқа шабуыл жасайды, бірақ көп ұзамай Batman оны тоқтатады.

Ал Карло болса, Хэйген күш алғанға дейін әлдеқайда ерте кинода Сазбейне рөлін ойнағандықтан, өзін алғашқы Сазбейне деп есептеген. Кейінгі бір қақтығыстағы Хэйген-Сазбейне оқиғасы Қара Кек алушы мен Дик Грейсонның Робин ретіндегі соңғы бірлескен ісі болды.&lt;ref&gt;Nightwing. № 101&lt;/ref&gt;Хэйгеннің соңғы рет комикстерде көрінуі — «Hawk and Dove Annual #1» (1990 жыл), онда ол елес түрінде бейнеленеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:DC Comics кейіпкерлері]]</text>
      <sha1>i9j2r8nf217dbbgcbg33jowqethu2io</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Detarium</title>
    <ns>3</ns>
    <id>779977</id>
    <revision>
      <id>3591109</id>
      <timestamp>2026-04-24T15:21:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3591109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="302" sha1="aq4edh0nt6nzeil2xth5en3g0emd2s7" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Detarium}}

-- [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылауы]]) 20:21, 2026 ж. сәуірдің 24 (+05)</text>
      <sha1>aq4edh0nt6nzeil2xth5en3g0emd2s7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Манджурия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>779978</id>
    <redirect title="Маньчжурия" />
    <revision>
      <id>3591136</id>
      <timestamp>2026-04-24T15:43:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>Sagzhan [[Манджурия]] бетін [[Маньчжурия]] деген бағыттау үстіне жылжытты</comment>
      <origin>3591136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36" sha1="o9b42cftop8xr9v1as4yyxqa4ylltia" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Маньчжурия]]</text>
      <sha1>o9b42cftop8xr9v1as4yyxqa4ylltia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:QAZAQGPT</title>
    <ns>3</ns>
    <id>779979</id>
    <revision>
      <id>3591160</id>
      <timestamp>2026-04-24T15:54:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3591160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="206" sha1="3i3t08q6pg6fp3fwqf0yvorqn4z681e" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=QAZAQGPT}}

-- [[Қатысушы:Sibom|Sibom]] ([[Қатысушы талқылауы:Sibom|талқылауы]]) 20:54, 2026 ж. сәуірдің 24 (+05)</text>
      <sha1>3i3t08q6pg6fp3fwqf0yvorqn4z681e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:I luv Vista</title>
    <ns>3</ns>
    <id>779980</id>
    <revision>
      <id>3591167</id>
      <timestamp>2026-04-24T16:00:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3591167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="351" sha1="qqzbv69xzpq99q9r24waw1xpjz3qg30" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=I luv Vista}}

-- [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:00, 2026 ж. сәуірдің 24 (+05)</text>
      <sha1>qqzbv69xzpq99q9r24waw1xpjz3qg30</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джон Клаузер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>779981</id>
    <revision>
      <id>3591178</id>
      <timestamp>2026-04-24T16:33:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:ru:Special:Redirect/revision/146672005|Клаузер, Джон]]» бетінен аударылып түзілді</comment>
      <origin>3591178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3028" sha1="mc1xh8dqp9xn5zuzqrvxlt8f757sd9i" xml:space="preserve">
'''Джон Фрэнсис Клаузер''' ({{Lang-en|John Francis Clauser}}; [[1 желтоқсан]] [[1942 жыл|1942]], Пасадина, [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — американдық физик және [[кванттық механика]] маманы. 2022 жылы [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығының]] лауреаты болды.

Джон Клаузер — қоршаған ортаға көмірқышқыл газының пайдасын жақтайтын және климаттық дағдарысты жоққа шығаратын ғалымдар тобы болып табылатын «CO2 коалициясының» мүшесі.

[[Калифорния Технология Институты|Калифорния технологиялық институтында]] физика мамандығы бойынша оқыды (1964), содан кейін [[Колумбия университеті|Колумбия университетінде]] магистратураны бітірді (1966), онда астроном  Тэддеуса Пэтрика қол астында PhD дәрежесін қорғады (1969).

== Зерттеу ==
1960 және 1970 жылдары ол Белл — Клаузер — Хорн (1974) және Клаузера — Хорна — Шимони — Холта деп аталатын Белл теңсіздіктерін модификациялаумен айналысты. Белл теңсіздіктерінің әлемдегі алғашқы тәжірибелік сынағын 1972 жылы (Стюартом Фридманом бірге) және әлемдегі екінші сынағын 1976 жылы жүргізді.

== Марапаттар ==

* Вольф сыйлығы (2010) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.wolffund.org.il/index.php?dir=site&amp;page=winners&amp;cs=283|title=ג'ון פ' קלאוזר (John F. Clauser)|accessdate=2016-09-27|archivedate=2016-10-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161022222148/http://www.wolffund.org.il/index.php?dir=site&amp;page=winners&amp;cs=283}}&lt;/ref&gt;
* Thomson Reuters Citation Laureates (2010)
* [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика бойынша Нобель сыйлығы]] (2022)

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]]
[[Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Колумбия университеті түлектері]]
[[Санат:АҚШ физиктері]]
[[Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]]
[[Санат:Тірі тұлғалар]]
[[Санат:Физиктер]]</text>
      <sha1>mc1xh8dqp9xn5zuzqrvxlt8f757sd9i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591179</id>
      <parentid>3591178</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T16:34:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <origin>3591179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4198" sha1="q2j1rr7ia3ertamexra5yiol3r3z85k" xml:space="preserve">{{Ғалым 
|Есімі                  = Джон Клаузер
|Шынайы есімі       = {{lang-en|John Francis Clauser}}
|Суреті           = John_Francis_Clauser_(cropped).jpg
|Сурет ені  = 
|Сурет тақырыбы = 
|Туған күні       = 1.12.1942
|Туған жері       = {{Туғанжері|Пасадина|Пасадинада}}, [[Калифорния]], [[АҚШ]]
|Ғылыми аясы        = [[кванттық физика]]
|Жұмыс орны         = 
| альма-матер          = [[Калифорния технологиялық институты]] &lt;br&gt; [[Колумбия университеті]]
|Ғылыми жетекші = 
|Атақты шәкірттері   = 
|Несімен белгілі         = 
|Марапаттары     = [[Вольф сыйлығының иегерлері (физика)|Вольф сыйлығы]] (2010)
{{Нобельдік медаль|2022}} [[Физика саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі|Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2022 жыл ғылымда|2022]])
}}
'''Джон Фрэнсис Клаузер''' ({{Lang-en|John Francis Clauser}}; [[1 желтоқсан]] [[1942 жыл|1942]], Пасадина, [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — американдық физик және [[кванттық механика]] маманы. 2022 жылы [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығының]] лауреаты болды.

Джон Клаузер — қоршаған ортаға көмірқышқыл газының пайдасын жақтайтын және климаттық дағдарысты жоққа шығаратын ғалымдар тобы болып табылатын «CO2 коалициясының» мүшесі.

[[Калифорния Технология Институты|Калифорния технологиялық институтында]] физика мамандығы бойынша оқыды (1964), содан кейін [[Колумбия университеті|Колумбия университетінде]] магистратураны бітірді (1966), онда астроном  Тэддеуса Пэтрика қол астында PhD дәрежесін қорғады (1969).

== Зерттеу ==
1960 және 1970 жылдары ол Белл — Клаузер — Хорн (1974) және Клаузера — Хорна — Шимони — Холта деп аталатын Белл теңсіздіктерін модификациялаумен айналысты. Белл теңсіздіктерінің әлемдегі алғашқы тәжірибелік сынағын 1972 жылы (Стюартом Фридманом бірге) және әлемдегі екінші сынағын 1976 жылы жүргізді.

== Марапаттар ==
* Вольф сыйлығы (2010) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.wolffund.org.il/index.php?dir=site&amp;page=winners&amp;cs=283|title=ג'ון פ' קלאוזר (John F. Clauser)|accessdate=2016-09-27|archivedate=2016-10-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161022222148/http://www.wolffund.org.il/index.php?dir=site&amp;page=winners&amp;cs=283}}&lt;/ref&gt;
* Thomson Reuters Citation Laureates (2010)
* [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика бойынша Нобель сыйлығы]] (2022)

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]]
[[Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Колумбия университеті түлектері]]
[[Санат:АҚШ физиктері]]
[[Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]]
[[Санат:Тірі тұлғалар]]
[[Санат:Физиктер]]</text>
      <sha1>q2j1rr7ia3ertamexra5yiol3r3z85k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Антон Цайлингер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>779982</id>
    <revision>
      <id>3591180</id>
      <timestamp>2026-04-24T16:46:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:ru:Special:Redirect/revision/150631621|Цайлингер, Антон]]» бетінен аударылып түзілді</comment>
      <origin>3591180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9901" sha1="gpoubr34iyr36oyct4exvluoimqcm2m" xml:space="preserve">'''Антон Цайлингер''' ({{Lang-de|Anton Zeilinger}}; [[20 мамыр]] [[1945]], [[Рид]], [[Аустрия]]) — аустриялық физик, кванттық ақпарат саласындағы алғашқы жұмыстарымен және [[Фотон|фотондарды]] пайдаланып кванттық телепортацияға алғаш рет қол жеткізгенімен танымал. [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика бойынша Нобель сыйлығының]] иегері (2022).

2006 жылдан бастап өзі құрған увстрия ғылым және технология институтының Қамқоршылар кеңесінің төрағасының орынбасары қызметін атқарады.

== Мойындау ==

=== Халықаралық марапаттар ===

* Шредингер дәрісі (Тринити-колледж, Дублин) (1999)
* Шредингер дәрісі (Лондон Императорлық колледжі) (2003)
* Декарт сыйлығы (2004)
* Король Фейсал атындағы халықаралық сыйлық (2005)
* Кванттық электроника және оптика саласындағы сыйлық (2007)
* Wolfgang-Paul-Vorlesung  (2007)
* Халықаралық кванттық байланыс сыйлығы (2008)
* Исаак Ньютон медалі (2008)
* Физика саласындағы Вольф сыйлығы (2010)
* Urania-Medaille (2013)
* [[Карл Манне Георг Сигбан|Манне Зигбанды еске алу дәрісі]] (2015)
* Уиллис Лэмб сыйлығы (2016)
* Чехия Республикасы Сенаты Төрағасының күміс медалі (2017, [[Чехия]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.senat.cz/cinnost/pametni_medaile/index.php|title=Stříbrné medaile předsedy Senátu|accessdate=2023-12-28|archivedate=2022-09-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220919154945/https://www.senat.cz/cinnost/pametni_medaile/index.php}}&lt;/ref&gt;
* Вернадский медалі (2020, Украина Ғылым академиясы)
* [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика бойынша Нобель сыйлығы]] (2022)

=== Ұлттық марапаттар ===

* Құрмет ордені (Пруссия) (2001)
* Аустрияның ғылым және өнер саласындағы құрмет медалі (Аустрия) (2001)
* Вильгельм Экснер медалі (2005)
* Германия Федеративтік Республикасының Құрмет орденінің Үлкен офицерлік крест (2009)
* Аустрия Республикасына сіңірген еңбегі үшін Үлкен алтын ордені (2015)
* «Аустрия Республикасына сіңірген еңбегі үшін» жұлдызымен бірге Үлкен күміс құрмет белгісі (2022)
* «Аустрия Республикасына сіңірген еңбегі үшін» лентадағы алтын түсті Үлкен құрмет ордені (2024)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wien.orf.at/stories/3257352/|title=Großes Goldenes Ehrenzeichen für Jelinek|accessdate=2024-09-29|archivedate=2024-05-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240521010019/https://wien.orf.at/stories/3257352/}}&lt;/ref&gt;

=== Дәрежелері ===

* Венаның құрметті азаматы (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://presse.wien.gv.at/presse/2023/12/05/ludwig-erika-freeman-und-anton-zeilinger-erhalten-ehrenbuergerschaft-der-stadt-wien|title=Ludwig: Erika Freeman und Anton Zeilinger erhalten Ehrenbürgerschaft der Stadt Wien!|accessdate=2024-02-26|archivedate=2023-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231207201435/https://presse.wien.gv.at/presse/2023/12/05/ludwig-erika-freeman-und-anton-zeilinger-erhalten-ehrenbuergerschaft-der-stadt-wien}}&lt;/ref&gt;

=== Академиялар мен қоғамдардың мүшесі ===

* Австрия Ғылым академиясы (1998)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.leopoldina.org/de/mitglieder/mitgliederverzeichnis/member/1118/|title=Mitgliederverzeichnis|accessdate=2014-11-17|archivedate=2018-08-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180815024453/http://www.leopoldina.org/de/mitglieder/mitgliederverzeichnis/member/1118/}}&lt;/ref&gt;
* Леополдина (2005)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.leopoldina.org/de/presse/pressemitteilungen/pressemitteilung/press/315/|title=Deutsche Akademie der Naturforscher Leopoldina wählt 21 neue Mitglieder - Neuwahlen 1. Halbjahr 2005 (14.04.2005)|accessdate=2014-11-17|archivedate=2018-08-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180815024533/http://www.leopoldina.org/de/presse/pressemitteilungen/pressemitteilung/press/315/}}&lt;/ref&gt;
* Словакия Ғылым академиясының құрметті мүшесі (2005)
* Сербия ғылым және өнер академиясының шетелдік мүшесі (2005)
* Франция Ғылым академиясының шетелдік мүшесі (2009)&lt;ref&gt;[https://www.academie-sciences.fr/fr/Liste-des-membres-de-l-Academie-des-sciences-/-Z/anton-zeilinger.html Anton Zeilinger] {{Wayback|url=https://www.academie-sciences.fr/fr/Liste-des-membres-de-l-Academie-des-sciences-/-Z/anton-zeilinger.html}} {{In lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* Еуропалық академияның мүшесі (2011)
* [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым академиясының]] шетелдік мүшесі (2013)&lt;ref&gt;[http://www.nasonline.org/member-directory/members/20030493.html Anton Zeilinger] {{Wayback|url=http://www.nasonline.org/member-directory/members/20030493.html}} {{In lang|en}}&lt;/ref&gt;
* Беларусь Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшесі (2014)
* Америкалық физикалық қоғамның толық мүшесі (1999)
* Америка ғылымды дамыту қауымдастығының мүшесі (2012)
* Дамушы елдер ғылым академиясының мүшесі (TWAS; 2014)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://twas.org/member/zeilinger-anton|title=Zeilinger Anton {{!}} TWAS|accessdate=2015-11-29|archivedate=2018-02-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180221100808/https://twas.org/member/zeilinger-anton}}&lt;/ref&gt;
* Ресей ғылым академиясының құрметті докторы (2016)&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2016-06-14|url=http://ras.ru/presidium/documents/directions.aspx?ID=a17f67e3-194c-494d-82e3-350675b6fa22|title=Постановление Президиума РАН «О рассмотрении вопроса о присуждении ученой степени доктора honoris causa иностранному ученому Антону Цайлингеру (Австрия) (представление Отделения физических наук)»|publisher=ras.ru|accessdate=2016-06-18|archivedate=2017-10-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171019062825/http://ras.ru/presidium/documents/directions.aspx?ID=a17f67e3-194c-494d-82e3-350675b6fa22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ras.ru/news/shownews.aspx?id=615bbdef-0ecf-4e00-86cd-e93f0143f263&amp;print=1 Письмо Президента Австрийской АН] {{Wayback|url=http://www.ras.ru/news/shownews.aspx?id=615bbdef-0ecf-4e00-86cd-e93f0143f263&amp;print=1}} // Сайт Российской академии наук&lt;/ref&gt;
* [[Ресей Ғылым академиясы|Ресей Ғылым академиясының]] шетелдік мүшесі (2016)&lt;ref&gt;[http://ras.ru/FStorage/Download.aspx?id=587a7ac9-9a90-471f-9406-f521e7e2f742 Постановление общего собрания РАН № 49 от 28 октября 2016 «Об избрании иностранных членов РАН»] {{Wayback|url=http://ras.ru/FStorage/Download.aspx?id=587a7ac9-9a90-471f-9406-f521e7e2f742}} (pdf, 3 Мб) // Сайт Российской академии наук&lt;/ref&gt;
* [[Қытай ғылым академиясы|Қытай Ғылым академиясының]] шетелдік мүшесі (2019)

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==

* [[Вена университеті|Вена университетінің]] сайтындағы [http://www.quantum.at/zeilinger/ үй беті]
* [https://csl.bas-net.by/personalii/82528/caylinger-anton/ Антон Цайлингер] Беларусь Ұлттық ғылым академиясының Якуб Колас атындағы Орталық ғылыми кітапханасының «Беларусь ғылымының тарихы тұлғаларда» дерекқорында
[[Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Қытай ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Ресей ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Вена университеті түлектері]]
[[Санат:Вена университеті оқытушылары]]
[[Санат:Массачусетс технологиялық институты оқытушылары]]
[[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]]
[[Санат:Тірі тұлғалар]]
[[Санат:Физиктер]]</text>
      <sha1>gpoubr34iyr36oyct4exvluoimqcm2m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591181</id>
      <parentid>3591180</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T16:48:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <origin>3591181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12114" sha1="a9rsld8lrq7tnl73knij9g0zuw2noo9" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі                  = Антон Цайлингер
 |Суреті           = A. Zeilinger (cropped).jpg
 |Сурет ені  = 
 |Сурет тақырыбы = 
 |Шынайы есімі       = {{lang-de|Anton Zeilinger}}
 |Туған күні        = 20.5.1945
 |Туған жері       = {{Туғанжері|Рид|Ридте (Инкрайс)|Рид (Инкрайс)}}, [[Аустрия]]
 |Қайтыс болған күні          = 
 |Қайтыс болған жері         = 
 |Азаматтығы          = {{Байрақ|Аустрия}}
 |Ғылыми аясы        = [[физика]]
 | Альма-матер          = 
|Ғылыми жетекші = {{аударылмаған 3|Хельмут Раух||en|Helmut Rauch}}
|Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі         = 
 |Марапаттары     = [[Исаак Ньютон медалі|Ньютон медалі]]&amp;nbsp;(2008)&lt;br/&gt;{{Вольф сыйлығы (физика)|2010}} &lt;br /&gt; [[Король Фейсал атындағы халықаралық сыйлық]] (2005)
{{Нобельдік медаль|2022}} [[Физика саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі|Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2022 жыл ғылымда|2022]])
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}} {{Аустрияға сіңірген еңбегі үшін орденінің 2-ші дәрежелі Үлкен офицерлік кресті ордені}}{{!!}}{{Аустрияға сіңірген еңбегі үшін Құрмет орденінің 1-ші дәрежелі командорлық кресті}}{{!!}}{{Аустрияның ғылым және өнер саласындағы құрметті медалі}}
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{ГФР Құрмет орденінің Үлкен офицерлік кресті}}{{!!}}{{«Pour le Mérite» ордені (Пруссия)}}
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}[[Сурет:Gold medal Vernadski.jpg|23px|Вернадский медалі|link=Вернадский медалі]]
{{!}}}
}}
'''Антон Цайлингер''' ({{Lang-de|Anton Zeilinger}}; [[20 мамыр]] [[1945]], [[Рид]], [[Аустрия]]) — аустриялық физик, кванттық ақпарат саласындағы алғашқы жұмыстарымен және [[Фотон|фотондарды]] пайдаланып кванттық телепортацияға алғаш рет қол жеткізгенімен танымал. [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика бойынша Нобель сыйлығының]] иегері (2022).

2006 жылдан бастап өзі құрған увстрия ғылым және технология институтының Қамқоршылар кеңесінің төрағасының орынбасары қызметін атқарады.

== Мойындау ==
=== Халықаралық марапаттар ===
* Шредингер дәрісі (Тринити-колледж, Дублин) (1999)
* Шредингер дәрісі (Лондон Императорлық колледжі) (2003)
* Декарт сыйлығы (2004)
* Король Фейсал атындағы халықаралық сыйлық (2005)
* Кванттық электроника және оптика саласындағы сыйлық (2007)
* Wolfgang-Paul-Vorlesung  (2007)
* Халықаралық кванттық байланыс сыйлығы (2008)
* Исаак Ньютон медалі (2008)
* Физика саласындағы Вольф сыйлығы (2010)
* Urania-Medaille (2013)
* [[Карл Манне Георг Сигбан|Манне Зигбанды еске алу дәрісі]] (2015)
* Уиллис Лэмб сыйлығы (2016)
* Чехия Республикасы Сенаты Төрағасының күміс медалі (2017, [[Чехия]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.senat.cz/cinnost/pametni_medaile/index.php|title=Stříbrné medaile předsedy Senátu|accessdate=2023-12-28|archivedate=2022-09-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220919154945/https://www.senat.cz/cinnost/pametni_medaile/index.php}}&lt;/ref&gt;
* Вернадский медалі (2020, Украина Ғылым академиясы)
* [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика бойынша Нобель сыйлығы]] (2022)

=== Ұлттық марапаттар ===
* Құрмет ордені (Пруссия) (2001)
* Аустрияның ғылым және өнер саласындағы құрмет медалі (Аустрия) (2001)
* Вильгельм Экснер медалі (2005)
* Германия Федеративтік Республикасының Құрмет орденінің Үлкен офицерлік крест (2009)
* Аустрия Республикасына сіңірген еңбегі үшін Үлкен алтын ордені (2015)
* «Аустрия Республикасына сіңірген еңбегі үшін» жұлдызымен бірге Үлкен күміс құрмет белгісі (2022)
* «Аустрия Республикасына сіңірген еңбегі үшін» лентадағы алтын түсті Үлкен құрмет ордені (2024)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wien.orf.at/stories/3257352/|title=Großes Goldenes Ehrenzeichen für Jelinek|accessdate=2024-09-29|archivedate=2024-05-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240521010019/https://wien.orf.at/stories/3257352/}}&lt;/ref&gt;

=== Дәрежелері ===
* Венаның құрметті азаматы (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://presse.wien.gv.at/presse/2023/12/05/ludwig-erika-freeman-und-anton-zeilinger-erhalten-ehrenbuergerschaft-der-stadt-wien|title=Ludwig: Erika Freeman und Anton Zeilinger erhalten Ehrenbürgerschaft der Stadt Wien!|accessdate=2024-02-26|archivedate=2023-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231207201435/https://presse.wien.gv.at/presse/2023/12/05/ludwig-erika-freeman-und-anton-zeilinger-erhalten-ehrenbuergerschaft-der-stadt-wien}}&lt;/ref&gt;

=== Академиялар мен қоғамдардың мүшесі ===
* Австрия Ғылым академиясы (1998)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.leopoldina.org/de/mitglieder/mitgliederverzeichnis/member/1118/|title=Mitgliederverzeichnis|accessdate=2014-11-17|archivedate=2018-08-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180815024453/http://www.leopoldina.org/de/mitglieder/mitgliederverzeichnis/member/1118/}}&lt;/ref&gt;
* Леополдина (2005)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.leopoldina.org/de/presse/pressemitteilungen/pressemitteilung/press/315/|title=Deutsche Akademie der Naturforscher Leopoldina wählt 21 neue Mitglieder - Neuwahlen 1. Halbjahr 2005 (14.04.2005)|accessdate=2014-11-17|archivedate=2018-08-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180815024533/http://www.leopoldina.org/de/presse/pressemitteilungen/pressemitteilung/press/315/}}&lt;/ref&gt;
* Словакия Ғылым академиясының құрметті мүшесі (2005)
* Сербия ғылым және өнер академиясының шетелдік мүшесі (2005)
* Франция Ғылым академиясының шетелдік мүшесі (2009)&lt;ref&gt;[https://www.academie-sciences.fr/fr/Liste-des-membres-de-l-Academie-des-sciences-/-Z/anton-zeilinger.html Anton Zeilinger] {{Wayback|url=https://www.academie-sciences.fr/fr/Liste-des-membres-de-l-Academie-des-sciences-/-Z/anton-zeilinger.html}} {{In lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* Еуропалық академияның мүшесі (2011)
* [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым академиясының]] шетелдік мүшесі (2013)&lt;ref&gt;[http://www.nasonline.org/member-directory/members/20030493.html Anton Zeilinger] {{Wayback|url=http://www.nasonline.org/member-directory/members/20030493.html}} {{In lang|en}}&lt;/ref&gt;
* Беларусь Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшесі (2014)
* Америкалық физикалық қоғамның толық мүшесі (1999)
* Америка ғылымды дамыту қауымдастығының мүшесі (2012)
* Дамушы елдер ғылым академиясының мүшесі (TWAS; 2014)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://twas.org/member/zeilinger-anton|title=Zeilinger Anton {{!}} TWAS|accessdate=2015-11-29|archivedate=2018-02-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180221100808/https://twas.org/member/zeilinger-anton}}&lt;/ref&gt;
* Ресей ғылым академиясының құрметті докторы (2016)&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2016-06-14|url=http://ras.ru/presidium/documents/directions.aspx?ID=a17f67e3-194c-494d-82e3-350675b6fa22|title=Постановление Президиума РАН «О рассмотрении вопроса о присуждении ученой степени доктора honoris causa иностранному ученому Антону Цайлингеру (Австрия) (представление Отделения физических наук)»|publisher=ras.ru|accessdate=2016-06-18|archivedate=2017-10-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171019062825/http://ras.ru/presidium/documents/directions.aspx?ID=a17f67e3-194c-494d-82e3-350675b6fa22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ras.ru/news/shownews.aspx?id=615bbdef-0ecf-4e00-86cd-e93f0143f263&amp;print=1 Письмо Президента Австрийской АН] {{Wayback|url=http://www.ras.ru/news/shownews.aspx?id=615bbdef-0ecf-4e00-86cd-e93f0143f263&amp;print=1}} // Сайт Российской академии наук&lt;/ref&gt;
* [[Ресей Ғылым академиясы|Ресей Ғылым академиясының]] шетелдік мүшесі (2016)&lt;ref&gt;[http://ras.ru/FStorage/Download.aspx?id=587a7ac9-9a90-471f-9406-f521e7e2f742 Постановление общего собрания РАН № 49 от 28 октября 2016 «Об избрании иностранных членов РАН»] {{Wayback|url=http://ras.ru/FStorage/Download.aspx?id=587a7ac9-9a90-471f-9406-f521e7e2f742}} (pdf, 3 Мб) // Сайт Российской академии наук&lt;/ref&gt;
* [[Қытай ғылым академиясы|Қытай Ғылым академиясының]] шетелдік мүшесі (2019)

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [[Вена университеті|Вена университетінің]] сайтындағы [http://www.quantum.at/zeilinger/ үй беті]
* [https://csl.bas-net.by/personalii/82528/caylinger-anton/ Антон Цайлингер] Беларусь Ұлттық ғылым академиясының Якуб Колас атындағы Орталық ғылыми кітапханасының «Беларусь ғылымының тарихы тұлғаларда» дерекқорында
[[Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Қытай ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Ресей ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Вена университеті түлектері]]
[[Санат:Вена университеті оқытушылары]]
[[Санат:Массачусетс технологиялық институты оқытушылары]]
[[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]]
[[Санат:Тірі тұлғалар]]
[[Санат:Физиктер]]</text>
      <sha1>a9rsld8lrq7tnl73knij9g0zuw2noo9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Muha programmer</title>
    <ns>3</ns>
    <id>779983</id>
    <revision>
      <id>3591182</id>
      <timestamp>2026-04-24T16:52:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3591182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="234" sha1="dfgwyryhqfh4yikoi4bss58dzfujwdl" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Muha programmer}}

-- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 21:52, 2026 ж. сәуірдің 24 (+05)</text>
      <sha1>dfgwyryhqfh4yikoi4bss58dzfujwdl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:Muha programmer/зертхана</title>
    <ns>2</ns>
    <id>779984</id>
    <revision>
      <id>3591191</id>
      <timestamp>2026-04-24T17:46:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muha programmer</username>
        <id>180359</id>
      </contributor>
      <comment>мәтінді жастарға түсінікті етіп өзгертім</comment>
      <origin>3591191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2955" sha1="2x1ag8mieeblxsnr7ut4ox1m30tgeg0" xml:space="preserve">{{Қатысушы зертханасы}}
&lt;!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ  --&gt;
= Хұснижамал Нұралыханова =
Хұснижамал Нұралыханова (1872 жыл, Бөкей Ордасы) — қазақ қыздарына білім беру ісіне үлес қосқан алғашқы қазақ әйел мұғалімдерінің бірі.
----

= Өмірі мен білімі =
Хұснижамал Нұралыханова 1872 жылы Бөкей Ордасындағы сұлтандар әулетінде дүниеге келген. Ол Әбілқайыр хан әулетінің ұрпағы, Нұралы ханның шөбересі және Жәңгір ханның немересі болып саналады. Әкесі — Зұлқарнай Нұралыханов.

Ол Қазан қаласындағы земство мектебінде білім алған.
----

= Қызметі =
1894 жылы Хұснижамал Бөкей Ордасындағы әйелдер мектебінде мұғалім болып жұмыс істей бастайды. Ол кезде бұл мектепте негізінен басқа ұлттың қыздары оқитын.

Хұснижамалдың бастамасынан кейін қазақ қыздары да осы мектепте білім ала бастады. Бұл — сол уақыт үшін үлкен жаңалық болған.

XIX ғасырдың соңында ол қазақ қыздарына білім беруге арналған алғашқы мектептердің дамуына ықпал етті.
----

= Мектеп жұмысы =
Мектепке қажет кітаптар мен оқу құралдарын Бөкей Ордасындағы білім инспекторы Андрей Вознесенский қамтамасыз етіп отырған.
----

= Замандастарының пікірі =
1897 жылы Андрей Вознесенский Хұснижамал туралы баяндамасында оны былай сипаттаған:&lt;blockquote&gt;Хұснижамал — қазақ сұлтанының қызы, Қазан қаласында білім алған. Орыс тілінде еркін сөйлейді, тәрбиелі, сабырлы және өз ісіне берілген адам.&lt;/blockquote&gt;
----

= Жеке өмірі =
[[Хұсни-Жамал Нұралыханова|Хұснижамал Нұралыханова]] Арон Қаратаевқа тұрмысқа шыққан. Ол белгілі заңгер [[Бақытжан Қаратаев]]&lt;nowiki/&gt;тың інісі болған.
----

= Маңызы =
Хұснижамал Нұралыханова — қазақ қыздарының білім алуына жол ашқан, сол кезең үшін өте маңызды тұлғалардың бірі</text>
      <sha1>2x1ag8mieeblxsnr7ut4ox1m30tgeg0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:اتا بكر</title>
    <ns>3</ns>
    <id>779985</id>
    <revision>
      <id>3591192</id>
      <timestamp>2026-04-24T17:58:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3591192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="210" sha1="knykcoa8ftcjs5t6uy2dkj3jz9hcb1y" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=اتا بكر}}

-- [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]] 22:58, 2026 ж. сәуірдің 24 (+05)</text>
      <sha1>knykcoa8ftcjs5t6uy2dkj3jz9hcb1y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Potd/2026-04-25</title>
    <ns>10</ns>
    <id>779986</id>
    <revision>
      <id>3591193</id>
      <timestamp>2026-04-24T18:00:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>[[commons:Template:Potd/2026-04-25|POTD 2026-04-25]]: filename only</comment>
      <origin>3591193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103" sha1="o2ebzkt6c0how9ihybep0dseyhqodzx" xml:space="preserve">Pig heads in a market.jpg&lt;noinclude&gt;[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o2ebzkt6c0how9ihybep0dseyhqodzx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Свердловск облысы су нысандары</title>
    <ns>14</ns>
    <id>779987</id>
    <revision>
      <id>3591213</id>
      <timestamp>2026-04-24T18:39:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Ресей Федерациясы субъектілері бойынша су нысандары|Свердловск обл]] [[Санат:Свердловск облысы географиясы]]</comment>
      <origin>3591213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="212" sha1="aiy2yu6io6x88pcaknlzxp6w87mqtr1" xml:space="preserve">[[Санат:Ресей Федерациясы субъектілері бойынша су нысандары|Свердловск обл]]
[[Санат:Свердловск облысы географиясы]]</text>
      <sha1>aiy2yu6io6x88pcaknlzxp6w87mqtr1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Ресей Федерациясы субъектілері бойынша су нысандары</title>
    <ns>14</ns>
    <id>779988</id>
    <revision>
      <id>3591214</id>
      <timestamp>2026-04-24T18:39:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Ресей су нысандары|*Суб]] [[Санат:Ресей Федерациясы субъектілері бойынша география|*]]</comment>
      <origin>3591214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="167" sha1="bxf3bsw6u9yjcxqsov8exuldfdeathk" xml:space="preserve">[[Санат:Ресей су нысандары|*Суб]]
[[Санат:Ресей Федерациясы субъектілері бойынша география|*]]</text>
      <sha1>bxf3bsw6u9yjcxqsov8exuldfdeathk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Ресей су нысандары</title>
    <ns>14</ns>
    <id>779989</id>
    <revision>
      <id>3591215</id>
      <timestamp>2026-04-24T18:40:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Елдер бойынша су нысандары|Ресей]] [[Санат:Ресей географиялық нысандары]]</comment>
      <origin>3591215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145" sha1="5ww85tw7g9waoftmtqj8j000axmcqz4" xml:space="preserve">[[Санат:Елдер бойынша су нысандары|Ресей]]
[[Санат:Ресей географиялық нысандары]]</text>
      <sha1>5ww85tw7g9waoftmtqj8j000axmcqz4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Свердловск облысы географиясы</title>
    <ns>14</ns>
    <id>779990</id>
    <revision>
      <id>3591216</id>
      <timestamp>2026-04-24T18:42:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Commonscat|Geography of Sverdlovsk Oblast}}  [[Санат:Ресей Федерациясы субъектілері бойынша география|Свердловск облысы]] [[Санат:Свердловск облысы]] [[Санат:Орал федералды округі географиясы]]</comment>
      <origin>3591216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="316" sha1="gdp3oxh1z9kgpq8q74n51s8l7kcpxi4" xml:space="preserve">{{Commonscat|Geography of Sverdlovsk Oblast}}

[[Санат:Ресей Федерациясы субъектілері бойынша география|Свердловск облысы]]
[[Санат:Свердловск облысы]]
[[Санат:Орал федералды округі географиясы]]</text>
      <sha1>gdp3oxh1z9kgpq8q74n51s8l7kcpxi4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Свердловск облысы</title>
    <ns>14</ns>
    <id>779991</id>
    <revision>
      <id>3591217</id>
      <timestamp>2026-04-24T18:42:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Commonscat|Sverdlovsk Oblast}} {{catmain}}  [[Санат:Ресей облыстары]] [[Санат:Орал таулары]] [[Санат:Орал федералды округі]]</comment>
      <origin>3591217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="185" sha1="c3gn3tdno5bxi5jwm9ireqlmwh9yses" xml:space="preserve">{{Commonscat|Sverdlovsk Oblast}}
{{catmain}}

[[Санат:Ресей облыстары]]
[[Санат:Орал таулары]]
[[Санат:Орал федералды округі]]</text>
      <sha1>c3gn3tdno5bxi5jwm9ireqlmwh9yses</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Орал федералды округі</title>
    <ns>14</ns>
    <id>779992</id>
    <revision>
      <id>3591218</id>
      <timestamp>2026-04-24T18:43:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Commonscat|Ural Federal District}} {{catmain}}  [[Санат:Ресей Федерациясы федералды округтері]] [[Санат:Орал таулары]]</comment>
      <origin>3591218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="175" sha1="7jw8nsmee0n6e5gubzinaia66zou86h" xml:space="preserve">{{Commonscat|Ural Federal District}}
{{catmain}}

[[Санат:Ресей Федерациясы федералды округтері]]
[[Санат:Орал таулары]]</text>
      <sha1>7jw8nsmee0n6e5gubzinaia66zou86h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Орал федералды округі географиясы</title>
    <ns>14</ns>
    <id>779993</id>
    <revision>
      <id>3591227</id>
      <timestamp>2026-04-24T18:45:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Орал федералды округі|*]] [[Санат:Ресей Федерациясы федералды округтері бойынша география|Орал]]</comment>
      <origin>3591227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="187" sha1="lcvwj63ho3oh6q5q6x9pgtqtsr2pkyb" xml:space="preserve">[[Санат:Орал федералды округі|*]]
[[Санат:Ресей Федерациясы федералды округтері бойынша география|Орал]]</text>
      <sha1>lcvwj63ho3oh6q5q6x9pgtqtsr2pkyb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Ресей Федерациясы федералды округтері бойынша география</title>
    <ns>14</ns>
    <id>779994</id>
    <revision>
      <id>3591228</id>
      <timestamp>2026-04-24T18:45:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Ресей Федерациясы федералды округтері|*]]</comment>
      <origin>3591228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88" sha1="4a3a1gvkmr9afmnx5yynd7qwbi3u9wa" xml:space="preserve">[[Санат:Ресей Федерациясы федералды округтері|*]]</text>
      <sha1>4a3a1gvkmr9afmnx5yynd7qwbi3u9wa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Азиялық Ресей өзендері</title>
    <ns>14</ns>
    <id>779995</id>
    <revision>
      <id>3591229</id>
      <timestamp>2026-04-24T18:46:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Азиялық Ресей]] [[Санат:Ресей өзендері|Азия]] [[Санат:Азия өзендері|Ресей]]</comment>
      <origin>3591229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="144" sha1="fsgxnbamjpwqlk8yx3oi80hyhw41anu" xml:space="preserve">[[Санат:Азиялық Ресей]]
[[Санат:Ресей өзендері|Азия]]
[[Санат:Азия өзендері|Ресей]]</text>
      <sha1>fsgxnbamjpwqlk8yx3oi80hyhw41anu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Азиялық Ресей</title>
    <ns>14</ns>
    <id>779996</id>
    <revision>
      <id>3591230</id>
      <timestamp>2026-04-24T18:48:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{catmain}} [[Санат:Ресей аймақтары]] [[Санат:Солтүстік Азия]]</comment>
      <origin>3591230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99" sha1="pxvohu7gf8sfhba2oedf8ocmq49m5r3" xml:space="preserve">{{catmain}}
[[Санат:Ресей аймақтары]]
[[Санат:Солтүстік Азия]]</text>
      <sha1>pxvohu7gf8sfhba2oedf8ocmq49m5r3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Солтүстік Азия</title>
    <ns>14</ns>
    <id>779997</id>
    <revision>
      <id>3591231</id>
      <timestamp>2026-04-24T18:49:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{catmain}}  [[Санат:Азия аймақтары]] [[Санат:Арктика аймақтары]] [[Санат:Солтүстік Еуразия| Аз]]</comment>
      <origin>3591231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="159" sha1="9128dqkclxg3tz093vgpyzfyssk2qop" xml:space="preserve">{{catmain}}

[[Санат:Азия аймақтары]]
[[Санат:Арктика аймақтары]]
[[Санат:Солтүстік Еуразия| Аз]]</text>
      <sha1>9128dqkclxg3tz093vgpyzfyssk2qop</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Mybearworld</title>
    <ns>3</ns>
    <id>779998</id>
    <revision>
      <id>3591284</id>
      <timestamp>2026-04-24T19:04:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3591284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="351" sha1="np9ow7l2o19znsgmozv15m0lgkxvlt7" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Mybearworld}}

-- [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:04, 2026 ж. сәуірдің 25 (+05)</text>
      <sha1>np9ow7l2o19znsgmozv15m0lgkxvlt7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:ПозКарта Ресей Калининград облысы</title>
    <ns>10</ns>
    <id>779999</id>
    <revision>
      <id>3591294</id>
      <timestamp>2026-04-24T19:13:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MuratbekErkebulan</username>
        <id>162992</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{#switch:{{{1}}} | name    = Калининград облысы | top     = 55.5 | bottom  = 54.1 | left    = 19.2 | right   = 23.1 | image = {{#switch:{{{2|}}}  | physical= Relief Map of Kaliningrad Oblast.png  | #default = Russia Kaliningrad location map.svg }} }}&lt;noinclude&gt;{{ПозКарта/Инфо|Ресей}} [[Санат:Үлгілер:Позициялық карталар:Ресей]]  &lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>3591294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="412" sha1="38nyj3g0fj0vjjp6vpdbqt0wscf0lv5" xml:space="preserve">{{#switch:{{{1}}}
| name    = Калининград облысы
| top     = 55.5
| bottom  = 54.1
| left    = 19.2
| right   = 23.1
| image = {{#switch:{{{2|}}}
 | physical= Relief Map of Kaliningrad Oblast.png
 | #default = Russia Kaliningrad location map.svg
}}
}}&lt;noinclude&gt;{{ПозКарта/Инфо|Ресей}}
[[Санат:Үлгілер:Позициялық карталар:Ресей]]

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>38nyj3g0fj0vjjp6vpdbqt0wscf0lv5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Исхак Раззакұлы Раззаков</title>
    <ns>0</ns>
    <id>780000</id>
    <revision>
      <id>3591318</id>
      <timestamp>2026-04-24T19:36:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheNomadEditor</username>
        <id>120280</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: '''Исхак Раззақұлы Раззаков''' ({{Lang-ky|Исхак Раззак уулу Раззаков}}; [[25 қазан]] [[1910 жыл|1910]], Коросон ауылы, Майтонбоз, [[Ферғана облысы (Ресей империясы)|Ферғана облысы]], [[Ресей империясы]]  — [[19 наурыз]] [[1979 жыл|1979]], [[Мәскеу]], Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік...</comment>
      <origin>3591318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6117" sha1="4wireiedkq5bjj5dn2pp7v4q14mb4k9" xml:space="preserve">'''Исхак Раззақұлы Раззаков''' ({{Lang-ky|Исхак Раззак уулу Раззаков}}; [[25 қазан]] [[1910 жыл|1910]], Коросон ауылы, Майтонбоз, [[Ферғана облысы (Ресей империясы)|Ферғана облысы]], [[Ресей империясы]]  — [[19 наурыз]] [[1979 жыл|1979]], [[Мәскеу]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — қырғыз кеңестік мемлекет және партия қайраткері. 1950 жыл 7 шілдеден 1961 жыл 9 мамырға дейін Қырғызстан Коммунистік партиясының бірінші хатшысы қызметін атқарған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ru.sputnik.kg/20200111/razzakov-iskhak-biografiya-1046736375.html|title=Раззаков Исхак Раззакович — биография|author=|date=2020-01-11|work=|publisher=sputnik.kg|accessdate=2026-04-24|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
Исхак Раззаков 1910 жылғы 25 қазанда Ресей Түркістаны құрамындағы Коросон ауылында (қазіргі [[Баткен облысы]], Ленин ауылы) дүниеге келген. 3 жасында анасынан айырылып, екі жылдан кейін әкесі де қайтыс болған. Туыстары оны балалар үйіне тапсырып, сол жерде әртүрлі тілдерді меңгерген. Раззаков Өзбекстан мен Ресейде білім алған. Кейін [[Самарқан]] қаласында қоғамтану пәнінен сабақ берген.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://expeducation.ru/article/view?id=11989|title=ЛИЧНОСТЬ ИСХАКА РАЗЗАКОВА|author=Темиралиева Г.Т. |date=2020-10-15|work=|publisher=expeducation.ru|accessdate=2026-04-24|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Мансапы ==
Исхак Раззаков 1945 жылдың қарашасында Қырғыз КСР Халық Комиссарлар Кеңесі төрағасы болып тағайындалды. Тағайындалған кезде небәрі 35 жаста болған. Оның бұған дейінгі қызметінің көп бөлігі Кеңес Одағы Коммунистік партиясы құрамында, негізінен [[Өзбек Кеңестік Социалистік Республикасы|Өзбек КСР]] аумағында өткен. 1946 жылдың ақпанында: Мен Қырғызстанда ұзақ жұмыс істеген жоқпын, бірақ сіздердің сенімдеріңіз мен үшін өте қымбат. Мен, халқымыздың ұлы ретінде, барлық күш-жігерім мен білімімді ұлы міндеттерді орындауға арнаймын — деп мәлімдеген.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://lib.kstu.kg/%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2/|title=Исхак Раззаков — Первый Секретарь ЦК Компартии Киргизии.
|author=|date=|work=|publisher=lib.kstu.kg|accessdate=2026-04-24|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

Исхак Раззаков қызмет еткен кезең Қырғызстан экономикасын дамытуға бағытталған шараларымен ерекшеленді, әсіресе ауыл шаруашылығына ерекше көңіл бөлінді. 1950 жылы Қырғызстан Коммунистік партиясының Бірінші хатшысы болып тағайындалды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kutbilim.kg/ru/news/inner/ishak-razzakov-natsionalnyy-lider-kyrgyzov-v-xx-veke/|title=ИСХАК РАЗЗАКОВ- НАЦИОНАЛЬНЫЙ ЛИДЕР КЫРГЫЗОВ В XX ВЕКЕ|author=Абытов Б.К|date=2020-10-29|work=|publisher=kutbilim.kg|accessdate=2026-04-24|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

Исхак Раззаков Қырғызстанның қалыптасуы мен дамуына үлкен үлес қосты. Басшылығы кезінде елде маңызды әлеуметтік-экономикалық өзгерістер жүзеге асты.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://en.kabar.kg/news/president-jeenbekov-visits-ischak-razzaqov-museum-in-batken-oblast/|title=President Jeenbekov visits Ischak Razzaqov museum in Batken oblast|lang=en}}&lt;/ref&gt; Қырғызстанда жоғары білім беру жүйесі дамып, қазіргі мемлекеттік университет, политехникалық институт және әйелдер педагогикалық институты салынды. Мәдени салада айтарлықтай ілгерілеу болды. Басқару жылдарында ұлттық өнер мен мәдениет өркендей түсті. Өнеркәсіп саласында 20-ға жуық ірі нысан іске қосылды. Фрунзе ауыл шаруашылығы зауыты және Ош таулы автожолы салынды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://mir24.tv/news/16500514/teper-razzakov-v-kyrgyzstane-isfanu-pereimenovali-v-chest-sovetskogo-deyatelya|title=Теперь Раззаков: в Кыргызстане город Исфана переименовали в честь советского деятеля|author=|date=2022-03-16|work=|publisher=mir24.tv|accessdate=2026-04-24|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Өлімі ==
Исхак Раззаков 1960-жылдары Никита Хрущёвтің сенімінен шығып, саяси қудалауға ұшырады. Отбасымен бірге Мәскеу қаласына көшіп, сол жерде 1979 жылғы 19 наурызда қайтыс болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>4wireiedkq5bjj5dn2pp7v4q14mb4k9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591343</id>
      <parentid>3591318</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:46:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheNomadEditor</username>
        <id>120280</id>
      </contributor>
      <origin>3591343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7821" sha1="imkc6c3ox21ororlz8pihqm32fukytn" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер|Қазақша есімі=Исхак Раззаков|Шынайы есімі={{lang-ky|Исхак Раззак уулу Раззаков}}|Суреті=Iskhak Razzakov.jpg|Титулы=Қырғызстан Коммунистік партиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы|Ту=Symbol-hammer-and-sickle.svg|Ту2=Emblem of the Kirghiz Soviet Socialist Republic (1956–1991), Emblem of Kyrgyzstan (1991–1994).svg|Басқара бастады=1950 жыл 10 шілде|Басқаруын аяқтады=1961 жыл 9 мамыр|Ізашары=Николай Боголюбов|Ізбасары=Турдакун Усубалиев|Титулы_2=Қырғыз КСР Министрлер Кеңесінің 7-ші төрағасы|Ту_2=Emblem of the Kirghiz Soviet Socialist Republic (1956–1991), Emblem of Kyrgyzstan (1991–1994).svg|Ту2_2=Flag of the Kirghiz SSR 1940-1952.svg|Басқара бастады_2=1945 жыл 14 қараша|Ізашары_2=Турабай Кулатов|Ізбасары_2=Абды Суеркулов|Туған күні=25.11.1910|Туған жері=Майтонбоз, [[Ферғана облысы (Ресей империясы)|Ферғана облысы]], [[Ресей империясы]]|Қайтыс болған жері=[[Мәскеу]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]|Қайтыс болған күні=19.03.1979|Партиясы=КОКП (1940 жылдан)|Commons=Iskhak Razzakov}}

'''Исхак Раззақұлы Раззаков''' ({{Lang-ky|Исхак Раззак уулу Раззаков}}; [[25 қазан]] [[1910 жыл|1910]], Коросон ауылы, Майтонбоз, [[Ферғана облысы (Ресей империясы)|Ферғана облысы]], [[Ресей империясы]]  — [[19 наурыз]] [[1979 жыл|1979]], [[Мәскеу]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — қырғыз кеңестік мемлекет және партия қайраткері. 1950 жыл 7 шілдеден 1961 жыл 9 мамырға дейін Қырғызстан Коммунистік партиясының бірінші хатшысы қызметін атқарған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ru.sputnik.kg/20200111/razzakov-iskhak-biografiya-1046736375.html|title=Раззаков Исхак Раззакович — биография|author=|date=2020-01-11|work=|publisher=sputnik.kg|accessdate=2026-04-24|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
Исхак Раззаков 1910 жылғы 25 қазанда Ресей Түркістаны құрамындағы Коросон ауылында (қазіргі [[Баткен облысы]], Ленин ауылы) дүниеге келген. 3 жасында анасынан айырылып, екі жылдан кейін әкесі де қайтыс болған. Туыстары оны балалар үйіне тапсырып, сол жерде әртүрлі тілдерді меңгерген. Раззаков Өзбекстан мен Ресейде білім алған. Кейін [[Самарқан]] қаласында қоғамтану пәнінен сабақ берген.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://expeducation.ru/article/view?id=11989|title=ЛИЧНОСТЬ ИСХАКА РАЗЗАКОВА|author=Темиралиева Г.Т. |date=2020-10-15|work=|publisher=expeducation.ru|accessdate=2026-04-24|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Мансапы ==
Исхак Раззаков 1945 жылдың қарашасында Қырғыз КСР Халық Комиссарлар Кеңесі төрағасы болып тағайындалды. Тағайындалған кезде небәрі 35 жаста болған. Оның бұған дейінгі қызметінің көп бөлігі Кеңес Одағы Коммунистік партиясы құрамында, негізінен [[Өзбек Кеңестік Социалистік Республикасы|Өзбек КСР]] аумағында өткен. 1946 жылдың ақпанында: Мен Қырғызстанда ұзақ жұмыс істеген жоқпын, бірақ сіздердің сенімдеріңіз мен үшін өте қымбат. Мен, халқымыздың ұлы ретінде, барлық күш-жігерім мен білімімді ұлы міндеттерді орындауға арнаймын — деп мәлімдеген.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://lib.kstu.kg/%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2/|title=Исхак Раззаков — Первый Секретарь ЦК Компартии Киргизии.
|author=|date=|work=|publisher=lib.kstu.kg|accessdate=2026-04-24|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

Исхак Раззаков қызмет еткен кезең Қырғызстан экономикасын дамытуға бағытталған шараларымен ерекшеленді, әсіресе ауыл шаруашылығына ерекше көңіл бөлінді. 1950 жылы Қырғызстан Коммунистік партиясының Бірінші хатшысы болып тағайындалды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kutbilim.kg/ru/news/inner/ishak-razzakov-natsionalnyy-lider-kyrgyzov-v-xx-veke/|title=ИСХАК РАЗЗАКОВ- НАЦИОНАЛЬНЫЙ ЛИДЕР КЫРГЫЗОВ В XX ВЕКЕ|author=Абытов Б.К|date=2020-10-29|work=|publisher=kutbilim.kg|accessdate=2026-04-24|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

Исхак Раззаков Қырғызстанның қалыптасуы мен дамуына үлкен үлес қосты. Басшылығы кезінде елде маңызды әлеуметтік-экономикалық өзгерістер жүзеге асты.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://en.kabar.kg/news/president-jeenbekov-visits-ischak-razzaqov-museum-in-batken-oblast/|title=President Jeenbekov visits Ischak Razzaqov museum in Batken oblast|lang=en}}&lt;/ref&gt; Қырғызстанда жоғары білім беру жүйесі дамып, қазіргі мемлекеттік университет, политехникалық институт және әйелдер педагогикалық институты салынды. Мәдени салада айтарлықтай ілгерілеу болды. Басқару жылдарында ұлттық өнер мен мәдениет өркендей түсті. Өнеркәсіп саласында 20-ға жуық ірі нысан іске қосылды. Фрунзе ауыл шаруашылығы зауыты және Ош таулы автожолы салынды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://mir24.tv/news/16500514/teper-razzakov-v-kyrgyzstane-isfanu-pereimenovali-v-chest-sovetskogo-deyatelya|title=Теперь Раззаков: в Кыргызстане город Исфана переименовали в честь советского деятеля|author=|date=2022-03-16|work=|publisher=mir24.tv|accessdate=2026-04-24|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Өлімі ==
Исхак Раззаков 1960-жылдары Никита Хрущёвтің сенімінен шығып, саяси қудалауға ұшырады. Отбасымен бірге Мәскеу қаласына көшіп, сол жерде 1979 жылғы 19 наурызда қайтыс болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>imkc6c3ox21ororlz8pihqm32fukytn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591344</id>
      <parentid>3591343</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T19:48:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheNomadEditor</username>
        <id>120280</id>
      </contributor>
      <origin>3591344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7850" sha1="dipdbefu04mkf2wrh668151qz0fch9f" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер|Қазақша есімі=Исхак Раззаков|Шынайы есімі={{lang-ky|Исхак Раззак уулу Раззаков}}|Суреті=Iskhak Razzakov.jpg|Титулы=Қырғызстан Коммунистік партиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы|Ту=Symbol-hammer-and-sickle.svg|Ту2=Emblem of the Kirghiz Soviet Socialist Republic (1956–1991), Emblem of Kyrgyzstan (1991–1994).svg|Басқара бастады=1950 жыл 10 шілде|Басқаруын аяқтады=1961 жыл 9 мамыр|Ізашары=Николай Боголюбов|Ізбасары=Турдакун Усубалиев|Титулы_2=Қырғыз КСР Министрлер Кеңесінің 7-ші төрағасы|Ту_2=Emblem of the Kirghiz Soviet Socialist Republic (1956–1991), Emblem of Kyrgyzstan (1991–1994).svg|Ту2_2=Flag of the Kirghiz SSR 1940-1952.svg|Басқара бастады_2=1945 жыл 14 қараша|Ізашары_2=Турабай Кулатов|Ізбасары_2=Абды Суеркулов|Туған күні=25.11.1910|Туған жері=Майтонбоз, [[Ферғана облысы (Ресей империясы)|Ферғана облысы]], [[Ресей империясы]]|Қайтыс болған жері=[[Мәскеу]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]|Қайтыс болған күні=19.03.1979|Партиясы=КОКП (1940 жылдан)|Commons=Iskhak Razzakov|Азаматтығы={{USSR}}}}
'''Исхак Раззақұлы Раззаков''' ({{Lang-ky|Исхак Раззак уулу Раззаков}}; [[25 қазан]] [[1910 жыл|1910]], Коросон ауылы, Майтонбоз, [[Ферғана облысы (Ресей империясы)|Ферғана облысы]], [[Ресей империясы]]  — [[19 наурыз]] [[1979 жыл|1979]], [[Мәскеу]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — қырғыз кеңестік мемлекет және партия қайраткері. 1950 жыл 7 шілдеден 1961 жыл 9 мамырға дейін Қырғызстан Коммунистік партиясының бірінші хатшысы қызметін атқарған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ru.sputnik.kg/20200111/razzakov-iskhak-biografiya-1046736375.html|title=Раззаков Исхак Раззакович — биография|author=|date=2020-01-11|work=|publisher=sputnik.kg|accessdate=2026-04-24|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
Исхак Раззаков 1910 жылғы 25 қазанда Ресей Түркістаны құрамындағы Коросон ауылында (қазіргі [[Баткен облысы]], Ленин ауылы) дүниеге келген. 3 жасында анасынан айырылып, екі жылдан кейін әкесі де қайтыс болған. Туыстары оны балалар үйіне тапсырып, сол жерде әртүрлі тілдерді меңгерген. Раззаков Өзбекстан мен Ресейде білім алған. Кейін [[Самарқан]] қаласында қоғамтану пәнінен сабақ берген.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://expeducation.ru/article/view?id=11989|title=ЛИЧНОСТЬ ИСХАКА РАЗЗАКОВА|author=Темиралиева Г.Т. |date=2020-10-15|work=|publisher=expeducation.ru|accessdate=2026-04-24|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Мансапы ==
Исхак Раззаков 1945 жылдың қарашасында Қырғыз КСР Халық Комиссарлар Кеңесі төрағасы болып тағайындалды. Тағайындалған кезде небәрі 35 жаста болған. Оның бұған дейінгі қызметінің көп бөлігі Кеңес Одағы Коммунистік партиясы құрамында, негізінен [[Өзбек Кеңестік Социалистік Республикасы|Өзбек КСР]] аумағында өткен. 1946 жылдың ақпанында: Мен Қырғызстанда ұзақ жұмыс істеген жоқпын, бірақ сіздердің сенімдеріңіз мен үшін өте қымбат. Мен, халқымыздың ұлы ретінде, барлық күш-жігерім мен білімімді ұлы міндеттерді орындауға арнаймын — деп мәлімдеген.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://lib.kstu.kg/%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2/|title=Исхак Раззаков — Первый Секретарь ЦК Компартии Киргизии.
|author=|date=|work=|publisher=lib.kstu.kg|accessdate=2026-04-24|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

Исхак Раззаков қызмет еткен кезең Қырғызстан экономикасын дамытуға бағытталған шараларымен ерекшеленді, әсіресе ауыл шаруашылығына ерекше көңіл бөлінді. 1950 жылы Қырғызстан Коммунистік партиясының Бірінші хатшысы болып тағайындалды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kutbilim.kg/ru/news/inner/ishak-razzakov-natsionalnyy-lider-kyrgyzov-v-xx-veke/|title=ИСХАК РАЗЗАКОВ- НАЦИОНАЛЬНЫЙ ЛИДЕР КЫРГЫЗОВ В XX ВЕКЕ|author=Абытов Б.К|date=2020-10-29|work=|publisher=kutbilim.kg|accessdate=2026-04-24|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

Исхак Раззаков Қырғызстанның қалыптасуы мен дамуына үлкен үлес қосты. Басшылығы кезінде елде маңызды әлеуметтік-экономикалық өзгерістер жүзеге асты.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://en.kabar.kg/news/president-jeenbekov-visits-ischak-razzaqov-museum-in-batken-oblast/|title=President Jeenbekov visits Ischak Razzaqov museum in Batken oblast|lang=en}}&lt;/ref&gt; Қырғызстанда жоғары білім беру жүйесі дамып, қазіргі мемлекеттік университет, политехникалық институт және әйелдер педагогикалық институты салынды. Мәдени салада айтарлықтай ілгерілеу болды. Басқару жылдарында ұлттық өнер мен мәдениет өркендей түсті. Өнеркәсіп саласында 20-ға жуық ірі нысан іске қосылды. Фрунзе ауыл шаруашылығы зауыты және Ош таулы автожолы салынды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://mir24.tv/news/16500514/teper-razzakov-v-kyrgyzstane-isfanu-pereimenovali-v-chest-sovetskogo-deyatelya|title=Теперь Раззаков: в Кыргызстане город Исфана переименовали в честь советского деятеля|author=|date=2022-03-16|work=|publisher=mir24.tv|accessdate=2026-04-24|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Өлімі ==
Исхак Раззаков 1960-жылдары Никита Хрущёвтің сенімінен шығып, саяси қудалауға ұшырады. Отбасымен бірге Мәскеу қаласына көшіп, сол жерде 1979 жылғы 19 наурызда қайтыс болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>dipdbefu04mkf2wrh668151qz0fch9f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591562</id>
      <parentid>3591344</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T05:50:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheNomadEditor</username>
        <id>120280</id>
      </contributor>
      <origin>3591562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9081" sha1="4rk6leu10q7btpegsz3q5ntvoaqem5m" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер|Қазақша есімі=Исхак Раззаков|Шынайы есімі={{lang-ky|Исхак Раззак уулу Раззаков}}|Суреті=Iskhak Razzakov.jpg|Титулы=Қырғызстан КОКП бірінші хатшысы|Ту=Symbol-hammer-and-sickle.svg|Ту2=Emblem of the Kirghiz Soviet Socialist Republic (1956–1991), Emblem of Kyrgyzstan (1991–1994).svg|Басқара бастады=1950 жыл 10 шілде|Басқаруын аяқтады=1961 жыл 9 мамыр|Ізашары=Николай Боголюбов|Ізбасары=Турдакун Усубалиев|Титулы_2=Қырғыз КСР Министрлер Кеңесінің 7-ші төрағасы|Ту_2=Emblem of the Kirghiz Soviet Socialist Republic (1956–1991), Emblem of Kyrgyzstan (1991–1994).svg|Ту2_2=Flag of the Kirghiz SSR 1940-1952.svg|Басқара бастады_2=1945 жыл 14 қараша|Ізашары_2=Турабай Кулатов|Ізбасары_2=Абды Суеркулов|Туған күні=25.11.1910|Туған жері=Майтонбоз, [[Ферғана облысы (Ресей империясы)|Ферғана облысы]], [[Ресей империясы]]|Қайтыс болған жері=[[Мәскеу]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]|Қайтыс болған күні=19.03.1979|Партиясы=КОКП (1940 жылдан)|Commons=Iskhak Razzakov|Азаматтығы={{USSR}}|Марапаттары={{Ленин ордені}} {{Қызыл жұлдыз ордені}} {{I дәрежелі Отан соғысы ордені}}}}
'''Исхак Раззақұлы Раззаков''' ({{Lang-ky|Исхак Раззак уулу Раззаков}}; [[25 қазан]] [[1910 жыл|1910]], Коросон ауылы, Майтонбоз, [[Ферғана облысы (Ресей империясы)|Ферғана облысы]], [[Ресей империясы]]  — [[19 наурыз]] [[1979 жыл|1979]], [[Мәскеу]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — қырғыз кеңестік мемлекет және партия қайраткері. 1950 жыл 7 шілдеден 1961 жыл 9 мамырға дейін Қырғызстан Коммунистік партиясының бірінші хатшысы қызметін атқарған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ru.sputnik.kg/20200111/razzakov-iskhak-biografiya-1046736375.html|title=Раззаков Исхак Раззакович — биография|author=|date=2020-01-11|work=|publisher=sputnik.kg|accessdate=2026-04-24|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
Исхак Раззаков 1910 жылғы 25 қазанда Ресей Түркістаны құрамындағы Коросон ауылында (қазіргі [[Баткен облысы]], Ленин ауылы) дүниеге келген. 3 жасында анасынан айырылып, екі жылдан кейін әкесі де қайтыс болған. Туыстары оны балалар үйіне тапсырып, сол жерде әртүрлі тілдерді меңгерген. Раззаков Өзбекстан мен Ресейде білім алған. Кейін [[Самарқан]] қаласында қоғамтану пәнінен сабақ берген.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://expeducation.ru/article/view?id=11989|title=ЛИЧНОСТЬ ИСХАКА РАЗЗАКОВА|author=Темиралиева Г.Т. |date=2020-10-15|work=|publisher=expeducation.ru|accessdate=2026-04-24|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Мансапы ==
Исхак Раззаков 1945 жылдың қарашасында Қырғыз КСР Халық Комиссарлар Кеңесі төрағасы болып тағайындалды. Тағайындалған кезде небәрі 35 жаста болған. Оның бұған дейінгі қызметінің көп бөлігі Кеңес Одағы Коммунистік партиясы құрамында, негізінен [[Өзбек Кеңестік Социалистік Республикасы|Өзбек КСР]] аумағында өткен. 1946 жылдың ақпанында: Мен Қырғызстанда ұзақ жұмыс істеген жоқпын, бірақ сіздердің сенімдеріңіз мен үшін өте қымбат. Мен, халқымыздың ұлы ретінде, барлық күш-жігерім мен білімімді ұлы міндеттерді орындауға арнаймын — деп мәлімдеген.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://lib.kstu.kg/%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2/|title=Исхак Раззаков — Первый Секретарь ЦК Компартии Киргизии.
|author=|date=|work=|publisher=lib.kstu.kg|accessdate=2026-04-24|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

Исхак Раззаков қызмет еткен кезең Қырғызстан экономикасын дамытуға бағытталған шараларымен ерекшеленді, әсіресе ауыл шаруашылығына ерекше көңіл бөлінді. 1950 жылы Қырғызстан Коммунистік партиясының Бірінші хатшысы болып тағайындалды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kutbilim.kg/ru/news/inner/ishak-razzakov-natsionalnyy-lider-kyrgyzov-v-xx-veke/|title=ИСХАК РАЗЗАКОВ- НАЦИОНАЛЬНЫЙ ЛИДЕР КЫРГЫЗОВ В XX ВЕКЕ|author=Абытов Б.К|date=2020-10-29|work=|publisher=kutbilim.kg|accessdate=2026-04-24|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

Исхак Раззаков Қырғызстанның қалыптасуы мен дамуына үлкен үлес қосты. Басшылығы кезінде елде маңызды әлеуметтік-экономикалық өзгерістер жүзеге асты.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://en.kabar.kg/news/president-jeenbekov-visits-ischak-razzaqov-museum-in-batken-oblast/|title=President Jeenbekov visits Ischak Razzaqov museum in Batken oblast|lang=en}}&lt;/ref&gt; Қырғызстанда жоғары білім беру жүйесі дамып, қазіргі мемлекеттік университет, политехникалық институт және әйелдер педагогикалық институты салынды. Мәдени салада айтарлықтай ілгерілеу болды. Басқару жылдарында ұлттық өнер мен мәдениет өркендей түсті. Өнеркәсіп саласында 20-ға жуық ірі нысан іске қосылды. Фрунзе ауыл шаруашылығы зауыты және Ош таулы автожолы салынды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://mir24.tv/news/16500514/teper-razzakov-v-kyrgyzstane-isfanu-pereimenovali-v-chest-sovetskogo-deyatelya|title=Теперь Раззаков: в Кыргызстане город Исфана переименовали в честь советского деятеля|author=|date=2022-03-16|work=|publisher=mir24.tv|accessdate=2026-04-24|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Өлімі ==
Исхак Раззаков 1960-жылдары Никита Хрущёвтің сенімінен шығып, саяси қудалауға ұшырады. Отбасымен бірге Мәскеу қаласына көшіп, сол жерде 1979 жылғы 19 наурызда қайтыс болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ферғана облысында (Ресей империясы) туғандар]]
[[Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қырғызстан батырлары]]
[[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]]
[[Санат:Еңбектегі ерлігі үшін медалінің иегерлері]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қырғыз КСР үкімет басшылары]]
[[Санат:КОКП ОК мүшелері]]
[[Санат:КОКП XIX съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП XX съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП XXI съезінің делегаттары]]</text>
      <sha1>4rk6leu10q7btpegsz3q5ntvoaqem5m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591563</id>
      <parentid>3591562</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T05:52:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheNomadEditor</username>
        <id>120280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Өзбекстан компартиясы ОК хатшылары|Өзбекстан компартиясы ОК хатшылары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3591563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9162" sha1="kivtx9jqp2r3ct90leczrbxhegpf6zm" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер|Қазақша есімі=Исхак Раззаков|Шынайы есімі={{lang-ky|Исхак Раззак уулу Раззаков}}|Суреті=Iskhak Razzakov.jpg|Титулы=Қырғызстан КОКП бірінші хатшысы|Ту=Symbol-hammer-and-sickle.svg|Ту2=Emblem of the Kirghiz Soviet Socialist Republic (1956–1991), Emblem of Kyrgyzstan (1991–1994).svg|Басқара бастады=1950 жыл 10 шілде|Басқаруын аяқтады=1961 жыл 9 мамыр|Ізашары=Николай Боголюбов|Ізбасары=Турдакун Усубалиев|Титулы_2=Қырғыз КСР Министрлер Кеңесінің 7-ші төрағасы|Ту_2=Emblem of the Kirghiz Soviet Socialist Republic (1956–1991), Emblem of Kyrgyzstan (1991–1994).svg|Ту2_2=Flag of the Kirghiz SSR 1940-1952.svg|Басқара бастады_2=1945 жыл 14 қараша|Ізашары_2=Турабай Кулатов|Ізбасары_2=Абды Суеркулов|Туған күні=25.11.1910|Туған жері=Майтонбоз, [[Ферғана облысы (Ресей империясы)|Ферғана облысы]], [[Ресей империясы]]|Қайтыс болған жері=[[Мәскеу]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]|Қайтыс болған күні=19.03.1979|Партиясы=КОКП (1940 жылдан)|Commons=Iskhak Razzakov|Азаматтығы={{USSR}}|Марапаттары={{Ленин ордені}} {{Қызыл жұлдыз ордені}} {{I дәрежелі Отан соғысы ордені}}}}
'''Исхак Раззақұлы Раззаков''' ({{Lang-ky|Исхак Раззак уулу Раззаков}}; [[25 қазан]] [[1910 жыл|1910]], Коросон ауылы, Майтонбоз, [[Ферғана облысы (Ресей империясы)|Ферғана облысы]], [[Ресей империясы]]  — [[19 наурыз]] [[1979 жыл|1979]], [[Мәскеу]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — қырғыз кеңестік мемлекет және партия қайраткері. 1950 жыл 7 шілдеден 1961 жыл 9 мамырға дейін Қырғызстан Коммунистік партиясының бірінші хатшысы қызметін атқарған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ru.sputnik.kg/20200111/razzakov-iskhak-biografiya-1046736375.html|title=Раззаков Исхак Раззакович — биография|author=|date=2020-01-11|work=|publisher=sputnik.kg|accessdate=2026-04-24|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
Исхак Раззаков 1910 жылғы 25 қазанда Ресей Түркістаны құрамындағы Коросон ауылында (қазіргі [[Баткен облысы]], Ленин ауылы) дүниеге келген. 3 жасында анасынан айырылып, екі жылдан кейін әкесі де қайтыс болған. Туыстары оны балалар үйіне тапсырып, сол жерде әртүрлі тілдерді меңгерген. Раззаков Өзбекстан мен Ресейде білім алған. Кейін [[Самарқан]] қаласында қоғамтану пәнінен сабақ берген.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://expeducation.ru/article/view?id=11989|title=ЛИЧНОСТЬ ИСХАКА РАЗЗАКОВА|author=Темиралиева Г.Т. |date=2020-10-15|work=|publisher=expeducation.ru|accessdate=2026-04-24|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Мансапы ==
Исхак Раззаков 1945 жылдың қарашасында Қырғыз КСР Халық Комиссарлар Кеңесі төрағасы болып тағайындалды. Тағайындалған кезде небәрі 35 жаста болған. Оның бұған дейінгі қызметінің көп бөлігі Кеңес Одағы Коммунистік партиясы құрамында, негізінен [[Өзбек Кеңестік Социалистік Республикасы|Өзбек КСР]] аумағында өткен. 1946 жылдың ақпанында: Мен Қырғызстанда ұзақ жұмыс істеген жоқпын, бірақ сіздердің сенімдеріңіз мен үшін өте қымбат. Мен, халқымыздың ұлы ретінде, барлық күш-жігерім мен білімімді ұлы міндеттерді орындауға арнаймын — деп мәлімдеген.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://lib.kstu.kg/%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2/|title=Исхак Раззаков — Первый Секретарь ЦК Компартии Киргизии.
|author=|date=|work=|publisher=lib.kstu.kg|accessdate=2026-04-24|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

Исхак Раззаков қызмет еткен кезең Қырғызстан экономикасын дамытуға бағытталған шараларымен ерекшеленді, әсіресе ауыл шаруашылығына ерекше көңіл бөлінді. 1950 жылы Қырғызстан Коммунистік партиясының Бірінші хатшысы болып тағайындалды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kutbilim.kg/ru/news/inner/ishak-razzakov-natsionalnyy-lider-kyrgyzov-v-xx-veke/|title=ИСХАК РАЗЗАКОВ- НАЦИОНАЛЬНЫЙ ЛИДЕР КЫРГЫЗОВ В XX ВЕКЕ|author=Абытов Б.К|date=2020-10-29|work=|publisher=kutbilim.kg|accessdate=2026-04-24|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

Исхак Раззаков Қырғызстанның қалыптасуы мен дамуына үлкен үлес қосты. Басшылығы кезінде елде маңызды әлеуметтік-экономикалық өзгерістер жүзеге асты.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://en.kabar.kg/news/president-jeenbekov-visits-ischak-razzaqov-museum-in-batken-oblast/|title=President Jeenbekov visits Ischak Razzaqov museum in Batken oblast|lang=en}}&lt;/ref&gt; Қырғызстанда жоғары білім беру жүйесі дамып, қазіргі мемлекеттік университет, политехникалық институт және әйелдер педагогикалық институты салынды. Мәдени салада айтарлықтай ілгерілеу болды. Басқару жылдарында ұлттық өнер мен мәдениет өркендей түсті. Өнеркәсіп саласында 20-ға жуық ірі нысан іске қосылды. Фрунзе ауыл шаруашылығы зауыты және Ош таулы автожолы салынды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://mir24.tv/news/16500514/teper-razzakov-v-kyrgyzstane-isfanu-pereimenovali-v-chest-sovetskogo-deyatelya|title=Теперь Раззаков: в Кыргызстане город Исфана переименовали в честь советского деятеля|author=|date=2022-03-16|work=|publisher=mir24.tv|accessdate=2026-04-24|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Өлімі ==
Исхак Раззаков 1960-жылдары Никита Хрущёвтің сенімінен шығып, саяси қудалауға ұшырады. Отбасымен бірге Мәскеу қаласына көшіп, сол жерде 1979 жылғы 19 наурызда қайтыс болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ферғана облысында (Ресей империясы) туғандар]]
[[Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қырғызстан батырлары]]
[[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]]
[[Санат:Еңбектегі ерлігі үшін медалінің иегерлері]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қырғыз КСР үкімет басшылары]]
[[Санат:КОКП ОК мүшелері]]
[[Санат:КОКП XIX съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП XX съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП XXI съезінің делегаттары]]
[[Санат:Өзбекстан компартиясы ОК хатшылары]]</text>
      <sha1>kivtx9jqp2r3ct90leczrbxhegpf6zm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591567</id>
      <parentid>3591563</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T05:55:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheNomadEditor</username>
        <id>120280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Өзбек КСР үкімет басшылары орынбасарлары|Өзбек КСР үкімет басшылары орынбасарлары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3591567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9254" sha1="e8q94hxvuw1anytq4amxegpzf1dbvdt" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер|Қазақша есімі=Исхак Раззаков|Шынайы есімі={{lang-ky|Исхак Раззак уулу Раззаков}}|Суреті=Iskhak Razzakov.jpg|Титулы=Қырғызстан КОКП бірінші хатшысы|Ту=Symbol-hammer-and-sickle.svg|Ту2=Emblem of the Kirghiz Soviet Socialist Republic (1956–1991), Emblem of Kyrgyzstan (1991–1994).svg|Басқара бастады=1950 жыл 10 шілде|Басқаруын аяқтады=1961 жыл 9 мамыр|Ізашары=Николай Боголюбов|Ізбасары=Турдакун Усубалиев|Титулы_2=Қырғыз КСР Министрлер Кеңесінің 7-ші төрағасы|Ту_2=Emblem of the Kirghiz Soviet Socialist Republic (1956–1991), Emblem of Kyrgyzstan (1991–1994).svg|Ту2_2=Flag of the Kirghiz SSR 1940-1952.svg|Басқара бастады_2=1945 жыл 14 қараша|Ізашары_2=Турабай Кулатов|Ізбасары_2=Абды Суеркулов|Туған күні=25.11.1910|Туған жері=Майтонбоз, [[Ферғана облысы (Ресей империясы)|Ферғана облысы]], [[Ресей империясы]]|Қайтыс болған жері=[[Мәскеу]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]|Қайтыс болған күні=19.03.1979|Партиясы=КОКП (1940 жылдан)|Commons=Iskhak Razzakov|Азаматтығы={{USSR}}|Марапаттары={{Ленин ордені}} {{Қызыл жұлдыз ордені}} {{I дәрежелі Отан соғысы ордені}}}}
'''Исхак Раззақұлы Раззаков''' ({{Lang-ky|Исхак Раззак уулу Раззаков}}; [[25 қазан]] [[1910 жыл|1910]], Коросон ауылы, Майтонбоз, [[Ферғана облысы (Ресей империясы)|Ферғана облысы]], [[Ресей империясы]]  — [[19 наурыз]] [[1979 жыл|1979]], [[Мәскеу]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — қырғыз кеңестік мемлекет және партия қайраткері. 1950 жыл 7 шілдеден 1961 жыл 9 мамырға дейін Қырғызстан Коммунистік партиясының бірінші хатшысы қызметін атқарған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ru.sputnik.kg/20200111/razzakov-iskhak-biografiya-1046736375.html|title=Раззаков Исхак Раззакович — биография|author=|date=2020-01-11|work=|publisher=sputnik.kg|accessdate=2026-04-24|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
Исхак Раззаков 1910 жылғы 25 қазанда Ресей Түркістаны құрамындағы Коросон ауылында (қазіргі [[Баткен облысы]], Ленин ауылы) дүниеге келген. 3 жасында анасынан айырылып, екі жылдан кейін әкесі де қайтыс болған. Туыстары оны балалар үйіне тапсырып, сол жерде әртүрлі тілдерді меңгерген. Раззаков Өзбекстан мен Ресейде білім алған. Кейін [[Самарқан]] қаласында қоғамтану пәнінен сабақ берген.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://expeducation.ru/article/view?id=11989|title=ЛИЧНОСТЬ ИСХАКА РАЗЗАКОВА|author=Темиралиева Г.Т. |date=2020-10-15|work=|publisher=expeducation.ru|accessdate=2026-04-24|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Мансапы ==
Исхак Раззаков 1945 жылдың қарашасында Қырғыз КСР Халық Комиссарлар Кеңесі төрағасы болып тағайындалды. Тағайындалған кезде небәрі 35 жаста болған. Оның бұған дейінгі қызметінің көп бөлігі Кеңес Одағы Коммунистік партиясы құрамында, негізінен [[Өзбек Кеңестік Социалистік Республикасы|Өзбек КСР]] аумағында өткен. 1946 жылдың ақпанында: Мен Қырғызстанда ұзақ жұмыс істеген жоқпын, бірақ сіздердің сенімдеріңіз мен үшін өте қымбат. Мен, халқымыздың ұлы ретінде, барлық күш-жігерім мен білімімді ұлы міндеттерді орындауға арнаймын — деп мәлімдеген.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://lib.kstu.kg/%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2/|title=Исхак Раззаков — Первый Секретарь ЦК Компартии Киргизии.
|author=|date=|work=|publisher=lib.kstu.kg|accessdate=2026-04-24|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

Исхак Раззаков қызмет еткен кезең Қырғызстан экономикасын дамытуға бағытталған шараларымен ерекшеленді, әсіресе ауыл шаруашылығына ерекше көңіл бөлінді. 1950 жылы Қырғызстан Коммунистік партиясының Бірінші хатшысы болып тағайындалды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kutbilim.kg/ru/news/inner/ishak-razzakov-natsionalnyy-lider-kyrgyzov-v-xx-veke/|title=ИСХАК РАЗЗАКОВ- НАЦИОНАЛЬНЫЙ ЛИДЕР КЫРГЫЗОВ В XX ВЕКЕ|author=Абытов Б.К|date=2020-10-29|work=|publisher=kutbilim.kg|accessdate=2026-04-24|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

Исхак Раззаков Қырғызстанның қалыптасуы мен дамуына үлкен үлес қосты. Басшылығы кезінде елде маңызды әлеуметтік-экономикалық өзгерістер жүзеге асты.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://en.kabar.kg/news/president-jeenbekov-visits-ischak-razzaqov-museum-in-batken-oblast/|title=President Jeenbekov visits Ischak Razzaqov museum in Batken oblast|lang=en}}&lt;/ref&gt; Қырғызстанда жоғары білім беру жүйесі дамып, қазіргі мемлекеттік университет, политехникалық институт және әйелдер педагогикалық институты салынды. Мәдени салада айтарлықтай ілгерілеу болды. Басқару жылдарында ұлттық өнер мен мәдениет өркендей түсті. Өнеркәсіп саласында 20-ға жуық ірі нысан іске қосылды. Фрунзе ауыл шаруашылығы зауыты және Ош таулы автожолы салынды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://mir24.tv/news/16500514/teper-razzakov-v-kyrgyzstane-isfanu-pereimenovali-v-chest-sovetskogo-deyatelya|title=Теперь Раззаков: в Кыргызстане город Исфана переименовали в честь советского деятеля|author=|date=2022-03-16|work=|publisher=mir24.tv|accessdate=2026-04-24|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Өлімі ==
Исхак Раззаков 1960-жылдары Никита Хрущёвтің сенімінен шығып, саяси қудалауға ұшырады. Отбасымен бірге Мәскеу қаласына көшіп, сол жерде 1979 жылғы 19 наурызда қайтыс болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ферғана облысында (Ресей империясы) туғандар]]
[[Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қырғызстан батырлары]]
[[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]]
[[Санат:Еңбектегі ерлігі үшін медалінің иегерлері]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қырғыз КСР үкімет басшылары]]
[[Санат:КОКП ОК мүшелері]]
[[Санат:КОКП XIX съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП XX съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП XXI съезінің делегаттары]]
[[Санат:Өзбекстан компартиясы ОК хатшылары]]
[[Санат:Өзбек КСР үкімет басшылары орынбасарлары]]</text>
      <sha1>e8q94hxvuw1anytq4amxegpzf1dbvdt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Anahit Hoveyan</title>
    <ns>3</ns>
    <id>780001</id>
    <revision>
      <id>3591348</id>
      <timestamp>2026-04-24T20:11:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3591348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="212" sha1="t3vfdmvbjz51xuu5d9rd1v02qa416fb" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Anahit Hoveyan}}

-- [[Қатысушы:Sibom|Sibom]] ([[Қатысушы талқылауы:Sibom|талқылауы]]) 01:11, 2026 ж. сәуірдің 25 (+05)</text>
      <sha1>t3vfdmvbjz51xuu5d9rd1v02qa416fb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ли Бён Хун</title>
    <ns>0</ns>
    <id>780002</id>
    <revision>
      <id>3591475</id>
      <timestamp>2026-04-24T22:59:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: Ли Бёң-хун (1944 жылғы 14 қазанда туған) — оңтүстіккореялық теледидар режиссері және продюсері. Ол тарихи телехикаяларды түсіруімен кеңінен танымал, әсіресе «Чосонның 500 жылы» (1983–1990), «Тәуіп Хо Жун» (1999), «Сарайдағы асыл тас: Тэ Чан Гым» (2003) және «Дон И» (2010) сияқт...</comment>
      <origin>3591475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3201" sha1="l2w3ey5ptg5owwbn3vvos7yk36vs3i8" xml:space="preserve">Ли Бёң-хун (1944 жылғы 14 қазанда туған) — оңтүстіккореялық теледидар режиссері және продюсері. Ол тарихи телехикаяларды түсіруімен кеңінен танымал, әсіресе «Чосонның 500 жылы» (1983–1990), «Тәуіп Хо Жун» (1999), «Сарайдағы асыл тас: Тэ Чан Гым» (2003) және «Дон И» (2010) сияқты туындыларымен белгілі.
== Мансабы ==

Ли Бён-хун 1970 жылы MBC телеарнасында жұмыс істей бастады, ал 1974 жылы режиссер ретінде жеке дебютін жасады.

1983 жылы ол жазушы Shin Bong-seungмен бірге сегіз жылға созылған «Чосонның 500 жылы» атты маңызды телехикаяны шығарды. Бұл жоба тарихи драмалар (корейше sageuk) жанрын түбегейлі өзгертіп, бірсарынды тарихи шежірелерден Annals of the Joseon Dynasty сияқты нақты тарихи деректерді көркем түрде интерпретациялауға көшірді. Одан кейінгі, Kim Jung-soo жазған заманауи «Менің анамның теңізі» (1993) драмасы да үлкен табысқа жетіп, көрілім деңгейі 51,6%-ға дейін жетті.[1]

Алайда 1999 жылы Ли sageuk жанрын түбегейлі жаңартты. Оның «Хо Джун» телехикаясы алғаш рет патшалар мен ақсүйектердің орнына қарапайым адамды басты кейіпкер етіп көрсетті. Jun Kwang-ryul сарай дәрігері Хо Джун рөлін сомдады. Ол Dongui Bogam еңбегін жазған тұлға ретінде бейнеленді — бұл корей дәстүрлі медицинасының негізгі еңбектерінің бірі. «Хо Джун» 64% көрілім көрсеткішіне жетіп, корей драмалары тарихындағы ең жоғары рейтингтердің біріне айналды.[1][2]

2001 жылы бұл табыстың жалғасы ретінде «Сандо» жарық көрді — Choi In-ho романына негізделген туынды, онда аңызға айналған саудагер Им Сан-октың өмірі баяндалады. Ли бұл жобада да басты рөлге Джун Кван-рёльді қайта таңдады.[3]

Журналистер Лидің тарихи драмаларды жаңғыртуға бағытталған осы тәсілін «fusion sageuk» деп атады. Ол бұрын тек үлкен жастағы ер көрермендерге арналған, күрделі әрі бірсарынды тарихи драмаларды заманауи әрі тартымды етіп, жас көрермендерге де қызықты қыла алды.</text>
      <sha1>l2w3ey5ptg5owwbn3vvos7yk36vs3i8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591476</id>
      <parentid>3591475</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T23:01:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мансабы */</comment>
      <origin>3591476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6805" sha1="dtj0gnq5qdi8mue7nndy55geqoawv05" xml:space="preserve">Ли Бёң-хун (1944 жылғы 14 қазанда туған) — оңтүстіккореялық теледидар режиссері және продюсері. Ол тарихи телехикаяларды түсіруімен кеңінен танымал, әсіресе «Чосонның 500 жылы» (1983–1990), «Тәуіп Хо Жун» (1999), «Сарайдағы асыл тас: Тэ Чан Гым» (2003) және «Дон И» (2010) сияқты туындыларымен белгілі.
== Мансабы ==

Ли Бён-хун 1970 жылы MBC телеарнасында жұмыс істей бастады, ал 1974 жылы режиссер ретінде жеке дебютін жасады.

1983 жылы ол жазушы Shin Bong-seungмен бірге сегіз жылға созылған «Чосонның 500 жылы» атты маңызды телехикаяны шығарды. Бұл жоба тарихи драмалар (корейше sageuk) жанрын түбегейлі өзгертіп, бірсарынды тарихи шежірелерден Annals of the Joseon Dynasty сияқты нақты тарихи деректерді көркем түрде интерпретациялауға көшірді. Одан кейінгі, Kim Jung-soo жазған заманауи «Менің анамның теңізі» (1993) драмасы да үлкен табысқа жетіп, көрілім деңгейі 51,6%-ға дейін жетті.[1]

Алайда 1999 жылы Ли sageuk жанрын түбегейлі жаңартты. Оның «Хо Джун» телехикаясы алғаш рет патшалар мен ақсүйектердің орнына қарапайым адамды басты кейіпкер етіп көрсетті. Jun Kwang-ryul сарай дәрігері Хо Джун рөлін сомдады. Ол Dongui Bogam еңбегін жазған тұлға ретінде бейнеленді — бұл корей дәстүрлі медицинасының негізгі еңбектерінің бірі. «Хо Джун» 64% көрілім көрсеткішіне жетіп, корей драмалары тарихындағы ең жоғары рейтингтердің біріне айналды.[1][2]

2001 жылы бұл табыстың жалғасы ретінде «Сандо» жарық көрді — Choi In-ho романына негізделген туынды, онда аңызға айналған саудагер Им Сан-октың өмірі баяндалады. Ли бұл жобада да басты рөлге Джун Кван-рёльді қайта таңдады.[3]

Журналистер Лидің тарихи драмаларды жаңғыртуға бағытталған осы тәсілін «fusion sageuk» деп атады. Ол бұрын тек үлкен жастағы ер көрермендерге арналған, күрделі әрі бірсарынды тарихи драмаларды заманауи әрі тартымды етіп, жас көрермендерге де қызықты қыла алды. 

Sageuk жанры 2003 жылы «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum) телехикаясымен бұрынғыдан да танымал бола түсті. Бұл туындының басты кейіпкері Чан Гым алғашында король сарайындағы аспаздықты меңгеріп, кейін Чосон тарихындағы алғашқы әйел сарай дәрігеріне айналады. Оңтүстік Кореяда сериал үлкен табысқа жетіп, ең жоғары көрілім көрсеткіші 57,8%-ды құрады (барлық уақыттағы ең жоғары рейтингті корей драмаларының ішінде оныншы орын).[1]

Жобаның бюджеті 15 миллион АҚШ долларын құрады, кейін ол 91 елге экспортталып, Korean Wave (корей мәдени толқыны) құбылысының басты қозғаушы күштерінің біріне айналды. Жалпы табысы 103,4 миллион долларды құрап, актриса Lee Young-ae-ні Қытайда супер жұлдызға, ал корей мәдениетінің символына айналдырды.[5]

Кейінгі жылдары Ли табысты тарихи драмаларды түсіруді жалғастырды. «Содон туралы баллада» (2005) — Пэкче патшасы Му мен қарсылас Силла патшалығының ханшайымы Сонхва арасындағы махаббат хикаясы (рөлдерді Jo Hyun-jae және Lee Bo-young сомдаған).[6]

«И Сан» (2007) — Чосон патшасы Чонджо мен оның көңілдесі Ыйбин Сон арасындағы махаббат туралы (басты рөлдерде Lee Seo-jin және Han Ji-min).[7]

«Тонъи» (2010) — сарайдағы су тасушы қызметші (мусури) болып бастаған Чхве Сук-биннің (рөлде Han Hyo-joo) патша Сукчонның көңілдесіне дейін көтерілу жолын баяндайды.[8][9]

«Патшаның дәрігері» (2012) сериалында Cho Seung-woo алғаш рет телехикаяда ойнап, жылқы дәрігерінен сарай дәрігеріне айналған кейіпкерді сомдады.[10]

Ли сценарист Choi Wan-kyu-мен «Хо Джун» және «Сандо» жобаларында, Kim Yi-young-пен «И Сан», «Тонъи» және «Патшаның дәрігері» сериалдарында, ал Kim Young-hyun-мен «Сарайдағы асыл тас» және «Содон туралы баллада» туындыларында бірге жұмыс істеді.

2016 жылы ол MBC арнасының 55 жылдығына арналған «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) драмасын түсіру барысында сценарист Чхве Ван-гюмен үшінші рет әріптестік орнатты. Бұл сериал түрмеде дүниеге келіп, кейін кедейлер мен әділетсіз айыпталған адамдарды қорғайтын әйел туралы. Басты рөлді Jin Se-yeon сомдады. 22 жастағы актриса Ли түсірген жобалардағы ең жас басты кейіпкер атанды.</text>
      <sha1>dtj0gnq5qdi8mue7nndy55geqoawv05</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591477</id>
      <parentid>3591476</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T23:01:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мансабы */</comment>
      <origin>3591477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6861" sha1="t4ls5mau62n4vr5bhmfzrjft7jjwb0u" xml:space="preserve">Ли Бёң-хун (1944 жылғы 14 қазанда туған) — оңтүстіккореялық теледидар режиссері және продюсері. Ол тарихи телехикаяларды түсіруімен кеңінен танымал, әсіресе «Чосонның 500 жылы» (1983–1990), «Тәуіп Хо Жун» (1999), «Сарайдағы асыл тас: Тэ Чан Гым» (2003) және «Дон И» (2010) сияқты туындыларымен белгілі.
== Мансабы ==

Ли Бён-хун 1970 жылы MBC телеарнасында жұмыс істей бастады, ал 1974 жылы режиссер ретінде жеке дебютін жасады.

1983 жылы ол жазушы Shin Bong-seungмен бірге сегіз жылға созылған «Чосонның 500 жылы» атты маңызды телехикаяны шығарды. Бұл жоба тарихи драмалар (корейше sageuk) жанрын түбегейлі өзгертіп, бірсарынды тарихи шежірелерден Annals of the Joseon Dynasty сияқты нақты тарихи деректерді көркем түрде интерпретациялауға көшірді. Одан кейінгі, Kim Jung-soo жазған заманауи «Менің анамның теңізі» (1993) драмасы да үлкен табысқа жетіп, көрілім деңгейі 51,6%-ға дейін жетті.[1]

Алайда 1999 жылы Ли sageuk жанрын түбегейлі жаңартты. Оның «Хо Джун» телехикаясы алғаш рет патшалар мен ақсүйектердің орнына қарапайым адамды басты кейіпкер етіп көрсетті. Jun Kwang-ryul сарай дәрігері Хо Джун рөлін сомдады. Ол Dongui Bogam еңбегін жазған тұлға ретінде бейнеленді — бұл корей дәстүрлі медицинасының негізгі еңбектерінің бірі. «Хо Джун» 64% көрілім көрсеткішіне жетіп, корей драмалары тарихындағы ең жоғары рейтингтердің біріне айналды.[1][2]

2001 жылы бұл табыстың жалғасы ретінде «Сандо» жарық көрді — Choi In-ho романына негізделген туынды, онда аңызға айналған саудагер Им Сан-октың өмірі баяндалады. Ли бұл жобада да басты рөлге Джун Кван-рёльді қайта таңдады.[3]

Журналистер Лидің тарихи драмаларды жаңғыртуға бағытталған осы тәсілін «fusion sageuk» деп атады. Ол бұрын тек үлкен жастағы ер көрермендерге арналған, күрделі әрі бірсарынды тарихи драмаларды заманауи әрі тартымды етіп, жас көрермендерге де қызықты қыла алды. 

Sageuk жанры 2003 жылы «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum) телехикаясымен бұрынғыдан да танымал бола түсті. Бұл туындының басты кейіпкері Чан Гым алғашында король сарайындағы аспаздықты меңгеріп, кейін Чосон тарихындағы алғашқы әйел сарай дәрігеріне айналады. Оңтүстік Кореяда сериал үлкен табысқа жетіп, ең жоғары көрілім көрсеткіші 57,8%-ды құрады (барлық уақыттағы ең жоғары рейтингті корей драмаларының ішінде оныншы орын).[1]

Жобаның бюджеті 15 миллион АҚШ долларын құрады, кейін ол 91 елге экспортталып, Korean Wave (корей мәдени толқыны) құбылысының басты қозғаушы күштерінің біріне айналды. Жалпы табысы 103,4 миллион долларды құрап, актриса Lee Young-ae-ні Қытайда супер жұлдызға, ал корей мәдениетінің символына айналдырды.[5]

Кейінгі жылдары Ли табысты тарихи драмаларды түсіруді жалғастырды. «Содон туралы баллада» (2005) — Пэкче патшасы Му мен қарсылас Силла патшалығының ханшайымы Сонхва арасындағы махаббат хикаясы (рөлдерді Jo Hyun-jae және Lee Bo-young сомдаған).[6]

«И Сан» (2007) — Чосон патшасы Чонджо мен оның көңілдесі Ыйбин Сон арасындағы махаббат туралы (басты рөлдерде Lee Seo-jin және Han Ji-min).[7]

«Тонъи» (2010) — сарайдағы су тасушы қызметші (мусури) болып бастаған Чхве Сук-биннің (рөлде Han Hyo-joo) патша Сукчонның көңілдесіне дейін көтерілу жолын баяндайды.[8][9]

«Патшаның дәрігері» (2012) сериалында Cho Seung-woo алғаш рет телехикаяда ойнап, жылқы дәрігерінен сарай дәрігеріне айналған кейіпкерді сомдады.[10]

Ли сценарист Choi Wan-kyu-мен «Хо Джун» және «Сандо» жобаларында, Kim Yi-young-пен «И Сан», «Тонъи» және «Патшаның дәрігері» сериалдарында, ал Kim Young-hyun-мен «Сарайдағы асыл тас» және «Содон туралы баллада» туындыларында бірге жұмыс істеді.

2016 жылы ол MBC арнасының 55 жылдығына арналған «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) драмасын түсіру барысында сценарист Чхве Ван-гюмен үшінші рет әріптестік орнатты. Бұл сериал түрмеде дүниеге келіп, кейін кедейлер мен әділетсіз айыпталған адамдарды қорғайтын әйел туралы. Басты рөлді Jin Se-yeon сомдады. 22 жастағы актриса Ли түсірген жобалардағы ең жас басты кейіпкер атанды.
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>t4ls5mau62n4vr5bhmfzrjft7jjwb0u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591478</id>
      <parentid>3591477</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T23:03:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мансабы */</comment>
      <origin>3591478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8884" sha1="aqzeszexv3f1ujnoes4cfs2hq2ddizh" xml:space="preserve">Ли Бёң-хун (1944 жылғы 14 қазанда туған) — оңтүстіккореялық теледидар режиссері және продюсері. Ол тарихи телехикаяларды түсіруімен кеңінен танымал, әсіресе «Чосонның 500 жылы» (1983–1990), «Тәуіп Хо Жун» (1999), «Сарайдағы асыл тас: Тэ Чан Гым» (2003) және «Дон И» (2010) сияқты туындыларымен белгілі.
== Мансабы ==

Ли Бён-хун 1970 жылы MBC телеарнасында жұмыс істей бастады, ал 1974 жылы режиссер ретінде жеке дебютін жасады.

1983 жылы ол жазушы Shin Bong-seungмен бірге сегіз жылға созылған «Чосонның 500 жылы» атты маңызды телехикаяны шығарды. Бұл жоба тарихи драмалар (корейше sageuk) жанрын түбегейлі өзгертіп, бірсарынды тарихи шежірелерден Annals of the Joseon Dynasty сияқты нақты тарихи деректерді көркем түрде интерпретациялауға көшірді. Одан кейінгі, Kim Jung-soo жазған заманауи «Менің анамның теңізі» (1993) драмасы да үлкен табысқа жетіп, көрілім деңгейі 51,6%-ға дейін жетті.[1]

Алайда 1999 жылы Ли sageuk жанрын түбегейлі жаңартты. Оның «Хо Джун» телехикаясы алғаш рет патшалар мен ақсүйектердің орнына қарапайым адамды басты кейіпкер етіп көрсетті. Jun Kwang-ryul сарай дәрігері Хо Джун рөлін сомдады. Ол Dongui Bogam еңбегін жазған тұлға ретінде бейнеленді — бұл корей дәстүрлі медицинасының негізгі еңбектерінің бірі. «Хо Джун» 64% көрілім көрсеткішіне жетіп, корей драмалары тарихындағы ең жоғары рейтингтердің біріне айналды.[1][2]

2001 жылы бұл табыстың жалғасы ретінде «Сандо» жарық көрді — Choi In-ho романына негізделген туынды, онда аңызға айналған саудагер Им Сан-октың өмірі баяндалады. Ли бұл жобада да басты рөлге Джун Кван-рёльді қайта таңдады.[3]

Журналистер Лидің тарихи драмаларды жаңғыртуға бағытталған осы тәсілін «fusion sageuk» деп атады. Ол бұрын тек үлкен жастағы ер көрермендерге арналған, күрделі әрі бірсарынды тарихи драмаларды заманауи әрі тартымды етіп, жас көрермендерге де қызықты қыла алды. 

Sageuk жанры 2003 жылы «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum) телехикаясымен бұрынғыдан да танымал бола түсті. Бұл туындының басты кейіпкері Чан Гым алғашында король сарайындағы аспаздықты меңгеріп, кейін Чосон тарихындағы алғашқы әйел сарай дәрігеріне айналады. Оңтүстік Кореяда сериал үлкен табысқа жетіп, ең жоғары көрілім көрсеткіші 57,8%-ды құрады (барлық уақыттағы ең жоғары рейтингті корей драмаларының ішінде оныншы орын).[1]

Жобаның бюджеті 15 миллион АҚШ долларын құрады, кейін ол 91 елге экспортталып, Korean Wave (корей мәдени толқыны) құбылысының басты қозғаушы күштерінің біріне айналды. Жалпы табысы 103,4 миллион долларды құрап, актриса Lee Young-ae-ні Қытайда супер жұлдызға, ал корей мәдениетінің символына айналдырды.[5]

Кейінгі жылдары Ли табысты тарихи драмаларды түсіруді жалғастырды. «Содон туралы баллада» (2005) — Пэкче патшасы Му мен қарсылас Силла патшалығының ханшайымы Сонхва арасындағы махаббат хикаясы (рөлдерді Jo Hyun-jae және Lee Bo-young сомдаған).[6]

«И Сан» (2007) — Чосон патшасы Чонджо мен оның көңілдесі Ыйбин Сон арасындағы махаббат туралы (басты рөлдерде Lee Seo-jin және Han Ji-min).[7]

«Тонъи» (2010) — сарайдағы су тасушы қызметші (мусури) болып бастаған Чхве Сук-биннің (рөлде Han Hyo-joo) патша Сукчонның көңілдесіне дейін көтерілу жолын баяндайды.[8][9]

«Патшаның дәрігері» (2012) сериалында Cho Seung-woo алғаш рет телехикаяда ойнап, жылқы дәрігерінен сарай дәрігеріне айналған кейіпкерді сомдады.[10]

Ли сценарист Choi Wan-kyu-мен «Хо Джун» және «Сандо» жобаларында, Kim Yi-young-пен «И Сан», «Тонъи» және «Патшаның дәрігері» сериалдарында, ал Kim Young-hyun-мен «Сарайдағы асыл тас» және «Содон туралы баллада» туындыларында бірге жұмыс істеді.

2016 жылы ол MBC арнасының 55 жылдығына арналған «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) драмасын түсіру барысында сценарист Чхве Ван-гюмен үшінші рет әріптестік орнатты. Бұл сериал түрмеде дүниеге келіп, кейін кедейлер мен әділетсіз айыпталған адамдарды қорғайтын әйел туралы. Басты рөлді Jin Se-yeon сомдады. 22 жастағы актриса Ли түсірген жобалардағы ең жас басты кейіпкер атанды.
== Фильмография ==

Режиссер ретінде (As director)

* «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) — MBC, 2016
* «Патшаның дәрігері» (The King’s Doctor) — MBC, 2012–2013
* «Тонъи» (Dong Yi) — MBC, 2010
* «И Сан: Сарай желі» (Lee San, Wind of the Palace) — MBC, 2007–2008
* «Содон туралы баллада» (Ballad of Seodong) — SBS, 2005–2006
* «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum: Jewel in the Palace) — MBC, 2003–2004
* «Сандо: Чосон саудагерлері» (Sangdo, Merchants of Joseon) — MBC, 2001–2002
* «Хо Джун» (Hur Jun) — MBC, 1999–2000
* «Үшінші адам» (The Third Man) — MBC, 1997
* «Менің анамның теңізі» (My Mother’s Sea) — MBC, 1993

«Чосонның 500 жылы» сериясы:

* «Тэвонгун» — MBC, 1990
* «Памун» — MBC, 1989
* «Хегён ханымның естеліктері» — MBC, 1988–1989
* «Инхён ханшайым» — MBC, 1988
* «Намхан тау қамалы» — MBC, 1986–1987
* «Хвечхун қақпасы» — MBC, 1986
* «Имджин соғысы» — MBC, 1985–1986
* «Жел орхидеясы» — MBC, 1985
* «Қар арасындағы өрік ағашы» — MBC, 1984–1985
* «Тамыры терең ағаш» — MBC, 1983
* «Чудон сарайының патшасы» — MBC, 1983
* «Намган Ли Сын-хун» — MBC, 1982
* «3-сынып» (제3교실) — MBC, 1975
* «113 тергеу бөлімі» (113 수사본부) — MBC, 1974

⸻

Продюсер ретінде (As producer)

* «Патша жолы» (The Royal Road) — MBC, 1998
* «Қызғаныш» (Jealousy) — MBC, 1992

⸻

Кітап (Book)

* «Арман патшалығы: Режиссер Ли Бён-хунның драмалық тарихы» (Sewora Kingdom of Dreams: Director Lee Byung-hoon’s Drama Story) — 2009

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>aqzeszexv3f1ujnoes4cfs2hq2ddizh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591479</id>
      <parentid>3591478</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T23:03:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Фильмография */</comment>
      <origin>3591479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8876" sha1="o6ubzrisr03qxe13wux94qcx9q2748l" xml:space="preserve">Ли Бёң-хун (1944 жылғы 14 қазанда туған) — оңтүстіккореялық теледидар режиссері және продюсері. Ол тарихи телехикаяларды түсіруімен кеңінен танымал, әсіресе «Чосонның 500 жылы» (1983–1990), «Тәуіп Хо Жун» (1999), «Сарайдағы асыл тас: Тэ Чан Гым» (2003) және «Дон И» (2010) сияқты туындыларымен белгілі.
== Мансабы ==

Ли Бён-хун 1970 жылы MBC телеарнасында жұмыс істей бастады, ал 1974 жылы режиссер ретінде жеке дебютін жасады.

1983 жылы ол жазушы Shin Bong-seungмен бірге сегіз жылға созылған «Чосонның 500 жылы» атты маңызды телехикаяны шығарды. Бұл жоба тарихи драмалар (корейше sageuk) жанрын түбегейлі өзгертіп, бірсарынды тарихи шежірелерден Annals of the Joseon Dynasty сияқты нақты тарихи деректерді көркем түрде интерпретациялауға көшірді. Одан кейінгі, Kim Jung-soo жазған заманауи «Менің анамның теңізі» (1993) драмасы да үлкен табысқа жетіп, көрілім деңгейі 51,6%-ға дейін жетті.[1]

Алайда 1999 жылы Ли sageuk жанрын түбегейлі жаңартты. Оның «Хо Джун» телехикаясы алғаш рет патшалар мен ақсүйектердің орнына қарапайым адамды басты кейіпкер етіп көрсетті. Jun Kwang-ryul сарай дәрігері Хо Джун рөлін сомдады. Ол Dongui Bogam еңбегін жазған тұлға ретінде бейнеленді — бұл корей дәстүрлі медицинасының негізгі еңбектерінің бірі. «Хо Джун» 64% көрілім көрсеткішіне жетіп, корей драмалары тарихындағы ең жоғары рейтингтердің біріне айналды.[1][2]

2001 жылы бұл табыстың жалғасы ретінде «Сандо» жарық көрді — Choi In-ho романына негізделген туынды, онда аңызға айналған саудагер Им Сан-октың өмірі баяндалады. Ли бұл жобада да басты рөлге Джун Кван-рёльді қайта таңдады.[3]

Журналистер Лидің тарихи драмаларды жаңғыртуға бағытталған осы тәсілін «fusion sageuk» деп атады. Ол бұрын тек үлкен жастағы ер көрермендерге арналған, күрделі әрі бірсарынды тарихи драмаларды заманауи әрі тартымды етіп, жас көрермендерге де қызықты қыла алды. 

Sageuk жанры 2003 жылы «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum) телехикаясымен бұрынғыдан да танымал бола түсті. Бұл туындының басты кейіпкері Чан Гым алғашында король сарайындағы аспаздықты меңгеріп, кейін Чосон тарихындағы алғашқы әйел сарай дәрігеріне айналады. Оңтүстік Кореяда сериал үлкен табысқа жетіп, ең жоғары көрілім көрсеткіші 57,8%-ды құрады (барлық уақыттағы ең жоғары рейтингті корей драмаларының ішінде оныншы орын).[1]

Жобаның бюджеті 15 миллион АҚШ долларын құрады, кейін ол 91 елге экспортталып, Korean Wave (корей мәдени толқыны) құбылысының басты қозғаушы күштерінің біріне айналды. Жалпы табысы 103,4 миллион долларды құрап, актриса Lee Young-ae-ні Қытайда супер жұлдызға, ал корей мәдениетінің символына айналдырды.[5]

Кейінгі жылдары Ли табысты тарихи драмаларды түсіруді жалғастырды. «Содон туралы баллада» (2005) — Пэкче патшасы Му мен қарсылас Силла патшалығының ханшайымы Сонхва арасындағы махаббат хикаясы (рөлдерді Jo Hyun-jae және Lee Bo-young сомдаған).[6]

«И Сан» (2007) — Чосон патшасы Чонджо мен оның көңілдесі Ыйбин Сон арасындағы махаббат туралы (басты рөлдерде Lee Seo-jin және Han Ji-min).[7]

«Тонъи» (2010) — сарайдағы су тасушы қызметші (мусури) болып бастаған Чхве Сук-биннің (рөлде Han Hyo-joo) патша Сукчонның көңілдесіне дейін көтерілу жолын баяндайды.[8][9]

«Патшаның дәрігері» (2012) сериалында Cho Seung-woo алғаш рет телехикаяда ойнап, жылқы дәрігерінен сарай дәрігеріне айналған кейіпкерді сомдады.[10]

Ли сценарист Choi Wan-kyu-мен «Хо Джун» және «Сандо» жобаларында, Kim Yi-young-пен «И Сан», «Тонъи» және «Патшаның дәрігері» сериалдарында, ал Kim Young-hyun-мен «Сарайдағы асыл тас» және «Содон туралы баллада» туындыларында бірге жұмыс істеді.

2016 жылы ол MBC арнасының 55 жылдығына арналған «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) драмасын түсіру барысында сценарист Чхве Ван-гюмен үшінші рет әріптестік орнатты. Бұл сериал түрмеде дүниеге келіп, кейін кедейлер мен әділетсіз айыпталған адамдарды қорғайтын әйел туралы. Басты рөлді Jin Se-yeon сомдады. 22 жастағы актриса Ли түсірген жобалардағы ең жас басты кейіпкер атанды.
== Фильмография ==

===Режиссер ретінде===

* «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) — MBC, 2016
* «Патшаның дәрігері» (The King’s Doctor) — MBC, 2012–2013
* «Тонъи» (Dong Yi) — MBC, 2010
* «И Сан: Сарай желі» (Lee San, Wind of the Palace) — MBC, 2007–2008
* «Содон туралы баллада» (Ballad of Seodong) — SBS, 2005–2006
* «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum: Jewel in the Palace) — MBC, 2003–2004
* «Сандо: Чосон саудагерлері» (Sangdo, Merchants of Joseon) — MBC, 2001–2002
* «Хо Джун» (Hur Jun) — MBC, 1999–2000
* «Үшінші адам» (The Third Man) — MBC, 1997
* «Менің анамның теңізі» (My Mother’s Sea) — MBC, 1993

«Чосонның 500 жылы» сериясы:

* «Тэвонгун» — MBC, 1990
* «Памун» — MBC, 1989
* «Хегён ханымның естеліктері» — MBC, 1988–1989
* «Инхён ханшайым» — MBC, 1988
* «Намхан тау қамалы» — MBC, 1986–1987
* «Хвечхун қақпасы» — MBC, 1986
* «Имджин соғысы» — MBC, 1985–1986
* «Жел орхидеясы» — MBC, 1985
* «Қар арасындағы өрік ағашы» — MBC, 1984–1985
* «Тамыры терең ағаш» — MBC, 1983
* «Чудон сарайының патшасы» — MBC, 1983
* «Намган Ли Сын-хун» — MBC, 1982
* «3-сынып» (제3교실) — MBC, 1975
* «113 тергеу бөлімі» (113 수사본부) — MBC, 1974

⸻

Продюсер ретінде (As producer)

* «Патша жолы» (The Royal Road) — MBC, 1998
* «Қызғаныш» (Jealousy) — MBC, 1992

⸻

Кітап (Book)

* «Арман патшалығы: Режиссер Ли Бён-хунның драмалық тарихы» (Sewora Kingdom of Dreams: Director Lee Byung-hoon’s Drama Story) — 2009

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>o6ubzrisr03qxe13wux94qcx9q2748l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591480</id>
      <parentid>3591479</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T23:04:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Режиссер ретінде */</comment>
      <origin>3591480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8856" sha1="hcuc77i0n9gcu1o0hh97df7k0nvup93" xml:space="preserve">Ли Бёң-хун (1944 жылғы 14 қазанда туған) — оңтүстіккореялық теледидар режиссері және продюсері. Ол тарихи телехикаяларды түсіруімен кеңінен танымал, әсіресе «Чосонның 500 жылы» (1983–1990), «Тәуіп Хо Жун» (1999), «Сарайдағы асыл тас: Тэ Чан Гым» (2003) және «Дон И» (2010) сияқты туындыларымен белгілі.
== Мансабы ==

Ли Бён-хун 1970 жылы MBC телеарнасында жұмыс істей бастады, ал 1974 жылы режиссер ретінде жеке дебютін жасады.

1983 жылы ол жазушы Shin Bong-seungмен бірге сегіз жылға созылған «Чосонның 500 жылы» атты маңызды телехикаяны шығарды. Бұл жоба тарихи драмалар (корейше sageuk) жанрын түбегейлі өзгертіп, бірсарынды тарихи шежірелерден Annals of the Joseon Dynasty сияқты нақты тарихи деректерді көркем түрде интерпретациялауға көшірді. Одан кейінгі, Kim Jung-soo жазған заманауи «Менің анамның теңізі» (1993) драмасы да үлкен табысқа жетіп, көрілім деңгейі 51,6%-ға дейін жетті.[1]

Алайда 1999 жылы Ли sageuk жанрын түбегейлі жаңартты. Оның «Хо Джун» телехикаясы алғаш рет патшалар мен ақсүйектердің орнына қарапайым адамды басты кейіпкер етіп көрсетті. Jun Kwang-ryul сарай дәрігері Хо Джун рөлін сомдады. Ол Dongui Bogam еңбегін жазған тұлға ретінде бейнеленді — бұл корей дәстүрлі медицинасының негізгі еңбектерінің бірі. «Хо Джун» 64% көрілім көрсеткішіне жетіп, корей драмалары тарихындағы ең жоғары рейтингтердің біріне айналды.[1][2]

2001 жылы бұл табыстың жалғасы ретінде «Сандо» жарық көрді — Choi In-ho романына негізделген туынды, онда аңызға айналған саудагер Им Сан-октың өмірі баяндалады. Ли бұл жобада да басты рөлге Джун Кван-рёльді қайта таңдады.[3]

Журналистер Лидің тарихи драмаларды жаңғыртуға бағытталған осы тәсілін «fusion sageuk» деп атады. Ол бұрын тек үлкен жастағы ер көрермендерге арналған, күрделі әрі бірсарынды тарихи драмаларды заманауи әрі тартымды етіп, жас көрермендерге де қызықты қыла алды. 

Sageuk жанры 2003 жылы «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum) телехикаясымен бұрынғыдан да танымал бола түсті. Бұл туындының басты кейіпкері Чан Гым алғашында король сарайындағы аспаздықты меңгеріп, кейін Чосон тарихындағы алғашқы әйел сарай дәрігеріне айналады. Оңтүстік Кореяда сериал үлкен табысқа жетіп, ең жоғары көрілім көрсеткіші 57,8%-ды құрады (барлық уақыттағы ең жоғары рейтингті корей драмаларының ішінде оныншы орын).[1]

Жобаның бюджеті 15 миллион АҚШ долларын құрады, кейін ол 91 елге экспортталып, Korean Wave (корей мәдени толқыны) құбылысының басты қозғаушы күштерінің біріне айналды. Жалпы табысы 103,4 миллион долларды құрап, актриса Lee Young-ae-ні Қытайда супер жұлдызға, ал корей мәдениетінің символына айналдырды.[5]

Кейінгі жылдары Ли табысты тарихи драмаларды түсіруді жалғастырды. «Содон туралы баллада» (2005) — Пэкче патшасы Му мен қарсылас Силла патшалығының ханшайымы Сонхва арасындағы махаббат хикаясы (рөлдерді Jo Hyun-jae және Lee Bo-young сомдаған).[6]

«И Сан» (2007) — Чосон патшасы Чонджо мен оның көңілдесі Ыйбин Сон арасындағы махаббат туралы (басты рөлдерде Lee Seo-jin және Han Ji-min).[7]

«Тонъи» (2010) — сарайдағы су тасушы қызметші (мусури) болып бастаған Чхве Сук-биннің (рөлде Han Hyo-joo) патша Сукчонның көңілдесіне дейін көтерілу жолын баяндайды.[8][9]

«Патшаның дәрігері» (2012) сериалында Cho Seung-woo алғаш рет телехикаяда ойнап, жылқы дәрігерінен сарай дәрігеріне айналған кейіпкерді сомдады.[10]

Ли сценарист Choi Wan-kyu-мен «Хо Джун» және «Сандо» жобаларында, Kim Yi-young-пен «И Сан», «Тонъи» және «Патшаның дәрігері» сериалдарында, ал Kim Young-hyun-мен «Сарайдағы асыл тас» және «Содон туралы баллада» туындыларында бірге жұмыс істеді.

2016 жылы ол MBC арнасының 55 жылдығына арналған «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) драмасын түсіру барысында сценарист Чхве Ван-гюмен үшінші рет әріптестік орнатты. Бұл сериал түрмеде дүниеге келіп, кейін кедейлер мен әділетсіз айыпталған адамдарды қорғайтын әйел туралы. Басты рөлді Jin Se-yeon сомдады. 22 жастағы актриса Ли түсірген жобалардағы ең жас басты кейіпкер атанды.
== Фильмография ==

===Режиссер ретінде===

* «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) — MBC, 2016
* «Патшаның дәрігері» (The King’s Doctor) — MBC, 2012–2013
* «Тонъи» (Dong Yi) — MBC, 2010
* «И Сан: Сарай желі» (Lee San, Wind of the Palace) — MBC, 2007–2008
* «Содон туралы баллада» (Ballad of Seodong) — SBS, 2005–2006
* «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum: Jewel in the Palace) — MBC, 2003–2004
* «Сандо: Чосон саудагерлері» (Sangdo, Merchants of Joseon) — MBC, 2001–2002
* «Хо Джун» (Hur Jun) — MBC, 1999–2000
* «Үшінші адам» (The Third Man) — MBC, 1997
* «Менің анамның теңізі» (My Mother’s Sea) — MBC, 1993

«Чосонның 500 жылы» сериясы:

* «Тэвонгун» — MBC, 1990
* «Памун» — MBC, 1989
* «Хегён ханымның естеліктері» — MBC, 1988–1989
* «Инхён ханшайым» — MBC, 1988
* «Намхан тау қамалы» — MBC, 1986–1987
* «Хвечхун қақпасы» — MBC, 1986
* «Имджин соғысы» — MBC, 1985–1986
* «Жел орхидеясы» — MBC, 1985
* «Қар арасындағы өрік ағашы» — MBC, 1984–1985
* «Тамыры терең ағаш» — MBC, 1983
* «Чудон сарайының патшасы» — MBC, 1983
* «Намган Ли Сын-хун» — MBC, 1982
* «3-сынып» (제3교실) — MBC, 1975
* «113 тергеу бөлімі» (113 수사본부) — MBC, 1974
===Продюсер ретінде===

* «Патша жолы» (The Royal Road) — MBC, 1998
* «Қызғаныш» (Jealousy) — MBC, 1992

== Кітап ==

* «Арман патшалығы: Режиссер Ли Бён-хунның драмалық тарихы» (Sewora Kingdom of Dreams: Director Lee Byung-hoon’s Drama Story) — 2009

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>hcuc77i0n9gcu1o0hh97df7k0nvup93</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591481</id>
      <parentid>3591480</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T23:05:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8857" sha1="id013a77fjd0fut0ecevkv4n7d17mtz" xml:space="preserve">Ли Бёң-хун (1944 жылғы 14 қазанда туған) — оңтүстіккореялық телевизия режиссері және продюсері. Ол тарихи телехикаяларды түсіруімен кеңінен танымал, әсіресе «Чосонның 500 жылы» (1983–1990), «Тәуіп Хо Жун» (1999), «Сарайдағы асыл тас: Тэ Чан Гым» (2003) және «Дон И» (2010) сияқты туындыларымен белгілі.

== Мансабы ==

Ли Бён-хун 1970 жылы MBC телеарнасында жұмыс істей бастады, ал 1974 жылы режиссер ретінде жеке дебютін жасады.

1983 жылы ол жазушы Shin Bong-seungмен бірге сегіз жылға созылған «Чосонның 500 жылы» атты маңызды телехикаяны шығарды. Бұл жоба тарихи драмалар (корейше sageuk) жанрын түбегейлі өзгертіп, бірсарынды тарихи шежірелерден Annals of the Joseon Dynasty сияқты нақты тарихи деректерді көркем түрде интерпретациялауға көшірді. Одан кейінгі, Kim Jung-soo жазған заманауи «Менің анамның теңізі» (1993) драмасы да үлкен табысқа жетіп, көрілім деңгейі 51,6%-ға дейін жетті.[1]

Алайда 1999 жылы Ли sageuk жанрын түбегейлі жаңартты. Оның «Хо Джун» телехикаясы алғаш рет патшалар мен ақсүйектердің орнына қарапайым адамды басты кейіпкер етіп көрсетті. Jun Kwang-ryul сарай дәрігері Хо Джун рөлін сомдады. Ол Dongui Bogam еңбегін жазған тұлға ретінде бейнеленді — бұл корей дәстүрлі медицинасының негізгі еңбектерінің бірі. «Хо Джун» 64% көрілім көрсеткішіне жетіп, корей драмалары тарихындағы ең жоғары рейтингтердің біріне айналды.[1][2]

2001 жылы бұл табыстың жалғасы ретінде «Сандо» жарық көрді — Choi In-ho романына негізделген туынды, онда аңызға айналған саудагер Им Сан-октың өмірі баяндалады. Ли бұл жобада да басты рөлге Джун Кван-рёльді қайта таңдады.[3]

Журналистер Лидің тарихи драмаларды жаңғыртуға бағытталған осы тәсілін «fusion sageuk» деп атады. Ол бұрын тек үлкен жастағы ер көрермендерге арналған, күрделі әрі бірсарынды тарихи драмаларды заманауи әрі тартымды етіп, жас көрермендерге де қызықты қыла алды. 

Sageuk жанры 2003 жылы «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum) телехикаясымен бұрынғыдан да танымал бола түсті. Бұл туындының басты кейіпкері Чан Гым алғашында король сарайындағы аспаздықты меңгеріп, кейін Чосон тарихындағы алғашқы әйел сарай дәрігеріне айналады. Оңтүстік Кореяда сериал үлкен табысқа жетіп, ең жоғары көрілім көрсеткіші 57,8%-ды құрады (барлық уақыттағы ең жоғары рейтингті корей драмаларының ішінде оныншы орын).[1]

Жобаның бюджеті 15 миллион АҚШ долларын құрады, кейін ол 91 елге экспортталып, Korean Wave (корей мәдени толқыны) құбылысының басты қозғаушы күштерінің біріне айналды. Жалпы табысы 103,4 миллион долларды құрап, актриса Lee Young-ae-ні Қытайда супер жұлдызға, ал корей мәдениетінің символына айналдырды.[5]

Кейінгі жылдары Ли табысты тарихи драмаларды түсіруді жалғастырды. «Содон туралы баллада» (2005) — Пэкче патшасы Му мен қарсылас Силла патшалығының ханшайымы Сонхва арасындағы махаббат хикаясы (рөлдерді Jo Hyun-jae және Lee Bo-young сомдаған).[6]

«И Сан» (2007) — Чосон патшасы Чонджо мен оның көңілдесі Ыйбин Сон арасындағы махаббат туралы (басты рөлдерде Lee Seo-jin және Han Ji-min).[7]

«Тонъи» (2010) — сарайдағы су тасушы қызметші (мусури) болып бастаған Чхве Сук-биннің (рөлде Han Hyo-joo) патша Сукчонның көңілдесіне дейін көтерілу жолын баяндайды.[8][9]

«Патшаның дәрігері» (2012) сериалында Cho Seung-woo алғаш рет телехикаяда ойнап, жылқы дәрігерінен сарай дәрігеріне айналған кейіпкерді сомдады.[10]

Ли сценарист Choi Wan-kyu-мен «Хо Джун» және «Сандо» жобаларында, Kim Yi-young-пен «И Сан», «Тонъи» және «Патшаның дәрігері» сериалдарында, ал Kim Young-hyun-мен «Сарайдағы асыл тас» және «Содон туралы баллада» туындыларында бірге жұмыс істеді.

2016 жылы ол MBC арнасының 55 жылдығына арналған «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) драмасын түсіру барысында сценарист Чхве Ван-гюмен үшінші рет әріптестік орнатты. Бұл сериал түрмеде дүниеге келіп, кейін кедейлер мен әділетсіз айыпталған адамдарды қорғайтын әйел туралы. Басты рөлді Jin Se-yeon сомдады. 22 жастағы актриса Ли түсірген жобалардағы ең жас басты кейіпкер атанды.
== Фильмография ==

===Режиссер ретінде===

* «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) — MBC, 2016
* «Патшаның дәрігері» (The King’s Doctor) — MBC, 2012–2013
* «Тонъи» (Dong Yi) — MBC, 2010
* «И Сан: Сарай желі» (Lee San, Wind of the Palace) — MBC, 2007–2008
* «Содон туралы баллада» (Ballad of Seodong) — SBS, 2005–2006
* «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum: Jewel in the Palace) — MBC, 2003–2004
* «Сандо: Чосон саудагерлері» (Sangdo, Merchants of Joseon) — MBC, 2001–2002
* «Хо Джун» (Hur Jun) — MBC, 1999–2000
* «Үшінші адам» (The Third Man) — MBC, 1997
* «Менің анамның теңізі» (My Mother’s Sea) — MBC, 1993

«Чосонның 500 жылы» сериясы:

* «Тэвонгун» — MBC, 1990
* «Памун» — MBC, 1989
* «Хегён ханымның естеліктері» — MBC, 1988–1989
* «Инхён ханшайым» — MBC, 1988
* «Намхан тау қамалы» — MBC, 1986–1987
* «Хвечхун қақпасы» — MBC, 1986
* «Имджин соғысы» — MBC, 1985–1986
* «Жел орхидеясы» — MBC, 1985
* «Қар арасындағы өрік ағашы» — MBC, 1984–1985
* «Тамыры терең ағаш» — MBC, 1983
* «Чудон сарайының патшасы» — MBC, 1983
* «Намган Ли Сын-хун» — MBC, 1982
* «3-сынып» (제3교실) — MBC, 1975
* «113 тергеу бөлімі» (113 수사본부) — MBC, 1974
===Продюсер ретінде===

* «Патша жолы» (The Royal Road) — MBC, 1998
* «Қызғаныш» (Jealousy) — MBC, 1992

== Кітап ==

* «Арман патшалығы: Режиссер Ли Бён-хунның драмалық тарихы» (Sewora Kingdom of Dreams: Director Lee Byung-hoon’s Drama Story) — 2009

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>id013a77fjd0fut0ecevkv4n7d17mtz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591482</id>
      <parentid>3591481</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T23:06:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кітап */</comment>
      <origin>3591482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10686" sha1="gu8xakfxizwk84b978mk1stxeb3m59g" xml:space="preserve">Ли Бёң-хун (1944 жылғы 14 қазанда туған) — оңтүстіккореялық телевизия режиссері және продюсері. Ол тарихи телехикаяларды түсіруімен кеңінен танымал, әсіресе «Чосонның 500 жылы» (1983–1990), «Тәуіп Хо Жун» (1999), «Сарайдағы асыл тас: Тэ Чан Гым» (2003) және «Дон И» (2010) сияқты туындыларымен белгілі.

== Мансабы ==

Ли Бён-хун 1970 жылы MBC телеарнасында жұмыс істей бастады, ал 1974 жылы режиссер ретінде жеке дебютін жасады.

1983 жылы ол жазушы Shin Bong-seungмен бірге сегіз жылға созылған «Чосонның 500 жылы» атты маңызды телехикаяны шығарды. Бұл жоба тарихи драмалар (корейше sageuk) жанрын түбегейлі өзгертіп, бірсарынды тарихи шежірелерден Annals of the Joseon Dynasty сияқты нақты тарихи деректерді көркем түрде интерпретациялауға көшірді. Одан кейінгі, Kim Jung-soo жазған заманауи «Менің анамның теңізі» (1993) драмасы да үлкен табысқа жетіп, көрілім деңгейі 51,6%-ға дейін жетті.[1]

Алайда 1999 жылы Ли sageuk жанрын түбегейлі жаңартты. Оның «Хо Джун» телехикаясы алғаш рет патшалар мен ақсүйектердің орнына қарапайым адамды басты кейіпкер етіп көрсетті. Jun Kwang-ryul сарай дәрігері Хо Джун рөлін сомдады. Ол Dongui Bogam еңбегін жазған тұлға ретінде бейнеленді — бұл корей дәстүрлі медицинасының негізгі еңбектерінің бірі. «Хо Джун» 64% көрілім көрсеткішіне жетіп, корей драмалары тарихындағы ең жоғары рейтингтердің біріне айналды.[1][2]

2001 жылы бұл табыстың жалғасы ретінде «Сандо» жарық көрді — Choi In-ho романына негізделген туынды, онда аңызға айналған саудагер Им Сан-октың өмірі баяндалады. Ли бұл жобада да басты рөлге Джун Кван-рёльді қайта таңдады.[3]

Журналистер Лидің тарихи драмаларды жаңғыртуға бағытталған осы тәсілін «fusion sageuk» деп атады. Ол бұрын тек үлкен жастағы ер көрермендерге арналған, күрделі әрі бірсарынды тарихи драмаларды заманауи әрі тартымды етіп, жас көрермендерге де қызықты қыла алды. 

Sageuk жанры 2003 жылы «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum) телехикаясымен бұрынғыдан да танымал бола түсті. Бұл туындының басты кейіпкері Чан Гым алғашында король сарайындағы аспаздықты меңгеріп, кейін Чосон тарихындағы алғашқы әйел сарай дәрігеріне айналады. Оңтүстік Кореяда сериал үлкен табысқа жетіп, ең жоғары көрілім көрсеткіші 57,8%-ды құрады (барлық уақыттағы ең жоғары рейтингті корей драмаларының ішінде оныншы орын).[1]

Жобаның бюджеті 15 миллион АҚШ долларын құрады, кейін ол 91 елге экспортталып, Korean Wave (корей мәдени толқыны) құбылысының басты қозғаушы күштерінің біріне айналды. Жалпы табысы 103,4 миллион долларды құрап, актриса Lee Young-ae-ні Қытайда супер жұлдызға, ал корей мәдениетінің символына айналдырды.[5]

Кейінгі жылдары Ли табысты тарихи драмаларды түсіруді жалғастырды. «Содон туралы баллада» (2005) — Пэкче патшасы Му мен қарсылас Силла патшалығының ханшайымы Сонхва арасындағы махаббат хикаясы (рөлдерді Jo Hyun-jae және Lee Bo-young сомдаған).[6]

«И Сан» (2007) — Чосон патшасы Чонджо мен оның көңілдесі Ыйбин Сон арасындағы махаббат туралы (басты рөлдерде Lee Seo-jin және Han Ji-min).[7]

«Тонъи» (2010) — сарайдағы су тасушы қызметші (мусури) болып бастаған Чхве Сук-биннің (рөлде Han Hyo-joo) патша Сукчонның көңілдесіне дейін көтерілу жолын баяндайды.[8][9]

«Патшаның дәрігері» (2012) сериалында Cho Seung-woo алғаш рет телехикаяда ойнап, жылқы дәрігерінен сарай дәрігеріне айналған кейіпкерді сомдады.[10]

Ли сценарист Choi Wan-kyu-мен «Хо Джун» және «Сандо» жобаларында, Kim Yi-young-пен «И Сан», «Тонъи» және «Патшаның дәрігері» сериалдарында, ал Kim Young-hyun-мен «Сарайдағы асыл тас» және «Содон туралы баллада» туындыларында бірге жұмыс істеді.

2016 жылы ол MBC арнасының 55 жылдығына арналған «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) драмасын түсіру барысында сценарист Чхве Ван-гюмен үшінші рет әріптестік орнатты. Бұл сериал түрмеде дүниеге келіп, кейін кедейлер мен әділетсіз айыпталған адамдарды қорғайтын әйел туралы. Басты рөлді Jin Se-yeon сомдады. 22 жастағы актриса Ли түсірген жобалардағы ең жас басты кейіпкер атанды.
== Фильмография ==

===Режиссер ретінде===

* «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) — MBC, 2016
* «Патшаның дәрігері» (The King’s Doctor) — MBC, 2012–2013
* «Тонъи» (Dong Yi) — MBC, 2010
* «И Сан: Сарай желі» (Lee San, Wind of the Palace) — MBC, 2007–2008
* «Содон туралы баллада» (Ballad of Seodong) — SBS, 2005–2006
* «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum: Jewel in the Palace) — MBC, 2003–2004
* «Сандо: Чосон саудагерлері» (Sangdo, Merchants of Joseon) — MBC, 2001–2002
* «Хо Джун» (Hur Jun) — MBC, 1999–2000
* «Үшінші адам» (The Third Man) — MBC, 1997
* «Менің анамның теңізі» (My Mother’s Sea) — MBC, 1993

«Чосонның 500 жылы» сериясы:

* «Тэвонгун» — MBC, 1990
* «Памун» — MBC, 1989
* «Хегён ханымның естеліктері» — MBC, 1988–1989
* «Инхён ханшайым» — MBC, 1988
* «Намхан тау қамалы» — MBC, 1986–1987
* «Хвечхун қақпасы» — MBC, 1986
* «Имджин соғысы» — MBC, 1985–1986
* «Жел орхидеясы» — MBC, 1985
* «Қар арасындағы өрік ағашы» — MBC, 1984–1985
* «Тамыры терең ағаш» — MBC, 1983
* «Чудон сарайының патшасы» — MBC, 1983
* «Намган Ли Сын-хун» — MBC, 1982
* «3-сынып» (제3교실) — MBC, 1975
* «113 тергеу бөлімі» (113 수사본부) — MBC, 1974
===Продюсер ретінде===

* «Патша жолы» (The Royal Road) — MBC, 1998
* «Қызғаныш» (Jealousy) — MBC, 1992

== Кітап ==

* «Арман патшалығы: Режиссер Ли Бён-хунның драмалық тарихы» (Sewora Kingdom of Dreams: Director Lee Byung-hoon’s Drama Story) — 2009
== Марапаттары ==
* 2015 — 10-шы Seoul International Drama Awards: Халлю толқынының 10 жылдығына арналған жетістік сыйлығы
* 2010 — 3-ші Korea Drama Awards: Жетістік сыйлығы («Тонъи»)
* 2008 — 3-ші «Жақсы телебағдарлама» сыйлығы («И Сан»)
* 2008 — 44-ші Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («И Сан»)
* 2006 — Order of Cultural Merit «Ок-гван» ордені
* 2005 — 6-шы «Телерадио қайраткерлері сыйлығы» (Yeouido Club), телебағдарлама өндірісі бойынша жеке марапат
* 2004 — «Мақтаныш тұтарлық Ханян журналисті» сыйлығы (Ханян журналистер қауымдастығы)
* 2004 — 40-шы Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («Сарайдағы асыл тас»)
* 2002 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Драма санаты бойынша лауреат («Сандо»)
* 2000 — Korean Producers &amp; Directors’ Association: Жыл продюсері («Хо Джун»)
* 2000 — Конгресс жанындағы поп-мәдениет және медиа сыйлығы («Хо Джун»)
* 2000 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Үздік драма үшін жоғары марапат («Хо Джун»)
* 1986 — Korea Broadcasting Awards: Үздік продюсер, теледидар санаты («Имджин соғысы»)
* 1982 — Korean Culture and Information Service министрлік сыйлығы («Намган Ли Сын-хун»)
* 1975 — Телерадио этикасы сыйлығы («3-сынып»)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>gu8xakfxizwk84b978mk1stxeb3m59g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591483</id>
      <parentid>3591482</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T23:07:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10692" sha1="hy926q0m8tfcsbyc37f1wotw0g2y33s" xml:space="preserve">'''Ли Бёң-хун''' (1944 жылғы 14 қазанда туған) — оңтүстіккореялық телевизия режиссері және продюсері. Ол тарихи телехикаяларды түсіруімен кеңінен танымал, әсіресе «Чосонның 500 жылы» (1983–1990), «Тәуіп Хо Жун» (1999), «Сарайдағы асыл тас: Тэ Чан Гым» (2003) және «Дон И» (2010) сияқты туындыларымен белгілі.

== Мансабы ==

Ли Бён-хун 1970 жылы MBC телеарнасында жұмыс істей бастады, ал 1974 жылы режиссер ретінде жеке дебютін жасады.

1983 жылы ол жазушы Shin Bong-seungмен бірге сегіз жылға созылған «Чосонның 500 жылы» атты маңызды телехикаяны шығарды. Бұл жоба тарихи драмалар (корейше sageuk) жанрын түбегейлі өзгертіп, бірсарынды тарихи шежірелерден Annals of the Joseon Dynasty сияқты нақты тарихи деректерді көркем түрде интерпретациялауға көшірді. Одан кейінгі, Kim Jung-soo жазған заманауи «Менің анамның теңізі» (1993) драмасы да үлкен табысқа жетіп, көрілім деңгейі 51,6%-ға дейін жетті.[1]

Алайда 1999 жылы Ли sageuk жанрын түбегейлі жаңартты. Оның «Хо Джун» телехикаясы алғаш рет патшалар мен ақсүйектердің орнына қарапайым адамды басты кейіпкер етіп көрсетті. Jun Kwang-ryul сарай дәрігері Хо Джун рөлін сомдады. Ол Dongui Bogam еңбегін жазған тұлға ретінде бейнеленді — бұл корей дәстүрлі медицинасының негізгі еңбектерінің бірі. «Хо Джун» 64% көрілім көрсеткішіне жетіп, корей драмалары тарихындағы ең жоғары рейтингтердің біріне айналды.[1][2]

2001 жылы бұл табыстың жалғасы ретінде «Сандо» жарық көрді — Choi In-ho романына негізделген туынды, онда аңызға айналған саудагер Им Сан-октың өмірі баяндалады. Ли бұл жобада да басты рөлге Джун Кван-рёльді қайта таңдады.[3]

Журналистер Лидің тарихи драмаларды жаңғыртуға бағытталған осы тәсілін «fusion sageuk» деп атады. Ол бұрын тек үлкен жастағы ер көрермендерге арналған, күрделі әрі бірсарынды тарихи драмаларды заманауи әрі тартымды етіп, жас көрермендерге де қызықты қыла алды. 

Sageuk жанры 2003 жылы «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum) телехикаясымен бұрынғыдан да танымал бола түсті. Бұл туындының басты кейіпкері Чан Гым алғашында король сарайындағы аспаздықты меңгеріп, кейін Чосон тарихындағы алғашқы әйел сарай дәрігеріне айналады. Оңтүстік Кореяда сериал үлкен табысқа жетіп, ең жоғары көрілім көрсеткіші 57,8%-ды құрады (барлық уақыттағы ең жоғары рейтингті корей драмаларының ішінде оныншы орын).[1]

Жобаның бюджеті 15 миллион АҚШ долларын құрады, кейін ол 91 елге экспортталып, Korean Wave (корей мәдени толқыны) құбылысының басты қозғаушы күштерінің біріне айналды. Жалпы табысы 103,4 миллион долларды құрап, актриса Lee Young-ae-ні Қытайда супер жұлдызға, ал корей мәдениетінің символына айналдырды.[5]

Кейінгі жылдары Ли табысты тарихи драмаларды түсіруді жалғастырды. «Содон туралы баллада» (2005) — Пэкче патшасы Му мен қарсылас Силла патшалығының ханшайымы Сонхва арасындағы махаббат хикаясы (рөлдерді Jo Hyun-jae және Lee Bo-young сомдаған).[6]

«И Сан» (2007) — Чосон патшасы Чонджо мен оның көңілдесі Ыйбин Сон арасындағы махаббат туралы (басты рөлдерде Lee Seo-jin және Han Ji-min).[7]

«Тонъи» (2010) — сарайдағы су тасушы қызметші (мусури) болып бастаған Чхве Сук-биннің (рөлде Han Hyo-joo) патша Сукчонның көңілдесіне дейін көтерілу жолын баяндайды.[8][9]

«Патшаның дәрігері» (2012) сериалында Cho Seung-woo алғаш рет телехикаяда ойнап, жылқы дәрігерінен сарай дәрігеріне айналған кейіпкерді сомдады.[10]

Ли сценарист Choi Wan-kyu-мен «Хо Джун» және «Сандо» жобаларында, Kim Yi-young-пен «И Сан», «Тонъи» және «Патшаның дәрігері» сериалдарында, ал Kim Young-hyun-мен «Сарайдағы асыл тас» және «Содон туралы баллада» туындыларында бірге жұмыс істеді.

2016 жылы ол MBC арнасының 55 жылдығына арналған «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) драмасын түсіру барысында сценарист Чхве Ван-гюмен үшінші рет әріптестік орнатты. Бұл сериал түрмеде дүниеге келіп, кейін кедейлер мен әділетсіз айыпталған адамдарды қорғайтын әйел туралы. Басты рөлді Jin Se-yeon сомдады. 22 жастағы актриса Ли түсірген жобалардағы ең жас басты кейіпкер атанды.
== Фильмография ==

===Режиссер ретінде===

* «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) — MBC, 2016
* «Патшаның дәрігері» (The King’s Doctor) — MBC, 2012–2013
* «Тонъи» (Dong Yi) — MBC, 2010
* «И Сан: Сарай желі» (Lee San, Wind of the Palace) — MBC, 2007–2008
* «Содон туралы баллада» (Ballad of Seodong) — SBS, 2005–2006
* «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum: Jewel in the Palace) — MBC, 2003–2004
* «Сандо: Чосон саудагерлері» (Sangdo, Merchants of Joseon) — MBC, 2001–2002
* «Хо Джун» (Hur Jun) — MBC, 1999–2000
* «Үшінші адам» (The Third Man) — MBC, 1997
* «Менің анамның теңізі» (My Mother’s Sea) — MBC, 1993

«Чосонның 500 жылы» сериясы:

* «Тэвонгун» — MBC, 1990
* «Памун» — MBC, 1989
* «Хегён ханымның естеліктері» — MBC, 1988–1989
* «Инхён ханшайым» — MBC, 1988
* «Намхан тау қамалы» — MBC, 1986–1987
* «Хвечхун қақпасы» — MBC, 1986
* «Имджин соғысы» — MBC, 1985–1986
* «Жел орхидеясы» — MBC, 1985
* «Қар арасындағы өрік ағашы» — MBC, 1984–1985
* «Тамыры терең ағаш» — MBC, 1983
* «Чудон сарайының патшасы» — MBC, 1983
* «Намган Ли Сын-хун» — MBC, 1982
* «3-сынып» (제3교실) — MBC, 1975
* «113 тергеу бөлімі» (113 수사본부) — MBC, 1974
===Продюсер ретінде===

* «Патша жолы» (The Royal Road) — MBC, 1998
* «Қызғаныш» (Jealousy) — MBC, 1992

== Кітап ==

* «Арман патшалығы: Режиссер Ли Бён-хунның драмалық тарихы» (Sewora Kingdom of Dreams: Director Lee Byung-hoon’s Drama Story) — 2009
== Марапаттары ==
* 2015 — 10-шы Seoul International Drama Awards: Халлю толқынының 10 жылдығына арналған жетістік сыйлығы
* 2010 — 3-ші Korea Drama Awards: Жетістік сыйлығы («Тонъи»)
* 2008 — 3-ші «Жақсы телебағдарлама» сыйлығы («И Сан»)
* 2008 — 44-ші Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («И Сан»)
* 2006 — Order of Cultural Merit «Ок-гван» ордені
* 2005 — 6-шы «Телерадио қайраткерлері сыйлығы» (Yeouido Club), телебағдарлама өндірісі бойынша жеке марапат
* 2004 — «Мақтаныш тұтарлық Ханян журналисті» сыйлығы (Ханян журналистер қауымдастығы)
* 2004 — 40-шы Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («Сарайдағы асыл тас»)
* 2002 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Драма санаты бойынша лауреат («Сандо»)
* 2000 — Korean Producers &amp; Directors’ Association: Жыл продюсері («Хо Джун»)
* 2000 — Конгресс жанындағы поп-мәдениет және медиа сыйлығы («Хо Джун»)
* 2000 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Үздік драма үшін жоғары марапат («Хо Джун»)
* 1986 — Korea Broadcasting Awards: Үздік продюсер, теледидар санаты («Имджин соғысы»)
* 1982 — Korean Culture and Information Service министрлік сыйлығы («Намган Ли Сын-хун»)
* 1975 — Телерадио этикасы сыйлығы («3-сынып»)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>hy926q0m8tfcsbyc37f1wotw0g2y33s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591484</id>
      <parentid>3591483</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T23:07:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10696" sha1="axv86vvp8b99uol1obnb6dbrh9t51yr" xml:space="preserve">'''Ли Бёң-хун''' ([[1944 жыл]]ғы 14 қазанда туған) — оңтүстіккореялық телевизия режиссері және продюсері. Ол тарихи телехикаяларды түсіруімен кеңінен танымал, әсіресе «Чосонның 500 жылы» (1983–1990), «Тәуіп Хо Жун» (1999), «Сарайдағы асыл тас: Тэ Чан Гым» (2003) және «Дон И» (2010) сияқты туындыларымен белгілі.

== Мансабы ==

Ли Бён-хун 1970 жылы MBC телеарнасында жұмыс істей бастады, ал 1974 жылы режиссер ретінде жеке дебютін жасады.

1983 жылы ол жазушы Shin Bong-seungмен бірге сегіз жылға созылған «Чосонның 500 жылы» атты маңызды телехикаяны шығарды. Бұл жоба тарихи драмалар (корейше sageuk) жанрын түбегейлі өзгертіп, бірсарынды тарихи шежірелерден Annals of the Joseon Dynasty сияқты нақты тарихи деректерді көркем түрде интерпретациялауға көшірді. Одан кейінгі, Kim Jung-soo жазған заманауи «Менің анамның теңізі» (1993) драмасы да үлкен табысқа жетіп, көрілім деңгейі 51,6%-ға дейін жетті.[1]

Алайда 1999 жылы Ли sageuk жанрын түбегейлі жаңартты. Оның «Хо Джун» телехикаясы алғаш рет патшалар мен ақсүйектердің орнына қарапайым адамды басты кейіпкер етіп көрсетті. Jun Kwang-ryul сарай дәрігері Хо Джун рөлін сомдады. Ол Dongui Bogam еңбегін жазған тұлға ретінде бейнеленді — бұл корей дәстүрлі медицинасының негізгі еңбектерінің бірі. «Хо Джун» 64% көрілім көрсеткішіне жетіп, корей драмалары тарихындағы ең жоғары рейтингтердің біріне айналды.[1][2]

2001 жылы бұл табыстың жалғасы ретінде «Сандо» жарық көрді — Choi In-ho романына негізделген туынды, онда аңызға айналған саудагер Им Сан-октың өмірі баяндалады. Ли бұл жобада да басты рөлге Джун Кван-рёльді қайта таңдады.[3]

Журналистер Лидің тарихи драмаларды жаңғыртуға бағытталған осы тәсілін «fusion sageuk» деп атады. Ол бұрын тек үлкен жастағы ер көрермендерге арналған, күрделі әрі бірсарынды тарихи драмаларды заманауи әрі тартымды етіп, жас көрермендерге де қызықты қыла алды. 

Sageuk жанры 2003 жылы «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum) телехикаясымен бұрынғыдан да танымал бола түсті. Бұл туындының басты кейіпкері Чан Гым алғашында король сарайындағы аспаздықты меңгеріп, кейін Чосон тарихындағы алғашқы әйел сарай дәрігеріне айналады. Оңтүстік Кореяда сериал үлкен табысқа жетіп, ең жоғары көрілім көрсеткіші 57,8%-ды құрады (барлық уақыттағы ең жоғары рейтингті корей драмаларының ішінде оныншы орын).[1]

Жобаның бюджеті 15 миллион АҚШ долларын құрады, кейін ол 91 елге экспортталып, Korean Wave (корей мәдени толқыны) құбылысының басты қозғаушы күштерінің біріне айналды. Жалпы табысы 103,4 миллион долларды құрап, актриса Lee Young-ae-ні Қытайда супер жұлдызға, ал корей мәдениетінің символына айналдырды.[5]

Кейінгі жылдары Ли табысты тарихи драмаларды түсіруді жалғастырды. «Содон туралы баллада» (2005) — Пэкче патшасы Му мен қарсылас Силла патшалығының ханшайымы Сонхва арасындағы махаббат хикаясы (рөлдерді Jo Hyun-jae және Lee Bo-young сомдаған).[6]

«И Сан» (2007) — Чосон патшасы Чонджо мен оның көңілдесі Ыйбин Сон арасындағы махаббат туралы (басты рөлдерде Lee Seo-jin және Han Ji-min).[7]

«Тонъи» (2010) — сарайдағы су тасушы қызметші (мусури) болып бастаған Чхве Сук-биннің (рөлде Han Hyo-joo) патша Сукчонның көңілдесіне дейін көтерілу жолын баяндайды.[8][9]

«Патшаның дәрігері» (2012) сериалында Cho Seung-woo алғаш рет телехикаяда ойнап, жылқы дәрігерінен сарай дәрігеріне айналған кейіпкерді сомдады.[10]

Ли сценарист Choi Wan-kyu-мен «Хо Джун» және «Сандо» жобаларында, Kim Yi-young-пен «И Сан», «Тонъи» және «Патшаның дәрігері» сериалдарында, ал Kim Young-hyun-мен «Сарайдағы асыл тас» және «Содон туралы баллада» туындыларында бірге жұмыс істеді.

2016 жылы ол MBC арнасының 55 жылдығына арналған «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) драмасын түсіру барысында сценарист Чхве Ван-гюмен үшінші рет әріптестік орнатты. Бұл сериал түрмеде дүниеге келіп, кейін кедейлер мен әділетсіз айыпталған адамдарды қорғайтын әйел туралы. Басты рөлді Jin Se-yeon сомдады. 22 жастағы актриса Ли түсірген жобалардағы ең жас басты кейіпкер атанды.
== Фильмография ==

===Режиссер ретінде===

* «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) — MBC, 2016
* «Патшаның дәрігері» (The King’s Doctor) — MBC, 2012–2013
* «Тонъи» (Dong Yi) — MBC, 2010
* «И Сан: Сарай желі» (Lee San, Wind of the Palace) — MBC, 2007–2008
* «Содон туралы баллада» (Ballad of Seodong) — SBS, 2005–2006
* «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum: Jewel in the Palace) — MBC, 2003–2004
* «Сандо: Чосон саудагерлері» (Sangdo, Merchants of Joseon) — MBC, 2001–2002
* «Хо Джун» (Hur Jun) — MBC, 1999–2000
* «Үшінші адам» (The Third Man) — MBC, 1997
* «Менің анамның теңізі» (My Mother’s Sea) — MBC, 1993

«Чосонның 500 жылы» сериясы:

* «Тэвонгун» — MBC, 1990
* «Памун» — MBC, 1989
* «Хегён ханымның естеліктері» — MBC, 1988–1989
* «Инхён ханшайым» — MBC, 1988
* «Намхан тау қамалы» — MBC, 1986–1987
* «Хвечхун қақпасы» — MBC, 1986
* «Имджин соғысы» — MBC, 1985–1986
* «Жел орхидеясы» — MBC, 1985
* «Қар арасындағы өрік ағашы» — MBC, 1984–1985
* «Тамыры терең ағаш» — MBC, 1983
* «Чудон сарайының патшасы» — MBC, 1983
* «Намган Ли Сын-хун» — MBC, 1982
* «3-сынып» (제3교실) — MBC, 1975
* «113 тергеу бөлімі» (113 수사본부) — MBC, 1974
===Продюсер ретінде===

* «Патша жолы» (The Royal Road) — MBC, 1998
* «Қызғаныш» (Jealousy) — MBC, 1992

== Кітап ==

* «Арман патшалығы: Режиссер Ли Бён-хунның драмалық тарихы» (Sewora Kingdom of Dreams: Director Lee Byung-hoon’s Drama Story) — 2009
== Марапаттары ==
* 2015 — 10-шы Seoul International Drama Awards: Халлю толқынының 10 жылдығына арналған жетістік сыйлығы
* 2010 — 3-ші Korea Drama Awards: Жетістік сыйлығы («Тонъи»)
* 2008 — 3-ші «Жақсы телебағдарлама» сыйлығы («И Сан»)
* 2008 — 44-ші Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («И Сан»)
* 2006 — Order of Cultural Merit «Ок-гван» ордені
* 2005 — 6-шы «Телерадио қайраткерлері сыйлығы» (Yeouido Club), телебағдарлама өндірісі бойынша жеке марапат
* 2004 — «Мақтаныш тұтарлық Ханян журналисті» сыйлығы (Ханян журналистер қауымдастығы)
* 2004 — 40-шы Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («Сарайдағы асыл тас»)
* 2002 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Драма санаты бойынша лауреат («Сандо»)
* 2000 — Korean Producers &amp; Directors’ Association: Жыл продюсері («Хо Джун»)
* 2000 — Конгресс жанындағы поп-мәдениет және медиа сыйлығы («Хо Джун»)
* 2000 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Үздік драма үшін жоғары марапат («Хо Джун»)
* 1986 — Korea Broadcasting Awards: Үздік продюсер, теледидар санаты («Имджин соғысы»)
* 1982 — Korean Culture and Information Service министрлік сыйлығы («Намган Ли Сын-хун»)
* 1975 — Телерадио этикасы сыйлығы («3-сынып»)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>axv86vvp8b99uol1obnb6dbrh9t51yr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591485</id>
      <parentid>3591484</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T23:07:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10700" sha1="cxa5gnaf83mpnep32q1a23hkis5xteu" xml:space="preserve">'''Ли Бёң-хун''' ([[1944 жыл]]ғы [[14 қазан]]да туған) — оңтүстіккореялық телевизия режиссері және продюсері. Ол тарихи телехикаяларды түсіруімен кеңінен танымал, әсіресе «Чосонның 500 жылы» (1983–1990), «Тәуіп Хо Жун» (1999), «Сарайдағы асыл тас: Тэ Чан Гым» (2003) және «Дон И» (2010) сияқты туындыларымен белгілі.

== Мансабы ==

Ли Бён-хун 1970 жылы MBC телеарнасында жұмыс істей бастады, ал 1974 жылы режиссер ретінде жеке дебютін жасады.

1983 жылы ол жазушы Shin Bong-seungмен бірге сегіз жылға созылған «Чосонның 500 жылы» атты маңызды телехикаяны шығарды. Бұл жоба тарихи драмалар (корейше sageuk) жанрын түбегейлі өзгертіп, бірсарынды тарихи шежірелерден Annals of the Joseon Dynasty сияқты нақты тарихи деректерді көркем түрде интерпретациялауға көшірді. Одан кейінгі, Kim Jung-soo жазған заманауи «Менің анамның теңізі» (1993) драмасы да үлкен табысқа жетіп, көрілім деңгейі 51,6%-ға дейін жетті.[1]

Алайда 1999 жылы Ли sageuk жанрын түбегейлі жаңартты. Оның «Хо Джун» телехикаясы алғаш рет патшалар мен ақсүйектердің орнына қарапайым адамды басты кейіпкер етіп көрсетті. Jun Kwang-ryul сарай дәрігері Хо Джун рөлін сомдады. Ол Dongui Bogam еңбегін жазған тұлға ретінде бейнеленді — бұл корей дәстүрлі медицинасының негізгі еңбектерінің бірі. «Хо Джун» 64% көрілім көрсеткішіне жетіп, корей драмалары тарихындағы ең жоғары рейтингтердің біріне айналды.[1][2]

2001 жылы бұл табыстың жалғасы ретінде «Сандо» жарық көрді — Choi In-ho романына негізделген туынды, онда аңызға айналған саудагер Им Сан-октың өмірі баяндалады. Ли бұл жобада да басты рөлге Джун Кван-рёльді қайта таңдады.[3]

Журналистер Лидің тарихи драмаларды жаңғыртуға бағытталған осы тәсілін «fusion sageuk» деп атады. Ол бұрын тек үлкен жастағы ер көрермендерге арналған, күрделі әрі бірсарынды тарихи драмаларды заманауи әрі тартымды етіп, жас көрермендерге де қызықты қыла алды. 

Sageuk жанры 2003 жылы «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum) телехикаясымен бұрынғыдан да танымал бола түсті. Бұл туындының басты кейіпкері Чан Гым алғашында король сарайындағы аспаздықты меңгеріп, кейін Чосон тарихындағы алғашқы әйел сарай дәрігеріне айналады. Оңтүстік Кореяда сериал үлкен табысқа жетіп, ең жоғары көрілім көрсеткіші 57,8%-ды құрады (барлық уақыттағы ең жоғары рейтингті корей драмаларының ішінде оныншы орын).[1]

Жобаның бюджеті 15 миллион АҚШ долларын құрады, кейін ол 91 елге экспортталып, Korean Wave (корей мәдени толқыны) құбылысының басты қозғаушы күштерінің біріне айналды. Жалпы табысы 103,4 миллион долларды құрап, актриса Lee Young-ae-ні Қытайда супер жұлдызға, ал корей мәдениетінің символына айналдырды.[5]

Кейінгі жылдары Ли табысты тарихи драмаларды түсіруді жалғастырды. «Содон туралы баллада» (2005) — Пэкче патшасы Му мен қарсылас Силла патшалығының ханшайымы Сонхва арасындағы махаббат хикаясы (рөлдерді Jo Hyun-jae және Lee Bo-young сомдаған).[6]

«И Сан» (2007) — Чосон патшасы Чонджо мен оның көңілдесі Ыйбин Сон арасындағы махаббат туралы (басты рөлдерде Lee Seo-jin және Han Ji-min).[7]

«Тонъи» (2010) — сарайдағы су тасушы қызметші (мусури) болып бастаған Чхве Сук-биннің (рөлде Han Hyo-joo) патша Сукчонның көңілдесіне дейін көтерілу жолын баяндайды.[8][9]

«Патшаның дәрігері» (2012) сериалында Cho Seung-woo алғаш рет телехикаяда ойнап, жылқы дәрігерінен сарай дәрігеріне айналған кейіпкерді сомдады.[10]

Ли сценарист Choi Wan-kyu-мен «Хо Джун» және «Сандо» жобаларында, Kim Yi-young-пен «И Сан», «Тонъи» және «Патшаның дәрігері» сериалдарында, ал Kim Young-hyun-мен «Сарайдағы асыл тас» және «Содон туралы баллада» туындыларында бірге жұмыс істеді.

2016 жылы ол MBC арнасының 55 жылдығына арналған «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) драмасын түсіру барысында сценарист Чхве Ван-гюмен үшінші рет әріптестік орнатты. Бұл сериал түрмеде дүниеге келіп, кейін кедейлер мен әділетсіз айыпталған адамдарды қорғайтын әйел туралы. Басты рөлді Jin Se-yeon сомдады. 22 жастағы актриса Ли түсірген жобалардағы ең жас басты кейіпкер атанды.
== Фильмография ==

===Режиссер ретінде===

* «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) — MBC, 2016
* «Патшаның дәрігері» (The King’s Doctor) — MBC, 2012–2013
* «Тонъи» (Dong Yi) — MBC, 2010
* «И Сан: Сарай желі» (Lee San, Wind of the Palace) — MBC, 2007–2008
* «Содон туралы баллада» (Ballad of Seodong) — SBS, 2005–2006
* «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum: Jewel in the Palace) — MBC, 2003–2004
* «Сандо: Чосон саудагерлері» (Sangdo, Merchants of Joseon) — MBC, 2001–2002
* «Хо Джун» (Hur Jun) — MBC, 1999–2000
* «Үшінші адам» (The Third Man) — MBC, 1997
* «Менің анамның теңізі» (My Mother’s Sea) — MBC, 1993

«Чосонның 500 жылы» сериясы:

* «Тэвонгун» — MBC, 1990
* «Памун» — MBC, 1989
* «Хегён ханымның естеліктері» — MBC, 1988–1989
* «Инхён ханшайым» — MBC, 1988
* «Намхан тау қамалы» — MBC, 1986–1987
* «Хвечхун қақпасы» — MBC, 1986
* «Имджин соғысы» — MBC, 1985–1986
* «Жел орхидеясы» — MBC, 1985
* «Қар арасындағы өрік ағашы» — MBC, 1984–1985
* «Тамыры терең ағаш» — MBC, 1983
* «Чудон сарайының патшасы» — MBC, 1983
* «Намган Ли Сын-хун» — MBC, 1982
* «3-сынып» (제3교실) — MBC, 1975
* «113 тергеу бөлімі» (113 수사본부) — MBC, 1974
===Продюсер ретінде===

* «Патша жолы» (The Royal Road) — MBC, 1998
* «Қызғаныш» (Jealousy) — MBC, 1992

== Кітап ==

* «Арман патшалығы: Режиссер Ли Бён-хунның драмалық тарихы» (Sewora Kingdom of Dreams: Director Lee Byung-hoon’s Drama Story) — 2009
== Марапаттары ==
* 2015 — 10-шы Seoul International Drama Awards: Халлю толқынының 10 жылдығына арналған жетістік сыйлығы
* 2010 — 3-ші Korea Drama Awards: Жетістік сыйлығы («Тонъи»)
* 2008 — 3-ші «Жақсы телебағдарлама» сыйлығы («И Сан»)
* 2008 — 44-ші Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («И Сан»)
* 2006 — Order of Cultural Merit «Ок-гван» ордені
* 2005 — 6-шы «Телерадио қайраткерлері сыйлығы» (Yeouido Club), телебағдарлама өндірісі бойынша жеке марапат
* 2004 — «Мақтаныш тұтарлық Ханян журналисті» сыйлығы (Ханян журналистер қауымдастығы)
* 2004 — 40-шы Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («Сарайдағы асыл тас»)
* 2002 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Драма санаты бойынша лауреат («Сандо»)
* 2000 — Korean Producers &amp; Directors’ Association: Жыл продюсері («Хо Джун»)
* 2000 — Конгресс жанындағы поп-мәдениет және медиа сыйлығы («Хо Джун»)
* 2000 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Үздік драма үшін жоғары марапат («Хо Джун»)
* 1986 — Korea Broadcasting Awards: Үздік продюсер, теледидар санаты («Имджин соғысы»)
* 1982 — Korean Culture and Information Service министрлік сыйлығы («Намган Ли Сын-хун»)
* 1975 — Телерадио этикасы сыйлығы («3-сынып»)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>cxa5gnaf83mpnep32q1a23hkis5xteu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591486</id>
      <parentid>3591485</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T23:08:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10740" sha1="lx4yqatytktix0c823gitr55czn0a35" xml:space="preserve">'''Ли Бёң-хун''' ([[1944 жыл]]ғы [[14 қазан]]да туған) — оңтүстіккореялық телевизия режиссері және продюсері. Ол тарихи телехикаяларды түсіруімен кеңінен танымал, әсіресе «Чосонның 500 жылы» (1983–1990), «Тәуіп Хо Жун» (1999), «Сарайдағы асыл тас: Тэ Чан Гым» (2003), «Сарай әміршісі» (2007) және «Дон И» (2010) сияқты туындыларымен белгілі.

== Мансабы ==

Ли Бён-хун 1970 жылы MBC телеарнасында жұмыс істей бастады, ал 1974 жылы режиссер ретінде жеке дебютін жасады.

1983 жылы ол жазушы Shin Bong-seungмен бірге сегіз жылға созылған «Чосонның 500 жылы» атты маңызды телехикаяны шығарды. Бұл жоба тарихи драмалар (корейше sageuk) жанрын түбегейлі өзгертіп, бірсарынды тарихи шежірелерден Annals of the Joseon Dynasty сияқты нақты тарихи деректерді көркем түрде интерпретациялауға көшірді. Одан кейінгі, Kim Jung-soo жазған заманауи «Менің анамның теңізі» (1993) драмасы да үлкен табысқа жетіп, көрілім деңгейі 51,6%-ға дейін жетті.[1]

Алайда 1999 жылы Ли sageuk жанрын түбегейлі жаңартты. Оның «Хо Джун» телехикаясы алғаш рет патшалар мен ақсүйектердің орнына қарапайым адамды басты кейіпкер етіп көрсетті. Jun Kwang-ryul сарай дәрігері Хо Джун рөлін сомдады. Ол Dongui Bogam еңбегін жазған тұлға ретінде бейнеленді — бұл корей дәстүрлі медицинасының негізгі еңбектерінің бірі. «Хо Джун» 64% көрілім көрсеткішіне жетіп, корей драмалары тарихындағы ең жоғары рейтингтердің біріне айналды.[1][2]

2001 жылы бұл табыстың жалғасы ретінде «Сандо» жарық көрді — Choi In-ho романына негізделген туынды, онда аңызға айналған саудагер Им Сан-октың өмірі баяндалады. Ли бұл жобада да басты рөлге Джун Кван-рёльді қайта таңдады.[3]

Журналистер Лидің тарихи драмаларды жаңғыртуға бағытталған осы тәсілін «fusion sageuk» деп атады. Ол бұрын тек үлкен жастағы ер көрермендерге арналған, күрделі әрі бірсарынды тарихи драмаларды заманауи әрі тартымды етіп, жас көрермендерге де қызықты қыла алды. 

Sageuk жанры 2003 жылы «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum) телехикаясымен бұрынғыдан да танымал бола түсті. Бұл туындының басты кейіпкері Чан Гым алғашында король сарайындағы аспаздықты меңгеріп, кейін Чосон тарихындағы алғашқы әйел сарай дәрігеріне айналады. Оңтүстік Кореяда сериал үлкен табысқа жетіп, ең жоғары көрілім көрсеткіші 57,8%-ды құрады (барлық уақыттағы ең жоғары рейтингті корей драмаларының ішінде оныншы орын).[1]

Жобаның бюджеті 15 миллион АҚШ долларын құрады, кейін ол 91 елге экспортталып, Korean Wave (корей мәдени толқыны) құбылысының басты қозғаушы күштерінің біріне айналды. Жалпы табысы 103,4 миллион долларды құрап, актриса Lee Young-ae-ні Қытайда супер жұлдызға, ал корей мәдениетінің символына айналдырды.[5]

Кейінгі жылдары Ли табысты тарихи драмаларды түсіруді жалғастырды. «Содон туралы баллада» (2005) — Пэкче патшасы Му мен қарсылас Силла патшалығының ханшайымы Сонхва арасындағы махаббат хикаясы (рөлдерді Jo Hyun-jae және Lee Bo-young сомдаған).[6]

«И Сан» (2007) — Чосон патшасы Чонджо мен оның көңілдесі Ыйбин Сон арасындағы махаббат туралы (басты рөлдерде Lee Seo-jin және Han Ji-min).[7]

«Тонъи» (2010) — сарайдағы су тасушы қызметші (мусури) болып бастаған Чхве Сук-биннің (рөлде Han Hyo-joo) патша Сукчонның көңілдесіне дейін көтерілу жолын баяндайды.[8][9]

«Патшаның дәрігері» (2012) сериалында Cho Seung-woo алғаш рет телехикаяда ойнап, жылқы дәрігерінен сарай дәрігеріне айналған кейіпкерді сомдады.[10]

Ли сценарист Choi Wan-kyu-мен «Хо Джун» және «Сандо» жобаларында, Kim Yi-young-пен «И Сан», «Тонъи» және «Патшаның дәрігері» сериалдарында, ал Kim Young-hyun-мен «Сарайдағы асыл тас» және «Содон туралы баллада» туындыларында бірге жұмыс істеді.

2016 жылы ол MBC арнасының 55 жылдығына арналған «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) драмасын түсіру барысында сценарист Чхве Ван-гюмен үшінші рет әріптестік орнатты. Бұл сериал түрмеде дүниеге келіп, кейін кедейлер мен әділетсіз айыпталған адамдарды қорғайтын әйел туралы. Басты рөлді Jin Se-yeon сомдады. 22 жастағы актриса Ли түсірген жобалардағы ең жас басты кейіпкер атанды.
== Фильмография ==

===Режиссер ретінде===

* «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) — MBC, 2016
* «Патшаның дәрігері» (The King’s Doctor) — MBC, 2012–2013
* «Тонъи» (Dong Yi) — MBC, 2010
* «И Сан: Сарай желі» (Lee San, Wind of the Palace) — MBC, 2007–2008
* «Содон туралы баллада» (Ballad of Seodong) — SBS, 2005–2006
* «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum: Jewel in the Palace) — MBC, 2003–2004
* «Сандо: Чосон саудагерлері» (Sangdo, Merchants of Joseon) — MBC, 2001–2002
* «Хо Джун» (Hur Jun) — MBC, 1999–2000
* «Үшінші адам» (The Third Man) — MBC, 1997
* «Менің анамның теңізі» (My Mother’s Sea) — MBC, 1993

«Чосонның 500 жылы» сериясы:

* «Тэвонгун» — MBC, 1990
* «Памун» — MBC, 1989
* «Хегён ханымның естеліктері» — MBC, 1988–1989
* «Инхён ханшайым» — MBC, 1988
* «Намхан тау қамалы» — MBC, 1986–1987
* «Хвечхун қақпасы» — MBC, 1986
* «Имджин соғысы» — MBC, 1985–1986
* «Жел орхидеясы» — MBC, 1985
* «Қар арасындағы өрік ағашы» — MBC, 1984–1985
* «Тамыры терең ағаш» — MBC, 1983
* «Чудон сарайының патшасы» — MBC, 1983
* «Намган Ли Сын-хун» — MBC, 1982
* «3-сынып» (제3교실) — MBC, 1975
* «113 тергеу бөлімі» (113 수사본부) — MBC, 1974
===Продюсер ретінде===

* «Патша жолы» (The Royal Road) — MBC, 1998
* «Қызғаныш» (Jealousy) — MBC, 1992

== Кітап ==

* «Арман патшалығы: Режиссер Ли Бён-хунның драмалық тарихы» (Sewora Kingdom of Dreams: Director Lee Byung-hoon’s Drama Story) — 2009
== Марапаттары ==
* 2015 — 10-шы Seoul International Drama Awards: Халлю толқынының 10 жылдығына арналған жетістік сыйлығы
* 2010 — 3-ші Korea Drama Awards: Жетістік сыйлығы («Тонъи»)
* 2008 — 3-ші «Жақсы телебағдарлама» сыйлығы («И Сан»)
* 2008 — 44-ші Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («И Сан»)
* 2006 — Order of Cultural Merit «Ок-гван» ордені
* 2005 — 6-шы «Телерадио қайраткерлері сыйлығы» (Yeouido Club), телебағдарлама өндірісі бойынша жеке марапат
* 2004 — «Мақтаныш тұтарлық Ханян журналисті» сыйлығы (Ханян журналистер қауымдастығы)
* 2004 — 40-шы Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («Сарайдағы асыл тас»)
* 2002 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Драма санаты бойынша лауреат («Сандо»)
* 2000 — Korean Producers &amp; Directors’ Association: Жыл продюсері («Хо Джун»)
* 2000 — Конгресс жанындағы поп-мәдениет және медиа сыйлығы («Хо Джун»)
* 2000 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Үздік драма үшін жоғары марапат («Хо Джун»)
* 1986 — Korea Broadcasting Awards: Үздік продюсер, теледидар санаты («Имджин соғысы»)
* 1982 — Korean Culture and Information Service министрлік сыйлығы («Намган Ли Сын-хун»)
* 1975 — Телерадио этикасы сыйлығы («3-сынып»)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>lx4yqatytktix0c823gitr55czn0a35</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591487</id>
      <parentid>3591486</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T23:09:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кітап */</comment>
      <origin>3591487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11024" sha1="983i9yaj5z4h44ensfy64ta2vp0ko7k" xml:space="preserve">'''Ли Бёң-хун''' ([[1944 жыл]]ғы [[14 қазан]]да туған) — оңтүстіккореялық телевизия режиссері және продюсері. Ол тарихи телехикаяларды түсіруімен кеңінен танымал, әсіресе «Чосонның 500 жылы» (1983–1990), «Тәуіп Хо Жун» (1999), «Сарайдағы асыл тас: Тэ Чан Гым» (2003), «Сарай әміршісі» (2007) және «Дон И» (2010) сияқты туындыларымен белгілі.

== Мансабы ==

Ли Бён-хун 1970 жылы MBC телеарнасында жұмыс істей бастады, ал 1974 жылы режиссер ретінде жеке дебютін жасады.

1983 жылы ол жазушы Shin Bong-seungмен бірге сегіз жылға созылған «Чосонның 500 жылы» атты маңызды телехикаяны шығарды. Бұл жоба тарихи драмалар (корейше sageuk) жанрын түбегейлі өзгертіп, бірсарынды тарихи шежірелерден Annals of the Joseon Dynasty сияқты нақты тарихи деректерді көркем түрде интерпретациялауға көшірді. Одан кейінгі, Kim Jung-soo жазған заманауи «Менің анамның теңізі» (1993) драмасы да үлкен табысқа жетіп, көрілім деңгейі 51,6%-ға дейін жетті.[1]

Алайда 1999 жылы Ли sageuk жанрын түбегейлі жаңартты. Оның «Хо Джун» телехикаясы алғаш рет патшалар мен ақсүйектердің орнына қарапайым адамды басты кейіпкер етіп көрсетті. Jun Kwang-ryul сарай дәрігері Хо Джун рөлін сомдады. Ол Dongui Bogam еңбегін жазған тұлға ретінде бейнеленді — бұл корей дәстүрлі медицинасының негізгі еңбектерінің бірі. «Хо Джун» 64% көрілім көрсеткішіне жетіп, корей драмалары тарихындағы ең жоғары рейтингтердің біріне айналды.[1][2]

2001 жылы бұл табыстың жалғасы ретінде «Сандо» жарық көрді — Choi In-ho романына негізделген туынды, онда аңызға айналған саудагер Им Сан-октың өмірі баяндалады. Ли бұл жобада да басты рөлге Джун Кван-рёльді қайта таңдады.[3]

Журналистер Лидің тарихи драмаларды жаңғыртуға бағытталған осы тәсілін «fusion sageuk» деп атады. Ол бұрын тек үлкен жастағы ер көрермендерге арналған, күрделі әрі бірсарынды тарихи драмаларды заманауи әрі тартымды етіп, жас көрермендерге де қызықты қыла алды. 

Sageuk жанры 2003 жылы «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum) телехикаясымен бұрынғыдан да танымал бола түсті. Бұл туындының басты кейіпкері Чан Гым алғашында король сарайындағы аспаздықты меңгеріп, кейін Чосон тарихындағы алғашқы әйел сарай дәрігеріне айналады. Оңтүстік Кореяда сериал үлкен табысқа жетіп, ең жоғары көрілім көрсеткіші 57,8%-ды құрады (барлық уақыттағы ең жоғары рейтингті корей драмаларының ішінде оныншы орын).[1]

Жобаның бюджеті 15 миллион АҚШ долларын құрады, кейін ол 91 елге экспортталып, Korean Wave (корей мәдени толқыны) құбылысының басты қозғаушы күштерінің біріне айналды. Жалпы табысы 103,4 миллион долларды құрап, актриса Lee Young-ae-ні Қытайда супер жұлдызға, ал корей мәдениетінің символына айналдырды.[5]

Кейінгі жылдары Ли табысты тарихи драмаларды түсіруді жалғастырды. «Содон туралы баллада» (2005) — Пэкче патшасы Му мен қарсылас Силла патшалығының ханшайымы Сонхва арасындағы махаббат хикаясы (рөлдерді Jo Hyun-jae және Lee Bo-young сомдаған).[6]

«И Сан» (2007) — Чосон патшасы Чонджо мен оның көңілдесі Ыйбин Сон арасындағы махаббат туралы (басты рөлдерде Lee Seo-jin және Han Ji-min).[7]

«Тонъи» (2010) — сарайдағы су тасушы қызметші (мусури) болып бастаған Чхве Сук-биннің (рөлде Han Hyo-joo) патша Сукчонның көңілдесіне дейін көтерілу жолын баяндайды.[8][9]

«Патшаның дәрігері» (2012) сериалында Cho Seung-woo алғаш рет телехикаяда ойнап, жылқы дәрігерінен сарай дәрігеріне айналған кейіпкерді сомдады.[10]

Ли сценарист Choi Wan-kyu-мен «Хо Джун» және «Сандо» жобаларында, Kim Yi-young-пен «И Сан», «Тонъи» және «Патшаның дәрігері» сериалдарында, ал Kim Young-hyun-мен «Сарайдағы асыл тас» және «Содон туралы баллада» туындыларында бірге жұмыс істеді.

2016 жылы ол MBC арнасының 55 жылдығына арналған «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) драмасын түсіру барысында сценарист Чхве Ван-гюмен үшінші рет әріптестік орнатты. Бұл сериал түрмеде дүниеге келіп, кейін кедейлер мен әділетсіз айыпталған адамдарды қорғайтын әйел туралы. Басты рөлді Jin Se-yeon сомдады. 22 жастағы актриса Ли түсірген жобалардағы ең жас басты кейіпкер атанды.
== Фильмография ==

===Режиссер ретінде===

* «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) — MBC, 2016
* «Патшаның дәрігері» (The King’s Doctor) — MBC, 2012–2013
* «Тонъи» (Dong Yi) — MBC, 2010
* «И Сан: Сарай желі» (Lee San, Wind of the Palace) — MBC, 2007–2008
* «Содон туралы баллада» (Ballad of Seodong) — SBS, 2005–2006
* «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum: Jewel in the Palace) — MBC, 2003–2004
* «Сандо: Чосон саудагерлері» (Sangdo, Merchants of Joseon) — MBC, 2001–2002
* «Хо Джун» (Hur Jun) — MBC, 1999–2000
* «Үшінші адам» (The Third Man) — MBC, 1997
* «Менің анамның теңізі» (My Mother’s Sea) — MBC, 1993

«Чосонның 500 жылы» сериясы:

* «Тэвонгун» — MBC, 1990
* «Памун» — MBC, 1989
* «Хегён ханымның естеліктері» — MBC, 1988–1989
* «Инхён ханшайым» — MBC, 1988
* «Намхан тау қамалы» — MBC, 1986–1987
* «Хвечхун қақпасы» — MBC, 1986
* «Имджин соғысы» — MBC, 1985–1986
* «Жел орхидеясы» — MBC, 1985
* «Қар арасындағы өрік ағашы» — MBC, 1984–1985
* «Тамыры терең ағаш» — MBC, 1983
* «Чудон сарайының патшасы» — MBC, 1983
* «Намган Ли Сын-хун» — MBC, 1982
* «3-сынып» (제3교실) — MBC, 1975
* «113 тергеу бөлімі» (113 수사본부) — MBC, 1974
===Продюсер ретінде===

* «Патша жолы» (The Royal Road) — MBC, 1998
* «Қызғаныш» (Jealousy) — MBC, 1992

== Кітап ==

* «Арман патшалығы: Режиссер Ли Бён-хунның драмалық тарихы» (Sewora Kingdom of Dreams: Director Lee Byung-hoon’s Drama Story) — 2009&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ko:꿈의 왕국을 세워라 이병훈 감독의 드라마 이야기|url=http://www.kyobobook.co.kr/product/detailViewKor.laf?mallGb=KOR&amp;ejkGb=KOR&amp;barcode=9788993866025|work=[[Kyobo Book Centre|Kyobo Books]]|language=Korean|accessdate=2014-03-24}}&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
* 2015 — 10-шы Seoul International Drama Awards: Халлю толқынының 10 жылдығына арналған жетістік сыйлығы
* 2010 — 3-ші Korea Drama Awards: Жетістік сыйлығы («Тонъи»)
* 2008 — 3-ші «Жақсы телебағдарлама» сыйлығы («И Сан»)
* 2008 — 44-ші Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («И Сан»)
* 2006 — Order of Cultural Merit «Ок-гван» ордені
* 2005 — 6-шы «Телерадио қайраткерлері сыйлығы» (Yeouido Club), телебағдарлама өндірісі бойынша жеке марапат
* 2004 — «Мақтаныш тұтарлық Ханян журналисті» сыйлығы (Ханян журналистер қауымдастығы)
* 2004 — 40-шы Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («Сарайдағы асыл тас»)
* 2002 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Драма санаты бойынша лауреат («Сандо»)
* 2000 — Korean Producers &amp; Directors’ Association: Жыл продюсері («Хо Джун»)
* 2000 — Конгресс жанындағы поп-мәдениет және медиа сыйлығы («Хо Джун»)
* 2000 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Үздік драма үшін жоғары марапат («Хо Джун»)
* 1986 — Korea Broadcasting Awards: Үздік продюсер, теледидар санаты («Имджин соғысы»)
* 1982 — Korean Culture and Information Service министрлік сыйлығы («Намган Ли Сын-хун»)
* 1975 — Телерадио этикасы сыйлығы («3-сынып»)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>983i9yaj5z4h44ensfy64ta2vp0ko7k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591488</id>
      <parentid>3591487</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T23:10:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кітап */</comment>
      <origin>3591488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11012" sha1="78c7d4eqtbk3bymkwwv4juklkn92xjp" xml:space="preserve">'''Ли Бёң-хун''' ([[1944 жыл]]ғы [[14 қазан]]да туған) — оңтүстіккореялық телевизия режиссері және продюсері. Ол тарихи телехикаяларды түсіруімен кеңінен танымал, әсіресе «Чосонның 500 жылы» (1983–1990), «Тәуіп Хо Жун» (1999), «Сарайдағы асыл тас: Тэ Чан Гым» (2003), «Сарай әміршісі» (2007) және «Дон И» (2010) сияқты туындыларымен белгілі.

== Мансабы ==

Ли Бён-хун 1970 жылы MBC телеарнасында жұмыс істей бастады, ал 1974 жылы режиссер ретінде жеке дебютін жасады.

1983 жылы ол жазушы Shin Bong-seungмен бірге сегіз жылға созылған «Чосонның 500 жылы» атты маңызды телехикаяны шығарды. Бұл жоба тарихи драмалар (корейше sageuk) жанрын түбегейлі өзгертіп, бірсарынды тарихи шежірелерден Annals of the Joseon Dynasty сияқты нақты тарихи деректерді көркем түрде интерпретациялауға көшірді. Одан кейінгі, Kim Jung-soo жазған заманауи «Менің анамның теңізі» (1993) драмасы да үлкен табысқа жетіп, көрілім деңгейі 51,6%-ға дейін жетті.[1]

Алайда 1999 жылы Ли sageuk жанрын түбегейлі жаңартты. Оның «Хо Джун» телехикаясы алғаш рет патшалар мен ақсүйектердің орнына қарапайым адамды басты кейіпкер етіп көрсетті. Jun Kwang-ryul сарай дәрігері Хо Джун рөлін сомдады. Ол Dongui Bogam еңбегін жазған тұлға ретінде бейнеленді — бұл корей дәстүрлі медицинасының негізгі еңбектерінің бірі. «Хо Джун» 64% көрілім көрсеткішіне жетіп, корей драмалары тарихындағы ең жоғары рейтингтердің біріне айналды.[1][2]

2001 жылы бұл табыстың жалғасы ретінде «Сандо» жарық көрді — Choi In-ho романына негізделген туынды, онда аңызға айналған саудагер Им Сан-октың өмірі баяндалады. Ли бұл жобада да басты рөлге Джун Кван-рёльді қайта таңдады.[3]

Журналистер Лидің тарихи драмаларды жаңғыртуға бағытталған осы тәсілін «fusion sageuk» деп атады. Ол бұрын тек үлкен жастағы ер көрермендерге арналған, күрделі әрі бірсарынды тарихи драмаларды заманауи әрі тартымды етіп, жас көрермендерге де қызықты қыла алды. 

Sageuk жанры 2003 жылы «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum) телехикаясымен бұрынғыдан да танымал бола түсті. Бұл туындының басты кейіпкері Чан Гым алғашында король сарайындағы аспаздықты меңгеріп, кейін Чосон тарихындағы алғашқы әйел сарай дәрігеріне айналады. Оңтүстік Кореяда сериал үлкен табысқа жетіп, ең жоғары көрілім көрсеткіші 57,8%-ды құрады (барлық уақыттағы ең жоғары рейтингті корей драмаларының ішінде оныншы орын).[1]

Жобаның бюджеті 15 миллион АҚШ долларын құрады, кейін ол 91 елге экспортталып, Korean Wave (корей мәдени толқыны) құбылысының басты қозғаушы күштерінің біріне айналды. Жалпы табысы 103,4 миллион долларды құрап, актриса Lee Young-ae-ні Қытайда супер жұлдызға, ал корей мәдениетінің символына айналдырды.[5]

Кейінгі жылдары Ли табысты тарихи драмаларды түсіруді жалғастырды. «Содон туралы баллада» (2005) — Пэкче патшасы Му мен қарсылас Силла патшалығының ханшайымы Сонхва арасындағы махаббат хикаясы (рөлдерді Jo Hyun-jae және Lee Bo-young сомдаған).[6]

«И Сан» (2007) — Чосон патшасы Чонджо мен оның көңілдесі Ыйбин Сон арасындағы махаббат туралы (басты рөлдерде Lee Seo-jin және Han Ji-min).[7]

«Тонъи» (2010) — сарайдағы су тасушы қызметші (мусури) болып бастаған Чхве Сук-биннің (рөлде Han Hyo-joo) патша Сукчонның көңілдесіне дейін көтерілу жолын баяндайды.[8][9]

«Патшаның дәрігері» (2012) сериалында Cho Seung-woo алғаш рет телехикаяда ойнап, жылқы дәрігерінен сарай дәрігеріне айналған кейіпкерді сомдады.[10]

Ли сценарист Choi Wan-kyu-мен «Хо Джун» және «Сандо» жобаларында, Kim Yi-young-пен «И Сан», «Тонъи» және «Патшаның дәрігері» сериалдарында, ал Kim Young-hyun-мен «Сарайдағы асыл тас» және «Содон туралы баллада» туындыларында бірге жұмыс істеді.

2016 жылы ол MBC арнасының 55 жылдығына арналған «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) драмасын түсіру барысында сценарист Чхве Ван-гюмен үшінші рет әріптестік орнатты. Бұл сериал түрмеде дүниеге келіп, кейін кедейлер мен әділетсіз айыпталған адамдарды қорғайтын әйел туралы. Басты рөлді Jin Se-yeon сомдады. 22 жастағы актриса Ли түсірген жобалардағы ең жас басты кейіпкер атанды.
== Фильмография ==

===Режиссер ретінде===

* «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) — MBC, 2016
* «Патшаның дәрігері» (The King’s Doctor) — MBC, 2012–2013
* «Тонъи» (Dong Yi) — MBC, 2010
* «И Сан: Сарай желі» (Lee San, Wind of the Palace) — MBC, 2007–2008
* «Содон туралы баллада» (Ballad of Seodong) — SBS, 2005–2006
* «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum: Jewel in the Palace) — MBC, 2003–2004
* «Сандо: Чосон саудагерлері» (Sangdo, Merchants of Joseon) — MBC, 2001–2002
* «Хо Джун» (Hur Jun) — MBC, 1999–2000
* «Үшінші адам» (The Third Man) — MBC, 1997
* «Менің анамның теңізі» (My Mother’s Sea) — MBC, 1993

«Чосонның 500 жылы» сериясы:

* «Тэвонгун» — MBC, 1990
* «Памун» — MBC, 1989
* «Хегён ханымның естеліктері» — MBC, 1988–1989
* «Инхён ханшайым» — MBC, 1988
* «Намхан тау қамалы» — MBC, 1986–1987
* «Хвечхун қақпасы» — MBC, 1986
* «Имджин соғысы» — MBC, 1985–1986
* «Жел орхидеясы» — MBC, 1985
* «Қар арасындағы өрік ағашы» — MBC, 1984–1985
* «Тамыры терең ағаш» — MBC, 1983
* «Чудон сарайының патшасы» — MBC, 1983
* «Намган Ли Сын-хун» — MBC, 1982
* «3-сынып» (제3교실) — MBC, 1975
* «113 тергеу бөлімі» (113 수사본부) — MBC, 1974
===Продюсер ретінде===

* «Патша жолы» (The Royal Road) — MBC, 1998
* «Қызғаныш» (Jealousy) — MBC, 1992

== Кітап ==

* «Арман патшалығы: Режиссер Ли Бён-хунның драмалық тарихы» (Sewora Kingdom of Dreams: Director Lee Byung-hoon’s Drama Story) — 2009&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ko:Үздік телехикаялар режиссері|url=http://www.kyobobook.co.kr/product/detailViewKor.laf?mallGb=KOR&amp;ejkGb=KOR&amp;barcode=9788993866025|work=[[Kyobo Book Centre|Kyobo Books]]|language=Korean|accessdate=2014-03-24}}&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
* 2015 — 10-шы Seoul International Drama Awards: Халлю толқынының 10 жылдығына арналған жетістік сыйлығы
* 2010 — 3-ші Korea Drama Awards: Жетістік сыйлығы («Тонъи»)
* 2008 — 3-ші «Жақсы телебағдарлама» сыйлығы («И Сан»)
* 2008 — 44-ші Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («И Сан»)
* 2006 — Order of Cultural Merit «Ок-гван» ордені
* 2005 — 6-шы «Телерадио қайраткерлері сыйлығы» (Yeouido Club), телебағдарлама өндірісі бойынша жеке марапат
* 2004 — «Мақтаныш тұтарлық Ханян журналисті» сыйлығы (Ханян журналистер қауымдастығы)
* 2004 — 40-шы Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («Сарайдағы асыл тас»)
* 2002 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Драма санаты бойынша лауреат («Сандо»)
* 2000 — Korean Producers &amp; Directors’ Association: Жыл продюсері («Хо Джун»)
* 2000 — Конгресс жанындағы поп-мәдениет және медиа сыйлығы («Хо Джун»)
* 2000 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Үздік драма үшін жоғары марапат («Хо Джун»)
* 1986 — Korea Broadcasting Awards: Үздік продюсер, теледидар санаты («Имджин соғысы»)
* 1982 — Korean Culture and Information Service министрлік сыйлығы («Намган Ли Сын-хун»)
* 1975 — Телерадио этикасы сыйлығы («3-сынып»)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>78c7d4eqtbk3bymkwwv4juklkn92xjp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591489</id>
      <parentid>3591488</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T23:11:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кітап */</comment>
      <origin>3591489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11004" sha1="1quq99nkip03duvybnm14c4zv2x29fg" xml:space="preserve">'''Ли Бёң-хун''' ([[1944 жыл]]ғы [[14 қазан]]да туған) — оңтүстіккореялық телевизия режиссері және продюсері. Ол тарихи телехикаяларды түсіруімен кеңінен танымал, әсіресе «Чосонның 500 жылы» (1983–1990), «Тәуіп Хо Жун» (1999), «Сарайдағы асыл тас: Тэ Чан Гым» (2003), «Сарай әміршісі» (2007) және «Дон И» (2010) сияқты туындыларымен белгілі.

== Мансабы ==

Ли Бён-хун 1970 жылы MBC телеарнасында жұмыс істей бастады, ал 1974 жылы режиссер ретінде жеке дебютін жасады.

1983 жылы ол жазушы Shin Bong-seungмен бірге сегіз жылға созылған «Чосонның 500 жылы» атты маңызды телехикаяны шығарды. Бұл жоба тарихи драмалар (корейше sageuk) жанрын түбегейлі өзгертіп, бірсарынды тарихи шежірелерден Annals of the Joseon Dynasty сияқты нақты тарихи деректерді көркем түрде интерпретациялауға көшірді. Одан кейінгі, Kim Jung-soo жазған заманауи «Менің анамның теңізі» (1993) драмасы да үлкен табысқа жетіп, көрілім деңгейі 51,6%-ға дейін жетті.[1]

Алайда 1999 жылы Ли sageuk жанрын түбегейлі жаңартты. Оның «Хо Джун» телехикаясы алғаш рет патшалар мен ақсүйектердің орнына қарапайым адамды басты кейіпкер етіп көрсетті. Jun Kwang-ryul сарай дәрігері Хо Джун рөлін сомдады. Ол Dongui Bogam еңбегін жазған тұлға ретінде бейнеленді — бұл корей дәстүрлі медицинасының негізгі еңбектерінің бірі. «Хо Джун» 64% көрілім көрсеткішіне жетіп, корей драмалары тарихындағы ең жоғары рейтингтердің біріне айналды.[1][2]

2001 жылы бұл табыстың жалғасы ретінде «Сандо» жарық көрді — Choi In-ho романына негізделген туынды, онда аңызға айналған саудагер Им Сан-октың өмірі баяндалады. Ли бұл жобада да басты рөлге Джун Кван-рёльді қайта таңдады.[3]

Журналистер Лидің тарихи драмаларды жаңғыртуға бағытталған осы тәсілін «fusion sageuk» деп атады. Ол бұрын тек үлкен жастағы ер көрермендерге арналған, күрделі әрі бірсарынды тарихи драмаларды заманауи әрі тартымды етіп, жас көрермендерге де қызықты қыла алды. 

Sageuk жанры 2003 жылы «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum) телехикаясымен бұрынғыдан да танымал бола түсті. Бұл туындының басты кейіпкері Чан Гым алғашында король сарайындағы аспаздықты меңгеріп, кейін Чосон тарихындағы алғашқы әйел сарай дәрігеріне айналады. Оңтүстік Кореяда сериал үлкен табысқа жетіп, ең жоғары көрілім көрсеткіші 57,8%-ды құрады (барлық уақыттағы ең жоғары рейтингті корей драмаларының ішінде оныншы орын).[1]

Жобаның бюджеті 15 миллион АҚШ долларын құрады, кейін ол 91 елге экспортталып, Korean Wave (корей мәдени толқыны) құбылысының басты қозғаушы күштерінің біріне айналды. Жалпы табысы 103,4 миллион долларды құрап, актриса Lee Young-ae-ні Қытайда супер жұлдызға, ал корей мәдениетінің символына айналдырды.[5]

Кейінгі жылдары Ли табысты тарихи драмаларды түсіруді жалғастырды. «Содон туралы баллада» (2005) — Пэкче патшасы Му мен қарсылас Силла патшалығының ханшайымы Сонхва арасындағы махаббат хикаясы (рөлдерді Jo Hyun-jae және Lee Bo-young сомдаған).[6]

«И Сан» (2007) — Чосон патшасы Чонджо мен оның көңілдесі Ыйбин Сон арасындағы махаббат туралы (басты рөлдерде Lee Seo-jin және Han Ji-min).[7]

«Тонъи» (2010) — сарайдағы су тасушы қызметші (мусури) болып бастаған Чхве Сук-биннің (рөлде Han Hyo-joo) патша Сукчонның көңілдесіне дейін көтерілу жолын баяндайды.[8][9]

«Патшаның дәрігері» (2012) сериалында Cho Seung-woo алғаш рет телехикаяда ойнап, жылқы дәрігерінен сарай дәрігеріне айналған кейіпкерді сомдады.[10]

Ли сценарист Choi Wan-kyu-мен «Хо Джун» және «Сандо» жобаларында, Kim Yi-young-пен «И Сан», «Тонъи» және «Патшаның дәрігері» сериалдарында, ал Kim Young-hyun-мен «Сарайдағы асыл тас» және «Содон туралы баллада» туындыларында бірге жұмыс істеді.

2016 жылы ол MBC арнасының 55 жылдығына арналған «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) драмасын түсіру барысында сценарист Чхве Ван-гюмен үшінші рет әріптестік орнатты. Бұл сериал түрмеде дүниеге келіп, кейін кедейлер мен әділетсіз айыпталған адамдарды қорғайтын әйел туралы. Басты рөлді Jin Se-yeon сомдады. 22 жастағы актриса Ли түсірген жобалардағы ең жас басты кейіпкер атанды.
== Фильмография ==

===Режиссер ретінде===

* «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) — MBC, 2016
* «Патшаның дәрігері» (The King’s Doctor) — MBC, 2012–2013
* «Тонъи» (Dong Yi) — MBC, 2010
* «И Сан: Сарай желі» (Lee San, Wind of the Palace) — MBC, 2007–2008
* «Содон туралы баллада» (Ballad of Seodong) — SBS, 2005–2006
* «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum: Jewel in the Palace) — MBC, 2003–2004
* «Сандо: Чосон саудагерлері» (Sangdo, Merchants of Joseon) — MBC, 2001–2002
* «Хо Джун» (Hur Jun) — MBC, 1999–2000
* «Үшінші адам» (The Third Man) — MBC, 1997
* «Менің анамның теңізі» (My Mother’s Sea) — MBC, 1993

«Чосонның 500 жылы» сериясы:

* «Тэвонгун» — MBC, 1990
* «Памун» — MBC, 1989
* «Хегён ханымның естеліктері» — MBC, 1988–1989
* «Инхён ханшайым» — MBC, 1988
* «Намхан тау қамалы» — MBC, 1986–1987
* «Хвечхун қақпасы» — MBC, 1986
* «Имджин соғысы» — MBC, 1985–1986
* «Жел орхидеясы» — MBC, 1985
* «Қар арасындағы өрік ағашы» — MBC, 1984–1985
* «Тамыры терең ағаш» — MBC, 1983
* «Чудон сарайының патшасы» — MBC, 1983
* «Намган Ли Сын-хун» — MBC, 1982
* «3-сынып» (제3교실) — MBC, 1975
* «113 тергеу бөлімі» (113 수사본부) — MBC, 1974
===Продюсер ретінде===

* «Патша жолы» (The Royal Road) — MBC, 1998
* «Қызғаныш» (Jealousy) — MBC, 1992

== Кітап ==

* «Арман патшалығы: Режиссер Ли Бён-хунның драмалық тарихы» (Sewora Kingdom of Dreams: Director Lee Byung-hoon’s Drama Story) — 2009&lt;ref&gt;{{cite web|s
title=Үздік телехикаялар режиссері|url=http://www.kyobobook.co.kr/product/detailViewKor.laf?mallGb=KOR&amp;ejkGb=KOR&amp;barcode=9788993866025|work=[[Kyobo Book Centre|Kyobo Books]]|language=Korean|accessdate=2014-03-24}}&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
* 2015 — 10-шы Seoul International Drama Awards: Халлю толқынының 10 жылдығына арналған жетістік сыйлығы
* 2010 — 3-ші Korea Drama Awards: Жетістік сыйлығы («Тонъи»)
* 2008 — 3-ші «Жақсы телебағдарлама» сыйлығы («И Сан»)
* 2008 — 44-ші Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («И Сан»)
* 2006 — Order of Cultural Merit «Ок-гван» ордені
* 2005 — 6-шы «Телерадио қайраткерлері сыйлығы» (Yeouido Club), телебағдарлама өндірісі бойынша жеке марапат
* 2004 — «Мақтаныш тұтарлық Ханян журналисті» сыйлығы (Ханян журналистер қауымдастығы)
* 2004 — 40-шы Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («Сарайдағы асыл тас»)
* 2002 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Драма санаты бойынша лауреат («Сандо»)
* 2000 — Korean Producers &amp; Directors’ Association: Жыл продюсері («Хо Джун»)
* 2000 — Конгресс жанындағы поп-мәдениет және медиа сыйлығы («Хо Джун»)
* 2000 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Үздік драма үшін жоғары марапат («Хо Джун»)
* 1986 — Korea Broadcasting Awards: Үздік продюсер, теледидар санаты («Имджин соғысы»)
* 1982 — Korean Culture and Information Service министрлік сыйлығы («Намган Ли Сын-хун»)
* 1975 — Телерадио этикасы сыйлығы («3-сынып»)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>1quq99nkip03duvybnm14c4zv2x29fg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591490</id>
      <parentid>3591489</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T23:13:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кітап */</comment>
      <origin>3591490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10911" sha1="nw0rc2u03zxzirbpvj9wuz9zp3ip9hq" xml:space="preserve">'''Ли Бёң-хун''' ([[1944 жыл]]ғы [[14 қазан]]да туған) — оңтүстіккореялық телевизия режиссері және продюсері. Ол тарихи телехикаяларды түсіруімен кеңінен танымал, әсіресе «Чосонның 500 жылы» (1983–1990), «Тәуіп Хо Жун» (1999), «Сарайдағы асыл тас: Тэ Чан Гым» (2003), «Сарай әміршісі» (2007) және «Дон И» (2010) сияқты туындыларымен белгілі.

== Мансабы ==

Ли Бён-хун 1970 жылы MBC телеарнасында жұмыс істей бастады, ал 1974 жылы режиссер ретінде жеке дебютін жасады.

1983 жылы ол жазушы Shin Bong-seungмен бірге сегіз жылға созылған «Чосонның 500 жылы» атты маңызды телехикаяны шығарды. Бұл жоба тарихи драмалар (корейше sageuk) жанрын түбегейлі өзгертіп, бірсарынды тарихи шежірелерден Annals of the Joseon Dynasty сияқты нақты тарихи деректерді көркем түрде интерпретациялауға көшірді. Одан кейінгі, Kim Jung-soo жазған заманауи «Менің анамның теңізі» (1993) драмасы да үлкен табысқа жетіп, көрілім деңгейі 51,6%-ға дейін жетті.[1]

Алайда 1999 жылы Ли sageuk жанрын түбегейлі жаңартты. Оның «Хо Джун» телехикаясы алғаш рет патшалар мен ақсүйектердің орнына қарапайым адамды басты кейіпкер етіп көрсетті. Jun Kwang-ryul сарай дәрігері Хо Джун рөлін сомдады. Ол Dongui Bogam еңбегін жазған тұлға ретінде бейнеленді — бұл корей дәстүрлі медицинасының негізгі еңбектерінің бірі. «Хо Джун» 64% көрілім көрсеткішіне жетіп, корей драмалары тарихындағы ең жоғары рейтингтердің біріне айналды.[1][2]

2001 жылы бұл табыстың жалғасы ретінде «Сандо» жарық көрді — Choi In-ho романына негізделген туынды, онда аңызға айналған саудагер Им Сан-октың өмірі баяндалады. Ли бұл жобада да басты рөлге Джун Кван-рёльді қайта таңдады.[3]

Журналистер Лидің тарихи драмаларды жаңғыртуға бағытталған осы тәсілін «fusion sageuk» деп атады. Ол бұрын тек үлкен жастағы ер көрермендерге арналған, күрделі әрі бірсарынды тарихи драмаларды заманауи әрі тартымды етіп, жас көрермендерге де қызықты қыла алды. 

Sageuk жанры 2003 жылы «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum) телехикаясымен бұрынғыдан да танымал бола түсті. Бұл туындының басты кейіпкері Чан Гым алғашында король сарайындағы аспаздықты меңгеріп, кейін Чосон тарихындағы алғашқы әйел сарай дәрігеріне айналады. Оңтүстік Кореяда сериал үлкен табысқа жетіп, ең жоғары көрілім көрсеткіші 57,8%-ды құрады (барлық уақыттағы ең жоғары рейтингті корей драмаларының ішінде оныншы орын).[1]

Жобаның бюджеті 15 миллион АҚШ долларын құрады, кейін ол 91 елге экспортталып, Korean Wave (корей мәдени толқыны) құбылысының басты қозғаушы күштерінің біріне айналды. Жалпы табысы 103,4 миллион долларды құрап, актриса Lee Young-ae-ні Қытайда супер жұлдызға, ал корей мәдениетінің символына айналдырды.[5]

Кейінгі жылдары Ли табысты тарихи драмаларды түсіруді жалғастырды. «Содон туралы баллада» (2005) — Пэкче патшасы Му мен қарсылас Силла патшалығының ханшайымы Сонхва арасындағы махаббат хикаясы (рөлдерді Jo Hyun-jae және Lee Bo-young сомдаған).[6]

«И Сан» (2007) — Чосон патшасы Чонджо мен оның көңілдесі Ыйбин Сон арасындағы махаббат туралы (басты рөлдерде Lee Seo-jin және Han Ji-min).[7]

«Тонъи» (2010) — сарайдағы су тасушы қызметші (мусури) болып бастаған Чхве Сук-биннің (рөлде Han Hyo-joo) патша Сукчонның көңілдесіне дейін көтерілу жолын баяндайды.[8][9]

«Патшаның дәрігері» (2012) сериалында Cho Seung-woo алғаш рет телехикаяда ойнап, жылқы дәрігерінен сарай дәрігеріне айналған кейіпкерді сомдады.[10]

Ли сценарист Choi Wan-kyu-мен «Хо Джун» және «Сандо» жобаларында, Kim Yi-young-пен «И Сан», «Тонъи» және «Патшаның дәрігері» сериалдарында, ал Kim Young-hyun-мен «Сарайдағы асыл тас» және «Содон туралы баллада» туындыларында бірге жұмыс істеді.

2016 жылы ол MBC арнасының 55 жылдығына арналған «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) драмасын түсіру барысында сценарист Чхве Ван-гюмен үшінші рет әріптестік орнатты. Бұл сериал түрмеде дүниеге келіп, кейін кедейлер мен әділетсіз айыпталған адамдарды қорғайтын әйел туралы. Басты рөлді Jin Se-yeon сомдады. 22 жастағы актриса Ли түсірген жобалардағы ең жас басты кейіпкер атанды.
== Фильмография ==

===Режиссер ретінде===

* «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) — MBC, 2016
* «Патшаның дәрігері» (The King’s Doctor) — MBC, 2012–2013
* «Тонъи» (Dong Yi) — MBC, 2010
* «И Сан: Сарай желі» (Lee San, Wind of the Palace) — MBC, 2007–2008
* «Содон туралы баллада» (Ballad of Seodong) — SBS, 2005–2006
* «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum: Jewel in the Palace) — MBC, 2003–2004
* «Сандо: Чосон саудагерлері» (Sangdo, Merchants of Joseon) — MBC, 2001–2002
* «Хо Джун» (Hur Jun) — MBC, 1999–2000
* «Үшінші адам» (The Third Man) — MBC, 1997
* «Менің анамның теңізі» (My Mother’s Sea) — MBC, 1993

«Чосонның 500 жылы» сериясы:

* «Тэвонгун» — MBC, 1990
* «Памун» — MBC, 1989
* «Хегён ханымның естеліктері» — MBC, 1988–1989
* «Инхён ханшайым» — MBC, 1988
* «Намхан тау қамалы» — MBC, 1986–1987
* «Хвечхун қақпасы» — MBC, 1986
* «Имджин соғысы» — MBC, 1985–1986
* «Жел орхидеясы» — MBC, 1985
* «Қар арасындағы өрік ағашы» — MBC, 1984–1985
* «Тамыры терең ағаш» — MBC, 1983
* «Чудон сарайының патшасы» — MBC, 1983
* «Намган Ли Сын-хун» — MBC, 1982
* «3-сынып» (제3교실) — MBC, 1975
* «113 тергеу бөлімі» (113 수사본부) — MBC, 1974
===Продюсер ретінде===

* «Патша жолы» (The Royal Road) — MBC, 1998
* «Қызғаныш» (Jealousy) — MBC, 1992

== Кітап ==

* «Арман патшалығы: Режиссер Ли Бён-хунның драмалық тарихы» (Sewora Kingdom of Dreams: Director Lee Byung-hoon’s Drama Story) — 2009&lt;ref&gt;[http://www.kyobobook.co.kr/product/detailViewKor.laf?mallGb=KOR&amp;ejkGb=KOR&amp;barcode=9788993866025|work=Кьюбобо сайтындағы мәліметтер]&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
* 2015 — 10-шы Seoul International Drama Awards: Халлю толқынының 10 жылдығына арналған жетістік сыйлығы
* 2010 — 3-ші Korea Drama Awards: Жетістік сыйлығы («Тонъи»)
* 2008 — 3-ші «Жақсы телебағдарлама» сыйлығы («И Сан»)
* 2008 — 44-ші Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («И Сан»)
* 2006 — Order of Cultural Merit «Ок-гван» ордені
* 2005 — 6-шы «Телерадио қайраткерлері сыйлығы» (Yeouido Club), телебағдарлама өндірісі бойынша жеке марапат
* 2004 — «Мақтаныш тұтарлық Ханян журналисті» сыйлығы (Ханян журналистер қауымдастығы)
* 2004 — 40-шы Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («Сарайдағы асыл тас»)
* 2002 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Драма санаты бойынша лауреат («Сандо»)
* 2000 — Korean Producers &amp; Directors’ Association: Жыл продюсері («Хо Джун»)
* 2000 — Конгресс жанындағы поп-мәдениет және медиа сыйлығы («Хо Джун»)
* 2000 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Үздік драма үшін жоғары марапат («Хо Джун»)
* 1986 — Korea Broadcasting Awards: Үздік продюсер, теледидар санаты («Имджин соғысы»)
* 1982 — Korean Culture and Information Service министрлік сыйлығы («Намган Ли Сын-хун»)
* 1975 — Телерадио этикасы сыйлығы («3-сынып»)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>nw0rc2u03zxzirbpvj9wuz9zp3ip9hq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591491</id>
      <parentid>3591490</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T23:15:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мансабы */</comment>
      <origin>3591491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11133" sha1="623qlrs2b74qct30z2utq2ejnipe5b5" xml:space="preserve">'''Ли Бёң-хун''' ([[1944 жыл]]ғы [[14 қазан]]да туған) — оңтүстіккореялық телевизия режиссері және продюсері. Ол тарихи телехикаяларды түсіруімен кеңінен танымал, әсіресе «Чосонның 500 жылы» (1983–1990), «Тәуіп Хо Жун» (1999), «Сарайдағы асыл тас: Тэ Чан Гым» (2003), «Сарай әміршісі» (2007) және «Дон И» (2010) сияқты туындыларымен белгілі.

== Мансабы ==

Ли Бён-хун 1970 жылы MBC телеарнасында жұмыс істей бастады, ал 1974 жылы режиссер ретінде жеке дебютін жасады.

1983 жылы ол жазушы Shin Bong-seungмен бірге сегіз жылға созылған «Чосонның 500 жылы» атты маңызды телехикаяны шығарды. Бұл жоба тарихи драмалар (корейше sageuk) жанрын түбегейлі өзгертіп, бірсарынды тарихи шежірелерден Annals of the Joseon Dynasty сияқты нақты тарихи деректерді көркем түрде интерпретациялауға көшірді. Одан кейінгі, Kim Jung-soo жазған заманауи «Менің анамның теңізі» (1993) драмасы да үлкен табысқа жетіп, көрілім деңгейі 51,6%-ға дейін жетті.&lt;ref name=top&gt;{{cite web|title=Top 50 highest-rated TV dramas of all time|url=http://blue1004.wordpress.com/2010/12/08/highest-rated-dramas-of-all-time/|work=Electric Ground|accessdate=2014-03-24|date=8 December 2010}}&lt;/ref&gt;

Алайда 1999 жылы Ли sageuk жанрын түбегейлі жаңартты. Оның «Хо Джун» телехикаясы алғаш рет патшалар мен ақсүйектердің орнына қарапайым адамды басты кейіпкер етіп көрсетті. Jun Kwang-ryul сарай дәрігері Хо Джун рөлін сомдады. Ол Dongui Bogam еңбегін жазған тұлға ретінде бейнеленді — бұл корей дәстүрлі медицинасының негізгі еңбектерінің бірі. «Хо Джун» 64% көрілім көрсеткішіне жетіп, корей драмалары тарихындағы ең жоғары рейтингтердің біріне айналды.[1][2]

2001 жылы бұл табыстың жалғасы ретінде «Сандо» жарық көрді — Choi In-ho романына негізделген туынды, онда аңызға айналған саудагер Им Сан-октың өмірі баяндалады. Ли бұл жобада да басты рөлге Джун Кван-рёльді қайта таңдады.[3]

Журналистер Лидің тарихи драмаларды жаңғыртуға бағытталған осы тәсілін «fusion sageuk» деп атады. Ол бұрын тек үлкен жастағы ер көрермендерге арналған, күрделі әрі бірсарынды тарихи драмаларды заманауи әрі тартымды етіп, жас көрермендерге де қызықты қыла алды. 

Sageuk жанры 2003 жылы «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum) телехикаясымен бұрынғыдан да танымал бола түсті. Бұл туындының басты кейіпкері Чан Гым алғашында король сарайындағы аспаздықты меңгеріп, кейін Чосон тарихындағы алғашқы әйел сарай дәрігеріне айналады. Оңтүстік Кореяда сериал үлкен табысқа жетіп, ең жоғары көрілім көрсеткіші 57,8%-ды құрады (барлық уақыттағы ең жоғары рейтингті корей драмаларының ішінде оныншы орын).[1]

Жобаның бюджеті 15 миллион АҚШ долларын құрады, кейін ол 91 елге экспортталып, Korean Wave (корей мәдени толқыны) құбылысының басты қозғаушы күштерінің біріне айналды. Жалпы табысы 103,4 миллион долларды құрап, актриса Lee Young-ae-ні Қытайда супер жұлдызға, ал корей мәдениетінің символына айналдырды.[5]

Кейінгі жылдары Ли табысты тарихи драмаларды түсіруді жалғастырды. «Содон туралы баллада» (2005) — Пэкче патшасы Му мен қарсылас Силла патшалығының ханшайымы Сонхва арасындағы махаббат хикаясы (рөлдерді Jo Hyun-jae және Lee Bo-young сомдаған).[6]

«И Сан» (2007) — Чосон патшасы Чонджо мен оның көңілдесі Ыйбин Сон арасындағы махаббат туралы (басты рөлдерде Lee Seo-jin және Han Ji-min).[7]

«Тонъи» (2010) — сарайдағы су тасушы қызметші (мусури) болып бастаған Чхве Сук-биннің (рөлде Han Hyo-joo) патша Сукчонның көңілдесіне дейін көтерілу жолын баяндайды.[8][9]

«Патшаның дәрігері» (2012) сериалында Cho Seung-woo алғаш рет телехикаяда ойнап, жылқы дәрігерінен сарай дәрігеріне айналған кейіпкерді сомдады.[10]

Ли сценарист Choi Wan-kyu-мен «Хо Джун» және «Сандо» жобаларында, Kim Yi-young-пен «И Сан», «Тонъи» және «Патшаның дәрігері» сериалдарында, ал Kim Young-hyun-мен «Сарайдағы асыл тас» және «Содон туралы баллада» туындыларында бірге жұмыс істеді.

2016 жылы ол MBC арнасының 55 жылдығына арналған «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) драмасын түсіру барысында сценарист Чхве Ван-гюмен үшінші рет әріптестік орнатты. Бұл сериал түрмеде дүниеге келіп, кейін кедейлер мен әділетсіз айыпталған адамдарды қорғайтын әйел туралы. Басты рөлді Jin Se-yeon сомдады. 22 жастағы актриса Ли түсірген жобалардағы ең жас басты кейіпкер атанды.

== Фильмография ==

===Режиссер ретінде===

* «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) — MBC, 2016
* «Патшаның дәрігері» (The King’s Doctor) — MBC, 2012–2013
* «Тонъи» (Dong Yi) — MBC, 2010
* «И Сан: Сарай желі» (Lee San, Wind of the Palace) — MBC, 2007–2008
* «Содон туралы баллада» (Ballad of Seodong) — SBS, 2005–2006
* «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum: Jewel in the Palace) — MBC, 2003–2004
* «Сандо: Чосон саудагерлері» (Sangdo, Merchants of Joseon) — MBC, 2001–2002
* «Хо Джун» (Hur Jun) — MBC, 1999–2000
* «Үшінші адам» (The Third Man) — MBC, 1997
* «Менің анамның теңізі» (My Mother’s Sea) — MBC, 1993

«Чосонның 500 жылы» сериясы:

* «Тэвонгун» — MBC, 1990
* «Памун» — MBC, 1989
* «Хегён ханымның естеліктері» — MBC, 1988–1989
* «Инхён ханшайым» — MBC, 1988
* «Намхан тау қамалы» — MBC, 1986–1987
* «Хвечхун қақпасы» — MBC, 1986
* «Имджин соғысы» — MBC, 1985–1986
* «Жел орхидеясы» — MBC, 1985
* «Қар арасындағы өрік ағашы» — MBC, 1984–1985
* «Тамыры терең ағаш» — MBC, 1983
* «Чудон сарайының патшасы» — MBC, 1983
* «Намган Ли Сын-хун» — MBC, 1982
* «3-сынып» (제3교실) — MBC, 1975
* «113 тергеу бөлімі» (113 수사본부) — MBC, 1974
===Продюсер ретінде===

* «Патша жолы» (The Royal Road) — MBC, 1998
* «Қызғаныш» (Jealousy) — MBC, 1992

== Кітап ==

* «Арман патшалығы: Режиссер Ли Бён-хунның драмалық тарихы» (Sewora Kingdom of Dreams: Director Lee Byung-hoon’s Drama Story) — 2009&lt;ref&gt;[http://www.kyobobook.co.kr/product/detailViewKor.laf?mallGb=KOR&amp;ejkGb=KOR&amp;barcode=9788993866025|work=Кьюбобо сайтындағы мәліметтер]&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
* 2015 — 10-шы Seoul International Drama Awards: Халлю толқынының 10 жылдығына арналған жетістік сыйлығы
* 2010 — 3-ші Korea Drama Awards: Жетістік сыйлығы («Тонъи»)
* 2008 — 3-ші «Жақсы телебағдарлама» сыйлығы («И Сан»)
* 2008 — 44-ші Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («И Сан»)
* 2006 — Order of Cultural Merit «Ок-гван» ордені
* 2005 — 6-шы «Телерадио қайраткерлері сыйлығы» (Yeouido Club), телебағдарлама өндірісі бойынша жеке марапат
* 2004 — «Мақтаныш тұтарлық Ханян журналисті» сыйлығы (Ханян журналистер қауымдастығы)
* 2004 — 40-шы Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («Сарайдағы асыл тас»)
* 2002 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Драма санаты бойынша лауреат («Сандо»)
* 2000 — Korean Producers &amp; Directors’ Association: Жыл продюсері («Хо Джун»)
* 2000 — Конгресс жанындағы поп-мәдениет және медиа сыйлығы («Хо Джун»)
* 2000 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Үздік драма үшін жоғары марапат («Хо Джун»)
* 1986 — Korea Broadcasting Awards: Үздік продюсер, теледидар санаты («Имджин соғысы»)
* 1982 — Korean Culture and Information Service министрлік сыйлығы («Намган Ли Сын-хун»)
* 1975 — Телерадио этикасы сыйлығы («3-сынып»)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>623qlrs2b74qct30z2utq2ejnipe5b5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591492</id>
      <parentid>3591491</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T23:16:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мансабы */</comment>
      <origin>3591492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11498" sha1="jyaqhuz6dt1g5kxuflwuhcu6vpjkl4z" xml:space="preserve">'''Ли Бёң-хун''' ([[1944 жыл]]ғы [[14 қазан]]да туған) — оңтүстіккореялық телевизия режиссері және продюсері. Ол тарихи телехикаяларды түсіруімен кеңінен танымал, әсіресе «Чосонның 500 жылы» (1983–1990), «Тәуіп Хо Жун» (1999), «Сарайдағы асыл тас: Тэ Чан Гым» (2003), «Сарай әміршісі» (2007) және «Дон И» (2010) сияқты туындыларымен белгілі.

== Мансабы ==

Ли Бён-хун 1970 жылы MBC телеарнасында жұмыс істей бастады, ал 1974 жылы режиссер ретінде жеке дебютін жасады.

1983 жылы ол жазушы Shin Bong-seungмен бірге сегіз жылға созылған «Чосонның 500 жылы» атты маңызды телехикаяны шығарды. Бұл жоба тарихи драмалар (корейше sageuk) жанрын түбегейлі өзгертіп, бірсарынды тарихи шежірелерден Annals of the Joseon Dynasty сияқты нақты тарихи деректерді көркем түрде интерпретациялауға көшірді. Одан кейінгі, Kim Jung-soo жазған заманауи «Менің анамның теңізі» (1993) драмасы да үлкен табысқа жетіп, көрілім деңгейі 51,6%-ға дейін жетті.&lt;ref name=top&gt;{{cite web|title=Top 50 highest-rated TV dramas of all time|url=http://blue1004.wordpress.com/2010/12/08/highest-rated-dramas-of-all-time/|work=Electric Ground|accessdate=2014-03-24|date=8 December 2010}}&lt;/ref&gt;

Алайда 1999 жылы Ли sageuk жанрын түбегейлі жаңартты. Оның «Хо Джун» телехикаясы алғаш рет патшалар мен ақсүйектердің орнына қарапайым адамды басты кейіпкер етіп көрсетті. Jun Kwang-ryul сарай дәрігері Хо Джун рөлін сомдады. Ол Dongui Bogam еңбегін жазған тұлға ретінде бейнеленді — бұл корей дәстүрлі медицинасының негізгі еңбектерінің бірі. «Хо Джун» 64% көрілім көрсеткішіне жетіп, корей драмалары тарихындағы ең жоғары рейтингтердің біріне айналды.&lt;ref name=top /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Lee |first=Sang-min |title=Historical Drama and Future |url=http://webzine.kofice.or.kr/201302/eng/sub_01_01.asp |work=KOFICE WebZine |accessdate=2014-03-24 |date=February 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140324154551/http://webzine.kofice.or.kr/201302/eng/sub_01_01.asp |archivedate=2014-03-24 }}&lt;/ref&gt;

2001 жылы бұл табыстың жалғасы ретінде «Сандо» жарық көрді — Choi In-ho романына негізделген туынды, онда аңызға айналған саудагер Им Сан-октың өмірі баяндалады. Ли бұл жобада да басты рөлге Джун Кван-рёльді қайта таңдады.[3]

Журналистер Лидің тарихи драмаларды жаңғыртуға бағытталған осы тәсілін «fusion sageuk» деп атады. Ол бұрын тек үлкен жастағы ер көрермендерге арналған, күрделі әрі бірсарынды тарихи драмаларды заманауи әрі тартымды етіп, жас көрермендерге де қызықты қыла алды. 

Sageuk жанры 2003 жылы «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum) телехикаясымен бұрынғыдан да танымал бола түсті. Бұл туындының басты кейіпкері Чан Гым алғашында король сарайындағы аспаздықты меңгеріп, кейін Чосон тарихындағы алғашқы әйел сарай дәрігеріне айналады. Оңтүстік Кореяда сериал үлкен табысқа жетіп, ең жоғары көрілім көрсеткіші 57,8%-ды құрады (барлық уақыттағы ең жоғары рейтингті корей драмаларының ішінде оныншы орын).[1]

Жобаның бюджеті 15 миллион АҚШ долларын құрады, кейін ол 91 елге экспортталып, Korean Wave (корей мәдени толқыны) құбылысының басты қозғаушы күштерінің біріне айналды. Жалпы табысы 103,4 миллион долларды құрап, актриса Lee Young-ae-ні Қытайда супер жұлдызға, ал корей мәдениетінің символына айналдырды.[5]

Кейінгі жылдары Ли табысты тарихи драмаларды түсіруді жалғастырды. «Содон туралы баллада» (2005) — Пэкче патшасы Му мен қарсылас Силла патшалығының ханшайымы Сонхва арасындағы махаббат хикаясы (рөлдерді Jo Hyun-jae және Lee Bo-young сомдаған).[6]

«И Сан» (2007) — Чосон патшасы Чонджо мен оның көңілдесі Ыйбин Сон арасындағы махаббат туралы (басты рөлдерде Lee Seo-jin және Han Ji-min).[7]

«Тонъи» (2010) — сарайдағы су тасушы қызметші (мусури) болып бастаған Чхве Сук-биннің (рөлде Han Hyo-joo) патша Сукчонның көңілдесіне дейін көтерілу жолын баяндайды.[8][9]

«Патшаның дәрігері» (2012) сериалында Cho Seung-woo алғаш рет телехикаяда ойнап, жылқы дәрігерінен сарай дәрігеріне айналған кейіпкерді сомдады.[10]

Ли сценарист Choi Wan-kyu-мен «Хо Джун» және «Сандо» жобаларында, Kim Yi-young-пен «И Сан», «Тонъи» және «Патшаның дәрігері» сериалдарында, ал Kim Young-hyun-мен «Сарайдағы асыл тас» және «Содон туралы баллада» туындыларында бірге жұмыс істеді.

2016 жылы ол MBC арнасының 55 жылдығына арналған «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) драмасын түсіру барысында сценарист Чхве Ван-гюмен үшінші рет әріптестік орнатты. Бұл сериал түрмеде дүниеге келіп, кейін кедейлер мен әділетсіз айыпталған адамдарды қорғайтын әйел туралы. Басты рөлді Jin Se-yeon сомдады. 22 жастағы актриса Ли түсірген жобалардағы ең жас басты кейіпкер атанды.

== Фильмография ==

===Режиссер ретінде===

* «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) — MBC, 2016
* «Патшаның дәрігері» (The King’s Doctor) — MBC, 2012–2013
* «Тонъи» (Dong Yi) — MBC, 2010
* «И Сан: Сарай желі» (Lee San, Wind of the Palace) — MBC, 2007–2008
* «Содон туралы баллада» (Ballad of Seodong) — SBS, 2005–2006
* «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum: Jewel in the Palace) — MBC, 2003–2004
* «Сандо: Чосон саудагерлері» (Sangdo, Merchants of Joseon) — MBC, 2001–2002
* «Хо Джун» (Hur Jun) — MBC, 1999–2000
* «Үшінші адам» (The Third Man) — MBC, 1997
* «Менің анамның теңізі» (My Mother’s Sea) — MBC, 1993

«Чосонның 500 жылы» сериясы:

* «Тэвонгун» — MBC, 1990
* «Памун» — MBC, 1989
* «Хегён ханымның естеліктері» — MBC, 1988–1989
* «Инхён ханшайым» — MBC, 1988
* «Намхан тау қамалы» — MBC, 1986–1987
* «Хвечхун қақпасы» — MBC, 1986
* «Имджин соғысы» — MBC, 1985–1986
* «Жел орхидеясы» — MBC, 1985
* «Қар арасындағы өрік ағашы» — MBC, 1984–1985
* «Тамыры терең ағаш» — MBC, 1983
* «Чудон сарайының патшасы» — MBC, 1983
* «Намган Ли Сын-хун» — MBC, 1982
* «3-сынып» (제3교실) — MBC, 1975
* «113 тергеу бөлімі» (113 수사본부) — MBC, 1974
===Продюсер ретінде===

* «Патша жолы» (The Royal Road) — MBC, 1998
* «Қызғаныш» (Jealousy) — MBC, 1992

== Кітап ==

* «Арман патшалығы: Режиссер Ли Бён-хунның драмалық тарихы» (Sewora Kingdom of Dreams: Director Lee Byung-hoon’s Drama Story) — 2009&lt;ref&gt;[http://www.kyobobook.co.kr/product/detailViewKor.laf?mallGb=KOR&amp;ejkGb=KOR&amp;barcode=9788993866025|work=Кьюбобо сайтындағы мәліметтер]&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
* 2015 — 10-шы Seoul International Drama Awards: Халлю толқынының 10 жылдығына арналған жетістік сыйлығы
* 2010 — 3-ші Korea Drama Awards: Жетістік сыйлығы («Тонъи»)
* 2008 — 3-ші «Жақсы телебағдарлама» сыйлығы («И Сан»)
* 2008 — 44-ші Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («И Сан»)
* 2006 — Order of Cultural Merit «Ок-гван» ордені
* 2005 — 6-шы «Телерадио қайраткерлері сыйлығы» (Yeouido Club), телебағдарлама өндірісі бойынша жеке марапат
* 2004 — «Мақтаныш тұтарлық Ханян журналисті» сыйлығы (Ханян журналистер қауымдастығы)
* 2004 — 40-шы Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («Сарайдағы асыл тас»)
* 2002 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Драма санаты бойынша лауреат («Сандо»)
* 2000 — Korean Producers &amp; Directors’ Association: Жыл продюсері («Хо Джун»)
* 2000 — Конгресс жанындағы поп-мәдениет және медиа сыйлығы («Хо Джун»)
* 2000 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Үздік драма үшін жоғары марапат («Хо Джун»)
* 1986 — Korea Broadcasting Awards: Үздік продюсер, теледидар санаты («Имджин соғысы»)
* 1982 — Korean Culture and Information Service министрлік сыйлығы («Намган Ли Сын-хун»)
* 1975 — Телерадио этикасы сыйлығы («3-сынып»)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>jyaqhuz6dt1g5kxuflwuhcu6vpjkl4z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591493</id>
      <parentid>3591492</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T23:17:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мансабы */</comment>
      <origin>3591493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11738" sha1="75cadywe1nn1571jp2l8vue3jn3zrf9" xml:space="preserve">'''Ли Бёң-хун''' ([[1944 жыл]]ғы [[14 қазан]]да туған) — оңтүстіккореялық телевизия режиссері және продюсері. Ол тарихи телехикаяларды түсіруімен кеңінен танымал, әсіресе «Чосонның 500 жылы» (1983–1990), «Тәуіп Хо Жун» (1999), «Сарайдағы асыл тас: Тэ Чан Гым» (2003), «Сарай әміршісі» (2007) және «Дон И» (2010) сияқты туындыларымен белгілі.

== Мансабы ==

Ли Бён-хун 1970 жылы MBC телеарнасында жұмыс істей бастады, ал 1974 жылы режиссер ретінде жеке дебютін жасады.

1983 жылы ол жазушы Shin Bong-seungмен бірге сегіз жылға созылған «Чосонның 500 жылы» атты маңызды телехикаяны шығарды. Бұл жоба тарихи драмалар (корейше sageuk) жанрын түбегейлі өзгертіп, бірсарынды тарихи шежірелерден Annals of the Joseon Dynasty сияқты нақты тарихи деректерді көркем түрде интерпретациялауға көшірді. Одан кейінгі, Kim Jung-soo жазған заманауи «Менің анамның теңізі» (1993) драмасы да үлкен табысқа жетіп, көрілім деңгейі 51,6%-ға дейін жетті.&lt;ref name=top&gt;{{cite web|title=Top 50 highest-rated TV dramas of all time|url=http://blue1004.wordpress.com/2010/12/08/highest-rated-dramas-of-all-time/|work=Electric Ground|accessdate=2014-03-24|date=8 December 2010}}&lt;/ref&gt;

Алайда 1999 жылы Ли sageuk жанрын түбегейлі жаңартты. Оның «Хо Джун» телехикаясы алғаш рет патшалар мен ақсүйектердің орнына қарапайым адамды басты кейіпкер етіп көрсетті. Jun Kwang-ryul сарай дәрігері Хо Джун рөлін сомдады. Ол Dongui Bogam еңбегін жазған тұлға ретінде бейнеленді — бұл корей дәстүрлі медицинасының негізгі еңбектерінің бірі. «Хо Джун» 64% көрілім көрсеткішіне жетіп, корей драмалары тарихындағы ең жоғары рейтингтердің біріне айналды.&lt;ref name=top /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Lee |first=Sang-min |title=Historical Drama and Future |url=http://webzine.kofice.or.kr/201302/eng/sub_01_01.asp |work=KOFICE WebZine |accessdate=2014-03-24 |date=February 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140324154551/http://webzine.kofice.or.kr/201302/eng/sub_01_01.asp |archivedate=2014-03-24 }}&lt;/ref&gt;

2001 жылы бұл табыстың жалғасы ретінде «Сандо» жарық көрді — Choi In-ho романына негізделген туынды, онда аңызға айналған саудагер Им Сан-октың өмірі баяндалады. Ли бұл жобада да басты рөлге Джун Кван-рёльді қайта таңдады.&lt;ref&gt;{{cite web|title=''Hur Chun'' star cast as hero of new historical drama ''Sangdo''|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?bicode=130500&amp;biid=2001022705908|work=[[The Dong-a Ilbo]]|accessdate=2014-03-24|date=27 February 2001}}&lt;/ref&gt;

Журналистер Лидің тарихи драмаларды жаңғыртуға бағытталған осы тәсілін «fusion sageuk» деп атады. Ол бұрын тек үлкен жастағы ер көрермендерге арналған, күрделі әрі бірсарынды тарихи драмаларды заманауи әрі тартымды етіп, жас көрермендерге де қызықты қыла алды. 

Sageuk жанры 2003 жылы «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum) телехикаясымен бұрынғыдан да танымал бола түсті. Бұл туындының басты кейіпкері Чан Гым алғашында король сарайындағы аспаздықты меңгеріп, кейін Чосон тарихындағы алғашқы әйел сарай дәрігеріне айналады. Оңтүстік Кореяда сериал үлкен табысқа жетіп, ең жоғары көрілім көрсеткіші 57,8%-ды құрады (барлық уақыттағы ең жоғары рейтингті корей драмаларының ішінде оныншы орын).[1]

Жобаның бюджеті 15 миллион АҚШ долларын құрады, кейін ол 91 елге экспортталып, Korean Wave (корей мәдени толқыны) құбылысының басты қозғаушы күштерінің біріне айналды. Жалпы табысы 103,4 миллион долларды құрап, актриса Lee Young-ae-ні Қытайда супер жұлдызға, ал корей мәдениетінің символына айналдырды.[5]

Кейінгі жылдары Ли табысты тарихи драмаларды түсіруді жалғастырды. «Содон туралы баллада» (2005) — Пэкче патшасы Му мен қарсылас Силла патшалығының ханшайымы Сонхва арасындағы махаббат хикаясы (рөлдерді Jo Hyun-jae және Lee Bo-young сомдаған).[6]

«И Сан» (2007) — Чосон патшасы Чонджо мен оның көңілдесі Ыйбин Сон арасындағы махаббат туралы (басты рөлдерде Lee Seo-jin және Han Ji-min).[7]

«Тонъи» (2010) — сарайдағы су тасушы қызметші (мусури) болып бастаған Чхве Сук-биннің (рөлде Han Hyo-joo) патша Сукчонның көңілдесіне дейін көтерілу жолын баяндайды.[8][9]

«Патшаның дәрігері» (2012) сериалында Cho Seung-woo алғаш рет телехикаяда ойнап, жылқы дәрігерінен сарай дәрігеріне айналған кейіпкерді сомдады.[10]

Ли сценарист Choi Wan-kyu-мен «Хо Джун» және «Сандо» жобаларында, Kim Yi-young-пен «И Сан», «Тонъи» және «Патшаның дәрігері» сериалдарында, ал Kim Young-hyun-мен «Сарайдағы асыл тас» және «Содон туралы баллада» туындыларында бірге жұмыс істеді.

2016 жылы ол MBC арнасының 55 жылдығына арналған «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) драмасын түсіру барысында сценарист Чхве Ван-гюмен үшінші рет әріптестік орнатты. Бұл сериал түрмеде дүниеге келіп, кейін кедейлер мен әділетсіз айыпталған адамдарды қорғайтын әйел туралы. Басты рөлді Jin Se-yeon сомдады. 22 жастағы актриса Ли түсірген жобалардағы ең жас басты кейіпкер атанды.

== Фильмография ==

===Режиссер ретінде===

* «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) — MBC, 2016
* «Патшаның дәрігері» (The King’s Doctor) — MBC, 2012–2013
* «Тонъи» (Dong Yi) — MBC, 2010
* «И Сан: Сарай желі» (Lee San, Wind of the Palace) — MBC, 2007–2008
* «Содон туралы баллада» (Ballad of Seodong) — SBS, 2005–2006
* «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum: Jewel in the Palace) — MBC, 2003–2004
* «Сандо: Чосон саудагерлері» (Sangdo, Merchants of Joseon) — MBC, 2001–2002
* «Хо Джун» (Hur Jun) — MBC, 1999–2000
* «Үшінші адам» (The Third Man) — MBC, 1997
* «Менің анамның теңізі» (My Mother’s Sea) — MBC, 1993

«Чосонның 500 жылы» сериясы:

* «Тэвонгун» — MBC, 1990
* «Памун» — MBC, 1989
* «Хегён ханымның естеліктері» — MBC, 1988–1989
* «Инхён ханшайым» — MBC, 1988
* «Намхан тау қамалы» — MBC, 1986–1987
* «Хвечхун қақпасы» — MBC, 1986
* «Имджин соғысы» — MBC, 1985–1986
* «Жел орхидеясы» — MBC, 1985
* «Қар арасындағы өрік ағашы» — MBC, 1984–1985
* «Тамыры терең ағаш» — MBC, 1983
* «Чудон сарайының патшасы» — MBC, 1983
* «Намган Ли Сын-хун» — MBC, 1982
* «3-сынып» (제3교실) — MBC, 1975
* «113 тергеу бөлімі» (113 수사본부) — MBC, 1974
===Продюсер ретінде===

* «Патша жолы» (The Royal Road) — MBC, 1998
* «Қызғаныш» (Jealousy) — MBC, 1992

== Кітап ==

* «Арман патшалығы: Режиссер Ли Бён-хунның драмалық тарихы» (Sewora Kingdom of Dreams: Director Lee Byung-hoon’s Drama Story) — 2009&lt;ref&gt;[http://www.kyobobook.co.kr/product/detailViewKor.laf?mallGb=KOR&amp;ejkGb=KOR&amp;barcode=9788993866025|work=Кьюбобо сайтындағы мәліметтер]&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
* 2015 — 10-шы Seoul International Drama Awards: Халлю толқынының 10 жылдығына арналған жетістік сыйлығы
* 2010 — 3-ші Korea Drama Awards: Жетістік сыйлығы («Тонъи»)
* 2008 — 3-ші «Жақсы телебағдарлама» сыйлығы («И Сан»)
* 2008 — 44-ші Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («И Сан»)
* 2006 — Order of Cultural Merit «Ок-гван» ордені
* 2005 — 6-шы «Телерадио қайраткерлері сыйлығы» (Yeouido Club), телебағдарлама өндірісі бойынша жеке марапат
* 2004 — «Мақтаныш тұтарлық Ханян журналисті» сыйлығы (Ханян журналистер қауымдастығы)
* 2004 — 40-шы Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («Сарайдағы асыл тас»)
* 2002 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Драма санаты бойынша лауреат («Сандо»)
* 2000 — Korean Producers &amp; Directors’ Association: Жыл продюсері («Хо Джун»)
* 2000 — Конгресс жанындағы поп-мәдениет және медиа сыйлығы («Хо Джун»)
* 2000 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Үздік драма үшін жоғары марапат («Хо Джун»)
* 1986 — Korea Broadcasting Awards: Үздік продюсер, теледидар санаты («Имджин соғысы»)
* 1982 — Korean Culture and Information Service министрлік сыйлығы («Намган Ли Сын-хун»)
* 1975 — Телерадио этикасы сыйлығы («3-сынып»)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>75cadywe1nn1571jp2l8vue3jn3zrf9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591494</id>
      <parentid>3591493</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T23:17:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Sagzhan [[Ли Бёң Хун]] бетін [[Ли Бён Хун]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3591493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11738" sha1="75cadywe1nn1571jp2l8vue3jn3zrf9" xml:space="preserve">'''Ли Бёң-хун''' ([[1944 жыл]]ғы [[14 қазан]]да туған) — оңтүстіккореялық телевизия режиссері және продюсері. Ол тарихи телехикаяларды түсіруімен кеңінен танымал, әсіресе «Чосонның 500 жылы» (1983–1990), «Тәуіп Хо Жун» (1999), «Сарайдағы асыл тас: Тэ Чан Гым» (2003), «Сарай әміршісі» (2007) және «Дон И» (2010) сияқты туындыларымен белгілі.

== Мансабы ==

Ли Бён-хун 1970 жылы MBC телеарнасында жұмыс істей бастады, ал 1974 жылы режиссер ретінде жеке дебютін жасады.

1983 жылы ол жазушы Shin Bong-seungмен бірге сегіз жылға созылған «Чосонның 500 жылы» атты маңызды телехикаяны шығарды. Бұл жоба тарихи драмалар (корейше sageuk) жанрын түбегейлі өзгертіп, бірсарынды тарихи шежірелерден Annals of the Joseon Dynasty сияқты нақты тарихи деректерді көркем түрде интерпретациялауға көшірді. Одан кейінгі, Kim Jung-soo жазған заманауи «Менің анамның теңізі» (1993) драмасы да үлкен табысқа жетіп, көрілім деңгейі 51,6%-ға дейін жетті.&lt;ref name=top&gt;{{cite web|title=Top 50 highest-rated TV dramas of all time|url=http://blue1004.wordpress.com/2010/12/08/highest-rated-dramas-of-all-time/|work=Electric Ground|accessdate=2014-03-24|date=8 December 2010}}&lt;/ref&gt;

Алайда 1999 жылы Ли sageuk жанрын түбегейлі жаңартты. Оның «Хо Джун» телехикаясы алғаш рет патшалар мен ақсүйектердің орнына қарапайым адамды басты кейіпкер етіп көрсетті. Jun Kwang-ryul сарай дәрігері Хо Джун рөлін сомдады. Ол Dongui Bogam еңбегін жазған тұлға ретінде бейнеленді — бұл корей дәстүрлі медицинасының негізгі еңбектерінің бірі. «Хо Джун» 64% көрілім көрсеткішіне жетіп, корей драмалары тарихындағы ең жоғары рейтингтердің біріне айналды.&lt;ref name=top /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Lee |first=Sang-min |title=Historical Drama and Future |url=http://webzine.kofice.or.kr/201302/eng/sub_01_01.asp |work=KOFICE WebZine |accessdate=2014-03-24 |date=February 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140324154551/http://webzine.kofice.or.kr/201302/eng/sub_01_01.asp |archivedate=2014-03-24 }}&lt;/ref&gt;

2001 жылы бұл табыстың жалғасы ретінде «Сандо» жарық көрді — Choi In-ho романына негізделген туынды, онда аңызға айналған саудагер Им Сан-октың өмірі баяндалады. Ли бұл жобада да басты рөлге Джун Кван-рёльді қайта таңдады.&lt;ref&gt;{{cite web|title=''Hur Chun'' star cast as hero of new historical drama ''Sangdo''|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?bicode=130500&amp;biid=2001022705908|work=[[The Dong-a Ilbo]]|accessdate=2014-03-24|date=27 February 2001}}&lt;/ref&gt;

Журналистер Лидің тарихи драмаларды жаңғыртуға бағытталған осы тәсілін «fusion sageuk» деп атады. Ол бұрын тек үлкен жастағы ер көрермендерге арналған, күрделі әрі бірсарынды тарихи драмаларды заманауи әрі тартымды етіп, жас көрермендерге де қызықты қыла алды. 

Sageuk жанры 2003 жылы «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum) телехикаясымен бұрынғыдан да танымал бола түсті. Бұл туындының басты кейіпкері Чан Гым алғашында король сарайындағы аспаздықты меңгеріп, кейін Чосон тарихындағы алғашқы әйел сарай дәрігеріне айналады. Оңтүстік Кореяда сериал үлкен табысқа жетіп, ең жоғары көрілім көрсеткіші 57,8%-ды құрады (барлық уақыттағы ең жоғары рейтингті корей драмаларының ішінде оныншы орын).[1]

Жобаның бюджеті 15 миллион АҚШ долларын құрады, кейін ол 91 елге экспортталып, Korean Wave (корей мәдени толқыны) құбылысының басты қозғаушы күштерінің біріне айналды. Жалпы табысы 103,4 миллион долларды құрап, актриса Lee Young-ae-ні Қытайда супер жұлдызға, ал корей мәдениетінің символына айналдырды.[5]

Кейінгі жылдары Ли табысты тарихи драмаларды түсіруді жалғастырды. «Содон туралы баллада» (2005) — Пэкче патшасы Му мен қарсылас Силла патшалығының ханшайымы Сонхва арасындағы махаббат хикаясы (рөлдерді Jo Hyun-jae және Lee Bo-young сомдаған).[6]

«И Сан» (2007) — Чосон патшасы Чонджо мен оның көңілдесі Ыйбин Сон арасындағы махаббат туралы (басты рөлдерде Lee Seo-jin және Han Ji-min).[7]

«Тонъи» (2010) — сарайдағы су тасушы қызметші (мусури) болып бастаған Чхве Сук-биннің (рөлде Han Hyo-joo) патша Сукчонның көңілдесіне дейін көтерілу жолын баяндайды.[8][9]

«Патшаның дәрігері» (2012) сериалында Cho Seung-woo алғаш рет телехикаяда ойнап, жылқы дәрігерінен сарай дәрігеріне айналған кейіпкерді сомдады.[10]

Ли сценарист Choi Wan-kyu-мен «Хо Джун» және «Сандо» жобаларында, Kim Yi-young-пен «И Сан», «Тонъи» және «Патшаның дәрігері» сериалдарында, ал Kim Young-hyun-мен «Сарайдағы асыл тас» және «Содон туралы баллада» туындыларында бірге жұмыс істеді.

2016 жылы ол MBC арнасының 55 жылдығына арналған «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) драмасын түсіру барысында сценарист Чхве Ван-гюмен үшінші рет әріптестік орнатты. Бұл сериал түрмеде дүниеге келіп, кейін кедейлер мен әділетсіз айыпталған адамдарды қорғайтын әйел туралы. Басты рөлді Jin Se-yeon сомдады. 22 жастағы актриса Ли түсірген жобалардағы ең жас басты кейіпкер атанды.

== Фильмография ==

===Режиссер ретінде===

* «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) — MBC, 2016
* «Патшаның дәрігері» (The King’s Doctor) — MBC, 2012–2013
* «Тонъи» (Dong Yi) — MBC, 2010
* «И Сан: Сарай желі» (Lee San, Wind of the Palace) — MBC, 2007–2008
* «Содон туралы баллада» (Ballad of Seodong) — SBS, 2005–2006
* «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum: Jewel in the Palace) — MBC, 2003–2004
* «Сандо: Чосон саудагерлері» (Sangdo, Merchants of Joseon) — MBC, 2001–2002
* «Хо Джун» (Hur Jun) — MBC, 1999–2000
* «Үшінші адам» (The Third Man) — MBC, 1997
* «Менің анамның теңізі» (My Mother’s Sea) — MBC, 1993

«Чосонның 500 жылы» сериясы:

* «Тэвонгун» — MBC, 1990
* «Памун» — MBC, 1989
* «Хегён ханымның естеліктері» — MBC, 1988–1989
* «Инхён ханшайым» — MBC, 1988
* «Намхан тау қамалы» — MBC, 1986–1987
* «Хвечхун қақпасы» — MBC, 1986
* «Имджин соғысы» — MBC, 1985–1986
* «Жел орхидеясы» — MBC, 1985
* «Қар арасындағы өрік ағашы» — MBC, 1984–1985
* «Тамыры терең ағаш» — MBC, 1983
* «Чудон сарайының патшасы» — MBC, 1983
* «Намган Ли Сын-хун» — MBC, 1982
* «3-сынып» (제3교실) — MBC, 1975
* «113 тергеу бөлімі» (113 수사본부) — MBC, 1974
===Продюсер ретінде===

* «Патша жолы» (The Royal Road) — MBC, 1998
* «Қызғаныш» (Jealousy) — MBC, 1992

== Кітап ==

* «Арман патшалығы: Режиссер Ли Бён-хунның драмалық тарихы» (Sewora Kingdom of Dreams: Director Lee Byung-hoon’s Drama Story) — 2009&lt;ref&gt;[http://www.kyobobook.co.kr/product/detailViewKor.laf?mallGb=KOR&amp;ejkGb=KOR&amp;barcode=9788993866025|work=Кьюбобо сайтындағы мәліметтер]&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
* 2015 — 10-шы Seoul International Drama Awards: Халлю толқынының 10 жылдығына арналған жетістік сыйлығы
* 2010 — 3-ші Korea Drama Awards: Жетістік сыйлығы («Тонъи»)
* 2008 — 3-ші «Жақсы телебағдарлама» сыйлығы («И Сан»)
* 2008 — 44-ші Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («И Сан»)
* 2006 — Order of Cultural Merit «Ок-гван» ордені
* 2005 — 6-шы «Телерадио қайраткерлері сыйлығы» (Yeouido Club), телебағдарлама өндірісі бойынша жеке марапат
* 2004 — «Мақтаныш тұтарлық Ханян журналисті» сыйлығы (Ханян журналистер қауымдастығы)
* 2004 — 40-шы Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («Сарайдағы асыл тас»)
* 2002 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Драма санаты бойынша лауреат («Сандо»)
* 2000 — Korean Producers &amp; Directors’ Association: Жыл продюсері («Хо Джун»)
* 2000 — Конгресс жанындағы поп-мәдениет және медиа сыйлығы («Хо Джун»)
* 2000 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Үздік драма үшін жоғары марапат («Хо Джун»)
* 1986 — Korea Broadcasting Awards: Үздік продюсер, теледидар санаты («Имджин соғысы»)
* 1982 — Korean Culture and Information Service министрлік сыйлығы («Намган Ли Сын-хун»)
* 1975 — Телерадио этикасы сыйлығы («3-сынып»)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>75cadywe1nn1571jp2l8vue3jn3zrf9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591496</id>
      <parentid>3591494</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T23:18:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3591496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11738" sha1="8h8zkaim0yh5vibxofr0m992ulpk40q" xml:space="preserve">'''Ли Бён-хун''' ([[1944 жыл]]ғы [[14 қазан]]да туған) — оңтүстіккореялық телевизия режиссері және продюсері. Ол тарихи телехикаяларды түсіруімен кеңінен танымал, әсіресе «Чосонның 500 жылы» (1983–1990), «Тәуіп Хо Жун» (1999), «Сарайдағы асыл тас: Тэ Чан Гым» (2003), «Сарай әміршісі» (2007) және «Дон И» (2010) сияқты туындыларымен белгілі.

== Мансабы ==

Ли Бён-хун 1970 жылы MBC телеарнасында жұмыс істей бастады, ал 1974 жылы режиссер ретінде жеке дебютін жасады.

1983 жылы ол жазушы Shin Bong-seungмен бірге сегіз жылға созылған «Чосонның 500 жылы» атты маңызды телехикаяны шығарды. Бұл жоба тарихи драмалар (корейше sageuk) жанрын түбегейлі өзгертіп, бірсарынды тарихи шежірелерден Annals of the Joseon Dynasty сияқты нақты тарихи деректерді көркем түрде интерпретациялауға көшірді. Одан кейінгі, Kim Jung-soo жазған заманауи «Менің анамның теңізі» (1993) драмасы да үлкен табысқа жетіп, көрілім деңгейі 51,6%-ға дейін жетті.&lt;ref name=top&gt;{{cite web|title=Top 50 highest-rated TV dramas of all time|url=http://blue1004.wordpress.com/2010/12/08/highest-rated-dramas-of-all-time/|work=Electric Ground|accessdate=2014-03-24|date=8 December 2010}}&lt;/ref&gt;

Алайда 1999 жылы Ли sageuk жанрын түбегейлі жаңартты. Оның «Хо Джун» телехикаясы алғаш рет патшалар мен ақсүйектердің орнына қарапайым адамды басты кейіпкер етіп көрсетті. Jun Kwang-ryul сарай дәрігері Хо Джун рөлін сомдады. Ол Dongui Bogam еңбегін жазған тұлға ретінде бейнеленді — бұл корей дәстүрлі медицинасының негізгі еңбектерінің бірі. «Хо Джун» 64% көрілім көрсеткішіне жетіп, корей драмалары тарихындағы ең жоғары рейтингтердің біріне айналды.&lt;ref name=top /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Lee |first=Sang-min |title=Historical Drama and Future |url=http://webzine.kofice.or.kr/201302/eng/sub_01_01.asp |work=KOFICE WebZine |accessdate=2014-03-24 |date=February 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140324154551/http://webzine.kofice.or.kr/201302/eng/sub_01_01.asp |archivedate=2014-03-24 }}&lt;/ref&gt;

2001 жылы бұл табыстың жалғасы ретінде «Сандо» жарық көрді — Choi In-ho романына негізделген туынды, онда аңызға айналған саудагер Им Сан-октың өмірі баяндалады. Ли бұл жобада да басты рөлге Джун Кван-рёльді қайта таңдады.&lt;ref&gt;{{cite web|title=''Hur Chun'' star cast as hero of new historical drama ''Sangdo''|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?bicode=130500&amp;biid=2001022705908|work=[[The Dong-a Ilbo]]|accessdate=2014-03-24|date=27 February 2001}}&lt;/ref&gt;

Журналистер Лидің тарихи драмаларды жаңғыртуға бағытталған осы тәсілін «fusion sageuk» деп атады. Ол бұрын тек үлкен жастағы ер көрермендерге арналған, күрделі әрі бірсарынды тарихи драмаларды заманауи әрі тартымды етіп, жас көрермендерге де қызықты қыла алды. 

Sageuk жанры 2003 жылы «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum) телехикаясымен бұрынғыдан да танымал бола түсті. Бұл туындының басты кейіпкері Чан Гым алғашында король сарайындағы аспаздықты меңгеріп, кейін Чосон тарихындағы алғашқы әйел сарай дәрігеріне айналады. Оңтүстік Кореяда сериал үлкен табысқа жетіп, ең жоғары көрілім көрсеткіші 57,8%-ды құрады (барлық уақыттағы ең жоғары рейтингті корей драмаларының ішінде оныншы орын).[1]

Жобаның бюджеті 15 миллион АҚШ долларын құрады, кейін ол 91 елге экспортталып, Korean Wave (корей мәдени толқыны) құбылысының басты қозғаушы күштерінің біріне айналды. Жалпы табысы 103,4 миллион долларды құрап, актриса Lee Young-ae-ні Қытайда супер жұлдызға, ал корей мәдениетінің символына айналдырды.[5]

Кейінгі жылдары Ли табысты тарихи драмаларды түсіруді жалғастырды. «Содон туралы баллада» (2005) — Пэкче патшасы Му мен қарсылас Силла патшалығының ханшайымы Сонхва арасындағы махаббат хикаясы (рөлдерді Jo Hyun-jae және Lee Bo-young сомдаған).[6]

«И Сан» (2007) — Чосон патшасы Чонджо мен оның көңілдесі Ыйбин Сон арасындағы махаббат туралы (басты рөлдерде Lee Seo-jin және Han Ji-min).[7]

«Тонъи» (2010) — сарайдағы су тасушы қызметші (мусури) болып бастаған Чхве Сук-биннің (рөлде Han Hyo-joo) патша Сукчонның көңілдесіне дейін көтерілу жолын баяндайды.[8][9]

«Патшаның дәрігері» (2012) сериалында Cho Seung-woo алғаш рет телехикаяда ойнап, жылқы дәрігерінен сарай дәрігеріне айналған кейіпкерді сомдады.[10]

Ли сценарист Choi Wan-kyu-мен «Хо Джун» және «Сандо» жобаларында, Kim Yi-young-пен «И Сан», «Тонъи» және «Патшаның дәрігері» сериалдарында, ал Kim Young-hyun-мен «Сарайдағы асыл тас» және «Содон туралы баллада» туындыларында бірге жұмыс істеді.

2016 жылы ол MBC арнасының 55 жылдығына арналған «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) драмасын түсіру барысында сценарист Чхве Ван-гюмен үшінші рет әріптестік орнатты. Бұл сериал түрмеде дүниеге келіп, кейін кедейлер мен әділетсіз айыпталған адамдарды қорғайтын әйел туралы. Басты рөлді Jin Se-yeon сомдады. 22 жастағы актриса Ли түсірген жобалардағы ең жас басты кейіпкер атанды.

== Фильмография ==

===Режиссер ретінде===

* «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) — MBC, 2016
* «Патшаның дәрігері» (The King’s Doctor) — MBC, 2012–2013
* «Тонъи» (Dong Yi) — MBC, 2010
* «И Сан: Сарай желі» (Lee San, Wind of the Palace) — MBC, 2007–2008
* «Содон туралы баллада» (Ballad of Seodong) — SBS, 2005–2006
* «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum: Jewel in the Palace) — MBC, 2003–2004
* «Сандо: Чосон саудагерлері» (Sangdo, Merchants of Joseon) — MBC, 2001–2002
* «Хо Джун» (Hur Jun) — MBC, 1999–2000
* «Үшінші адам» (The Third Man) — MBC, 1997
* «Менің анамның теңізі» (My Mother’s Sea) — MBC, 1993

«Чосонның 500 жылы» сериясы:

* «Тэвонгун» — MBC, 1990
* «Памун» — MBC, 1989
* «Хегён ханымның естеліктері» — MBC, 1988–1989
* «Инхён ханшайым» — MBC, 1988
* «Намхан тау қамалы» — MBC, 1986–1987
* «Хвечхун қақпасы» — MBC, 1986
* «Имджин соғысы» — MBC, 1985–1986
* «Жел орхидеясы» — MBC, 1985
* «Қар арасындағы өрік ағашы» — MBC, 1984–1985
* «Тамыры терең ағаш» — MBC, 1983
* «Чудон сарайының патшасы» — MBC, 1983
* «Намган Ли Сын-хун» — MBC, 1982
* «3-сынып» (제3교실) — MBC, 1975
* «113 тергеу бөлімі» (113 수사본부) — MBC, 1974
===Продюсер ретінде===

* «Патша жолы» (The Royal Road) — MBC, 1998
* «Қызғаныш» (Jealousy) — MBC, 1992

== Кітап ==

* «Арман патшалығы: Режиссер Ли Бён-хунның драмалық тарихы» (Sewora Kingdom of Dreams: Director Lee Byung-hoon’s Drama Story) — 2009&lt;ref&gt;[http://www.kyobobook.co.kr/product/detailViewKor.laf?mallGb=KOR&amp;ejkGb=KOR&amp;barcode=9788993866025|work=Кьюбобо сайтындағы мәліметтер]&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
* 2015 — 10-шы Seoul International Drama Awards: Халлю толқынының 10 жылдығына арналған жетістік сыйлығы
* 2010 — 3-ші Korea Drama Awards: Жетістік сыйлығы («Тонъи»)
* 2008 — 3-ші «Жақсы телебағдарлама» сыйлығы («И Сан»)
* 2008 — 44-ші Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («И Сан»)
* 2006 — Order of Cultural Merit «Ок-гван» ордені
* 2005 — 6-шы «Телерадио қайраткерлері сыйлығы» (Yeouido Club), телебағдарлама өндірісі бойынша жеке марапат
* 2004 — «Мақтаныш тұтарлық Ханян журналисті» сыйлығы (Ханян журналистер қауымдастығы)
* 2004 — 40-шы Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («Сарайдағы асыл тас»)
* 2002 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Драма санаты бойынша лауреат («Сандо»)
* 2000 — Korean Producers &amp; Directors’ Association: Жыл продюсері («Хо Джун»)
* 2000 — Конгресс жанындағы поп-мәдениет және медиа сыйлығы («Хо Джун»)
* 2000 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Үздік драма үшін жоғары марапат («Хо Джун»)
* 1986 — Korea Broadcasting Awards: Үздік продюсер, теледидар санаты («Имджин соғысы»)
* 1982 — Korean Culture and Information Service министрлік сыйлығы («Намган Ли Сын-хун»)
* 1975 — Телерадио этикасы сыйлығы («3-сынып»)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>8h8zkaim0yh5vibxofr0m992ulpk40q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591497</id>
      <parentid>3591496</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T23:19:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мансабы */</comment>
      <origin>3591497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12151" sha1="omw3x7vkju1lybzi7mv3nwrbx2ng5t9" xml:space="preserve">'''Ли Бён-хун''' ([[1944 жыл]]ғы [[14 қазан]]да туған) — оңтүстіккореялық телевизия режиссері және продюсері. Ол тарихи телехикаяларды түсіруімен кеңінен танымал, әсіресе «Чосонның 500 жылы» (1983–1990), «Тәуіп Хо Жун» (1999), «Сарайдағы асыл тас: Тэ Чан Гым» (2003), «Сарай әміршісі» (2007) және «Дон И» (2010) сияқты туындыларымен белгілі.

== Мансабы ==

Ли Бён-хун 1970 жылы MBC телеарнасында жұмыс істей бастады, ал 1974 жылы режиссер ретінде жеке дебютін жасады.

1983 жылы ол жазушы Shin Bong-seungмен бірге сегіз жылға созылған «Чосонның 500 жылы» атты маңызды телехикаяны шығарды. Бұл жоба тарихи драмалар (корейше sageuk) жанрын түбегейлі өзгертіп, бірсарынды тарихи шежірелерден Annals of the Joseon Dynasty сияқты нақты тарихи деректерді көркем түрде интерпретациялауға көшірді. Одан кейінгі, Kim Jung-soo жазған заманауи «Менің анамның теңізі» (1993) драмасы да үлкен табысқа жетіп, көрілім деңгейі 51,6%-ға дейін жетті.&lt;ref name=top&gt;{{cite web|title=Top 50 highest-rated TV dramas of all time|url=http://blue1004.wordpress.com/2010/12/08/highest-rated-dramas-of-all-time/|work=Electric Ground|accessdate=2014-03-24|date=8 December 2010}}&lt;/ref&gt;

Алайда 1999 жылы Ли sageuk жанрын түбегейлі жаңартты. Оның «Хо Джун» телехикаясы алғаш рет патшалар мен ақсүйектердің орнына қарапайым адамды басты кейіпкер етіп көрсетті. Jun Kwang-ryul сарай дәрігері Хо Джун рөлін сомдады. Ол Dongui Bogam еңбегін жазған тұлға ретінде бейнеленді — бұл корей дәстүрлі медицинасының негізгі еңбектерінің бірі. «Хо Джун» 64% көрілім көрсеткішіне жетіп, корей драмалары тарихындағы ең жоғары рейтингтердің біріне айналды.&lt;ref name=top /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Lee |first=Sang-min |title=Historical Drama and Future |url=http://webzine.kofice.or.kr/201302/eng/sub_01_01.asp |work=KOFICE WebZine |accessdate=2014-03-24 |date=February 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140324154551/http://webzine.kofice.or.kr/201302/eng/sub_01_01.asp |archivedate=2014-03-24 }}&lt;/ref&gt;

2001 жылы бұл табыстың жалғасы ретінде «Сандо» жарық көрді — Choi In-ho романына негізделген туынды, онда аңызға айналған саудагер Им Сан-октың өмірі баяндалады. Ли бұл жобада да басты рөлге Джун Кван-рёльді қайта таңдады.&lt;ref&gt;{{cite web|title=''Hur Chun'' star cast as hero of new historical drama ''Sangdo''|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?bicode=130500&amp;biid=2001022705908|work=[[The Dong-a Ilbo]]|accessdate=2014-03-24|date=27 February 2001}}&lt;/ref&gt;

Журналистер Лидің тарихи драмаларды жаңғыртуға бағытталған осы тәсілін «fusion sageuk» деп атады. Ол бұрын тек үлкен жастағы ер көрермендерге арналған, күрделі әрі бірсарынды тарихи драмаларды заманауи әрі тартымды етіп, жас көрермендерге де қызықты қыла алды. 

Sageuk жанры 2003 жылы «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum) телехикаясымен бұрынғыдан да танымал бола түсті. Бұл туындының басты кейіпкері Чан Гым алғашында король сарайындағы аспаздықты меңгеріп, кейін Чосон тарихындағы алғашқы әйел сарай дәрігеріне айналады. Оңтүстік Кореяда сериал үлкен табысқа жетіп, ең жоғары көрілім көрсеткіші 57,8%-ды құрады (барлық уақыттағы ең жоғары рейтингті корей драмаларының ішінде оныншы орын).&lt;ref&gt;{{cite web|title=TV REVIEWS: 한성별곡-正 (Conspiracy in the Court)|url=http://twitchfilm.com/2008/08/sageuk-world-special-pt1-conspiracy-in-the-court.html|work=[[Twitch Film]]|accessdate=2014-03-24|date=29 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20160403070230/http://twitchfilm.com/2008/08/sageuk-world-special-pt1-conspiracy-in-the-court.html|archive-date=3 April 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Жобаның бюджеті 15 миллион АҚШ долларын құрады, кейін ол 91 елге экспортталып, Korean Wave (корей мәдени толқыны) құбылысының басты қозғаушы күштерінің біріне айналды. Жалпы табысы 103,4 миллион долларды құрап, актриса Lee Young-ae-ні Қытайда супер жұлдызға, ал корей мәдениетінің символына айналдырды.[5]

Кейінгі жылдары Ли табысты тарихи драмаларды түсіруді жалғастырды. «Содон туралы баллада» (2005) — Пэкче патшасы Му мен қарсылас Силла патшалығының ханшайымы Сонхва арасындағы махаббат хикаясы (рөлдерді Jo Hyun-jae және Lee Bo-young сомдаған).[6]

«И Сан» (2007) — Чосон патшасы Чонджо мен оның көңілдесі Ыйбин Сон арасындағы махаббат туралы (басты рөлдерде Lee Seo-jin және Han Ji-min).[7]

«Тонъи» (2010) — сарайдағы су тасушы қызметші (мусури) болып бастаған Чхве Сук-биннің (рөлде Han Hyo-joo) патша Сукчонның көңілдесіне дейін көтерілу жолын баяндайды.[8][9]

«Патшаның дәрігері» (2012) сериалында Cho Seung-woo алғаш рет телехикаяда ойнап, жылқы дәрігерінен сарай дәрігеріне айналған кейіпкерді сомдады.[10]

Ли сценарист Choi Wan-kyu-мен «Хо Джун» және «Сандо» жобаларында, Kim Yi-young-пен «И Сан», «Тонъи» және «Патшаның дәрігері» сериалдарында, ал Kim Young-hyun-мен «Сарайдағы асыл тас» және «Содон туралы баллада» туындыларында бірге жұмыс істеді.

2016 жылы ол MBC арнасының 55 жылдығына арналған «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) драмасын түсіру барысында сценарист Чхве Ван-гюмен үшінші рет әріптестік орнатты. Бұл сериал түрмеде дүниеге келіп, кейін кедейлер мен әділетсіз айыпталған адамдарды қорғайтын әйел туралы. Басты рөлді Jin Se-yeon сомдады. 22 жастағы актриса Ли түсірген жобалардағы ең жас басты кейіпкер атанды.

== Фильмография ==

===Режиссер ретінде===

* «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) — MBC, 2016
* «Патшаның дәрігері» (The King’s Doctor) — MBC, 2012–2013
* «Тонъи» (Dong Yi) — MBC, 2010
* «И Сан: Сарай желі» (Lee San, Wind of the Palace) — MBC, 2007–2008
* «Содон туралы баллада» (Ballad of Seodong) — SBS, 2005–2006
* «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum: Jewel in the Palace) — MBC, 2003–2004
* «Сандо: Чосон саудагерлері» (Sangdo, Merchants of Joseon) — MBC, 2001–2002
* «Хо Джун» (Hur Jun) — MBC, 1999–2000
* «Үшінші адам» (The Third Man) — MBC, 1997
* «Менің анамның теңізі» (My Mother’s Sea) — MBC, 1993

«Чосонның 500 жылы» сериясы:

* «Тэвонгун» — MBC, 1990
* «Памун» — MBC, 1989
* «Хегён ханымның естеліктері» — MBC, 1988–1989
* «Инхён ханшайым» — MBC, 1988
* «Намхан тау қамалы» — MBC, 1986–1987
* «Хвечхун қақпасы» — MBC, 1986
* «Имджин соғысы» — MBC, 1985–1986
* «Жел орхидеясы» — MBC, 1985
* «Қар арасындағы өрік ағашы» — MBC, 1984–1985
* «Тамыры терең ағаш» — MBC, 1983
* «Чудон сарайының патшасы» — MBC, 1983
* «Намган Ли Сын-хун» — MBC, 1982
* «3-сынып» (제3교실) — MBC, 1975
* «113 тергеу бөлімі» (113 수사본부) — MBC, 1974
===Продюсер ретінде===

* «Патша жолы» (The Royal Road) — MBC, 1998
* «Қызғаныш» (Jealousy) — MBC, 1992

== Кітап ==

* «Арман патшалығы: Режиссер Ли Бён-хунның драмалық тарихы» (Sewora Kingdom of Dreams: Director Lee Byung-hoon’s Drama Story) — 2009&lt;ref&gt;[http://www.kyobobook.co.kr/product/detailViewKor.laf?mallGb=KOR&amp;ejkGb=KOR&amp;barcode=9788993866025|work=Кьюбобо сайтындағы мәліметтер]&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
* 2015 — 10-шы Seoul International Drama Awards: Халлю толқынының 10 жылдығына арналған жетістік сыйлығы
* 2010 — 3-ші Korea Drama Awards: Жетістік сыйлығы («Тонъи»)
* 2008 — 3-ші «Жақсы телебағдарлама» сыйлығы («И Сан»)
* 2008 — 44-ші Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («И Сан»)
* 2006 — Order of Cultural Merit «Ок-гван» ордені
* 2005 — 6-шы «Телерадио қайраткерлері сыйлығы» (Yeouido Club), телебағдарлама өндірісі бойынша жеке марапат
* 2004 — «Мақтаныш тұтарлық Ханян журналисті» сыйлығы (Ханян журналистер қауымдастығы)
* 2004 — 40-шы Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («Сарайдағы асыл тас»)
* 2002 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Драма санаты бойынша лауреат («Сандо»)
* 2000 — Korean Producers &amp; Directors’ Association: Жыл продюсері («Хо Джун»)
* 2000 — Конгресс жанындағы поп-мәдениет және медиа сыйлығы («Хо Джун»)
* 2000 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Үздік драма үшін жоғары марапат («Хо Джун»)
* 1986 — Korea Broadcasting Awards: Үздік продюсер, теледидар санаты («Имджин соғысы»)
* 1982 — Korean Culture and Information Service министрлік сыйлығы («Намган Ли Сын-хун»)
* 1975 — Телерадио этикасы сыйлығы («3-сынып»)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>omw3x7vkju1lybzi7mv3nwrbx2ng5t9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591498</id>
      <parentid>3591497</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T23:20:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мансабы */</comment>
      <origin>3591498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12164" sha1="keb3llpri5xjwk0sqh37dqbiere109c" xml:space="preserve">'''Ли Бён-хун''' ([[1944 жыл]]ғы [[14 қазан]]да туған) — оңтүстіккореялық телевизия режиссері және продюсері. Ол тарихи телехикаяларды түсіруімен кеңінен танымал, әсіресе «Чосонның 500 жылы» (1983–1990), «Тәуіп Хо Жун» (1999), «Сарайдағы асыл тас: Тэ Чан Гым» (2003), «Сарай әміршісі» (2007) және «Дон И» (2010) сияқты туындыларымен белгілі.

== Мансабы ==

Ли Бён-хун 1970 жылы MBC телеарнасында жұмыс істей бастады, ал 1974 жылы режиссер ретінде жеке дебютін жасады.

1983 жылы ол жазушы Shin Bong-seungмен бірге сегіз жылға созылған «Чосонның 500 жылы» атты маңызды телехикаяны шығарды. Бұл жоба тарихи драмалар (корейше sageuk) жанрын түбегейлі өзгертіп, бірсарынды тарихи шежірелерден Annals of the Joseon Dynasty сияқты нақты тарихи деректерді көркем түрде интерпретациялауға көшірді. Одан кейінгі, Kim Jung-soo жазған заманауи «Менің анамның теңізі» (1993) драмасы да үлкен табысқа жетіп, көрілім деңгейі 51,6%-ға дейін жетті.&lt;ref name=top&gt;{{cite web|title=Top 50 highest-rated TV dramas of all time|url=http://blue1004.wordpress.com/2010/12/08/highest-rated-dramas-of-all-time/|work=Electric Ground|accessdate=2014-03-24|date=8 December 2010}}&lt;/ref&gt;

Алайда 1999 жылы Ли sageuk жанрын түбегейлі жаңартты. Оның «Хо Джун» телехикаясы алғаш рет патшалар мен ақсүйектердің орнына қарапайым адамды басты кейіпкер етіп көрсетті. Jun Kwang-ryul сарай дәрігері Хо Джун рөлін сомдады. Ол Dongui Bogam еңбегін жазған тұлға ретінде бейнеленді — бұл корей дәстүрлі медицинасының негізгі еңбектерінің бірі. «Хо Джун» 64% көрілім көрсеткішіне жетіп, корей драмалары тарихындағы ең жоғары рейтингтердің біріне айналды.&lt;ref name=top /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Lee |first=Sang-min |title=Historical Drama and Future |url=http://webzine.kofice.or.kr/201302/eng/sub_01_01.asp |work=KOFICE WebZine |accessdate=2014-03-24 |date=February 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140324154551/http://webzine.kofice.or.kr/201302/eng/sub_01_01.asp |archivedate=2014-03-24 }}&lt;/ref&gt;

2001 жылы бұл табыстың жалғасы ретінде «Сандо» жарық көрді — Choi In-ho романына негізделген туынды, онда аңызға айналған саудагер Им Сан-октың өмірі баяндалады. Ли бұл жобада да басты рөлге Джун Кван-рёльді қайта таңдады.&lt;ref&gt;{{cite web|title=''Hur Chun'' star cast as hero of new historical drama ''Sangdo''|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?bicode=130500&amp;biid=2001022705908|work=[[The Dong-a Ilbo]]|accessdate=2014-03-24|date=27 February 2001}}&lt;/ref&gt;

Журналистер Лидің тарихи драмаларды жаңғыртуға бағытталған осы тәсілін «fusion sageuk» деп атады. Ол бұрын тек үлкен жастағы ер көрермендерге арналған, күрделі әрі бірсарынды тарихи драмаларды заманауи әрі тартымды етіп, жас көрермендерге де қызықты қыла алды. 

Sageuk жанры 2003 жылы «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum) телехикаясымен бұрынғыдан да танымал бола түсті. Бұл туындының басты кейіпкері Чан Гым алғашында король сарайындағы аспаздықты меңгеріп, кейін Чосон тарихындағы алғашқы әйел сарай дәрігеріне айналады. Оңтүстік Кореяда сериал үлкен табысқа жетіп, ең жоғары көрілім көрсеткіші 57,8%-ды құрады (барлық уақыттағы ең жоғары рейтингті корей драмаларының ішінде оныншы орын).&lt;ref&gt;{{cite web|title=TV REVIEWS: 한성별곡-正 (Conspiracy in the Court)|url=http://twitchfilm.com/2008/08/sageuk-world-special-pt1-conspiracy-in-the-court.html|work=[[Twitch Film]]|accessdate=2014-03-24|date=29 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20160403070230/http://twitchfilm.com/2008/08/sageuk-world-special-pt1-conspiracy-in-the-court.html|archive-date=3 April 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Жобаның бюджеті 15 миллион АҚШ долларын құрады, кейін ол 91 елге экспортталып, Korean Wave (корей мәдени толқыны) құбылысының басты қозғаушы күштерінің біріне айналды. Жалпы табысы 103,4 миллион долларды құрап, актриса Lee Young-ae-ні Қытайда супер жұлдызға, ал корей мәдениетінің символына айналдырды.&lt;ref name=top /&gt;

Кейінгі жылдары Ли табысты тарихи драмаларды түсіруді жалғастырды. «Содон туралы баллада» (2005) — Пэкче патшасы Му мен қарсылас Силла патшалығының ханшайымы Сонхва арасындағы махаббат хикаясы (рөлдерді Jo Hyun-jae және Lee Bo-young сомдаған).[6]

«И Сан» (2007) — Чосон патшасы Чонджо мен оның көңілдесі Ыйбин Сон арасындағы махаббат туралы (басты рөлдерде Lee Seo-jin және Han Ji-min).[7]

«Тонъи» (2010) — сарайдағы су тасушы қызметші (мусури) болып бастаған Чхве Сук-биннің (рөлде Han Hyo-joo) патша Сукчонның көңілдесіне дейін көтерілу жолын баяндайды.[8][9]

«Патшаның дәрігері» (2012) сериалында Cho Seung-woo алғаш рет телехикаяда ойнап, жылқы дәрігерінен сарай дәрігеріне айналған кейіпкерді сомдады.[10]

Ли сценарист Choi Wan-kyu-мен «Хо Джун» және «Сандо» жобаларында, Kim Yi-young-пен «И Сан», «Тонъи» және «Патшаның дәрігері» сериалдарында, ал Kim Young-hyun-мен «Сарайдағы асыл тас» және «Содон туралы баллада» туындыларында бірге жұмыс істеді.

2016 жылы ол MBC арнасының 55 жылдығына арналған «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) драмасын түсіру барысында сценарист Чхве Ван-гюмен үшінші рет әріптестік орнатты. Бұл сериал түрмеде дүниеге келіп, кейін кедейлер мен әділетсіз айыпталған адамдарды қорғайтын әйел туралы. Басты рөлді Jin Se-yeon сомдады. 22 жастағы актриса Ли түсірген жобалардағы ең жас басты кейіпкер атанды.

== Фильмография ==

===Режиссер ретінде===

* «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) — MBC, 2016
* «Патшаның дәрігері» (The King’s Doctor) — MBC, 2012–2013
* «Тонъи» (Dong Yi) — MBC, 2010
* «И Сан: Сарай желі» (Lee San, Wind of the Palace) — MBC, 2007–2008
* «Содон туралы баллада» (Ballad of Seodong) — SBS, 2005–2006
* «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum: Jewel in the Palace) — MBC, 2003–2004
* «Сандо: Чосон саудагерлері» (Sangdo, Merchants of Joseon) — MBC, 2001–2002
* «Хо Джун» (Hur Jun) — MBC, 1999–2000
* «Үшінші адам» (The Third Man) — MBC, 1997
* «Менің анамның теңізі» (My Mother’s Sea) — MBC, 1993

«Чосонның 500 жылы» сериясы:

* «Тэвонгун» — MBC, 1990
* «Памун» — MBC, 1989
* «Хегён ханымның естеліктері» — MBC, 1988–1989
* «Инхён ханшайым» — MBC, 1988
* «Намхан тау қамалы» — MBC, 1986–1987
* «Хвечхун қақпасы» — MBC, 1986
* «Имджин соғысы» — MBC, 1985–1986
* «Жел орхидеясы» — MBC, 1985
* «Қар арасындағы өрік ағашы» — MBC, 1984–1985
* «Тамыры терең ағаш» — MBC, 1983
* «Чудон сарайының патшасы» — MBC, 1983
* «Намган Ли Сын-хун» — MBC, 1982
* «3-сынып» (제3교실) — MBC, 1975
* «113 тергеу бөлімі» (113 수사본부) — MBC, 1974
===Продюсер ретінде===

* «Патша жолы» (The Royal Road) — MBC, 1998
* «Қызғаныш» (Jealousy) — MBC, 1992

== Кітап ==

* «Арман патшалығы: Режиссер Ли Бён-хунның драмалық тарихы» (Sewora Kingdom of Dreams: Director Lee Byung-hoon’s Drama Story) — 2009&lt;ref&gt;[http://www.kyobobook.co.kr/product/detailViewKor.laf?mallGb=KOR&amp;ejkGb=KOR&amp;barcode=9788993866025|work=Кьюбобо сайтындағы мәліметтер]&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
* 2015 — 10-шы Seoul International Drama Awards: Халлю толқынының 10 жылдығына арналған жетістік сыйлығы
* 2010 — 3-ші Korea Drama Awards: Жетістік сыйлығы («Тонъи»)
* 2008 — 3-ші «Жақсы телебағдарлама» сыйлығы («И Сан»)
* 2008 — 44-ші Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («И Сан»)
* 2006 — Order of Cultural Merit «Ок-гван» ордені
* 2005 — 6-шы «Телерадио қайраткерлері сыйлығы» (Yeouido Club), телебағдарлама өндірісі бойынша жеке марапат
* 2004 — «Мақтаныш тұтарлық Ханян журналисті» сыйлығы (Ханян журналистер қауымдастығы)
* 2004 — 40-шы Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («Сарайдағы асыл тас»)
* 2002 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Драма санаты бойынша лауреат («Сандо»)
* 2000 — Korean Producers &amp; Directors’ Association: Жыл продюсері («Хо Джун»)
* 2000 — Конгресс жанындағы поп-мәдениет және медиа сыйлығы («Хо Джун»)
* 2000 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Үздік драма үшін жоғары марапат («Хо Джун»)
* 1986 — Korea Broadcasting Awards: Үздік продюсер, теледидар санаты («Имджин соғысы»)
* 1982 — Korean Culture and Information Service министрлік сыйлығы («Намган Ли Сын-хун»)
* 1975 — Телерадио этикасы сыйлығы («3-сынып»)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>keb3llpri5xjwk0sqh37dqbiere109c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591499</id>
      <parentid>3591498</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T23:21:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мансабы */</comment>
      <origin>3591499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12407" sha1="1phzqxs1480ke50skbpqx4gv6bly53x" xml:space="preserve">'''Ли Бён-хун''' ([[1944 жыл]]ғы [[14 қазан]]да туған) — оңтүстіккореялық телевизия режиссері және продюсері. Ол тарихи телехикаяларды түсіруімен кеңінен танымал, әсіресе «Чосонның 500 жылы» (1983–1990), «Тәуіп Хо Жун» (1999), «Сарайдағы асыл тас: Тэ Чан Гым» (2003), «Сарай әміршісі» (2007) және «Дон И» (2010) сияқты туындыларымен белгілі.

== Мансабы ==

Ли Бён-хун 1970 жылы MBC телеарнасында жұмыс істей бастады, ал 1974 жылы режиссер ретінде жеке дебютін жасады.

1983 жылы ол жазушы Shin Bong-seungмен бірге сегіз жылға созылған «Чосонның 500 жылы» атты маңызды телехикаяны шығарды. Бұл жоба тарихи драмалар (корейше sageuk) жанрын түбегейлі өзгертіп, бірсарынды тарихи шежірелерден Annals of the Joseon Dynasty сияқты нақты тарихи деректерді көркем түрде интерпретациялауға көшірді. Одан кейінгі, Kim Jung-soo жазған заманауи «Менің анамның теңізі» (1993) драмасы да үлкен табысқа жетіп, көрілім деңгейі 51,6%-ға дейін жетті.&lt;ref name=top&gt;{{cite web|title=Top 50 highest-rated TV dramas of all time|url=http://blue1004.wordpress.com/2010/12/08/highest-rated-dramas-of-all-time/|work=Electric Ground|accessdate=2014-03-24|date=8 December 2010}}&lt;/ref&gt;

Алайда 1999 жылы Ли sageuk жанрын түбегейлі жаңартты. Оның «Хо Джун» телехикаясы алғаш рет патшалар мен ақсүйектердің орнына қарапайым адамды басты кейіпкер етіп көрсетті. Jun Kwang-ryul сарай дәрігері Хо Джун рөлін сомдады. Ол Dongui Bogam еңбегін жазған тұлға ретінде бейнеленді — бұл корей дәстүрлі медицинасының негізгі еңбектерінің бірі. «Хо Джун» 64% көрілім көрсеткішіне жетіп, корей драмалары тарихындағы ең жоғары рейтингтердің біріне айналды.&lt;ref name=top /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Lee |first=Sang-min |title=Historical Drama and Future |url=http://webzine.kofice.or.kr/201302/eng/sub_01_01.asp |work=KOFICE WebZine |accessdate=2014-03-24 |date=February 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140324154551/http://webzine.kofice.or.kr/201302/eng/sub_01_01.asp |archivedate=2014-03-24 }}&lt;/ref&gt;

2001 жылы бұл табыстың жалғасы ретінде «Сандо» жарық көрді — Choi In-ho романына негізделген туынды, онда аңызға айналған саудагер Им Сан-октың өмірі баяндалады. Ли бұл жобада да басты рөлге Джун Кван-рёльді қайта таңдады.&lt;ref&gt;{{cite web|title=''Hur Chun'' star cast as hero of new historical drama ''Sangdo''|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?bicode=130500&amp;biid=2001022705908|work=[[The Dong-a Ilbo]]|accessdate=2014-03-24|date=27 February 2001}}&lt;/ref&gt;

Журналистер Лидің тарихи драмаларды жаңғыртуға бағытталған осы тәсілін «fusion sageuk» деп атады. Ол бұрын тек үлкен жастағы ер көрермендерге арналған, күрделі әрі бірсарынды тарихи драмаларды заманауи әрі тартымды етіп, жас көрермендерге де қызықты қыла алды. 

Sageuk жанры 2003 жылы «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum) телехикаясымен бұрынғыдан да танымал бола түсті. Бұл туындының басты кейіпкері Чан Гым алғашында король сарайындағы аспаздықты меңгеріп, кейін Чосон тарихындағы алғашқы әйел сарай дәрігеріне айналады. Оңтүстік Кореяда сериал үлкен табысқа жетіп, ең жоғары көрілім көрсеткіші 57,8%-ды құрады (барлық уақыттағы ең жоғары рейтингті корей драмаларының ішінде оныншы орын).&lt;ref&gt;{{cite web|title=TV REVIEWS: 한성별곡-正 (Conspiracy in the Court)|url=http://twitchfilm.com/2008/08/sageuk-world-special-pt1-conspiracy-in-the-court.html|work=[[Twitch Film]]|accessdate=2014-03-24|date=29 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20160403070230/http://twitchfilm.com/2008/08/sageuk-world-special-pt1-conspiracy-in-the-court.html|archive-date=3 April 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Жобаның бюджеті 15 миллион АҚШ долларын құрады, кейін ол 91 елге экспортталып, Korean Wave (корей мәдени толқыны) құбылысының басты қозғаушы күштерінің біріне айналды. Жалпы табысы 103,4 миллион долларды құрап, актриса Lee Young-ae-ні Қытайда супер жұлдызға, ал корей мәдениетінің символына айналдырды.&lt;ref name=top /&gt;

Кейінгі жылдары Ли табысты тарихи драмаларды түсіруді жалғастырды. «Содон туралы баллада» (2005) — Пэкче патшасы Му мен қарсылас Силла патшалығының ханшайымы Сонхва арасындағы махаббат хикаясы (рөлдерді Jo Hyun-jae және Lee Bo-young сомдаған).&lt;ref&gt;{{cite web|last=Yang|first=Sung-hee|title=Lee Young-ae could return to iconic series|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=2986743|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=22 March 2014|accessdate=2014-03-24}}&lt;/ref&gt;

«И Сан» (2007) — Чосон патшасы Чонджо мен оның көңілдесі Ыйбин Сон арасындағы махаббат туралы (басты рөлдерде Lee Seo-jin және Han Ji-min).[7]

«Тонъи» (2010) — сарайдағы су тасушы қызметші (мусури) болып бастаған Чхве Сук-биннің (рөлде Han Hyo-joo) патша Сукчонның көңілдесіне дейін көтерілу жолын баяндайды.[8][9]

«Патшаның дәрігері» (2012) сериалында Cho Seung-woo алғаш рет телехикаяда ойнап, жылқы дәрігерінен сарай дәрігеріне айналған кейіпкерді сомдады.[10]

Ли сценарист Choi Wan-kyu-мен «Хо Джун» және «Сандо» жобаларында, Kim Yi-young-пен «И Сан», «Тонъи» және «Патшаның дәрігері» сериалдарында, ал Kim Young-hyun-мен «Сарайдағы асыл тас» және «Содон туралы баллада» туындыларында бірге жұмыс істеді.

2016 жылы ол MBC арнасының 55 жылдығына арналған «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) драмасын түсіру барысында сценарист Чхве Ван-гюмен үшінші рет әріптестік орнатты. Бұл сериал түрмеде дүниеге келіп, кейін кедейлер мен әділетсіз айыпталған адамдарды қорғайтын әйел туралы. Басты рөлді Jin Se-yeon сомдады. 22 жастағы актриса Ли түсірген жобалардағы ең жас басты кейіпкер атанды.

== Фильмография ==

===Режиссер ретінде===

* «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) — MBC, 2016
* «Патшаның дәрігері» (The King’s Doctor) — MBC, 2012–2013
* «Тонъи» (Dong Yi) — MBC, 2010
* «И Сан: Сарай желі» (Lee San, Wind of the Palace) — MBC, 2007–2008
* «Содон туралы баллада» (Ballad of Seodong) — SBS, 2005–2006
* «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum: Jewel in the Palace) — MBC, 2003–2004
* «Сандо: Чосон саудагерлері» (Sangdo, Merchants of Joseon) — MBC, 2001–2002
* «Хо Джун» (Hur Jun) — MBC, 1999–2000
* «Үшінші адам» (The Third Man) — MBC, 1997
* «Менің анамның теңізі» (My Mother’s Sea) — MBC, 1993

«Чосонның 500 жылы» сериясы:

* «Тэвонгун» — MBC, 1990
* «Памун» — MBC, 1989
* «Хегён ханымның естеліктері» — MBC, 1988–1989
* «Инхён ханшайым» — MBC, 1988
* «Намхан тау қамалы» — MBC, 1986–1987
* «Хвечхун қақпасы» — MBC, 1986
* «Имджин соғысы» — MBC, 1985–1986
* «Жел орхидеясы» — MBC, 1985
* «Қар арасындағы өрік ағашы» — MBC, 1984–1985
* «Тамыры терең ағаш» — MBC, 1983
* «Чудон сарайының патшасы» — MBC, 1983
* «Намган Ли Сын-хун» — MBC, 1982
* «3-сынып» (제3교실) — MBC, 1975
* «113 тергеу бөлімі» (113 수사본부) — MBC, 1974
===Продюсер ретінде===

* «Патша жолы» (The Royal Road) — MBC, 1998
* «Қызғаныш» (Jealousy) — MBC, 1992

== Кітап ==

* «Арман патшалығы: Режиссер Ли Бён-хунның драмалық тарихы» (Sewora Kingdom of Dreams: Director Lee Byung-hoon’s Drama Story) — 2009&lt;ref&gt;[http://www.kyobobook.co.kr/product/detailViewKor.laf?mallGb=KOR&amp;ejkGb=KOR&amp;barcode=9788993866025|work=Кьюбобо сайтындағы мәліметтер]&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
* 2015 — 10-шы Seoul International Drama Awards: Халлю толқынының 10 жылдығына арналған жетістік сыйлығы
* 2010 — 3-ші Korea Drama Awards: Жетістік сыйлығы («Тонъи»)
* 2008 — 3-ші «Жақсы телебағдарлама» сыйлығы («И Сан»)
* 2008 — 44-ші Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («И Сан»)
* 2006 — Order of Cultural Merit «Ок-гван» ордені
* 2005 — 6-шы «Телерадио қайраткерлері сыйлығы» (Yeouido Club), телебағдарлама өндірісі бойынша жеке марапат
* 2004 — «Мақтаныш тұтарлық Ханян журналисті» сыйлығы (Ханян журналистер қауымдастығы)
* 2004 — 40-шы Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («Сарайдағы асыл тас»)
* 2002 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Драма санаты бойынша лауреат («Сандо»)
* 2000 — Korean Producers &amp; Directors’ Association: Жыл продюсері («Хо Джун»)
* 2000 — Конгресс жанындағы поп-мәдениет және медиа сыйлығы («Хо Джун»)
* 2000 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Үздік драма үшін жоғары марапат («Хо Джун»)
* 1986 — Korea Broadcasting Awards: Үздік продюсер, теледидар санаты («Имджин соғысы»)
* 1982 — Korean Culture and Information Service министрлік сыйлығы («Намган Ли Сын-хун»)
* 1975 — Телерадио этикасы сыйлығы («3-сынып»)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>1phzqxs1480ke50skbpqx4gv6bly53x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591500</id>
      <parentid>3591499</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T23:22:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мансабы */</comment>
      <origin>3591500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12619" sha1="1n0tksz0qng8ewf3fu4ut3rbydorcix" xml:space="preserve">'''Ли Бён-хун''' ([[1944 жыл]]ғы [[14 қазан]]да туған) — оңтүстіккореялық телевизия режиссері және продюсері. Ол тарихи телехикаяларды түсіруімен кеңінен танымал, әсіресе «Чосонның 500 жылы» (1983–1990), «Тәуіп Хо Жун» (1999), «Сарайдағы асыл тас: Тэ Чан Гым» (2003), «Сарай әміршісі» (2007) және «Дон И» (2010) сияқты туындыларымен белгілі.

== Мансабы ==

Ли Бён-хун 1970 жылы MBC телеарнасында жұмыс істей бастады, ал 1974 жылы режиссер ретінде жеке дебютін жасады.

1983 жылы ол жазушы Shin Bong-seungмен бірге сегіз жылға созылған «Чосонның 500 жылы» атты маңызды телехикаяны шығарды. Бұл жоба тарихи драмалар (корейше sageuk) жанрын түбегейлі өзгертіп, бірсарынды тарихи шежірелерден Annals of the Joseon Dynasty сияқты нақты тарихи деректерді көркем түрде интерпретациялауға көшірді. Одан кейінгі, Kim Jung-soo жазған заманауи «Менің анамның теңізі» (1993) драмасы да үлкен табысқа жетіп, көрілім деңгейі 51,6%-ға дейін жетті.&lt;ref name=top&gt;{{cite web|title=Top 50 highest-rated TV dramas of all time|url=http://blue1004.wordpress.com/2010/12/08/highest-rated-dramas-of-all-time/|work=Electric Ground|accessdate=2014-03-24|date=8 December 2010}}&lt;/ref&gt;

Алайда 1999 жылы Ли sageuk жанрын түбегейлі жаңартты. Оның «Хо Джун» телехикаясы алғаш рет патшалар мен ақсүйектердің орнына қарапайым адамды басты кейіпкер етіп көрсетті. Jun Kwang-ryul сарай дәрігері Хо Джун рөлін сомдады. Ол Dongui Bogam еңбегін жазған тұлға ретінде бейнеленді — бұл корей дәстүрлі медицинасының негізгі еңбектерінің бірі. «Хо Джун» 64% көрілім көрсеткішіне жетіп, корей драмалары тарихындағы ең жоғары рейтингтердің біріне айналды.&lt;ref name=top /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Lee |first=Sang-min |title=Historical Drama and Future |url=http://webzine.kofice.or.kr/201302/eng/sub_01_01.asp |work=KOFICE WebZine |accessdate=2014-03-24 |date=February 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140324154551/http://webzine.kofice.or.kr/201302/eng/sub_01_01.asp |archivedate=2014-03-24 }}&lt;/ref&gt;

2001 жылы бұл табыстың жалғасы ретінде «Сандо» жарық көрді — Choi In-ho романына негізделген туынды, онда аңызға айналған саудагер Им Сан-октың өмірі баяндалады. Ли бұл жобада да басты рөлге Джун Кван-рёльді қайта таңдады.&lt;ref&gt;{{cite web|title=''Hur Chun'' star cast as hero of new historical drama ''Sangdo''|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?bicode=130500&amp;biid=2001022705908|work=[[The Dong-a Ilbo]]|accessdate=2014-03-24|date=27 February 2001}}&lt;/ref&gt;

Журналистер Лидің тарихи драмаларды жаңғыртуға бағытталған осы тәсілін «fusion sageuk» деп атады. Ол бұрын тек үлкен жастағы ер көрермендерге арналған, күрделі әрі бірсарынды тарихи драмаларды заманауи әрі тартымды етіп, жас көрермендерге де қызықты қыла алды. 

Sageuk жанры 2003 жылы «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum) телехикаясымен бұрынғыдан да танымал бола түсті. Бұл туындының басты кейіпкері Чан Гым алғашында король сарайындағы аспаздықты меңгеріп, кейін Чосон тарихындағы алғашқы әйел сарай дәрігеріне айналады. Оңтүстік Кореяда сериал үлкен табысқа жетіп, ең жоғары көрілім көрсеткіші 57,8%-ды құрады (барлық уақыттағы ең жоғары рейтингті корей драмаларының ішінде оныншы орын).&lt;ref&gt;{{cite web|title=TV REVIEWS: 한성별곡-正 (Conspiracy in the Court)|url=http://twitchfilm.com/2008/08/sageuk-world-special-pt1-conspiracy-in-the-court.html|work=[[Twitch Film]]|accessdate=2014-03-24|date=29 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20160403070230/http://twitchfilm.com/2008/08/sageuk-world-special-pt1-conspiracy-in-the-court.html|archive-date=3 April 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Жобаның бюджеті 15 миллион АҚШ долларын құрады, кейін ол 91 елге экспортталып, Korean Wave (корей мәдени толқыны) құбылысының басты қозғаушы күштерінің біріне айналды. Жалпы табысы 103,4 миллион долларды құрап, актриса Lee Young-ae-ні Қытайда супер жұлдызға, ал корей мәдениетінің символына айналдырды.&lt;ref name=top /&gt;

Кейінгі жылдары Ли табысты тарихи драмаларды түсіруді жалғастырды. «Содон туралы баллада» (2005) — Пэкче патшасы Му мен қарсылас Силла патшалығының ханшайымы Сонхва арасындағы махаббат хикаясы (рөлдерді Jo Hyun-jae және Lee Bo-young сомдаған).&lt;ref&gt;{{cite web|last=Yang|first=Sung-hee|title=Lee Young-ae could return to iconic series|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=2986743|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=22 March 2014|accessdate=2014-03-24}}&lt;/ref&gt;

«И Сан» (2007) — Чосон патшасы Чонджо мен оның көңілдесі Ыйбин Сон арасындағы махаббат туралы (басты рөлдерде Lee Seo-jin және Han Ji-min).&lt;ref&gt;{{cite web|title=Drama Shows Ancient Technology|url=http://www.hancinema.net/drama-shows-ancient-technology-4104.html|work=[[The Korea Times]] via [[Hancinema]]|accessdate=2014-05-25|date=2 October 2005}}&lt;/ref&gt;

«Тонъи» (2010) — сарайдағы су тасушы қызметші (мусури) болып бастаған Чхве Сук-биннің (рөлде Han Hyo-joo) патша Сукчонның көңілдесіне дейін көтерілу жолын баяндайды.[8][9]

«Патшаның дәрігері» (2012) сериалында Cho Seung-woo алғаш рет телехикаяда ойнап, жылқы дәрігерінен сарай дәрігеріне айналған кейіпкерді сомдады.[10]

Ли сценарист Choi Wan-kyu-мен «Хо Джун» және «Сандо» жобаларында, Kim Yi-young-пен «И Сан», «Тонъи» және «Патшаның дәрігері» сериалдарында, ал Kim Young-hyun-мен «Сарайдағы асыл тас» және «Содон туралы баллада» туындыларында бірге жұмыс істеді.

2016 жылы ол MBC арнасының 55 жылдығына арналған «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) драмасын түсіру барысында сценарист Чхве Ван-гюмен үшінші рет әріптестік орнатты. Бұл сериал түрмеде дүниеге келіп, кейін кедейлер мен әділетсіз айыпталған адамдарды қорғайтын әйел туралы. Басты рөлді Jin Se-yeon сомдады. 22 жастағы актриса Ли түсірген жобалардағы ең жас басты кейіпкер атанды.

== Фильмография ==

===Режиссер ретінде===

* «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) — MBC, 2016
* «Патшаның дәрігері» (The King’s Doctor) — MBC, 2012–2013
* «Тонъи» (Dong Yi) — MBC, 2010
* «И Сан: Сарай желі» (Lee San, Wind of the Palace) — MBC, 2007–2008
* «Содон туралы баллада» (Ballad of Seodong) — SBS, 2005–2006
* «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum: Jewel in the Palace) — MBC, 2003–2004
* «Сандо: Чосон саудагерлері» (Sangdo, Merchants of Joseon) — MBC, 2001–2002
* «Хо Джун» (Hur Jun) — MBC, 1999–2000
* «Үшінші адам» (The Third Man) — MBC, 1997
* «Менің анамның теңізі» (My Mother’s Sea) — MBC, 1993

«Чосонның 500 жылы» сериясы:

* «Тэвонгун» — MBC, 1990
* «Памун» — MBC, 1989
* «Хегён ханымның естеліктері» — MBC, 1988–1989
* «Инхён ханшайым» — MBC, 1988
* «Намхан тау қамалы» — MBC, 1986–1987
* «Хвечхун қақпасы» — MBC, 1986
* «Имджин соғысы» — MBC, 1985–1986
* «Жел орхидеясы» — MBC, 1985
* «Қар арасындағы өрік ағашы» — MBC, 1984–1985
* «Тамыры терең ағаш» — MBC, 1983
* «Чудон сарайының патшасы» — MBC, 1983
* «Намган Ли Сын-хун» — MBC, 1982
* «3-сынып» (제3교실) — MBC, 1975
* «113 тергеу бөлімі» (113 수사본부) — MBC, 1974
===Продюсер ретінде===

* «Патша жолы» (The Royal Road) — MBC, 1998
* «Қызғаныш» (Jealousy) — MBC, 1992

== Кітап ==

* «Арман патшалығы: Режиссер Ли Бён-хунның драмалық тарихы» (Sewora Kingdom of Dreams: Director Lee Byung-hoon’s Drama Story) — 2009&lt;ref&gt;[http://www.kyobobook.co.kr/product/detailViewKor.laf?mallGb=KOR&amp;ejkGb=KOR&amp;barcode=9788993866025|work=Кьюбобо сайтындағы мәліметтер]&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
* 2015 — 10-шы Seoul International Drama Awards: Халлю толқынының 10 жылдығына арналған жетістік сыйлығы
* 2010 — 3-ші Korea Drama Awards: Жетістік сыйлығы («Тонъи»)
* 2008 — 3-ші «Жақсы телебағдарлама» сыйлығы («И Сан»)
* 2008 — 44-ші Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («И Сан»)
* 2006 — Order of Cultural Merit «Ок-гван» ордені
* 2005 — 6-шы «Телерадио қайраткерлері сыйлығы» (Yeouido Club), телебағдарлама өндірісі бойынша жеке марапат
* 2004 — «Мақтаныш тұтарлық Ханян журналисті» сыйлығы (Ханян журналистер қауымдастығы)
* 2004 — 40-шы Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («Сарайдағы асыл тас»)
* 2002 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Драма санаты бойынша лауреат («Сандо»)
* 2000 — Korean Producers &amp; Directors’ Association: Жыл продюсері («Хо Джун»)
* 2000 — Конгресс жанындағы поп-мәдениет және медиа сыйлығы («Хо Джун»)
* 2000 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Үздік драма үшін жоғары марапат («Хо Джун»)
* 1986 — Korea Broadcasting Awards: Үздік продюсер, теледидар санаты («Имджин соғысы»)
* 1982 — Korean Culture and Information Service министрлік сыйлығы («Намган Ли Сын-хун»)
* 1975 — Телерадио этикасы сыйлығы («3-сынып»)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>1n0tksz0qng8ewf3fu4ut3rbydorcix</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591502</id>
      <parentid>3591500</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T23:23:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мансабы */</comment>
      <origin>3591502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13074" sha1="ssqj0p3krqpzs1gi3psrv9guqnyywjl" xml:space="preserve">'''Ли Бён-хун''' ([[1944 жыл]]ғы [[14 қазан]]да туған) — оңтүстіккореялық телевизия режиссері және продюсері. Ол тарихи телехикаяларды түсіруімен кеңінен танымал, әсіресе «Чосонның 500 жылы» (1983–1990), «Тәуіп Хо Жун» (1999), «Сарайдағы асыл тас: Тэ Чан Гым» (2003), «Сарай әміршісі» (2007) және «Дон И» (2010) сияқты туындыларымен белгілі.

== Мансабы ==

Ли Бён-хун 1970 жылы MBC телеарнасында жұмыс істей бастады, ал 1974 жылы режиссер ретінде жеке дебютін жасады.

1983 жылы ол жазушы Shin Bong-seungмен бірге сегіз жылға созылған «Чосонның 500 жылы» атты маңызды телехикаяны шығарды. Бұл жоба тарихи драмалар (корейше sageuk) жанрын түбегейлі өзгертіп, бірсарынды тарихи шежірелерден Annals of the Joseon Dynasty сияқты нақты тарихи деректерді көркем түрде интерпретациялауға көшірді. Одан кейінгі, Kim Jung-soo жазған заманауи «Менің анамның теңізі» (1993) драмасы да үлкен табысқа жетіп, көрілім деңгейі 51,6%-ға дейін жетті.&lt;ref name=top&gt;{{cite web|title=Top 50 highest-rated TV dramas of all time|url=http://blue1004.wordpress.com/2010/12/08/highest-rated-dramas-of-all-time/|work=Electric Ground|accessdate=2014-03-24|date=8 December 2010}}&lt;/ref&gt;

Алайда 1999 жылы Ли sageuk жанрын түбегейлі жаңартты. Оның «Хо Джун» телехикаясы алғаш рет патшалар мен ақсүйектердің орнына қарапайым адамды басты кейіпкер етіп көрсетті. Jun Kwang-ryul сарай дәрігері Хо Джун рөлін сомдады. Ол Dongui Bogam еңбегін жазған тұлға ретінде бейнеленді — бұл корей дәстүрлі медицинасының негізгі еңбектерінің бірі. «Хо Джун» 64% көрілім көрсеткішіне жетіп, корей драмалары тарихындағы ең жоғары рейтингтердің біріне айналды.&lt;ref name=top /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Lee |first=Sang-min |title=Historical Drama and Future |url=http://webzine.kofice.or.kr/201302/eng/sub_01_01.asp |work=KOFICE WebZine |accessdate=2014-03-24 |date=February 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140324154551/http://webzine.kofice.or.kr/201302/eng/sub_01_01.asp |archivedate=2014-03-24 }}&lt;/ref&gt;

2001 жылы бұл табыстың жалғасы ретінде «Сандо» жарық көрді — Choi In-ho романына негізделген туынды, онда аңызға айналған саудагер Им Сан-октың өмірі баяндалады. Ли бұл жобада да басты рөлге Джун Кван-рёльді қайта таңдады.&lt;ref&gt;{{cite web|title=''Hur Chun'' star cast as hero of new historical drama ''Sangdo''|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?bicode=130500&amp;biid=2001022705908|work=[[The Dong-a Ilbo]]|accessdate=2014-03-24|date=27 February 2001}}&lt;/ref&gt;

Журналистер Лидің тарихи драмаларды жаңғыртуға бағытталған осы тәсілін «fusion sageuk» деп атады. Ол бұрын тек үлкен жастағы ер көрермендерге арналған, күрделі әрі бірсарынды тарихи драмаларды заманауи әрі тартымды етіп, жас көрермендерге де қызықты қыла алды. 

Sageuk жанры 2003 жылы «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum) телехикаясымен бұрынғыдан да танымал бола түсті. Бұл туындының басты кейіпкері Чан Гым алғашында король сарайындағы аспаздықты меңгеріп, кейін Чосон тарихындағы алғашқы әйел сарай дәрігеріне айналады. Оңтүстік Кореяда сериал үлкен табысқа жетіп, ең жоғары көрілім көрсеткіші 57,8%-ды құрады (барлық уақыттағы ең жоғары рейтингті корей драмаларының ішінде оныншы орын).&lt;ref&gt;{{cite web|title=TV REVIEWS: 한성별곡-正 (Conspiracy in the Court)|url=http://twitchfilm.com/2008/08/sageuk-world-special-pt1-conspiracy-in-the-court.html|work=[[Twitch Film]]|accessdate=2014-03-24|date=29 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20160403070230/http://twitchfilm.com/2008/08/sageuk-world-special-pt1-conspiracy-in-the-court.html|archive-date=3 April 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Жобаның бюджеті 15 миллион АҚШ долларын құрады, кейін ол 91 елге экспортталып, Korean Wave (корей мәдени толқыны) құбылысының басты қозғаушы күштерінің біріне айналды. Жалпы табысы 103,4 миллион долларды құрап, актриса Lee Young-ae-ні Қытайда супер жұлдызға, ал корей мәдениетінің символына айналдырды.&lt;ref name=top /&gt;

Кейінгі жылдары Ли табысты тарихи драмаларды түсіруді жалғастырды. «Содон туралы баллада» (2005) — Пэкче патшасы Му мен қарсылас Силла патшалығының ханшайымы Сонхва арасындағы махаббат хикаясы (рөлдерді Jo Hyun-jae және Lee Bo-young сомдаған).&lt;ref&gt;{{cite web|last=Yang|first=Sung-hee|title=Lee Young-ae could return to iconic series|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=2986743|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=22 March 2014|accessdate=2014-03-24}}&lt;/ref&gt;

«И Сан» (2007) — Чосон патшасы Чонджо мен оның көңілдесі Ыйбин Сон арасындағы махаббат туралы (басты рөлдерде Lee Seo-jin және Han Ji-min).&lt;ref&gt;{{cite web|title=Drama Shows Ancient Technology|url=http://www.hancinema.net/drama-shows-ancient-technology-4104.html|work=[[The Korea Times]] via [[Hancinema]]|accessdate=2014-05-25|date=2 October 2005}}&lt;/ref&gt;

«Тонъи» (2010) — сарайдағы су тасушы қызметші (мусури) болып бастаған Чхве Сук-биннің (рөлде Han Hyo-joo) патша Сукчонның көңілдесіне дейін көтерілу жолын баяндайды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Han Hyo-joo Changes Tack in Costume Drama|url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2010/04/13/2010041300259.html|work=[[The Chosun Ilbo]]|accessdate=2014-03-24|date=13 April 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Yim|first=Seung-hye|title=Gays, girls, gobs of cash hit airwaves|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2917043|work=[[Korea JoongAng Daily]]|accessdate=2014-03-24|date=25 February 2010}}&lt;/ref&gt;

«Патшаның дәрігері» (2012) сериалында Cho Seung-woo алғаш рет телехикаяда ойнап, жылқы дәрігерінен сарай дәрігеріне айналған кейіпкерді сомдады.[10]

Ли сценарист Choi Wan-kyu-мен «Хо Джун» және «Сандо» жобаларында, Kim Yi-young-пен «И Сан», «Тонъи» және «Патшаның дәрігері» сериалдарында, ал Kim Young-hyun-мен «Сарайдағы асыл тас» және «Содон туралы баллада» туындыларында бірге жұмыс істеді.

2016 жылы ол MBC арнасының 55 жылдығына арналған «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) драмасын түсіру барысында сценарист Чхве Ван-гюмен үшінші рет әріптестік орнатты. Бұл сериал түрмеде дүниеге келіп, кейін кедейлер мен әділетсіз айыпталған адамдарды қорғайтын әйел туралы. Басты рөлді Jin Se-yeon сомдады. 22 жастағы актриса Ли түсірген жобалардағы ең жас басты кейіпкер атанды.

== Фильмография ==

===Режиссер ретінде===

* «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) — MBC, 2016
* «Патшаның дәрігері» (The King’s Doctor) — MBC, 2012–2013
* «Тонъи» (Dong Yi) — MBC, 2010
* «И Сан: Сарай желі» (Lee San, Wind of the Palace) — MBC, 2007–2008
* «Содон туралы баллада» (Ballad of Seodong) — SBS, 2005–2006
* «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum: Jewel in the Palace) — MBC, 2003–2004
* «Сандо: Чосон саудагерлері» (Sangdo, Merchants of Joseon) — MBC, 2001–2002
* «Хо Джун» (Hur Jun) — MBC, 1999–2000
* «Үшінші адам» (The Third Man) — MBC, 1997
* «Менің анамның теңізі» (My Mother’s Sea) — MBC, 1993

«Чосонның 500 жылы» сериясы:

* «Тэвонгун» — MBC, 1990
* «Памун» — MBC, 1989
* «Хегён ханымның естеліктері» — MBC, 1988–1989
* «Инхён ханшайым» — MBC, 1988
* «Намхан тау қамалы» — MBC, 1986–1987
* «Хвечхун қақпасы» — MBC, 1986
* «Имджин соғысы» — MBC, 1985–1986
* «Жел орхидеясы» — MBC, 1985
* «Қар арасындағы өрік ағашы» — MBC, 1984–1985
* «Тамыры терең ағаш» — MBC, 1983
* «Чудон сарайының патшасы» — MBC, 1983
* «Намган Ли Сын-хун» — MBC, 1982
* «3-сынып» (제3교실) — MBC, 1975
* «113 тергеу бөлімі» (113 수사본부) — MBC, 1974
===Продюсер ретінде===

* «Патша жолы» (The Royal Road) — MBC, 1998
* «Қызғаныш» (Jealousy) — MBC, 1992

== Кітап ==

* «Арман патшалығы: Режиссер Ли Бён-хунның драмалық тарихы» (Sewora Kingdom of Dreams: Director Lee Byung-hoon’s Drama Story) — 2009&lt;ref&gt;[http://www.kyobobook.co.kr/product/detailViewKor.laf?mallGb=KOR&amp;ejkGb=KOR&amp;barcode=9788993866025|work=Кьюбобо сайтындағы мәліметтер]&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
* 2015 — 10-шы Seoul International Drama Awards: Халлю толқынының 10 жылдығына арналған жетістік сыйлығы
* 2010 — 3-ші Korea Drama Awards: Жетістік сыйлығы («Тонъи»)
* 2008 — 3-ші «Жақсы телебағдарлама» сыйлығы («И Сан»)
* 2008 — 44-ші Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («И Сан»)
* 2006 — Order of Cultural Merit «Ок-гван» ордені
* 2005 — 6-шы «Телерадио қайраткерлері сыйлығы» (Yeouido Club), телебағдарлама өндірісі бойынша жеке марапат
* 2004 — «Мақтаныш тұтарлық Ханян журналисті» сыйлығы (Ханян журналистер қауымдастығы)
* 2004 — 40-шы Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («Сарайдағы асыл тас»)
* 2002 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Драма санаты бойынша лауреат («Сандо»)
* 2000 — Korean Producers &amp; Directors’ Association: Жыл продюсері («Хо Джун»)
* 2000 — Конгресс жанындағы поп-мәдениет және медиа сыйлығы («Хо Джун»)
* 2000 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Үздік драма үшін жоғары марапат («Хо Джун»)
* 1986 — Korea Broadcasting Awards: Үздік продюсер, теледидар санаты («Имджин соғысы»)
* 1982 — Korean Culture and Information Service министрлік сыйлығы («Намган Ли Сын-хун»)
* 1975 — Телерадио этикасы сыйлығы («3-сынып»)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>ssqj0p3krqpzs1gi3psrv9guqnyywjl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591503</id>
      <parentid>3591502</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T23:24:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мансабы */</comment>
      <origin>3591503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13070" sha1="q39od9b1bj9mno9rswi7ygtekfcmr4r" xml:space="preserve">'''Ли Бён-хун''' ([[1944 жыл]]ғы [[14 қазан]]да туған) — оңтүстіккореялық телевизия режиссері және продюсері. Ол тарихи телехикаяларды түсіруімен кеңінен танымал, әсіресе «Чосонның 500 жылы» (1983–1990), «Тәуіп Хо Жун» (1999), «Сарайдағы асыл тас: Тэ Чан Гым» (2003), «Сарай әміршісі» (2007) және «Дон И» (2010) сияқты туындыларымен белгілі.

== Мансабы ==

Ли Бён-хун 1970 жылы MBC телеарнасында жұмыс істей бастады, ал 1974 жылы режиссер ретінде жеке дебютін жасады.

1983 жылы ол жазушы Shin Bong-seungмен бірге сегіз жылға созылған «Чосонның 500 жылы» атты маңызды телехикаяны шығарды. Бұл жоба тарихи драмалар (корейше sageuk) жанрын түбегейлі өзгертіп, бірсарынды тарихи шежірелерден Annals of the Joseon Dynasty сияқты нақты тарихи деректерді көркем түрде интерпретациялауға көшірді. Одан кейінгі, Kim Jung-soo жазған заманауи «Менің анамның теңізі» (1993) драмасы да үлкен табысқа жетіп, көрілім деңгейі 51,6%-ға дейін жетті.&lt;ref name=top&gt;{{cite web|title=Top 50 highest-rated TV dramas of all time|url=http://blue1004.wordpress.com/2010/12/08/highest-rated-dramas-of-all-time/|work=Electric Ground|accessdate=2014-03-24|date=8 December 2010}}&lt;/ref&gt;

Алайда 1999 жылы Ли sageuk жанрын түбегейлі жаңартты. Оның «Хо Джун» телехикаясы алғаш рет патшалар мен ақсүйектердің орнына қарапайым адамды басты кейіпкер етіп көрсетті. Jun Kwang-ryul сарай дәрігері Хо Джун рөлін сомдады. Ол Dongui Bogam еңбегін жазған тұлға ретінде бейнеленді — бұл корей дәстүрлі медицинасының негізгі еңбектерінің бірі. «Хо Джун» 64% көрілім көрсеткішіне жетіп, корей драмалары тарихындағы ең жоғары рейтингтердің біріне айналды.&lt;ref name=top /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Lee |first=Sang-min |title=Historical Drama and Future |url=http://webzine.kofice.or.kr/201302/eng/sub_01_01.asp |work=KOFICE WebZine |accessdate=2014-03-24 |date=February 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140324154551/http://webzine.kofice.or.kr/201302/eng/sub_01_01.asp |archivedate=2014-03-24 }}&lt;/ref&gt;

2001 жылы бұл табыстың жалғасы ретінде «Сандо» жарық көрді — Choi In-ho романына негізделген туынды, онда аңызға айналған саудагер Им Сан-октың өмірі баяндалады. Ли бұл жобада да басты рөлге Джун Кван-рёльді қайта таңдады.&lt;ref&gt;{{cite web|title=''Hur Chun'' star cast as hero of new historical drama ''Sangdo''|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?bicode=130500&amp;biid=2001022705908|work=[[The Dong-a Ilbo]]|accessdate=2014-03-24|date=27 February 2001}}&lt;/ref&gt;

Журналистер Лидің тарихи драмаларды жаңғыртуға бағытталған осы тәсілін «fusion sageuk» деп атады. Ол бұрын тек үлкен жастағы ер көрермендерге арналған, күрделі әрі бірсарынды тарихи драмаларды заманауи әрі тартымды етіп, жас көрермендерге де қызықты қыла алды. 

Sageuk жанры 2003 жылы «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum) телехикаясымен бұрынғыдан да танымал бола түсті. Бұл туындының басты кейіпкері Чан Гым алғашында король сарайындағы аспаздықты меңгеріп, кейін Чосон тарихындағы алғашқы әйел сарай дәрігеріне айналады. Оңтүстік Кореяда сериал үлкен табысқа жетіп, ең жоғары көрілім көрсеткіші 57,8%-ды құрады (барлық уақыттағы ең жоғары рейтингті корей драмаларының ішінде оныншы орын).&lt;ref&gt;{{cite web|title=TV REVIEWS: 한성별곡-正 (Conspiracy in the Court)|url=http://twitchfilm.com/2008/08/sageuk-world-special-pt1-conspiracy-in-the-court.html|work=[[Twitch Film]]|accessdate=2014-03-24|date=29 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20160403070230/http://twitchfilm.com/2008/08/sageuk-world-special-pt1-conspiracy-in-the-court.html|archive-date=3 April 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Жобаның бюджеті 15 миллион АҚШ долларын құрады, кейін ол 91 елге экспортталып, Korean Wave (корей мәдени толқыны) құбылысының басты қозғаушы күштерінің біріне айналды. Жалпы табысы 103,4 миллион долларды құрап, актриса Lee Young-ae-ні Қытайда супер жұлдызға, ал корей мәдениетінің символына айналдырды.&lt;ref name=top /&gt;

Кейінгі жылдары Ли табысты тарихи драмаларды түсіруді жалғастырды. «Содон туралы баллада» (2005) — Пэкче патшасы Му мен қарсылас Силла патшалығының ханшайымы Сонхва арасындағы махаббат хикаясы (рөлдерді Jo Hyun-jae және Lee Bo-young сомдаған).&lt;ref&gt;{{cite web|last=Yang|first=Sung-hee|title=Lee Young-ae could return to iconic series|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=2986743|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=22 March 2014|accessdate=2014-03-24}}&lt;/ref&gt;

«И Сан» (2007) — Чосон патшасы Чонджо мен оның көңілдесі Ыйбин Сон арасындағы махаббат туралы (басты рөлдерде Lee Seo-jin және Han Ji-min).&lt;ref&gt;{{cite web|title=Drama Shows Ancient Technology|url=http://www.hancinema.net/drama-shows-ancient-technology-4104.html|work=[[The Korea Times]] via [[Hancinema]]|accessdate=2014-05-25|date=2 October 2005}}&lt;/ref&gt;

«Тонъи» (2010) — сарайдағы су тасушы қызметші (мусури) болып бастаған Чхве Сук-биннің (рөлде Han Hyo-joo) патша Сукчонның көңілдесіне дейін көтерілу жолын баяндайды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Han Hyo-joo Changes Tack in Costume Drama|url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2010/04/13/2010041300259.html|work=[[The Chosun Ilbo]]|accessdate=2014-03-24|date=13 April 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Yim|first=Seung-hye|title=Gays, girls, gobs of cash hit airwaves|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2917043|work=[[Korea JoongAng Daily]]|accessdate=2014-03-24|date=25 February 2010}}&lt;/ref&gt;

«Патшаның дәрігері» (2012) сериалында Cho Seung-woo алғаш рет телехикаяда ойнап, жылқы дәрігерінен сарай дәрігеріне айналған кейіпкерді сомдады.

Ли сценарист Choi Wan-kyu-мен «Хо Джун» және «Сандо» жобаларында, Kim Yi-young-пен «И Сан», «Тонъи» және «Патшаның дәрігері» сериалдарында, ал Kim Young-hyun-мен «Сарайдағы асыл тас» және «Содон туралы баллада» туындыларында бірге жұмыс істеді.

2016 жылы ол MBC арнасының 55 жылдығына арналған «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) драмасын түсіру барысында сценарист Чхве Ван-гюмен үшінші рет әріптестік орнатты. Бұл сериал түрмеде дүниеге келіп, кейін кедейлер мен әділетсіз айыпталған адамдарды қорғайтын әйел туралы. Басты рөлді Jin Se-yeon сомдады. 22 жастағы актриса Ли түсірген жобалардағы ең жас басты кейіпкер атанды.

== Фильмография ==

===Режиссер ретінде===

* «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) — MBC, 2016
* «Патшаның дәрігері» (The King’s Doctor) — MBC, 2012–2013
* «Тонъи» (Dong Yi) — MBC, 2010
* «И Сан: Сарай желі» (Lee San, Wind of the Palace) — MBC, 2007–2008
* «Содон туралы баллада» (Ballad of Seodong) — SBS, 2005–2006
* «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum: Jewel in the Palace) — MBC, 2003–2004
* «Сандо: Чосон саудагерлері» (Sangdo, Merchants of Joseon) — MBC, 2001–2002
* «Хо Джун» (Hur Jun) — MBC, 1999–2000
* «Үшінші адам» (The Third Man) — MBC, 1997
* «Менің анамның теңізі» (My Mother’s Sea) — MBC, 1993

«Чосонның 500 жылы» сериясы:

* «Тэвонгун» — MBC, 1990
* «Памун» — MBC, 1989
* «Хегён ханымның естеліктері» — MBC, 1988–1989
* «Инхён ханшайым» — MBC, 1988
* «Намхан тау қамалы» — MBC, 1986–1987
* «Хвечхун қақпасы» — MBC, 1986
* «Имджин соғысы» — MBC, 1985–1986
* «Жел орхидеясы» — MBC, 1985
* «Қар арасындағы өрік ағашы» — MBC, 1984–1985
* «Тамыры терең ағаш» — MBC, 1983
* «Чудон сарайының патшасы» — MBC, 1983
* «Намган Ли Сын-хун» — MBC, 1982
* «3-сынып» (제3교실) — MBC, 1975
* «113 тергеу бөлімі» (113 수사본부) — MBC, 1974
===Продюсер ретінде===

* «Патша жолы» (The Royal Road) — MBC, 1998
* «Қызғаныш» (Jealousy) — MBC, 1992

== Кітап ==

* «Арман патшалығы: Режиссер Ли Бён-хунның драмалық тарихы» (Sewora Kingdom of Dreams: Director Lee Byung-hoon’s Drama Story) — 2009&lt;ref&gt;[http://www.kyobobook.co.kr/product/detailViewKor.laf?mallGb=KOR&amp;ejkGb=KOR&amp;barcode=9788993866025|work=Кьюбобо сайтындағы мәліметтер]&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
* 2015 — 10-шы Seoul International Drama Awards: Халлю толқынының 10 жылдығына арналған жетістік сыйлығы
* 2010 — 3-ші Korea Drama Awards: Жетістік сыйлығы («Тонъи»)
* 2008 — 3-ші «Жақсы телебағдарлама» сыйлығы («И Сан»)
* 2008 — 44-ші Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («И Сан»)
* 2006 — Order of Cultural Merit «Ок-гван» ордені
* 2005 — 6-шы «Телерадио қайраткерлері сыйлығы» (Yeouido Club), телебағдарлама өндірісі бойынша жеке марапат
* 2004 — «Мақтаныш тұтарлық Ханян журналисті» сыйлығы (Ханян журналистер қауымдастығы)
* 2004 — 40-шы Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («Сарайдағы асыл тас»)
* 2002 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Драма санаты бойынша лауреат («Сандо»)
* 2000 — Korean Producers &amp; Directors’ Association: Жыл продюсері («Хо Джун»)
* 2000 — Конгресс жанындағы поп-мәдениет және медиа сыйлығы («Хо Джун»)
* 2000 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Үздік драма үшін жоғары марапат («Хо Джун»)
* 1986 — Korea Broadcasting Awards: Үздік продюсер, теледидар санаты («Имджин соғысы»)
* 1982 — Korean Culture and Information Service министрлік сыйлығы («Намган Ли Сын-хун»)
* 1975 — Телерадио этикасы сыйлығы («3-сынып»)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>q39od9b1bj9mno9rswi7ygtekfcmr4r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591504</id>
      <parentid>3591503</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T23:26:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Оңтүстік Корея кинорежиссёрлері|Оңтүстік Корея кинорежиссёрлері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3591504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13147" sha1="nbdw6ox1fqej4klcqfc6cp22wl7783o" xml:space="preserve">'''Ли Бён-хун''' ([[1944 жыл]]ғы [[14 қазан]]да туған) — оңтүстіккореялық телевизия режиссері және продюсері. Ол тарихи телехикаяларды түсіруімен кеңінен танымал, әсіресе «Чосонның 500 жылы» (1983–1990), «Тәуіп Хо Жун» (1999), «Сарайдағы асыл тас: Тэ Чан Гым» (2003), «Сарай әміршісі» (2007) және «Дон И» (2010) сияқты туындыларымен белгілі.

== Мансабы ==

Ли Бён-хун 1970 жылы MBC телеарнасында жұмыс істей бастады, ал 1974 жылы режиссер ретінде жеке дебютін жасады.

1983 жылы ол жазушы Shin Bong-seungмен бірге сегіз жылға созылған «Чосонның 500 жылы» атты маңызды телехикаяны шығарды. Бұл жоба тарихи драмалар (корейше sageuk) жанрын түбегейлі өзгертіп, бірсарынды тарихи шежірелерден Annals of the Joseon Dynasty сияқты нақты тарихи деректерді көркем түрде интерпретациялауға көшірді. Одан кейінгі, Kim Jung-soo жазған заманауи «Менің анамның теңізі» (1993) драмасы да үлкен табысқа жетіп, көрілім деңгейі 51,6%-ға дейін жетті.&lt;ref name=top&gt;{{cite web|title=Top 50 highest-rated TV dramas of all time|url=http://blue1004.wordpress.com/2010/12/08/highest-rated-dramas-of-all-time/|work=Electric Ground|accessdate=2014-03-24|date=8 December 2010}}&lt;/ref&gt;

Алайда 1999 жылы Ли sageuk жанрын түбегейлі жаңартты. Оның «Хо Джун» телехикаясы алғаш рет патшалар мен ақсүйектердің орнына қарапайым адамды басты кейіпкер етіп көрсетті. Jun Kwang-ryul сарай дәрігері Хо Джун рөлін сомдады. Ол Dongui Bogam еңбегін жазған тұлға ретінде бейнеленді — бұл корей дәстүрлі медицинасының негізгі еңбектерінің бірі. «Хо Джун» 64% көрілім көрсеткішіне жетіп, корей драмалары тарихындағы ең жоғары рейтингтердің біріне айналды.&lt;ref name=top /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Lee |first=Sang-min |title=Historical Drama and Future |url=http://webzine.kofice.or.kr/201302/eng/sub_01_01.asp |work=KOFICE WebZine |accessdate=2014-03-24 |date=February 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140324154551/http://webzine.kofice.or.kr/201302/eng/sub_01_01.asp |archivedate=2014-03-24 }}&lt;/ref&gt;

2001 жылы бұл табыстың жалғасы ретінде «Сандо» жарық көрді — Choi In-ho романына негізделген туынды, онда аңызға айналған саудагер Им Сан-октың өмірі баяндалады. Ли бұл жобада да басты рөлге Джун Кван-рёльді қайта таңдады.&lt;ref&gt;{{cite web|title=''Hur Chun'' star cast as hero of new historical drama ''Sangdo''|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?bicode=130500&amp;biid=2001022705908|work=[[The Dong-a Ilbo]]|accessdate=2014-03-24|date=27 February 2001}}&lt;/ref&gt;

Журналистер Лидің тарихи драмаларды жаңғыртуға бағытталған осы тәсілін «fusion sageuk» деп атады. Ол бұрын тек үлкен жастағы ер көрермендерге арналған, күрделі әрі бірсарынды тарихи драмаларды заманауи әрі тартымды етіп, жас көрермендерге де қызықты қыла алды. 

Sageuk жанры 2003 жылы «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum) телехикаясымен бұрынғыдан да танымал бола түсті. Бұл туындының басты кейіпкері Чан Гым алғашында король сарайындағы аспаздықты меңгеріп, кейін Чосон тарихындағы алғашқы әйел сарай дәрігеріне айналады. Оңтүстік Кореяда сериал үлкен табысқа жетіп, ең жоғары көрілім көрсеткіші 57,8%-ды құрады (барлық уақыттағы ең жоғары рейтингті корей драмаларының ішінде оныншы орын).&lt;ref&gt;{{cite web|title=TV REVIEWS: 한성별곡-正 (Conspiracy in the Court)|url=http://twitchfilm.com/2008/08/sageuk-world-special-pt1-conspiracy-in-the-court.html|work=[[Twitch Film]]|accessdate=2014-03-24|date=29 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20160403070230/http://twitchfilm.com/2008/08/sageuk-world-special-pt1-conspiracy-in-the-court.html|archive-date=3 April 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Жобаның бюджеті 15 миллион АҚШ долларын құрады, кейін ол 91 елге экспортталып, Korean Wave (корей мәдени толқыны) құбылысының басты қозғаушы күштерінің біріне айналды. Жалпы табысы 103,4 миллион долларды құрап, актриса Lee Young-ae-ні Қытайда супер жұлдызға, ал корей мәдениетінің символына айналдырды.&lt;ref name=top /&gt;

Кейінгі жылдары Ли табысты тарихи драмаларды түсіруді жалғастырды. «Содон туралы баллада» (2005) — Пэкче патшасы Му мен қарсылас Силла патшалығының ханшайымы Сонхва арасындағы махаббат хикаясы (рөлдерді Jo Hyun-jae және Lee Bo-young сомдаған).&lt;ref&gt;{{cite web|last=Yang|first=Sung-hee|title=Lee Young-ae could return to iconic series|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=2986743|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=22 March 2014|accessdate=2014-03-24}}&lt;/ref&gt;

«И Сан» (2007) — Чосон патшасы Чонджо мен оның көңілдесі Ыйбин Сон арасындағы махаббат туралы (басты рөлдерде Lee Seo-jin және Han Ji-min).&lt;ref&gt;{{cite web|title=Drama Shows Ancient Technology|url=http://www.hancinema.net/drama-shows-ancient-technology-4104.html|work=[[The Korea Times]] via [[Hancinema]]|accessdate=2014-05-25|date=2 October 2005}}&lt;/ref&gt;

«Тонъи» (2010) — сарайдағы су тасушы қызметші (мусури) болып бастаған Чхве Сук-биннің (рөлде Han Hyo-joo) патша Сукчонның көңілдесіне дейін көтерілу жолын баяндайды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Han Hyo-joo Changes Tack in Costume Drama|url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2010/04/13/2010041300259.html|work=[[The Chosun Ilbo]]|accessdate=2014-03-24|date=13 April 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Yim|first=Seung-hye|title=Gays, girls, gobs of cash hit airwaves|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2917043|work=[[Korea JoongAng Daily]]|accessdate=2014-03-24|date=25 February 2010}}&lt;/ref&gt;

«Патшаның дәрігері» (2012) сериалында Cho Seung-woo алғаш рет телехикаяда ойнап, жылқы дәрігерінен сарай дәрігеріне айналған кейіпкерді сомдады.

Ли сценарист Choi Wan-kyu-мен «Хо Джун» және «Сандо» жобаларында, Kim Yi-young-пен «И Сан», «Тонъи» және «Патшаның дәрігері» сериалдарында, ал Kim Young-hyun-мен «Сарайдағы асыл тас» және «Содон туралы баллада» туындыларында бірге жұмыс істеді.

2016 жылы ол MBC арнасының 55 жылдығына арналған «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) драмасын түсіру барысында сценарист Чхве Ван-гюмен үшінші рет әріптестік орнатты. Бұл сериал түрмеде дүниеге келіп, кейін кедейлер мен әділетсіз айыпталған адамдарды қорғайтын әйел туралы. Басты рөлді Jin Se-yeon сомдады. 22 жастағы актриса Ли түсірген жобалардағы ең жас басты кейіпкер атанды.

== Фильмография ==

===Режиссер ретінде===

* «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) — MBC, 2016
* «Патшаның дәрігері» (The King’s Doctor) — MBC, 2012–2013
* «Тонъи» (Dong Yi) — MBC, 2010
* «И Сан: Сарай желі» (Lee San, Wind of the Palace) — MBC, 2007–2008
* «Содон туралы баллада» (Ballad of Seodong) — SBS, 2005–2006
* «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum: Jewel in the Palace) — MBC, 2003–2004
* «Сандо: Чосон саудагерлері» (Sangdo, Merchants of Joseon) — MBC, 2001–2002
* «Хо Джун» (Hur Jun) — MBC, 1999–2000
* «Үшінші адам» (The Third Man) — MBC, 1997
* «Менің анамның теңізі» (My Mother’s Sea) — MBC, 1993

«Чосонның 500 жылы» сериясы:

* «Тэвонгун» — MBC, 1990
* «Памун» — MBC, 1989
* «Хегён ханымның естеліктері» — MBC, 1988–1989
* «Инхён ханшайым» — MBC, 1988
* «Намхан тау қамалы» — MBC, 1986–1987
* «Хвечхун қақпасы» — MBC, 1986
* «Имджин соғысы» — MBC, 1985–1986
* «Жел орхидеясы» — MBC, 1985
* «Қар арасындағы өрік ағашы» — MBC, 1984–1985
* «Тамыры терең ағаш» — MBC, 1983
* «Чудон сарайының патшасы» — MBC, 1983
* «Намган Ли Сын-хун» — MBC, 1982
* «3-сынып» (제3교실) — MBC, 1975
* «113 тергеу бөлімі» (113 수사본부) — MBC, 1974
===Продюсер ретінде===

* «Патша жолы» (The Royal Road) — MBC, 1998
* «Қызғаныш» (Jealousy) — MBC, 1992

== Кітап ==

* «Арман патшалығы: Режиссер Ли Бён-хунның драмалық тарихы» (Sewora Kingdom of Dreams: Director Lee Byung-hoon’s Drama Story) — 2009&lt;ref&gt;[http://www.kyobobook.co.kr/product/detailViewKor.laf?mallGb=KOR&amp;ejkGb=KOR&amp;barcode=9788993866025|work=Кьюбобо сайтындағы мәліметтер]&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
* 2015 — 10-шы Seoul International Drama Awards: Халлю толқынының 10 жылдығына арналған жетістік сыйлығы
* 2010 — 3-ші Korea Drama Awards: Жетістік сыйлығы («Тонъи»)
* 2008 — 3-ші «Жақсы телебағдарлама» сыйлығы («И Сан»)
* 2008 — 44-ші Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («И Сан»)
* 2006 — Order of Cultural Merit «Ок-гван» ордені
* 2005 — 6-шы «Телерадио қайраткерлері сыйлығы» (Yeouido Club), телебағдарлама өндірісі бойынша жеке марапат
* 2004 — «Мақтаныш тұтарлық Ханян журналисті» сыйлығы (Ханян журналистер қауымдастығы)
* 2004 — 40-шы Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («Сарайдағы асыл тас»)
* 2002 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Драма санаты бойынша лауреат («Сандо»)
* 2000 — Korean Producers &amp; Directors’ Association: Жыл продюсері («Хо Джун»)
* 2000 — Конгресс жанындағы поп-мәдениет және медиа сыйлығы («Хо Джун»)
* 2000 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Үздік драма үшін жоғары марапат («Хо Джун»)
* 1986 — Korea Broadcasting Awards: Үздік продюсер, теледидар санаты («Имджин соғысы»)
* 1982 — Korean Culture and Information Service министрлік сыйлығы («Намган Ли Сын-хун»)
* 1975 — Телерадио этикасы сыйлығы («3-сынып»)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея кинорежиссёрлері]]</text>
      <sha1>nbdw6ox1fqej4klcqfc6cp22wl7783o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591505</id>
      <parentid>3591504</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T23:28:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мансабы */</comment>
      <origin>3591505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13142" sha1="8b3zouted3qrqjj2tlo5bl3biym5smg" xml:space="preserve">'''Ли Бён-хун''' ([[1944 жыл]]ғы [[14 қазан]]да туған) — оңтүстіккореялық телевизия режиссері және продюсері. Ол тарихи телехикаяларды түсіруімен кеңінен танымал, әсіресе «Чосонның 500 жылы» (1983–1990), «Тәуіп Хо Жун» (1999), «Сарайдағы асыл тас: Тэ Чан Гым» (2003), «Сарай әміршісі» (2007) және «Дон И» (2010) сияқты туындыларымен белгілі.

== Мансабы ==

Ли Бён-хун 1970 жылы MBC телеарнасында жұмыс істей бастады, ал 1974 жылы режиссер ретінде жеке дебютін жасады.

1983 жылы ол жазушы Shin Bong-seungмен бірге сегіз жылға созылған «Чосонның 500 жылы» атты маңызды телехикаяны шығарды. Бұл жоба тарихи драмалар (корейше sageuk) жанрын түбегейлі өзгертіп, бірсарынды тарихи шежірелерден Annals of the Joseon Dynasty сияқты нақты тарихи деректерді көркем түрде интерпретациялауға көшірді. Одан кейінгі, Kim Jung-soo жазған заманауи «Менің анамның теңізі» (1993) драмасы да үлкен табысқа жетіп, көрілім деңгейі 51,6%-ға дейін жетті.&lt;ref name=top&gt;{{cite web|title=Top 50 highest-rated TV dramas of all time|url=http://blue1004.wordpress.com/2010/12/08/highest-rated-dramas-of-all-time/|work=Electric Ground|accessdate=2014-03-24|date=8 December 2010}}&lt;/ref&gt;

Алайда 1999 жылы Ли sageuk жанрын түбегейлі жаңартты. Оның «Хо Джун» телехикаясы алғаш рет патшалар мен ақсүйектердің орнына қарапайым адамды басты кейіпкер етіп көрсетті. Jun Kwang-ryul сарай дәрігері Хо Джун рөлін сомдады. Ол Dongui Bogam еңбегін жазған тұлға ретінде бейнеленді — бұл корей дәстүрлі медицинасының негізгі еңбектерінің бірі. «Хо Джун» 64% көрілім көрсеткішіне жетіп, корей драмалары тарихындағы ең жоғары рейтингтердің біріне айналды.&lt;ref name=top /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Lee |first=Sang-min |title=Historical Drama and Future |url=http://webzine.kofice.or.kr/201302/eng/sub_01_01.asp |work=KOFICE WebZine |accessdate=2014-03-24 |date=February 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140324154551/http://webzine.kofice.or.kr/201302/eng/sub_01_01.asp |archivedate=2014-03-24 }}&lt;/ref&gt;

2001 жылы бұл табыстың жалғасы ретінде «Сандо» жарық көрді — Choi In-ho романына негізделген туынды, онда аңызға айналған саудагер Им Сан-октың өмірі баяндалады. Ли бұл жобада да басты рөлге Джун Кван-рёльді қайта таңдады.&lt;ref&gt;{{cite web|title=''Hur Chun'' star cast as hero of new historical drama ''Sangdo''|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?bicode=130500&amp;biid=2001022705908|work=[[The Dong-a Ilbo]]|accessdate=2014-03-24|date=27 February 2001}}&lt;/ref&gt;

Журналистер Лидің тарихи драмаларды жаңғыртуға бағытталған осы тәсілін «fusion sageuk» деп атады. Ол бұрын тек үлкен жастағы ер көрермендерге арналған, күрделі әрі бірсарынды тарихи драмаларды заманауи әрі тартымды етіп, жас көрермендерге де қызықты қыла алды. 

Sageuk жанры 2003 жылы «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum) телехикаясымен бұрынғыдан да танымал бола түсті. Бұл туындының басты кейіпкері Чан Гым алғашында король сарайындағы аспаздықты меңгеріп, кейін Чосон тарихындағы алғашқы әйел сарай дәрігеріне айналады. Оңтүстік Кореяда сериал үлкен табысқа жетіп, ең жоғары көрілім көрсеткіші 57,8%-ды құрады (барлық уақыттағы ең жоғары рейтингті корей драмаларының ішінде оныншы орын).&lt;ref&gt;{{cite web|title=TV REVIEWS: 한성별곡-正 (Conspiracy in the Court)|url=http://twitchfilm.com/2008/08/sageuk-world-special-pt1-conspiracy-in-the-court.html|work=[[Twitch Film]]|accessdate=2014-03-24|date=29 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20160403070230/http://twitchfilm.com/2008/08/sageuk-world-special-pt1-conspiracy-in-the-court.html|archive-date=3 April 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Жобаның бюджеті 15 миллион АҚШ долларын құрады, кейін ол 91 елге экспортталып, Korean Wave (корей мәдени толқыны) құбылысының басты қозғаушы күштерінің біріне айналды. Жалпы табысы 103,4 миллион долларды құрап, актриса Lee Young-ae-ні Қытайда супер жұлдызға, ал корей мәдениетінің символына айналдырды.&lt;ref name=top /&gt;

Кейінгі жылдары Ли табысты тарихи драмаларды түсіруді жалғастырды. «Содон туралы баллада» (2005) — Пэкче патшасы Му мен қарсылас Силла патшалығының ханшайымы Сонхва арасындағы махаббат хикаясы (рөлдерді Jo Hyun-jae және Lee Bo-young сомдаған).&lt;ref&gt;{{cite web|last=Yang|first=Sung-hee|title=Lee Young-ae could return to iconic series|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=2986743|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=22 March 2014|accessdate=2014-03-24}}&lt;/ref&gt; «И Сан» (2007) — Чосон патшасы Чонджо мен оның көңілдесі Ыйбин Сон арасындағы махаббат туралы (басты рөлдерде Lee Seo-jin және Han Ji-min).&lt;ref&gt;{{cite web|title=Drama Shows Ancient Technology|url=http://www.hancinema.net/drama-shows-ancient-technology-4104.html|work=[[The Korea Times]] via [[Hancinema]]|accessdate=2014-05-25|date=2 October 2005}}&lt;/ref&gt; «Тонъи» (2010) — сарайдағы су тасушы қызметші (мусури) болып бастаған Чхве Сук-биннің (рөлде Han Hyo-joo) патша Сукчонның көңілдесіне дейін көтерілу жолын баяндайды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Han Hyo-joo Changes Tack in Costume Drama|url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2010/04/13/2010041300259.html|work=[[The Chosun Ilbo]]|accessdate=2014-03-24|date=13 April 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Yim|first=Seung-hye|title=Gays, girls, gobs of cash hit airwaves|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2917043|work=[[Korea JoongAng Daily]]|accessdate=2014-03-24|date=25 February 2010}}&lt;/ref&gt; «Патшаның дәрігері» (2012) сериалында Cho Seung-woo алғаш рет телехикаяда ойнап, жылқы дәрігерінен сарай дәрігеріне айналған кейіпкерді сомдады. Ли сценарист Choi Wan-kyu-мен «Хо Джун» және «Сандо» жобаларында, Kim Yi-young-пен «И Сан», «Тонъи» және «Патшаның дәрігері» сериалдарында, ал Kim Young-hyun-мен «Сарайдағы асыл тас» және «Содон туралы баллада» туындыларында бірге жұмыс істеді. 2016 жылы ол MBC арнасының 55 жылдығына арналған «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) драмасын түсіру барысында сценарист Чхве Ван-гюмен үшінші рет әріптестік орнатты. Бұл сериал түрмеде дүниеге келіп, кейін кедейлер мен әділетсіз айыпталған адамдарды қорғайтын әйел туралы. Басты рөлді Jin Se-yeon сомдады. 22 жастағы актриса Ли түсірген жобалардағы ең жас басты кейіпкер атанды.

== Фильмография ==

===Режиссер ретінде===

* «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) — MBC, 2016
* «Патшаның дәрігері» (The King’s Doctor) — MBC, 2012–2013
* «Тонъи» (Dong Yi) — MBC, 2010
* «И Сан: Сарай желі» (Lee San, Wind of the Palace) — MBC, 2007–2008
* «Содон туралы баллада» (Ballad of Seodong) — SBS, 2005–2006
* «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum: Jewel in the Palace) — MBC, 2003–2004
* «Сандо: Чосон саудагерлері» (Sangdo, Merchants of Joseon) — MBC, 2001–2002
* «Хо Джун» (Hur Jun) — MBC, 1999–2000
* «Үшінші адам» (The Third Man) — MBC, 1997
* «Менің анамның теңізі» (My Mother’s Sea) — MBC, 1993

«Чосонның 500 жылы» сериясы:

* «Тэвонгун» — MBC, 1990
* «Памун» — MBC, 1989
* «Хегён ханымның естеліктері» — MBC, 1988–1989
* «Инхён ханшайым» — MBC, 1988
* «Намхан тау қамалы» — MBC, 1986–1987
* «Хвечхун қақпасы» — MBC, 1986
* «Имджин соғысы» — MBC, 1985–1986
* «Жел орхидеясы» — MBC, 1985
* «Қар арасындағы өрік ағашы» — MBC, 1984–1985
* «Тамыры терең ағаш» — MBC, 1983
* «Чудон сарайының патшасы» — MBC, 1983
* «Намган Ли Сын-хун» — MBC, 1982
* «3-сынып» (제3교실) — MBC, 1975
* «113 тергеу бөлімі» (113 수사본부) — MBC, 1974
===Продюсер ретінде===

* «Патша жолы» (The Royal Road) — MBC, 1998
* «Қызғаныш» (Jealousy) — MBC, 1992

== Кітап ==

* «Арман патшалығы: Режиссер Ли Бён-хунның драмалық тарихы» (Sewora Kingdom of Dreams: Director Lee Byung-hoon’s Drama Story) — 2009&lt;ref&gt;[http://www.kyobobook.co.kr/product/detailViewKor.laf?mallGb=KOR&amp;ejkGb=KOR&amp;barcode=9788993866025|work=Кьюбобо сайтындағы мәліметтер]&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
* 2015 — 10-шы Seoul International Drama Awards: Халлю толқынының 10 жылдығына арналған жетістік сыйлығы
* 2010 — 3-ші Korea Drama Awards: Жетістік сыйлығы («Тонъи»)
* 2008 — 3-ші «Жақсы телебағдарлама» сыйлығы («И Сан»)
* 2008 — 44-ші Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («И Сан»)
* 2006 — Order of Cultural Merit «Ок-гван» ордені
* 2005 — 6-шы «Телерадио қайраткерлері сыйлығы» (Yeouido Club), телебағдарлама өндірісі бойынша жеке марапат
* 2004 — «Мақтаныш тұтарлық Ханян журналисті» сыйлығы (Ханян журналистер қауымдастығы)
* 2004 — 40-шы Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («Сарайдағы асыл тас»)
* 2002 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Драма санаты бойынша лауреат («Сандо»)
* 2000 — Korean Producers &amp; Directors’ Association: Жыл продюсері («Хо Джун»)
* 2000 — Конгресс жанындағы поп-мәдениет және медиа сыйлығы («Хо Джун»)
* 2000 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Үздік драма үшін жоғары марапат («Хо Джун»)
* 1986 — Korea Broadcasting Awards: Үздік продюсер, теледидар санаты («Имджин соғысы»)
* 1982 — Korean Culture and Information Service министрлік сыйлығы («Намган Ли Сын-хун»)
* 1975 — Телерадио этикасы сыйлығы («3-сынып»)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея кинорежиссёрлері]]</text>
      <sha1>8b3zouted3qrqjj2tlo5bl3biym5smg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591506</id>
      <parentid>3591505</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T23:29:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мансабы */</comment>
      <origin>3591506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13141" sha1="3b2bzuxx053ns0w7jhwqnwbqw5i6rjn" xml:space="preserve">'''Ли Бён-хун''' ([[1944 жыл]]ғы [[14 қазан]]да туған) — оңтүстіккореялық телевизия режиссері және продюсері. Ол тарихи телехикаяларды түсіруімен кеңінен танымал, әсіресе «Чосонның 500 жылы» (1983–1990), «Тәуіп Хо Жун» (1999), «Сарайдағы асыл тас: Тэ Чан Гым» (2003), «Сарай әміршісі» (2007) және «Дон И» (2010) сияқты туындыларымен белгілі.

== Мансабы ==

Ли Бён-хун 1970 жылы MBC телеарнасында жұмыс істей бастады, ал 1974 жылы режиссер ретінде жеке дебютін жасады.

1983 жылы ол жазушы Shin Bong-seungмен бірге сегіз жылға созылған «Чосонның 500 жылы» атты маңызды телехикаяны шығарды. Бұл жоба тарихи драмалар (корейше sageuk) жанрын түбегейлі өзгертіп, бірсарынды тарихи шежірелерден Annals of the Joseon Dynasty сияқты нақты тарихи деректерді көркем түрде интерпретациялауға көшірді. Одан кейінгі, Kim Jung-soo жазған заманауи «Менің анамның теңізі» (1993) драмасы да үлкен табысқа жетіп, көрілім деңгейі 51,6%-ға дейін жетті.&lt;ref name=top&gt;{{cite web|title=Top 50 highest-rated TV dramas of all time|url=http://blue1004.wordpress.com/2010/12/08/highest-rated-dramas-of-all-time/|work=Electric Ground|accessdate=2014-03-24|date=8 December 2010}}&lt;/ref&gt;

Алайда 1999 жылы Ли sageuk жанрын түбегейлі жаңартты. Оның «Хо Джун» телехикаясы алғаш рет патшалар мен ақсүйектердің орнына қарапайым адамды басты кейіпкер етіп көрсетті. Jun Kwang-ryul сарай дәрігері Хо Джун рөлін сомдады. Ол Dongui Bogam еңбегін жазған тұлға ретінде бейнеленді — бұл корей дәстүрлі медицинасының негізгі еңбектерінің бірі. «Хо Джун» 64% көрілім көрсеткішіне жетіп, корей драмалары тарихындағы ең жоғары рейтингтердің біріне айналды.&lt;ref name=top /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Lee |first=Sang-min |title=Historical Drama and Future |url=http://webzine.kofice.or.kr/201302/eng/sub_01_01.asp |work=KOFICE WebZine |accessdate=2014-03-24 |date=February 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140324154551/http://webzine.kofice.or.kr/201302/eng/sub_01_01.asp |archivedate=2014-03-24 }}&lt;/ref&gt;

2001 жылы бұл табыстың жалғасы ретінде «Сандо» жарық көрді — Choi In-ho романына негізделген туынды, онда аңызға айналған саудагер Им Сан-октың өмірі баяндалады. Ли бұл жобада да басты рөлге Джун Кван-рёльді қайта таңдады.&lt;ref&gt;{{cite web|title=''Hur Chun'' star cast as hero of new historical drama ''Sangdo''|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?bicode=130500&amp;biid=2001022705908|work=[[The Dong-a Ilbo]]|accessdate=2014-03-24|date=27 February 2001}}&lt;/ref&gt; Журналистер Лидің тарихи драмаларды жаңғыртуға бағытталған осы тәсілін «fusion sageuk» деп атады. Ол бұрын тек үлкен жастағы ер көрермендерге арналған, күрделі әрі бірсарынды тарихи драмаларды заманауи әрі тартымды етіп, жас көрермендерге де қызықты қыла алды. 

Sageuk жанры 2003 жылы «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum) телехикаясымен бұрынғыдан да танымал бола түсті. Бұл туындының басты кейіпкері Чан Гым алғашында король сарайындағы аспаздықты меңгеріп, кейін Чосон тарихындағы алғашқы әйел сарай дәрігеріне айналады. Оңтүстік Кореяда сериал үлкен табысқа жетіп, ең жоғары көрілім көрсеткіші 57,8%-ды құрады (барлық уақыттағы ең жоғары рейтингті корей драмаларының ішінде оныншы орын).&lt;ref&gt;{{cite web|title=TV REVIEWS: 한성별곡-正 (Conspiracy in the Court)|url=http://twitchfilm.com/2008/08/sageuk-world-special-pt1-conspiracy-in-the-court.html|work=[[Twitch Film]]|accessdate=2014-03-24|date=29 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20160403070230/http://twitchfilm.com/2008/08/sageuk-world-special-pt1-conspiracy-in-the-court.html|archive-date=3 April 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Жобаның бюджеті 15 миллион АҚШ долларын құрады, кейін ол 91 елге экспортталып, Korean Wave (корей мәдени толқыны) құбылысының басты қозғаушы күштерінің біріне айналды. Жалпы табысы 103,4 миллион долларды құрап, актриса Lee Young-ae-ні Қытайда супер жұлдызға, ал корей мәдениетінің символына айналдырды.&lt;ref name=top /&gt;

Кейінгі жылдары Ли табысты тарихи драмаларды түсіруді жалғастырды. «Содон туралы баллада» (2005) — Пэкче патшасы Му мен қарсылас Силла патшалығының ханшайымы Сонхва арасындағы махаббат хикаясы (рөлдерді Jo Hyun-jae және Lee Bo-young сомдаған).&lt;ref&gt;{{cite web|last=Yang|first=Sung-hee|title=Lee Young-ae could return to iconic series|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=2986743|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=22 March 2014|accessdate=2014-03-24}}&lt;/ref&gt; «И Сан» (2007) — Чосон патшасы Чонджо мен оның көңілдесі Ыйбин Сон арасындағы махаббат туралы (басты рөлдерде Lee Seo-jin және Han Ji-min).&lt;ref&gt;{{cite web|title=Drama Shows Ancient Technology|url=http://www.hancinema.net/drama-shows-ancient-technology-4104.html|work=[[The Korea Times]] via [[Hancinema]]|accessdate=2014-05-25|date=2 October 2005}}&lt;/ref&gt; «Тонъи» (2010) — сарайдағы су тасушы қызметші (мусури) болып бастаған Чхве Сук-биннің (рөлде Han Hyo-joo) патша Сукчонның көңілдесіне дейін көтерілу жолын баяндайды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Han Hyo-joo Changes Tack in Costume Drama|url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2010/04/13/2010041300259.html|work=[[The Chosun Ilbo]]|accessdate=2014-03-24|date=13 April 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Yim|first=Seung-hye|title=Gays, girls, gobs of cash hit airwaves|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2917043|work=[[Korea JoongAng Daily]]|accessdate=2014-03-24|date=25 February 2010}}&lt;/ref&gt; «Патшаның дәрігері» (2012) сериалында Cho Seung-woo алғаш рет телехикаяда ойнап, жылқы дәрігерінен сарай дәрігеріне айналған кейіпкерді сомдады. Ли сценарист Choi Wan-kyu-мен «Хо Джун» және «Сандо» жобаларында, Kim Yi-young-пен «И Сан», «Тонъи» және «Патшаның дәрігері» сериалдарында, ал Kim Young-hyun-мен «Сарайдағы асыл тас» және «Содон туралы баллада» туындыларында бірге жұмыс істеді. 2016 жылы ол MBC арнасының 55 жылдығына арналған «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) драмасын түсіру барысында сценарист Чхве Ван-гюмен үшінші рет әріптестік орнатты. Бұл сериал түрмеде дүниеге келіп, кейін кедейлер мен әділетсіз айыпталған адамдарды қорғайтын әйел туралы. Басты рөлді Jin Se-yeon сомдады. 22 жастағы актриса Ли түсірген жобалардағы ең жас басты кейіпкер атанды.

== Фильмография ==

===Режиссер ретінде===

* «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) — MBC, 2016
* «Патшаның дәрігері» (The King’s Doctor) — MBC, 2012–2013
* «Тонъи» (Dong Yi) — MBC, 2010
* «И Сан: Сарай желі» (Lee San, Wind of the Palace) — MBC, 2007–2008
* «Содон туралы баллада» (Ballad of Seodong) — SBS, 2005–2006
* «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum: Jewel in the Palace) — MBC, 2003–2004
* «Сандо: Чосон саудагерлері» (Sangdo, Merchants of Joseon) — MBC, 2001–2002
* «Хо Джун» (Hur Jun) — MBC, 1999–2000
* «Үшінші адам» (The Third Man) — MBC, 1997
* «Менің анамның теңізі» (My Mother’s Sea) — MBC, 1993

«Чосонның 500 жылы» сериясы:

* «Тэвонгун» — MBC, 1990
* «Памун» — MBC, 1989
* «Хегён ханымның естеліктері» — MBC, 1988–1989
* «Инхён ханшайым» — MBC, 1988
* «Намхан тау қамалы» — MBC, 1986–1987
* «Хвечхун қақпасы» — MBC, 1986
* «Имджин соғысы» — MBC, 1985–1986
* «Жел орхидеясы» — MBC, 1985
* «Қар арасындағы өрік ағашы» — MBC, 1984–1985
* «Тамыры терең ағаш» — MBC, 1983
* «Чудон сарайының патшасы» — MBC, 1983
* «Намган Ли Сын-хун» — MBC, 1982
* «3-сынып» (제3교실) — MBC, 1975
* «113 тергеу бөлімі» (113 수사본부) — MBC, 1974
===Продюсер ретінде===

* «Патша жолы» (The Royal Road) — MBC, 1998
* «Қызғаныш» (Jealousy) — MBC, 1992

== Кітап ==

* «Арман патшалығы: Режиссер Ли Бён-хунның драмалық тарихы» (Sewora Kingdom of Dreams: Director Lee Byung-hoon’s Drama Story) — 2009&lt;ref&gt;[http://www.kyobobook.co.kr/product/detailViewKor.laf?mallGb=KOR&amp;ejkGb=KOR&amp;barcode=9788993866025|work=Кьюбобо сайтындағы мәліметтер]&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
* 2015 — 10-шы Seoul International Drama Awards: Халлю толқынының 10 жылдығына арналған жетістік сыйлығы
* 2010 — 3-ші Korea Drama Awards: Жетістік сыйлығы («Тонъи»)
* 2008 — 3-ші «Жақсы телебағдарлама» сыйлығы («И Сан»)
* 2008 — 44-ші Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («И Сан»)
* 2006 — Order of Cultural Merit «Ок-гван» ордені
* 2005 — 6-шы «Телерадио қайраткерлері сыйлығы» (Yeouido Club), телебағдарлама өндірісі бойынша жеке марапат
* 2004 — «Мақтаныш тұтарлық Ханян журналисті» сыйлығы (Ханян журналистер қауымдастығы)
* 2004 — 40-шы Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («Сарайдағы асыл тас»)
* 2002 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Драма санаты бойынша лауреат («Сандо»)
* 2000 — Korean Producers &amp; Directors’ Association: Жыл продюсері («Хо Джун»)
* 2000 — Конгресс жанындағы поп-мәдениет және медиа сыйлығы («Хо Джун»)
* 2000 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Үздік драма үшін жоғары марапат («Хо Джун»)
* 1986 — Korea Broadcasting Awards: Үздік продюсер, теледидар санаты («Имджин соғысы»)
* 1982 — Korean Culture and Information Service министрлік сыйлығы («Намган Ли Сын-хун»)
* 1975 — Телерадио этикасы сыйлығы («3-сынып»)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея кинорежиссёрлері]]</text>
      <sha1>3b2bzuxx053ns0w7jhwqnwbqw5i6rjn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591507</id>
      <parentid>3591506</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T23:29:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мансабы */</comment>
      <origin>3591507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13140" sha1="h8vzonon6kpp9edzge9ocimczqp275j" xml:space="preserve">'''Ли Бён-хун''' ([[1944 жыл]]ғы [[14 қазан]]да туған) — оңтүстіккореялық телевизия режиссері және продюсері. Ол тарихи телехикаяларды түсіруімен кеңінен танымал, әсіресе «Чосонның 500 жылы» (1983–1990), «Тәуіп Хо Жун» (1999), «Сарайдағы асыл тас: Тэ Чан Гым» (2003), «Сарай әміршісі» (2007) және «Дон И» (2010) сияқты туындыларымен белгілі.

== Мансабы ==

Ли Бён-хун 1970 жылы MBC телеарнасында жұмыс істей бастады, ал 1974 жылы режиссер ретінде жеке дебютін жасады.

1983 жылы ол жазушы Shin Bong-seungмен бірге сегіз жылға созылған «Чосонның 500 жылы» атты маңызды телехикаяны шығарды. Бұл жоба тарихи драмалар (корейше sageuk) жанрын түбегейлі өзгертіп, бірсарынды тарихи шежірелерден Annals of the Joseon Dynasty сияқты нақты тарихи деректерді көркем түрде интерпретациялауға көшірді. Одан кейінгі, Kim Jung-soo жазған заманауи «Менің анамның теңізі» (1993) драмасы да үлкен табысқа жетіп, көрілім деңгейі 51,6%-ға дейін жетті.&lt;ref name=top&gt;{{cite web|title=Top 50 highest-rated TV dramas of all time|url=http://blue1004.wordpress.com/2010/12/08/highest-rated-dramas-of-all-time/|work=Electric Ground|accessdate=2014-03-24|date=8 December 2010}}&lt;/ref&gt;

Алайда 1999 жылы Ли sageuk жанрын түбегейлі жаңартты. Оның «Хо Джун» телехикаясы алғаш рет патшалар мен ақсүйектердің орнына қарапайым адамды басты кейіпкер етіп көрсетті. Jun Kwang-ryul сарай дәрігері Хо Джун рөлін сомдады. Ол Dongui Bogam еңбегін жазған тұлға ретінде бейнеленді — бұл корей дәстүрлі медицинасының негізгі еңбектерінің бірі. «Хо Джун» 64% көрілім көрсеткішіне жетіп, корей драмалары тарихындағы ең жоғары рейтингтердің біріне айналды.&lt;ref name=top /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Lee |first=Sang-min |title=Historical Drama and Future |url=http://webzine.kofice.or.kr/201302/eng/sub_01_01.asp |work=KOFICE WebZine |accessdate=2014-03-24 |date=February 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140324154551/http://webzine.kofice.or.kr/201302/eng/sub_01_01.asp |archivedate=2014-03-24 }}&lt;/ref&gt;

2001 жылы бұл табыстың жалғасы ретінде «Сандо» жарық көрді — Choi In-ho романына негізделген туынды, онда аңызға айналған саудагер Им Сан-октың өмірі баяндалады. Ли бұл жобада да басты рөлге Джун Кван-рёльді қайта таңдады.&lt;ref&gt;{{cite web|title=''Hur Chun'' star cast as hero of new historical drama ''Sangdo''|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?bicode=130500&amp;biid=2001022705908|work=[[The Dong-a Ilbo]]|accessdate=2014-03-24|date=27 February 2001}}&lt;/ref&gt; Журналистер Лидің тарихи драмаларды жаңғыртуға бағытталған осы тәсілін «fusion sageuk» деп атады. Ол бұрын тек үлкен жастағы ер көрермендерге арналған, күрделі әрі бірсарынды тарихи драмаларды заманауи әрі тартымды етіп, жас көрермендерге де қызықты қыла алды. 

Sageuk жанры 2003 жылы «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum) телехикаясымен бұрынғыдан да танымал бола түсті. Бұл туындының басты кейіпкері Чан Гым алғашында король сарайындағы аспаздықты меңгеріп, кейін Чосон тарихындағы алғашқы әйел сарай дәрігеріне айналады. Оңтүстік Кореяда сериал үлкен табысқа жетіп, ең жоғары көрілім көрсеткіші 57,8%-ды құрады (барлық уақыттағы ең жоғары рейтингті корей драмаларының ішінде оныншы орын).&lt;ref&gt;{{cite web|title=TV REVIEWS: 한성별곡-正 (Conspiracy in the Court)|url=http://twitchfilm.com/2008/08/sageuk-world-special-pt1-conspiracy-in-the-court.html|work=[[Twitch Film]]|accessdate=2014-03-24|date=29 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20160403070230/http://twitchfilm.com/2008/08/sageuk-world-special-pt1-conspiracy-in-the-court.html|archive-date=3 April 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Жобаның бюджеті 15 миллион АҚШ долларын құрады, кейін ол 91 елге экспортталып, Korean Wave (корей мәдени толқыны) құбылысының басты қозғаушы күштерінің біріне айналды. Жалпы табысы 103,4 миллион долларды құрап, актриса Lee Young-ae-ні Қытайда супер жұлдызға, ал корей мәдениетінің символына айналдырды.&lt;ref name=top /&gt;

Кейінгі жылдары Ли табысты тарихи драмаларды түсіруді жалғастырды. «Содон туралы баллада» (2005) — Пэкче патшасы Му мен қарсылас Силла патшалығының ханшайымы Сонхва арасындағы махаббат хикаясы (рөлдерді Jo Hyun-jae және Lee Bo-young сомдаған).&lt;ref&gt;{{cite web|last=Yang|first=Sung-hee|title=Lee Young-ae could return to iconic series|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=2986743|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=22 March 2014|accessdate=2014-03-24}}&lt;/ref&gt; «И Сан» (2007) — Чосон патшасы Чонджо мен оның көңілдесі Ыйбин Сон арасындағы махаббат туралы (басты рөлдерде Lee Seo-jin және Han Ji-min).&lt;ref&gt;{{cite web|title=Drama Shows Ancient Technology|url=http://www.hancinema.net/drama-shows-ancient-technology-4104.html|work=[[The Korea Times]] via [[Hancinema]]|accessdate=2014-05-25|date=2 October 2005}}&lt;/ref&gt; «Тонъи» (2010) — сарайдағы су тасушы қызметші (мусури) болып бастаған Чхве Сук-биннің (рөлде Han Hyo-joo) патша Сукчонның көңілдесіне дейін көтерілу жолын баяндайды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Han Hyo-joo Changes Tack in Costume Drama|url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2010/04/13/2010041300259.html|work=[[The Chosun Ilbo]]|accessdate=2014-03-24|date=13 April 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Yim|first=Seung-hye|title=Gays, girls, gobs of cash hit airwaves|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2917043|work=[[Korea JoongAng Daily]]|accessdate=2014-03-24|date=25 February 2010}}&lt;/ref&gt; «Патшаның дәрігері» (2012) сериалында Cho Seung-woo алғаш рет телехикаяда ойнап, жылқы дәрігерінен сарай дәрігеріне айналған кейіпкерді сомдады. Ли сценарист Choi Wan-kyu-мен «Хо Джун» және «Сандо» жобаларында, Kim Yi-young-пен «И Сан», «Тонъи» және «Патшаның дәрігері» сериалдарында, ал Kim Young-hyun-мен «Сарайдағы асыл тас» және «Содон туралы баллада» туындыларында бірге жұмыс істеді. 2016 жылы ол MBC арнасының 55 жылдығына арналған «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) драмасын түсіру барысында сценарист Чхве Ван-гюмен үшінші рет әріптестік орнатты. Бұл сериал түрмеде дүниеге келіп, кейін кедейлер мен әділетсіз айыпталған адамдарды қорғайтын әйел туралы. Басты рөлді Jin Se-yeon сомдады. 22 жастағы актриса Ли түсірген жобалардағы ең жас басты кейіпкер атанды.

== Фильмография ==

===Режиссер ретінде===

* «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) — MBC, 2016
* «Патшаның дәрігері» (The King’s Doctor) — MBC, 2012–2013
* «Тонъи» (Dong Yi) — MBC, 2010
* «И Сан: Сарай желі» (Lee San, Wind of the Palace) — MBC, 2007–2008
* «Содон туралы баллада» (Ballad of Seodong) — SBS, 2005–2006
* «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum: Jewel in the Palace) — MBC, 2003–2004
* «Сандо: Чосон саудагерлері» (Sangdo, Merchants of Joseon) — MBC, 2001–2002
* «Хо Джун» (Hur Jun) — MBC, 1999–2000
* «Үшінші адам» (The Third Man) — MBC, 1997
* «Менің анамның теңізі» (My Mother’s Sea) — MBC, 1993

«Чосонның 500 жылы» сериясы:

* «Тэвонгун» — MBC, 1990
* «Памун» — MBC, 1989
* «Хегён ханымның естеліктері» — MBC, 1988–1989
* «Инхён ханшайым» — MBC, 1988
* «Намхан тау қамалы» — MBC, 1986–1987
* «Хвечхун қақпасы» — MBC, 1986
* «Имджин соғысы» — MBC, 1985–1986
* «Жел орхидеясы» — MBC, 1985
* «Қар арасындағы өрік ағашы» — MBC, 1984–1985
* «Тамыры терең ағаш» — MBC, 1983
* «Чудон сарайының патшасы» — MBC, 1983
* «Намган Ли Сын-хун» — MBC, 1982
* «3-сынып» (제3교실) — MBC, 1975
* «113 тергеу бөлімі» (113 수사본부) — MBC, 1974
===Продюсер ретінде===

* «Патша жолы» (The Royal Road) — MBC, 1998
* «Қызғаныш» (Jealousy) — MBC, 1992

== Кітап ==

* «Арман патшалығы: Режиссер Ли Бён-хунның драмалық тарихы» (Sewora Kingdom of Dreams: Director Lee Byung-hoon’s Drama Story) — 2009&lt;ref&gt;[http://www.kyobobook.co.kr/product/detailViewKor.laf?mallGb=KOR&amp;ejkGb=KOR&amp;barcode=9788993866025|work=Кьюбобо сайтындағы мәліметтер]&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
* 2015 — 10-шы Seoul International Drama Awards: Халлю толқынының 10 жылдығына арналған жетістік сыйлығы
* 2010 — 3-ші Korea Drama Awards: Жетістік сыйлығы («Тонъи»)
* 2008 — 3-ші «Жақсы телебағдарлама» сыйлығы («И Сан»)
* 2008 — 44-ші Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («И Сан»)
* 2006 — Order of Cultural Merit «Ок-гван» ордені
* 2005 — 6-шы «Телерадио қайраткерлері сыйлығы» (Yeouido Club), телебағдарлама өндірісі бойынша жеке марапат
* 2004 — «Мақтаныш тұтарлық Ханян журналисті» сыйлығы (Ханян журналистер қауымдастығы)
* 2004 — 40-шы Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («Сарайдағы асыл тас»)
* 2002 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Драма санаты бойынша лауреат («Сандо»)
* 2000 — Korean Producers &amp; Directors’ Association: Жыл продюсері («Хо Джун»)
* 2000 — Конгресс жанындағы поп-мәдениет және медиа сыйлығы («Хо Джун»)
* 2000 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Үздік драма үшін жоғары марапат («Хо Джун»)
* 1986 — Korea Broadcasting Awards: Үздік продюсер, теледидар санаты («Имджин соғысы»)
* 1982 — Korean Culture and Information Service министрлік сыйлығы («Намган Ли Сын-хун»)
* 1975 — Телерадио этикасы сыйлығы («3-сынып»)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея кинорежиссёрлері]]</text>
      <sha1>h8vzonon6kpp9edzge9ocimczqp275j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591508</id>
      <parentid>3591507</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T23:30:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мансабы */</comment>
      <origin>3591508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13145" sha1="jr77b80r8gkccbzh88wotj9iv413hbf" xml:space="preserve">'''Ли Бён-хун''' ([[1944 жыл]]ғы [[14 қазан]]да туған) — оңтүстіккореялық телевизия режиссері және продюсері. Ол тарихи телехикаяларды түсіруімен кеңінен танымал, әсіресе «Чосонның 500 жылы» (1983–1990), «Тәуіп Хо Жун» (1999), «Сарайдағы асыл тас: Тэ Чан Гым» (2003), «Сарай әміршісі» (2007) және «Дон И» (2010) сияқты туындыларымен белгілі.

== Мансабы ==

Ли Бён-хун 1970 жылы MBC телеарнасында жұмыс істей бастады, ал 1974 жылы режиссер ретінде жеке дебютін жасады.

1983 жылы ол жазушы Шин Бон-сонмен бірге сегіз жылға созылған «Чосонның 500 жылы» атты маңызды телехикаяны шығарды. Бұл жоба тарихи драмалар (корейше sageuk) жанрын түбегейлі өзгертіп, бірсарынды тарихи шежірелерден Annals of the Joseon Dynasty сияқты нақты тарихи деректерді көркем түрде интерпретациялауға көшірді. Одан кейінгі, Kim Jung-soo жазған заманауи «Менің анамның теңізі» (1993) драмасы да үлкен табысқа жетіп, көрілім деңгейі 51,6%-ға дейін жетті.&lt;ref name=top&gt;{{cite web|title=Top 50 highest-rated TV dramas of all time|url=http://blue1004.wordpress.com/2010/12/08/highest-rated-dramas-of-all-time/|work=Electric Ground|accessdate=2014-03-24|date=8 December 2010}}&lt;/ref&gt;

Алайда 1999 жылы Ли sageuk жанрын түбегейлі жаңартты. Оның «Хо Джун» телехикаясы алғаш рет патшалар мен ақсүйектердің орнына қарапайым адамды басты кейіпкер етіп көрсетті. Jun Kwang-ryul сарай дәрігері Хо Джун рөлін сомдады. Ол Dongui Bogam еңбегін жазған тұлға ретінде бейнеленді — бұл корей дәстүрлі медицинасының негізгі еңбектерінің бірі. «Хо Джун» 64% көрілім көрсеткішіне жетіп, корей драмалары тарихындағы ең жоғары рейтингтердің біріне айналды.&lt;ref name=top /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Lee |first=Sang-min |title=Historical Drama and Future |url=http://webzine.kofice.or.kr/201302/eng/sub_01_01.asp |work=KOFICE WebZine |accessdate=2014-03-24 |date=February 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140324154551/http://webzine.kofice.or.kr/201302/eng/sub_01_01.asp |archivedate=2014-03-24 }}&lt;/ref&gt;

2001 жылы бұл табыстың жалғасы ретінде «Сандо» жарық көрді — Choi In-ho романына негізделген туынды, онда аңызға айналған саудагер Им Сан-октың өмірі баяндалады. Ли бұл жобада да басты рөлге Джун Кван-рёльді қайта таңдады.&lt;ref&gt;{{cite web|title=''Hur Chun'' star cast as hero of new historical drama ''Sangdo''|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?bicode=130500&amp;biid=2001022705908|work=[[The Dong-a Ilbo]]|accessdate=2014-03-24|date=27 February 2001}}&lt;/ref&gt; Журналистер Лидің тарихи драмаларды жаңғыртуға бағытталған осы тәсілін «fusion sageuk» деп атады. Ол бұрын тек үлкен жастағы ер көрермендерге арналған, күрделі әрі бірсарынды тарихи драмаларды заманауи әрі тартымды етіп, жас көрермендерге де қызықты қыла алды. 

Sageuk жанры 2003 жылы «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum) телехикаясымен бұрынғыдан да танымал бола түсті. Бұл туындының басты кейіпкері Чан Гым алғашында король сарайындағы аспаздықты меңгеріп, кейін Чосон тарихындағы алғашқы әйел сарай дәрігеріне айналады. Оңтүстік Кореяда сериал үлкен табысқа жетіп, ең жоғары көрілім көрсеткіші 57,8%-ды құрады (барлық уақыттағы ең жоғары рейтингті корей драмаларының ішінде оныншы орын).&lt;ref&gt;{{cite web|title=TV REVIEWS: 한성별곡-正 (Conspiracy in the Court)|url=http://twitchfilm.com/2008/08/sageuk-world-special-pt1-conspiracy-in-the-court.html|work=[[Twitch Film]]|accessdate=2014-03-24|date=29 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20160403070230/http://twitchfilm.com/2008/08/sageuk-world-special-pt1-conspiracy-in-the-court.html|archive-date=3 April 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Жобаның бюджеті 15 миллион АҚШ долларын құрады, кейін ол 91 елге экспортталып, Korean Wave (корей мәдени толқыны) құбылысының басты қозғаушы күштерінің біріне айналды. Жалпы табысы 103,4 миллион долларды құрап, актриса Lee Young-ae-ні Қытайда супер жұлдызға, ал корей мәдениетінің символына айналдырды.&lt;ref name=top /&gt;

Кейінгі жылдары Ли табысты тарихи драмаларды түсіруді жалғастырды. «Содон туралы баллада» (2005) — Пэкче патшасы Му мен қарсылас Силла патшалығының ханшайымы Сонхва арасындағы махаббат хикаясы (рөлдерді Jo Hyun-jae және Lee Bo-young сомдаған).&lt;ref&gt;{{cite web|last=Yang|first=Sung-hee|title=Lee Young-ae could return to iconic series|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=2986743|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=22 March 2014|accessdate=2014-03-24}}&lt;/ref&gt; «И Сан» (2007) — Чосон патшасы Чонджо мен оның көңілдесі Ыйбин Сон арасындағы махаббат туралы (басты рөлдерде Lee Seo-jin және Han Ji-min).&lt;ref&gt;{{cite web|title=Drama Shows Ancient Technology|url=http://www.hancinema.net/drama-shows-ancient-technology-4104.html|work=[[The Korea Times]] via [[Hancinema]]|accessdate=2014-05-25|date=2 October 2005}}&lt;/ref&gt; «Тонъи» (2010) — сарайдағы су тасушы қызметші (мусури) болып бастаған Чхве Сук-биннің (рөлде Han Hyo-joo) патша Сукчонның көңілдесіне дейін көтерілу жолын баяндайды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Han Hyo-joo Changes Tack in Costume Drama|url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2010/04/13/2010041300259.html|work=[[The Chosun Ilbo]]|accessdate=2014-03-24|date=13 April 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Yim|first=Seung-hye|title=Gays, girls, gobs of cash hit airwaves|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2917043|work=[[Korea JoongAng Daily]]|accessdate=2014-03-24|date=25 February 2010}}&lt;/ref&gt; «Патшаның дәрігері» (2012) сериалында Cho Seung-woo алғаш рет телехикаяда ойнап, жылқы дәрігерінен сарай дәрігеріне айналған кейіпкерді сомдады. Ли сценарист Choi Wan-kyu-мен «Хо Джун» және «Сандо» жобаларында, Kim Yi-young-пен «И Сан», «Тонъи» және «Патшаның дәрігері» сериалдарында, ал Kim Young-hyun-мен «Сарайдағы асыл тас» және «Содон туралы баллада» туындыларында бірге жұмыс істеді. 2016 жылы ол MBC арнасының 55 жылдығына арналған «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) драмасын түсіру барысында сценарист Чхве Ван-гюмен үшінші рет әріптестік орнатты. Бұл сериал түрмеде дүниеге келіп, кейін кедейлер мен әділетсіз айыпталған адамдарды қорғайтын әйел туралы. Басты рөлді Jin Se-yeon сомдады. 22 жастағы актриса Ли түсірген жобалардағы ең жас басты кейіпкер атанды.

== Фильмография ==

===Режиссер ретінде===

* «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) — MBC, 2016
* «Патшаның дәрігері» (The King’s Doctor) — MBC, 2012–2013
* «Тонъи» (Dong Yi) — MBC, 2010
* «И Сан: Сарай желі» (Lee San, Wind of the Palace) — MBC, 2007–2008
* «Содон туралы баллада» (Ballad of Seodong) — SBS, 2005–2006
* «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum: Jewel in the Palace) — MBC, 2003–2004
* «Сандо: Чосон саудагерлері» (Sangdo, Merchants of Joseon) — MBC, 2001–2002
* «Хо Джун» (Hur Jun) — MBC, 1999–2000
* «Үшінші адам» (The Third Man) — MBC, 1997
* «Менің анамның теңізі» (My Mother’s Sea) — MBC, 1993

«Чосонның 500 жылы» сериясы:

* «Тэвонгун» — MBC, 1990
* «Памун» — MBC, 1989
* «Хегён ханымның естеліктері» — MBC, 1988–1989
* «Инхён ханшайым» — MBC, 1988
* «Намхан тау қамалы» — MBC, 1986–1987
* «Хвечхун қақпасы» — MBC, 1986
* «Имджин соғысы» — MBC, 1985–1986
* «Жел орхидеясы» — MBC, 1985
* «Қар арасындағы өрік ағашы» — MBC, 1984–1985
* «Тамыры терең ағаш» — MBC, 1983
* «Чудон сарайының патшасы» — MBC, 1983
* «Намган Ли Сын-хун» — MBC, 1982
* «3-сынып» (제3교실) — MBC, 1975
* «113 тергеу бөлімі» (113 수사본부) — MBC, 1974
===Продюсер ретінде===

* «Патша жолы» (The Royal Road) — MBC, 1998
* «Қызғаныш» (Jealousy) — MBC, 1992

== Кітап ==

* «Арман патшалығы: Режиссер Ли Бён-хунның драмалық тарихы» (Sewora Kingdom of Dreams: Director Lee Byung-hoon’s Drama Story) — 2009&lt;ref&gt;[http://www.kyobobook.co.kr/product/detailViewKor.laf?mallGb=KOR&amp;ejkGb=KOR&amp;barcode=9788993866025|work=Кьюбобо сайтындағы мәліметтер]&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
* 2015 — 10-шы Seoul International Drama Awards: Халлю толқынының 10 жылдығына арналған жетістік сыйлығы
* 2010 — 3-ші Korea Drama Awards: Жетістік сыйлығы («Тонъи»)
* 2008 — 3-ші «Жақсы телебағдарлама» сыйлығы («И Сан»)
* 2008 — 44-ші Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («И Сан»)
* 2006 — Order of Cultural Merit «Ок-гван» ордені
* 2005 — 6-шы «Телерадио қайраткерлері сыйлығы» (Yeouido Club), телебағдарлама өндірісі бойынша жеке марапат
* 2004 — «Мақтаныш тұтарлық Ханян журналисті» сыйлығы (Ханян журналистер қауымдастығы)
* 2004 — 40-шы Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («Сарайдағы асыл тас»)
* 2002 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Драма санаты бойынша лауреат («Сандо»)
* 2000 — Korean Producers &amp; Directors’ Association: Жыл продюсері («Хо Джун»)
* 2000 — Конгресс жанындағы поп-мәдениет және медиа сыйлығы («Хо Джун»)
* 2000 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Үздік драма үшін жоғары марапат («Хо Джун»)
* 1986 — Korea Broadcasting Awards: Үздік продюсер, теледидар санаты («Имджин соғысы»)
* 1982 — Korean Culture and Information Service министрлік сыйлығы («Намган Ли Сын-хун»)
* 1975 — Телерадио этикасы сыйлығы («3-сынып»)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея кинорежиссёрлері]]</text>
      <sha1>jr77b80r8gkccbzh88wotj9iv413hbf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591509</id>
      <parentid>3591508</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T23:30:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мансабы */</comment>
      <origin>3591509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13151" sha1="eh4jvckh97i87jvxwso2fz22yzcs0a3" xml:space="preserve">'''Ли Бён-хун''' ([[1944 жыл]]ғы [[14 қазан]]да туған) — оңтүстіккореялық телевизия режиссері және продюсері. Ол тарихи телехикаяларды түсіруімен кеңінен танымал, әсіресе «Чосонның 500 жылы» (1983–1990), «Тәуіп Хо Жун» (1999), «Сарайдағы асыл тас: Тэ Чан Гым» (2003), «Сарай әміршісі» (2007) және «Дон И» (2010) сияқты туындыларымен белгілі.

== Мансабы ==

Ли Бён-хун 1970 жылы MBC телеарнасында жұмыс істей бастады, ал 1974 жылы режиссер ретінде жеке дебютін жасады.

1983 жылы ол сценарист Шин Бон-сонмен бірге сегіз жылға созылған «Чосонның 500 жылы» атты маңызды телехикаяны шығарды. Бұл жоба тарихи драмалар (корейше sageuk) жанрын түбегейлі өзгертіп, бірсарынды тарихи шежірелерден Annals of the Joseon Dynasty сияқты нақты тарихи деректерді көркем түрде интерпретациялауға көшірді. Одан кейінгі, Kim Jung-soo жазған заманауи «Менің анамның теңізі» (1993) драмасы да үлкен табысқа жетіп, көрілім деңгейі 51,6%-ға дейін жетті.&lt;ref name=top&gt;{{cite web|title=Top 50 highest-rated TV dramas of all time|url=http://blue1004.wordpress.com/2010/12/08/highest-rated-dramas-of-all-time/|work=Electric Ground|accessdate=2014-03-24|date=8 December 2010}}&lt;/ref&gt;

Алайда 1999 жылы Ли sageuk жанрын түбегейлі жаңартты. Оның «Хо Джун» телехикаясы алғаш рет патшалар мен ақсүйектердің орнына қарапайым адамды басты кейіпкер етіп көрсетті. Jun Kwang-ryul сарай дәрігері Хо Джун рөлін сомдады. Ол Dongui Bogam еңбегін жазған тұлға ретінде бейнеленді — бұл корей дәстүрлі медицинасының негізгі еңбектерінің бірі. «Хо Джун» 64% көрілім көрсеткішіне жетіп, корей драмалары тарихындағы ең жоғары рейтингтердің біріне айналды.&lt;ref name=top /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Lee |first=Sang-min |title=Historical Drama and Future |url=http://webzine.kofice.or.kr/201302/eng/sub_01_01.asp |work=KOFICE WebZine |accessdate=2014-03-24 |date=February 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140324154551/http://webzine.kofice.or.kr/201302/eng/sub_01_01.asp |archivedate=2014-03-24 }}&lt;/ref&gt;

2001 жылы бұл табыстың жалғасы ретінде «Сандо» жарық көрді — Choi In-ho романына негізделген туынды, онда аңызға айналған саудагер Им Сан-октың өмірі баяндалады. Ли бұл жобада да басты рөлге Джун Кван-рёльді қайта таңдады.&lt;ref&gt;{{cite web|title=''Hur Chun'' star cast as hero of new historical drama ''Sangdo''|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?bicode=130500&amp;biid=2001022705908|work=[[The Dong-a Ilbo]]|accessdate=2014-03-24|date=27 February 2001}}&lt;/ref&gt; Журналистер Лидің тарихи драмаларды жаңғыртуға бағытталған осы тәсілін «fusion sageuk» деп атады. Ол бұрын тек үлкен жастағы ер көрермендерге арналған, күрделі әрі бірсарынды тарихи драмаларды заманауи әрі тартымды етіп, жас көрермендерге де қызықты қыла алды. 

Sageuk жанры 2003 жылы «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum) телехикаясымен бұрынғыдан да танымал бола түсті. Бұл туындының басты кейіпкері Чан Гым алғашында король сарайындағы аспаздықты меңгеріп, кейін Чосон тарихындағы алғашқы әйел сарай дәрігеріне айналады. Оңтүстік Кореяда сериал үлкен табысқа жетіп, ең жоғары көрілім көрсеткіші 57,8%-ды құрады (барлық уақыттағы ең жоғары рейтингті корей драмаларының ішінде оныншы орын).&lt;ref&gt;{{cite web|title=TV REVIEWS: 한성별곡-正 (Conspiracy in the Court)|url=http://twitchfilm.com/2008/08/sageuk-world-special-pt1-conspiracy-in-the-court.html|work=[[Twitch Film]]|accessdate=2014-03-24|date=29 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20160403070230/http://twitchfilm.com/2008/08/sageuk-world-special-pt1-conspiracy-in-the-court.html|archive-date=3 April 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Жобаның бюджеті 15 миллион АҚШ долларын құрады, кейін ол 91 елге экспортталып, Korean Wave (корей мәдени толқыны) құбылысының басты қозғаушы күштерінің біріне айналды. Жалпы табысы 103,4 миллион долларды құрап, актриса Lee Young-ae-ні Қытайда супер жұлдызға, ал корей мәдениетінің символына айналдырды.&lt;ref name=top /&gt;

Кейінгі жылдары Ли табысты тарихи драмаларды түсіруді жалғастырды. «Содон туралы баллада» (2005) — Пэкче патшасы Му мен қарсылас Силла патшалығының ханшайымы Сонхва арасындағы махаббат хикаясы (рөлдерді Jo Hyun-jae және Lee Bo-young сомдаған).&lt;ref&gt;{{cite web|last=Yang|first=Sung-hee|title=Lee Young-ae could return to iconic series|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=2986743|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=22 March 2014|accessdate=2014-03-24}}&lt;/ref&gt; «И Сан» (2007) — Чосон патшасы Чонджо мен оның көңілдесі Ыйбин Сон арасындағы махаббат туралы (басты рөлдерде Lee Seo-jin және Han Ji-min).&lt;ref&gt;{{cite web|title=Drama Shows Ancient Technology|url=http://www.hancinema.net/drama-shows-ancient-technology-4104.html|work=[[The Korea Times]] via [[Hancinema]]|accessdate=2014-05-25|date=2 October 2005}}&lt;/ref&gt; «Тонъи» (2010) — сарайдағы су тасушы қызметші (мусури) болып бастаған Чхве Сук-биннің (рөлде Han Hyo-joo) патша Сукчонның көңілдесіне дейін көтерілу жолын баяндайды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Han Hyo-joo Changes Tack in Costume Drama|url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2010/04/13/2010041300259.html|work=[[The Chosun Ilbo]]|accessdate=2014-03-24|date=13 April 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Yim|first=Seung-hye|title=Gays, girls, gobs of cash hit airwaves|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2917043|work=[[Korea JoongAng Daily]]|accessdate=2014-03-24|date=25 February 2010}}&lt;/ref&gt; «Патшаның дәрігері» (2012) сериалында Cho Seung-woo алғаш рет телехикаяда ойнап, жылқы дәрігерінен сарай дәрігеріне айналған кейіпкерді сомдады. Ли сценарист Choi Wan-kyu-мен «Хо Джун» және «Сандо» жобаларында, Kim Yi-young-пен «И Сан», «Тонъи» және «Патшаның дәрігері» сериалдарында, ал Kim Young-hyun-мен «Сарайдағы асыл тас» және «Содон туралы баллада» туындыларында бірге жұмыс істеді. 2016 жылы ол MBC арнасының 55 жылдығына арналған «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) драмасын түсіру барысында сценарист Чхве Ван-гюмен үшінші рет әріптестік орнатты. Бұл сериал түрмеде дүниеге келіп, кейін кедейлер мен әділетсіз айыпталған адамдарды қорғайтын әйел туралы. Басты рөлді Jin Se-yeon сомдады. 22 жастағы актриса Ли түсірген жобалардағы ең жас басты кейіпкер атанды.

== Фильмография ==

===Режиссер ретінде===

* «Түрмедегі гүл» (The Flower in Prison) — MBC, 2016
* «Патшаның дәрігері» (The King’s Doctor) — MBC, 2012–2013
* «Тонъи» (Dong Yi) — MBC, 2010
* «И Сан: Сарай желі» (Lee San, Wind of the Palace) — MBC, 2007–2008
* «Содон туралы баллада» (Ballad of Seodong) — SBS, 2005–2006
* «Сарайдағы асыл тас» (Dae Jang Geum: Jewel in the Palace) — MBC, 2003–2004
* «Сандо: Чосон саудагерлері» (Sangdo, Merchants of Joseon) — MBC, 2001–2002
* «Хо Джун» (Hur Jun) — MBC, 1999–2000
* «Үшінші адам» (The Third Man) — MBC, 1997
* «Менің анамның теңізі» (My Mother’s Sea) — MBC, 1993

«Чосонның 500 жылы» сериясы:

* «Тэвонгун» — MBC, 1990
* «Памун» — MBC, 1989
* «Хегён ханымның естеліктері» — MBC, 1988–1989
* «Инхён ханшайым» — MBC, 1988
* «Намхан тау қамалы» — MBC, 1986–1987
* «Хвечхун қақпасы» — MBC, 1986
* «Имджин соғысы» — MBC, 1985–1986
* «Жел орхидеясы» — MBC, 1985
* «Қар арасындағы өрік ағашы» — MBC, 1984–1985
* «Тамыры терең ағаш» — MBC, 1983
* «Чудон сарайының патшасы» — MBC, 1983
* «Намган Ли Сын-хун» — MBC, 1982
* «3-сынып» (제3교실) — MBC, 1975
* «113 тергеу бөлімі» (113 수사본부) — MBC, 1974
===Продюсер ретінде===

* «Патша жолы» (The Royal Road) — MBC, 1998
* «Қызғаныш» (Jealousy) — MBC, 1992

== Кітап ==

* «Арман патшалығы: Режиссер Ли Бён-хунның драмалық тарихы» (Sewora Kingdom of Dreams: Director Lee Byung-hoon’s Drama Story) — 2009&lt;ref&gt;[http://www.kyobobook.co.kr/product/detailViewKor.laf?mallGb=KOR&amp;ejkGb=KOR&amp;barcode=9788993866025|work=Кьюбобо сайтындағы мәліметтер]&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
* 2015 — 10-шы Seoul International Drama Awards: Халлю толқынының 10 жылдығына арналған жетістік сыйлығы
* 2010 — 3-ші Korea Drama Awards: Жетістік сыйлығы («Тонъи»)
* 2008 — 3-ші «Жақсы телебағдарлама» сыйлығы («И Сан»)
* 2008 — 44-ші Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («И Сан»)
* 2006 — Order of Cultural Merit «Ок-гван» ордені
* 2005 — 6-шы «Телерадио қайраткерлері сыйлығы» (Yeouido Club), телебағдарлама өндірісі бойынша жеке марапат
* 2004 — «Мақтаныш тұтарлық Ханян журналисті» сыйлығы (Ханян журналистер қауымдастығы)
* 2004 — 40-шы Baeksang Arts Awards: Үздік телережиссер («Сарайдағы асыл тас»)
* 2002 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Драма санаты бойынша лауреат («Сандо»)
* 2000 — Korean Producers &amp; Directors’ Association: Жыл продюсері («Хо Джун»)
* 2000 — Конгресс жанындағы поп-мәдениет және медиа сыйлығы («Хо Джун»)
* 2000 — Korean Broadcasters Association марапаттары: Үздік драма үшін жоғары марапат («Хо Джун»)
* 1986 — Korea Broadcasting Awards: Үздік продюсер, теледидар санаты («Имджин соғысы»)
* 1982 — Korean Culture and Information Service министрлік сыйлығы («Намган Ли Сын-хун»)
* 1975 — Телерадио этикасы сыйлығы («3-сынып»)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Оңтүстік Корея кинорежиссёрлері]]</text>
      <sha1>eh4jvckh97i87jvxwso2fz22yzcs0a3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Benutzernameauahgelapsoi</title>
    <ns>3</ns>
    <id>780004</id>
    <revision>
      <id>3591510</id>
      <timestamp>2026-04-24T23:57:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3591510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="318" sha1="st5gkroqsylnrh7ys24dhmh9lu1bfh7" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Benutzernameauahgelapsoi}}

-- [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылауы]]) 04:57, 2026 ж. сәуірдің 25 (+05)</text>
      <sha1>st5gkroqsylnrh7ys24dhmh9lu1bfh7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Болгариядағы парламент сайлауы (2026)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>780005</id>
    <revision>
      <id>3591511</id>
      <timestamp>2026-04-25T00:06:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: '''Болгариядағы парламенттік сайлау''' 2026 жылдың 19 сәуірінде өтті. Сайлаудың өткізілуіне 2025 жылдың 11 желтоқсанында сыбайлас жемқорлыққа қарсы наразылықтар аясында орын алған («[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының өкілі) Росен Жел...</comment>
      <origin>3591511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64338" sha1="t51fe5khaloaw57gfmuez45nljpvqs0" xml:space="preserve">'''Болгариядағы парламенттік сайлау''' 2026 жылдың 19 сәуірінде өтті. Сайлаудың өткізілуіне 2025 жылдың 11 желтоқсанында сыбайлас жемқорлыққа қарсы наразылықтар аясында орын алған («[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының өкілі) [[Росен Желязков]] үкіметінің отставкасы себеп болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/18/bulgaria-%e2%81%a0to-hold-snap-parliamentary-election-on-april-19-after-protests|title=Bulgaria ⁠to hold snap parliamentary election on April 19 after protests|lang=en|website=Al Jazeera|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt; Бұл [[Болгариядағы саяси дағдарыс (2021—2026)|алты жылдық саяси дағдарыс]] салдарынан [[Болгариядағы парламент сайлауы (2021)|2021 жыл]]дан бері өткізілген жетінші [[Мерзімінен бұрын сайлау|кезектен тыс сайлау]] болды.

Сайлауда бұрынғы [[Болгария президенті|президент]] [[Румен Радев]] сайлау қарсаңында құрған «[[Прогрессивті Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» [[сол центризм]] коалициясы жеңіске жетті. «Прогрессивті Болгария» [[Болгария Халық жиналысы|Халық жиналысы]]ндағы орындардың жартысынан көбіне (131 мандат) ие болып, бірпартиялық үкімет құруға мүмкіндік алды. Екінші орынды бұрынғы [[Болгария үкімет басшыларының тізімі|премьер-министр]] [[Бойко Борисов]]тың «[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]» партиясы мен [[Демократиялық күштер одағы]]нан құралған билеуші коалициясы (39 мандат), ал үшінші орынды «Өзгерістерді жалғастырамыз» және «Демократиялық Болгария» партияларының оңшыл орталық коалициясы (37 мандат) иеленді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/bulgaria-pro-russia-rumen-radev-wins-election/a-76846189|title=Bulgaria: Pro-Russia Rumen Radev wins ‌election|lang=en|website=dw.com|access-date=|accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rumen_Radevs_party_wins&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cm2kgm1zpgro|title=Rumen Radev's party wins Bulgarian election|lang=en|website=www.bbc.com|date=2026-04-20|access-date=|accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bgnes.com/politics/final-election-results-in-bulgaria-former-president-radev-s-party-wins-a-majority|title=Final election results in Bulgaria: Former President Radev’s party wins a majority|lang=en|website=BGNES News Agency|date=2026-04-20|access-date=|accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt; Парламентке, сондай-ақ, 1994 жылғы сайлаудан бергі ең төменгі нәтижесін көрсеткен «[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;» және алдыңғы шақырылыммен салыстырғанда орындарының 60%-дан астамын жоғалтқан ұлтшыл «[[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы өтті. [[Болгар Коммунистік партиясы]]ның мұрагері болып табылатын [[Болгар социалистік партиясы]] өз тарихында алғаш рет парламентке өте алмады.&lt;ref name=&quot;Which_Parties_Will_Not&quot;&gt;{{Cite news|title=Which Parties Will Not Make It Into the New Parliament Following the Elections?|url=https://bntnews.bg/news/which-parties-will-not-make-it-into-the-new-parliament-following-the-elections-1389512news.html|website=БНТ Новини|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=A Decisive Win Raises Bulgarians’ Hopes for Change|first=Carlotta GallReporting from|last=Sofia|url=https://www.nytimes.com/2026/04/20/world/europe/bulgaria-election-result-rumen-radev.html|website=The New York Times|id=0362-4331|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.courthousenews.com/bulgarias-political-instability-ends-but-with-a-pro-russian-twist|title=Bulgaria's political instability ends, but with a pro-Russian twist|lang=en|first=Cain|last=Burdeau|website=Courthouse News Service|date=2026-04-20|access-date=|accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;

== Алғышарттары ==
2024 жылғы қазандағы парламенттік сайлау [[Росен Желязков]] бастаған үкіметтің құрылуына әкелді. Бұл үкіметке «[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]-[[Демократиялық күштер одағы|СДС]]&lt;nowiki/&gt;» және «[[Болгар социалистік партиясы|БСП]] – Біріккен солшылдар» коалициялары мен «[[Мұндай халық бар]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы қолдау көрсетті, ал «[[Құқықтар мен бостандықтар альянсы]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы үкіметке [[сенім вотумы]] туралы дауыс беру кезінде қолдау білдіріп отырды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-prime-minister-zhelyazkov-borissov-6d053e278ddffeacc522c2313aea4006|title=Bulgaria's parliament approves new coalition government led by centre-right's Rosen Zhelyazkov|lang=en|website=AP News|date=2025-01-16|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt; Алайда, 2025 жылғы наурызда [[Болгария Конституциялық соты]]ның шешімімен парламентке ұлтшыл «Ұлылық» партиясы өтті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://russian.news.cn/20250314/412c7033bd2f4b4b97ea1a3beb7848bf/c.html|title=Конституционный суд Болгарии признал незаконным избрание 16 депутатов парламента|website=russian.news.cn|access-date=|accessdate=2026-04-08|lang=ru}}&lt;/ref&gt; Бұл билеуші коалиция депутаттарының санын 121-ге дейін азайтып, оппозицияда 119 мандат қалды.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Ще остане ли стабилно управлението след влизането на &quot;Величие&quot; в парламента?|first=Милена|last=Кирова|url=https://bntnews.bg/news/shte-ostane-li-stabilno-upravlenieto-sled-vlizaneto-na-velichie-v-parlamenta-1331404news.html|website=БНТ Новини|date=2025-03-19|access-date=2026-04-08|lang=bg}}&lt;/ref&gt;

«[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы|ДПС]] – Жаңа бастама» коалициясының көшбасшысы [[Делян Пеевски]] парламенттегі мандаттардың қайта бөлінуі билеуші коалицияның көпшілік дауысынан айырылуына әкеп соқтырған жағдайда, Росен Желязков үкіметін қолдауға уәде берді. Бұған жауап ретінде «[[Құқықтар мен бостандықтар альянсы]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы коалициядан шықты, өйткені Пеевскидің қатысуымен үкіметті қолдау мүмкін емес деп санады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mediapool.bg/dps-dogan-reshi-napuska-upravlyavashtoto-mnozinstvo-news370294.html|title=ДПС-Доган реши: Напуска управляващото мнозинство|lang=bg-BG|website=Mediapool.bg|date=2025-04-15|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/778748-alliance-for-rights-and-freedoms-refuses-to-endorse-govt-with-mrf-new-beginnin|title=Alliance for Rights and Freedoms Refuses to Endorse Govt with MRF - New Beginning Overt or Covert Support, Leader Chakarov Says|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt; Бірнеше күннен кейін үкімет Пеевски бастаған «ДПС – Жаңа бастама» коалициясының дауыстарының арқасында сенім вотумын алды.

2025 жылғы 11 желтоқсанда Росен Желязков үкіметі 2026 жылға арналған бюджетке және биліктегі сыбайлас жемқорлыққа қарсы бірнеше аптаға созылған [[Болгариядағы наразылықтар (2025)|наразылықтар]]дан кейін отставкаға кетті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-government-collapse-resigns-pm-rosen-zhelyazkov/|title=Bulgarian government collapses after weeks of mass protests|lang=en|website=POLITICO|date=2025-12-11|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Bulgarian government resigns after mass anti-corruption protests|first=Jon|last=Henley|url=https://www.theguardian.com/world/2025/dec/11/bulgarian-government-resigns-mass-anti-corruption-protests|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2025-12-11|access-date=2026-04-08|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/c0r9pkjp94jo|title=Премьер-министр и правительство Болгарии ушли в отставку после массовых протестов|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2025-12-11|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;

2026 жылғы 19 қаңтарда [[Болгария президенті]] [[Румен Радев]] 2026 жылғы парламенттік сайлауға қатысу үшін қызметінен кетті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/19/bulgarias-president-says-he-is-stepping-down-ahead-of-snap-elections|title=Bulgaria’s President Rumen Radev says he will resign ahead of snap election|lang=en|website=Al Jazeera|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/8362913|title=Президент Болгарии ушел за властью|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2026-01-20|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt; 2 наурызда Румен Радев құрамына «[[Социал-демократтардың саяси қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Социал-Демократиялық партия (Болгария)|Социал-демократиялық партия]]&lt;nowiki/&gt;» және «Біздің халық» қозғалысы кіретін «[[Прогрессивті Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» үшпартиялық коалициясын тіркеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/ex-bulgaria-president-rumen-radev-run-snap-election-new-coalition/|title=Ex-Bulgarian President Radev tipped to win general election with new coalition|lang=en|website=POLITICO|date=2026-03-02|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Bulgaria's popular ex-president sets up alliance to run in April 19 election|url=https://www.reuters.com/world/europe/bulgarias-former-president-radev-registers-party-run-april-19-election-2026-03-02/|website=Reuters|date=2026-03-02|access-date=2026-04-08|lang=en}}&lt;/ref&gt; Кейіннен «Прогрессивті Болгария» коалициясына жекелеген мүшелерін коалициялық тізім бойынша ұсыну мүмкіндігімен «[[ВМРО – Болгар ұлттық қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы қолдау білдірді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fakti.bg/bulgaria/1041575-vmro-supports-progressive-bulgaria-leaders-of-voivodes-will-not-be-on-the-lists|title=VMRO supports Progressive Bulgaria, leaders of voivodes will not be on the lists|lang=en|website=Fakti.bg|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/1075799-progressive-bulgaria-leader-radev-says-his-coalition-will-win-early-elections-an|title=Progressive Bulgaria Leader Radev Says His Coalition Will Win Early Elections And Will Establish Governance with Clear Rules|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.bg/politics/vmro-vlizat-v-listite-na-partiyata-na-rumen-radev.html|title=ВМРО влизат в листите на партията на Румен Радев|lang=bg|website=News.bg|date=2026-03-11|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.actualno.com/politics/vmro-shte-ima-svoi-hora-v-listite-na-rumen-radev-news_2566950.html|title=ВМРО ще има свои хора в листите на Румен Радев|lang=bg|website=Actualno.com|date=2026-03-11|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;

Румен Радев отставкаға кеткеннен кейін ел президентінің міндетін сол кездегі [[Болгария вице-президенті|вице-президент]] [[Илияна Йотова]] атқарды. 2026 жылғы 18 ақпанда Илияна Йотова [[Андрей Гюров]]қа сайлауға дейінгі кезеңде уақытша үкіметті басқаруды ұсынып, сайлау күнін 2026 жылғы 19 сәуірге белгіледі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/bulgaria-interim-government-president-elections-yotova-instability-c26f450ecbf8c28ec441306210493bd0|title=Bulgarian president appoints caretaker government and sets snap election date for April 19|lang=en|website=AP News|date=2026-02-18|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/11/bulgarias-president-picks-senior-central-bank-official-as-acting-pm|title=Bulgaria’s president picks senior central bank official as acting PM|lang=en|website=Al Jazeera|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=В Болгарии парламентские выборы назначены на 19 апреля|url=https://www.interfax.ru/world/1073496|website=INTERFAX.RU|date=2026-02-18|access-date=2026-04-08|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Сайлау жүйесі ==
[[Болгария Халық жиналысы]]ның 240 депутаты [[Ашық тізімдері бар сайлау жүйесі|ашық тізім]]ді [[пропорционалды сайлау жүйесі]] негізінде сайланады. Ел 31 көпмандатты округке бөлінген, олардың әрқайсысынан төрттен он тоғызға дейін депутат сайланады. Көпмандатты округтер негізінен [[Болгарияның әкімшілік бөлінісі|елдің әкімшілік бөлінісі]]не сәйкес келеді: София астанасы үш округке, ал көлемі жағынан екінші қала Пловдив екі округке бөлінген.&lt;ref name=&quot;OSCE_ODIHR_Interim_Report&quot;&gt;{{Статья|ссылка=https://odihr.osce.org/odihr/663124|заглавие=Bulgaria, Early Parliamentary Elections, 19 April 2026: Interim Report|год=2026|язык=en|издание=OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights|издательство=Organization for Security and Co-operation in Europe|тип=сайт|месяц=4|число=1}}&lt;/ref&gt; Барлық партиялар мен коалициялар үшін [[Электрлік кедергі|пайыздық кедергі]] 4%-ды құрайды. Осы межеден өткен партиялар арасындағы орындар [[Хэр әдісі]]н қолдана отырып, ең үлкен қалдық әдісі бойынша бөлінеді.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.iskramihaylova.eu/elections?lang=en|title=Elections. What we need to know|lang=en|website=Iskra Mihaylova|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.idea.int/answer/ans93801645461599|title=Electoral system for national legislature|lang=en|website=International IDEA|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.novinite.com/articles/226542/For+the+First+Time%3A+Bulgaria+holds+Simultaneous+National+Parliamentary+and+European+Elections|title=For the First Time: Bulgaria holds Simultaneous National Parliamentary and European Elections|website=www.novinite.com|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;

== Сайлау науқаны ==
Сайлауға қатысу үшін 14 саяси партия мен 10 коалицияның тізімі бойынша 4786 үміткер, сондай-ақ 1 тәуелсіз үміткер ұсынылды. Үміткерлер арасындағы әйелдердің үлесі шамамен 30%-ды (1439 адам) құрады. 9 наурызға дейін қоғамдық тексеру үшін дайындалған сайлаушылардың алдын ала тізіміне 6 641 768 адам, оның ішінде 121 708 жаңа сайлаушы енді.&lt;ref name=&quot;OSCE_ODIHR_Interim_Report2&quot;&gt;{{Статья|ссылка=https://odihr.osce.org/odihr/663124|заглавие=Bulgaria, Early Parliamentary Elections, 19 April 2026: Interim Report|год=2026|язык=en|издание=OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights|издательство=Organization for Security and Co-operation in Europe|тип=сайт|месяц=4|число=1}}&lt;/ref&gt;

Сайлауды дайындау және өткізу үшін құрылған [[Андрей Гюров]] үкіметі сайлаудағы ықтимал заң бұзушылықтардың жолын кесуге бағытталған іс-шаралар туралы үнемі есеп беріп отырды. Бұл бұзушылықтар негізінен сайлаушыларды сатып алу және оларға қысым көрсету айыптарымен байланысты болды. 2026 жылғы 23 наурызда [[Болгарияның ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрлігі]] заң бұзушылықтар туралы 151 хабарлама түскенін, оның 126-сы сайлаушыларды сатып алуға, ал 5-еуі заңсыз үгіт-насихатқа қатысты екенін хабарлады; бұл ретте 53 іс бойынша алдын ала тергеу амалдары жүргізілді. 25 наурызда Ішкі істер министрлігі [[Кырджали]] қаласындағы жергілікті пошта бөлімшесінің басшысын сайлаушыларды «[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]на» дауыс беруге көндіру үшін қызметкерлерге қысым көрсетті деген айыппен ұстады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fakti.bg/bulgaria/1044153-zadarjaha-shefa-na-poshtata-v-kardjali-zaradi-samnenia-za-izborna-agitacia|title=The head of the post office in Kardzhali was detained on suspicion of election campaigning|lang=en|website=Fakti.bg - Да извадим фактите наяве|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; 26 наурызда Ішкі істер министрі [[Емил Дечев]]тің хабарлауынша, «Құқықтар мен бостандықтар қозғалысының» мүшелері мэр мен ДПС-тен парламентке кандидаттың бастауымен ұсталған пошта бөлімшесінің басшысын босату үшін полиция ғимаратына кіріп кетпек болған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Бұл жағдай Болгария ІІМ мен олигарх [[Делян Пеевски]] басқаратын «Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы» арасындағы дауыстарды сатып алу айыптары бойынша кең ауқымды текетірестің бір бөлігіне айналды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/bg/izglezda-kato-sabotaz-proverki-sresu-gurov-decev-i-drugite/a-76840258|title=Изглежда като саботаж: проверки срещу Гюров, Дечев и другите|lang=bg|website=dw.com|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; Өз кезегінде, «Құқықтар мен бостандықтар қозғалысының» өкілдері сайлау науқаны кезіндегі полицияның озбырлығына шағымданып, [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы|ЕҚЫҰ]]-ға жүгінді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dnevnik.bg/bulgaria/2026/03/31/4898527_dps_podade_signal_do_osse_za_policeiski_natisk_predi/|title=ДПС подаде сигнал до ОССЕ за полицейски натиск преди изборите|lang=bg|last=Дневник|website=www.dnevnik.bg|date=2026-03-31|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;

2026 жылғы 26 наурызда Ішкі істер министрі Емил Дечев [[Сайлаудағы бұзушылықтар|сайлау заңнамасын бұзу оқиғалары]]ның саны [[Болгариядағы парламент сайлауы (2024)|2024 жылғы қазандағы парламенттік сайлау]] алдындағы кезеңмен салыстырғанда 500–600%-ға өскенін мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/03/26/bulgarias-april-elections-dozens-arrested-in-new-police-crackdowns-against-vote-buying/|title=Bulgaria’s April elections: Dozens arrested in new police crackdowns against vote-buying|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-03-26|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; Әсіресе сайлаушыларды сатып алу әрекеттерінің саны ерекше артты. Сайлаушыларды сатып алуға қарсы алғашқы полиция операциясы 18 наурызда [[Хасково]]да өтіп, нәтижесінде үш адам ұсталды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/03/19/bulgarias-interior-ministry-in-special-operations-against-vote-buying-ahead-of-april-elections/|title=Bulgaria’s Interior Ministry in special operations against vote-buying ahead of April elections|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-03-19|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; 14 сәуірге қарай жүргізілген полиция операцияларының нәтижесінде 1 миллион еуродан астам қаражат тәркіленді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/04/14/bulgarias-april-elections-million-euro-seized-so-far-in-police-operations-against-vote-buying/|title=Bulgaria’s April elections: Million euro seized so far in police operations against vote-buying|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-04-14|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; 16 сәуірде [[Варна]]дағы ұйымдасқан қылмыстық топтың төрт мекенжайы бойынша жүргізілген операция барысында 200 мың еуро алынып, төрт адам қамауға алынды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/04/17/bulgarias-april-elections-200-000-euro-for-vote-buying-found-in-varna-four-arrested/|title=Bulgaria’s April elections: 200 000 euro for vote-buying found in Varna, four arrested|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-04-17|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/bg/news/bulgaria/1107618-vav-varna-sa-otkriti-200-000-evro-za-kupuvane-na-glasove-arestuvani-sa-chetirim|title=Във Варна са открити 200 000 евро за купуване на гласове, арестувани са четирима души и се води разследване по случая, съобщи Георги Кандев|lang=bg|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;

Болгария үкіметі сайлау инфрақұрылымын сыртқы араласудан, дезинформациядан және кибершабуылдардан қорғауға бағытталған бірқатар бастамаларды ұсынды. Олардың қатарында 2026 жылғы 23 наурызда [[Болгарияның Сыртқы істер министрі|Сыртқы істер министрлігі]] жанынан дезинформация мен гибридтік қатерлерге қарсы іс-қимыл жөніндегі уақытша үйлестіру тетігінің құрылуы бар.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/1090255-foreign-ministry-establishes-temporary-mechanism-to-counter-disinformation-ahead|title=Foreign Ministry Establishes Temporary Mechanism to Counter Disinformation Ahead of Snap Elections|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Foreign Ministry Sets Up Mechanism to Counter Disinformation Ahead of Election|url=https://bntnews.bg/news/foreign-ministry-sets-up-mechanism-to-counter-disinformation-ahead-of-elections-1385061news.html#:~:text=The%20Ministry%20of%20Foreign%20Affairs,foreign%20interference%20and%20information%20manipulation.|website=БНТ Новини|date=2026-03-23|access-date=2026-04-19|lang=en}}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ, [[Мемлекет — Еуропалық Одақ мүшелері|ел мүше мемлекеттер]]ге дезинформациялық науқандармен күресуге көмектесетін [[Сандық қызметтер туралы заң (ЕО)|Цифрлық қызметтер туралы заң]] аясында [[Еуропалық сыртқы іс-қимыл қызметі]] мен [[Еуропалық комиссия]]ға Жедел хабарландыру жүйесін (Rapid Alert System) және Жедел әрекет ету жүйесін (Rapid Response System) іске қосу туралы сұраныс жолдады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tvpworld.com/92427597/bualgaria-sounds-alarm-on-russian-meddling-seeks-eu-support|title=Bulgaria calls in EU support against Russian election meddling|lang=en|first=Stanislaw|last=Kaleta|website=tvpworld.com|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/world/1090691-european-commission-confirms-bulgaria-has-activated-rapid-response-system-ahead-|title=European Commission Confirms Bulgaria Has Activated Rapid Response System Ahead of Elections|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-turns-to-eu-to-fend-off-election-meddling/|title=Bulgaria requests EU support to fend off election meddling in April vote|lang=en|website=POLITICO|date=2026-04-01|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;

Сайлау науқаны басталғаннан бері қатысушылардың белсенділігі жоғары болды. Ең ауқымды науқандарды парламенттік партиялар мен бұрынғы [[Болгария президенті|президент]] [[Румен Радев]]тің «[[Прогрессивті Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» [[Сол центризм|сол центристтік]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fakti.bg/bulgaria/1038799-antoaneta-hristova-progresivna-balgaria-na-rumen-radev-prevzema-lavata-nisha|title=Antoaneta Hristova: Rumen Radevs Progressive Bulgaria takes over the left niche|lang=en|website=Fakti.bg|date=2026-03-03|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt; коалициясы жүргізді. Румен Радев 19 наурызда коалицияның сайлауалды бағдарламасын ұсынды, онда ол мемлекеттік институттарды бақылайтын олигархиялық жүйені бөлшектеуге, олигархтардың мемлекеттік қаржыға қолжетімділігін шектеуге және жеке секторды бопсалаудан босатуға уәде берді. Бұл ретте Радев [[Болгарияның сыртқы саясаты|сыртқы саясат]] тақырыбына көп тоқталмауға тырысты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/03/19/bulgarias-2026-elections-radev-launches-programme-with-emphasis-on-economy/|title=Bulgaria’s 2026 elections: Radev launches programme, with emphasis on economy|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-03-19|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt; Бірқатар партиялар шетелдік саясаткерлерді спикер ретінде шақыру арқылы өз мәртебесін көтеруді көздеді. Мәселен, [[Еуропалық халық партиясы]]ның Бас хатшысы [[Долорс Монтсеррат]] «[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының науқанында сөз сөйлесе,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nova.bg/news/view/2026/03/22/531198/%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1-%D1%81%D0%B4%D1%81-%D0%BE%D1%82%D0%BA%D1%80%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B7%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D1%81%D0%B8-%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F|title=ГЕРБ-СДС откри предизборната си кампания|lang=bg|website=nova.bg|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt; «[[Германия үшін балама]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының өкілі және [[Еуропалық парламент|Еуропарламент]]тегі «[[Егемен ұлттар Еуропасы]]&lt;nowiki/&gt;» [[Еуропалық парламенттің фракциялары|фракция]]сының төрағасы [[Рене Ауст]] «[[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының іс-шарасына қатысты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/1089035-vazrazhdane-launches-election-campaign-calls-for-independent-bulgaria|title=Vazrazhdane Launches Election Campaign, Calls for Independent Bulgaria|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eurocom.bg/2026/03/21/vazrazhdane-otkriva-predizbornata-si-kampaniya/|title=„Възраждане“ открива предизборната си кампания в София|lang=bg-BG|first=Георги|last=Петров|website=eurocom.bg|date=2026-04-19|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.standartnews.com/balgariya-politika/vazrazhdane-dade-start-na-kampaniyata-si-na-zhivo-627635.html|title=&quot;Възраждане&quot; даде старт на кампанията си (НА ЖИВО)|lang=bg|first=Мира|last=Иванова|website=www.standartnews.com|date=2026-03-21|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt; Жалпы, сайлау науқаны сыбайлас жемқорлық пен олигархия мәселелеріне, сондай-ақ [[Болгария энергетикасы|энергетика]], [[Болгария экономикасы|экономика]] және сот жүйесі салаларындағы шараларға бағытталды. [[Болгар социалистік партиясы]] мен «[[Мұндай халық бар]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы жастарды әлеуметтік қолдау уәделерімен тартуға тырысса, «[[Өзгерістерді жалғастырамыз]]&lt;nowiki/&gt;» және «[[Демократиялық Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» коалициясы қолданыстағы саяси жүйеге көңілі толмайтын [[Болгариядағы наразылықтар (2025)|наразы]] сайлаушыларды жинауға күш салды.&lt;ref name=&quot;OSCE_ODIHR_Interim_Report2&quot; /&gt;

Сайлау науқаны 2026 жылғы 17 сәуірде аяқталды, заңға сәйкес 18 сәуірде үгіт-насихат жұмыстарына тыйым салынған тыныштық күні жарияланды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fakti.bg/bulgaria/1048974-dnes-e-den-za-razmisal-predizbornata-agitacia-e-zabranena|title=Today is a day for reflection, election campaigning is prohibited|lang=en|website=Fakti.bg|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt;

== Сайлауға қатысушылар ==
Төменде 2026 жылғы 19 сәуірдегі сайлауға дейін қабылданған партиялар мен коалициялардың ресми тізімі және олардың бюллетеньдегі нөмірлері берілген.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/bg/eto-koi-sa-nomerata-na-partiite-za-izborite-na-19-april/a-76415103|title=Ето кои са номерата на партиите за изборите на 19 април|lang=bg|website=dw.com|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |№
! colspan=&quot;4&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Партия немесе коалиция
! rowspan=&quot;2&quot; | Идеологиясы
! rowspan=&quot;2&quot; | Көшбасшысы
! colspan=&quot;2&quot; | {{нп3|Парламетские выборы в Болгарии (октябрь 2024)|Результат в 2024 году|bg|Парламентарни избори в България (октомври 2024)}}&lt;ref name=&quot;elections2024&quot;&gt;{{Cite web|url=https://results.cik.bg/pe202410_ks/rezultati/index.html|title=Резултати :: Избори за народни представители 27 октомври 2024|website=results.cik.bg|access-date=|accessdate=2026-04-09|lang=bg}}&lt;/ref&gt;
|-
! Дауыстар (%)
! Орындар
|-
! 1
| style=&quot;background:#4BB9DE&quot; |
| colspan=&quot;3&quot;| [[Мұндай халық бар]]
| [[Ұлттық консерватизм]], [[оң популизм]]
| [[Слави Трифонов]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | 6,79%
|{{Партия/Орындар|17|240|#4BB9DE}}
|-
! 2
| style=&quot;background:#7aa148&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Тікелей демократия (партия)|Тікелей демократия|bg|Пряка демокрация (партия в България)}}
| [[Тікелей демократия]]
| {{iw|Пётр Клисаров|Пётр Клисаров|bg|Петър Клисаров}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,33%
| {{Партия/Орындар|0|240|#4047CB}}
|-
! 3
| style=&quot;background:#0C73AD&quot; |
| colspan=&quot;3&quot;| «{{iw|Көк Болгария|Көк Болгария|bg|Синя България}}» коалициясы
| [[Ұлттық консерватизм]], [[антикоммунизм]], [[проеуропеизм]]
| {{iw|Пётр Москов|Пётр Москов|bg|Петър Москов}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 1,07%
| {{Партия/Орындар|0|240|#0C73AD}}
|-
! 4
| style=&quot;background:#1A2C44&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Мораль, бірлік, намыс|Мораль, бірлік, намыс|bg|Морал, единство, чест}}
| [[Ұлттық консерватизм]], [[социал консерватизм]], [[еуроскептицизм]], сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| {{iw|Радостин Василев|Радостин Василев|bg|Радостин Василев}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 4,60%
| {{Партия/Орындар|11|240|#1A2C44}}
|-
! 5
| style=&quot;background:#D61920&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «[[Болгария социалистік партиясы|БСП]] коалициясы – {{iw|БСП – Біріккен солшылар|Біріккен солшылар|bg|БСП – Обединена левица}}»
| [[Социал консерватизм]], [[социал-демократия]]
|  {{iw|Крум Зарков|Крум Зарков|bg|Крум Зарков}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 7,57%
| {{Партия/Орындар|19|240|#D61920}}
|-
! 6
| style=&quot;background:#E60B4F&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Ақиқат және тек қана ақиқат|«Ақиқат және тек қана ақиқат» халық партиясы|bg|Народна партия „Истината и само истината“}}
| [[Конспирология]], [[жүйеге қарсы|мекемеге қарсы тұру]]
| {{iw|Венцислав Ангелов|Венцислав Ангелов|bg|Венцислав Ангелов}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,10%
| {{Партия/Орындар|0|240|#E60B4F}}
|-
! 7
| style=&quot;background:#4200FF&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | Коалиция «[[Өзгерістерді жалғастырамыз|ПП]]–[[Демократиялық Болгария|ДБ]]»
| [[Либерализм]], [[проеуропеизм]], сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| [[Асен Василев (саясаткер)|Асен Васильев]], [[Атанас Петров Атанасов|Атанас Атанасов]], {{iw|Ивайло Мирчев|Ивайло Мирчев|bg|Ивайло Мирчев (саясаткер)}}, {{iw|Божидар Божанов|Божидар Божанов|bg|Божидар Божанов}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 14,21%
| {{Партия/Орындар|36|240|#4200FF}}
|-
! 8
| style=&quot;background:#C09F62&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | [[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]
| [[Ультра ұлтшылдық]], [[оң популизм]]
| [[Костадин Костадинов (саясаткер)|Костадин Костадинов]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | 13,36%
| {{Партия/Орындар|33|240|#C09F62}}
|-
! 9
| style=&quot;background:#0056A7&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «Менің Болгариям» коалициясы
| [[Батысқа қарсы]], [[солшыл ұлтшылдық]]
| Ивайло Дражев, {{iw|Антон Сираков|Антон Сираков|bg|Антон Сираков}}, Атанас Шмидт, Георгий Вылчев
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,11%
| {{Партия/Орындар|0|240|#0056A7}}
|-
! 10
| style=&quot;background:#0f592a&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Партиялық емес үміткерлер қозғалысы|Партиялық емес үміткерлер қозғалысы|bg|Движение на непартийните кандидати}} 
| [[Тікелей демократия]], [[жүйеге қарсы|мекемеге қарсы тұру]], [[сол популизм]]
| Росен Миленов,&lt;br&gt;Бойко Никифоров,&lt;br&gt;Огнян Боюклиев
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 11
| style=&quot;background:#8A2BE2&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «{{iw|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|bg|Алианс за права и свободи}}» коалициясы
| [[Болгариядағы түріктер|түрік азшылығы]] мүдделері, [[либерализм]]
| {{iw|Хайри Садыков|Хайри Садыков|bg|Хайри Садъков}},&lt;br&gt;{{iw|Румен Йончев|Румен Йончев|bg|Румен Йончев}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 7,49% 
| {{Партия/Орындар|19|240|#8A2BE2}}
|-
! 12
| style=&quot;background:#3c38a6&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | Сыбайлас жемқорлыққа қарсы блок
| [[Либерализм]], сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| {{iw|Тома Белев|Тома Белев|bg|Тома Белев}},&lt;br&gt;{{iw|Даниела Божинова|Даниела Божинова|bg|Даниела Божинова}},&lt;br&gt;{{iw|Константин Бачийски|Константин Бачийски|bg|Константин Бачийски}},&lt;br&gt;{{iw|Иван Манев (саясаткер)|Иван Манев|bg|Иван Манев (саясаткер, 1974 ж.т.)}},&lt;br&gt;{{iw|Мария Капон|Мария Капон|bg|Мария Капон}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 13
| style=&quot;background:#581C63&quot; |
| colspan=&quot;3&quot;|{{iw|Бағынбайтын Болгария|Бағынбайтын Болгария|bg|Бағынбайтын Болгария}}
| [[Сол популизм]], сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| [[Корнелия Нинова]]
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | Жаңа
|-
! 14
| style=&quot;background:#AC2225&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; |{{iw|Ұлылық (партия)|Ұлылық|bg|Величие (партия)}}
| [[Оң популизм]], [[ұлтшылдық]], [[еуроскептицизм]]
| Албена Пекова
| style=&quot;text-align:center&quot; | 4,00%
| {{Партия/Орындар|10|240|#AC2225}}
|-
! 15
| style=&quot;background:#0056A7&quot; |
| colspan=&quot;3&quot;| «[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]-[[Демократиялық күштер одағы|СДС]]» коалициясы
| [[Социал-консерватизм]], [[проеуропеизм]]
| [[Бойко Борисов]],&lt;br&gt;{{iw|Румен Христов|Румен Христов|bg|Румен Христов (политик)}},&lt;br&gt;{{iw|Любен Дилов (саясаткер)|Любен Дилов|bg|Любен Дилов-син}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 26,39%
| {{Партия/Орындар|66|240|#0056A7}}
|-
! 16
| style=&quot;background:#9ebd8f&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «Үшінші наурыз» коалициясы
| [[Ұлтшылдық]], [[жүйеге қарсы|мекемеге қарсы тұру]]
| Камен Попов,&lt;br&gt;Иван Габеров,&lt;br&gt;Весела Драганова
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 17
| style=&quot;background:#0160AA&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | [[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]
| Интересы [[Болгариядағы түріктер|түрік азшылығы]], [[либерализм]]
| [[Делян Пеевски]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | 11,51% 
| {{Партия/Орындар|29|240|#0160AA}}
|-
! 18
| style=&quot;background:#244a1c&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Ұлт (партия)|Ұлт|bg|Нация (партия в България)}}
| [[Ультранационализм]], [[еуроскептицизм]]
| {{iw|Кирил Гумнеров|Кирил Гумнеров|bg|Кирил Гумнеров}} 
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 19
| style=&quot;background:#debd62&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | Болгария қолынан келеді 
| [[Ұлтшылдық]], [[социал-консерватизм]]
| {{нп3|Кузман Илиев|Кузман Илиев|bg|Кузман Илиев}}
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | Жаңа
|-
! 20
| style=&quot;background:#afd0db&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «{{iw|Шұғыла (партия)|Шұғыла|en|Siyanie}}» коалициясы
| Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| Николай Попов,&lt;br&gt;{{iw|Настимир Ананиев|Настимир Ананиев|bg|Настимир Ананиев}},&lt;br&gt;Маргарит Мицев
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 21
| style=&quot;background:#1A493F&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «[[Прогрессивті Болгария]]» коалициясы
| Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес, [[социал-демократия]]
| [[Румен Радев]],&lt;br&gt;[[Гылыб Донев]],&lt;br&gt;{{iw|Димитр Стоянов (саясаткер)|Димитр Стоянов|bg|Димитър Стоянов (саясаткер, 1968 ж.т.)}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 22
| style=&quot;background:#3B5998&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; |{{iw|Болгария ұлттық бірлестігі|Қарсылық|bg|Булгари (партия)}}
| [[Ұлтшылдық]]
| {{iw|Георги Георгиев (саясаткер)|Георги Георгиев|bg|Георги Георгиев – Готи}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,08&lt;br&gt;(«{{iw|КОЙ|КОЙ|bg|КОЙ}}» партиясы),&lt;br&gt;0,07&lt;br&gt;(«{{iw|Болгар ұлттық бірлестігі|Болгарлар|bg|Булгари (партия)}}&lt;nowiki/&gt;» партиясы)
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 23
| style=&quot;background:#048C46&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; |{{iw|Жасылдар партиясы (Болгария)|Жасылдар партиясы|bg|Партия на зелените (България)}}
| [[Жасыл саясат]]
| Владимир Николов
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,20
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 24
| style=&quot;background:#112369&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Халық дауысы (партия)|Халық дауысы|bg|Глас народен}}
| [[Оң популизм]], [[консерватизм]]
| {{iw|Светослав Витков|Светослав Витков|bg|Светослав Витков}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,30
| {{Партия/Орындар|0|240|#112369}}
|-
|}

== Социологиялық сауалнамалар ==
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible sortable sticky-header-multi&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;&quot;
! style=&quot;width:130px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Агенттік
! style=&quot;width:110px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Өткізу кезеңі
! style=&quot;width:50px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Іріктеу
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Прогрессивті Болгария|ПБ]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]-[[Демократиялық күштер одағы|СДС]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Өзгерістерді жалғастырамыз|ПП]]–[[Демократиялық Болгария|ДБ]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы|ДПС]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Болгария социалистік партиясы|БСП]] – {{iw|БСП – Біріккен солшылар|ОЛ|bg|БСП – Обединена левица}}
! style=&quot;width:35px;&quot;| {{iw|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|АПС|bg|Алианс за права и свободи}}
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Мұндай адамдар бар|ЕТН]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| {{iw|Мораль, бірлік, намыс|МЕЧ|bg|Морал, единство, чест}}
! style=&quot;width:35px;&quot;| {{iw|Ұлылық (партия)|Ұлылық|bg|Величие (партия)}}
! style=&quot;width:35px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| [[Болгарияның саяси партиялары|Другие]]
! style=&quot;width:35px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Ешкім
! style=&quot;width:30px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Артықшылығы
! style=&quot;width:30px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Шешілген жоқ
|-
! style=&quot;background:#1A493F&quot; |
! style=&quot;background:#0056A7&quot; |
! style=&quot;background:#4200FF&quot; |
! style=&quot;background:#C09F62&quot; |
! style=&quot;background:#0160AA&quot; |
! style=&quot;background:#D61920&quot; |
! style=&quot;background:#8A2BE2&quot; |
! style=&quot;background:#4BB9DE&quot; |
! style=&quot;background:#1A2C44&quot; |
! style=&quot;background:#AC2225&quot; |
|-
|Сова Харис&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.investor.bg/a/516-politika/429063-sova-haris-pri-izbori-dnes-335-shte-poluchi-radev-19-gerb-112-pp-db|title=&quot;Сова Харис&quot;: При избори днес 33,5% ще получи Радев, 19% ГЕРБ, 11,2% ПП-ДБ|lang=bg|website=Investor.bg|accessdate=2026-04-13}}&lt;/ref&gt;
|2-6 сәуір 2026
|800
|style=&quot;background:#d2dbd9&quot; |'''33,6'''&lt;br&gt;(94)
|19,0&lt;br&gt;(53)
|11,2&lt;br&gt;(31)
|7,8&lt;br&gt;(22)
|9,7&lt;br&gt;(27)
|4,5&lt;br&gt;(13)
|2,3&lt;br&gt;(0)
| –
|3,1&lt;br&gt;(0)
|2,0&lt;br&gt;(0)
|3,1&lt;br&gt;(0)
|3,7&lt;br&gt;(0)
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#204a41; color: white;&quot; |14,6
| -
|-
|Gallup&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gallupinternational.bg/49553/%d0%b5%d0%bb%d0%b5%d0%ba%d1%82%d0%be%d1%80%d0%b0%d0%bb%d0%bd%d0%b8-%d0%bd%d0%b0%d0%b3%d0%bb%d0%b0%d1%81%d0%b8-%d0%bf%d1%80%d0%b5%d0%b7-%d0%bf%d1%8a%d1%80%d0%b2%d0%b0%d1%82%d0%b0-%d1%82%d1%80%d0%b5/|title=Електорални нагласи през първата третина на кампанията|lang=bg|website=Gallup International Balkan|date=2026-04-03|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;
|20-30 наурыз 2026
|820
|style=&quot;background:#d2dbd9&quot; |'''27,7'''
|22,8
|10,6
|6,3
|10,4
|2,9
|0,9
|2,8
|2,7
|1,8
|8,5
|2,6
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#204a41; color: white;&quot; |4,9
| -
|-
|Alpha Research&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://alpharesearch.bg/post/1045-obshtestveni-i-elektoralni-naglasi.html|title=Обществени и електорални нагласи. Проблемите, стратегическите партньори, очаквана управленска конфигурация|lang=bg|website=alpharesearch.bg|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;
|19-26 наурыз 2026
|1000
|style=&quot;background:#d2dbd9&quot; |'''30,8'''
|21,2
|11,1
|6,9
|9,8
|3,9
|1,2
|1,4
|3,0
|2,7
|8,0
| -
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#204a41; color: white;&quot; |9,6
| -
|-
|Market Links&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://offnews.bg/politika/alfa-risarch-dava-29-4-na-radev-market-links-24-4-863503.html|title=Алфа рисърч дава 29,4% на Радев, Маркет линкс - 24,4% — OFFNews|lang=BG|website=offnews.bg|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;
|17–21 наурыз 2026
|1008
|style=&quot;background:#d2dbd9&quot; |'''24,4'''
|18,6
|11,1
|4,6
|8,8
|3,1
|1,4
|0,9
|2,7
|2,0
|6,2
|1,2
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#204a41; color: white;&quot; |5,8
|14,9
|-
| colspan=&quot;3&quot;| '''20 наурыз 2026'''
| colspan=&quot;13&quot;| '''Сайлау науқанының басталуы'''
|- style=&quot;background:#EFEFEF;&quot;
|'''{{iw|Болгариядағы парламент сайлауы (қазан 2024)|2024 жылғы нәтиже|bg|Парламентарни избори в България (октомври 2024)}}'''&lt;ref name = 'elections2024'/&gt;
|27 қазан 2024
|2 517 201
| -
|style=&quot;background:#CCE6FF&quot;|'''26,4'''
|14,2
|13,4
|11,5
|7,6
|7,5
|6,8
|4,6
|4,0
|4,0
| -
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#0056A7; color:white;&quot; |12,2
| -
|-
|}

== Нәтижелер ==
[[Сурет:Bulgaria 2026 election.png|thumb|Сайлау нәтижелері бойынша «[[Прогрессивті Болгария]]» [[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]] жеңіске жеткен [[Қыржали облысы|Қыржали облысын]] қоспағанда, [[Болгария]]ның барлық дерлік [[Болгарияның әкімшілік бөлінісі|облыстарында]] көпшілік дауысқа ие болды.]]
Сайлау қорытындысы бойынша бұрынғы [[Болгария президенті|президент]] [[Румен Радев]] сайлау қарсаңында құрған және [[Халық жиналысы]]ндағы орындардың жартысынан көбін иеленген «Прогрессивті Болгария» коалициясы жеңіске жетті. [[Болгариядағы парламент сайлауы (1997)|1997 жылғы сайлау]]дан бері алғаш рет бір саяси күш парламенттегі орындардың абсолютті көпшілігін иелене алды.&lt;ref name=&quot;Bulgaria_enters_uncharted_territory&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/bulgaria-enters-uncharted-territory-as-radev-wins-big/a-76856059|title=Bulgaria enters uncharted territory as Radev wins big|lang=en|website=dw.com|access-date=|accessdate=2026-04-23}}&lt;/ref&gt; Өткен шақырылымдағы парламентте билеуші коалиция құрамына кірген және [[Росен Желязков]] үкіметін қолдаған партиялар («[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]-[[Демократиялық күштер одағы|СДС]]&lt;nowiki/&gt;» коалициясы, «[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Болгар социалистік партиясы]] – Біріккен солшылдар» коалициясы, «[[Мұндай халық бар]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы және «[[Құқықтар мен бостандықтар альянсы]]&lt;nowiki/&gt;») сайлаушылардың қолдауынан айырылып, Халық жиналысындағы өкілдігін азайтты, ал олардың кейбіреулері парламентке өте алмады. Бұрынғы премьер-министр [[Бойко Борисов]]тың «ГЕРБ — СДС» коалициясы өз тарихында алғаш рет 20%-дан аз дауыс жинады. [[Болгариядағы түріктер|Түрік ұлттық азшылығы]]ның қолдауына сүйенетін «[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;» [[Болгариядағы парламент сайлауы (1994)|1994 жылғы сайлау]]дан бергі ең төменгі нәтижесін көрсетіп, Халық жиналысында 21 орынға ие болды. Өткен парламенттік коалицияның қалған саяси күштері (Болгар социалистік партиясы, «Мұндай халық бар» және «Құқықтар мен бостандықтар альянсы») парламентке өте алмады, бұл ретте [[Болгар Коммунистік партиясы]]ның мұрагері болып табылатын Болгар социалистік партиясы өз тарихында алғаш рет парламентте ұсынылмайтын болды. Өткен шақырылымда болған барлық дерлік ұлтшыл және [[Оңшыл популизм|оңшыл]] [[Оңшыл популизм|популистік]] партиялар, соның ішінде «МЕЧ» пен «Величие», [[Электрлік кедергі|пайыздық кедергі]]ден өте алмады. Алдыңғы шақырылыммен салыстырғанда орындардың 60%-дан астамын жоғалтқан «[[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы жалғыз ерекшелік болды. Сайлау қорытындысы бойынша өкілдігін арттырған алдыңғы шақырылымдағы жалғыз күш — «[[Өзгерістерді жалғастырамыз»]] және «[[Демократиялық Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» [[Оңшыл центризм|оңшыл центристтік]] [[Проеуропеизм|еуропашыл]] коалициясы болды, ол сайлау жеңімпазы «Прогрессивті Болгария» сияқты өз бағдарламасында сыбайлас жемқорлыққа қарсы күреске баса назар аударады.&lt;ref name=&quot;Which_Parties_Will_Not2&quot;&gt;{{Cite news|title=Which Parties Will Not Make It Into the New Parliament Following the Elections?|url=https://bntnews.bg/news/which-parties-will-not-make-it-into-the-new-parliament-following-the-elections-1389512news.html|website=БНТ Новини|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bulgaria_enters_uncharted_territory&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;The_2026_snap_elections&quot;&gt;{{Cite web|url=https://whogoverns.eu/the-2026-snap-elections-in-bulgaria-we-continue-the-change/|title=The 2026 snap elections in Bulgaria: We continue the change! {{!}} Who Governs Europe|lang=en|first=Fernando Casal|last=Bertoa|website=whogoverns.eu|date=2026-04-21|access-date=|accessdate=2026-04-23}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|+Нәтижелер
| colspan=&quot;7&quot; |[[Сурет:Bulgaria National Assembly 2026.svg|ортаға]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Партия/коалиция
!Дауыс саны
!%
!Мандаттар саны
!Өзгерту
|-
| style=&quot;background-color:#1A493F&quot; |
| align=&quot;left&quot; |[[Прогрессивті Болгария]]
|1&amp;nbsp;444&amp;nbsp;920
|44,594
|131
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#0056A7&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]–[[Демократиялық күштер одағы|СДС»]] коалициясы
|433&amp;nbsp;755
|13,387
|39
|{{loss}}27
|-
| style=&quot;background-color:#4200FF&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«[[Продолжаем перемены|ПП]]–[[Демократическая Болгария|ДБ]]» коалициясы
|408&amp;nbsp;846
|12,618
|37
|{{gain}}1
|-
| style=&quot;background-color:#0160AA&quot; |
| align=&quot;left&quot; |[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]
|230&amp;nbsp;693
|7,120
|21
|{{loss}}8
|-
| style=&quot;background-color:#C09F62&quot; |
| align=&quot;left&quot; |[[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]
|137&amp;nbsp;940
|4,257
|12
|{{loss}}21
|-
| style=&quot;background-color:#1A2C44&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Мораль, бірлік, намыс|Мораль, бірлік, намыс|bg|Морал, единство, чест}}
|104&amp;nbsp;506
|3,225
|0
|{{loss}}11
|-
| style=&quot;background-color:#AC2225&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Ұлылық (партия)|Ұлылық|bg|Величие (партия)}}
|100&amp;nbsp;572
|3,104
|0
|{{loss}}10
|-
| style=&quot;background-color:#D61920&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«[[Болгария социалистік партиясы|БСП]] – {{iw|БСП – Біріккен солшылар|Біріккен солшылар|bg|БСП – Обединена левица}}&lt;nowiki/&gt;» коалициясы
|97&amp;nbsp;753
|3,017
|0
|{{loss}}19
|-
| style=&quot;background-color:#afd0db&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«{{iw|Шұғыла (партия)|Шұғыла|en|Siyanie}}&lt;nowiki/&gt;» коалициясы
|93&amp;nbsp;559
|2,887
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#8A2BE2&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|bg|Алианс за права и свободи}}
|50&amp;nbsp;759
|1,567
|0
|{{loss}}19
|-
| style=&quot;background-color:#4BB9DE&quot; |
| align=&quot;left&quot; |[[Мұндай халық бар]]
|23&amp;nbsp;861
|0,736
|0
|{{loss}}17
|-
| style=&quot;background-color:#3c38a6&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Сыбайлас жемқорлыққа қарсы блок
|18&amp;nbsp;999
|0,586
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#0C73AD&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«{{iw|Көк Болгария|Көк Болгария|bg|Синя България}}&lt;nowiki/&gt;» коалициясы
|18&amp;nbsp;640
|0,575
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#debd62&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Болгария қолынан келеді
|17&amp;nbsp;263
|0,533
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#7aa148&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Тікелей демократия (партия)|Тікелей демократия|bg|Пряка демокрация (партия в България)}}
|10&amp;nbsp;032
|0,310
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#244a1c&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Ұлт (партия)|Ұлт|bg|Нация (партия в България)}}
|9&amp;nbsp;804
|0,303
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#0f592a&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Партиялық емес үміткерлер қозғалысы|Партиялық емес үміткерлер қозғалысы|bg|Движение на непартийните кандидати}}
|9&amp;nbsp;761
|0,301
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#581C63&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Бағынбайтын Болгария|Бағынбайтын Болгария|bg|Непокорна България}}
|6&amp;nbsp;221
|0,192
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#112369&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Халық дауысы (партия)|Халық дауысы|bg|Глас народен}}
|4&amp;nbsp;665
|0,144
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#E60B4F&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Ақиқат және тек қана ақиқат|«Ақиқат және тек қана ақиқат» халық партиясы|bg|Народна партия „Истината и само истината“}}
|4&amp;nbsp;392
|0,136
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#0056A7&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«Менің Болгариям» коалициясы
|4&amp;nbsp;358
|0,135
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#048C46&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Жасылдар партиясы (Болгария)|Жасылдар партиясы|bg|Партия на зелените (България)}}
|3&amp;nbsp;027
|0,093
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#3B5998&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Болгария ұлттық бірлестігі|Қарсылық|bg|Булгари (партия)}}
|1&amp;nbsp;897
|0,059
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#9ebd8f&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«Үшінші наурыз» коалициясы
|1&amp;nbsp;840
|0,057
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:gray&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Тодор Тодоров Батков ([[Тәуелсіз үміткер|Тәуелсіз]])
|2&amp;nbsp;093
|0,065
|0
| —
|-
| colspan=&quot;2&quot; | '''Барлығы'''
| '''3&amp;nbsp;240&amp;nbsp;156'''
| '''100'''
| '''240'''
| —
|-
! colspan=&quot;6&quot; |
|-
| colspan=&quot;2&quot; | Үміткерға арналған дауыстар
| 3&amp;nbsp;240&amp;nbsp;156
| 98,46
| —
| —
|-
| colspan=&quot;2&quot; |[[Бәріне қарсымын]]
|50&amp;nbsp;733
| 1,54
| —
| —
|-
| colspan=&quot;2&quot; | '''Барлығы'''
| '''3&amp;nbsp;290&amp;nbsp;889'''
| '''100'''
| —
| —
|-
! colspan=&quot;6&quot; |
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |Жарамды дауыстар
|3&amp;nbsp;290&amp;nbsp;889
|97,93
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |Жарамсыз дауыстар
|69&amp;nbsp;441
|2,07
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |'''Барлығы'''
|'''3&amp;nbsp;360&amp;nbsp;330'''
|'''100'''
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |Сайлаушылар/келу
|6&amp;nbsp;575&amp;nbsp;151
|51,11
|-
| colspan=&quot;7&quot; align=&quot;left&quot; |Дереккөз: [https://results.cik.bg/pe202604/rezultati/index.html ОСК қорытынды нәтижелері]
|}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Еуропадағы 2026 сайлау|Болгария]]
[[Санат: 026 жыл Болгарияда]]
[[Санат:Болгариядағы парламенттік сайлау]]</text>
      <sha1>t51fe5khaloaw57gfmuez45nljpvqs0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591512</id>
      <parentid>3591511</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T00:07:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <comment>/* Социологиялық сауалнамалар */</comment>
      <origin>3591512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64342" sha1="3jm12ikrn6q6u1yg0pojry467oh6okv" xml:space="preserve">'''Болгариядағы парламенттік сайлау''' 2026 жылдың 19 сәуірінде өтті. Сайлаудың өткізілуіне 2025 жылдың 11 желтоқсанында сыбайлас жемқорлыққа қарсы наразылықтар аясында орын алған («[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының өкілі) [[Росен Желязков]] үкіметінің отставкасы себеп болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/18/bulgaria-%e2%81%a0to-hold-snap-parliamentary-election-on-april-19-after-protests|title=Bulgaria ⁠to hold snap parliamentary election on April 19 after protests|lang=en|website=Al Jazeera|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt; Бұл [[Болгариядағы саяси дағдарыс (2021—2026)|алты жылдық саяси дағдарыс]] салдарынан [[Болгариядағы парламент сайлауы (2021)|2021 жыл]]дан бері өткізілген жетінші [[Мерзімінен бұрын сайлау|кезектен тыс сайлау]] болды.

Сайлауда бұрынғы [[Болгария президенті|президент]] [[Румен Радев]] сайлау қарсаңында құрған «[[Прогрессивті Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» [[сол центризм]] коалициясы жеңіске жетті. «Прогрессивті Болгария» [[Болгария Халық жиналысы|Халық жиналысы]]ндағы орындардың жартысынан көбіне (131 мандат) ие болып, бірпартиялық үкімет құруға мүмкіндік алды. Екінші орынды бұрынғы [[Болгария үкімет басшыларының тізімі|премьер-министр]] [[Бойко Борисов]]тың «[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]» партиясы мен [[Демократиялық күштер одағы]]нан құралған билеуші коалициясы (39 мандат), ал үшінші орынды «Өзгерістерді жалғастырамыз» және «Демократиялық Болгария» партияларының оңшыл орталық коалициясы (37 мандат) иеленді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/bulgaria-pro-russia-rumen-radev-wins-election/a-76846189|title=Bulgaria: Pro-Russia Rumen Radev wins ‌election|lang=en|website=dw.com|access-date=|accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rumen_Radevs_party_wins&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cm2kgm1zpgro|title=Rumen Radev's party wins Bulgarian election|lang=en|website=www.bbc.com|date=2026-04-20|access-date=|accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bgnes.com/politics/final-election-results-in-bulgaria-former-president-radev-s-party-wins-a-majority|title=Final election results in Bulgaria: Former President Radev’s party wins a majority|lang=en|website=BGNES News Agency|date=2026-04-20|access-date=|accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt; Парламентке, сондай-ақ, 1994 жылғы сайлаудан бергі ең төменгі нәтижесін көрсеткен «[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;» және алдыңғы шақырылыммен салыстырғанда орындарының 60%-дан астамын жоғалтқан ұлтшыл «[[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы өтті. [[Болгар Коммунистік партиясы]]ның мұрагері болып табылатын [[Болгар социалистік партиясы]] өз тарихында алғаш рет парламентке өте алмады.&lt;ref name=&quot;Which_Parties_Will_Not&quot;&gt;{{Cite news|title=Which Parties Will Not Make It Into the New Parliament Following the Elections?|url=https://bntnews.bg/news/which-parties-will-not-make-it-into-the-new-parliament-following-the-elections-1389512news.html|website=БНТ Новини|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=A Decisive Win Raises Bulgarians’ Hopes for Change|first=Carlotta GallReporting from|last=Sofia|url=https://www.nytimes.com/2026/04/20/world/europe/bulgaria-election-result-rumen-radev.html|website=The New York Times|id=0362-4331|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.courthousenews.com/bulgarias-political-instability-ends-but-with-a-pro-russian-twist|title=Bulgaria's political instability ends, but with a pro-Russian twist|lang=en|first=Cain|last=Burdeau|website=Courthouse News Service|date=2026-04-20|access-date=|accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;

== Алғышарттары ==
2024 жылғы қазандағы парламенттік сайлау [[Росен Желязков]] бастаған үкіметтің құрылуына әкелді. Бұл үкіметке «[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]-[[Демократиялық күштер одағы|СДС]]&lt;nowiki/&gt;» және «[[Болгар социалистік партиясы|БСП]] – Біріккен солшылдар» коалициялары мен «[[Мұндай халық бар]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы қолдау көрсетті, ал «[[Құқықтар мен бостандықтар альянсы]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы үкіметке [[сенім вотумы]] туралы дауыс беру кезінде қолдау білдіріп отырды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-prime-minister-zhelyazkov-borissov-6d053e278ddffeacc522c2313aea4006|title=Bulgaria's parliament approves new coalition government led by centre-right's Rosen Zhelyazkov|lang=en|website=AP News|date=2025-01-16|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt; Алайда, 2025 жылғы наурызда [[Болгария Конституциялық соты]]ның шешімімен парламентке ұлтшыл «Ұлылық» партиясы өтті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://russian.news.cn/20250314/412c7033bd2f4b4b97ea1a3beb7848bf/c.html|title=Конституционный суд Болгарии признал незаконным избрание 16 депутатов парламента|website=russian.news.cn|access-date=|accessdate=2026-04-08|lang=ru}}&lt;/ref&gt; Бұл билеуші коалиция депутаттарының санын 121-ге дейін азайтып, оппозицияда 119 мандат қалды.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Ще остане ли стабилно управлението след влизането на &quot;Величие&quot; в парламента?|first=Милена|last=Кирова|url=https://bntnews.bg/news/shte-ostane-li-stabilno-upravlenieto-sled-vlizaneto-na-velichie-v-parlamenta-1331404news.html|website=БНТ Новини|date=2025-03-19|access-date=2026-04-08|lang=bg}}&lt;/ref&gt;

«[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы|ДПС]] – Жаңа бастама» коалициясының көшбасшысы [[Делян Пеевски]] парламенттегі мандаттардың қайта бөлінуі билеуші коалицияның көпшілік дауысынан айырылуына әкеп соқтырған жағдайда, Росен Желязков үкіметін қолдауға уәде берді. Бұған жауап ретінде «[[Құқықтар мен бостандықтар альянсы]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы коалициядан шықты, өйткені Пеевскидің қатысуымен үкіметті қолдау мүмкін емес деп санады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mediapool.bg/dps-dogan-reshi-napuska-upravlyavashtoto-mnozinstvo-news370294.html|title=ДПС-Доган реши: Напуска управляващото мнозинство|lang=bg-BG|website=Mediapool.bg|date=2025-04-15|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/778748-alliance-for-rights-and-freedoms-refuses-to-endorse-govt-with-mrf-new-beginnin|title=Alliance for Rights and Freedoms Refuses to Endorse Govt with MRF - New Beginning Overt or Covert Support, Leader Chakarov Says|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt; Бірнеше күннен кейін үкімет Пеевски бастаған «ДПС – Жаңа бастама» коалициясының дауыстарының арқасында сенім вотумын алды.

2025 жылғы 11 желтоқсанда Росен Желязков үкіметі 2026 жылға арналған бюджетке және биліктегі сыбайлас жемқорлыққа қарсы бірнеше аптаға созылған [[Болгариядағы наразылықтар (2025)|наразылықтар]]дан кейін отставкаға кетті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-government-collapse-resigns-pm-rosen-zhelyazkov/|title=Bulgarian government collapses after weeks of mass protests|lang=en|website=POLITICO|date=2025-12-11|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Bulgarian government resigns after mass anti-corruption protests|first=Jon|last=Henley|url=https://www.theguardian.com/world/2025/dec/11/bulgarian-government-resigns-mass-anti-corruption-protests|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2025-12-11|access-date=2026-04-08|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/c0r9pkjp94jo|title=Премьер-министр и правительство Болгарии ушли в отставку после массовых протестов|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2025-12-11|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;

2026 жылғы 19 қаңтарда [[Болгария президенті]] [[Румен Радев]] 2026 жылғы парламенттік сайлауға қатысу үшін қызметінен кетті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/19/bulgarias-president-says-he-is-stepping-down-ahead-of-snap-elections|title=Bulgaria’s President Rumen Radev says he will resign ahead of snap election|lang=en|website=Al Jazeera|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/8362913|title=Президент Болгарии ушел за властью|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2026-01-20|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt; 2 наурызда Румен Радев құрамына «[[Социал-демократтардың саяси қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Социал-Демократиялық партия (Болгария)|Социал-демократиялық партия]]&lt;nowiki/&gt;» және «Біздің халық» қозғалысы кіретін «[[Прогрессивті Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» үшпартиялық коалициясын тіркеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/ex-bulgaria-president-rumen-radev-run-snap-election-new-coalition/|title=Ex-Bulgarian President Radev tipped to win general election with new coalition|lang=en|website=POLITICO|date=2026-03-02|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Bulgaria's popular ex-president sets up alliance to run in April 19 election|url=https://www.reuters.com/world/europe/bulgarias-former-president-radev-registers-party-run-april-19-election-2026-03-02/|website=Reuters|date=2026-03-02|access-date=2026-04-08|lang=en}}&lt;/ref&gt; Кейіннен «Прогрессивті Болгария» коалициясына жекелеген мүшелерін коалициялық тізім бойынша ұсыну мүмкіндігімен «[[ВМРО – Болгар ұлттық қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы қолдау білдірді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fakti.bg/bulgaria/1041575-vmro-supports-progressive-bulgaria-leaders-of-voivodes-will-not-be-on-the-lists|title=VMRO supports Progressive Bulgaria, leaders of voivodes will not be on the lists|lang=en|website=Fakti.bg|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/1075799-progressive-bulgaria-leader-radev-says-his-coalition-will-win-early-elections-an|title=Progressive Bulgaria Leader Radev Says His Coalition Will Win Early Elections And Will Establish Governance with Clear Rules|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.bg/politics/vmro-vlizat-v-listite-na-partiyata-na-rumen-radev.html|title=ВМРО влизат в листите на партията на Румен Радев|lang=bg|website=News.bg|date=2026-03-11|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.actualno.com/politics/vmro-shte-ima-svoi-hora-v-listite-na-rumen-radev-news_2566950.html|title=ВМРО ще има свои хора в листите на Румен Радев|lang=bg|website=Actualno.com|date=2026-03-11|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;

Румен Радев отставкаға кеткеннен кейін ел президентінің міндетін сол кездегі [[Болгария вице-президенті|вице-президент]] [[Илияна Йотова]] атқарды. 2026 жылғы 18 ақпанда Илияна Йотова [[Андрей Гюров]]қа сайлауға дейінгі кезеңде уақытша үкіметті басқаруды ұсынып, сайлау күнін 2026 жылғы 19 сәуірге белгіледі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/bulgaria-interim-government-president-elections-yotova-instability-c26f450ecbf8c28ec441306210493bd0|title=Bulgarian president appoints caretaker government and sets snap election date for April 19|lang=en|website=AP News|date=2026-02-18|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/11/bulgarias-president-picks-senior-central-bank-official-as-acting-pm|title=Bulgaria’s president picks senior central bank official as acting PM|lang=en|website=Al Jazeera|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=В Болгарии парламентские выборы назначены на 19 апреля|url=https://www.interfax.ru/world/1073496|website=INTERFAX.RU|date=2026-02-18|access-date=2026-04-08|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Сайлау жүйесі ==
[[Болгария Халық жиналысы]]ның 240 депутаты [[Ашық тізімдері бар сайлау жүйесі|ашық тізім]]ді [[пропорционалды сайлау жүйесі]] негізінде сайланады. Ел 31 көпмандатты округке бөлінген, олардың әрқайсысынан төрттен он тоғызға дейін депутат сайланады. Көпмандатты округтер негізінен [[Болгарияның әкімшілік бөлінісі|елдің әкімшілік бөлінісі]]не сәйкес келеді: София астанасы үш округке, ал көлемі жағынан екінші қала Пловдив екі округке бөлінген.&lt;ref name=&quot;OSCE_ODIHR_Interim_Report&quot;&gt;{{Статья|ссылка=https://odihr.osce.org/odihr/663124|заглавие=Bulgaria, Early Parliamentary Elections, 19 April 2026: Interim Report|год=2026|язык=en|издание=OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights|издательство=Organization for Security and Co-operation in Europe|тип=сайт|месяц=4|число=1}}&lt;/ref&gt; Барлық партиялар мен коалициялар үшін [[Электрлік кедергі|пайыздық кедергі]] 4%-ды құрайды. Осы межеден өткен партиялар арасындағы орындар [[Хэр әдісі]]н қолдана отырып, ең үлкен қалдық әдісі бойынша бөлінеді.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.iskramihaylova.eu/elections?lang=en|title=Elections. What we need to know|lang=en|website=Iskra Mihaylova|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.idea.int/answer/ans93801645461599|title=Electoral system for national legislature|lang=en|website=International IDEA|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.novinite.com/articles/226542/For+the+First+Time%3A+Bulgaria+holds+Simultaneous+National+Parliamentary+and+European+Elections|title=For the First Time: Bulgaria holds Simultaneous National Parliamentary and European Elections|website=www.novinite.com|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;

== Сайлау науқаны ==
Сайлауға қатысу үшін 14 саяси партия мен 10 коалицияның тізімі бойынша 4786 үміткер, сондай-ақ 1 тәуелсіз үміткер ұсынылды. Үміткерлер арасындағы әйелдердің үлесі шамамен 30%-ды (1439 адам) құрады. 9 наурызға дейін қоғамдық тексеру үшін дайындалған сайлаушылардың алдын ала тізіміне 6 641 768 адам, оның ішінде 121 708 жаңа сайлаушы енді.&lt;ref name=&quot;OSCE_ODIHR_Interim_Report2&quot;&gt;{{Статья|ссылка=https://odihr.osce.org/odihr/663124|заглавие=Bulgaria, Early Parliamentary Elections, 19 April 2026: Interim Report|год=2026|язык=en|издание=OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights|издательство=Organization for Security and Co-operation in Europe|тип=сайт|месяц=4|число=1}}&lt;/ref&gt;

Сайлауды дайындау және өткізу үшін құрылған [[Андрей Гюров]] үкіметі сайлаудағы ықтимал заң бұзушылықтардың жолын кесуге бағытталған іс-шаралар туралы үнемі есеп беріп отырды. Бұл бұзушылықтар негізінен сайлаушыларды сатып алу және оларға қысым көрсету айыптарымен байланысты болды. 2026 жылғы 23 наурызда [[Болгарияның ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрлігі]] заң бұзушылықтар туралы 151 хабарлама түскенін, оның 126-сы сайлаушыларды сатып алуға, ал 5-еуі заңсыз үгіт-насихатқа қатысты екенін хабарлады; бұл ретте 53 іс бойынша алдын ала тергеу амалдары жүргізілді. 25 наурызда Ішкі істер министрлігі [[Кырджали]] қаласындағы жергілікті пошта бөлімшесінің басшысын сайлаушыларды «[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]на» дауыс беруге көндіру үшін қызметкерлерге қысым көрсетті деген айыппен ұстады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fakti.bg/bulgaria/1044153-zadarjaha-shefa-na-poshtata-v-kardjali-zaradi-samnenia-za-izborna-agitacia|title=The head of the post office in Kardzhali was detained on suspicion of election campaigning|lang=en|website=Fakti.bg - Да извадим фактите наяве|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; 26 наурызда Ішкі істер министрі [[Емил Дечев]]тің хабарлауынша, «Құқықтар мен бостандықтар қозғалысының» мүшелері мэр мен ДПС-тен парламентке кандидаттың бастауымен ұсталған пошта бөлімшесінің басшысын босату үшін полиция ғимаратына кіріп кетпек болған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Бұл жағдай Болгария ІІМ мен олигарх [[Делян Пеевски]] басқаратын «Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы» арасындағы дауыстарды сатып алу айыптары бойынша кең ауқымды текетірестің бір бөлігіне айналды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/bg/izglezda-kato-sabotaz-proverki-sresu-gurov-decev-i-drugite/a-76840258|title=Изглежда като саботаж: проверки срещу Гюров, Дечев и другите|lang=bg|website=dw.com|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; Өз кезегінде, «Құқықтар мен бостандықтар қозғалысының» өкілдері сайлау науқаны кезіндегі полицияның озбырлығына шағымданып, [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы|ЕҚЫҰ]]-ға жүгінді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dnevnik.bg/bulgaria/2026/03/31/4898527_dps_podade_signal_do_osse_za_policeiski_natisk_predi/|title=ДПС подаде сигнал до ОССЕ за полицейски натиск преди изборите|lang=bg|last=Дневник|website=www.dnevnik.bg|date=2026-03-31|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;

2026 жылғы 26 наурызда Ішкі істер министрі Емил Дечев [[Сайлаудағы бұзушылықтар|сайлау заңнамасын бұзу оқиғалары]]ның саны [[Болгариядағы парламент сайлауы (2024)|2024 жылғы қазандағы парламенттік сайлау]] алдындағы кезеңмен салыстырғанда 500–600%-ға өскенін мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/03/26/bulgarias-april-elections-dozens-arrested-in-new-police-crackdowns-against-vote-buying/|title=Bulgaria’s April elections: Dozens arrested in new police crackdowns against vote-buying|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-03-26|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; Әсіресе сайлаушыларды сатып алу әрекеттерінің саны ерекше артты. Сайлаушыларды сатып алуға қарсы алғашқы полиция операциясы 18 наурызда [[Хасково]]да өтіп, нәтижесінде үш адам ұсталды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/03/19/bulgarias-interior-ministry-in-special-operations-against-vote-buying-ahead-of-april-elections/|title=Bulgaria’s Interior Ministry in special operations against vote-buying ahead of April elections|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-03-19|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; 14 сәуірге қарай жүргізілген полиция операцияларының нәтижесінде 1 миллион еуродан астам қаражат тәркіленді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/04/14/bulgarias-april-elections-million-euro-seized-so-far-in-police-operations-against-vote-buying/|title=Bulgaria’s April elections: Million euro seized so far in police operations against vote-buying|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-04-14|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; 16 сәуірде [[Варна]]дағы ұйымдасқан қылмыстық топтың төрт мекенжайы бойынша жүргізілген операция барысында 200 мың еуро алынып, төрт адам қамауға алынды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/04/17/bulgarias-april-elections-200-000-euro-for-vote-buying-found-in-varna-four-arrested/|title=Bulgaria’s April elections: 200 000 euro for vote-buying found in Varna, four arrested|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-04-17|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/bg/news/bulgaria/1107618-vav-varna-sa-otkriti-200-000-evro-za-kupuvane-na-glasove-arestuvani-sa-chetirim|title=Във Варна са открити 200 000 евро за купуване на гласове, арестувани са четирима души и се води разследване по случая, съобщи Георги Кандев|lang=bg|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;

Болгария үкіметі сайлау инфрақұрылымын сыртқы араласудан, дезинформациядан және кибершабуылдардан қорғауға бағытталған бірқатар бастамаларды ұсынды. Олардың қатарында 2026 жылғы 23 наурызда [[Болгарияның Сыртқы істер министрі|Сыртқы істер министрлігі]] жанынан дезинформация мен гибридтік қатерлерге қарсы іс-қимыл жөніндегі уақытша үйлестіру тетігінің құрылуы бар.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/1090255-foreign-ministry-establishes-temporary-mechanism-to-counter-disinformation-ahead|title=Foreign Ministry Establishes Temporary Mechanism to Counter Disinformation Ahead of Snap Elections|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Foreign Ministry Sets Up Mechanism to Counter Disinformation Ahead of Election|url=https://bntnews.bg/news/foreign-ministry-sets-up-mechanism-to-counter-disinformation-ahead-of-elections-1385061news.html#:~:text=The%20Ministry%20of%20Foreign%20Affairs,foreign%20interference%20and%20information%20manipulation.|website=БНТ Новини|date=2026-03-23|access-date=2026-04-19|lang=en}}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ, [[Мемлекет — Еуропалық Одақ мүшелері|ел мүше мемлекеттер]]ге дезинформациялық науқандармен күресуге көмектесетін [[Сандық қызметтер туралы заң (ЕО)|Цифрлық қызметтер туралы заң]] аясында [[Еуропалық сыртқы іс-қимыл қызметі]] мен [[Еуропалық комиссия]]ға Жедел хабарландыру жүйесін (Rapid Alert System) және Жедел әрекет ету жүйесін (Rapid Response System) іске қосу туралы сұраныс жолдады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tvpworld.com/92427597/bualgaria-sounds-alarm-on-russian-meddling-seeks-eu-support|title=Bulgaria calls in EU support against Russian election meddling|lang=en|first=Stanislaw|last=Kaleta|website=tvpworld.com|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/world/1090691-european-commission-confirms-bulgaria-has-activated-rapid-response-system-ahead-|title=European Commission Confirms Bulgaria Has Activated Rapid Response System Ahead of Elections|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-turns-to-eu-to-fend-off-election-meddling/|title=Bulgaria requests EU support to fend off election meddling in April vote|lang=en|website=POLITICO|date=2026-04-01|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;

Сайлау науқаны басталғаннан бері қатысушылардың белсенділігі жоғары болды. Ең ауқымды науқандарды парламенттік партиялар мен бұрынғы [[Болгария президенті|президент]] [[Румен Радев]]тің «[[Прогрессивті Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» [[Сол центризм|сол центристтік]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fakti.bg/bulgaria/1038799-antoaneta-hristova-progresivna-balgaria-na-rumen-radev-prevzema-lavata-nisha|title=Antoaneta Hristova: Rumen Radevs Progressive Bulgaria takes over the left niche|lang=en|website=Fakti.bg|date=2026-03-03|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt; коалициясы жүргізді. Румен Радев 19 наурызда коалицияның сайлауалды бағдарламасын ұсынды, онда ол мемлекеттік институттарды бақылайтын олигархиялық жүйені бөлшектеуге, олигархтардың мемлекеттік қаржыға қолжетімділігін шектеуге және жеке секторды бопсалаудан босатуға уәде берді. Бұл ретте Радев [[Болгарияның сыртқы саясаты|сыртқы саясат]] тақырыбына көп тоқталмауға тырысты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/03/19/bulgarias-2026-elections-radev-launches-programme-with-emphasis-on-economy/|title=Bulgaria’s 2026 elections: Radev launches programme, with emphasis on economy|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-03-19|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt; Бірқатар партиялар шетелдік саясаткерлерді спикер ретінде шақыру арқылы өз мәртебесін көтеруді көздеді. Мәселен, [[Еуропалық халық партиясы]]ның Бас хатшысы [[Долорс Монтсеррат]] «[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының науқанында сөз сөйлесе,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nova.bg/news/view/2026/03/22/531198/%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1-%D1%81%D0%B4%D1%81-%D0%BE%D1%82%D0%BA%D1%80%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B7%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D1%81%D0%B8-%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F|title=ГЕРБ-СДС откри предизборната си кампания|lang=bg|website=nova.bg|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt; «[[Германия үшін балама]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының өкілі және [[Еуропалық парламент|Еуропарламент]]тегі «[[Егемен ұлттар Еуропасы]]&lt;nowiki/&gt;» [[Еуропалық парламенттің фракциялары|фракция]]сының төрағасы [[Рене Ауст]] «[[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының іс-шарасына қатысты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/1089035-vazrazhdane-launches-election-campaign-calls-for-independent-bulgaria|title=Vazrazhdane Launches Election Campaign, Calls for Independent Bulgaria|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eurocom.bg/2026/03/21/vazrazhdane-otkriva-predizbornata-si-kampaniya/|title=„Възраждане“ открива предизборната си кампания в София|lang=bg-BG|first=Георги|last=Петров|website=eurocom.bg|date=2026-04-19|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.standartnews.com/balgariya-politika/vazrazhdane-dade-start-na-kampaniyata-si-na-zhivo-627635.html|title=&quot;Възраждане&quot; даде старт на кампанията си (НА ЖИВО)|lang=bg|first=Мира|last=Иванова|website=www.standartnews.com|date=2026-03-21|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt; Жалпы, сайлау науқаны сыбайлас жемқорлық пен олигархия мәселелеріне, сондай-ақ [[Болгария энергетикасы|энергетика]], [[Болгария экономикасы|экономика]] және сот жүйесі салаларындағы шараларға бағытталды. [[Болгар социалистік партиясы]] мен «[[Мұндай халық бар]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы жастарды әлеуметтік қолдау уәделерімен тартуға тырысса, «[[Өзгерістерді жалғастырамыз]]&lt;nowiki/&gt;» және «[[Демократиялық Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» коалициясы қолданыстағы саяси жүйеге көңілі толмайтын [[Болгариядағы наразылықтар (2025)|наразы]] сайлаушыларды жинауға күш салды.&lt;ref name=&quot;OSCE_ODIHR_Interim_Report2&quot; /&gt;

Сайлау науқаны 2026 жылғы 17 сәуірде аяқталды, заңға сәйкес 18 сәуірде үгіт-насихат жұмыстарына тыйым салынған тыныштық күні жарияланды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fakti.bg/bulgaria/1048974-dnes-e-den-za-razmisal-predizbornata-agitacia-e-zabranena|title=Today is a day for reflection, election campaigning is prohibited|lang=en|website=Fakti.bg|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt;

== Сайлауға қатысушылар ==
Төменде 2026 жылғы 19 сәуірдегі сайлауға дейін қабылданған партиялар мен коалициялардың ресми тізімі және олардың бюллетеньдегі нөмірлері берілген.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/bg/eto-koi-sa-nomerata-na-partiite-za-izborite-na-19-april/a-76415103|title=Ето кои са номерата на партиите за изборите на 19 април|lang=bg|website=dw.com|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |№
! colspan=&quot;4&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Партия немесе коалиция
! rowspan=&quot;2&quot; | Идеологиясы
! rowspan=&quot;2&quot; | Көшбасшысы
! colspan=&quot;2&quot; | {{нп3|Парламетские выборы в Болгарии (октябрь 2024)|Результат в 2024 году|bg|Парламентарни избори в България (октомври 2024)}}&lt;ref name=&quot;elections2024&quot;&gt;{{Cite web|url=https://results.cik.bg/pe202410_ks/rezultati/index.html|title=Резултати :: Избори за народни представители 27 октомври 2024|website=results.cik.bg|access-date=|accessdate=2026-04-09|lang=bg}}&lt;/ref&gt;
|-
! Дауыстар (%)
! Орындар
|-
! 1
| style=&quot;background:#4BB9DE&quot; |
| colspan=&quot;3&quot;| [[Мұндай халық бар]]
| [[Ұлттық консерватизм]], [[оң популизм]]
| [[Слави Трифонов]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | 6,79%
|{{Партия/Орындар|17|240|#4BB9DE}}
|-
! 2
| style=&quot;background:#7aa148&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Тікелей демократия (партия)|Тікелей демократия|bg|Пряка демокрация (партия в България)}}
| [[Тікелей демократия]]
| {{iw|Пётр Клисаров|Пётр Клисаров|bg|Петър Клисаров}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,33%
| {{Партия/Орындар|0|240|#4047CB}}
|-
! 3
| style=&quot;background:#0C73AD&quot; |
| colspan=&quot;3&quot;| «{{iw|Көк Болгария|Көк Болгария|bg|Синя България}}» коалициясы
| [[Ұлттық консерватизм]], [[антикоммунизм]], [[проеуропеизм]]
| {{iw|Пётр Москов|Пётр Москов|bg|Петър Москов}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 1,07%
| {{Партия/Орындар|0|240|#0C73AD}}
|-
! 4
| style=&quot;background:#1A2C44&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Мораль, бірлік, намыс|Мораль, бірлік, намыс|bg|Морал, единство, чест}}
| [[Ұлттық консерватизм]], [[социал консерватизм]], [[еуроскептицизм]], сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| {{iw|Радостин Василев|Радостин Василев|bg|Радостин Василев}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 4,60%
| {{Партия/Орындар|11|240|#1A2C44}}
|-
! 5
| style=&quot;background:#D61920&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «[[Болгария социалистік партиясы|БСП]] коалициясы – {{iw|БСП – Біріккен солшылар|Біріккен солшылар|bg|БСП – Обединена левица}}»
| [[Социал консерватизм]], [[социал-демократия]]
|  {{iw|Крум Зарков|Крум Зарков|bg|Крум Зарков}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 7,57%
| {{Партия/Орындар|19|240|#D61920}}
|-
! 6
| style=&quot;background:#E60B4F&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Ақиқат және тек қана ақиқат|«Ақиқат және тек қана ақиқат» халық партиясы|bg|Народна партия „Истината и само истината“}}
| [[Конспирология]], [[жүйеге қарсы|мекемеге қарсы тұру]]
| {{iw|Венцислав Ангелов|Венцислав Ангелов|bg|Венцислав Ангелов}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,10%
| {{Партия/Орындар|0|240|#E60B4F}}
|-
! 7
| style=&quot;background:#4200FF&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | Коалиция «[[Өзгерістерді жалғастырамыз|ПП]]–[[Демократиялық Болгария|ДБ]]»
| [[Либерализм]], [[проеуропеизм]], сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| [[Асен Василев (саясаткер)|Асен Васильев]], [[Атанас Петров Атанасов|Атанас Атанасов]], {{iw|Ивайло Мирчев|Ивайло Мирчев|bg|Ивайло Мирчев (саясаткер)}}, {{iw|Божидар Божанов|Божидар Божанов|bg|Божидар Божанов}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 14,21%
| {{Партия/Орындар|36|240|#4200FF}}
|-
! 8
| style=&quot;background:#C09F62&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | [[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]
| [[Ультра ұлтшылдық]], [[оң популизм]]
| [[Костадин Костадинов (саясаткер)|Костадин Костадинов]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | 13,36%
| {{Партия/Орындар|33|240|#C09F62}}
|-
! 9
| style=&quot;background:#0056A7&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «Менің Болгариям» коалициясы
| [[Батысқа қарсы]], [[солшыл ұлтшылдық]]
| Ивайло Дражев, {{iw|Антон Сираков|Антон Сираков|bg|Антон Сираков}}, Атанас Шмидт, Георгий Вылчев
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,11%
| {{Партия/Орындар|0|240|#0056A7}}
|-
! 10
| style=&quot;background:#0f592a&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Партиялық емес үміткерлер қозғалысы|Партиялық емес үміткерлер қозғалысы|bg|Движение на непартийните кандидати}} 
| [[Тікелей демократия]], [[жүйеге қарсы|мекемеге қарсы тұру]], [[сол популизм]]
| Росен Миленов,&lt;br&gt;Бойко Никифоров,&lt;br&gt;Огнян Боюклиев
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 11
| style=&quot;background:#8A2BE2&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «{{iw|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|bg|Алианс за права и свободи}}» коалициясы
| [[Болгариядағы түріктер|түрік азшылығы]] мүдделері, [[либерализм]]
| {{iw|Хайри Садыков|Хайри Садыков|bg|Хайри Садъков}},&lt;br&gt;{{iw|Румен Йончев|Румен Йончев|bg|Румен Йончев}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 7,49% 
| {{Партия/Орындар|19|240|#8A2BE2}}
|-
! 12
| style=&quot;background:#3c38a6&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | Сыбайлас жемқорлыққа қарсы блок
| [[Либерализм]], сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| {{iw|Тома Белев|Тома Белев|bg|Тома Белев}},&lt;br&gt;{{iw|Даниела Божинова|Даниела Божинова|bg|Даниела Божинова}},&lt;br&gt;{{iw|Константин Бачийски|Константин Бачийски|bg|Константин Бачийски}},&lt;br&gt;{{iw|Иван Манев (саясаткер)|Иван Манев|bg|Иван Манев (саясаткер, 1974 ж.т.)}},&lt;br&gt;{{iw|Мария Капон|Мария Капон|bg|Мария Капон}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 13
| style=&quot;background:#581C63&quot; |
| colspan=&quot;3&quot;|{{iw|Бағынбайтын Болгария|Бағынбайтын Болгария|bg|Бағынбайтын Болгария}}
| [[Сол популизм]], сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| [[Корнелия Нинова]]
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | Жаңа
|-
! 14
| style=&quot;background:#AC2225&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; |{{iw|Ұлылық (партия)|Ұлылық|bg|Величие (партия)}}
| [[Оң популизм]], [[ұлтшылдық]], [[еуроскептицизм]]
| Албена Пекова
| style=&quot;text-align:center&quot; | 4,00%
| {{Партия/Орындар|10|240|#AC2225}}
|-
! 15
| style=&quot;background:#0056A7&quot; |
| colspan=&quot;3&quot;| «[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]-[[Демократиялық күштер одағы|СДС]]» коалициясы
| [[Социал-консерватизм]], [[проеуропеизм]]
| [[Бойко Борисов]],&lt;br&gt;{{iw|Румен Христов|Румен Христов|bg|Румен Христов (политик)}},&lt;br&gt;{{iw|Любен Дилов (саясаткер)|Любен Дилов|bg|Любен Дилов-син}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 26,39%
| {{Партия/Орындар|66|240|#0056A7}}
|-
! 16
| style=&quot;background:#9ebd8f&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «Үшінші наурыз» коалициясы
| [[Ұлтшылдық]], [[жүйеге қарсы|мекемеге қарсы тұру]]
| Камен Попов,&lt;br&gt;Иван Габеров,&lt;br&gt;Весела Драганова
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 17
| style=&quot;background:#0160AA&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | [[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]
| Интересы [[Болгариядағы түріктер|түрік азшылығы]], [[либерализм]]
| [[Делян Пеевски]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | 11,51% 
| {{Партия/Орындар|29|240|#0160AA}}
|-
! 18
| style=&quot;background:#244a1c&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Ұлт (партия)|Ұлт|bg|Нация (партия в България)}}
| [[Ультранационализм]], [[еуроскептицизм]]
| {{iw|Кирил Гумнеров|Кирил Гумнеров|bg|Кирил Гумнеров}} 
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 19
| style=&quot;background:#debd62&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | Болгария қолынан келеді 
| [[Ұлтшылдық]], [[социал-консерватизм]]
| {{нп3|Кузман Илиев|Кузман Илиев|bg|Кузман Илиев}}
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | Жаңа
|-
! 20
| style=&quot;background:#afd0db&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «{{iw|Шұғыла (партия)|Шұғыла|en|Siyanie}}» коалициясы
| Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| Николай Попов,&lt;br&gt;{{iw|Настимир Ананиев|Настимир Ананиев|bg|Настимир Ананиев}},&lt;br&gt;Маргарит Мицев
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 21
| style=&quot;background:#1A493F&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «[[Прогрессивті Болгария]]» коалициясы
| Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес, [[социал-демократия]]
| [[Румен Радев]],&lt;br&gt;[[Гылыб Донев]],&lt;br&gt;{{iw|Димитр Стоянов (саясаткер)|Димитр Стоянов|bg|Димитър Стоянов (саясаткер, 1968 ж.т.)}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 22
| style=&quot;background:#3B5998&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; |{{iw|Болгария ұлттық бірлестігі|Қарсылық|bg|Булгари (партия)}}
| [[Ұлтшылдық]]
| {{iw|Георги Георгиев (саясаткер)|Георги Георгиев|bg|Георги Георгиев – Готи}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,08&lt;br&gt;(«{{iw|КОЙ|КОЙ|bg|КОЙ}}» партиясы),&lt;br&gt;0,07&lt;br&gt;(«{{iw|Болгар ұлттық бірлестігі|Болгарлар|bg|Булгари (партия)}}&lt;nowiki/&gt;» партиясы)
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 23
| style=&quot;background:#048C46&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; |{{iw|Жасылдар партиясы (Болгария)|Жасылдар партиясы|bg|Партия на зелените (България)}}
| [[Жасыл саясат]]
| Владимир Николов
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,20
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 24
| style=&quot;background:#112369&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Халық дауысы (партия)|Халық дауысы|bg|Глас народен}}
| [[Оң популизм]], [[консерватизм]]
| {{iw|Светослав Витков|Светослав Витков|bg|Светослав Витков}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,30
| {{Партия/Орындар|0|240|#112369}}
|-
|}

== Социологиялық сауалнамалар ==
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible sortable sticky-header-multi&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;&quot;
! style=&quot;width:130px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Агенттік
! style=&quot;width:110px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Өткізу кезеңі
! style=&quot;width:50px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Іріктеу
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Прогрессивті Болгария|ПБ]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]-[[Демократиялық күштер одағы|СДС]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Өзгерістерді жалғастырамыз|ПП]]–[[Демократиялық Болгария|ДБ]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы|ДПС]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Болгария социалистік партиясы|БСП]] – {{iw|БСП – Біріккен солшылар|ОЛ|bg|БСП – Обединена левица}}
! style=&quot;width:35px;&quot;| {{iw|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|АПС|bg|Алианс за права и свободи}}
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Мұндай адамдар бар|ЕТН]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| {{iw|Мораль, бірлік, намыс|МЕЧ|bg|Морал, единство, чест}}
! style=&quot;width:35px;&quot;| {{iw|Ұлылық (партия)|Ұлылық|bg|Величие (партия)}}
! style=&quot;width:35px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| [[Болгарияның саяси партиялары|Басқалар]]
! style=&quot;width:35px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Ешкім
! style=&quot;width:30px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Артықшылығы
! style=&quot;width:30px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Шешілген жоқ
|-
! style=&quot;background:#1A493F&quot; |
! style=&quot;background:#0056A7&quot; |
! style=&quot;background:#4200FF&quot; |
! style=&quot;background:#C09F62&quot; |
! style=&quot;background:#0160AA&quot; |
! style=&quot;background:#D61920&quot; |
! style=&quot;background:#8A2BE2&quot; |
! style=&quot;background:#4BB9DE&quot; |
! style=&quot;background:#1A2C44&quot; |
! style=&quot;background:#AC2225&quot; |
|-
|Сова Харис&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.investor.bg/a/516-politika/429063-sova-haris-pri-izbori-dnes-335-shte-poluchi-radev-19-gerb-112-pp-db|title=&quot;Сова Харис&quot;: При избори днес 33,5% ще получи Радев, 19% ГЕРБ, 11,2% ПП-ДБ|lang=bg|website=Investor.bg|accessdate=2026-04-13}}&lt;/ref&gt;
|2-6 сәуір 2026
|800
|style=&quot;background:#d2dbd9&quot; |'''33,6'''&lt;br&gt;(94)
|19,0&lt;br&gt;(53)
|11,2&lt;br&gt;(31)
|7,8&lt;br&gt;(22)
|9,7&lt;br&gt;(27)
|4,5&lt;br&gt;(13)
|2,3&lt;br&gt;(0)
| –
|3,1&lt;br&gt;(0)
|2,0&lt;br&gt;(0)
|3,1&lt;br&gt;(0)
|3,7&lt;br&gt;(0)
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#204a41; color: white;&quot; |14,6
| -
|-
|Gallup&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gallupinternational.bg/49553/%d0%b5%d0%bb%d0%b5%d0%ba%d1%82%d0%be%d1%80%d0%b0%d0%bb%d0%bd%d0%b8-%d0%bd%d0%b0%d0%b3%d0%bb%d0%b0%d1%81%d0%b8-%d0%bf%d1%80%d0%b5%d0%b7-%d0%bf%d1%8a%d1%80%d0%b2%d0%b0%d1%82%d0%b0-%d1%82%d1%80%d0%b5/|title=Електорални нагласи през първата третина на кампанията|lang=bg|website=Gallup International Balkan|date=2026-04-03|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;
|20-30 наурыз 2026
|820
|style=&quot;background:#d2dbd9&quot; |'''27,7'''
|22,8
|10,6
|6,3
|10,4
|2,9
|0,9
|2,8
|2,7
|1,8
|8,5
|2,6
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#204a41; color: white;&quot; |4,9
| -
|-
|Alpha Research&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://alpharesearch.bg/post/1045-obshtestveni-i-elektoralni-naglasi.html|title=Обществени и електорални нагласи. Проблемите, стратегическите партньори, очаквана управленска конфигурация|lang=bg|website=alpharesearch.bg|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;
|19-26 наурыз 2026
|1000
|style=&quot;background:#d2dbd9&quot; |'''30,8'''
|21,2
|11,1
|6,9
|9,8
|3,9
|1,2
|1,4
|3,0
|2,7
|8,0
| -
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#204a41; color: white;&quot; |9,6
| -
|-
|Market Links&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://offnews.bg/politika/alfa-risarch-dava-29-4-na-radev-market-links-24-4-863503.html|title=Алфа рисърч дава 29,4% на Радев, Маркет линкс - 24,4% — OFFNews|lang=BG|website=offnews.bg|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;
|17–21 наурыз 2026
|1008
|style=&quot;background:#d2dbd9&quot; |'''24,4'''
|18,6
|11,1
|4,6
|8,8
|3,1
|1,4
|0,9
|2,7
|2,0
|6,2
|1,2
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#204a41; color: white;&quot; |5,8
|14,9
|-
| colspan=&quot;3&quot;| '''20 наурыз 2026'''
| colspan=&quot;13&quot;| '''Сайлау науқанының басталуы'''
|- style=&quot;background:#EFEFEF;&quot;
|'''{{iw|Болгариядағы парламент сайлауы (қазан 2024)|2024 жылғы нәтиже|bg|Парламентарни избори в България (октомври 2024)}}'''&lt;ref name = 'elections2024'/&gt;
|27 қазан 2024
|2 517 201
| -
|style=&quot;background:#CCE6FF&quot;|'''26,4'''
|14,2
|13,4
|11,5
|7,6
|7,5
|6,8
|4,6
|4,0
|4,0
| -
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#0056A7; color:white;&quot; |12,2
| -
|-
|}

== Нәтижелер ==
[[Сурет:Bulgaria 2026 election.png|thumb|Сайлау нәтижелері бойынша «[[Прогрессивті Болгария]]» [[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]] жеңіске жеткен [[Қыржали облысы|Қыржали облысын]] қоспағанда, [[Болгария]]ның барлық дерлік [[Болгарияның әкімшілік бөлінісі|облыстарында]] көпшілік дауысқа ие болды.]]
Сайлау қорытындысы бойынша бұрынғы [[Болгария президенті|президент]] [[Румен Радев]] сайлау қарсаңында құрған және [[Халық жиналысы]]ндағы орындардың жартысынан көбін иеленген «Прогрессивті Болгария» коалициясы жеңіске жетті. [[Болгариядағы парламент сайлауы (1997)|1997 жылғы сайлау]]дан бері алғаш рет бір саяси күш парламенттегі орындардың абсолютті көпшілігін иелене алды.&lt;ref name=&quot;Bulgaria_enters_uncharted_territory&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/bulgaria-enters-uncharted-territory-as-radev-wins-big/a-76856059|title=Bulgaria enters uncharted territory as Radev wins big|lang=en|website=dw.com|access-date=|accessdate=2026-04-23}}&lt;/ref&gt; Өткен шақырылымдағы парламентте билеуші коалиция құрамына кірген және [[Росен Желязков]] үкіметін қолдаған партиялар («[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]-[[Демократиялық күштер одағы|СДС]]&lt;nowiki/&gt;» коалициясы, «[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Болгар социалистік партиясы]] – Біріккен солшылдар» коалициясы, «[[Мұндай халық бар]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы және «[[Құқықтар мен бостандықтар альянсы]]&lt;nowiki/&gt;») сайлаушылардың қолдауынан айырылып, Халық жиналысындағы өкілдігін азайтты, ал олардың кейбіреулері парламентке өте алмады. Бұрынғы премьер-министр [[Бойко Борисов]]тың «ГЕРБ — СДС» коалициясы өз тарихында алғаш рет 20%-дан аз дауыс жинады. [[Болгариядағы түріктер|Түрік ұлттық азшылығы]]ның қолдауына сүйенетін «[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;» [[Болгариядағы парламент сайлауы (1994)|1994 жылғы сайлау]]дан бергі ең төменгі нәтижесін көрсетіп, Халық жиналысында 21 орынға ие болды. Өткен парламенттік коалицияның қалған саяси күштері (Болгар социалистік партиясы, «Мұндай халық бар» және «Құқықтар мен бостандықтар альянсы») парламентке өте алмады, бұл ретте [[Болгар Коммунистік партиясы]]ның мұрагері болып табылатын Болгар социалистік партиясы өз тарихында алғаш рет парламентте ұсынылмайтын болды. Өткен шақырылымда болған барлық дерлік ұлтшыл және [[Оңшыл популизм|оңшыл]] [[Оңшыл популизм|популистік]] партиялар, соның ішінде «МЕЧ» пен «Величие», [[Электрлік кедергі|пайыздық кедергі]]ден өте алмады. Алдыңғы шақырылыммен салыстырғанда орындардың 60%-дан астамын жоғалтқан «[[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы жалғыз ерекшелік болды. Сайлау қорытындысы бойынша өкілдігін арттырған алдыңғы шақырылымдағы жалғыз күш — «[[Өзгерістерді жалғастырамыз»]] және «[[Демократиялық Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» [[Оңшыл центризм|оңшыл центристтік]] [[Проеуропеизм|еуропашыл]] коалициясы болды, ол сайлау жеңімпазы «Прогрессивті Болгария» сияқты өз бағдарламасында сыбайлас жемқорлыққа қарсы күреске баса назар аударады.&lt;ref name=&quot;Which_Parties_Will_Not2&quot;&gt;{{Cite news|title=Which Parties Will Not Make It Into the New Parliament Following the Elections?|url=https://bntnews.bg/news/which-parties-will-not-make-it-into-the-new-parliament-following-the-elections-1389512news.html|website=БНТ Новини|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bulgaria_enters_uncharted_territory&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;The_2026_snap_elections&quot;&gt;{{Cite web|url=https://whogoverns.eu/the-2026-snap-elections-in-bulgaria-we-continue-the-change/|title=The 2026 snap elections in Bulgaria: We continue the change! {{!}} Who Governs Europe|lang=en|first=Fernando Casal|last=Bertoa|website=whogoverns.eu|date=2026-04-21|access-date=|accessdate=2026-04-23}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|+Нәтижелер
| colspan=&quot;7&quot; |[[Сурет:Bulgaria National Assembly 2026.svg|ортаға]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Партия/коалиция
!Дауыс саны
!%
!Мандаттар саны
!Өзгерту
|-
| style=&quot;background-color:#1A493F&quot; |
| align=&quot;left&quot; |[[Прогрессивті Болгария]]
|1&amp;nbsp;444&amp;nbsp;920
|44,594
|131
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#0056A7&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]–[[Демократиялық күштер одағы|СДС»]] коалициясы
|433&amp;nbsp;755
|13,387
|39
|{{loss}}27
|-
| style=&quot;background-color:#4200FF&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«[[Продолжаем перемены|ПП]]–[[Демократическая Болгария|ДБ]]» коалициясы
|408&amp;nbsp;846
|12,618
|37
|{{gain}}1
|-
| style=&quot;background-color:#0160AA&quot; |
| align=&quot;left&quot; |[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]
|230&amp;nbsp;693
|7,120
|21
|{{loss}}8
|-
| style=&quot;background-color:#C09F62&quot; |
| align=&quot;left&quot; |[[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]
|137&amp;nbsp;940
|4,257
|12
|{{loss}}21
|-
| style=&quot;background-color:#1A2C44&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Мораль, бірлік, намыс|Мораль, бірлік, намыс|bg|Морал, единство, чест}}
|104&amp;nbsp;506
|3,225
|0
|{{loss}}11
|-
| style=&quot;background-color:#AC2225&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Ұлылық (партия)|Ұлылық|bg|Величие (партия)}}
|100&amp;nbsp;572
|3,104
|0
|{{loss}}10
|-
| style=&quot;background-color:#D61920&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«[[Болгария социалистік партиясы|БСП]] – {{iw|БСП – Біріккен солшылар|Біріккен солшылар|bg|БСП – Обединена левица}}&lt;nowiki/&gt;» коалициясы
|97&amp;nbsp;753
|3,017
|0
|{{loss}}19
|-
| style=&quot;background-color:#afd0db&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«{{iw|Шұғыла (партия)|Шұғыла|en|Siyanie}}&lt;nowiki/&gt;» коалициясы
|93&amp;nbsp;559
|2,887
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#8A2BE2&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|bg|Алианс за права и свободи}}
|50&amp;nbsp;759
|1,567
|0
|{{loss}}19
|-
| style=&quot;background-color:#4BB9DE&quot; |
| align=&quot;left&quot; |[[Мұндай халық бар]]
|23&amp;nbsp;861
|0,736
|0
|{{loss}}17
|-
| style=&quot;background-color:#3c38a6&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Сыбайлас жемқорлыққа қарсы блок
|18&amp;nbsp;999
|0,586
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#0C73AD&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«{{iw|Көк Болгария|Көк Болгария|bg|Синя България}}&lt;nowiki/&gt;» коалициясы
|18&amp;nbsp;640
|0,575
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#debd62&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Болгария қолынан келеді
|17&amp;nbsp;263
|0,533
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#7aa148&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Тікелей демократия (партия)|Тікелей демократия|bg|Пряка демокрация (партия в България)}}
|10&amp;nbsp;032
|0,310
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#244a1c&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Ұлт (партия)|Ұлт|bg|Нация (партия в България)}}
|9&amp;nbsp;804
|0,303
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#0f592a&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Партиялық емес үміткерлер қозғалысы|Партиялық емес үміткерлер қозғалысы|bg|Движение на непартийните кандидати}}
|9&amp;nbsp;761
|0,301
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#581C63&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Бағынбайтын Болгария|Бағынбайтын Болгария|bg|Непокорна България}}
|6&amp;nbsp;221
|0,192
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#112369&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Халық дауысы (партия)|Халық дауысы|bg|Глас народен}}
|4&amp;nbsp;665
|0,144
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#E60B4F&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Ақиқат және тек қана ақиқат|«Ақиқат және тек қана ақиқат» халық партиясы|bg|Народна партия „Истината и само истината“}}
|4&amp;nbsp;392
|0,136
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#0056A7&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«Менің Болгариям» коалициясы
|4&amp;nbsp;358
|0,135
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#048C46&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Жасылдар партиясы (Болгария)|Жасылдар партиясы|bg|Партия на зелените (България)}}
|3&amp;nbsp;027
|0,093
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#3B5998&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Болгария ұлттық бірлестігі|Қарсылық|bg|Булгари (партия)}}
|1&amp;nbsp;897
|0,059
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#9ebd8f&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«Үшінші наурыз» коалициясы
|1&amp;nbsp;840
|0,057
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:gray&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Тодор Тодоров Батков ([[Тәуелсіз үміткер|Тәуелсіз]])
|2&amp;nbsp;093
|0,065
|0
| —
|-
| colspan=&quot;2&quot; | '''Барлығы'''
| '''3&amp;nbsp;240&amp;nbsp;156'''
| '''100'''
| '''240'''
| —
|-
! colspan=&quot;6&quot; |
|-
| colspan=&quot;2&quot; | Үміткерға арналған дауыстар
| 3&amp;nbsp;240&amp;nbsp;156
| 98,46
| —
| —
|-
| colspan=&quot;2&quot; |[[Бәріне қарсымын]]
|50&amp;nbsp;733
| 1,54
| —
| —
|-
| colspan=&quot;2&quot; | '''Барлығы'''
| '''3&amp;nbsp;290&amp;nbsp;889'''
| '''100'''
| —
| —
|-
! colspan=&quot;6&quot; |
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |Жарамды дауыстар
|3&amp;nbsp;290&amp;nbsp;889
|97,93
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |Жарамсыз дауыстар
|69&amp;nbsp;441
|2,07
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |'''Барлығы'''
|'''3&amp;nbsp;360&amp;nbsp;330'''
|'''100'''
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |Сайлаушылар/келу
|6&amp;nbsp;575&amp;nbsp;151
|51,11
|-
| colspan=&quot;7&quot; align=&quot;left&quot; |Дереккөз: [https://results.cik.bg/pe202604/rezultati/index.html ОСК қорытынды нәтижелері]
|}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Еуропадағы 2026 сайлау|Болгария]]
[[Санат: 026 жыл Болгарияда]]
[[Санат:Болгариядағы парламенттік сайлау]]</text>
      <sha1>3jm12ikrn6q6u1yg0pojry467oh6okv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591513</id>
      <parentid>3591512</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T00:14:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <origin>3591513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67179" sha1="7651qbz9hziv91w2ifzgudybj0ibhpy" xml:space="preserve">{{Сайлау
 | алдыңғы сайлау = Болгариядағы парламент сайлауы (2024)
 | алдыңғы сайлау жылы = 2024
 | байрақ = 
 | ел = Болгария
 | келесі сайлау = Болгариядағы парламент сайлауы (2030)
 | келесі сайлау жылы = 2030
 | сайлау атауы = Болгариядағы парламент сайлауы
 | сайлау күні = [[19 сәуір]] [[2026 жыл]]
 | қатысқандар қатынасы = 51,11%

 | сурет1 = Rumen Radev official portrait (cropped 2).jpg
 | түс1 = #1A493F
 | кандидат1 = [[Радев, Румен|Румен Радев]]
 | партия1 = [[Прогрессивті Болгария]]
 | дауыс1 = 1444924
 | пайыз1 = 44.59
 | орын1 = 131
 | алдыңғы орын1 = 0
 
 | сурет2 = Бойко Борисов (52537903952).jpg
 | түс2 = #0056A7
 | кандидат2 = [[Борисов, Бойко|Бойко Борисов]]
 | партия2 = [[ГЕРБ]]—[[Демократиялық күштер одағы|СДС]]
 | дауыс2 = 433755
 | пайыз2 = 13.39
 | орын2 = 39
 | алдыңғы орын2 = 66

 | сурет3 = Asen Vasilev 2023.jpg
 | түс3 = #4200FF
 | кандидат3 = [[Василев, Асен (саясаткер)|Асен Василев]]
 | партия3 = [[Өзгерістерді жалғастырамыз|ӨЖ]]—[[Демократиялық Болгария|ДБ]]
 | дауыс3 = 408845
 | пайыз3 = 12.62
 | орын3 = 37
 | алдыңғы орын3 = 36

 | сурет4 = Delyan Peevski 1 (portrait).jpg
 | түс4 = #0160AA
 | кандидат4 = [[Пеевски, Делян|Делян Пеевски]]
 | партия4 = [[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы|ҚБҚ (DPS)]]
 | дауыс4 = 230693
 | пайыз4 = 7.12
 | орын4 = 21
 | алдыңғы орын4 = 29

 | сурет5 = Костадин Костадинов снимка (cropped).jpg
 | түс5 = #C09F62
 | кандидат5 = [[Костадинов, Костадин (саясаткер)|Костадин Костадинов]]
 | партия5 = [[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]
 | дауыс5 = 137940
 | пайыз5 = 4.26
 | орын5 = 12
 | алдыңғы орын5 = 33

 | сурет6 = Radostin Vasilev 51NS.png
 | түс6 = #1A2C44
 | кандидат6 = [[Василев, Радостин|Радостин Василев]]
 | партия6 = [[Мораль, Бірлік, Намыс|МЕЧ]]
 | дауыс6 = 104506

 | пайыз6 = 3.23
 | орын6 = 0
 | алдыңғы орын6 = 11
 | нәтиже = «[[Прогрессивті Болгария]]» коалициясының жеңісі
 
 
 }}
'''Болгариядағы парламенттік сайлау''' 2026 жылдың 19 сәуірінде өтті. Сайлаудың өткізілуіне 2025 жылдың 11 желтоқсанында сыбайлас жемқорлыққа қарсы наразылықтар аясында орын алған («[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының өкілі) [[Росен Желязков]] үкіметінің отставкасы себеп болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/18/bulgaria-%e2%81%a0to-hold-snap-parliamentary-election-on-april-19-after-protests|title=Bulgaria ⁠to hold snap parliamentary election on April 19 after protests|lang=en|website=Al Jazeera|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt; Бұл [[Болгариядағы саяси дағдарыс (2021—2026)|алты жылдық саяси дағдарыс]] салдарынан [[Болгариядағы парламент сайлауы (2021)|2021 жыл]]дан бері өткізілген жетінші [[Мерзімінен бұрын сайлау|кезектен тыс сайлау]] болды.

Сайлауда бұрынғы [[Болгария президенті|президент]] [[Румен Радев]] сайлау қарсаңында құрған «[[Прогрессивті Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» [[сол центризм]] коалициясы жеңіске жетті. «Прогрессивті Болгария» [[Болгария Халық жиналысы|Халық жиналысы]]ндағы орындардың жартысынан көбіне (131 мандат) ие болып, бірпартиялық үкімет құруға мүмкіндік алды. Екінші орынды бұрынғы [[Болгария үкімет басшыларының тізімі|премьер-министр]] [[Бойко Борисов]]тың «[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]» партиясы мен [[Демократиялық күштер одағы]]нан құралған билеуші коалициясы (39 мандат), ал үшінші орынды «Өзгерістерді жалғастырамыз» және «Демократиялық Болгария» партияларының оңшыл орталық коалициясы (37 мандат) иеленді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/bulgaria-pro-russia-rumen-radev-wins-election/a-76846189|title=Bulgaria: Pro-Russia Rumen Radev wins ‌election|lang=en|website=dw.com|access-date=|accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rumen_Radevs_party_wins&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cm2kgm1zpgro|title=Rumen Radev's party wins Bulgarian election|lang=en|website=www.bbc.com|date=2026-04-20|access-date=|accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bgnes.com/politics/final-election-results-in-bulgaria-former-president-radev-s-party-wins-a-majority|title=Final election results in Bulgaria: Former President Radev’s party wins a majority|lang=en|website=BGNES News Agency|date=2026-04-20|access-date=|accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt; Парламентке, сондай-ақ, 1994 жылғы сайлаудан бергі ең төменгі нәтижесін көрсеткен «[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;» және алдыңғы шақырылыммен салыстырғанда орындарының 60%-дан астамын жоғалтқан ұлтшыл «[[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы өтті. [[Болгар Коммунистік партиясы]]ның мұрагері болып табылатын [[Болгар социалистік партиясы]] өз тарихында алғаш рет парламентке өте алмады.&lt;ref name=&quot;Which_Parties_Will_Not&quot;&gt;{{Cite news|title=Which Parties Will Not Make It Into the New Parliament Following the Elections?|url=https://bntnews.bg/news/which-parties-will-not-make-it-into-the-new-parliament-following-the-elections-1389512news.html|website=БНТ Новини|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=A Decisive Win Raises Bulgarians’ Hopes for Change|first=Carlotta GallReporting from|last=Sofia|url=https://www.nytimes.com/2026/04/20/world/europe/bulgaria-election-result-rumen-radev.html|website=The New York Times|id=0362-4331|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.courthousenews.com/bulgarias-political-instability-ends-but-with-a-pro-russian-twist|title=Bulgaria's political instability ends, but with a pro-Russian twist|lang=en|first=Cain|last=Burdeau|website=Courthouse News Service|date=2026-04-20|access-date=|accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;

== Алғышарттары ==
2024 жылғы қазандағы парламенттік сайлау [[Росен Желязков]] бастаған үкіметтің құрылуына әкелді. Бұл үкіметке «[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]-[[Демократиялық күштер одағы|СДС]]&lt;nowiki/&gt;» және «[[Болгар социалистік партиясы|БСП]] – Біріккен солшылдар» коалициялары мен «[[Мұндай халық бар]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы қолдау көрсетті, ал «[[Құқықтар мен бостандықтар альянсы]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы үкіметке [[сенім вотумы]] туралы дауыс беру кезінде қолдау білдіріп отырды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-prime-minister-zhelyazkov-borissov-6d053e278ddffeacc522c2313aea4006|title=Bulgaria's parliament approves new coalition government led by centre-right's Rosen Zhelyazkov|lang=en|website=AP News|date=2025-01-16|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt; Алайда, 2025 жылғы наурызда [[Болгария Конституциялық соты]]ның шешімімен парламентке ұлтшыл «Ұлылық» партиясы өтті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://russian.news.cn/20250314/412c7033bd2f4b4b97ea1a3beb7848bf/c.html|title=Конституционный суд Болгарии признал незаконным избрание 16 депутатов парламента|website=russian.news.cn|access-date=|accessdate=2026-04-08|lang=ru}}&lt;/ref&gt; Бұл билеуші коалиция депутаттарының санын 121-ге дейін азайтып, оппозицияда 119 мандат қалды.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Ще остане ли стабилно управлението след влизането на &quot;Величие&quot; в парламента?|first=Милена|last=Кирова|url=https://bntnews.bg/news/shte-ostane-li-stabilno-upravlenieto-sled-vlizaneto-na-velichie-v-parlamenta-1331404news.html|website=БНТ Новини|date=2025-03-19|access-date=2026-04-08|lang=bg}}&lt;/ref&gt;

«[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы|ДПС]] – Жаңа бастама» коалициясының көшбасшысы [[Делян Пеевски]] парламенттегі мандаттардың қайта бөлінуі билеуші коалицияның көпшілік дауысынан айырылуына әкеп соқтырған жағдайда, Росен Желязков үкіметін қолдауға уәде берді. Бұған жауап ретінде «[[Құқықтар мен бостандықтар альянсы]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы коалициядан шықты, өйткені Пеевскидің қатысуымен үкіметті қолдау мүмкін емес деп санады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mediapool.bg/dps-dogan-reshi-napuska-upravlyavashtoto-mnozinstvo-news370294.html|title=ДПС-Доган реши: Напуска управляващото мнозинство|lang=bg-BG|website=Mediapool.bg|date=2025-04-15|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/778748-alliance-for-rights-and-freedoms-refuses-to-endorse-govt-with-mrf-new-beginnin|title=Alliance for Rights and Freedoms Refuses to Endorse Govt with MRF - New Beginning Overt or Covert Support, Leader Chakarov Says|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt; Бірнеше күннен кейін үкімет Пеевски бастаған «ДПС – Жаңа бастама» коалициясының дауыстарының арқасында сенім вотумын алды.

2025 жылғы 11 желтоқсанда Росен Желязков үкіметі 2026 жылға арналған бюджетке және биліктегі сыбайлас жемқорлыққа қарсы бірнеше аптаға созылған [[Болгариядағы наразылықтар (2025)|наразылықтар]]дан кейін отставкаға кетті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-government-collapse-resigns-pm-rosen-zhelyazkov/|title=Bulgarian government collapses after weeks of mass protests|lang=en|website=POLITICO|date=2025-12-11|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Bulgarian government resigns after mass anti-corruption protests|first=Jon|last=Henley|url=https://www.theguardian.com/world/2025/dec/11/bulgarian-government-resigns-mass-anti-corruption-protests|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2025-12-11|access-date=2026-04-08|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/c0r9pkjp94jo|title=Премьер-министр и правительство Болгарии ушли в отставку после массовых протестов|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2025-12-11|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;

2026 жылғы 19 қаңтарда [[Болгария президенті]] [[Румен Радев]] 2026 жылғы парламенттік сайлауға қатысу үшін қызметінен кетті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/19/bulgarias-president-says-he-is-stepping-down-ahead-of-snap-elections|title=Bulgaria’s President Rumen Radev says he will resign ahead of snap election|lang=en|website=Al Jazeera|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/8362913|title=Президент Болгарии ушел за властью|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2026-01-20|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt; 2 наурызда Румен Радев құрамына «[[Социал-демократтардың саяси қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Социал-Демократиялық партия (Болгария)|Социал-демократиялық партия]]&lt;nowiki/&gt;» және «Біздің халық» қозғалысы кіретін «[[Прогрессивті Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» үшпартиялық коалициясын тіркеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/ex-bulgaria-president-rumen-radev-run-snap-election-new-coalition/|title=Ex-Bulgarian President Radev tipped to win general election with new coalition|lang=en|website=POLITICO|date=2026-03-02|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Bulgaria's popular ex-president sets up alliance to run in April 19 election|url=https://www.reuters.com/world/europe/bulgarias-former-president-radev-registers-party-run-april-19-election-2026-03-02/|website=Reuters|date=2026-03-02|access-date=2026-04-08|lang=en}}&lt;/ref&gt; Кейіннен «Прогрессивті Болгария» коалициясына жекелеген мүшелерін коалициялық тізім бойынша ұсыну мүмкіндігімен «[[ВМРО – Болгар ұлттық қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы қолдау білдірді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fakti.bg/bulgaria/1041575-vmro-supports-progressive-bulgaria-leaders-of-voivodes-will-not-be-on-the-lists|title=VMRO supports Progressive Bulgaria, leaders of voivodes will not be on the lists|lang=en|website=Fakti.bg|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/1075799-progressive-bulgaria-leader-radev-says-his-coalition-will-win-early-elections-an|title=Progressive Bulgaria Leader Radev Says His Coalition Will Win Early Elections And Will Establish Governance with Clear Rules|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.bg/politics/vmro-vlizat-v-listite-na-partiyata-na-rumen-radev.html|title=ВМРО влизат в листите на партията на Румен Радев|lang=bg|website=News.bg|date=2026-03-11|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.actualno.com/politics/vmro-shte-ima-svoi-hora-v-listite-na-rumen-radev-news_2566950.html|title=ВМРО ще има свои хора в листите на Румен Радев|lang=bg|website=Actualno.com|date=2026-03-11|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;

Румен Радев отставкаға кеткеннен кейін ел президентінің міндетін сол кездегі [[Болгария вице-президенті|вице-президент]] [[Илияна Йотова]] атқарды. 2026 жылғы 18 ақпанда Илияна Йотова [[Андрей Гюров]]қа сайлауға дейінгі кезеңде уақытша үкіметті басқаруды ұсынып, сайлау күнін 2026 жылғы 19 сәуірге белгіледі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/bulgaria-interim-government-president-elections-yotova-instability-c26f450ecbf8c28ec441306210493bd0|title=Bulgarian president appoints caretaker government and sets snap election date for April 19|lang=en|website=AP News|date=2026-02-18|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/11/bulgarias-president-picks-senior-central-bank-official-as-acting-pm|title=Bulgaria’s president picks senior central bank official as acting PM|lang=en|website=Al Jazeera|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=В Болгарии парламентские выборы назначены на 19 апреля|url=https://www.interfax.ru/world/1073496|website=INTERFAX.RU|date=2026-02-18|access-date=2026-04-08|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Сайлау жүйесі ==
[[Болгария Халық жиналысы]]ның 240 депутаты [[Ашық тізімдері бар сайлау жүйесі|ашық тізім]]ді [[пропорционалды сайлау жүйесі]] негізінде сайланады. Ел 31 көпмандатты округке бөлінген, олардың әрқайсысынан төрттен он тоғызға дейін депутат сайланады. Көпмандатты округтер негізінен [[Болгарияның әкімшілік бөлінісі|елдің әкімшілік бөлінісі]]не сәйкес келеді: София астанасы үш округке, ал көлемі жағынан екінші қала Пловдив екі округке бөлінген.&lt;ref name=&quot;OSCE_ODIHR_Interim_Report&quot;&gt;{{Статья|ссылка=https://odihr.osce.org/odihr/663124|заглавие=Bulgaria, Early Parliamentary Elections, 19 April 2026: Interim Report|год=2026|язык=en|издание=OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights|издательство=Organization for Security and Co-operation in Europe|тип=сайт|месяц=4|число=1}}&lt;/ref&gt; Барлық партиялар мен коалициялар үшін [[Электрлік кедергі|пайыздық кедергі]] 4%-ды құрайды. Осы межеден өткен партиялар арасындағы орындар [[Хэр әдісі]]н қолдана отырып, ең үлкен қалдық әдісі бойынша бөлінеді.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.iskramihaylova.eu/elections?lang=en|title=Elections. What we need to know|lang=en|website=Iskra Mihaylova|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.idea.int/answer/ans93801645461599|title=Electoral system for national legislature|lang=en|website=International IDEA|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.novinite.com/articles/226542/For+the+First+Time%3A+Bulgaria+holds+Simultaneous+National+Parliamentary+and+European+Elections|title=For the First Time: Bulgaria holds Simultaneous National Parliamentary and European Elections|website=www.novinite.com|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;

== Сайлау науқаны ==
Сайлауға қатысу үшін 14 саяси партия мен 10 коалицияның тізімі бойынша 4786 үміткер, сондай-ақ 1 тәуелсіз үміткер ұсынылды. Үміткерлер арасындағы әйелдердің үлесі шамамен 30%-ды (1439 адам) құрады. 9 наурызға дейін қоғамдық тексеру үшін дайындалған сайлаушылардың алдын ала тізіміне 6 641 768 адам, оның ішінде 121 708 жаңа сайлаушы енді.&lt;ref name=&quot;OSCE_ODIHR_Interim_Report2&quot;&gt;{{Статья|ссылка=https://odihr.osce.org/odihr/663124|заглавие=Bulgaria, Early Parliamentary Elections, 19 April 2026: Interim Report|год=2026|язык=en|издание=OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights|издательство=Organization for Security and Co-operation in Europe|тип=сайт|месяц=4|число=1}}&lt;/ref&gt;

Сайлауды дайындау және өткізу үшін құрылған [[Андрей Гюров]] үкіметі сайлаудағы ықтимал заң бұзушылықтардың жолын кесуге бағытталған іс-шаралар туралы үнемі есеп беріп отырды. Бұл бұзушылықтар негізінен сайлаушыларды сатып алу және оларға қысым көрсету айыптарымен байланысты болды. 2026 жылғы 23 наурызда [[Болгарияның ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрлігі]] заң бұзушылықтар туралы 151 хабарлама түскенін, оның 126-сы сайлаушыларды сатып алуға, ал 5-еуі заңсыз үгіт-насихатқа қатысты екенін хабарлады; бұл ретте 53 іс бойынша алдын ала тергеу амалдары жүргізілді. 25 наурызда Ішкі істер министрлігі [[Кырджали]] қаласындағы жергілікті пошта бөлімшесінің басшысын сайлаушыларды «[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]на» дауыс беруге көндіру үшін қызметкерлерге қысым көрсетті деген айыппен ұстады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fakti.bg/bulgaria/1044153-zadarjaha-shefa-na-poshtata-v-kardjali-zaradi-samnenia-za-izborna-agitacia|title=The head of the post office in Kardzhali was detained on suspicion of election campaigning|lang=en|website=Fakti.bg - Да извадим фактите наяве|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; 26 наурызда Ішкі істер министрі [[Емил Дечев]]тің хабарлауынша, «Құқықтар мен бостандықтар қозғалысының» мүшелері мэр мен ДПС-тен парламентке кандидаттың бастауымен ұсталған пошта бөлімшесінің басшысын босату үшін полиция ғимаратына кіріп кетпек болған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Бұл жағдай Болгария ІІМ мен олигарх [[Делян Пеевски]] басқаратын «Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы» арасындағы дауыстарды сатып алу айыптары бойынша кең ауқымды текетірестің бір бөлігіне айналды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/bg/izglezda-kato-sabotaz-proverki-sresu-gurov-decev-i-drugite/a-76840258|title=Изглежда като саботаж: проверки срещу Гюров, Дечев и другите|lang=bg|website=dw.com|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; Өз кезегінде, «Құқықтар мен бостандықтар қозғалысының» өкілдері сайлау науқаны кезіндегі полицияның озбырлығына шағымданып, [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы|ЕҚЫҰ]]-ға жүгінді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dnevnik.bg/bulgaria/2026/03/31/4898527_dps_podade_signal_do_osse_za_policeiski_natisk_predi/|title=ДПС подаде сигнал до ОССЕ за полицейски натиск преди изборите|lang=bg|last=Дневник|website=www.dnevnik.bg|date=2026-03-31|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;

2026 жылғы 26 наурызда Ішкі істер министрі Емил Дечев [[Сайлаудағы бұзушылықтар|сайлау заңнамасын бұзу оқиғалары]]ның саны [[Болгариядағы парламент сайлауы (2024)|2024 жылғы қазандағы парламенттік сайлау]] алдындағы кезеңмен салыстырғанда 500–600%-ға өскенін мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/03/26/bulgarias-april-elections-dozens-arrested-in-new-police-crackdowns-against-vote-buying/|title=Bulgaria’s April elections: Dozens arrested in new police crackdowns against vote-buying|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-03-26|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; Әсіресе сайлаушыларды сатып алу әрекеттерінің саны ерекше артты. Сайлаушыларды сатып алуға қарсы алғашқы полиция операциясы 18 наурызда [[Хасково]]да өтіп, нәтижесінде үш адам ұсталды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/03/19/bulgarias-interior-ministry-in-special-operations-against-vote-buying-ahead-of-april-elections/|title=Bulgaria’s Interior Ministry in special operations against vote-buying ahead of April elections|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-03-19|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; 14 сәуірге қарай жүргізілген полиция операцияларының нәтижесінде 1 миллион еуродан астам қаражат тәркіленді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/04/14/bulgarias-april-elections-million-euro-seized-so-far-in-police-operations-against-vote-buying/|title=Bulgaria’s April elections: Million euro seized so far in police operations against vote-buying|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-04-14|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; 16 сәуірде [[Варна]]дағы ұйымдасқан қылмыстық топтың төрт мекенжайы бойынша жүргізілген операция барысында 200 мың еуро алынып, төрт адам қамауға алынды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/04/17/bulgarias-april-elections-200-000-euro-for-vote-buying-found-in-varna-four-arrested/|title=Bulgaria’s April elections: 200 000 euro for vote-buying found in Varna, four arrested|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-04-17|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/bg/news/bulgaria/1107618-vav-varna-sa-otkriti-200-000-evro-za-kupuvane-na-glasove-arestuvani-sa-chetirim|title=Във Варна са открити 200 000 евро за купуване на гласове, арестувани са четирима души и се води разследване по случая, съобщи Георги Кандев|lang=bg|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;

Болгария үкіметі сайлау инфрақұрылымын сыртқы араласудан, дезинформациядан және кибершабуылдардан қорғауға бағытталған бірқатар бастамаларды ұсынды. Олардың қатарында 2026 жылғы 23 наурызда [[Болгарияның Сыртқы істер министрі|Сыртқы істер министрлігі]] жанынан дезинформация мен гибридтік қатерлерге қарсы іс-қимыл жөніндегі уақытша үйлестіру тетігінің құрылуы бар.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/1090255-foreign-ministry-establishes-temporary-mechanism-to-counter-disinformation-ahead|title=Foreign Ministry Establishes Temporary Mechanism to Counter Disinformation Ahead of Snap Elections|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Foreign Ministry Sets Up Mechanism to Counter Disinformation Ahead of Election|url=https://bntnews.bg/news/foreign-ministry-sets-up-mechanism-to-counter-disinformation-ahead-of-elections-1385061news.html#:~:text=The%20Ministry%20of%20Foreign%20Affairs,foreign%20interference%20and%20information%20manipulation.|website=БНТ Новини|date=2026-03-23|access-date=2026-04-19|lang=en}}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ, [[Мемлекет — Еуропалық Одақ мүшелері|ел мүше мемлекеттер]]ге дезинформациялық науқандармен күресуге көмектесетін [[Сандық қызметтер туралы заң (ЕО)|Цифрлық қызметтер туралы заң]] аясында [[Еуропалық сыртқы іс-қимыл қызметі]] мен [[Еуропалық комиссия]]ға Жедел хабарландыру жүйесін (Rapid Alert System) және Жедел әрекет ету жүйесін (Rapid Response System) іске қосу туралы сұраныс жолдады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tvpworld.com/92427597/bualgaria-sounds-alarm-on-russian-meddling-seeks-eu-support|title=Bulgaria calls in EU support against Russian election meddling|lang=en|first=Stanislaw|last=Kaleta|website=tvpworld.com|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/world/1090691-european-commission-confirms-bulgaria-has-activated-rapid-response-system-ahead-|title=European Commission Confirms Bulgaria Has Activated Rapid Response System Ahead of Elections|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-turns-to-eu-to-fend-off-election-meddling/|title=Bulgaria requests EU support to fend off election meddling in April vote|lang=en|website=POLITICO|date=2026-04-01|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;

Сайлау науқаны басталғаннан бері қатысушылардың белсенділігі жоғары болды. Ең ауқымды науқандарды парламенттік партиялар мен бұрынғы [[Болгария президенті|президент]] [[Румен Радев]]тің «[[Прогрессивті Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» [[Сол центризм|сол центристтік]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fakti.bg/bulgaria/1038799-antoaneta-hristova-progresivna-balgaria-na-rumen-radev-prevzema-lavata-nisha|title=Antoaneta Hristova: Rumen Radevs Progressive Bulgaria takes over the left niche|lang=en|website=Fakti.bg|date=2026-03-03|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt; коалициясы жүргізді. Румен Радев 19 наурызда коалицияның сайлауалды бағдарламасын ұсынды, онда ол мемлекеттік институттарды бақылайтын олигархиялық жүйені бөлшектеуге, олигархтардың мемлекеттік қаржыға қолжетімділігін шектеуге және жеке секторды бопсалаудан босатуға уәде берді. Бұл ретте Радев [[Болгарияның сыртқы саясаты|сыртқы саясат]] тақырыбына көп тоқталмауға тырысты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/03/19/bulgarias-2026-elections-radev-launches-programme-with-emphasis-on-economy/|title=Bulgaria’s 2026 elections: Radev launches programme, with emphasis on economy|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-03-19|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt; Бірқатар партиялар шетелдік саясаткерлерді спикер ретінде шақыру арқылы өз мәртебесін көтеруді көздеді. Мәселен, [[Еуропалық халық партиясы]]ның Бас хатшысы [[Долорс Монтсеррат]] «[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының науқанында сөз сөйлесе,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nova.bg/news/view/2026/03/22/531198/%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1-%D1%81%D0%B4%D1%81-%D0%BE%D1%82%D0%BA%D1%80%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B7%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D1%81%D0%B8-%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F|title=ГЕРБ-СДС откри предизборната си кампания|lang=bg|website=nova.bg|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt; «[[Германия үшін балама]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының өкілі және [[Еуропалық парламент|Еуропарламент]]тегі «[[Егемен ұлттар Еуропасы]]&lt;nowiki/&gt;» [[Еуропалық парламенттің фракциялары|фракция]]сының төрағасы [[Рене Ауст]] «[[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының іс-шарасына қатысты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/1089035-vazrazhdane-launches-election-campaign-calls-for-independent-bulgaria|title=Vazrazhdane Launches Election Campaign, Calls for Independent Bulgaria|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eurocom.bg/2026/03/21/vazrazhdane-otkriva-predizbornata-si-kampaniya/|title=„Възраждане“ открива предизборната си кампания в София|lang=bg-BG|first=Георги|last=Петров|website=eurocom.bg|date=2026-04-19|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.standartnews.com/balgariya-politika/vazrazhdane-dade-start-na-kampaniyata-si-na-zhivo-627635.html|title=&quot;Възраждане&quot; даде старт на кампанията си (НА ЖИВО)|lang=bg|first=Мира|last=Иванова|website=www.standartnews.com|date=2026-03-21|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt; Жалпы, сайлау науқаны сыбайлас жемқорлық пен олигархия мәселелеріне, сондай-ақ [[Болгария энергетикасы|энергетика]], [[Болгария экономикасы|экономика]] және сот жүйесі салаларындағы шараларға бағытталды. [[Болгар социалистік партиясы]] мен «[[Мұндай халық бар]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы жастарды әлеуметтік қолдау уәделерімен тартуға тырысса, «[[Өзгерістерді жалғастырамыз]]&lt;nowiki/&gt;» және «[[Демократиялық Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» коалициясы қолданыстағы саяси жүйеге көңілі толмайтын [[Болгариядағы наразылықтар (2025)|наразы]] сайлаушыларды жинауға күш салды.&lt;ref name=&quot;OSCE_ODIHR_Interim_Report2&quot; /&gt;

Сайлау науқаны 2026 жылғы 17 сәуірде аяқталды, заңға сәйкес 18 сәуірде үгіт-насихат жұмыстарына тыйым салынған тыныштық күні жарияланды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fakti.bg/bulgaria/1048974-dnes-e-den-za-razmisal-predizbornata-agitacia-e-zabranena|title=Today is a day for reflection, election campaigning is prohibited|lang=en|website=Fakti.bg|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt;

== Сайлауға қатысушылар ==
Төменде 2026 жылғы 19 сәуірдегі сайлауға дейін қабылданған партиялар мен коалициялардың ресми тізімі және олардың бюллетеньдегі нөмірлері берілген.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/bg/eto-koi-sa-nomerata-na-partiite-za-izborite-na-19-april/a-76415103|title=Ето кои са номерата на партиите за изборите на 19 април|lang=bg|website=dw.com|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |№
! colspan=&quot;4&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Партия немесе коалиция
! rowspan=&quot;2&quot; | Идеологиясы
! rowspan=&quot;2&quot; | Көшбасшысы
! colspan=&quot;2&quot; | {{нп3|Парламетские выборы в Болгарии (октябрь 2024)|Результат в 2024 году|bg|Парламентарни избори в България (октомври 2024)}}&lt;ref name=&quot;elections2024&quot;&gt;{{Cite web|url=https://results.cik.bg/pe202410_ks/rezultati/index.html|title=Резултати :: Избори за народни представители 27 октомври 2024|website=results.cik.bg|access-date=|accessdate=2026-04-09|lang=bg}}&lt;/ref&gt;
|-
! Дауыстар (%)
! Орындар
|-
! 1
| style=&quot;background:#4BB9DE&quot; |
| colspan=&quot;3&quot;| [[Мұндай халық бар]]
| [[Ұлттық консерватизм]], [[оң популизм]]
| [[Слави Трифонов]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | 6,79%
|{{Партия/Орындар|17|240|#4BB9DE}}
|-
! 2
| style=&quot;background:#7aa148&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Тікелей демократия (партия)|Тікелей демократия|bg|Пряка демокрация (партия в България)}}
| [[Тікелей демократия]]
| {{iw|Пётр Клисаров|Пётр Клисаров|bg|Петър Клисаров}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,33%
| {{Партия/Орындар|0|240|#4047CB}}
|-
! 3
| style=&quot;background:#0C73AD&quot; |
| colspan=&quot;3&quot;| «{{iw|Көк Болгария|Көк Болгария|bg|Синя България}}» коалициясы
| [[Ұлттық консерватизм]], [[антикоммунизм]], [[проеуропеизм]]
| {{iw|Пётр Москов|Пётр Москов|bg|Петър Москов}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 1,07%
| {{Партия/Орындар|0|240|#0C73AD}}
|-
! 4
| style=&quot;background:#1A2C44&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Мораль, бірлік, намыс|Мораль, бірлік, намыс|bg|Морал, единство, чест}}
| [[Ұлттық консерватизм]], [[социал консерватизм]], [[еуроскептицизм]], сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| {{iw|Радостин Василев|Радостин Василев|bg|Радостин Василев}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 4,60%
| {{Партия/Орындар|11|240|#1A2C44}}
|-
! 5
| style=&quot;background:#D61920&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «[[Болгария социалистік партиясы|БСП]] коалициясы – {{iw|БСП – Біріккен солшылар|Біріккен солшылар|bg|БСП – Обединена левица}}»
| [[Социал консерватизм]], [[социал-демократия]]
|  {{iw|Крум Зарков|Крум Зарков|bg|Крум Зарков}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 7,57%
| {{Партия/Орындар|19|240|#D61920}}
|-
! 6
| style=&quot;background:#E60B4F&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Ақиқат және тек қана ақиқат|«Ақиқат және тек қана ақиқат» халық партиясы|bg|Народна партия „Истината и само истината“}}
| [[Конспирология]], [[жүйеге қарсы|мекемеге қарсы тұру]]
| {{iw|Венцислав Ангелов|Венцислав Ангелов|bg|Венцислав Ангелов}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,10%
| {{Партия/Орындар|0|240|#E60B4F}}
|-
! 7
| style=&quot;background:#4200FF&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | Коалиция «[[Өзгерістерді жалғастырамыз|ПП]]–[[Демократиялық Болгария|ДБ]]»
| [[Либерализм]], [[проеуропеизм]], сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| [[Асен Василев (саясаткер)|Асен Васильев]], [[Атанас Петров Атанасов|Атанас Атанасов]], {{iw|Ивайло Мирчев|Ивайло Мирчев|bg|Ивайло Мирчев (саясаткер)}}, {{iw|Божидар Божанов|Божидар Божанов|bg|Божидар Божанов}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 14,21%
| {{Партия/Орындар|36|240|#4200FF}}
|-
! 8
| style=&quot;background:#C09F62&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | [[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]
| [[Ультра ұлтшылдық]], [[оң популизм]]
| [[Костадин Костадинов (саясаткер)|Костадин Костадинов]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | 13,36%
| {{Партия/Орындар|33|240|#C09F62}}
|-
! 9
| style=&quot;background:#0056A7&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «Менің Болгариям» коалициясы
| [[Батысқа қарсы]], [[солшыл ұлтшылдық]]
| Ивайло Дражев, {{iw|Антон Сираков|Антон Сираков|bg|Антон Сираков}}, Атанас Шмидт, Георгий Вылчев
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,11%
| {{Партия/Орындар|0|240|#0056A7}}
|-
! 10
| style=&quot;background:#0f592a&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Партиялық емес үміткерлер қозғалысы|Партиялық емес үміткерлер қозғалысы|bg|Движение на непартийните кандидати}} 
| [[Тікелей демократия]], [[жүйеге қарсы|мекемеге қарсы тұру]], [[сол популизм]]
| Росен Миленов,&lt;br&gt;Бойко Никифоров,&lt;br&gt;Огнян Боюклиев
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 11
| style=&quot;background:#8A2BE2&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «{{iw|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|bg|Алианс за права и свободи}}» коалициясы
| [[Болгариядағы түріктер|түрік азшылығы]] мүдделері, [[либерализм]]
| {{iw|Хайри Садыков|Хайри Садыков|bg|Хайри Садъков}},&lt;br&gt;{{iw|Румен Йончев|Румен Йончев|bg|Румен Йончев}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 7,49% 
| {{Партия/Орындар|19|240|#8A2BE2}}
|-
! 12
| style=&quot;background:#3c38a6&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | Сыбайлас жемқорлыққа қарсы блок
| [[Либерализм]], сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| {{iw|Тома Белев|Тома Белев|bg|Тома Белев}},&lt;br&gt;{{iw|Даниела Божинова|Даниела Божинова|bg|Даниела Божинова}},&lt;br&gt;{{iw|Константин Бачийски|Константин Бачийски|bg|Константин Бачийски}},&lt;br&gt;{{iw|Иван Манев (саясаткер)|Иван Манев|bg|Иван Манев (саясаткер, 1974 ж.т.)}},&lt;br&gt;{{iw|Мария Капон|Мария Капон|bg|Мария Капон}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 13
| style=&quot;background:#581C63&quot; |
| colspan=&quot;3&quot;|{{iw|Бағынбайтын Болгария|Бағынбайтын Болгария|bg|Бағынбайтын Болгария}}
| [[Сол популизм]], сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| [[Корнелия Нинова]]
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | Жаңа
|-
! 14
| style=&quot;background:#AC2225&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; |{{iw|Ұлылық (партия)|Ұлылық|bg|Величие (партия)}}
| [[Оң популизм]], [[ұлтшылдық]], [[еуроскептицизм]]
| Албена Пекова
| style=&quot;text-align:center&quot; | 4,00%
| {{Партия/Орындар|10|240|#AC2225}}
|-
! 15
| style=&quot;background:#0056A7&quot; |
| colspan=&quot;3&quot;| «[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]-[[Демократиялық күштер одағы|СДС]]» коалициясы
| [[Социал-консерватизм]], [[проеуропеизм]]
| [[Бойко Борисов]],&lt;br&gt;{{iw|Румен Христов|Румен Христов|bg|Румен Христов (политик)}},&lt;br&gt;{{iw|Любен Дилов (саясаткер)|Любен Дилов|bg|Любен Дилов-син}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 26,39%
| {{Партия/Орындар|66|240|#0056A7}}
|-
! 16
| style=&quot;background:#9ebd8f&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «Үшінші наурыз» коалициясы
| [[Ұлтшылдық]], [[жүйеге қарсы|мекемеге қарсы тұру]]
| Камен Попов,&lt;br&gt;Иван Габеров,&lt;br&gt;Весела Драганова
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 17
| style=&quot;background:#0160AA&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | [[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]
| Интересы [[Болгариядағы түріктер|түрік азшылығы]], [[либерализм]]
| [[Делян Пеевски]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | 11,51% 
| {{Партия/Орындар|29|240|#0160AA}}
|-
! 18
| style=&quot;background:#244a1c&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Ұлт (партия)|Ұлт|bg|Нация (партия в България)}}
| [[Ультранационализм]], [[еуроскептицизм]]
| {{iw|Кирил Гумнеров|Кирил Гумнеров|bg|Кирил Гумнеров}} 
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 19
| style=&quot;background:#debd62&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | Болгария қолынан келеді 
| [[Ұлтшылдық]], [[социал-консерватизм]]
| {{нп3|Кузман Илиев|Кузман Илиев|bg|Кузман Илиев}}
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | Жаңа
|-
! 20
| style=&quot;background:#afd0db&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «{{iw|Шұғыла (партия)|Шұғыла|en|Siyanie}}» коалициясы
| Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| Николай Попов,&lt;br&gt;{{iw|Настимир Ананиев|Настимир Ананиев|bg|Настимир Ананиев}},&lt;br&gt;Маргарит Мицев
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 21
| style=&quot;background:#1A493F&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «[[Прогрессивті Болгария]]» коалициясы
| Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес, [[социал-демократия]]
| [[Румен Радев]],&lt;br&gt;[[Гылыб Донев]],&lt;br&gt;{{iw|Димитр Стоянов (саясаткер)|Димитр Стоянов|bg|Димитър Стоянов (саясаткер, 1968 ж.т.)}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 22
| style=&quot;background:#3B5998&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; |{{iw|Болгария ұлттық бірлестігі|Қарсылық|bg|Булгари (партия)}}
| [[Ұлтшылдық]]
| {{iw|Георги Георгиев (саясаткер)|Георги Георгиев|bg|Георги Георгиев – Готи}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,08&lt;br&gt;(«{{iw|КОЙ|КОЙ|bg|КОЙ}}» партиясы),&lt;br&gt;0,07&lt;br&gt;(«{{iw|Болгар ұлттық бірлестігі|Болгарлар|bg|Булгари (партия)}}&lt;nowiki/&gt;» партиясы)
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 23
| style=&quot;background:#048C46&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; |{{iw|Жасылдар партиясы (Болгария)|Жасылдар партиясы|bg|Партия на зелените (България)}}
| [[Жасыл саясат]]
| Владимир Николов
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,20
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 24
| style=&quot;background:#112369&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Халық дауысы (партия)|Халық дауысы|bg|Глас народен}}
| [[Оң популизм]], [[консерватизм]]
| {{iw|Светослав Витков|Светослав Витков|bg|Светослав Витков}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,30
| {{Партия/Орындар|0|240|#112369}}
|-
|}

== Социологиялық сауалнамалар ==
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible sortable sticky-header-multi&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;&quot;
! style=&quot;width:130px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Агенттік
! style=&quot;width:110px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Өткізу кезеңі
! style=&quot;width:50px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Іріктеу
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Прогрессивті Болгария|ПБ]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]-[[Демократиялық күштер одағы|СДС]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Өзгерістерді жалғастырамыз|ПП]]–[[Демократиялық Болгария|ДБ]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы|ДПС]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Болгария социалистік партиясы|БСП]] – {{iw|БСП – Біріккен солшылар|ОЛ|bg|БСП – Обединена левица}}
! style=&quot;width:35px;&quot;| {{iw|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|АПС|bg|Алианс за права и свободи}}
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Мұндай адамдар бар|ЕТН]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| {{iw|Мораль, бірлік, намыс|МЕЧ|bg|Морал, единство, чест}}
! style=&quot;width:35px;&quot;| {{iw|Ұлылық (партия)|Ұлылық|bg|Величие (партия)}}
! style=&quot;width:35px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| [[Болгарияның саяси партиялары|Басқалар]]
! style=&quot;width:35px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Ешкім
! style=&quot;width:30px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Артықшылығы
! style=&quot;width:30px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Шешілген жоқ
|-
! style=&quot;background:#1A493F&quot; |
! style=&quot;background:#0056A7&quot; |
! style=&quot;background:#4200FF&quot; |
! style=&quot;background:#C09F62&quot; |
! style=&quot;background:#0160AA&quot; |
! style=&quot;background:#D61920&quot; |
! style=&quot;background:#8A2BE2&quot; |
! style=&quot;background:#4BB9DE&quot; |
! style=&quot;background:#1A2C44&quot; |
! style=&quot;background:#AC2225&quot; |
|-
|Сова Харис&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.investor.bg/a/516-politika/429063-sova-haris-pri-izbori-dnes-335-shte-poluchi-radev-19-gerb-112-pp-db|title=&quot;Сова Харис&quot;: При избори днес 33,5% ще получи Радев, 19% ГЕРБ, 11,2% ПП-ДБ|lang=bg|website=Investor.bg|accessdate=2026-04-13}}&lt;/ref&gt;
|2-6 сәуір 2026
|800
|style=&quot;background:#d2dbd9&quot; |'''33,6'''&lt;br&gt;(94)
|19,0&lt;br&gt;(53)
|11,2&lt;br&gt;(31)
|7,8&lt;br&gt;(22)
|9,7&lt;br&gt;(27)
|4,5&lt;br&gt;(13)
|2,3&lt;br&gt;(0)
| –
|3,1&lt;br&gt;(0)
|2,0&lt;br&gt;(0)
|3,1&lt;br&gt;(0)
|3,7&lt;br&gt;(0)
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#204a41; color: white;&quot; |14,6
| -
|-
|Gallup&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gallupinternational.bg/49553/%d0%b5%d0%bb%d0%b5%d0%ba%d1%82%d0%be%d1%80%d0%b0%d0%bb%d0%bd%d0%b8-%d0%bd%d0%b0%d0%b3%d0%bb%d0%b0%d1%81%d0%b8-%d0%bf%d1%80%d0%b5%d0%b7-%d0%bf%d1%8a%d1%80%d0%b2%d0%b0%d1%82%d0%b0-%d1%82%d1%80%d0%b5/|title=Електорални нагласи през първата третина на кампанията|lang=bg|website=Gallup International Balkan|date=2026-04-03|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;
|20-30 наурыз 2026
|820
|style=&quot;background:#d2dbd9&quot; |'''27,7'''
|22,8
|10,6
|6,3
|10,4
|2,9
|0,9
|2,8
|2,7
|1,8
|8,5
|2,6
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#204a41; color: white;&quot; |4,9
| -
|-
|Alpha Research&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://alpharesearch.bg/post/1045-obshtestveni-i-elektoralni-naglasi.html|title=Обществени и електорални нагласи. Проблемите, стратегическите партньори, очаквана управленска конфигурация|lang=bg|website=alpharesearch.bg|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;
|19-26 наурыз 2026
|1000
|style=&quot;background:#d2dbd9&quot; |'''30,8'''
|21,2
|11,1
|6,9
|9,8
|3,9
|1,2
|1,4
|3,0
|2,7
|8,0
| -
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#204a41; color: white;&quot; |9,6
| -
|-
|Market Links&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://offnews.bg/politika/alfa-risarch-dava-29-4-na-radev-market-links-24-4-863503.html|title=Алфа рисърч дава 29,4% на Радев, Маркет линкс - 24,4% — OFFNews|lang=BG|website=offnews.bg|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;
|17–21 наурыз 2026
|1008
|style=&quot;background:#d2dbd9&quot; |'''24,4'''
|18,6
|11,1
|4,6
|8,8
|3,1
|1,4
|0,9
|2,7
|2,0
|6,2
|1,2
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#204a41; color: white;&quot; |5,8
|14,9
|-
| colspan=&quot;3&quot;| '''20 наурыз 2026'''
| colspan=&quot;13&quot;| '''Сайлау науқанының басталуы'''
|- style=&quot;background:#EFEFEF;&quot;
|'''{{iw|Болгариядағы парламент сайлауы (қазан 2024)|2024 жылғы нәтиже|bg|Парламентарни избори в България (октомври 2024)}}'''&lt;ref name = 'elections2024'/&gt;
|27 қазан 2024
|2 517 201
| -
|style=&quot;background:#CCE6FF&quot;|'''26,4'''
|14,2
|13,4
|11,5
|7,6
|7,5
|6,8
|4,6
|4,0
|4,0
| -
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#0056A7; color:white;&quot; |12,2
| -
|-
|}

== Нәтижелер ==
[[Сурет:Bulgaria 2026 election.png|thumb|Сайлау нәтижелері бойынша «[[Прогрессивті Болгария]]» [[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]] жеңіске жеткен [[Қыржали облысы|Қыржали облысын]] қоспағанда, [[Болгария]]ның барлық дерлік [[Болгарияның әкімшілік бөлінісі|облыстарында]] көпшілік дауысқа ие болды.]]
Сайлау қорытындысы бойынша бұрынғы [[Болгария президенті|президент]] [[Румен Радев]] сайлау қарсаңында құрған және [[Халық жиналысы]]ндағы орындардың жартысынан көбін иеленген «Прогрессивті Болгария» коалициясы жеңіске жетті. [[Болгариядағы парламент сайлауы (1997)|1997 жылғы сайлау]]дан бері алғаш рет бір саяси күш парламенттегі орындардың абсолютті көпшілігін иелене алды.&lt;ref name=&quot;Bulgaria_enters_uncharted_territory&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/bulgaria-enters-uncharted-territory-as-radev-wins-big/a-76856059|title=Bulgaria enters uncharted territory as Radev wins big|lang=en|website=dw.com|access-date=|accessdate=2026-04-23}}&lt;/ref&gt; Өткен шақырылымдағы парламентте билеуші коалиция құрамына кірген және [[Росен Желязков]] үкіметін қолдаған партиялар («[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]-[[Демократиялық күштер одағы|СДС]]&lt;nowiki/&gt;» коалициясы, «[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Болгар социалистік партиясы]] – Біріккен солшылдар» коалициясы, «[[Мұндай халық бар]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы және «[[Құқықтар мен бостандықтар альянсы]]&lt;nowiki/&gt;») сайлаушылардың қолдауынан айырылып, Халық жиналысындағы өкілдігін азайтты, ал олардың кейбіреулері парламентке өте алмады. Бұрынғы премьер-министр [[Бойко Борисов]]тың «ГЕРБ — СДС» коалициясы өз тарихында алғаш рет 20%-дан аз дауыс жинады. [[Болгариядағы түріктер|Түрік ұлттық азшылығы]]ның қолдауына сүйенетін «[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;» [[Болгариядағы парламент сайлауы (1994)|1994 жылғы сайлау]]дан бергі ең төменгі нәтижесін көрсетіп, Халық жиналысында 21 орынға ие болды. Өткен парламенттік коалицияның қалған саяси күштері (Болгар социалистік партиясы, «Мұндай халық бар» және «Құқықтар мен бостандықтар альянсы») парламентке өте алмады, бұл ретте [[Болгар Коммунистік партиясы]]ның мұрагері болып табылатын Болгар социалистік партиясы өз тарихында алғаш рет парламентте ұсынылмайтын болды. Өткен шақырылымда болған барлық дерлік ұлтшыл және [[Оңшыл популизм|оңшыл]] [[Оңшыл популизм|популистік]] партиялар, соның ішінде «МЕЧ» пен «Величие», [[Электрлік кедергі|пайыздық кедергі]]ден өте алмады. Алдыңғы шақырылыммен салыстырғанда орындардың 60%-дан астамын жоғалтқан «[[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы жалғыз ерекшелік болды. Сайлау қорытындысы бойынша өкілдігін арттырған алдыңғы шақырылымдағы жалғыз күш — «[[Өзгерістерді жалғастырамыз»]] және «[[Демократиялық Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» [[Оңшыл центризм|оңшыл центристтік]] [[Проеуропеизм|еуропашыл]] коалициясы болды, ол сайлау жеңімпазы «Прогрессивті Болгария» сияқты өз бағдарламасында сыбайлас жемқорлыққа қарсы күреске баса назар аударады.&lt;ref name=&quot;Which_Parties_Will_Not2&quot;&gt;{{Cite news|title=Which Parties Will Not Make It Into the New Parliament Following the Elections?|url=https://bntnews.bg/news/which-parties-will-not-make-it-into-the-new-parliament-following-the-elections-1389512news.html|website=БНТ Новини|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bulgaria_enters_uncharted_territory&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;The_2026_snap_elections&quot;&gt;{{Cite web|url=https://whogoverns.eu/the-2026-snap-elections-in-bulgaria-we-continue-the-change/|title=The 2026 snap elections in Bulgaria: We continue the change! {{!}} Who Governs Europe|lang=en|first=Fernando Casal|last=Bertoa|website=whogoverns.eu|date=2026-04-21|access-date=|accessdate=2026-04-23}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|+Нәтижелер
| colspan=&quot;7&quot; |[[Сурет:Bulgaria National Assembly 2026.svg|ортаға]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Партия/коалиция
!Дауыс саны
!%
!Мандаттар саны
!Өзгерту
|-
| style=&quot;background-color:#1A493F&quot; |
| align=&quot;left&quot; |[[Прогрессивті Болгария]]
|1&amp;nbsp;444&amp;nbsp;920
|44,594
|131
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#0056A7&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]–[[Демократиялық күштер одағы|СДС»]] коалициясы
|433&amp;nbsp;755
|13,387
|39
|{{loss}}27
|-
| style=&quot;background-color:#4200FF&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«[[Продолжаем перемены|ПП]]–[[Демократическая Болгария|ДБ]]» коалициясы
|408&amp;nbsp;846
|12,618
|37
|{{gain}}1
|-
| style=&quot;background-color:#0160AA&quot; |
| align=&quot;left&quot; |[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]
|230&amp;nbsp;693
|7,120
|21
|{{loss}}8
|-
| style=&quot;background-color:#C09F62&quot; |
| align=&quot;left&quot; |[[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]
|137&amp;nbsp;940
|4,257
|12
|{{loss}}21
|-
| style=&quot;background-color:#1A2C44&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Мораль, бірлік, намыс|Мораль, бірлік, намыс|bg|Морал, единство, чест}}
|104&amp;nbsp;506
|3,225
|0
|{{loss}}11
|-
| style=&quot;background-color:#AC2225&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Ұлылық (партия)|Ұлылық|bg|Величие (партия)}}
|100&amp;nbsp;572
|3,104
|0
|{{loss}}10
|-
| style=&quot;background-color:#D61920&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«[[Болгария социалистік партиясы|БСП]] – {{iw|БСП – Біріккен солшылар|Біріккен солшылар|bg|БСП – Обединена левица}}&lt;nowiki/&gt;» коалициясы
|97&amp;nbsp;753
|3,017
|0
|{{loss}}19
|-
| style=&quot;background-color:#afd0db&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«{{iw|Шұғыла (партия)|Шұғыла|en|Siyanie}}&lt;nowiki/&gt;» коалициясы
|93&amp;nbsp;559
|2,887
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#8A2BE2&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|bg|Алианс за права и свободи}}
|50&amp;nbsp;759
|1,567
|0
|{{loss}}19
|-
| style=&quot;background-color:#4BB9DE&quot; |
| align=&quot;left&quot; |[[Мұндай халық бар]]
|23&amp;nbsp;861
|0,736
|0
|{{loss}}17
|-
| style=&quot;background-color:#3c38a6&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Сыбайлас жемқорлыққа қарсы блок
|18&amp;nbsp;999
|0,586
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#0C73AD&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«{{iw|Көк Болгария|Көк Болгария|bg|Синя България}}&lt;nowiki/&gt;» коалициясы
|18&amp;nbsp;640
|0,575
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#debd62&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Болгария қолынан келеді
|17&amp;nbsp;263
|0,533
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#7aa148&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Тікелей демократия (партия)|Тікелей демократия|bg|Пряка демокрация (партия в България)}}
|10&amp;nbsp;032
|0,310
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#244a1c&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Ұлт (партия)|Ұлт|bg|Нация (партия в България)}}
|9&amp;nbsp;804
|0,303
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#0f592a&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Партиялық емес үміткерлер қозғалысы|Партиялық емес үміткерлер қозғалысы|bg|Движение на непартийните кандидати}}
|9&amp;nbsp;761
|0,301
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#581C63&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Бағынбайтын Болгария|Бағынбайтын Болгария|bg|Непокорна България}}
|6&amp;nbsp;221
|0,192
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#112369&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Халық дауысы (партия)|Халық дауысы|bg|Глас народен}}
|4&amp;nbsp;665
|0,144
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#E60B4F&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Ақиқат және тек қана ақиқат|«Ақиқат және тек қана ақиқат» халық партиясы|bg|Народна партия „Истината и само истината“}}
|4&amp;nbsp;392
|0,136
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#0056A7&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«Менің Болгариям» коалициясы
|4&amp;nbsp;358
|0,135
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#048C46&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Жасылдар партиясы (Болгария)|Жасылдар партиясы|bg|Партия на зелените (България)}}
|3&amp;nbsp;027
|0,093
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#3B5998&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Болгария ұлттық бірлестігі|Қарсылық|bg|Булгари (партия)}}
|1&amp;nbsp;897
|0,059
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#9ebd8f&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«Үшінші наурыз» коалициясы
|1&amp;nbsp;840
|0,057
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:gray&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Тодор Тодоров Батков ([[Тәуелсіз үміткер|Тәуелсіз]])
|2&amp;nbsp;093
|0,065
|0
| —
|-
| colspan=&quot;2&quot; | '''Барлығы'''
| '''3&amp;nbsp;240&amp;nbsp;156'''
| '''100'''
| '''240'''
| —
|-
! colspan=&quot;6&quot; |
|-
| colspan=&quot;2&quot; | Үміткерға арналған дауыстар
| 3&amp;nbsp;240&amp;nbsp;156
| 98,46
| —
| —
|-
| colspan=&quot;2&quot; |[[Бәріне қарсымын]]
|50&amp;nbsp;733
| 1,54
| —
| —
|-
| colspan=&quot;2&quot; | '''Барлығы'''
| '''3&amp;nbsp;290&amp;nbsp;889'''
| '''100'''
| —
| —
|-
! colspan=&quot;6&quot; |
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |Жарамды дауыстар
|3&amp;nbsp;290&amp;nbsp;889
|97,93
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |Жарамсыз дауыстар
|69&amp;nbsp;441
|2,07
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |'''Барлығы'''
|'''3&amp;nbsp;360&amp;nbsp;330'''
|'''100'''
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |Сайлаушылар/келу
|6&amp;nbsp;575&amp;nbsp;151
|51,11
|-
| colspan=&quot;7&quot; align=&quot;left&quot; |Дереккөз: [https://results.cik.bg/pe202604/rezultati/index.html ОСК қорытынды нәтижелері]
|}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Еуропадағы 2026 сайлау|Болгария]]
[[Санат: 026 жыл Болгарияда]]
[[Санат:Болгариядағы парламенттік сайлау]]</text>
      <sha1>7651qbz9hziv91w2ifzgudybj0ibhpy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591514</id>
      <parentid>3591513</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T00:23:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <origin>3591514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68202" sha1="pc9ody2kk0pqnxpb50secnb5iavc6cb" xml:space="preserve">{{Сайлау
 | алдыңғы сайлау = Болгариядағы парламент сайлауы (2024)
 | алдыңғы сайлау жылы = 10/2024
 | байрақ = 
 | ел = Болгария
 | келесі сайлау = Болгариядағы парламент сайлауы (2030)
 | келесі сайлау жылы = 2030
 | сайлау атауы = Болгариядағы парламент сайлауы
 | сайлау күні = [[19 сәуір]] [[2026 жыл]]
 | қатысқандар қатынасы = 51,11%

 | сурет1 = Rumen Radev official portrait (cropped 2).jpg
 | түс1 = #1A493F
 | кандидат1 = [[Румен Радев]]
 | партия1 = [[Прогрессивті Болгария]]
 | дауыс1 = 1444924
 | пайыз1 = 44.59
 | орын1 = 131
 | алдыңғы орын1 = 0
 
 | сурет2 = Бойко Борисов (52537903952).jpg
 | түс2 = #0056A7
 | кандидат2 = [[Бойко Борисов]]
 | партия2 = [[ГЕРБ]]—[[Демократиялық күштер одағы|СДС]]
 | дауыс2 = 433755
 | пайыз2 = 13.39
 | орын2 = 39
 | алдыңғы орын2 = 66

 | сурет3 = Asen Vasilev 2023.jpg
 | түс3 = #4200FF
 | кандидат3 = [[Асен Василев (саясаткер)|Асен Василев]]
 | партия3 = [[Өзгерістерді жалғастырамыз|ӨЖ]]—[[Демократиялық Болгария|ДБ]]
 | дауыс3 = 408845
 | пайыз3 = 12.62
 | орын3 = 37
 | алдыңғы орын3 = 36

 | сурет4 = Delyan Peevski 1 (portrait).jpg
 | түс4 = #0160AA
 | кандидат4 = [[Делян Пеевски]]
 | партия4 = [[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы|ҚБҚ (DPS)]]
 | дауыс4 = 230693
 | пайыз4 = 7.12
 | орын4 = 21
 | алдыңғы орын4 = 29

 | сурет5 = Костадин Костадинов снимка (cropped).jpg
 | түс5 = #C09F62
 | кандидат5 = [[Костадин Костадинов (саясаткер)|Костадин Костадинов]]
 | партия5 = [[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]
 | дауыс5 = 137940
 | пайыз5 = 4.26
 | орын5 = 12
 | алдыңғы орын5 = 33

 | сурет6 = Radostin Vasilev 51NS.png
 | түс6 = #1A2C44
 | кандидат6 = [[Радостин Василев|Радостин Василев]]
 | партия6 = [[Мораль, Бірлік, Намыс|МЕЧ]]
 | дауыс6 = 104506

 | пайыз6 = 3.23
 | орын6 = 0
 | алдыңғы орын6 = 11
 | нәтиже = «[[Прогрессивті Болгария]]» коалициясының жеңісі
 
 | қарта атауы = Дауыстарды аумақтар бойынша бөлу
 | қарта = 
 | қарта өлшемі = 
 | қарта шарты1 = 
 | қарта шарты2 = 
 | fond = 
 | қарта тақарыбы = 
 | диаграмма атауы = 
 | диаграмма = 
 | диаграмма өлшемі = 
 | шарт1 = 
 | шарт2 = 
 | диаграмма2 атауы = 
 | диаграмма2 = 
 | диаграмма өлшемі2 = 
 | шарт1 2 = 
 | шарт2 2 = 
 | жолақ атауы = 
 | жолақ1 = 
 | түс жолақ1 = 
 | пайыз жолақ1 = 
 | төменгі-жолақ атауы = 
 | ізашар = [[Андрей Гюров]]
 | ізашар партия = [[Партиясыз]]
 | ізбасар = ''Сайлауды күтуде''
 | ізбасар партия = 
 | соңы = [[Болгария премьер-министрі]]
 | ізашар атауы = 
 | ізашар жынысы = 
 | ізбасар атауы = 
 | ізбасар жынысы = 
 | төменгі тақырып = 
 | мазмұн = 
 | сайт =
}}
'''Болгариядағы парламенттік сайлау''' 2026 жылдың 19 сәуірінде өтті. Сайлаудың өткізілуіне 2025 жылдың 11 желтоқсанында сыбайлас жемқорлыққа қарсы наразылықтар аясында орын алған («[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының өкілі) [[Росен Желязков]] үкіметінің отставкасы себеп болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/18/bulgaria-%e2%81%a0to-hold-snap-parliamentary-election-on-april-19-after-protests|title=Bulgaria ⁠to hold snap parliamentary election on April 19 after protests|lang=en|website=Al Jazeera|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt; Бұл [[Болгариядағы саяси дағдарыс (2021—2026)|алты жылдық саяси дағдарыс]] салдарынан [[Болгариядағы парламент сайлауы (2021)|2021 жыл]]дан бері өткізілген жетінші [[Мерзімінен бұрын сайлау|кезектен тыс сайлау]] болды.

Сайлауда бұрынғы [[Болгария президенті|президент]] [[Румен Радев]] сайлау қарсаңында құрған «[[Прогрессивті Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» [[сол центризм]] коалициясы жеңіске жетті. «Прогрессивті Болгария» [[Болгария Халық жиналысы|Халық жиналысы]]ндағы орындардың жартысынан көбіне (131 мандат) ие болып, бірпартиялық үкімет құруға мүмкіндік алды. Екінші орынды бұрынғы [[Болгария үкімет басшыларының тізімі|премьер-министр]] [[Бойко Борисов]]тың «[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]» партиясы мен [[Демократиялық күштер одағы]]нан құралған билеуші коалициясы (39 мандат), ал үшінші орынды «Өзгерістерді жалғастырамыз» және «Демократиялық Болгария» партияларының оңшыл орталық коалициясы (37 мандат) иеленді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/bulgaria-pro-russia-rumen-radev-wins-election/a-76846189|title=Bulgaria: Pro-Russia Rumen Radev wins ‌election|lang=en|website=dw.com|access-date=|accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rumen_Radevs_party_wins&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cm2kgm1zpgro|title=Rumen Radev's party wins Bulgarian election|lang=en|website=www.bbc.com|date=2026-04-20|access-date=|accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bgnes.com/politics/final-election-results-in-bulgaria-former-president-radev-s-party-wins-a-majority|title=Final election results in Bulgaria: Former President Radev’s party wins a majority|lang=en|website=BGNES News Agency|date=2026-04-20|access-date=|accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt; Парламентке, сондай-ақ, 1994 жылғы сайлаудан бергі ең төменгі нәтижесін көрсеткен «[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;» және алдыңғы шақырылыммен салыстырғанда орындарының 60%-дан астамын жоғалтқан ұлтшыл «[[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы өтті. [[Болгар Коммунистік партиясы]]ның мұрагері болып табылатын [[Болгар социалистік партиясы]] өз тарихында алғаш рет парламентке өте алмады.&lt;ref name=&quot;Which_Parties_Will_Not&quot;&gt;{{Cite news|title=Which Parties Will Not Make It Into the New Parliament Following the Elections?|url=https://bntnews.bg/news/which-parties-will-not-make-it-into-the-new-parliament-following-the-elections-1389512news.html|website=БНТ Новини|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=A Decisive Win Raises Bulgarians’ Hopes for Change|first=Carlotta GallReporting from|last=Sofia|url=https://www.nytimes.com/2026/04/20/world/europe/bulgaria-election-result-rumen-radev.html|website=The New York Times|id=0362-4331|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.courthousenews.com/bulgarias-political-instability-ends-but-with-a-pro-russian-twist|title=Bulgaria's political instability ends, but with a pro-Russian twist|lang=en|first=Cain|last=Burdeau|website=Courthouse News Service|date=2026-04-20|access-date=|accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;

== Алғышарттары ==
2024 жылғы қазандағы парламенттік сайлау [[Росен Желязков]] бастаған үкіметтің құрылуына әкелді. Бұл үкіметке «[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]-[[Демократиялық күштер одағы|СДС]]&lt;nowiki/&gt;» және «[[Болгар социалистік партиясы|БСП]] – Біріккен солшылдар» коалициялары мен «[[Мұндай халық бар]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы қолдау көрсетті, ал «[[Құқықтар мен бостандықтар альянсы]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы үкіметке [[сенім вотумы]] туралы дауыс беру кезінде қолдау білдіріп отырды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-prime-minister-zhelyazkov-borissov-6d053e278ddffeacc522c2313aea4006|title=Bulgaria's parliament approves new coalition government led by centre-right's Rosen Zhelyazkov|lang=en|website=AP News|date=2025-01-16|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt; Алайда, 2025 жылғы наурызда [[Болгария Конституциялық соты]]ның шешімімен парламентке ұлтшыл «Ұлылық» партиясы өтті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://russian.news.cn/20250314/412c7033bd2f4b4b97ea1a3beb7848bf/c.html|title=Конституционный суд Болгарии признал незаконным избрание 16 депутатов парламента|website=russian.news.cn|access-date=|accessdate=2026-04-08|lang=ru}}&lt;/ref&gt; Бұл билеуші коалиция депутаттарының санын 121-ге дейін азайтып, оппозицияда 119 мандат қалды.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Ще остане ли стабилно управлението след влизането на &quot;Величие&quot; в парламента?|first=Милена|last=Кирова|url=https://bntnews.bg/news/shte-ostane-li-stabilno-upravlenieto-sled-vlizaneto-na-velichie-v-parlamenta-1331404news.html|website=БНТ Новини|date=2025-03-19|access-date=2026-04-08|lang=bg}}&lt;/ref&gt;

«[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы|ДПС]] – Жаңа бастама» коалициясының көшбасшысы [[Делян Пеевски]] парламенттегі мандаттардың қайта бөлінуі билеуші коалицияның көпшілік дауысынан айырылуына әкеп соқтырған жағдайда, Росен Желязков үкіметін қолдауға уәде берді. Бұған жауап ретінде «[[Құқықтар мен бостандықтар альянсы]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы коалициядан шықты, өйткені Пеевскидің қатысуымен үкіметті қолдау мүмкін емес деп санады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mediapool.bg/dps-dogan-reshi-napuska-upravlyavashtoto-mnozinstvo-news370294.html|title=ДПС-Доган реши: Напуска управляващото мнозинство|lang=bg-BG|website=Mediapool.bg|date=2025-04-15|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/778748-alliance-for-rights-and-freedoms-refuses-to-endorse-govt-with-mrf-new-beginnin|title=Alliance for Rights and Freedoms Refuses to Endorse Govt with MRF - New Beginning Overt or Covert Support, Leader Chakarov Says|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt; Бірнеше күннен кейін үкімет Пеевски бастаған «ДПС – Жаңа бастама» коалициясының дауыстарының арқасында сенім вотумын алды.

2025 жылғы 11 желтоқсанда Росен Желязков үкіметі 2026 жылға арналған бюджетке және биліктегі сыбайлас жемқорлыққа қарсы бірнеше аптаға созылған [[Болгариядағы наразылықтар (2025)|наразылықтар]]дан кейін отставкаға кетті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-government-collapse-resigns-pm-rosen-zhelyazkov/|title=Bulgarian government collapses after weeks of mass protests|lang=en|website=POLITICO|date=2025-12-11|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Bulgarian government resigns after mass anti-corruption protests|first=Jon|last=Henley|url=https://www.theguardian.com/world/2025/dec/11/bulgarian-government-resigns-mass-anti-corruption-protests|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2025-12-11|access-date=2026-04-08|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/c0r9pkjp94jo|title=Премьер-министр и правительство Болгарии ушли в отставку после массовых протестов|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2025-12-11|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;

2026 жылғы 19 қаңтарда [[Болгария президенті]] [[Румен Радев]] 2026 жылғы парламенттік сайлауға қатысу үшін қызметінен кетті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/19/bulgarias-president-says-he-is-stepping-down-ahead-of-snap-elections|title=Bulgaria’s President Rumen Radev says he will resign ahead of snap election|lang=en|website=Al Jazeera|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/8362913|title=Президент Болгарии ушел за властью|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2026-01-20|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt; 2 наурызда Румен Радев құрамына «[[Социал-демократтардың саяси қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Социал-Демократиялық партия (Болгария)|Социал-демократиялық партия]]&lt;nowiki/&gt;» және «Біздің халық» қозғалысы кіретін «[[Прогрессивті Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» үшпартиялық коалициясын тіркеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/ex-bulgaria-president-rumen-radev-run-snap-election-new-coalition/|title=Ex-Bulgarian President Radev tipped to win general election with new coalition|lang=en|website=POLITICO|date=2026-03-02|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Bulgaria's popular ex-president sets up alliance to run in April 19 election|url=https://www.reuters.com/world/europe/bulgarias-former-president-radev-registers-party-run-april-19-election-2026-03-02/|website=Reuters|date=2026-03-02|access-date=2026-04-08|lang=en}}&lt;/ref&gt; Кейіннен «Прогрессивті Болгария» коалициясына жекелеген мүшелерін коалициялық тізім бойынша ұсыну мүмкіндігімен «[[ВМРО – Болгар ұлттық қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы қолдау білдірді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fakti.bg/bulgaria/1041575-vmro-supports-progressive-bulgaria-leaders-of-voivodes-will-not-be-on-the-lists|title=VMRO supports Progressive Bulgaria, leaders of voivodes will not be on the lists|lang=en|website=Fakti.bg|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/1075799-progressive-bulgaria-leader-radev-says-his-coalition-will-win-early-elections-an|title=Progressive Bulgaria Leader Radev Says His Coalition Will Win Early Elections And Will Establish Governance with Clear Rules|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.bg/politics/vmro-vlizat-v-listite-na-partiyata-na-rumen-radev.html|title=ВМРО влизат в листите на партията на Румен Радев|lang=bg|website=News.bg|date=2026-03-11|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.actualno.com/politics/vmro-shte-ima-svoi-hora-v-listite-na-rumen-radev-news_2566950.html|title=ВМРО ще има свои хора в листите на Румен Радев|lang=bg|website=Actualno.com|date=2026-03-11|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;

Румен Радев отставкаға кеткеннен кейін ел президентінің міндетін сол кездегі [[Болгария вице-президенті|вице-президент]] [[Илияна Йотова]] атқарды. 2026 жылғы 18 ақпанда Илияна Йотова [[Андрей Гюров]]қа сайлауға дейінгі кезеңде уақытша үкіметті басқаруды ұсынып, сайлау күнін 2026 жылғы 19 сәуірге белгіледі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/bulgaria-interim-government-president-elections-yotova-instability-c26f450ecbf8c28ec441306210493bd0|title=Bulgarian president appoints caretaker government and sets snap election date for April 19|lang=en|website=AP News|date=2026-02-18|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/11/bulgarias-president-picks-senior-central-bank-official-as-acting-pm|title=Bulgaria’s president picks senior central bank official as acting PM|lang=en|website=Al Jazeera|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=В Болгарии парламентские выборы назначены на 19 апреля|url=https://www.interfax.ru/world/1073496|website=INTERFAX.RU|date=2026-02-18|access-date=2026-04-08|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Сайлау жүйесі ==
[[Болгария Халық жиналысы]]ның 240 депутаты [[Ашық тізімдері бар сайлау жүйесі|ашық тізім]]ді [[пропорционалды сайлау жүйесі]] негізінде сайланады. Ел 31 көпмандатты округке бөлінген, олардың әрқайсысынан төрттен он тоғызға дейін депутат сайланады. Көпмандатты округтер негізінен [[Болгарияның әкімшілік бөлінісі|елдің әкімшілік бөлінісі]]не сәйкес келеді: София астанасы үш округке, ал көлемі жағынан екінші қала Пловдив екі округке бөлінген.&lt;ref name=&quot;OSCE_ODIHR_Interim_Report&quot;&gt;{{Статья|ссылка=https://odihr.osce.org/odihr/663124|заглавие=Bulgaria, Early Parliamentary Elections, 19 April 2026: Interim Report|год=2026|язык=en|издание=OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights|издательство=Organization for Security and Co-operation in Europe|тип=сайт|месяц=4|число=1}}&lt;/ref&gt; Барлық партиялар мен коалициялар үшін [[Электрлік кедергі|пайыздық кедергі]] 4%-ды құрайды. Осы межеден өткен партиялар арасындағы орындар [[Хэр әдісі]]н қолдана отырып, ең үлкен қалдық әдісі бойынша бөлінеді.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.iskramihaylova.eu/elections?lang=en|title=Elections. What we need to know|lang=en|website=Iskra Mihaylova|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.idea.int/answer/ans93801645461599|title=Electoral system for national legislature|lang=en|website=International IDEA|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.novinite.com/articles/226542/For+the+First+Time%3A+Bulgaria+holds+Simultaneous+National+Parliamentary+and+European+Elections|title=For the First Time: Bulgaria holds Simultaneous National Parliamentary and European Elections|website=www.novinite.com|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;

== Сайлау науқаны ==
Сайлауға қатысу үшін 14 саяси партия мен 10 коалицияның тізімі бойынша 4786 үміткер, сондай-ақ 1 тәуелсіз үміткер ұсынылды. Үміткерлер арасындағы әйелдердің үлесі шамамен 30%-ды (1439 адам) құрады. 9 наурызға дейін қоғамдық тексеру үшін дайындалған сайлаушылардың алдын ала тізіміне 6 641 768 адам, оның ішінде 121 708 жаңа сайлаушы енді.&lt;ref name=&quot;OSCE_ODIHR_Interim_Report2&quot;&gt;{{Статья|ссылка=https://odihr.osce.org/odihr/663124|заглавие=Bulgaria, Early Parliamentary Elections, 19 April 2026: Interim Report|год=2026|язык=en|издание=OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights|издательство=Organization for Security and Co-operation in Europe|тип=сайт|месяц=4|число=1}}&lt;/ref&gt;

Сайлауды дайындау және өткізу үшін құрылған [[Андрей Гюров]] үкіметі сайлаудағы ықтимал заң бұзушылықтардың жолын кесуге бағытталған іс-шаралар туралы үнемі есеп беріп отырды. Бұл бұзушылықтар негізінен сайлаушыларды сатып алу және оларға қысым көрсету айыптарымен байланысты болды. 2026 жылғы 23 наурызда [[Болгарияның ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрлігі]] заң бұзушылықтар туралы 151 хабарлама түскенін, оның 126-сы сайлаушыларды сатып алуға, ал 5-еуі заңсыз үгіт-насихатқа қатысты екенін хабарлады; бұл ретте 53 іс бойынша алдын ала тергеу амалдары жүргізілді. 25 наурызда Ішкі істер министрлігі [[Кырджали]] қаласындағы жергілікті пошта бөлімшесінің басшысын сайлаушыларды «[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]на» дауыс беруге көндіру үшін қызметкерлерге қысым көрсетті деген айыппен ұстады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fakti.bg/bulgaria/1044153-zadarjaha-shefa-na-poshtata-v-kardjali-zaradi-samnenia-za-izborna-agitacia|title=The head of the post office in Kardzhali was detained on suspicion of election campaigning|lang=en|website=Fakti.bg - Да извадим фактите наяве|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; 26 наурызда Ішкі істер министрі [[Емил Дечев]]тің хабарлауынша, «Құқықтар мен бостандықтар қозғалысының» мүшелері мэр мен ДПС-тен парламентке кандидаттың бастауымен ұсталған пошта бөлімшесінің басшысын босату үшін полиция ғимаратына кіріп кетпек болған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Бұл жағдай Болгария ІІМ мен олигарх [[Делян Пеевски]] басқаратын «Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы» арасындағы дауыстарды сатып алу айыптары бойынша кең ауқымды текетірестің бір бөлігіне айналды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/bg/izglezda-kato-sabotaz-proverki-sresu-gurov-decev-i-drugite/a-76840258|title=Изглежда като саботаж: проверки срещу Гюров, Дечев и другите|lang=bg|website=dw.com|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; Өз кезегінде, «Құқықтар мен бостандықтар қозғалысының» өкілдері сайлау науқаны кезіндегі полицияның озбырлығына шағымданып, [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы|ЕҚЫҰ]]-ға жүгінді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dnevnik.bg/bulgaria/2026/03/31/4898527_dps_podade_signal_do_osse_za_policeiski_natisk_predi/|title=ДПС подаде сигнал до ОССЕ за полицейски натиск преди изборите|lang=bg|last=Дневник|website=www.dnevnik.bg|date=2026-03-31|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;

2026 жылғы 26 наурызда Ішкі істер министрі Емил Дечев [[Сайлаудағы бұзушылықтар|сайлау заңнамасын бұзу оқиғалары]]ның саны [[Болгариядағы парламент сайлауы (2024)|2024 жылғы қазандағы парламенттік сайлау]] алдындағы кезеңмен салыстырғанда 500–600%-ға өскенін мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/03/26/bulgarias-april-elections-dozens-arrested-in-new-police-crackdowns-against-vote-buying/|title=Bulgaria’s April elections: Dozens arrested in new police crackdowns against vote-buying|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-03-26|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; Әсіресе сайлаушыларды сатып алу әрекеттерінің саны ерекше артты. Сайлаушыларды сатып алуға қарсы алғашқы полиция операциясы 18 наурызда [[Хасково]]да өтіп, нәтижесінде үш адам ұсталды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/03/19/bulgarias-interior-ministry-in-special-operations-against-vote-buying-ahead-of-april-elections/|title=Bulgaria’s Interior Ministry in special operations against vote-buying ahead of April elections|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-03-19|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; 14 сәуірге қарай жүргізілген полиция операцияларының нәтижесінде 1 миллион еуродан астам қаражат тәркіленді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/04/14/bulgarias-april-elections-million-euro-seized-so-far-in-police-operations-against-vote-buying/|title=Bulgaria’s April elections: Million euro seized so far in police operations against vote-buying|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-04-14|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; 16 сәуірде [[Варна]]дағы ұйымдасқан қылмыстық топтың төрт мекенжайы бойынша жүргізілген операция барысында 200 мың еуро алынып, төрт адам қамауға алынды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/04/17/bulgarias-april-elections-200-000-euro-for-vote-buying-found-in-varna-four-arrested/|title=Bulgaria’s April elections: 200 000 euro for vote-buying found in Varna, four arrested|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-04-17|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/bg/news/bulgaria/1107618-vav-varna-sa-otkriti-200-000-evro-za-kupuvane-na-glasove-arestuvani-sa-chetirim|title=Във Варна са открити 200 000 евро за купуване на гласове, арестувани са четирима души и се води разследване по случая, съобщи Георги Кандев|lang=bg|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;

Болгария үкіметі сайлау инфрақұрылымын сыртқы араласудан, дезинформациядан және кибершабуылдардан қорғауға бағытталған бірқатар бастамаларды ұсынды. Олардың қатарында 2026 жылғы 23 наурызда [[Болгарияның Сыртқы істер министрі|Сыртқы істер министрлігі]] жанынан дезинформация мен гибридтік қатерлерге қарсы іс-қимыл жөніндегі уақытша үйлестіру тетігінің құрылуы бар.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/1090255-foreign-ministry-establishes-temporary-mechanism-to-counter-disinformation-ahead|title=Foreign Ministry Establishes Temporary Mechanism to Counter Disinformation Ahead of Snap Elections|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Foreign Ministry Sets Up Mechanism to Counter Disinformation Ahead of Election|url=https://bntnews.bg/news/foreign-ministry-sets-up-mechanism-to-counter-disinformation-ahead-of-elections-1385061news.html#:~:text=The%20Ministry%20of%20Foreign%20Affairs,foreign%20interference%20and%20information%20manipulation.|website=БНТ Новини|date=2026-03-23|access-date=2026-04-19|lang=en}}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ, [[Мемлекет — Еуропалық Одақ мүшелері|ел мүше мемлекеттер]]ге дезинформациялық науқандармен күресуге көмектесетін [[Сандық қызметтер туралы заң (ЕО)|Цифрлық қызметтер туралы заң]] аясында [[Еуропалық сыртқы іс-қимыл қызметі]] мен [[Еуропалық комиссия]]ға Жедел хабарландыру жүйесін (Rapid Alert System) және Жедел әрекет ету жүйесін (Rapid Response System) іске қосу туралы сұраныс жолдады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tvpworld.com/92427597/bualgaria-sounds-alarm-on-russian-meddling-seeks-eu-support|title=Bulgaria calls in EU support against Russian election meddling|lang=en|first=Stanislaw|last=Kaleta|website=tvpworld.com|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/world/1090691-european-commission-confirms-bulgaria-has-activated-rapid-response-system-ahead-|title=European Commission Confirms Bulgaria Has Activated Rapid Response System Ahead of Elections|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-turns-to-eu-to-fend-off-election-meddling/|title=Bulgaria requests EU support to fend off election meddling in April vote|lang=en|website=POLITICO|date=2026-04-01|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;

Сайлау науқаны басталғаннан бері қатысушылардың белсенділігі жоғары болды. Ең ауқымды науқандарды парламенттік партиялар мен бұрынғы [[Болгария президенті|президент]] [[Румен Радев]]тің «[[Прогрессивті Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» [[Сол центризм|сол центристтік]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fakti.bg/bulgaria/1038799-antoaneta-hristova-progresivna-balgaria-na-rumen-radev-prevzema-lavata-nisha|title=Antoaneta Hristova: Rumen Radevs Progressive Bulgaria takes over the left niche|lang=en|website=Fakti.bg|date=2026-03-03|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt; коалициясы жүргізді. Румен Радев 19 наурызда коалицияның сайлауалды бағдарламасын ұсынды, онда ол мемлекеттік институттарды бақылайтын олигархиялық жүйені бөлшектеуге, олигархтардың мемлекеттік қаржыға қолжетімділігін шектеуге және жеке секторды бопсалаудан босатуға уәде берді. Бұл ретте Радев [[Болгарияның сыртқы саясаты|сыртқы саясат]] тақырыбына көп тоқталмауға тырысты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/03/19/bulgarias-2026-elections-radev-launches-programme-with-emphasis-on-economy/|title=Bulgaria’s 2026 elections: Radev launches programme, with emphasis on economy|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-03-19|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt; Бірқатар партиялар шетелдік саясаткерлерді спикер ретінде шақыру арқылы өз мәртебесін көтеруді көздеді. Мәселен, [[Еуропалық халық партиясы]]ның Бас хатшысы [[Долорс Монтсеррат]] «[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының науқанында сөз сөйлесе,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nova.bg/news/view/2026/03/22/531198/%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1-%D1%81%D0%B4%D1%81-%D0%BE%D1%82%D0%BA%D1%80%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B7%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D1%81%D0%B8-%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F|title=ГЕРБ-СДС откри предизборната си кампания|lang=bg|website=nova.bg|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt; «[[Германия үшін балама]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының өкілі және [[Еуропалық парламент|Еуропарламент]]тегі «[[Егемен ұлттар Еуропасы]]&lt;nowiki/&gt;» [[Еуропалық парламенттің фракциялары|фракция]]сының төрағасы [[Рене Ауст]] «[[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының іс-шарасына қатысты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/1089035-vazrazhdane-launches-election-campaign-calls-for-independent-bulgaria|title=Vazrazhdane Launches Election Campaign, Calls for Independent Bulgaria|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eurocom.bg/2026/03/21/vazrazhdane-otkriva-predizbornata-si-kampaniya/|title=„Възраждане“ открива предизборната си кампания в София|lang=bg-BG|first=Георги|last=Петров|website=eurocom.bg|date=2026-04-19|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.standartnews.com/balgariya-politika/vazrazhdane-dade-start-na-kampaniyata-si-na-zhivo-627635.html|title=&quot;Възраждане&quot; даде старт на кампанията си (НА ЖИВО)|lang=bg|first=Мира|last=Иванова|website=www.standartnews.com|date=2026-03-21|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt; Жалпы, сайлау науқаны сыбайлас жемқорлық пен олигархия мәселелеріне, сондай-ақ [[Болгария энергетикасы|энергетика]], [[Болгария экономикасы|экономика]] және сот жүйесі салаларындағы шараларға бағытталды. [[Болгар социалистік партиясы]] мен «[[Мұндай халық бар]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы жастарды әлеуметтік қолдау уәделерімен тартуға тырысса, «[[Өзгерістерді жалғастырамыз]]&lt;nowiki/&gt;» және «[[Демократиялық Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» коалициясы қолданыстағы саяси жүйеге көңілі толмайтын [[Болгариядағы наразылықтар (2025)|наразы]] сайлаушыларды жинауға күш салды.&lt;ref name=&quot;OSCE_ODIHR_Interim_Report2&quot; /&gt;

Сайлау науқаны 2026 жылғы 17 сәуірде аяқталды, заңға сәйкес 18 сәуірде үгіт-насихат жұмыстарына тыйым салынған тыныштық күні жарияланды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fakti.bg/bulgaria/1048974-dnes-e-den-za-razmisal-predizbornata-agitacia-e-zabranena|title=Today is a day for reflection, election campaigning is prohibited|lang=en|website=Fakti.bg|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt;

== Сайлауға қатысушылар ==
Төменде 2026 жылғы 19 сәуірдегі сайлауға дейін қабылданған партиялар мен коалициялардың ресми тізімі және олардың бюллетеньдегі нөмірлері берілген.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/bg/eto-koi-sa-nomerata-na-partiite-za-izborite-na-19-april/a-76415103|title=Ето кои са номерата на партиите за изборите на 19 април|lang=bg|website=dw.com|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |№
! colspan=&quot;4&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Партия немесе коалиция
! rowspan=&quot;2&quot; | Идеологиясы
! rowspan=&quot;2&quot; | Көшбасшысы
! colspan=&quot;2&quot; | {{нп3|Парламетские выборы в Болгарии (октябрь 2024)|Результат в 2024 году|bg|Парламентарни избори в България (октомври 2024)}}&lt;ref name=&quot;elections2024&quot;&gt;{{Cite web|url=https://results.cik.bg/pe202410_ks/rezultati/index.html|title=Резултати :: Избори за народни представители 27 октомври 2024|website=results.cik.bg|access-date=|accessdate=2026-04-09|lang=bg}}&lt;/ref&gt;
|-
! Дауыстар (%)
! Орындар
|-
! 1
| style=&quot;background:#4BB9DE&quot; |
| colspan=&quot;3&quot;| [[Мұндай халық бар]]
| [[Ұлттық консерватизм]], [[оң популизм]]
| [[Слави Трифонов]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | 6,79%
|{{Партия/Орындар|17|240|#4BB9DE}}
|-
! 2
| style=&quot;background:#7aa148&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Тікелей демократия (партия)|Тікелей демократия|bg|Пряка демокрация (партия в България)}}
| [[Тікелей демократия]]
| {{iw|Пётр Клисаров|Пётр Клисаров|bg|Петър Клисаров}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,33%
| {{Партия/Орындар|0|240|#4047CB}}
|-
! 3
| style=&quot;background:#0C73AD&quot; |
| colspan=&quot;3&quot;| «{{iw|Көк Болгария|Көк Болгария|bg|Синя България}}» коалициясы
| [[Ұлттық консерватизм]], [[антикоммунизм]], [[проеуропеизм]]
| {{iw|Пётр Москов|Пётр Москов|bg|Петър Москов}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 1,07%
| {{Партия/Орындар|0|240|#0C73AD}}
|-
! 4
| style=&quot;background:#1A2C44&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Мораль, бірлік, намыс|Мораль, бірлік, намыс|bg|Морал, единство, чест}}
| [[Ұлттық консерватизм]], [[социал консерватизм]], [[еуроскептицизм]], сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| {{iw|Радостин Василев|Радостин Василев|bg|Радостин Василев}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 4,60%
| {{Партия/Орындар|11|240|#1A2C44}}
|-
! 5
| style=&quot;background:#D61920&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «[[Болгария социалистік партиясы|БСП]] коалициясы – {{iw|БСП – Біріккен солшылар|Біріккен солшылар|bg|БСП – Обединена левица}}»
| [[Социал консерватизм]], [[социал-демократия]]
|  {{iw|Крум Зарков|Крум Зарков|bg|Крум Зарков}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 7,57%
| {{Партия/Орындар|19|240|#D61920}}
|-
! 6
| style=&quot;background:#E60B4F&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Ақиқат және тек қана ақиқат|«Ақиқат және тек қана ақиқат» халық партиясы|bg|Народна партия „Истината и само истината“}}
| [[Конспирология]], [[жүйеге қарсы|мекемеге қарсы тұру]]
| {{iw|Венцислав Ангелов|Венцислав Ангелов|bg|Венцислав Ангелов}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,10%
| {{Партия/Орындар|0|240|#E60B4F}}
|-
! 7
| style=&quot;background:#4200FF&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | Коалиция «[[Өзгерістерді жалғастырамыз|ПП]]–[[Демократиялық Болгария|ДБ]]»
| [[Либерализм]], [[проеуропеизм]], сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| [[Асен Василев (саясаткер)|Асен Васильев]], [[Атанас Петров Атанасов|Атанас Атанасов]], {{iw|Ивайло Мирчев|Ивайло Мирчев|bg|Ивайло Мирчев (саясаткер)}}, {{iw|Божидар Божанов|Божидар Божанов|bg|Божидар Божанов}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 14,21%
| {{Партия/Орындар|36|240|#4200FF}}
|-
! 8
| style=&quot;background:#C09F62&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | [[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]
| [[Ультра ұлтшылдық]], [[оң популизм]]
| [[Костадин Костадинов (саясаткер)|Костадин Костадинов]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | 13,36%
| {{Партия/Орындар|33|240|#C09F62}}
|-
! 9
| style=&quot;background:#0056A7&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «Менің Болгариям» коалициясы
| [[Батысқа қарсы]], [[солшыл ұлтшылдық]]
| Ивайло Дражев, {{iw|Антон Сираков|Антон Сираков|bg|Антон Сираков}}, Атанас Шмидт, Георгий Вылчев
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,11%
| {{Партия/Орындар|0|240|#0056A7}}
|-
! 10
| style=&quot;background:#0f592a&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Партиялық емес үміткерлер қозғалысы|Партиялық емес үміткерлер қозғалысы|bg|Движение на непартийните кандидати}} 
| [[Тікелей демократия]], [[жүйеге қарсы|мекемеге қарсы тұру]], [[сол популизм]]
| Росен Миленов,&lt;br&gt;Бойко Никифоров,&lt;br&gt;Огнян Боюклиев
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 11
| style=&quot;background:#8A2BE2&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «{{iw|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|bg|Алианс за права и свободи}}» коалициясы
| [[Болгариядағы түріктер|түрік азшылығы]] мүдделері, [[либерализм]]
| {{iw|Хайри Садыков|Хайри Садыков|bg|Хайри Садъков}},&lt;br&gt;{{iw|Румен Йончев|Румен Йончев|bg|Румен Йончев}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 7,49% 
| {{Партия/Орындар|19|240|#8A2BE2}}
|-
! 12
| style=&quot;background:#3c38a6&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | Сыбайлас жемқорлыққа қарсы блок
| [[Либерализм]], сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| {{iw|Тома Белев|Тома Белев|bg|Тома Белев}},&lt;br&gt;{{iw|Даниела Божинова|Даниела Божинова|bg|Даниела Божинова}},&lt;br&gt;{{iw|Константин Бачийски|Константин Бачийски|bg|Константин Бачийски}},&lt;br&gt;{{iw|Иван Манев (саясаткер)|Иван Манев|bg|Иван Манев (саясаткер, 1974 ж.т.)}},&lt;br&gt;{{iw|Мария Капон|Мария Капон|bg|Мария Капон}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 13
| style=&quot;background:#581C63&quot; |
| colspan=&quot;3&quot;|{{iw|Бағынбайтын Болгария|Бағынбайтын Болгария|bg|Бағынбайтын Болгария}}
| [[Сол популизм]], сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| [[Корнелия Нинова]]
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | Жаңа
|-
! 14
| style=&quot;background:#AC2225&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; |{{iw|Ұлылық (партия)|Ұлылық|bg|Величие (партия)}}
| [[Оң популизм]], [[ұлтшылдық]], [[еуроскептицизм]]
| Албена Пекова
| style=&quot;text-align:center&quot; | 4,00%
| {{Партия/Орындар|10|240|#AC2225}}
|-
! 15
| style=&quot;background:#0056A7&quot; |
| colspan=&quot;3&quot;| «[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]-[[Демократиялық күштер одағы|СДС]]» коалициясы
| [[Социал-консерватизм]], [[проеуропеизм]]
| [[Бойко Борисов]],&lt;br&gt;{{iw|Румен Христов|Румен Христов|bg|Румен Христов (политик)}},&lt;br&gt;{{iw|Любен Дилов (саясаткер)|Любен Дилов|bg|Любен Дилов-син}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 26,39%
| {{Партия/Орындар|66|240|#0056A7}}
|-
! 16
| style=&quot;background:#9ebd8f&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «Үшінші наурыз» коалициясы
| [[Ұлтшылдық]], [[жүйеге қарсы|мекемеге қарсы тұру]]
| Камен Попов,&lt;br&gt;Иван Габеров,&lt;br&gt;Весела Драганова
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 17
| style=&quot;background:#0160AA&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | [[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]
| Интересы [[Болгариядағы түріктер|түрік азшылығы]], [[либерализм]]
| [[Делян Пеевски]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | 11,51% 
| {{Партия/Орындар|29|240|#0160AA}}
|-
! 18
| style=&quot;background:#244a1c&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Ұлт (партия)|Ұлт|bg|Нация (партия в България)}}
| [[Ультранационализм]], [[еуроскептицизм]]
| {{iw|Кирил Гумнеров|Кирил Гумнеров|bg|Кирил Гумнеров}} 
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 19
| style=&quot;background:#debd62&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | Болгария қолынан келеді 
| [[Ұлтшылдық]], [[социал-консерватизм]]
| {{нп3|Кузман Илиев|Кузман Илиев|bg|Кузман Илиев}}
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | Жаңа
|-
! 20
| style=&quot;background:#afd0db&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «{{iw|Шұғыла (партия)|Шұғыла|en|Siyanie}}» коалициясы
| Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| Николай Попов,&lt;br&gt;{{iw|Настимир Ананиев|Настимир Ананиев|bg|Настимир Ананиев}},&lt;br&gt;Маргарит Мицев
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 21
| style=&quot;background:#1A493F&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «[[Прогрессивті Болгария]]» коалициясы
| Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес, [[социал-демократия]]
| [[Румен Радев]],&lt;br&gt;[[Гылыб Донев]],&lt;br&gt;{{iw|Димитр Стоянов (саясаткер)|Димитр Стоянов|bg|Димитър Стоянов (саясаткер, 1968 ж.т.)}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 22
| style=&quot;background:#3B5998&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; |{{iw|Болгария ұлттық бірлестігі|Қарсылық|bg|Булгари (партия)}}
| [[Ұлтшылдық]]
| {{iw|Георги Георгиев (саясаткер)|Георги Георгиев|bg|Георги Георгиев – Готи}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,08&lt;br&gt;(«{{iw|КОЙ|КОЙ|bg|КОЙ}}» партиясы),&lt;br&gt;0,07&lt;br&gt;(«{{iw|Болгар ұлттық бірлестігі|Болгарлар|bg|Булгари (партия)}}&lt;nowiki/&gt;» партиясы)
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 23
| style=&quot;background:#048C46&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; |{{iw|Жасылдар партиясы (Болгария)|Жасылдар партиясы|bg|Партия на зелените (България)}}
| [[Жасыл саясат]]
| Владимир Николов
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,20
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 24
| style=&quot;background:#112369&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Халық дауысы (партия)|Халық дауысы|bg|Глас народен}}
| [[Оң популизм]], [[консерватизм]]
| {{iw|Светослав Витков|Светослав Витков|bg|Светослав Витков}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,30
| {{Партия/Орындар|0|240|#112369}}
|-
|}

== Социологиялық сауалнамалар ==
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible sortable sticky-header-multi&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;&quot;
! style=&quot;width:130px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Агенттік
! style=&quot;width:110px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Өткізу кезеңі
! style=&quot;width:50px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Іріктеу
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Прогрессивті Болгария|ПБ]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]-[[Демократиялық күштер одағы|СДС]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Өзгерістерді жалғастырамыз|ПП]]–[[Демократиялық Болгария|ДБ]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы|ДПС]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Болгария социалистік партиясы|БСП]] – {{iw|БСП – Біріккен солшылар|ОЛ|bg|БСП – Обединена левица}}
! style=&quot;width:35px;&quot;| {{iw|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|АПС|bg|Алианс за права и свободи}}
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Мұндай адамдар бар|ЕТН]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| {{iw|Мораль, бірлік, намыс|МЕЧ|bg|Морал, единство, чест}}
! style=&quot;width:35px;&quot;| {{iw|Ұлылық (партия)|Ұлылық|bg|Величие (партия)}}
! style=&quot;width:35px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| [[Болгарияның саяси партиялары|Басқалар]]
! style=&quot;width:35px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Ешкім
! style=&quot;width:30px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Артықшылығы
! style=&quot;width:30px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Шешілген жоқ
|-
! style=&quot;background:#1A493F&quot; |
! style=&quot;background:#0056A7&quot; |
! style=&quot;background:#4200FF&quot; |
! style=&quot;background:#C09F62&quot; |
! style=&quot;background:#0160AA&quot; |
! style=&quot;background:#D61920&quot; |
! style=&quot;background:#8A2BE2&quot; |
! style=&quot;background:#4BB9DE&quot; |
! style=&quot;background:#1A2C44&quot; |
! style=&quot;background:#AC2225&quot; |
|-
|Сова Харис&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.investor.bg/a/516-politika/429063-sova-haris-pri-izbori-dnes-335-shte-poluchi-radev-19-gerb-112-pp-db|title=&quot;Сова Харис&quot;: При избори днес 33,5% ще получи Радев, 19% ГЕРБ, 11,2% ПП-ДБ|lang=bg|website=Investor.bg|accessdate=2026-04-13}}&lt;/ref&gt;
|2-6 сәуір 2026
|800
|style=&quot;background:#d2dbd9&quot; |'''33,6'''&lt;br&gt;(94)
|19,0&lt;br&gt;(53)
|11,2&lt;br&gt;(31)
|7,8&lt;br&gt;(22)
|9,7&lt;br&gt;(27)
|4,5&lt;br&gt;(13)
|2,3&lt;br&gt;(0)
| –
|3,1&lt;br&gt;(0)
|2,0&lt;br&gt;(0)
|3,1&lt;br&gt;(0)
|3,7&lt;br&gt;(0)
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#204a41; color: white;&quot; |14,6
| -
|-
|Gallup&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gallupinternational.bg/49553/%d0%b5%d0%bb%d0%b5%d0%ba%d1%82%d0%be%d1%80%d0%b0%d0%bb%d0%bd%d0%b8-%d0%bd%d0%b0%d0%b3%d0%bb%d0%b0%d1%81%d0%b8-%d0%bf%d1%80%d0%b5%d0%b7-%d0%bf%d1%8a%d1%80%d0%b2%d0%b0%d1%82%d0%b0-%d1%82%d1%80%d0%b5/|title=Електорални нагласи през първата третина на кампанията|lang=bg|website=Gallup International Balkan|date=2026-04-03|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;
|20-30 наурыз 2026
|820
|style=&quot;background:#d2dbd9&quot; |'''27,7'''
|22,8
|10,6
|6,3
|10,4
|2,9
|0,9
|2,8
|2,7
|1,8
|8,5
|2,6
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#204a41; color: white;&quot; |4,9
| -
|-
|Alpha Research&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://alpharesearch.bg/post/1045-obshtestveni-i-elektoralni-naglasi.html|title=Обществени и електорални нагласи. Проблемите, стратегическите партньори, очаквана управленска конфигурация|lang=bg|website=alpharesearch.bg|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;
|19-26 наурыз 2026
|1000
|style=&quot;background:#d2dbd9&quot; |'''30,8'''
|21,2
|11,1
|6,9
|9,8
|3,9
|1,2
|1,4
|3,0
|2,7
|8,0
| -
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#204a41; color: white;&quot; |9,6
| -
|-
|Market Links&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://offnews.bg/politika/alfa-risarch-dava-29-4-na-radev-market-links-24-4-863503.html|title=Алфа рисърч дава 29,4% на Радев, Маркет линкс - 24,4% — OFFNews|lang=BG|website=offnews.bg|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;
|17–21 наурыз 2026
|1008
|style=&quot;background:#d2dbd9&quot; |'''24,4'''
|18,6
|11,1
|4,6
|8,8
|3,1
|1,4
|0,9
|2,7
|2,0
|6,2
|1,2
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#204a41; color: white;&quot; |5,8
|14,9
|-
| colspan=&quot;3&quot;| '''20 наурыз 2026'''
| colspan=&quot;13&quot;| '''Сайлау науқанының басталуы'''
|- style=&quot;background:#EFEFEF;&quot;
|'''{{iw|Болгариядағы парламент сайлауы (қазан 2024)|2024 жылғы нәтиже|bg|Парламентарни избори в България (октомври 2024)}}'''&lt;ref name = 'elections2024'/&gt;
|27 қазан 2024
|2 517 201
| -
|style=&quot;background:#CCE6FF&quot;|'''26,4'''
|14,2
|13,4
|11,5
|7,6
|7,5
|6,8
|4,6
|4,0
|4,0
| -
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#0056A7; color:white;&quot; |12,2
| -
|-
|}

== Нәтижелер ==
[[Сурет:Bulgaria 2026 election.png|thumb|Сайлау нәтижелері бойынша «[[Прогрессивті Болгария]]» [[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]] жеңіске жеткен [[Қыржали облысы|Қыржали облысын]] қоспағанда, [[Болгария]]ның барлық дерлік [[Болгарияның әкімшілік бөлінісі|облыстарында]] көпшілік дауысқа ие болды.]]
Сайлау қорытындысы бойынша бұрынғы [[Болгария президенті|президент]] [[Румен Радев]] сайлау қарсаңында құрған және [[Халық жиналысы]]ндағы орындардың жартысынан көбін иеленген «Прогрессивті Болгария» коалициясы жеңіске жетті. [[Болгариядағы парламент сайлауы (1997)|1997 жылғы сайлау]]дан бері алғаш рет бір саяси күш парламенттегі орындардың абсолютті көпшілігін иелене алды.&lt;ref name=&quot;Bulgaria_enters_uncharted_territory&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/bulgaria-enters-uncharted-territory-as-radev-wins-big/a-76856059|title=Bulgaria enters uncharted territory as Radev wins big|lang=en|website=dw.com|access-date=|accessdate=2026-04-23}}&lt;/ref&gt; Өткен шақырылымдағы парламентте билеуші коалиция құрамына кірген және [[Росен Желязков]] үкіметін қолдаған партиялар («[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]-[[Демократиялық күштер одағы|СДС]]&lt;nowiki/&gt;» коалициясы, «[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Болгар социалистік партиясы]] – Біріккен солшылдар» коалициясы, «[[Мұндай халық бар]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы және «[[Құқықтар мен бостандықтар альянсы]]&lt;nowiki/&gt;») сайлаушылардың қолдауынан айырылып, Халық жиналысындағы өкілдігін азайтты, ал олардың кейбіреулері парламентке өте алмады. Бұрынғы премьер-министр [[Бойко Борисов]]тың «ГЕРБ — СДС» коалициясы өз тарихында алғаш рет 20%-дан аз дауыс жинады. [[Болгариядағы түріктер|Түрік ұлттық азшылығы]]ның қолдауына сүйенетін «[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;» [[Болгариядағы парламент сайлауы (1994)|1994 жылғы сайлау]]дан бергі ең төменгі нәтижесін көрсетіп, Халық жиналысында 21 орынға ие болды. Өткен парламенттік коалицияның қалған саяси күштері (Болгар социалистік партиясы, «Мұндай халық бар» және «Құқықтар мен бостандықтар альянсы») парламентке өте алмады, бұл ретте [[Болгар Коммунистік партиясы]]ның мұрагері болып табылатын Болгар социалистік партиясы өз тарихында алғаш рет парламентте ұсынылмайтын болды. Өткен шақырылымда болған барлық дерлік ұлтшыл және [[Оңшыл популизм|оңшыл]] [[Оңшыл популизм|популистік]] партиялар, соның ішінде «МЕЧ» пен «Величие», [[Электрлік кедергі|пайыздық кедергі]]ден өте алмады. Алдыңғы шақырылыммен салыстырғанда орындардың 60%-дан астамын жоғалтқан «[[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы жалғыз ерекшелік болды. Сайлау қорытындысы бойынша өкілдігін арттырған алдыңғы шақырылымдағы жалғыз күш — «[[Өзгерістерді жалғастырамыз»]] және «[[Демократиялық Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» [[Оңшыл центризм|оңшыл центристтік]] [[Проеуропеизм|еуропашыл]] коалициясы болды, ол сайлау жеңімпазы «Прогрессивті Болгария» сияқты өз бағдарламасында сыбайлас жемқорлыққа қарсы күреске баса назар аударады.&lt;ref name=&quot;Which_Parties_Will_Not2&quot;&gt;{{Cite news|title=Which Parties Will Not Make It Into the New Parliament Following the Elections?|url=https://bntnews.bg/news/which-parties-will-not-make-it-into-the-new-parliament-following-the-elections-1389512news.html|website=БНТ Новини|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bulgaria_enters_uncharted_territory&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;The_2026_snap_elections&quot;&gt;{{Cite web|url=https://whogoverns.eu/the-2026-snap-elections-in-bulgaria-we-continue-the-change/|title=The 2026 snap elections in Bulgaria: We continue the change! {{!}} Who Governs Europe|lang=en|first=Fernando Casal|last=Bertoa|website=whogoverns.eu|date=2026-04-21|access-date=|accessdate=2026-04-23}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|+Нәтижелер
| colspan=&quot;7&quot; |[[Сурет:Bulgaria National Assembly 2026.svg|ортаға]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Партия/коалиция
!Дауыс саны
!%
!Мандаттар саны
!Өзгерту
|-
| style=&quot;background-color:#1A493F&quot; |
| align=&quot;left&quot; |[[Прогрессивті Болгария]]
|1&amp;nbsp;444&amp;nbsp;920
|44,594
|131
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#0056A7&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]–[[Демократиялық күштер одағы|СДС»]] коалициясы
|433&amp;nbsp;755
|13,387
|39
|{{loss}}27
|-
| style=&quot;background-color:#4200FF&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«[[Продолжаем перемены|ПП]]–[[Демократическая Болгария|ДБ]]» коалициясы
|408&amp;nbsp;846
|12,618
|37
|{{gain}}1
|-
| style=&quot;background-color:#0160AA&quot; |
| align=&quot;left&quot; |[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]
|230&amp;nbsp;693
|7,120
|21
|{{loss}}8
|-
| style=&quot;background-color:#C09F62&quot; |
| align=&quot;left&quot; |[[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]
|137&amp;nbsp;940
|4,257
|12
|{{loss}}21
|-
| style=&quot;background-color:#1A2C44&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Мораль, бірлік, намыс|Мораль, бірлік, намыс|bg|Морал, единство, чест}}
|104&amp;nbsp;506
|3,225
|0
|{{loss}}11
|-
| style=&quot;background-color:#AC2225&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Ұлылық (партия)|Ұлылық|bg|Величие (партия)}}
|100&amp;nbsp;572
|3,104
|0
|{{loss}}10
|-
| style=&quot;background-color:#D61920&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«[[Болгария социалистік партиясы|БСП]] – {{iw|БСП – Біріккен солшылар|Біріккен солшылар|bg|БСП – Обединена левица}}&lt;nowiki/&gt;» коалициясы
|97&amp;nbsp;753
|3,017
|0
|{{loss}}19
|-
| style=&quot;background-color:#afd0db&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«{{iw|Шұғыла (партия)|Шұғыла|en|Siyanie}}&lt;nowiki/&gt;» коалициясы
|93&amp;nbsp;559
|2,887
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#8A2BE2&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|bg|Алианс за права и свободи}}
|50&amp;nbsp;759
|1,567
|0
|{{loss}}19
|-
| style=&quot;background-color:#4BB9DE&quot; |
| align=&quot;left&quot; |[[Мұндай халық бар]]
|23&amp;nbsp;861
|0,736
|0
|{{loss}}17
|-
| style=&quot;background-color:#3c38a6&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Сыбайлас жемқорлыққа қарсы блок
|18&amp;nbsp;999
|0,586
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#0C73AD&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«{{iw|Көк Болгария|Көк Болгария|bg|Синя България}}&lt;nowiki/&gt;» коалициясы
|18&amp;nbsp;640
|0,575
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#debd62&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Болгария қолынан келеді
|17&amp;nbsp;263
|0,533
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#7aa148&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Тікелей демократия (партия)|Тікелей демократия|bg|Пряка демокрация (партия в България)}}
|10&amp;nbsp;032
|0,310
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#244a1c&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Ұлт (партия)|Ұлт|bg|Нация (партия в България)}}
|9&amp;nbsp;804
|0,303
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#0f592a&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Партиялық емес үміткерлер қозғалысы|Партиялық емес үміткерлер қозғалысы|bg|Движение на непартийните кандидати}}
|9&amp;nbsp;761
|0,301
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#581C63&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Бағынбайтын Болгария|Бағынбайтын Болгария|bg|Непокорна България}}
|6&amp;nbsp;221
|0,192
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#112369&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Халық дауысы (партия)|Халық дауысы|bg|Глас народен}}
|4&amp;nbsp;665
|0,144
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#E60B4F&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Ақиқат және тек қана ақиқат|«Ақиқат және тек қана ақиқат» халық партиясы|bg|Народна партия „Истината и само истината“}}
|4&amp;nbsp;392
|0,136
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#0056A7&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«Менің Болгариям» коалициясы
|4&amp;nbsp;358
|0,135
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#048C46&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Жасылдар партиясы (Болгария)|Жасылдар партиясы|bg|Партия на зелените (България)}}
|3&amp;nbsp;027
|0,093
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#3B5998&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Болгария ұлттық бірлестігі|Қарсылық|bg|Булгари (партия)}}
|1&amp;nbsp;897
|0,059
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#9ebd8f&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«Үшінші наурыз» коалициясы
|1&amp;nbsp;840
|0,057
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:gray&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Тодор Тодоров Батков ([[Тәуелсіз үміткер|Тәуелсіз]])
|2&amp;nbsp;093
|0,065
|0
| —
|-
| colspan=&quot;2&quot; | '''Барлығы'''
| '''3&amp;nbsp;240&amp;nbsp;156'''
| '''100'''
| '''240'''
| —
|-
! colspan=&quot;6&quot; |
|-
| colspan=&quot;2&quot; | Үміткерға арналған дауыстар
| 3&amp;nbsp;240&amp;nbsp;156
| 98,46
| —
| —
|-
| colspan=&quot;2&quot; |[[Бәріне қарсымын]]
|50&amp;nbsp;733
| 1,54
| —
| —
|-
| colspan=&quot;2&quot; | '''Барлығы'''
| '''3&amp;nbsp;290&amp;nbsp;889'''
| '''100'''
| —
| —
|-
! colspan=&quot;6&quot; |
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |Жарамды дауыстар
|3&amp;nbsp;290&amp;nbsp;889
|97,93
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |Жарамсыз дауыстар
|69&amp;nbsp;441
|2,07
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |'''Барлығы'''
|'''3&amp;nbsp;360&amp;nbsp;330'''
|'''100'''
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |Сайлаушылар/келу
|6&amp;nbsp;575&amp;nbsp;151
|51,11
|-
| colspan=&quot;7&quot; align=&quot;left&quot; |Дереккөз: [https://results.cik.bg/pe202604/rezultati/index.html ОСК қорытынды нәтижелері]
|}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Еуропадағы 2026 сайлау|Болгария]]
[[Санат: 026 жыл Болгарияда]]
[[Санат:Болгариядағы парламенттік сайлау]]</text>
      <sha1>pc9ody2kk0pqnxpb50secnb5iavc6cb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591515</id>
      <parentid>3591514</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T00:25:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <origin>3591515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68243" sha1="5y15rqm68ar2u90lns0gw4pwvh6f66r" xml:space="preserve">{{Сайлау
 | алдыңғы сайлау = Болгариядағы парламент сайлауы (2024)
 | алдыңғы сайлау жылы = 10/2024
 | байрақ = 
 | ел = Болгария
 | келесі сайлау = Болгариядағы парламент сайлауы (2030)
 | келесі сайлау жылы = 2030
 | сайлау атауы = Болгариядағы парламент сайлауы
 | сайлау күні = [[19 сәуір]] [[2026 жыл]]
 | қатысқандар қатынасы = 51,11%

 | сурет1 = Rumen Radev official portrait (cropped 2).jpg
 | түс1 = #1A493F
 | кандидат1 = [[Румен Радев]]
 | партия1 = [[Прогрессивті Болгария]]
 | дауыс1 = 1444924
 | пайыз1 = 44.59
 | орын1 = 131
 | алдыңғы орын1 = 0
 
 | сурет2 = Бойко Борисов (52537903952).jpg
 | түс2 = #0056A7
 | кандидат2 = [[Бойко Борисов]]
 | партия2 = [[ГЕРБ]]—[[Демократиялық күштер одағы|СДС]]
 | дауыс2 = 433755
 | пайыз2 = 13.39
 | орын2 = 39
 | алдыңғы орын2 = 66

 | сурет3 = Asen Vasilev 2023.jpg
 | түс3 = #4200FF
 | кандидат3 = [[Асен Василев (саясаткер)|Асен Василев]]
 | партия3 = [[Өзгерістерді жалғастырамыз|ӨЖ]]—[[Демократиялық Болгария|ДБ]]
 | дауыс3 = 408845
 | пайыз3 = 12.62
 | орын3 = 37
 | алдыңғы орын3 = 36

 | сурет4 = Delyan Peevski 1 (portrait).jpg
 | түс4 = #0160AA
 | кандидат4 = [[Делян Пеевски]]
 | партия4 = [[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы|ҚБҚ (DPS)]]
 | дауыс4 = 230693
 | пайыз4 = 7.12
 | орын4 = 21
 | алдыңғы орын4 = 29

 | сурет5 = Костадин Костадинов снимка (cropped).jpg
 | түс5 = #C09F62
 | кандидат5 = [[Костадин Костадинов (саясаткер)|Костадин Костадинов]]
 | партия5 = [[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]
 | дауыс5 = 137940
 | пайыз5 = 4.26
 | орын5 = 12
 | алдыңғы орын5 = 33

 | сурет6 = Radostin Vasilev 51NS.png
 | түс6 = #1A2C44
 | кандидат6 = [[Радостин Василев|Радостин Василев]]
 | партия6 = [[Мораль, Бірлік, Намыс|МЕЧ]]
 | дауыс6 = 104506

 | пайыз6 = 3.23
 | орын6 = 0
 | алдыңғы орын6 = 11
 | нәтиже = «[[Прогрессивті Болгария]]» коалициясының жеңісі
 
 | қарта атауы = Дауыстарды аумақтар бойынша бөлу
 | қарта = 2026 Bulgarian parliamentary election.svg
 | қарта өлшемі = 
 | қарта шарты1 = 
 | қарта шарты2 = 
 | fond = 
 | қарта тақарыбы = 
 | диаграмма атауы = 
 | диаграмма = 
 | диаграмма өлшемі = 
 | шарт1 = 
 | шарт2 = 
 | диаграмма2 атауы = 
 | диаграмма2 = 
 | диаграмма өлшемі2 = 
 | шарт1 2 = 
 | шарт2 2 = 
 | жолақ атауы = 
 | жолақ1 = 
 | түс жолақ1 = 
 | пайыз жолақ1 = 
 | төменгі-жолақ атауы = 
 | ізашар = [[Андрей Гюров]]
 | ізашар партия = [[Партиясыз]]
 | ізбасар = ''Сайлауды күтуде''
 | ізбасар партия = 
 | соңы = [[Болгария премьер-министрі]]
 | ізашар атауы = 
 | ізашар жынысы = 
 | ізбасар атауы = 
 | ізбасар жынысы = 
 | төменгі тақырып = 
 | мазмұн = 
 | сайт =
}}
'''Болгариядағы парламенттік сайлау''' 2026 жылдың 19 сәуірінде өтті. Сайлаудың өткізілуіне 2025 жылдың 11 желтоқсанында сыбайлас жемқорлыққа қарсы наразылықтар аясында орын алған («[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының өкілі) [[Росен Желязков]] үкіметінің отставкасы себеп болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/18/bulgaria-%e2%81%a0to-hold-snap-parliamentary-election-on-april-19-after-protests|title=Bulgaria ⁠to hold snap parliamentary election on April 19 after protests|lang=en|website=Al Jazeera|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt; Бұл [[Болгариядағы саяси дағдарыс (2021—2026)|алты жылдық саяси дағдарыс]] салдарынан [[Болгариядағы парламент сайлауы (2021)|2021 жыл]]дан бері өткізілген жетінші [[Мерзімінен бұрын сайлау|кезектен тыс сайлау]] болды.

Сайлауда бұрынғы [[Болгария президенті|президент]] [[Румен Радев]] сайлау қарсаңында құрған «[[Прогрессивті Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» [[сол центризм]] коалициясы жеңіске жетті. «Прогрессивті Болгария» [[Болгария Халық жиналысы|Халық жиналысы]]ндағы орындардың жартысынан көбіне (131 мандат) ие болып, бірпартиялық үкімет құруға мүмкіндік алды. Екінші орынды бұрынғы [[Болгария үкімет басшыларының тізімі|премьер-министр]] [[Бойко Борисов]]тың «[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]» партиясы мен [[Демократиялық күштер одағы]]нан құралған билеуші коалициясы (39 мандат), ал үшінші орынды «Өзгерістерді жалғастырамыз» және «Демократиялық Болгария» партияларының оңшыл орталық коалициясы (37 мандат) иеленді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/bulgaria-pro-russia-rumen-radev-wins-election/a-76846189|title=Bulgaria: Pro-Russia Rumen Radev wins ‌election|lang=en|website=dw.com|access-date=|accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rumen_Radevs_party_wins&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cm2kgm1zpgro|title=Rumen Radev's party wins Bulgarian election|lang=en|website=www.bbc.com|date=2026-04-20|access-date=|accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bgnes.com/politics/final-election-results-in-bulgaria-former-president-radev-s-party-wins-a-majority|title=Final election results in Bulgaria: Former President Radev’s party wins a majority|lang=en|website=BGNES News Agency|date=2026-04-20|access-date=|accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt; Парламентке, сондай-ақ, 1994 жылғы сайлаудан бергі ең төменгі нәтижесін көрсеткен «[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;» және алдыңғы шақырылыммен салыстырғанда орындарының 60%-дан астамын жоғалтқан ұлтшыл «[[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы өтті. [[Болгар Коммунистік партиясы]]ның мұрагері болып табылатын [[Болгар социалистік партиясы]] өз тарихында алғаш рет парламентке өте алмады.&lt;ref name=&quot;Which_Parties_Will_Not&quot;&gt;{{Cite news|title=Which Parties Will Not Make It Into the New Parliament Following the Elections?|url=https://bntnews.bg/news/which-parties-will-not-make-it-into-the-new-parliament-following-the-elections-1389512news.html|website=БНТ Новини|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=A Decisive Win Raises Bulgarians’ Hopes for Change|first=Carlotta GallReporting from|last=Sofia|url=https://www.nytimes.com/2026/04/20/world/europe/bulgaria-election-result-rumen-radev.html|website=The New York Times|id=0362-4331|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.courthousenews.com/bulgarias-political-instability-ends-but-with-a-pro-russian-twist|title=Bulgaria's political instability ends, but with a pro-Russian twist|lang=en|first=Cain|last=Burdeau|website=Courthouse News Service|date=2026-04-20|access-date=|accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;

== Алғышарттары ==
2024 жылғы қазандағы парламенттік сайлау [[Росен Желязков]] бастаған үкіметтің құрылуына әкелді. Бұл үкіметке «[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]-[[Демократиялық күштер одағы|СДС]]&lt;nowiki/&gt;» және «[[Болгар социалистік партиясы|БСП]] – Біріккен солшылдар» коалициялары мен «[[Мұндай халық бар]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы қолдау көрсетті, ал «[[Құқықтар мен бостандықтар альянсы]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы үкіметке [[сенім вотумы]] туралы дауыс беру кезінде қолдау білдіріп отырды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-prime-minister-zhelyazkov-borissov-6d053e278ddffeacc522c2313aea4006|title=Bulgaria's parliament approves new coalition government led by centre-right's Rosen Zhelyazkov|lang=en|website=AP News|date=2025-01-16|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt; Алайда, 2025 жылғы наурызда [[Болгария Конституциялық соты]]ның шешімімен парламентке ұлтшыл «Ұлылық» партиясы өтті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://russian.news.cn/20250314/412c7033bd2f4b4b97ea1a3beb7848bf/c.html|title=Конституционный суд Болгарии признал незаконным избрание 16 депутатов парламента|website=russian.news.cn|access-date=|accessdate=2026-04-08|lang=ru}}&lt;/ref&gt; Бұл билеуші коалиция депутаттарының санын 121-ге дейін азайтып, оппозицияда 119 мандат қалды.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Ще остане ли стабилно управлението след влизането на &quot;Величие&quot; в парламента?|first=Милена|last=Кирова|url=https://bntnews.bg/news/shte-ostane-li-stabilno-upravlenieto-sled-vlizaneto-na-velichie-v-parlamenta-1331404news.html|website=БНТ Новини|date=2025-03-19|access-date=2026-04-08|lang=bg}}&lt;/ref&gt;

«[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы|ДПС]] – Жаңа бастама» коалициясының көшбасшысы [[Делян Пеевски]] парламенттегі мандаттардың қайта бөлінуі билеуші коалицияның көпшілік дауысынан айырылуына әкеп соқтырған жағдайда, Росен Желязков үкіметін қолдауға уәде берді. Бұған жауап ретінде «[[Құқықтар мен бостандықтар альянсы]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы коалициядан шықты, өйткені Пеевскидің қатысуымен үкіметті қолдау мүмкін емес деп санады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mediapool.bg/dps-dogan-reshi-napuska-upravlyavashtoto-mnozinstvo-news370294.html|title=ДПС-Доган реши: Напуска управляващото мнозинство|lang=bg-BG|website=Mediapool.bg|date=2025-04-15|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/778748-alliance-for-rights-and-freedoms-refuses-to-endorse-govt-with-mrf-new-beginnin|title=Alliance for Rights and Freedoms Refuses to Endorse Govt with MRF - New Beginning Overt or Covert Support, Leader Chakarov Says|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt; Бірнеше күннен кейін үкімет Пеевски бастаған «ДПС – Жаңа бастама» коалициясының дауыстарының арқасында сенім вотумын алды.

2025 жылғы 11 желтоқсанда Росен Желязков үкіметі 2026 жылға арналған бюджетке және биліктегі сыбайлас жемқорлыққа қарсы бірнеше аптаға созылған [[Болгариядағы наразылықтар (2025)|наразылықтар]]дан кейін отставкаға кетті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-government-collapse-resigns-pm-rosen-zhelyazkov/|title=Bulgarian government collapses after weeks of mass protests|lang=en|website=POLITICO|date=2025-12-11|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Bulgarian government resigns after mass anti-corruption protests|first=Jon|last=Henley|url=https://www.theguardian.com/world/2025/dec/11/bulgarian-government-resigns-mass-anti-corruption-protests|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2025-12-11|access-date=2026-04-08|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/c0r9pkjp94jo|title=Премьер-министр и правительство Болгарии ушли в отставку после массовых протестов|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2025-12-11|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;

2026 жылғы 19 қаңтарда [[Болгария президенті]] [[Румен Радев]] 2026 жылғы парламенттік сайлауға қатысу үшін қызметінен кетті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/19/bulgarias-president-says-he-is-stepping-down-ahead-of-snap-elections|title=Bulgaria’s President Rumen Radev says he will resign ahead of snap election|lang=en|website=Al Jazeera|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/8362913|title=Президент Болгарии ушел за властью|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2026-01-20|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt; 2 наурызда Румен Радев құрамына «[[Социал-демократтардың саяси қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Социал-Демократиялық партия (Болгария)|Социал-демократиялық партия]]&lt;nowiki/&gt;» және «Біздің халық» қозғалысы кіретін «[[Прогрессивті Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» үшпартиялық коалициясын тіркеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/ex-bulgaria-president-rumen-radev-run-snap-election-new-coalition/|title=Ex-Bulgarian President Radev tipped to win general election with new coalition|lang=en|website=POLITICO|date=2026-03-02|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Bulgaria's popular ex-president sets up alliance to run in April 19 election|url=https://www.reuters.com/world/europe/bulgarias-former-president-radev-registers-party-run-april-19-election-2026-03-02/|website=Reuters|date=2026-03-02|access-date=2026-04-08|lang=en}}&lt;/ref&gt; Кейіннен «Прогрессивті Болгария» коалициясына жекелеген мүшелерін коалициялық тізім бойынша ұсыну мүмкіндігімен «[[ВМРО – Болгар ұлттық қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы қолдау білдірді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fakti.bg/bulgaria/1041575-vmro-supports-progressive-bulgaria-leaders-of-voivodes-will-not-be-on-the-lists|title=VMRO supports Progressive Bulgaria, leaders of voivodes will not be on the lists|lang=en|website=Fakti.bg|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/1075799-progressive-bulgaria-leader-radev-says-his-coalition-will-win-early-elections-an|title=Progressive Bulgaria Leader Radev Says His Coalition Will Win Early Elections And Will Establish Governance with Clear Rules|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.bg/politics/vmro-vlizat-v-listite-na-partiyata-na-rumen-radev.html|title=ВМРО влизат в листите на партията на Румен Радев|lang=bg|website=News.bg|date=2026-03-11|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.actualno.com/politics/vmro-shte-ima-svoi-hora-v-listite-na-rumen-radev-news_2566950.html|title=ВМРО ще има свои хора в листите на Румен Радев|lang=bg|website=Actualno.com|date=2026-03-11|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;

Румен Радев отставкаға кеткеннен кейін ел президентінің міндетін сол кездегі [[Болгария вице-президенті|вице-президент]] [[Илияна Йотова]] атқарды. 2026 жылғы 18 ақпанда Илияна Йотова [[Андрей Гюров]]қа сайлауға дейінгі кезеңде уақытша үкіметті басқаруды ұсынып, сайлау күнін 2026 жылғы 19 сәуірге белгіледі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/bulgaria-interim-government-president-elections-yotova-instability-c26f450ecbf8c28ec441306210493bd0|title=Bulgarian president appoints caretaker government and sets snap election date for April 19|lang=en|website=AP News|date=2026-02-18|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/11/bulgarias-president-picks-senior-central-bank-official-as-acting-pm|title=Bulgaria’s president picks senior central bank official as acting PM|lang=en|website=Al Jazeera|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=В Болгарии парламентские выборы назначены на 19 апреля|url=https://www.interfax.ru/world/1073496|website=INTERFAX.RU|date=2026-02-18|access-date=2026-04-08|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Сайлау жүйесі ==
[[Болгария Халық жиналысы]]ның 240 депутаты [[Ашық тізімдері бар сайлау жүйесі|ашық тізім]]ді [[пропорционалды сайлау жүйесі]] негізінде сайланады. Ел 31 көпмандатты округке бөлінген, олардың әрқайсысынан төрттен он тоғызға дейін депутат сайланады. Көпмандатты округтер негізінен [[Болгарияның әкімшілік бөлінісі|елдің әкімшілік бөлінісі]]не сәйкес келеді: София астанасы үш округке, ал көлемі жағынан екінші қала Пловдив екі округке бөлінген.&lt;ref name=&quot;OSCE_ODIHR_Interim_Report&quot;&gt;{{Статья|ссылка=https://odihr.osce.org/odihr/663124|заглавие=Bulgaria, Early Parliamentary Elections, 19 April 2026: Interim Report|год=2026|язык=en|издание=OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights|издательство=Organization for Security and Co-operation in Europe|тип=сайт|месяц=4|число=1}}&lt;/ref&gt; Барлық партиялар мен коалициялар үшін [[Электрлік кедергі|пайыздық кедергі]] 4%-ды құрайды. Осы межеден өткен партиялар арасындағы орындар [[Хэр әдісі]]н қолдана отырып, ең үлкен қалдық әдісі бойынша бөлінеді.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.iskramihaylova.eu/elections?lang=en|title=Elections. What we need to know|lang=en|website=Iskra Mihaylova|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.idea.int/answer/ans93801645461599|title=Electoral system for national legislature|lang=en|website=International IDEA|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.novinite.com/articles/226542/For+the+First+Time%3A+Bulgaria+holds+Simultaneous+National+Parliamentary+and+European+Elections|title=For the First Time: Bulgaria holds Simultaneous National Parliamentary and European Elections|website=www.novinite.com|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;

== Сайлау науқаны ==
Сайлауға қатысу үшін 14 саяси партия мен 10 коалицияның тізімі бойынша 4786 үміткер, сондай-ақ 1 тәуелсіз үміткер ұсынылды. Үміткерлер арасындағы әйелдердің үлесі шамамен 30%-ды (1439 адам) құрады. 9 наурызға дейін қоғамдық тексеру үшін дайындалған сайлаушылардың алдын ала тізіміне 6 641 768 адам, оның ішінде 121 708 жаңа сайлаушы енді.&lt;ref name=&quot;OSCE_ODIHR_Interim_Report2&quot;&gt;{{Статья|ссылка=https://odihr.osce.org/odihr/663124|заглавие=Bulgaria, Early Parliamentary Elections, 19 April 2026: Interim Report|год=2026|язык=en|издание=OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights|издательство=Organization for Security and Co-operation in Europe|тип=сайт|месяц=4|число=1}}&lt;/ref&gt;

Сайлауды дайындау және өткізу үшін құрылған [[Андрей Гюров]] үкіметі сайлаудағы ықтимал заң бұзушылықтардың жолын кесуге бағытталған іс-шаралар туралы үнемі есеп беріп отырды. Бұл бұзушылықтар негізінен сайлаушыларды сатып алу және оларға қысым көрсету айыптарымен байланысты болды. 2026 жылғы 23 наурызда [[Болгарияның ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрлігі]] заң бұзушылықтар туралы 151 хабарлама түскенін, оның 126-сы сайлаушыларды сатып алуға, ал 5-еуі заңсыз үгіт-насихатқа қатысты екенін хабарлады; бұл ретте 53 іс бойынша алдын ала тергеу амалдары жүргізілді. 25 наурызда Ішкі істер министрлігі [[Кырджали]] қаласындағы жергілікті пошта бөлімшесінің басшысын сайлаушыларды «[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]на» дауыс беруге көндіру үшін қызметкерлерге қысым көрсетті деген айыппен ұстады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fakti.bg/bulgaria/1044153-zadarjaha-shefa-na-poshtata-v-kardjali-zaradi-samnenia-za-izborna-agitacia|title=The head of the post office in Kardzhali was detained on suspicion of election campaigning|lang=en|website=Fakti.bg - Да извадим фактите наяве|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; 26 наурызда Ішкі істер министрі [[Емил Дечев]]тің хабарлауынша, «Құқықтар мен бостандықтар қозғалысының» мүшелері мэр мен ДПС-тен парламентке кандидаттың бастауымен ұсталған пошта бөлімшесінің басшысын босату үшін полиция ғимаратына кіріп кетпек болған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Бұл жағдай Болгария ІІМ мен олигарх [[Делян Пеевски]] басқаратын «Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы» арасындағы дауыстарды сатып алу айыптары бойынша кең ауқымды текетірестің бір бөлігіне айналды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/bg/izglezda-kato-sabotaz-proverki-sresu-gurov-decev-i-drugite/a-76840258|title=Изглежда като саботаж: проверки срещу Гюров, Дечев и другите|lang=bg|website=dw.com|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; Өз кезегінде, «Құқықтар мен бостандықтар қозғалысының» өкілдері сайлау науқаны кезіндегі полицияның озбырлығына шағымданып, [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы|ЕҚЫҰ]]-ға жүгінді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dnevnik.bg/bulgaria/2026/03/31/4898527_dps_podade_signal_do_osse_za_policeiski_natisk_predi/|title=ДПС подаде сигнал до ОССЕ за полицейски натиск преди изборите|lang=bg|last=Дневник|website=www.dnevnik.bg|date=2026-03-31|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;

2026 жылғы 26 наурызда Ішкі істер министрі Емил Дечев [[Сайлаудағы бұзушылықтар|сайлау заңнамасын бұзу оқиғалары]]ның саны [[Болгариядағы парламент сайлауы (2024)|2024 жылғы қазандағы парламенттік сайлау]] алдындағы кезеңмен салыстырғанда 500–600%-ға өскенін мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/03/26/bulgarias-april-elections-dozens-arrested-in-new-police-crackdowns-against-vote-buying/|title=Bulgaria’s April elections: Dozens arrested in new police crackdowns against vote-buying|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-03-26|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; Әсіресе сайлаушыларды сатып алу әрекеттерінің саны ерекше артты. Сайлаушыларды сатып алуға қарсы алғашқы полиция операциясы 18 наурызда [[Хасково]]да өтіп, нәтижесінде үш адам ұсталды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/03/19/bulgarias-interior-ministry-in-special-operations-against-vote-buying-ahead-of-april-elections/|title=Bulgaria’s Interior Ministry in special operations against vote-buying ahead of April elections|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-03-19|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; 14 сәуірге қарай жүргізілген полиция операцияларының нәтижесінде 1 миллион еуродан астам қаражат тәркіленді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/04/14/bulgarias-april-elections-million-euro-seized-so-far-in-police-operations-against-vote-buying/|title=Bulgaria’s April elections: Million euro seized so far in police operations against vote-buying|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-04-14|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; 16 сәуірде [[Варна]]дағы ұйымдасқан қылмыстық топтың төрт мекенжайы бойынша жүргізілген операция барысында 200 мың еуро алынып, төрт адам қамауға алынды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/04/17/bulgarias-april-elections-200-000-euro-for-vote-buying-found-in-varna-four-arrested/|title=Bulgaria’s April elections: 200 000 euro for vote-buying found in Varna, four arrested|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-04-17|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/bg/news/bulgaria/1107618-vav-varna-sa-otkriti-200-000-evro-za-kupuvane-na-glasove-arestuvani-sa-chetirim|title=Във Варна са открити 200 000 евро за купуване на гласове, арестувани са четирима души и се води разследване по случая, съобщи Георги Кандев|lang=bg|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;

Болгария үкіметі сайлау инфрақұрылымын сыртқы араласудан, дезинформациядан және кибершабуылдардан қорғауға бағытталған бірқатар бастамаларды ұсынды. Олардың қатарында 2026 жылғы 23 наурызда [[Болгарияның Сыртқы істер министрі|Сыртқы істер министрлігі]] жанынан дезинформация мен гибридтік қатерлерге қарсы іс-қимыл жөніндегі уақытша үйлестіру тетігінің құрылуы бар.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/1090255-foreign-ministry-establishes-temporary-mechanism-to-counter-disinformation-ahead|title=Foreign Ministry Establishes Temporary Mechanism to Counter Disinformation Ahead of Snap Elections|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Foreign Ministry Sets Up Mechanism to Counter Disinformation Ahead of Election|url=https://bntnews.bg/news/foreign-ministry-sets-up-mechanism-to-counter-disinformation-ahead-of-elections-1385061news.html#:~:text=The%20Ministry%20of%20Foreign%20Affairs,foreign%20interference%20and%20information%20manipulation.|website=БНТ Новини|date=2026-03-23|access-date=2026-04-19|lang=en}}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ, [[Мемлекет — Еуропалық Одақ мүшелері|ел мүше мемлекеттер]]ге дезинформациялық науқандармен күресуге көмектесетін [[Сандық қызметтер туралы заң (ЕО)|Цифрлық қызметтер туралы заң]] аясында [[Еуропалық сыртқы іс-қимыл қызметі]] мен [[Еуропалық комиссия]]ға Жедел хабарландыру жүйесін (Rapid Alert System) және Жедел әрекет ету жүйесін (Rapid Response System) іске қосу туралы сұраныс жолдады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tvpworld.com/92427597/bualgaria-sounds-alarm-on-russian-meddling-seeks-eu-support|title=Bulgaria calls in EU support against Russian election meddling|lang=en|first=Stanislaw|last=Kaleta|website=tvpworld.com|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/world/1090691-european-commission-confirms-bulgaria-has-activated-rapid-response-system-ahead-|title=European Commission Confirms Bulgaria Has Activated Rapid Response System Ahead of Elections|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-turns-to-eu-to-fend-off-election-meddling/|title=Bulgaria requests EU support to fend off election meddling in April vote|lang=en|website=POLITICO|date=2026-04-01|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;

Сайлау науқаны басталғаннан бері қатысушылардың белсенділігі жоғары болды. Ең ауқымды науқандарды парламенттік партиялар мен бұрынғы [[Болгария президенті|президент]] [[Румен Радев]]тің «[[Прогрессивті Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» [[Сол центризм|сол центристтік]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fakti.bg/bulgaria/1038799-antoaneta-hristova-progresivna-balgaria-na-rumen-radev-prevzema-lavata-nisha|title=Antoaneta Hristova: Rumen Radevs Progressive Bulgaria takes over the left niche|lang=en|website=Fakti.bg|date=2026-03-03|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt; коалициясы жүргізді. Румен Радев 19 наурызда коалицияның сайлауалды бағдарламасын ұсынды, онда ол мемлекеттік институттарды бақылайтын олигархиялық жүйені бөлшектеуге, олигархтардың мемлекеттік қаржыға қолжетімділігін шектеуге және жеке секторды бопсалаудан босатуға уәде берді. Бұл ретте Радев [[Болгарияның сыртқы саясаты|сыртқы саясат]] тақырыбына көп тоқталмауға тырысты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/03/19/bulgarias-2026-elections-radev-launches-programme-with-emphasis-on-economy/|title=Bulgaria’s 2026 elections: Radev launches programme, with emphasis on economy|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-03-19|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt; Бірқатар партиялар шетелдік саясаткерлерді спикер ретінде шақыру арқылы өз мәртебесін көтеруді көздеді. Мәселен, [[Еуропалық халық партиясы]]ның Бас хатшысы [[Долорс Монтсеррат]] «[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының науқанында сөз сөйлесе,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nova.bg/news/view/2026/03/22/531198/%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1-%D1%81%D0%B4%D1%81-%D0%BE%D1%82%D0%BA%D1%80%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B7%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D1%81%D0%B8-%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F|title=ГЕРБ-СДС откри предизборната си кампания|lang=bg|website=nova.bg|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt; «[[Германия үшін балама]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының өкілі және [[Еуропалық парламент|Еуропарламент]]тегі «[[Егемен ұлттар Еуропасы]]&lt;nowiki/&gt;» [[Еуропалық парламенттің фракциялары|фракция]]сының төрағасы [[Рене Ауст]] «[[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының іс-шарасына қатысты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/1089035-vazrazhdane-launches-election-campaign-calls-for-independent-bulgaria|title=Vazrazhdane Launches Election Campaign, Calls for Independent Bulgaria|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eurocom.bg/2026/03/21/vazrazhdane-otkriva-predizbornata-si-kampaniya/|title=„Възраждане“ открива предизборната си кампания в София|lang=bg-BG|first=Георги|last=Петров|website=eurocom.bg|date=2026-04-19|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.standartnews.com/balgariya-politika/vazrazhdane-dade-start-na-kampaniyata-si-na-zhivo-627635.html|title=&quot;Възраждане&quot; даде старт на кампанията си (НА ЖИВО)|lang=bg|first=Мира|last=Иванова|website=www.standartnews.com|date=2026-03-21|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt; Жалпы, сайлау науқаны сыбайлас жемқорлық пен олигархия мәселелеріне, сондай-ақ [[Болгария энергетикасы|энергетика]], [[Болгария экономикасы|экономика]] және сот жүйесі салаларындағы шараларға бағытталды. [[Болгар социалистік партиясы]] мен «[[Мұндай халық бар]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы жастарды әлеуметтік қолдау уәделерімен тартуға тырысса, «[[Өзгерістерді жалғастырамыз]]&lt;nowiki/&gt;» және «[[Демократиялық Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» коалициясы қолданыстағы саяси жүйеге көңілі толмайтын [[Болгариядағы наразылықтар (2025)|наразы]] сайлаушыларды жинауға күш салды.&lt;ref name=&quot;OSCE_ODIHR_Interim_Report2&quot; /&gt;

Сайлау науқаны 2026 жылғы 17 сәуірде аяқталды, заңға сәйкес 18 сәуірде үгіт-насихат жұмыстарына тыйым салынған тыныштық күні жарияланды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fakti.bg/bulgaria/1048974-dnes-e-den-za-razmisal-predizbornata-agitacia-e-zabranena|title=Today is a day for reflection, election campaigning is prohibited|lang=en|website=Fakti.bg|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt;

== Сайлауға қатысушылар ==
Төменде 2026 жылғы 19 сәуірдегі сайлауға дейін қабылданған партиялар мен коалициялардың ресми тізімі және олардың бюллетеньдегі нөмірлері берілген.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/bg/eto-koi-sa-nomerata-na-partiite-za-izborite-na-19-april/a-76415103|title=Ето кои са номерата на партиите за изборите на 19 април|lang=bg|website=dw.com|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |№
! colspan=&quot;4&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Партия немесе коалиция
! rowspan=&quot;2&quot; | Идеологиясы
! rowspan=&quot;2&quot; | Көшбасшысы
! colspan=&quot;2&quot; | {{нп3|Парламетские выборы в Болгарии (октябрь 2024)|Результат в 2024 году|bg|Парламентарни избори в България (октомври 2024)}}&lt;ref name=&quot;elections2024&quot;&gt;{{Cite web|url=https://results.cik.bg/pe202410_ks/rezultati/index.html|title=Резултати :: Избори за народни представители 27 октомври 2024|website=results.cik.bg|access-date=|accessdate=2026-04-09|lang=bg}}&lt;/ref&gt;
|-
! Дауыстар (%)
! Орындар
|-
! 1
| style=&quot;background:#4BB9DE&quot; |
| colspan=&quot;3&quot;| [[Мұндай халық бар]]
| [[Ұлттық консерватизм]], [[оң популизм]]
| [[Слави Трифонов]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | 6,79%
|{{Партия/Орындар|17|240|#4BB9DE}}
|-
! 2
| style=&quot;background:#7aa148&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Тікелей демократия (партия)|Тікелей демократия|bg|Пряка демокрация (партия в България)}}
| [[Тікелей демократия]]
| {{iw|Пётр Клисаров|Пётр Клисаров|bg|Петър Клисаров}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,33%
| {{Партия/Орындар|0|240|#4047CB}}
|-
! 3
| style=&quot;background:#0C73AD&quot; |
| colspan=&quot;3&quot;| «{{iw|Көк Болгария|Көк Болгария|bg|Синя България}}» коалициясы
| [[Ұлттық консерватизм]], [[антикоммунизм]], [[проеуропеизм]]
| {{iw|Пётр Москов|Пётр Москов|bg|Петър Москов}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 1,07%
| {{Партия/Орындар|0|240|#0C73AD}}
|-
! 4
| style=&quot;background:#1A2C44&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Мораль, бірлік, намыс|Мораль, бірлік, намыс|bg|Морал, единство, чест}}
| [[Ұлттық консерватизм]], [[социал консерватизм]], [[еуроскептицизм]], сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| {{iw|Радостин Василев|Радостин Василев|bg|Радостин Василев}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 4,60%
| {{Партия/Орындар|11|240|#1A2C44}}
|-
! 5
| style=&quot;background:#D61920&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «[[Болгария социалистік партиясы|БСП]] коалициясы – {{iw|БСП – Біріккен солшылар|Біріккен солшылар|bg|БСП – Обединена левица}}»
| [[Социал консерватизм]], [[социал-демократия]]
|  {{iw|Крум Зарков|Крум Зарков|bg|Крум Зарков}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 7,57%
| {{Партия/Орындар|19|240|#D61920}}
|-
! 6
| style=&quot;background:#E60B4F&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Ақиқат және тек қана ақиқат|«Ақиқат және тек қана ақиқат» халық партиясы|bg|Народна партия „Истината и само истината“}}
| [[Конспирология]], [[жүйеге қарсы|мекемеге қарсы тұру]]
| {{iw|Венцислав Ангелов|Венцислав Ангелов|bg|Венцислав Ангелов}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,10%
| {{Партия/Орындар|0|240|#E60B4F}}
|-
! 7
| style=&quot;background:#4200FF&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | Коалиция «[[Өзгерістерді жалғастырамыз|ПП]]–[[Демократиялық Болгария|ДБ]]»
| [[Либерализм]], [[проеуропеизм]], сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| [[Асен Василев (саясаткер)|Асен Васильев]], [[Атанас Петров Атанасов|Атанас Атанасов]], {{iw|Ивайло Мирчев|Ивайло Мирчев|bg|Ивайло Мирчев (саясаткер)}}, {{iw|Божидар Божанов|Божидар Божанов|bg|Божидар Божанов}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 14,21%
| {{Партия/Орындар|36|240|#4200FF}}
|-
! 8
| style=&quot;background:#C09F62&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | [[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]
| [[Ультра ұлтшылдық]], [[оң популизм]]
| [[Костадин Костадинов (саясаткер)|Костадин Костадинов]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | 13,36%
| {{Партия/Орындар|33|240|#C09F62}}
|-
! 9
| style=&quot;background:#0056A7&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «Менің Болгариям» коалициясы
| [[Батысқа қарсы]], [[солшыл ұлтшылдық]]
| Ивайло Дражев, {{iw|Антон Сираков|Антон Сираков|bg|Антон Сираков}}, Атанас Шмидт, Георгий Вылчев
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,11%
| {{Партия/Орындар|0|240|#0056A7}}
|-
! 10
| style=&quot;background:#0f592a&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Партиялық емес үміткерлер қозғалысы|Партиялық емес үміткерлер қозғалысы|bg|Движение на непартийните кандидати}} 
| [[Тікелей демократия]], [[жүйеге қарсы|мекемеге қарсы тұру]], [[сол популизм]]
| Росен Миленов,&lt;br&gt;Бойко Никифоров,&lt;br&gt;Огнян Боюклиев
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 11
| style=&quot;background:#8A2BE2&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «{{iw|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|bg|Алианс за права и свободи}}» коалициясы
| [[Болгариядағы түріктер|түрік азшылығы]] мүдделері, [[либерализм]]
| {{iw|Хайри Садыков|Хайри Садыков|bg|Хайри Садъков}},&lt;br&gt;{{iw|Румен Йончев|Румен Йончев|bg|Румен Йончев}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 7,49% 
| {{Партия/Орындар|19|240|#8A2BE2}}
|-
! 12
| style=&quot;background:#3c38a6&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | Сыбайлас жемқорлыққа қарсы блок
| [[Либерализм]], сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| {{iw|Тома Белев|Тома Белев|bg|Тома Белев}},&lt;br&gt;{{iw|Даниела Божинова|Даниела Божинова|bg|Даниела Божинова}},&lt;br&gt;{{iw|Константин Бачийски|Константин Бачийски|bg|Константин Бачийски}},&lt;br&gt;{{iw|Иван Манев (саясаткер)|Иван Манев|bg|Иван Манев (саясаткер, 1974 ж.т.)}},&lt;br&gt;{{iw|Мария Капон|Мария Капон|bg|Мария Капон}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 13
| style=&quot;background:#581C63&quot; |
| colspan=&quot;3&quot;|{{iw|Бағынбайтын Болгария|Бағынбайтын Болгария|bg|Бағынбайтын Болгария}}
| [[Сол популизм]], сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| [[Корнелия Нинова]]
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | Жаңа
|-
! 14
| style=&quot;background:#AC2225&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; |{{iw|Ұлылық (партия)|Ұлылық|bg|Величие (партия)}}
| [[Оң популизм]], [[ұлтшылдық]], [[еуроскептицизм]]
| Албена Пекова
| style=&quot;text-align:center&quot; | 4,00%
| {{Партия/Орындар|10|240|#AC2225}}
|-
! 15
| style=&quot;background:#0056A7&quot; |
| colspan=&quot;3&quot;| «[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]-[[Демократиялық күштер одағы|СДС]]» коалициясы
| [[Социал-консерватизм]], [[проеуропеизм]]
| [[Бойко Борисов]],&lt;br&gt;{{iw|Румен Христов|Румен Христов|bg|Румен Христов (политик)}},&lt;br&gt;{{iw|Любен Дилов (саясаткер)|Любен Дилов|bg|Любен Дилов-син}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 26,39%
| {{Партия/Орындар|66|240|#0056A7}}
|-
! 16
| style=&quot;background:#9ebd8f&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «Үшінші наурыз» коалициясы
| [[Ұлтшылдық]], [[жүйеге қарсы|мекемеге қарсы тұру]]
| Камен Попов,&lt;br&gt;Иван Габеров,&lt;br&gt;Весела Драганова
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 17
| style=&quot;background:#0160AA&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | [[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]
| Интересы [[Болгариядағы түріктер|түрік азшылығы]], [[либерализм]]
| [[Делян Пеевски]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | 11,51% 
| {{Партия/Орындар|29|240|#0160AA}}
|-
! 18
| style=&quot;background:#244a1c&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Ұлт (партия)|Ұлт|bg|Нация (партия в България)}}
| [[Ультранационализм]], [[еуроскептицизм]]
| {{iw|Кирил Гумнеров|Кирил Гумнеров|bg|Кирил Гумнеров}} 
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 19
| style=&quot;background:#debd62&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | Болгария қолынан келеді 
| [[Ұлтшылдық]], [[социал-консерватизм]]
| {{нп3|Кузман Илиев|Кузман Илиев|bg|Кузман Илиев}}
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | Жаңа
|-
! 20
| style=&quot;background:#afd0db&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «{{iw|Шұғыла (партия)|Шұғыла|en|Siyanie}}» коалициясы
| Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| Николай Попов,&lt;br&gt;{{iw|Настимир Ананиев|Настимир Ананиев|bg|Настимир Ананиев}},&lt;br&gt;Маргарит Мицев
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 21
| style=&quot;background:#1A493F&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «[[Прогрессивті Болгария]]» коалициясы
| Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес, [[социал-демократия]]
| [[Румен Радев]],&lt;br&gt;[[Гылыб Донев]],&lt;br&gt;{{iw|Димитр Стоянов (саясаткер)|Димитр Стоянов|bg|Димитър Стоянов (саясаткер, 1968 ж.т.)}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 22
| style=&quot;background:#3B5998&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; |{{iw|Болгария ұлттық бірлестігі|Қарсылық|bg|Булгари (партия)}}
| [[Ұлтшылдық]]
| {{iw|Георги Георгиев (саясаткер)|Георги Георгиев|bg|Георги Георгиев – Готи}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,08&lt;br&gt;(«{{iw|КОЙ|КОЙ|bg|КОЙ}}» партиясы),&lt;br&gt;0,07&lt;br&gt;(«{{iw|Болгар ұлттық бірлестігі|Болгарлар|bg|Булгари (партия)}}&lt;nowiki/&gt;» партиясы)
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 23
| style=&quot;background:#048C46&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; |{{iw|Жасылдар партиясы (Болгария)|Жасылдар партиясы|bg|Партия на зелените (България)}}
| [[Жасыл саясат]]
| Владимир Николов
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,20
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 24
| style=&quot;background:#112369&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Халық дауысы (партия)|Халық дауысы|bg|Глас народен}}
| [[Оң популизм]], [[консерватизм]]
| {{iw|Светослав Витков|Светослав Витков|bg|Светослав Витков}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,30
| {{Партия/Орындар|0|240|#112369}}
|-
|}

== Социологиялық сауалнамалар ==
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible sortable sticky-header-multi&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;&quot;
! style=&quot;width:130px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Агенттік
! style=&quot;width:110px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Өткізу кезеңі
! style=&quot;width:50px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Іріктеу
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Прогрессивті Болгария|ПБ]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]-[[Демократиялық күштер одағы|СДС]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Өзгерістерді жалғастырамыз|ПП]]–[[Демократиялық Болгария|ДБ]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы|ДПС]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Болгария социалистік партиясы|БСП]] – {{iw|БСП – Біріккен солшылар|ОЛ|bg|БСП – Обединена левица}}
! style=&quot;width:35px;&quot;| {{iw|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|АПС|bg|Алианс за права и свободи}}
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Мұндай адамдар бар|ЕТН]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| {{iw|Мораль, бірлік, намыс|МЕЧ|bg|Морал, единство, чест}}
! style=&quot;width:35px;&quot;| {{iw|Ұлылық (партия)|Ұлылық|bg|Величие (партия)}}
! style=&quot;width:35px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| [[Болгарияның саяси партиялары|Басқалар]]
! style=&quot;width:35px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Ешкім
! style=&quot;width:30px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Артықшылығы
! style=&quot;width:30px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Шешілген жоқ
|-
! style=&quot;background:#1A493F&quot; |
! style=&quot;background:#0056A7&quot; |
! style=&quot;background:#4200FF&quot; |
! style=&quot;background:#C09F62&quot; |
! style=&quot;background:#0160AA&quot; |
! style=&quot;background:#D61920&quot; |
! style=&quot;background:#8A2BE2&quot; |
! style=&quot;background:#4BB9DE&quot; |
! style=&quot;background:#1A2C44&quot; |
! style=&quot;background:#AC2225&quot; |
|-
|Сова Харис&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.investor.bg/a/516-politika/429063-sova-haris-pri-izbori-dnes-335-shte-poluchi-radev-19-gerb-112-pp-db|title=&quot;Сова Харис&quot;: При избори днес 33,5% ще получи Радев, 19% ГЕРБ, 11,2% ПП-ДБ|lang=bg|website=Investor.bg|accessdate=2026-04-13}}&lt;/ref&gt;
|2-6 сәуір 2026
|800
|style=&quot;background:#d2dbd9&quot; |'''33,6'''&lt;br&gt;(94)
|19,0&lt;br&gt;(53)
|11,2&lt;br&gt;(31)
|7,8&lt;br&gt;(22)
|9,7&lt;br&gt;(27)
|4,5&lt;br&gt;(13)
|2,3&lt;br&gt;(0)
| –
|3,1&lt;br&gt;(0)
|2,0&lt;br&gt;(0)
|3,1&lt;br&gt;(0)
|3,7&lt;br&gt;(0)
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#204a41; color: white;&quot; |14,6
| -
|-
|Gallup&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gallupinternational.bg/49553/%d0%b5%d0%bb%d0%b5%d0%ba%d1%82%d0%be%d1%80%d0%b0%d0%bb%d0%bd%d0%b8-%d0%bd%d0%b0%d0%b3%d0%bb%d0%b0%d1%81%d0%b8-%d0%bf%d1%80%d0%b5%d0%b7-%d0%bf%d1%8a%d1%80%d0%b2%d0%b0%d1%82%d0%b0-%d1%82%d1%80%d0%b5/|title=Електорални нагласи през първата третина на кампанията|lang=bg|website=Gallup International Balkan|date=2026-04-03|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;
|20-30 наурыз 2026
|820
|style=&quot;background:#d2dbd9&quot; |'''27,7'''
|22,8
|10,6
|6,3
|10,4
|2,9
|0,9
|2,8
|2,7
|1,8
|8,5
|2,6
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#204a41; color: white;&quot; |4,9
| -
|-
|Alpha Research&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://alpharesearch.bg/post/1045-obshtestveni-i-elektoralni-naglasi.html|title=Обществени и електорални нагласи. Проблемите, стратегическите партньори, очаквана управленска конфигурация|lang=bg|website=alpharesearch.bg|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;
|19-26 наурыз 2026
|1000
|style=&quot;background:#d2dbd9&quot; |'''30,8'''
|21,2
|11,1
|6,9
|9,8
|3,9
|1,2
|1,4
|3,0
|2,7
|8,0
| -
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#204a41; color: white;&quot; |9,6
| -
|-
|Market Links&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://offnews.bg/politika/alfa-risarch-dava-29-4-na-radev-market-links-24-4-863503.html|title=Алфа рисърч дава 29,4% на Радев, Маркет линкс - 24,4% — OFFNews|lang=BG|website=offnews.bg|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;
|17–21 наурыз 2026
|1008
|style=&quot;background:#d2dbd9&quot; |'''24,4'''
|18,6
|11,1
|4,6
|8,8
|3,1
|1,4
|0,9
|2,7
|2,0
|6,2
|1,2
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#204a41; color: white;&quot; |5,8
|14,9
|-
| colspan=&quot;3&quot;| '''20 наурыз 2026'''
| colspan=&quot;13&quot;| '''Сайлау науқанының басталуы'''
|- style=&quot;background:#EFEFEF;&quot;
|'''{{iw|Болгариядағы парламент сайлауы (қазан 2024)|2024 жылғы нәтиже|bg|Парламентарни избори в България (октомври 2024)}}'''&lt;ref name = 'elections2024'/&gt;
|27 қазан 2024
|2 517 201
| -
|style=&quot;background:#CCE6FF&quot;|'''26,4'''
|14,2
|13,4
|11,5
|7,6
|7,5
|6,8
|4,6
|4,0
|4,0
| -
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#0056A7; color:white;&quot; |12,2
| -
|-
|}

== Нәтижелер ==
[[Сурет:Bulgaria 2026 election.png|thumb|Сайлау нәтижелері бойынша «[[Прогрессивті Болгария]]» [[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]] жеңіске жеткен [[Қыржали облысы|Қыржали облысын]] қоспағанда, [[Болгария]]ның барлық дерлік [[Болгарияның әкімшілік бөлінісі|облыстарында]] көпшілік дауысқа ие болды.]]
Сайлау қорытындысы бойынша бұрынғы [[Болгария президенті|президент]] [[Румен Радев]] сайлау қарсаңында құрған және [[Халық жиналысы]]ндағы орындардың жартысынан көбін иеленген «Прогрессивті Болгария» коалициясы жеңіске жетті. [[Болгариядағы парламент сайлауы (1997)|1997 жылғы сайлау]]дан бері алғаш рет бір саяси күш парламенттегі орындардың абсолютті көпшілігін иелене алды.&lt;ref name=&quot;Bulgaria_enters_uncharted_territory&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/bulgaria-enters-uncharted-territory-as-radev-wins-big/a-76856059|title=Bulgaria enters uncharted territory as Radev wins big|lang=en|website=dw.com|access-date=|accessdate=2026-04-23}}&lt;/ref&gt; Өткен шақырылымдағы парламентте билеуші коалиция құрамына кірген және [[Росен Желязков]] үкіметін қолдаған партиялар («[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]-[[Демократиялық күштер одағы|СДС]]&lt;nowiki/&gt;» коалициясы, «[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Болгар социалистік партиясы]] – Біріккен солшылдар» коалициясы, «[[Мұндай халық бар]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы және «[[Құқықтар мен бостандықтар альянсы]]&lt;nowiki/&gt;») сайлаушылардың қолдауынан айырылып, Халық жиналысындағы өкілдігін азайтты, ал олардың кейбіреулері парламентке өте алмады. Бұрынғы премьер-министр [[Бойко Борисов]]тың «ГЕРБ — СДС» коалициясы өз тарихында алғаш рет 20%-дан аз дауыс жинады. [[Болгариядағы түріктер|Түрік ұлттық азшылығы]]ның қолдауына сүйенетін «[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;» [[Болгариядағы парламент сайлауы (1994)|1994 жылғы сайлау]]дан бергі ең төменгі нәтижесін көрсетіп, Халық жиналысында 21 орынға ие болды. Өткен парламенттік коалицияның қалған саяси күштері (Болгар социалистік партиясы, «Мұндай халық бар» және «Құқықтар мен бостандықтар альянсы») парламентке өте алмады, бұл ретте [[Болгар Коммунистік партиясы]]ның мұрагері болып табылатын Болгар социалистік партиясы өз тарихында алғаш рет парламентте ұсынылмайтын болды. Өткен шақырылымда болған барлық дерлік ұлтшыл және [[Оңшыл популизм|оңшыл]] [[Оңшыл популизм|популистік]] партиялар, соның ішінде «МЕЧ» пен «Величие», [[Электрлік кедергі|пайыздық кедергі]]ден өте алмады. Алдыңғы шақырылыммен салыстырғанда орындардың 60%-дан астамын жоғалтқан «[[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы жалғыз ерекшелік болды. Сайлау қорытындысы бойынша өкілдігін арттырған алдыңғы шақырылымдағы жалғыз күш — «[[Өзгерістерді жалғастырамыз»]] және «[[Демократиялық Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» [[Оңшыл центризм|оңшыл центристтік]] [[Проеуропеизм|еуропашыл]] коалициясы болды, ол сайлау жеңімпазы «Прогрессивті Болгария» сияқты өз бағдарламасында сыбайлас жемқорлыққа қарсы күреске баса назар аударады.&lt;ref name=&quot;Which_Parties_Will_Not2&quot;&gt;{{Cite news|title=Which Parties Will Not Make It Into the New Parliament Following the Elections?|url=https://bntnews.bg/news/which-parties-will-not-make-it-into-the-new-parliament-following-the-elections-1389512news.html|website=БНТ Новини|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bulgaria_enters_uncharted_territory&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;The_2026_snap_elections&quot;&gt;{{Cite web|url=https://whogoverns.eu/the-2026-snap-elections-in-bulgaria-we-continue-the-change/|title=The 2026 snap elections in Bulgaria: We continue the change! {{!}} Who Governs Europe|lang=en|first=Fernando Casal|last=Bertoa|website=whogoverns.eu|date=2026-04-21|access-date=|accessdate=2026-04-23}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|+Нәтижелер
| colspan=&quot;7&quot; |[[Сурет:Bulgaria National Assembly 2026.svg|ортаға]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Партия/коалиция
!Дауыс саны
!%
!Мандаттар саны
!Өзгерту
|-
| style=&quot;background-color:#1A493F&quot; |
| align=&quot;left&quot; |[[Прогрессивті Болгария]]
|1&amp;nbsp;444&amp;nbsp;920
|44,594
|131
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#0056A7&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]–[[Демократиялық күштер одағы|СДС»]] коалициясы
|433&amp;nbsp;755
|13,387
|39
|{{loss}}27
|-
| style=&quot;background-color:#4200FF&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«[[Продолжаем перемены|ПП]]–[[Демократическая Болгария|ДБ]]» коалициясы
|408&amp;nbsp;846
|12,618
|37
|{{gain}}1
|-
| style=&quot;background-color:#0160AA&quot; |
| align=&quot;left&quot; |[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]
|230&amp;nbsp;693
|7,120
|21
|{{loss}}8
|-
| style=&quot;background-color:#C09F62&quot; |
| align=&quot;left&quot; |[[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]
|137&amp;nbsp;940
|4,257
|12
|{{loss}}21
|-
| style=&quot;background-color:#1A2C44&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Мораль, бірлік, намыс|Мораль, бірлік, намыс|bg|Морал, единство, чест}}
|104&amp;nbsp;506
|3,225
|0
|{{loss}}11
|-
| style=&quot;background-color:#AC2225&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Ұлылық (партия)|Ұлылық|bg|Величие (партия)}}
|100&amp;nbsp;572
|3,104
|0
|{{loss}}10
|-
| style=&quot;background-color:#D61920&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«[[Болгария социалистік партиясы|БСП]] – {{iw|БСП – Біріккен солшылар|Біріккен солшылар|bg|БСП – Обединена левица}}&lt;nowiki/&gt;» коалициясы
|97&amp;nbsp;753
|3,017
|0
|{{loss}}19
|-
| style=&quot;background-color:#afd0db&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«{{iw|Шұғыла (партия)|Шұғыла|en|Siyanie}}&lt;nowiki/&gt;» коалициясы
|93&amp;nbsp;559
|2,887
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#8A2BE2&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|bg|Алианс за права и свободи}}
|50&amp;nbsp;759
|1,567
|0
|{{loss}}19
|-
| style=&quot;background-color:#4BB9DE&quot; |
| align=&quot;left&quot; |[[Мұндай халық бар]]
|23&amp;nbsp;861
|0,736
|0
|{{loss}}17
|-
| style=&quot;background-color:#3c38a6&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Сыбайлас жемқорлыққа қарсы блок
|18&amp;nbsp;999
|0,586
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#0C73AD&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«{{iw|Көк Болгария|Көк Болгария|bg|Синя България}}&lt;nowiki/&gt;» коалициясы
|18&amp;nbsp;640
|0,575
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#debd62&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Болгария қолынан келеді
|17&amp;nbsp;263
|0,533
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#7aa148&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Тікелей демократия (партия)|Тікелей демократия|bg|Пряка демокрация (партия в България)}}
|10&amp;nbsp;032
|0,310
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#244a1c&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Ұлт (партия)|Ұлт|bg|Нация (партия в България)}}
|9&amp;nbsp;804
|0,303
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#0f592a&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Партиялық емес үміткерлер қозғалысы|Партиялық емес үміткерлер қозғалысы|bg|Движение на непартийните кандидати}}
|9&amp;nbsp;761
|0,301
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#581C63&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Бағынбайтын Болгария|Бағынбайтын Болгария|bg|Непокорна България}}
|6&amp;nbsp;221
|0,192
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#112369&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Халық дауысы (партия)|Халық дауысы|bg|Глас народен}}
|4&amp;nbsp;665
|0,144
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#E60B4F&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Ақиқат және тек қана ақиқат|«Ақиқат және тек қана ақиқат» халық партиясы|bg|Народна партия „Истината и само истината“}}
|4&amp;nbsp;392
|0,136
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#0056A7&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«Менің Болгариям» коалициясы
|4&amp;nbsp;358
|0,135
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#048C46&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Жасылдар партиясы (Болгария)|Жасылдар партиясы|bg|Партия на зелените (България)}}
|3&amp;nbsp;027
|0,093
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#3B5998&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Болгария ұлттық бірлестігі|Қарсылық|bg|Булгари (партия)}}
|1&amp;nbsp;897
|0,059
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#9ebd8f&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«Үшінші наурыз» коалициясы
|1&amp;nbsp;840
|0,057
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:gray&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Тодор Тодоров Батков ([[Тәуелсіз үміткер|Тәуелсіз]])
|2&amp;nbsp;093
|0,065
|0
| —
|-
| colspan=&quot;2&quot; | '''Барлығы'''
| '''3&amp;nbsp;240&amp;nbsp;156'''
| '''100'''
| '''240'''
| —
|-
! colspan=&quot;6&quot; |
|-
| colspan=&quot;2&quot; | Үміткерға арналған дауыстар
| 3&amp;nbsp;240&amp;nbsp;156
| 98,46
| —
| —
|-
| colspan=&quot;2&quot; |[[Бәріне қарсымын]]
|50&amp;nbsp;733
| 1,54
| —
| —
|-
| colspan=&quot;2&quot; | '''Барлығы'''
| '''3&amp;nbsp;290&amp;nbsp;889'''
| '''100'''
| —
| —
|-
! colspan=&quot;6&quot; |
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |Жарамды дауыстар
|3&amp;nbsp;290&amp;nbsp;889
|97,93
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |Жарамсыз дауыстар
|69&amp;nbsp;441
|2,07
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |'''Барлығы'''
|'''3&amp;nbsp;360&amp;nbsp;330'''
|'''100'''
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |Сайлаушылар/келу
|6&amp;nbsp;575&amp;nbsp;151
|51,11
|-
| colspan=&quot;7&quot; align=&quot;left&quot; |Дереккөз: [https://results.cik.bg/pe202604/rezultati/index.html ОСК қорытынды нәтижелері]
|}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Еуропадағы 2026 сайлау|Болгария]]
[[Санат: 026 жыл Болгарияда]]
[[Санат:Болгариядағы парламенттік сайлау]]</text>
      <sha1>5y15rqm68ar2u90lns0gw4pwvh6f66r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591516</id>
      <parentid>3591515</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T00:25:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <origin>3591516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68254" sha1="41o4wforgh1jsahyl95i54crpudcf35" xml:space="preserve">{{Сайлау
 | алдыңғы сайлау = Болгариядағы парламент сайлауы (қазан 2024)
 | алдыңғы сайлау жылы = 10/2024
 | байрақ = 
 | ел = Болгария
 | келесі сайлау = Болгариядағы парламент сайлауы (2030)
 | келесі сайлау жылы = 2030
 | сайлау атауы = Болгариядағы парламент сайлауы
 | сайлау күні = [[19 сәуір]] [[2026 жыл]]
 | қатысқандар қатынасы = 51,11%

 | сурет1 = Rumen Radev official portrait (cropped 2).jpg
 | түс1 = #1A493F
 | кандидат1 = [[Румен Радев]]
 | партия1 = [[Прогрессивті Болгария]]
 | дауыс1 = 1444924
 | пайыз1 = 44.59
 | орын1 = 131
 | алдыңғы орын1 = 0
 
 | сурет2 = Бойко Борисов (52537903952).jpg
 | түс2 = #0056A7
 | кандидат2 = [[Бойко Борисов]]
 | партия2 = [[ГЕРБ]]—[[Демократиялық күштер одағы|СДС]]
 | дауыс2 = 433755
 | пайыз2 = 13.39
 | орын2 = 39
 | алдыңғы орын2 = 66

 | сурет3 = Asen Vasilev 2023.jpg
 | түс3 = #4200FF
 | кандидат3 = [[Асен Василев (саясаткер)|Асен Василев]]
 | партия3 = [[Өзгерістерді жалғастырамыз|ӨЖ]]—[[Демократиялық Болгария|ДБ]]
 | дауыс3 = 408845
 | пайыз3 = 12.62
 | орын3 = 37
 | алдыңғы орын3 = 36

 | сурет4 = Delyan Peevski 1 (portrait).jpg
 | түс4 = #0160AA
 | кандидат4 = [[Делян Пеевски]]
 | партия4 = [[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы|ҚБҚ (DPS)]]
 | дауыс4 = 230693
 | пайыз4 = 7.12
 | орын4 = 21
 | алдыңғы орын4 = 29

 | сурет5 = Костадин Костадинов снимка (cropped).jpg
 | түс5 = #C09F62
 | кандидат5 = [[Костадин Костадинов (саясаткер)|Костадин Костадинов]]
 | партия5 = [[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]
 | дауыс5 = 137940
 | пайыз5 = 4.26
 | орын5 = 12
 | алдыңғы орын5 = 33

 | сурет6 = Radostin Vasilev 51NS.png
 | түс6 = #1A2C44
 | кандидат6 = [[Радостин Василев|Радостин Василев]]
 | партия6 = [[Мораль, Бірлік, Намыс|МЕЧ]]
 | дауыс6 = 104506

 | пайыз6 = 3.23
 | орын6 = 0
 | алдыңғы орын6 = 11
 | нәтиже = «[[Прогрессивті Болгария]]» коалициясының жеңісі
 
 | қарта атауы = Дауыстарды аумақтар бойынша бөлу
 | қарта = 2026 Bulgarian parliamentary election.svg
 | қарта өлшемі = 
 | қарта шарты1 = 
 | қарта шарты2 = 
 | fond = 
 | қарта тақарыбы = 
 | диаграмма атауы = 
 | диаграмма = 
 | диаграмма өлшемі = 
 | шарт1 = 
 | шарт2 = 
 | диаграмма2 атауы = 
 | диаграмма2 = 
 | диаграмма өлшемі2 = 
 | шарт1 2 = 
 | шарт2 2 = 
 | жолақ атауы = 
 | жолақ1 = 
 | түс жолақ1 = 
 | пайыз жолақ1 = 
 | төменгі-жолақ атауы = 
 | ізашар = [[Андрей Гюров]]
 | ізашар партия = [[Партиясыз]]
 | ізбасар = ''Сайлауды күтуде''
 | ізбасар партия = 
 | соңы = [[Болгария премьер-министрі]]
 | ізашар атауы = 
 | ізашар жынысы = 
 | ізбасар атауы = 
 | ізбасар жынысы = 
 | төменгі тақырып = 
 | мазмұн = 
 | сайт =
}}
'''Болгариядағы парламенттік сайлау''' 2026 жылдың 19 сәуірінде өтті. Сайлаудың өткізілуіне 2025 жылдың 11 желтоқсанында сыбайлас жемқорлыққа қарсы наразылықтар аясында орын алған («[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының өкілі) [[Росен Желязков]] үкіметінің отставкасы себеп болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/18/bulgaria-%e2%81%a0to-hold-snap-parliamentary-election-on-april-19-after-protests|title=Bulgaria ⁠to hold snap parliamentary election on April 19 after protests|lang=en|website=Al Jazeera|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt; Бұл [[Болгариядағы саяси дағдарыс (2021—2026)|алты жылдық саяси дағдарыс]] салдарынан [[Болгариядағы парламент сайлауы (2021)|2021 жыл]]дан бері өткізілген жетінші [[Мерзімінен бұрын сайлау|кезектен тыс сайлау]] болды.

Сайлауда бұрынғы [[Болгария президенті|президент]] [[Румен Радев]] сайлау қарсаңында құрған «[[Прогрессивті Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» [[сол центризм]] коалициясы жеңіске жетті. «Прогрессивті Болгария» [[Болгария Халық жиналысы|Халық жиналысы]]ндағы орындардың жартысынан көбіне (131 мандат) ие болып, бірпартиялық үкімет құруға мүмкіндік алды. Екінші орынды бұрынғы [[Болгария үкімет басшыларының тізімі|премьер-министр]] [[Бойко Борисов]]тың «[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]» партиясы мен [[Демократиялық күштер одағы]]нан құралған билеуші коалициясы (39 мандат), ал үшінші орынды «Өзгерістерді жалғастырамыз» және «Демократиялық Болгария» партияларының оңшыл орталық коалициясы (37 мандат) иеленді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/bulgaria-pro-russia-rumen-radev-wins-election/a-76846189|title=Bulgaria: Pro-Russia Rumen Radev wins ‌election|lang=en|website=dw.com|access-date=|accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rumen_Radevs_party_wins&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cm2kgm1zpgro|title=Rumen Radev's party wins Bulgarian election|lang=en|website=www.bbc.com|date=2026-04-20|access-date=|accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bgnes.com/politics/final-election-results-in-bulgaria-former-president-radev-s-party-wins-a-majority|title=Final election results in Bulgaria: Former President Radev’s party wins a majority|lang=en|website=BGNES News Agency|date=2026-04-20|access-date=|accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt; Парламентке, сондай-ақ, 1994 жылғы сайлаудан бергі ең төменгі нәтижесін көрсеткен «[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;» және алдыңғы шақырылыммен салыстырғанда орындарының 60%-дан астамын жоғалтқан ұлтшыл «[[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы өтті. [[Болгар Коммунистік партиясы]]ның мұрагері болып табылатын [[Болгар социалистік партиясы]] өз тарихында алғаш рет парламентке өте алмады.&lt;ref name=&quot;Which_Parties_Will_Not&quot;&gt;{{Cite news|title=Which Parties Will Not Make It Into the New Parliament Following the Elections?|url=https://bntnews.bg/news/which-parties-will-not-make-it-into-the-new-parliament-following-the-elections-1389512news.html|website=БНТ Новини|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=A Decisive Win Raises Bulgarians’ Hopes for Change|first=Carlotta GallReporting from|last=Sofia|url=https://www.nytimes.com/2026/04/20/world/europe/bulgaria-election-result-rumen-radev.html|website=The New York Times|id=0362-4331|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.courthousenews.com/bulgarias-political-instability-ends-but-with-a-pro-russian-twist|title=Bulgaria's political instability ends, but with a pro-Russian twist|lang=en|first=Cain|last=Burdeau|website=Courthouse News Service|date=2026-04-20|access-date=|accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;

== Алғышарттары ==
2024 жылғы қазандағы парламенттік сайлау [[Росен Желязков]] бастаған үкіметтің құрылуына әкелді. Бұл үкіметке «[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]-[[Демократиялық күштер одағы|СДС]]&lt;nowiki/&gt;» және «[[Болгар социалистік партиясы|БСП]] – Біріккен солшылдар» коалициялары мен «[[Мұндай халық бар]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы қолдау көрсетті, ал «[[Құқықтар мен бостандықтар альянсы]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы үкіметке [[сенім вотумы]] туралы дауыс беру кезінде қолдау білдіріп отырды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-prime-minister-zhelyazkov-borissov-6d053e278ddffeacc522c2313aea4006|title=Bulgaria's parliament approves new coalition government led by centre-right's Rosen Zhelyazkov|lang=en|website=AP News|date=2025-01-16|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt; Алайда, 2025 жылғы наурызда [[Болгария Конституциялық соты]]ның шешімімен парламентке ұлтшыл «Ұлылық» партиясы өтті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://russian.news.cn/20250314/412c7033bd2f4b4b97ea1a3beb7848bf/c.html|title=Конституционный суд Болгарии признал незаконным избрание 16 депутатов парламента|website=russian.news.cn|access-date=|accessdate=2026-04-08|lang=ru}}&lt;/ref&gt; Бұл билеуші коалиция депутаттарының санын 121-ге дейін азайтып, оппозицияда 119 мандат қалды.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Ще остане ли стабилно управлението след влизането на &quot;Величие&quot; в парламента?|first=Милена|last=Кирова|url=https://bntnews.bg/news/shte-ostane-li-stabilno-upravlenieto-sled-vlizaneto-na-velichie-v-parlamenta-1331404news.html|website=БНТ Новини|date=2025-03-19|access-date=2026-04-08|lang=bg}}&lt;/ref&gt;

«[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы|ДПС]] – Жаңа бастама» коалициясының көшбасшысы [[Делян Пеевски]] парламенттегі мандаттардың қайта бөлінуі билеуші коалицияның көпшілік дауысынан айырылуына әкеп соқтырған жағдайда, Росен Желязков үкіметін қолдауға уәде берді. Бұған жауап ретінде «[[Құқықтар мен бостандықтар альянсы]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы коалициядан шықты, өйткені Пеевскидің қатысуымен үкіметті қолдау мүмкін емес деп санады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mediapool.bg/dps-dogan-reshi-napuska-upravlyavashtoto-mnozinstvo-news370294.html|title=ДПС-Доган реши: Напуска управляващото мнозинство|lang=bg-BG|website=Mediapool.bg|date=2025-04-15|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/778748-alliance-for-rights-and-freedoms-refuses-to-endorse-govt-with-mrf-new-beginnin|title=Alliance for Rights and Freedoms Refuses to Endorse Govt with MRF - New Beginning Overt or Covert Support, Leader Chakarov Says|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt; Бірнеше күннен кейін үкімет Пеевски бастаған «ДПС – Жаңа бастама» коалициясының дауыстарының арқасында сенім вотумын алды.

2025 жылғы 11 желтоқсанда Росен Желязков үкіметі 2026 жылға арналған бюджетке және биліктегі сыбайлас жемқорлыққа қарсы бірнеше аптаға созылған [[Болгариядағы наразылықтар (2025)|наразылықтар]]дан кейін отставкаға кетті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-government-collapse-resigns-pm-rosen-zhelyazkov/|title=Bulgarian government collapses after weeks of mass protests|lang=en|website=POLITICO|date=2025-12-11|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Bulgarian government resigns after mass anti-corruption protests|first=Jon|last=Henley|url=https://www.theguardian.com/world/2025/dec/11/bulgarian-government-resigns-mass-anti-corruption-protests|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2025-12-11|access-date=2026-04-08|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/c0r9pkjp94jo|title=Премьер-министр и правительство Болгарии ушли в отставку после массовых протестов|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2025-12-11|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;

2026 жылғы 19 қаңтарда [[Болгария президенті]] [[Румен Радев]] 2026 жылғы парламенттік сайлауға қатысу үшін қызметінен кетті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/19/bulgarias-president-says-he-is-stepping-down-ahead-of-snap-elections|title=Bulgaria’s President Rumen Radev says he will resign ahead of snap election|lang=en|website=Al Jazeera|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/8362913|title=Президент Болгарии ушел за властью|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2026-01-20|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt; 2 наурызда Румен Радев құрамына «[[Социал-демократтардың саяси қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Социал-Демократиялық партия (Болгария)|Социал-демократиялық партия]]&lt;nowiki/&gt;» және «Біздің халық» қозғалысы кіретін «[[Прогрессивті Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» үшпартиялық коалициясын тіркеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/ex-bulgaria-president-rumen-radev-run-snap-election-new-coalition/|title=Ex-Bulgarian President Radev tipped to win general election with new coalition|lang=en|website=POLITICO|date=2026-03-02|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Bulgaria's popular ex-president sets up alliance to run in April 19 election|url=https://www.reuters.com/world/europe/bulgarias-former-president-radev-registers-party-run-april-19-election-2026-03-02/|website=Reuters|date=2026-03-02|access-date=2026-04-08|lang=en}}&lt;/ref&gt; Кейіннен «Прогрессивті Болгария» коалициясына жекелеген мүшелерін коалициялық тізім бойынша ұсыну мүмкіндігімен «[[ВМРО – Болгар ұлттық қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы қолдау білдірді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fakti.bg/bulgaria/1041575-vmro-supports-progressive-bulgaria-leaders-of-voivodes-will-not-be-on-the-lists|title=VMRO supports Progressive Bulgaria, leaders of voivodes will not be on the lists|lang=en|website=Fakti.bg|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/1075799-progressive-bulgaria-leader-radev-says-his-coalition-will-win-early-elections-an|title=Progressive Bulgaria Leader Radev Says His Coalition Will Win Early Elections And Will Establish Governance with Clear Rules|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.bg/politics/vmro-vlizat-v-listite-na-partiyata-na-rumen-radev.html|title=ВМРО влизат в листите на партията на Румен Радев|lang=bg|website=News.bg|date=2026-03-11|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.actualno.com/politics/vmro-shte-ima-svoi-hora-v-listite-na-rumen-radev-news_2566950.html|title=ВМРО ще има свои хора в листите на Румен Радев|lang=bg|website=Actualno.com|date=2026-03-11|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;

Румен Радев отставкаға кеткеннен кейін ел президентінің міндетін сол кездегі [[Болгария вице-президенті|вице-президент]] [[Илияна Йотова]] атқарды. 2026 жылғы 18 ақпанда Илияна Йотова [[Андрей Гюров]]қа сайлауға дейінгі кезеңде уақытша үкіметті басқаруды ұсынып, сайлау күнін 2026 жылғы 19 сәуірге белгіледі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/bulgaria-interim-government-president-elections-yotova-instability-c26f450ecbf8c28ec441306210493bd0|title=Bulgarian president appoints caretaker government and sets snap election date for April 19|lang=en|website=AP News|date=2026-02-18|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/11/bulgarias-president-picks-senior-central-bank-official-as-acting-pm|title=Bulgaria’s president picks senior central bank official as acting PM|lang=en|website=Al Jazeera|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=В Болгарии парламентские выборы назначены на 19 апреля|url=https://www.interfax.ru/world/1073496|website=INTERFAX.RU|date=2026-02-18|access-date=2026-04-08|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Сайлау жүйесі ==
[[Болгария Халық жиналысы]]ның 240 депутаты [[Ашық тізімдері бар сайлау жүйесі|ашық тізім]]ді [[пропорционалды сайлау жүйесі]] негізінде сайланады. Ел 31 көпмандатты округке бөлінген, олардың әрқайсысынан төрттен он тоғызға дейін депутат сайланады. Көпмандатты округтер негізінен [[Болгарияның әкімшілік бөлінісі|елдің әкімшілік бөлінісі]]не сәйкес келеді: София астанасы үш округке, ал көлемі жағынан екінші қала Пловдив екі округке бөлінген.&lt;ref name=&quot;OSCE_ODIHR_Interim_Report&quot;&gt;{{Статья|ссылка=https://odihr.osce.org/odihr/663124|заглавие=Bulgaria, Early Parliamentary Elections, 19 April 2026: Interim Report|год=2026|язык=en|издание=OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights|издательство=Organization for Security and Co-operation in Europe|тип=сайт|месяц=4|число=1}}&lt;/ref&gt; Барлық партиялар мен коалициялар үшін [[Электрлік кедергі|пайыздық кедергі]] 4%-ды құрайды. Осы межеден өткен партиялар арасындағы орындар [[Хэр әдісі]]н қолдана отырып, ең үлкен қалдық әдісі бойынша бөлінеді.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.iskramihaylova.eu/elections?lang=en|title=Elections. What we need to know|lang=en|website=Iskra Mihaylova|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.idea.int/answer/ans93801645461599|title=Electoral system for national legislature|lang=en|website=International IDEA|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.novinite.com/articles/226542/For+the+First+Time%3A+Bulgaria+holds+Simultaneous+National+Parliamentary+and+European+Elections|title=For the First Time: Bulgaria holds Simultaneous National Parliamentary and European Elections|website=www.novinite.com|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;

== Сайлау науқаны ==
Сайлауға қатысу үшін 14 саяси партия мен 10 коалицияның тізімі бойынша 4786 үміткер, сондай-ақ 1 тәуелсіз үміткер ұсынылды. Үміткерлер арасындағы әйелдердің үлесі шамамен 30%-ды (1439 адам) құрады. 9 наурызға дейін қоғамдық тексеру үшін дайындалған сайлаушылардың алдын ала тізіміне 6 641 768 адам, оның ішінде 121 708 жаңа сайлаушы енді.&lt;ref name=&quot;OSCE_ODIHR_Interim_Report2&quot;&gt;{{Статья|ссылка=https://odihr.osce.org/odihr/663124|заглавие=Bulgaria, Early Parliamentary Elections, 19 April 2026: Interim Report|год=2026|язык=en|издание=OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights|издательство=Organization for Security and Co-operation in Europe|тип=сайт|месяц=4|число=1}}&lt;/ref&gt;

Сайлауды дайындау және өткізу үшін құрылған [[Андрей Гюров]] үкіметі сайлаудағы ықтимал заң бұзушылықтардың жолын кесуге бағытталған іс-шаралар туралы үнемі есеп беріп отырды. Бұл бұзушылықтар негізінен сайлаушыларды сатып алу және оларға қысым көрсету айыптарымен байланысты болды. 2026 жылғы 23 наурызда [[Болгарияның ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрлігі]] заң бұзушылықтар туралы 151 хабарлама түскенін, оның 126-сы сайлаушыларды сатып алуға, ал 5-еуі заңсыз үгіт-насихатқа қатысты екенін хабарлады; бұл ретте 53 іс бойынша алдын ала тергеу амалдары жүргізілді. 25 наурызда Ішкі істер министрлігі [[Кырджали]] қаласындағы жергілікті пошта бөлімшесінің басшысын сайлаушыларды «[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]на» дауыс беруге көндіру үшін қызметкерлерге қысым көрсетті деген айыппен ұстады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fakti.bg/bulgaria/1044153-zadarjaha-shefa-na-poshtata-v-kardjali-zaradi-samnenia-za-izborna-agitacia|title=The head of the post office in Kardzhali was detained on suspicion of election campaigning|lang=en|website=Fakti.bg - Да извадим фактите наяве|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; 26 наурызда Ішкі істер министрі [[Емил Дечев]]тің хабарлауынша, «Құқықтар мен бостандықтар қозғалысының» мүшелері мэр мен ДПС-тен парламентке кандидаттың бастауымен ұсталған пошта бөлімшесінің басшысын босату үшін полиция ғимаратына кіріп кетпек болған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Бұл жағдай Болгария ІІМ мен олигарх [[Делян Пеевски]] басқаратын «Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы» арасындағы дауыстарды сатып алу айыптары бойынша кең ауқымды текетірестің бір бөлігіне айналды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/bg/izglezda-kato-sabotaz-proverki-sresu-gurov-decev-i-drugite/a-76840258|title=Изглежда като саботаж: проверки срещу Гюров, Дечев и другите|lang=bg|website=dw.com|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; Өз кезегінде, «Құқықтар мен бостандықтар қозғалысының» өкілдері сайлау науқаны кезіндегі полицияның озбырлығына шағымданып, [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы|ЕҚЫҰ]]-ға жүгінді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dnevnik.bg/bulgaria/2026/03/31/4898527_dps_podade_signal_do_osse_za_policeiski_natisk_predi/|title=ДПС подаде сигнал до ОССЕ за полицейски натиск преди изборите|lang=bg|last=Дневник|website=www.dnevnik.bg|date=2026-03-31|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;

2026 жылғы 26 наурызда Ішкі істер министрі Емил Дечев [[Сайлаудағы бұзушылықтар|сайлау заңнамасын бұзу оқиғалары]]ның саны [[Болгариядағы парламент сайлауы (2024)|2024 жылғы қазандағы парламенттік сайлау]] алдындағы кезеңмен салыстырғанда 500–600%-ға өскенін мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/03/26/bulgarias-april-elections-dozens-arrested-in-new-police-crackdowns-against-vote-buying/|title=Bulgaria’s April elections: Dozens arrested in new police crackdowns against vote-buying|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-03-26|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; Әсіресе сайлаушыларды сатып алу әрекеттерінің саны ерекше артты. Сайлаушыларды сатып алуға қарсы алғашқы полиция операциясы 18 наурызда [[Хасково]]да өтіп, нәтижесінде үш адам ұсталды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/03/19/bulgarias-interior-ministry-in-special-operations-against-vote-buying-ahead-of-april-elections/|title=Bulgaria’s Interior Ministry in special operations against vote-buying ahead of April elections|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-03-19|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; 14 сәуірге қарай жүргізілген полиция операцияларының нәтижесінде 1 миллион еуродан астам қаражат тәркіленді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/04/14/bulgarias-april-elections-million-euro-seized-so-far-in-police-operations-against-vote-buying/|title=Bulgaria’s April elections: Million euro seized so far in police operations against vote-buying|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-04-14|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; 16 сәуірде [[Варна]]дағы ұйымдасқан қылмыстық топтың төрт мекенжайы бойынша жүргізілген операция барысында 200 мың еуро алынып, төрт адам қамауға алынды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/04/17/bulgarias-april-elections-200-000-euro-for-vote-buying-found-in-varna-four-arrested/|title=Bulgaria’s April elections: 200 000 euro for vote-buying found in Varna, four arrested|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-04-17|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/bg/news/bulgaria/1107618-vav-varna-sa-otkriti-200-000-evro-za-kupuvane-na-glasove-arestuvani-sa-chetirim|title=Във Варна са открити 200 000 евро за купуване на гласове, арестувани са четирима души и се води разследване по случая, съобщи Георги Кандев|lang=bg|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;

Болгария үкіметі сайлау инфрақұрылымын сыртқы араласудан, дезинформациядан және кибершабуылдардан қорғауға бағытталған бірқатар бастамаларды ұсынды. Олардың қатарында 2026 жылғы 23 наурызда [[Болгарияның Сыртқы істер министрі|Сыртқы істер министрлігі]] жанынан дезинформация мен гибридтік қатерлерге қарсы іс-қимыл жөніндегі уақытша үйлестіру тетігінің құрылуы бар.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/1090255-foreign-ministry-establishes-temporary-mechanism-to-counter-disinformation-ahead|title=Foreign Ministry Establishes Temporary Mechanism to Counter Disinformation Ahead of Snap Elections|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Foreign Ministry Sets Up Mechanism to Counter Disinformation Ahead of Election|url=https://bntnews.bg/news/foreign-ministry-sets-up-mechanism-to-counter-disinformation-ahead-of-elections-1385061news.html#:~:text=The%20Ministry%20of%20Foreign%20Affairs,foreign%20interference%20and%20information%20manipulation.|website=БНТ Новини|date=2026-03-23|access-date=2026-04-19|lang=en}}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ, [[Мемлекет — Еуропалық Одақ мүшелері|ел мүше мемлекеттер]]ге дезинформациялық науқандармен күресуге көмектесетін [[Сандық қызметтер туралы заң (ЕО)|Цифрлық қызметтер туралы заң]] аясында [[Еуропалық сыртқы іс-қимыл қызметі]] мен [[Еуропалық комиссия]]ға Жедел хабарландыру жүйесін (Rapid Alert System) және Жедел әрекет ету жүйесін (Rapid Response System) іске қосу туралы сұраныс жолдады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tvpworld.com/92427597/bualgaria-sounds-alarm-on-russian-meddling-seeks-eu-support|title=Bulgaria calls in EU support against Russian election meddling|lang=en|first=Stanislaw|last=Kaleta|website=tvpworld.com|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/world/1090691-european-commission-confirms-bulgaria-has-activated-rapid-response-system-ahead-|title=European Commission Confirms Bulgaria Has Activated Rapid Response System Ahead of Elections|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-turns-to-eu-to-fend-off-election-meddling/|title=Bulgaria requests EU support to fend off election meddling in April vote|lang=en|website=POLITICO|date=2026-04-01|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;

Сайлау науқаны басталғаннан бері қатысушылардың белсенділігі жоғары болды. Ең ауқымды науқандарды парламенттік партиялар мен бұрынғы [[Болгария президенті|президент]] [[Румен Радев]]тің «[[Прогрессивті Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» [[Сол центризм|сол центристтік]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fakti.bg/bulgaria/1038799-antoaneta-hristova-progresivna-balgaria-na-rumen-radev-prevzema-lavata-nisha|title=Antoaneta Hristova: Rumen Radevs Progressive Bulgaria takes over the left niche|lang=en|website=Fakti.bg|date=2026-03-03|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt; коалициясы жүргізді. Румен Радев 19 наурызда коалицияның сайлауалды бағдарламасын ұсынды, онда ол мемлекеттік институттарды бақылайтын олигархиялық жүйені бөлшектеуге, олигархтардың мемлекеттік қаржыға қолжетімділігін шектеуге және жеке секторды бопсалаудан босатуға уәде берді. Бұл ретте Радев [[Болгарияның сыртқы саясаты|сыртқы саясат]] тақырыбына көп тоқталмауға тырысты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/03/19/bulgarias-2026-elections-radev-launches-programme-with-emphasis-on-economy/|title=Bulgaria’s 2026 elections: Radev launches programme, with emphasis on economy|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-03-19|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt; Бірқатар партиялар шетелдік саясаткерлерді спикер ретінде шақыру арқылы өз мәртебесін көтеруді көздеді. Мәселен, [[Еуропалық халық партиясы]]ның Бас хатшысы [[Долорс Монтсеррат]] «[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының науқанында сөз сөйлесе,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nova.bg/news/view/2026/03/22/531198/%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1-%D1%81%D0%B4%D1%81-%D0%BE%D1%82%D0%BA%D1%80%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B7%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D1%81%D0%B8-%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F|title=ГЕРБ-СДС откри предизборната си кампания|lang=bg|website=nova.bg|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt; «[[Германия үшін балама]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының өкілі және [[Еуропалық парламент|Еуропарламент]]тегі «[[Егемен ұлттар Еуропасы]]&lt;nowiki/&gt;» [[Еуропалық парламенттің фракциялары|фракция]]сының төрағасы [[Рене Ауст]] «[[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының іс-шарасына қатысты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/1089035-vazrazhdane-launches-election-campaign-calls-for-independent-bulgaria|title=Vazrazhdane Launches Election Campaign, Calls for Independent Bulgaria|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eurocom.bg/2026/03/21/vazrazhdane-otkriva-predizbornata-si-kampaniya/|title=„Възраждане“ открива предизборната си кампания в София|lang=bg-BG|first=Георги|last=Петров|website=eurocom.bg|date=2026-04-19|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.standartnews.com/balgariya-politika/vazrazhdane-dade-start-na-kampaniyata-si-na-zhivo-627635.html|title=&quot;Възраждане&quot; даде старт на кампанията си (НА ЖИВО)|lang=bg|first=Мира|last=Иванова|website=www.standartnews.com|date=2026-03-21|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt; Жалпы, сайлау науқаны сыбайлас жемқорлық пен олигархия мәселелеріне, сондай-ақ [[Болгария энергетикасы|энергетика]], [[Болгария экономикасы|экономика]] және сот жүйесі салаларындағы шараларға бағытталды. [[Болгар социалистік партиясы]] мен «[[Мұндай халық бар]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы жастарды әлеуметтік қолдау уәделерімен тартуға тырысса, «[[Өзгерістерді жалғастырамыз]]&lt;nowiki/&gt;» және «[[Демократиялық Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» коалициясы қолданыстағы саяси жүйеге көңілі толмайтын [[Болгариядағы наразылықтар (2025)|наразы]] сайлаушыларды жинауға күш салды.&lt;ref name=&quot;OSCE_ODIHR_Interim_Report2&quot; /&gt;

Сайлау науқаны 2026 жылғы 17 сәуірде аяқталды, заңға сәйкес 18 сәуірде үгіт-насихат жұмыстарына тыйым салынған тыныштық күні жарияланды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fakti.bg/bulgaria/1048974-dnes-e-den-za-razmisal-predizbornata-agitacia-e-zabranena|title=Today is a day for reflection, election campaigning is prohibited|lang=en|website=Fakti.bg|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt;

== Сайлауға қатысушылар ==
Төменде 2026 жылғы 19 сәуірдегі сайлауға дейін қабылданған партиялар мен коалициялардың ресми тізімі және олардың бюллетеньдегі нөмірлері берілген.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/bg/eto-koi-sa-nomerata-na-partiite-za-izborite-na-19-april/a-76415103|title=Ето кои са номерата на партиите за изборите на 19 април|lang=bg|website=dw.com|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |№
! colspan=&quot;4&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Партия немесе коалиция
! rowspan=&quot;2&quot; | Идеологиясы
! rowspan=&quot;2&quot; | Көшбасшысы
! colspan=&quot;2&quot; | {{нп3|Парламетские выборы в Болгарии (октябрь 2024)|Результат в 2024 году|bg|Парламентарни избори в България (октомври 2024)}}&lt;ref name=&quot;elections2024&quot;&gt;{{Cite web|url=https://results.cik.bg/pe202410_ks/rezultati/index.html|title=Резултати :: Избори за народни представители 27 октомври 2024|website=results.cik.bg|access-date=|accessdate=2026-04-09|lang=bg}}&lt;/ref&gt;
|-
! Дауыстар (%)
! Орындар
|-
! 1
| style=&quot;background:#4BB9DE&quot; |
| colspan=&quot;3&quot;| [[Мұндай халық бар]]
| [[Ұлттық консерватизм]], [[оң популизм]]
| [[Слави Трифонов]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | 6,79%
|{{Партия/Орындар|17|240|#4BB9DE}}
|-
! 2
| style=&quot;background:#7aa148&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Тікелей демократия (партия)|Тікелей демократия|bg|Пряка демокрация (партия в България)}}
| [[Тікелей демократия]]
| {{iw|Пётр Клисаров|Пётр Клисаров|bg|Петър Клисаров}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,33%
| {{Партия/Орындар|0|240|#4047CB}}
|-
! 3
| style=&quot;background:#0C73AD&quot; |
| colspan=&quot;3&quot;| «{{iw|Көк Болгария|Көк Болгария|bg|Синя България}}» коалициясы
| [[Ұлттық консерватизм]], [[антикоммунизм]], [[проеуропеизм]]
| {{iw|Пётр Москов|Пётр Москов|bg|Петър Москов}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 1,07%
| {{Партия/Орындар|0|240|#0C73AD}}
|-
! 4
| style=&quot;background:#1A2C44&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Мораль, бірлік, намыс|Мораль, бірлік, намыс|bg|Морал, единство, чест}}
| [[Ұлттық консерватизм]], [[социал консерватизм]], [[еуроскептицизм]], сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| {{iw|Радостин Василев|Радостин Василев|bg|Радостин Василев}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 4,60%
| {{Партия/Орындар|11|240|#1A2C44}}
|-
! 5
| style=&quot;background:#D61920&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «[[Болгария социалистік партиясы|БСП]] коалициясы – {{iw|БСП – Біріккен солшылар|Біріккен солшылар|bg|БСП – Обединена левица}}»
| [[Социал консерватизм]], [[социал-демократия]]
|  {{iw|Крум Зарков|Крум Зарков|bg|Крум Зарков}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 7,57%
| {{Партия/Орындар|19|240|#D61920}}
|-
! 6
| style=&quot;background:#E60B4F&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Ақиқат және тек қана ақиқат|«Ақиқат және тек қана ақиқат» халық партиясы|bg|Народна партия „Истината и само истината“}}
| [[Конспирология]], [[жүйеге қарсы|мекемеге қарсы тұру]]
| {{iw|Венцислав Ангелов|Венцислав Ангелов|bg|Венцислав Ангелов}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,10%
| {{Партия/Орындар|0|240|#E60B4F}}
|-
! 7
| style=&quot;background:#4200FF&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | Коалиция «[[Өзгерістерді жалғастырамыз|ПП]]–[[Демократиялық Болгария|ДБ]]»
| [[Либерализм]], [[проеуропеизм]], сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| [[Асен Василев (саясаткер)|Асен Васильев]], [[Атанас Петров Атанасов|Атанас Атанасов]], {{iw|Ивайло Мирчев|Ивайло Мирчев|bg|Ивайло Мирчев (саясаткер)}}, {{iw|Божидар Божанов|Божидар Божанов|bg|Божидар Божанов}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 14,21%
| {{Партия/Орындар|36|240|#4200FF}}
|-
! 8
| style=&quot;background:#C09F62&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | [[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]
| [[Ультра ұлтшылдық]], [[оң популизм]]
| [[Костадин Костадинов (саясаткер)|Костадин Костадинов]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | 13,36%
| {{Партия/Орындар|33|240|#C09F62}}
|-
! 9
| style=&quot;background:#0056A7&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «Менің Болгариям» коалициясы
| [[Батысқа қарсы]], [[солшыл ұлтшылдық]]
| Ивайло Дражев, {{iw|Антон Сираков|Антон Сираков|bg|Антон Сираков}}, Атанас Шмидт, Георгий Вылчев
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,11%
| {{Партия/Орындар|0|240|#0056A7}}
|-
! 10
| style=&quot;background:#0f592a&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Партиялық емес үміткерлер қозғалысы|Партиялық емес үміткерлер қозғалысы|bg|Движение на непартийните кандидати}} 
| [[Тікелей демократия]], [[жүйеге қарсы|мекемеге қарсы тұру]], [[сол популизм]]
| Росен Миленов,&lt;br&gt;Бойко Никифоров,&lt;br&gt;Огнян Боюклиев
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 11
| style=&quot;background:#8A2BE2&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «{{iw|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|bg|Алианс за права и свободи}}» коалициясы
| [[Болгариядағы түріктер|түрік азшылығы]] мүдделері, [[либерализм]]
| {{iw|Хайри Садыков|Хайри Садыков|bg|Хайри Садъков}},&lt;br&gt;{{iw|Румен Йончев|Румен Йончев|bg|Румен Йончев}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 7,49% 
| {{Партия/Орындар|19|240|#8A2BE2}}
|-
! 12
| style=&quot;background:#3c38a6&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | Сыбайлас жемқорлыққа қарсы блок
| [[Либерализм]], сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| {{iw|Тома Белев|Тома Белев|bg|Тома Белев}},&lt;br&gt;{{iw|Даниела Божинова|Даниела Божинова|bg|Даниела Божинова}},&lt;br&gt;{{iw|Константин Бачийски|Константин Бачийски|bg|Константин Бачийски}},&lt;br&gt;{{iw|Иван Манев (саясаткер)|Иван Манев|bg|Иван Манев (саясаткер, 1974 ж.т.)}},&lt;br&gt;{{iw|Мария Капон|Мария Капон|bg|Мария Капон}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 13
| style=&quot;background:#581C63&quot; |
| colspan=&quot;3&quot;|{{iw|Бағынбайтын Болгария|Бағынбайтын Болгария|bg|Бағынбайтын Болгария}}
| [[Сол популизм]], сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| [[Корнелия Нинова]]
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | Жаңа
|-
! 14
| style=&quot;background:#AC2225&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; |{{iw|Ұлылық (партия)|Ұлылық|bg|Величие (партия)}}
| [[Оң популизм]], [[ұлтшылдық]], [[еуроскептицизм]]
| Албена Пекова
| style=&quot;text-align:center&quot; | 4,00%
| {{Партия/Орындар|10|240|#AC2225}}
|-
! 15
| style=&quot;background:#0056A7&quot; |
| colspan=&quot;3&quot;| «[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]-[[Демократиялық күштер одағы|СДС]]» коалициясы
| [[Социал-консерватизм]], [[проеуропеизм]]
| [[Бойко Борисов]],&lt;br&gt;{{iw|Румен Христов|Румен Христов|bg|Румен Христов (политик)}},&lt;br&gt;{{iw|Любен Дилов (саясаткер)|Любен Дилов|bg|Любен Дилов-син}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 26,39%
| {{Партия/Орындар|66|240|#0056A7}}
|-
! 16
| style=&quot;background:#9ebd8f&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «Үшінші наурыз» коалициясы
| [[Ұлтшылдық]], [[жүйеге қарсы|мекемеге қарсы тұру]]
| Камен Попов,&lt;br&gt;Иван Габеров,&lt;br&gt;Весела Драганова
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 17
| style=&quot;background:#0160AA&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | [[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]
| Интересы [[Болгариядағы түріктер|түрік азшылығы]], [[либерализм]]
| [[Делян Пеевски]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | 11,51% 
| {{Партия/Орындар|29|240|#0160AA}}
|-
! 18
| style=&quot;background:#244a1c&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Ұлт (партия)|Ұлт|bg|Нация (партия в България)}}
| [[Ультранационализм]], [[еуроскептицизм]]
| {{iw|Кирил Гумнеров|Кирил Гумнеров|bg|Кирил Гумнеров}} 
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 19
| style=&quot;background:#debd62&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | Болгария қолынан келеді 
| [[Ұлтшылдық]], [[социал-консерватизм]]
| {{нп3|Кузман Илиев|Кузман Илиев|bg|Кузман Илиев}}
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | Жаңа
|-
! 20
| style=&quot;background:#afd0db&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «{{iw|Шұғыла (партия)|Шұғыла|en|Siyanie}}» коалициясы
| Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| Николай Попов,&lt;br&gt;{{iw|Настимир Ананиев|Настимир Ананиев|bg|Настимир Ананиев}},&lt;br&gt;Маргарит Мицев
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 21
| style=&quot;background:#1A493F&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «[[Прогрессивті Болгария]]» коалициясы
| Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес, [[социал-демократия]]
| [[Румен Радев]],&lt;br&gt;[[Гылыб Донев]],&lt;br&gt;{{iw|Димитр Стоянов (саясаткер)|Димитр Стоянов|bg|Димитър Стоянов (саясаткер, 1968 ж.т.)}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 22
| style=&quot;background:#3B5998&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; |{{iw|Болгария ұлттық бірлестігі|Қарсылық|bg|Булгари (партия)}}
| [[Ұлтшылдық]]
| {{iw|Георги Георгиев (саясаткер)|Георги Георгиев|bg|Георги Георгиев – Готи}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,08&lt;br&gt;(«{{iw|КОЙ|КОЙ|bg|КОЙ}}» партиясы),&lt;br&gt;0,07&lt;br&gt;(«{{iw|Болгар ұлттық бірлестігі|Болгарлар|bg|Булгари (партия)}}&lt;nowiki/&gt;» партиясы)
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 23
| style=&quot;background:#048C46&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; |{{iw|Жасылдар партиясы (Болгария)|Жасылдар партиясы|bg|Партия на зелените (България)}}
| [[Жасыл саясат]]
| Владимир Николов
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,20
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 24
| style=&quot;background:#112369&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Халық дауысы (партия)|Халық дауысы|bg|Глас народен}}
| [[Оң популизм]], [[консерватизм]]
| {{iw|Светослав Витков|Светослав Витков|bg|Светослав Витков}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,30
| {{Партия/Орындар|0|240|#112369}}
|-
|}

== Социологиялық сауалнамалар ==
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible sortable sticky-header-multi&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;&quot;
! style=&quot;width:130px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Агенттік
! style=&quot;width:110px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Өткізу кезеңі
! style=&quot;width:50px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Іріктеу
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Прогрессивті Болгария|ПБ]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]-[[Демократиялық күштер одағы|СДС]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Өзгерістерді жалғастырамыз|ПП]]–[[Демократиялық Болгария|ДБ]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы|ДПС]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Болгария социалистік партиясы|БСП]] – {{iw|БСП – Біріккен солшылар|ОЛ|bg|БСП – Обединена левица}}
! style=&quot;width:35px;&quot;| {{iw|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|АПС|bg|Алианс за права и свободи}}
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Мұндай адамдар бар|ЕТН]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| {{iw|Мораль, бірлік, намыс|МЕЧ|bg|Морал, единство, чест}}
! style=&quot;width:35px;&quot;| {{iw|Ұлылық (партия)|Ұлылық|bg|Величие (партия)}}
! style=&quot;width:35px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| [[Болгарияның саяси партиялары|Басқалар]]
! style=&quot;width:35px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Ешкім
! style=&quot;width:30px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Артықшылығы
! style=&quot;width:30px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Шешілген жоқ
|-
! style=&quot;background:#1A493F&quot; |
! style=&quot;background:#0056A7&quot; |
! style=&quot;background:#4200FF&quot; |
! style=&quot;background:#C09F62&quot; |
! style=&quot;background:#0160AA&quot; |
! style=&quot;background:#D61920&quot; |
! style=&quot;background:#8A2BE2&quot; |
! style=&quot;background:#4BB9DE&quot; |
! style=&quot;background:#1A2C44&quot; |
! style=&quot;background:#AC2225&quot; |
|-
|Сова Харис&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.investor.bg/a/516-politika/429063-sova-haris-pri-izbori-dnes-335-shte-poluchi-radev-19-gerb-112-pp-db|title=&quot;Сова Харис&quot;: При избори днес 33,5% ще получи Радев, 19% ГЕРБ, 11,2% ПП-ДБ|lang=bg|website=Investor.bg|accessdate=2026-04-13}}&lt;/ref&gt;
|2-6 сәуір 2026
|800
|style=&quot;background:#d2dbd9&quot; |'''33,6'''&lt;br&gt;(94)
|19,0&lt;br&gt;(53)
|11,2&lt;br&gt;(31)
|7,8&lt;br&gt;(22)
|9,7&lt;br&gt;(27)
|4,5&lt;br&gt;(13)
|2,3&lt;br&gt;(0)
| –
|3,1&lt;br&gt;(0)
|2,0&lt;br&gt;(0)
|3,1&lt;br&gt;(0)
|3,7&lt;br&gt;(0)
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#204a41; color: white;&quot; |14,6
| -
|-
|Gallup&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gallupinternational.bg/49553/%d0%b5%d0%bb%d0%b5%d0%ba%d1%82%d0%be%d1%80%d0%b0%d0%bb%d0%bd%d0%b8-%d0%bd%d0%b0%d0%b3%d0%bb%d0%b0%d1%81%d0%b8-%d0%bf%d1%80%d0%b5%d0%b7-%d0%bf%d1%8a%d1%80%d0%b2%d0%b0%d1%82%d0%b0-%d1%82%d1%80%d0%b5/|title=Електорални нагласи през първата третина на кампанията|lang=bg|website=Gallup International Balkan|date=2026-04-03|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;
|20-30 наурыз 2026
|820
|style=&quot;background:#d2dbd9&quot; |'''27,7'''
|22,8
|10,6
|6,3
|10,4
|2,9
|0,9
|2,8
|2,7
|1,8
|8,5
|2,6
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#204a41; color: white;&quot; |4,9
| -
|-
|Alpha Research&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://alpharesearch.bg/post/1045-obshtestveni-i-elektoralni-naglasi.html|title=Обществени и електорални нагласи. Проблемите, стратегическите партньори, очаквана управленска конфигурация|lang=bg|website=alpharesearch.bg|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;
|19-26 наурыз 2026
|1000
|style=&quot;background:#d2dbd9&quot; |'''30,8'''
|21,2
|11,1
|6,9
|9,8
|3,9
|1,2
|1,4
|3,0
|2,7
|8,0
| -
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#204a41; color: white;&quot; |9,6
| -
|-
|Market Links&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://offnews.bg/politika/alfa-risarch-dava-29-4-na-radev-market-links-24-4-863503.html|title=Алфа рисърч дава 29,4% на Радев, Маркет линкс - 24,4% — OFFNews|lang=BG|website=offnews.bg|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;
|17–21 наурыз 2026
|1008
|style=&quot;background:#d2dbd9&quot; |'''24,4'''
|18,6
|11,1
|4,6
|8,8
|3,1
|1,4
|0,9
|2,7
|2,0
|6,2
|1,2
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#204a41; color: white;&quot; |5,8
|14,9
|-
| colspan=&quot;3&quot;| '''20 наурыз 2026'''
| colspan=&quot;13&quot;| '''Сайлау науқанының басталуы'''
|- style=&quot;background:#EFEFEF;&quot;
|'''{{iw|Болгариядағы парламент сайлауы (қазан 2024)|2024 жылғы нәтиже|bg|Парламентарни избори в България (октомври 2024)}}'''&lt;ref name = 'elections2024'/&gt;
|27 қазан 2024
|2 517 201
| -
|style=&quot;background:#CCE6FF&quot;|'''26,4'''
|14,2
|13,4
|11,5
|7,6
|7,5
|6,8
|4,6
|4,0
|4,0
| -
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#0056A7; color:white;&quot; |12,2
| -
|-
|}

== Нәтижелер ==
[[Сурет:Bulgaria 2026 election.png|thumb|Сайлау нәтижелері бойынша «[[Прогрессивті Болгария]]» [[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]] жеңіске жеткен [[Қыржали облысы|Қыржали облысын]] қоспағанда, [[Болгария]]ның барлық дерлік [[Болгарияның әкімшілік бөлінісі|облыстарында]] көпшілік дауысқа ие болды.]]
Сайлау қорытындысы бойынша бұрынғы [[Болгария президенті|президент]] [[Румен Радев]] сайлау қарсаңында құрған және [[Халық жиналысы]]ндағы орындардың жартысынан көбін иеленген «Прогрессивті Болгария» коалициясы жеңіске жетті. [[Болгариядағы парламент сайлауы (1997)|1997 жылғы сайлау]]дан бері алғаш рет бір саяси күш парламенттегі орындардың абсолютті көпшілігін иелене алды.&lt;ref name=&quot;Bulgaria_enters_uncharted_territory&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/bulgaria-enters-uncharted-territory-as-radev-wins-big/a-76856059|title=Bulgaria enters uncharted territory as Radev wins big|lang=en|website=dw.com|access-date=|accessdate=2026-04-23}}&lt;/ref&gt; Өткен шақырылымдағы парламентте билеуші коалиция құрамына кірген және [[Росен Желязков]] үкіметін қолдаған партиялар («[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]-[[Демократиялық күштер одағы|СДС]]&lt;nowiki/&gt;» коалициясы, «[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Болгар социалистік партиясы]] – Біріккен солшылдар» коалициясы, «[[Мұндай халық бар]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы және «[[Құқықтар мен бостандықтар альянсы]]&lt;nowiki/&gt;») сайлаушылардың қолдауынан айырылып, Халық жиналысындағы өкілдігін азайтты, ал олардың кейбіреулері парламентке өте алмады. Бұрынғы премьер-министр [[Бойко Борисов]]тың «ГЕРБ — СДС» коалициясы өз тарихында алғаш рет 20%-дан аз дауыс жинады. [[Болгариядағы түріктер|Түрік ұлттық азшылығы]]ның қолдауына сүйенетін «[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;» [[Болгариядағы парламент сайлауы (1994)|1994 жылғы сайлау]]дан бергі ең төменгі нәтижесін көрсетіп, Халық жиналысында 21 орынға ие болды. Өткен парламенттік коалицияның қалған саяси күштері (Болгар социалистік партиясы, «Мұндай халық бар» және «Құқықтар мен бостандықтар альянсы») парламентке өте алмады, бұл ретте [[Болгар Коммунистік партиясы]]ның мұрагері болып табылатын Болгар социалистік партиясы өз тарихында алғаш рет парламентте ұсынылмайтын болды. Өткен шақырылымда болған барлық дерлік ұлтшыл және [[Оңшыл популизм|оңшыл]] [[Оңшыл популизм|популистік]] партиялар, соның ішінде «МЕЧ» пен «Величие», [[Электрлік кедергі|пайыздық кедергі]]ден өте алмады. Алдыңғы шақырылыммен салыстырғанда орындардың 60%-дан астамын жоғалтқан «[[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы жалғыз ерекшелік болды. Сайлау қорытындысы бойынша өкілдігін арттырған алдыңғы шақырылымдағы жалғыз күш — «[[Өзгерістерді жалғастырамыз»]] және «[[Демократиялық Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» [[Оңшыл центризм|оңшыл центристтік]] [[Проеуропеизм|еуропашыл]] коалициясы болды, ол сайлау жеңімпазы «Прогрессивті Болгария» сияқты өз бағдарламасында сыбайлас жемқорлыққа қарсы күреске баса назар аударады.&lt;ref name=&quot;Which_Parties_Will_Not2&quot;&gt;{{Cite news|title=Which Parties Will Not Make It Into the New Parliament Following the Elections?|url=https://bntnews.bg/news/which-parties-will-not-make-it-into-the-new-parliament-following-the-elections-1389512news.html|website=БНТ Новини|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bulgaria_enters_uncharted_territory&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;The_2026_snap_elections&quot;&gt;{{Cite web|url=https://whogoverns.eu/the-2026-snap-elections-in-bulgaria-we-continue-the-change/|title=The 2026 snap elections in Bulgaria: We continue the change! {{!}} Who Governs Europe|lang=en|first=Fernando Casal|last=Bertoa|website=whogoverns.eu|date=2026-04-21|access-date=|accessdate=2026-04-23}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|+Нәтижелер
| colspan=&quot;7&quot; |[[Сурет:Bulgaria National Assembly 2026.svg|ортаға]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Партия/коалиция
!Дауыс саны
!%
!Мандаттар саны
!Өзгерту
|-
| style=&quot;background-color:#1A493F&quot; |
| align=&quot;left&quot; |[[Прогрессивті Болгария]]
|1&amp;nbsp;444&amp;nbsp;920
|44,594
|131
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#0056A7&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]–[[Демократиялық күштер одағы|СДС»]] коалициясы
|433&amp;nbsp;755
|13,387
|39
|{{loss}}27
|-
| style=&quot;background-color:#4200FF&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«[[Продолжаем перемены|ПП]]–[[Демократическая Болгария|ДБ]]» коалициясы
|408&amp;nbsp;846
|12,618
|37
|{{gain}}1
|-
| style=&quot;background-color:#0160AA&quot; |
| align=&quot;left&quot; |[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]
|230&amp;nbsp;693
|7,120
|21
|{{loss}}8
|-
| style=&quot;background-color:#C09F62&quot; |
| align=&quot;left&quot; |[[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]
|137&amp;nbsp;940
|4,257
|12
|{{loss}}21
|-
| style=&quot;background-color:#1A2C44&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Мораль, бірлік, намыс|Мораль, бірлік, намыс|bg|Морал, единство, чест}}
|104&amp;nbsp;506
|3,225
|0
|{{loss}}11
|-
| style=&quot;background-color:#AC2225&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Ұлылық (партия)|Ұлылық|bg|Величие (партия)}}
|100&amp;nbsp;572
|3,104
|0
|{{loss}}10
|-
| style=&quot;background-color:#D61920&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«[[Болгария социалистік партиясы|БСП]] – {{iw|БСП – Біріккен солшылар|Біріккен солшылар|bg|БСП – Обединена левица}}&lt;nowiki/&gt;» коалициясы
|97&amp;nbsp;753
|3,017
|0
|{{loss}}19
|-
| style=&quot;background-color:#afd0db&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«{{iw|Шұғыла (партия)|Шұғыла|en|Siyanie}}&lt;nowiki/&gt;» коалициясы
|93&amp;nbsp;559
|2,887
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#8A2BE2&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|bg|Алианс за права и свободи}}
|50&amp;nbsp;759
|1,567
|0
|{{loss}}19
|-
| style=&quot;background-color:#4BB9DE&quot; |
| align=&quot;left&quot; |[[Мұндай халық бар]]
|23&amp;nbsp;861
|0,736
|0
|{{loss}}17
|-
| style=&quot;background-color:#3c38a6&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Сыбайлас жемқорлыққа қарсы блок
|18&amp;nbsp;999
|0,586
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#0C73AD&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«{{iw|Көк Болгария|Көк Болгария|bg|Синя България}}&lt;nowiki/&gt;» коалициясы
|18&amp;nbsp;640
|0,575
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#debd62&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Болгария қолынан келеді
|17&amp;nbsp;263
|0,533
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#7aa148&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Тікелей демократия (партия)|Тікелей демократия|bg|Пряка демокрация (партия в България)}}
|10&amp;nbsp;032
|0,310
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#244a1c&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Ұлт (партия)|Ұлт|bg|Нация (партия в България)}}
|9&amp;nbsp;804
|0,303
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#0f592a&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Партиялық емес үміткерлер қозғалысы|Партиялық емес үміткерлер қозғалысы|bg|Движение на непартийните кандидати}}
|9&amp;nbsp;761
|0,301
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#581C63&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Бағынбайтын Болгария|Бағынбайтын Болгария|bg|Непокорна България}}
|6&amp;nbsp;221
|0,192
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#112369&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Халық дауысы (партия)|Халық дауысы|bg|Глас народен}}
|4&amp;nbsp;665
|0,144
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#E60B4F&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Ақиқат және тек қана ақиқат|«Ақиқат және тек қана ақиқат» халық партиясы|bg|Народна партия „Истината и само истината“}}
|4&amp;nbsp;392
|0,136
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#0056A7&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«Менің Болгариям» коалициясы
|4&amp;nbsp;358
|0,135
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#048C46&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Жасылдар партиясы (Болгария)|Жасылдар партиясы|bg|Партия на зелените (България)}}
|3&amp;nbsp;027
|0,093
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#3B5998&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Болгария ұлттық бірлестігі|Қарсылық|bg|Булгари (партия)}}
|1&amp;nbsp;897
|0,059
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#9ebd8f&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«Үшінші наурыз» коалициясы
|1&amp;nbsp;840
|0,057
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:gray&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Тодор Тодоров Батков ([[Тәуелсіз үміткер|Тәуелсіз]])
|2&amp;nbsp;093
|0,065
|0
| —
|-
| colspan=&quot;2&quot; | '''Барлығы'''
| '''3&amp;nbsp;240&amp;nbsp;156'''
| '''100'''
| '''240'''
| —
|-
! colspan=&quot;6&quot; |
|-
| colspan=&quot;2&quot; | Үміткерға арналған дауыстар
| 3&amp;nbsp;240&amp;nbsp;156
| 98,46
| —
| —
|-
| colspan=&quot;2&quot; |[[Бәріне қарсымын]]
|50&amp;nbsp;733
| 1,54
| —
| —
|-
| colspan=&quot;2&quot; | '''Барлығы'''
| '''3&amp;nbsp;290&amp;nbsp;889'''
| '''100'''
| —
| —
|-
! colspan=&quot;6&quot; |
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |Жарамды дауыстар
|3&amp;nbsp;290&amp;nbsp;889
|97,93
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |Жарамсыз дауыстар
|69&amp;nbsp;441
|2,07
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |'''Барлығы'''
|'''3&amp;nbsp;360&amp;nbsp;330'''
|'''100'''
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |Сайлаушылар/келу
|6&amp;nbsp;575&amp;nbsp;151
|51,11
|-
| colspan=&quot;7&quot; align=&quot;left&quot; |Дереккөз: [https://results.cik.bg/pe202604/rezultati/index.html ОСК қорытынды нәтижелері]
|}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Еуропадағы 2026 сайлау|Болгария]]
[[Санат: 026 жыл Болгарияда]]
[[Санат:Болгариядағы парламенттік сайлау]]</text>
      <sha1>41o4wforgh1jsahyl95i54crpudcf35</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591520</id>
      <parentid>3591516</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T00:44:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <origin>3591520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68348" sha1="1mjgd8j7hp9akcdyk04v3ttrsvtses9" xml:space="preserve">{{Сайлау
 | алдыңғы сайлау = Болгариядағы парламент сайлауы (қазан 2024)
 | алдыңғы сайлау жылы = 10/2024
 | байрақ = 
 | ел = Болгария
 | келесі сайлау = Болгариядағы парламент сайлауы (2030)
 | келесі сайлау жылы = 2030
 | сайлау атауы = Болгариядағы парламент сайлауы
 | сайлау күні = [[19 сәуір]] [[2026 жыл]]
 | қатысқандар қатынасы = 51,11%

 | сурет1 = Rumen Radev official portrait (cropped 2).jpg
 | түс1 = #1A493F
 | кандидат1 = [[Румен Радев]]
 | партия1 = [[Прогрессивті Болгария]]
 | дауыс1 = 1444924
 | пайыз1 = 44.59
 | орын1 = 131
 | алдыңғы орын1 = 0
 
 | сурет2 = Бойко Борисов (52537903952).jpg
 | түс2 = #0056A7
 | кандидат2 = [[Бойко Борисов]]
 | партия2 = [[ГЕРБ]]—[[Демократиялық күштер одағы|СДС]]
 | дауыс2 = 433755
 | пайыз2 = 13.39
 | орын2 = 39
 | алдыңғы орын2 = 66

 | сурет3 = Asen Vasilev 2023.jpg
 | түс3 = #4200FF
 | кандидат3 = [[Асен Василев (саясаткер)|Асен Василев]]
 | партия3 = [[Өзгерістерді жалғастырамыз|ӨЖ]]—[[Демократиялық Болгария|ДБ]]
 | дауыс3 = 408845
 | пайыз3 = 12.62
 | орын3 = 37
 | алдыңғы орын3 = 36

 | сурет4 = Delyan Peevski 1 (portrait).jpg
 | түс4 = #0160AA
 | кандидат4 = [[Делян Пеевски]]
 | партия4 = [[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы|ҚБҚ (DPS)]]
 | дауыс4 = 230693
 | пайыз4 = 7.12
 | орын4 = 21
 | алдыңғы орын4 = 29

 | сурет5 = Костадин Костадинов снимка (cropped).jpg
 | түс5 = #C09F62
 | кандидат5 = [[Костадин Костадинов (саясаткер)|Костадин Костадинов]]
 | партия5 = [[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]
 | дауыс5 = 137940
 | пайыз5 = 4.26
 | орын5 = 12
 | алдыңғы орын5 = 33

 | сурет6 = Radostin Vasilev 51NS.png
 | түс6 = #1A2C44
 | кандидат6 = [[Радостин Василев|Радостин Василев]]
 | партия6 = [[Мораль, Бірлік, Намыс|МЕЧ]]
 | дауыс6 = 104506

 | пайыз6 = 3.23
 | орын6 = 0
 | алдыңғы орын6 = 11
 | нәтиже = «[[Прогрессивті Болгария]]» коалициясының жеңісі
 
 | қарта атауы = Дауыстарды аумақтар бойынша бөлу
 | қарта = 2026 Bulgarian parliamentary election.svg
 | қарта өлшемі = 
 | қарта шарты1 = 
 | қарта шарты2 = 
 | fond = 
 | қарта тақарыбы = 
 | диаграмма атауы = Ұлттық жиналыста орындарды бөлу
 | диаграмма = Bulgaria National Assembly 2026.svg
 | диаграмма өлшемі = 
 | шарт1 = 
 | шарт2 = 
 | диаграмма2 атауы = 
 | диаграмма2 = 
 | диаграмма өлшемі2 = 
 | шарт1 2 = 
 | шарт2 2 = 
 | жолақ атауы = 
 | жолақ1 = 
 | түс жолақ1 = 
 | пайыз жолақ1 = 
 | төменгі-жолақ атауы = 
 | ізашар = [[Андрей Гюров]]
 | ізашар партия = [[Партиясыз]]
 | ізбасар = ''Сайлауды күтуде''
 | ізбасар партия = 
 | соңы = [[Болгария премьер-министрі]]
 | ізашар атауы = 
 | ізашар жынысы = 
 | ізбасар атауы = 
 | ізбасар жынысы = 
 | төменгі тақырып = 
 | мазмұн = 
 | сайт =
}}
'''Болгариядағы парламенттік сайлау''' 2026 жылдың 19 сәуірінде өтті. Сайлаудың өткізілуіне 2025 жылдың 11 желтоқсанында сыбайлас жемқорлыққа қарсы наразылықтар аясында орын алған («[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының өкілі) [[Росен Желязков]] үкіметінің отставкасы себеп болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/18/bulgaria-%e2%81%a0to-hold-snap-parliamentary-election-on-april-19-after-protests|title=Bulgaria ⁠to hold snap parliamentary election on April 19 after protests|lang=en|website=Al Jazeera|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt; Бұл [[Болгариядағы саяси дағдарыс (2021—2026)|алты жылдық саяси дағдарыс]] салдарынан [[Болгариядағы парламент сайлауы (2021)|2021 жыл]]дан бері өткізілген жетінші [[Мерзімінен бұрын сайлау|кезектен тыс сайлау]] болды.

Сайлауда бұрынғы [[Болгария президенті|президент]] [[Румен Радев]] сайлау қарсаңында құрған «[[Прогрессивті Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» [[сол центризм]] коалициясы жеңіске жетті. «Прогрессивті Болгария» [[Болгария Халық жиналысы|Халық жиналысы]]ндағы орындардың жартысынан көбіне (131 мандат) ие болып, бірпартиялық үкімет құруға мүмкіндік алды. Екінші орынды бұрынғы [[Болгария үкімет басшыларының тізімі|премьер-министр]] [[Бойко Борисов]]тың «[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]» партиясы мен [[Демократиялық күштер одағы]]нан құралған билеуші коалициясы (39 мандат), ал үшінші орынды «Өзгерістерді жалғастырамыз» және «Демократиялық Болгария» партияларының оңшыл орталық коалициясы (37 мандат) иеленді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/bulgaria-pro-russia-rumen-radev-wins-election/a-76846189|title=Bulgaria: Pro-Russia Rumen Radev wins ‌election|lang=en|website=dw.com|access-date=|accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rumen_Radevs_party_wins&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cm2kgm1zpgro|title=Rumen Radev's party wins Bulgarian election|lang=en|website=www.bbc.com|date=2026-04-20|access-date=|accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bgnes.com/politics/final-election-results-in-bulgaria-former-president-radev-s-party-wins-a-majority|title=Final election results in Bulgaria: Former President Radev’s party wins a majority|lang=en|website=BGNES News Agency|date=2026-04-20|access-date=|accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt; Парламентке, сондай-ақ, 1994 жылғы сайлаудан бергі ең төменгі нәтижесін көрсеткен «[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;» және алдыңғы шақырылыммен салыстырғанда орындарының 60%-дан астамын жоғалтқан ұлтшыл «[[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы өтті. [[Болгар Коммунистік партиясы]]ның мұрагері болып табылатын [[Болгар социалистік партиясы]] өз тарихында алғаш рет парламентке өте алмады.&lt;ref name=&quot;Which_Parties_Will_Not&quot;&gt;{{Cite news|title=Which Parties Will Not Make It Into the New Parliament Following the Elections?|url=https://bntnews.bg/news/which-parties-will-not-make-it-into-the-new-parliament-following-the-elections-1389512news.html|website=БНТ Новини|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=A Decisive Win Raises Bulgarians’ Hopes for Change|first=Carlotta GallReporting from|last=Sofia|url=https://www.nytimes.com/2026/04/20/world/europe/bulgaria-election-result-rumen-radev.html|website=The New York Times|id=0362-4331|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.courthousenews.com/bulgarias-political-instability-ends-but-with-a-pro-russian-twist|title=Bulgaria's political instability ends, but with a pro-Russian twist|lang=en|first=Cain|last=Burdeau|website=Courthouse News Service|date=2026-04-20|access-date=|accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;

== Алғышарттары ==
2024 жылғы қазандағы парламенттік сайлау [[Росен Желязков]] бастаған үкіметтің құрылуына әкелді. Бұл үкіметке «[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]-[[Демократиялық күштер одағы|СДС]]&lt;nowiki/&gt;» және «[[Болгар социалистік партиясы|БСП]] – Біріккен солшылдар» коалициялары мен «[[Мұндай халық бар]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы қолдау көрсетті, ал «[[Құқықтар мен бостандықтар альянсы]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы үкіметке [[сенім вотумы]] туралы дауыс беру кезінде қолдау білдіріп отырды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-prime-minister-zhelyazkov-borissov-6d053e278ddffeacc522c2313aea4006|title=Bulgaria's parliament approves new coalition government led by centre-right's Rosen Zhelyazkov|lang=en|website=AP News|date=2025-01-16|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt; Алайда, 2025 жылғы наурызда [[Болгария Конституциялық соты]]ның шешімімен парламентке ұлтшыл «Ұлылық» партиясы өтті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://russian.news.cn/20250314/412c7033bd2f4b4b97ea1a3beb7848bf/c.html|title=Конституционный суд Болгарии признал незаконным избрание 16 депутатов парламента|website=russian.news.cn|access-date=|accessdate=2026-04-08|lang=ru}}&lt;/ref&gt; Бұл билеуші коалиция депутаттарының санын 121-ге дейін азайтып, оппозицияда 119 мандат қалды.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Ще остане ли стабилно управлението след влизането на &quot;Величие&quot; в парламента?|first=Милена|last=Кирова|url=https://bntnews.bg/news/shte-ostane-li-stabilno-upravlenieto-sled-vlizaneto-na-velichie-v-parlamenta-1331404news.html|website=БНТ Новини|date=2025-03-19|access-date=2026-04-08|lang=bg}}&lt;/ref&gt;

«[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы|ДПС]] – Жаңа бастама» коалициясының көшбасшысы [[Делян Пеевски]] парламенттегі мандаттардың қайта бөлінуі билеуші коалицияның көпшілік дауысынан айырылуына әкеп соқтырған жағдайда, Росен Желязков үкіметін қолдауға уәде берді. Бұған жауап ретінде «[[Құқықтар мен бостандықтар альянсы]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы коалициядан шықты, өйткені Пеевскидің қатысуымен үкіметті қолдау мүмкін емес деп санады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mediapool.bg/dps-dogan-reshi-napuska-upravlyavashtoto-mnozinstvo-news370294.html|title=ДПС-Доган реши: Напуска управляващото мнозинство|lang=bg-BG|website=Mediapool.bg|date=2025-04-15|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/778748-alliance-for-rights-and-freedoms-refuses-to-endorse-govt-with-mrf-new-beginnin|title=Alliance for Rights and Freedoms Refuses to Endorse Govt with MRF - New Beginning Overt or Covert Support, Leader Chakarov Says|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt; Бірнеше күннен кейін үкімет Пеевски бастаған «ДПС – Жаңа бастама» коалициясының дауыстарының арқасында сенім вотумын алды.

2025 жылғы 11 желтоқсанда Росен Желязков үкіметі 2026 жылға арналған бюджетке және биліктегі сыбайлас жемқорлыққа қарсы бірнеше аптаға созылған [[Болгариядағы наразылықтар (2025)|наразылықтар]]дан кейін отставкаға кетті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-government-collapse-resigns-pm-rosen-zhelyazkov/|title=Bulgarian government collapses after weeks of mass protests|lang=en|website=POLITICO|date=2025-12-11|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Bulgarian government resigns after mass anti-corruption protests|first=Jon|last=Henley|url=https://www.theguardian.com/world/2025/dec/11/bulgarian-government-resigns-mass-anti-corruption-protests|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2025-12-11|access-date=2026-04-08|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/c0r9pkjp94jo|title=Премьер-министр и правительство Болгарии ушли в отставку после массовых протестов|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2025-12-11|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;

2026 жылғы 19 қаңтарда [[Болгария президенті]] [[Румен Радев]] 2026 жылғы парламенттік сайлауға қатысу үшін қызметінен кетті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/19/bulgarias-president-says-he-is-stepping-down-ahead-of-snap-elections|title=Bulgaria’s President Rumen Radev says he will resign ahead of snap election|lang=en|website=Al Jazeera|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/8362913|title=Президент Болгарии ушел за властью|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2026-01-20|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt; 2 наурызда Румен Радев құрамына «[[Социал-демократтардың саяси қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Социал-Демократиялық партия (Болгария)|Социал-демократиялық партия]]&lt;nowiki/&gt;» және «Біздің халық» қозғалысы кіретін «[[Прогрессивті Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» үшпартиялық коалициясын тіркеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/ex-bulgaria-president-rumen-radev-run-snap-election-new-coalition/|title=Ex-Bulgarian President Radev tipped to win general election with new coalition|lang=en|website=POLITICO|date=2026-03-02|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Bulgaria's popular ex-president sets up alliance to run in April 19 election|url=https://www.reuters.com/world/europe/bulgarias-former-president-radev-registers-party-run-april-19-election-2026-03-02/|website=Reuters|date=2026-03-02|access-date=2026-04-08|lang=en}}&lt;/ref&gt; Кейіннен «Прогрессивті Болгария» коалициясына жекелеген мүшелерін коалициялық тізім бойынша ұсыну мүмкіндігімен «[[ВМРО – Болгар ұлттық қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы қолдау білдірді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fakti.bg/bulgaria/1041575-vmro-supports-progressive-bulgaria-leaders-of-voivodes-will-not-be-on-the-lists|title=VMRO supports Progressive Bulgaria, leaders of voivodes will not be on the lists|lang=en|website=Fakti.bg|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/1075799-progressive-bulgaria-leader-radev-says-his-coalition-will-win-early-elections-an|title=Progressive Bulgaria Leader Radev Says His Coalition Will Win Early Elections And Will Establish Governance with Clear Rules|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.bg/politics/vmro-vlizat-v-listite-na-partiyata-na-rumen-radev.html|title=ВМРО влизат в листите на партията на Румен Радев|lang=bg|website=News.bg|date=2026-03-11|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.actualno.com/politics/vmro-shte-ima-svoi-hora-v-listite-na-rumen-radev-news_2566950.html|title=ВМРО ще има свои хора в листите на Румен Радев|lang=bg|website=Actualno.com|date=2026-03-11|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;

Румен Радев отставкаға кеткеннен кейін ел президентінің міндетін сол кездегі [[Болгария вице-президенті|вице-президент]] [[Илияна Йотова]] атқарды. 2026 жылғы 18 ақпанда Илияна Йотова [[Андрей Гюров]]қа сайлауға дейінгі кезеңде уақытша үкіметті басқаруды ұсынып, сайлау күнін 2026 жылғы 19 сәуірге белгіледі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/bulgaria-interim-government-president-elections-yotova-instability-c26f450ecbf8c28ec441306210493bd0|title=Bulgarian president appoints caretaker government and sets snap election date for April 19|lang=en|website=AP News|date=2026-02-18|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/11/bulgarias-president-picks-senior-central-bank-official-as-acting-pm|title=Bulgaria’s president picks senior central bank official as acting PM|lang=en|website=Al Jazeera|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=В Болгарии парламентские выборы назначены на 19 апреля|url=https://www.interfax.ru/world/1073496|website=INTERFAX.RU|date=2026-02-18|access-date=2026-04-08|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Сайлау жүйесі ==
[[Болгария Халық жиналысы]]ның 240 депутаты [[Ашық тізімдері бар сайлау жүйесі|ашық тізім]]ді [[пропорционалды сайлау жүйесі]] негізінде сайланады. Ел 31 көпмандатты округке бөлінген, олардың әрқайсысынан төрттен он тоғызға дейін депутат сайланады. Көпмандатты округтер негізінен [[Болгарияның әкімшілік бөлінісі|елдің әкімшілік бөлінісі]]не сәйкес келеді: София астанасы үш округке, ал көлемі жағынан екінші қала Пловдив екі округке бөлінген.&lt;ref name=&quot;OSCE_ODIHR_Interim_Report&quot;&gt;{{Статья|ссылка=https://odihr.osce.org/odihr/663124|заглавие=Bulgaria, Early Parliamentary Elections, 19 April 2026: Interim Report|год=2026|язык=en|издание=OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights|издательство=Organization for Security and Co-operation in Europe|тип=сайт|месяц=4|число=1}}&lt;/ref&gt; Барлық партиялар мен коалициялар үшін [[Электрлік кедергі|пайыздық кедергі]] 4%-ды құрайды. Осы межеден өткен партиялар арасындағы орындар [[Хэр әдісі]]н қолдана отырып, ең үлкен қалдық әдісі бойынша бөлінеді.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.iskramihaylova.eu/elections?lang=en|title=Elections. What we need to know|lang=en|website=Iskra Mihaylova|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.idea.int/answer/ans93801645461599|title=Electoral system for national legislature|lang=en|website=International IDEA|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.novinite.com/articles/226542/For+the+First+Time%3A+Bulgaria+holds+Simultaneous+National+Parliamentary+and+European+Elections|title=For the First Time: Bulgaria holds Simultaneous National Parliamentary and European Elections|website=www.novinite.com|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;

== Сайлау науқаны ==
Сайлауға қатысу үшін 14 саяси партия мен 10 коалицияның тізімі бойынша 4786 үміткер, сондай-ақ 1 тәуелсіз үміткер ұсынылды. Үміткерлер арасындағы әйелдердің үлесі шамамен 30%-ды (1439 адам) құрады. 9 наурызға дейін қоғамдық тексеру үшін дайындалған сайлаушылардың алдын ала тізіміне 6 641 768 адам, оның ішінде 121 708 жаңа сайлаушы енді.&lt;ref name=&quot;OSCE_ODIHR_Interim_Report2&quot;&gt;{{Статья|ссылка=https://odihr.osce.org/odihr/663124|заглавие=Bulgaria, Early Parliamentary Elections, 19 April 2026: Interim Report|год=2026|язык=en|издание=OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights|издательство=Organization for Security and Co-operation in Europe|тип=сайт|месяц=4|число=1}}&lt;/ref&gt;

Сайлауды дайындау және өткізу үшін құрылған [[Андрей Гюров]] үкіметі сайлаудағы ықтимал заң бұзушылықтардың жолын кесуге бағытталған іс-шаралар туралы үнемі есеп беріп отырды. Бұл бұзушылықтар негізінен сайлаушыларды сатып алу және оларға қысым көрсету айыптарымен байланысты болды. 2026 жылғы 23 наурызда [[Болгарияның ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрлігі]] заң бұзушылықтар туралы 151 хабарлама түскенін, оның 126-сы сайлаушыларды сатып алуға, ал 5-еуі заңсыз үгіт-насихатқа қатысты екенін хабарлады; бұл ретте 53 іс бойынша алдын ала тергеу амалдары жүргізілді. 25 наурызда Ішкі істер министрлігі [[Кырджали]] қаласындағы жергілікті пошта бөлімшесінің басшысын сайлаушыларды «[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]на» дауыс беруге көндіру үшін қызметкерлерге қысым көрсетті деген айыппен ұстады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fakti.bg/bulgaria/1044153-zadarjaha-shefa-na-poshtata-v-kardjali-zaradi-samnenia-za-izborna-agitacia|title=The head of the post office in Kardzhali was detained on suspicion of election campaigning|lang=en|website=Fakti.bg - Да извадим фактите наяве|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; 26 наурызда Ішкі істер министрі [[Емил Дечев]]тің хабарлауынша, «Құқықтар мен бостандықтар қозғалысының» мүшелері мэр мен ДПС-тен парламентке кандидаттың бастауымен ұсталған пошта бөлімшесінің басшысын босату үшін полиция ғимаратына кіріп кетпек болған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Бұл жағдай Болгария ІІМ мен олигарх [[Делян Пеевски]] басқаратын «Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы» арасындағы дауыстарды сатып алу айыптары бойынша кең ауқымды текетірестің бір бөлігіне айналды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/bg/izglezda-kato-sabotaz-proverki-sresu-gurov-decev-i-drugite/a-76840258|title=Изглежда като саботаж: проверки срещу Гюров, Дечев и другите|lang=bg|website=dw.com|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; Өз кезегінде, «Құқықтар мен бостандықтар қозғалысының» өкілдері сайлау науқаны кезіндегі полицияның озбырлығына шағымданып, [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы|ЕҚЫҰ]]-ға жүгінді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dnevnik.bg/bulgaria/2026/03/31/4898527_dps_podade_signal_do_osse_za_policeiski_natisk_predi/|title=ДПС подаде сигнал до ОССЕ за полицейски натиск преди изборите|lang=bg|last=Дневник|website=www.dnevnik.bg|date=2026-03-31|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;

2026 жылғы 26 наурызда Ішкі істер министрі Емил Дечев [[Сайлаудағы бұзушылықтар|сайлау заңнамасын бұзу оқиғалары]]ның саны [[Болгариядағы парламент сайлауы (2024)|2024 жылғы қазандағы парламенттік сайлау]] алдындағы кезеңмен салыстырғанда 500–600%-ға өскенін мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/03/26/bulgarias-april-elections-dozens-arrested-in-new-police-crackdowns-against-vote-buying/|title=Bulgaria’s April elections: Dozens arrested in new police crackdowns against vote-buying|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-03-26|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; Әсіресе сайлаушыларды сатып алу әрекеттерінің саны ерекше артты. Сайлаушыларды сатып алуға қарсы алғашқы полиция операциясы 18 наурызда [[Хасково]]да өтіп, нәтижесінде үш адам ұсталды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/03/19/bulgarias-interior-ministry-in-special-operations-against-vote-buying-ahead-of-april-elections/|title=Bulgaria’s Interior Ministry in special operations against vote-buying ahead of April elections|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-03-19|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; 14 сәуірге қарай жүргізілген полиция операцияларының нәтижесінде 1 миллион еуродан астам қаражат тәркіленді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/04/14/bulgarias-april-elections-million-euro-seized-so-far-in-police-operations-against-vote-buying/|title=Bulgaria’s April elections: Million euro seized so far in police operations against vote-buying|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-04-14|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; 16 сәуірде [[Варна]]дағы ұйымдасқан қылмыстық топтың төрт мекенжайы бойынша жүргізілген операция барысында 200 мың еуро алынып, төрт адам қамауға алынды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/04/17/bulgarias-april-elections-200-000-euro-for-vote-buying-found-in-varna-four-arrested/|title=Bulgaria’s April elections: 200 000 euro for vote-buying found in Varna, four arrested|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-04-17|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/bg/news/bulgaria/1107618-vav-varna-sa-otkriti-200-000-evro-za-kupuvane-na-glasove-arestuvani-sa-chetirim|title=Във Варна са открити 200 000 евро за купуване на гласове, арестувани са четирима души и се води разследване по случая, съобщи Георги Кандев|lang=bg|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;

Болгария үкіметі сайлау инфрақұрылымын сыртқы араласудан, дезинформациядан және кибершабуылдардан қорғауға бағытталған бірқатар бастамаларды ұсынды. Олардың қатарында 2026 жылғы 23 наурызда [[Болгарияның Сыртқы істер министрі|Сыртқы істер министрлігі]] жанынан дезинформация мен гибридтік қатерлерге қарсы іс-қимыл жөніндегі уақытша үйлестіру тетігінің құрылуы бар.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/1090255-foreign-ministry-establishes-temporary-mechanism-to-counter-disinformation-ahead|title=Foreign Ministry Establishes Temporary Mechanism to Counter Disinformation Ahead of Snap Elections|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Foreign Ministry Sets Up Mechanism to Counter Disinformation Ahead of Election|url=https://bntnews.bg/news/foreign-ministry-sets-up-mechanism-to-counter-disinformation-ahead-of-elections-1385061news.html#:~:text=The%20Ministry%20of%20Foreign%20Affairs,foreign%20interference%20and%20information%20manipulation.|website=БНТ Новини|date=2026-03-23|access-date=2026-04-19|lang=en}}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ, [[Мемлекет — Еуропалық Одақ мүшелері|ел мүше мемлекеттер]]ге дезинформациялық науқандармен күресуге көмектесетін [[Сандық қызметтер туралы заң (ЕО)|Цифрлық қызметтер туралы заң]] аясында [[Еуропалық сыртқы іс-қимыл қызметі]] мен [[Еуропалық комиссия]]ға Жедел хабарландыру жүйесін (Rapid Alert System) және Жедел әрекет ету жүйесін (Rapid Response System) іске қосу туралы сұраныс жолдады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tvpworld.com/92427597/bualgaria-sounds-alarm-on-russian-meddling-seeks-eu-support|title=Bulgaria calls in EU support against Russian election meddling|lang=en|first=Stanislaw|last=Kaleta|website=tvpworld.com|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/world/1090691-european-commission-confirms-bulgaria-has-activated-rapid-response-system-ahead-|title=European Commission Confirms Bulgaria Has Activated Rapid Response System Ahead of Elections|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-turns-to-eu-to-fend-off-election-meddling/|title=Bulgaria requests EU support to fend off election meddling in April vote|lang=en|website=POLITICO|date=2026-04-01|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;

Сайлау науқаны басталғаннан бері қатысушылардың белсенділігі жоғары болды. Ең ауқымды науқандарды парламенттік партиялар мен бұрынғы [[Болгария президенті|президент]] [[Румен Радев]]тің «[[Прогрессивті Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» [[Сол центризм|сол центристтік]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fakti.bg/bulgaria/1038799-antoaneta-hristova-progresivna-balgaria-na-rumen-radev-prevzema-lavata-nisha|title=Antoaneta Hristova: Rumen Radevs Progressive Bulgaria takes over the left niche|lang=en|website=Fakti.bg|date=2026-03-03|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt; коалициясы жүргізді. Румен Радев 19 наурызда коалицияның сайлауалды бағдарламасын ұсынды, онда ол мемлекеттік институттарды бақылайтын олигархиялық жүйені бөлшектеуге, олигархтардың мемлекеттік қаржыға қолжетімділігін шектеуге және жеке секторды бопсалаудан босатуға уәде берді. Бұл ретте Радев [[Болгарияның сыртқы саясаты|сыртқы саясат]] тақырыбына көп тоқталмауға тырысты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/03/19/bulgarias-2026-elections-radev-launches-programme-with-emphasis-on-economy/|title=Bulgaria’s 2026 elections: Radev launches programme, with emphasis on economy|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-03-19|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt; Бірқатар партиялар шетелдік саясаткерлерді спикер ретінде шақыру арқылы өз мәртебесін көтеруді көздеді. Мәселен, [[Еуропалық халық партиясы]]ның Бас хатшысы [[Долорс Монтсеррат]] «[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының науқанында сөз сөйлесе,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nova.bg/news/view/2026/03/22/531198/%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1-%D1%81%D0%B4%D1%81-%D0%BE%D1%82%D0%BA%D1%80%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B7%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D1%81%D0%B8-%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F|title=ГЕРБ-СДС откри предизборната си кампания|lang=bg|website=nova.bg|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt; «[[Германия үшін балама]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының өкілі және [[Еуропалық парламент|Еуропарламент]]тегі «[[Егемен ұлттар Еуропасы]]&lt;nowiki/&gt;» [[Еуропалық парламенттің фракциялары|фракция]]сының төрағасы [[Рене Ауст]] «[[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының іс-шарасына қатысты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/1089035-vazrazhdane-launches-election-campaign-calls-for-independent-bulgaria|title=Vazrazhdane Launches Election Campaign, Calls for Independent Bulgaria|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eurocom.bg/2026/03/21/vazrazhdane-otkriva-predizbornata-si-kampaniya/|title=„Възраждане“ открива предизборната си кампания в София|lang=bg-BG|first=Георги|last=Петров|website=eurocom.bg|date=2026-04-19|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.standartnews.com/balgariya-politika/vazrazhdane-dade-start-na-kampaniyata-si-na-zhivo-627635.html|title=&quot;Възраждане&quot; даде старт на кампанията си (НА ЖИВО)|lang=bg|first=Мира|last=Иванова|website=www.standartnews.com|date=2026-03-21|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt; Жалпы, сайлау науқаны сыбайлас жемқорлық пен олигархия мәселелеріне, сондай-ақ [[Болгария энергетикасы|энергетика]], [[Болгария экономикасы|экономика]] және сот жүйесі салаларындағы шараларға бағытталды. [[Болгар социалистік партиясы]] мен «[[Мұндай халық бар]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы жастарды әлеуметтік қолдау уәделерімен тартуға тырысса, «[[Өзгерістерді жалғастырамыз]]&lt;nowiki/&gt;» және «[[Демократиялық Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» коалициясы қолданыстағы саяси жүйеге көңілі толмайтын [[Болгариядағы наразылықтар (2025)|наразы]] сайлаушыларды жинауға күш салды.&lt;ref name=&quot;OSCE_ODIHR_Interim_Report2&quot; /&gt;

Сайлау науқаны 2026 жылғы 17 сәуірде аяқталды, заңға сәйкес 18 сәуірде үгіт-насихат жұмыстарына тыйым салынған тыныштық күні жарияланды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fakti.bg/bulgaria/1048974-dnes-e-den-za-razmisal-predizbornata-agitacia-e-zabranena|title=Today is a day for reflection, election campaigning is prohibited|lang=en|website=Fakti.bg|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt;

== Сайлауға қатысушылар ==
Төменде 2026 жылғы 19 сәуірдегі сайлауға дейін қабылданған партиялар мен коалициялардың ресми тізімі және олардың бюллетеньдегі нөмірлері берілген.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/bg/eto-koi-sa-nomerata-na-partiite-za-izborite-na-19-april/a-76415103|title=Ето кои са номерата на партиите за изборите на 19 април|lang=bg|website=dw.com|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |№
! colspan=&quot;4&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Партия немесе коалиция
! rowspan=&quot;2&quot; | Идеологиясы
! rowspan=&quot;2&quot; | Көшбасшысы
! colspan=&quot;2&quot; | {{нп3|Парламетские выборы в Болгарии (октябрь 2024)|Результат в 2024 году|bg|Парламентарни избори в България (октомври 2024)}}&lt;ref name=&quot;elections2024&quot;&gt;{{Cite web|url=https://results.cik.bg/pe202410_ks/rezultati/index.html|title=Резултати :: Избори за народни представители 27 октомври 2024|website=results.cik.bg|access-date=|accessdate=2026-04-09|lang=bg}}&lt;/ref&gt;
|-
! Дауыстар (%)
! Орындар
|-
! 1
| style=&quot;background:#4BB9DE&quot; |
| colspan=&quot;3&quot;| [[Мұндай халық бар]]
| [[Ұлттық консерватизм]], [[оң популизм]]
| [[Слави Трифонов]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | 6,79%
|{{Партия/Орындар|17|240|#4BB9DE}}
|-
! 2
| style=&quot;background:#7aa148&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Тікелей демократия (партия)|Тікелей демократия|bg|Пряка демокрация (партия в България)}}
| [[Тікелей демократия]]
| {{iw|Пётр Клисаров|Пётр Клисаров|bg|Петър Клисаров}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,33%
| {{Партия/Орындар|0|240|#4047CB}}
|-
! 3
| style=&quot;background:#0C73AD&quot; |
| colspan=&quot;3&quot;| «{{iw|Көк Болгария|Көк Болгария|bg|Синя България}}» коалициясы
| [[Ұлттық консерватизм]], [[антикоммунизм]], [[проеуропеизм]]
| {{iw|Пётр Москов|Пётр Москов|bg|Петър Москов}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 1,07%
| {{Партия/Орындар|0|240|#0C73AD}}
|-
! 4
| style=&quot;background:#1A2C44&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Мораль, бірлік, намыс|Мораль, бірлік, намыс|bg|Морал, единство, чест}}
| [[Ұлттық консерватизм]], [[социал консерватизм]], [[еуроскептицизм]], сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| {{iw|Радостин Василев|Радостин Василев|bg|Радостин Василев}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 4,60%
| {{Партия/Орындар|11|240|#1A2C44}}
|-
! 5
| style=&quot;background:#D61920&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «[[Болгария социалистік партиясы|БСП]] коалициясы – {{iw|БСП – Біріккен солшылар|Біріккен солшылар|bg|БСП – Обединена левица}}»
| [[Социал консерватизм]], [[социал-демократия]]
|  {{iw|Крум Зарков|Крум Зарков|bg|Крум Зарков}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 7,57%
| {{Партия/Орындар|19|240|#D61920}}
|-
! 6
| style=&quot;background:#E60B4F&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Ақиқат және тек қана ақиқат|«Ақиқат және тек қана ақиқат» халық партиясы|bg|Народна партия „Истината и само истината“}}
| [[Конспирология]], [[жүйеге қарсы|мекемеге қарсы тұру]]
| {{iw|Венцислав Ангелов|Венцислав Ангелов|bg|Венцислав Ангелов}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,10%
| {{Партия/Орындар|0|240|#E60B4F}}
|-
! 7
| style=&quot;background:#4200FF&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | Коалиция «[[Өзгерістерді жалғастырамыз|ПП]]–[[Демократиялық Болгария|ДБ]]»
| [[Либерализм]], [[проеуропеизм]], сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| [[Асен Василев (саясаткер)|Асен Васильев]], [[Атанас Петров Атанасов|Атанас Атанасов]], {{iw|Ивайло Мирчев|Ивайло Мирчев|bg|Ивайло Мирчев (саясаткер)}}, {{iw|Божидар Божанов|Божидар Божанов|bg|Божидар Божанов}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 14,21%
| {{Партия/Орындар|36|240|#4200FF}}
|-
! 8
| style=&quot;background:#C09F62&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | [[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]
| [[Ультра ұлтшылдық]], [[оң популизм]]
| [[Костадин Костадинов (саясаткер)|Костадин Костадинов]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | 13,36%
| {{Партия/Орындар|33|240|#C09F62}}
|-
! 9
| style=&quot;background:#0056A7&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «Менің Болгариям» коалициясы
| [[Батысқа қарсы]], [[солшыл ұлтшылдық]]
| Ивайло Дражев, {{iw|Антон Сираков|Антон Сираков|bg|Антон Сираков}}, Атанас Шмидт, Георгий Вылчев
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,11%
| {{Партия/Орындар|0|240|#0056A7}}
|-
! 10
| style=&quot;background:#0f592a&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Партиялық емес үміткерлер қозғалысы|Партиялық емес үміткерлер қозғалысы|bg|Движение на непартийните кандидати}} 
| [[Тікелей демократия]], [[жүйеге қарсы|мекемеге қарсы тұру]], [[сол популизм]]
| Росен Миленов,&lt;br&gt;Бойко Никифоров,&lt;br&gt;Огнян Боюклиев
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 11
| style=&quot;background:#8A2BE2&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «{{iw|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|bg|Алианс за права и свободи}}» коалициясы
| [[Болгариядағы түріктер|түрік азшылығы]] мүдделері, [[либерализм]]
| {{iw|Хайри Садыков|Хайри Садыков|bg|Хайри Садъков}},&lt;br&gt;{{iw|Румен Йончев|Румен Йончев|bg|Румен Йончев}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 7,49% 
| {{Партия/Орындар|19|240|#8A2BE2}}
|-
! 12
| style=&quot;background:#3c38a6&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | Сыбайлас жемқорлыққа қарсы блок
| [[Либерализм]], сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| {{iw|Тома Белев|Тома Белев|bg|Тома Белев}},&lt;br&gt;{{iw|Даниела Божинова|Даниела Божинова|bg|Даниела Божинова}},&lt;br&gt;{{iw|Константин Бачийски|Константин Бачийски|bg|Константин Бачийски}},&lt;br&gt;{{iw|Иван Манев (саясаткер)|Иван Манев|bg|Иван Манев (саясаткер, 1974 ж.т.)}},&lt;br&gt;{{iw|Мария Капон|Мария Капон|bg|Мария Капон}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 13
| style=&quot;background:#581C63&quot; |
| colspan=&quot;3&quot;|{{iw|Бағынбайтын Болгария|Бағынбайтын Болгария|bg|Бағынбайтын Болгария}}
| [[Сол популизм]], сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| [[Корнелия Нинова]]
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | Жаңа
|-
! 14
| style=&quot;background:#AC2225&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; |{{iw|Ұлылық (партия)|Ұлылық|bg|Величие (партия)}}
| [[Оң популизм]], [[ұлтшылдық]], [[еуроскептицизм]]
| Албена Пекова
| style=&quot;text-align:center&quot; | 4,00%
| {{Партия/Орындар|10|240|#AC2225}}
|-
! 15
| style=&quot;background:#0056A7&quot; |
| colspan=&quot;3&quot;| «[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]-[[Демократиялық күштер одағы|СДС]]» коалициясы
| [[Социал-консерватизм]], [[проеуропеизм]]
| [[Бойко Борисов]],&lt;br&gt;{{iw|Румен Христов|Румен Христов|bg|Румен Христов (политик)}},&lt;br&gt;{{iw|Любен Дилов (саясаткер)|Любен Дилов|bg|Любен Дилов-син}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 26,39%
| {{Партия/Орындар|66|240|#0056A7}}
|-
! 16
| style=&quot;background:#9ebd8f&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «Үшінші наурыз» коалициясы
| [[Ұлтшылдық]], [[жүйеге қарсы|мекемеге қарсы тұру]]
| Камен Попов,&lt;br&gt;Иван Габеров,&lt;br&gt;Весела Драганова
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 17
| style=&quot;background:#0160AA&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | [[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]
| Интересы [[Болгариядағы түріктер|түрік азшылығы]], [[либерализм]]
| [[Делян Пеевски]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | 11,51% 
| {{Партия/Орындар|29|240|#0160AA}}
|-
! 18
| style=&quot;background:#244a1c&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Ұлт (партия)|Ұлт|bg|Нация (партия в България)}}
| [[Ультранационализм]], [[еуроскептицизм]]
| {{iw|Кирил Гумнеров|Кирил Гумнеров|bg|Кирил Гумнеров}} 
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 19
| style=&quot;background:#debd62&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | Болгария қолынан келеді 
| [[Ұлтшылдық]], [[социал-консерватизм]]
| {{нп3|Кузман Илиев|Кузман Илиев|bg|Кузман Илиев}}
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | Жаңа
|-
! 20
| style=&quot;background:#afd0db&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «{{iw|Шұғыла (партия)|Шұғыла|en|Siyanie}}» коалициясы
| Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| Николай Попов,&lt;br&gt;{{iw|Настимир Ананиев|Настимир Ананиев|bg|Настимир Ананиев}},&lt;br&gt;Маргарит Мицев
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 21
| style=&quot;background:#1A493F&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «[[Прогрессивті Болгария]]» коалициясы
| Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес, [[социал-демократия]]
| [[Румен Радев]],&lt;br&gt;[[Гылыб Донев]],&lt;br&gt;{{iw|Димитр Стоянов (саясаткер)|Димитр Стоянов|bg|Димитър Стоянов (саясаткер, 1968 ж.т.)}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 22
| style=&quot;background:#3B5998&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; |{{iw|Болгария ұлттық бірлестігі|Қарсылық|bg|Булгари (партия)}}
| [[Ұлтшылдық]]
| {{iw|Георги Георгиев (саясаткер)|Георги Георгиев|bg|Георги Георгиев – Готи}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,08&lt;br&gt;(«{{iw|КОЙ|КОЙ|bg|КОЙ}}» партиясы),&lt;br&gt;0,07&lt;br&gt;(«{{iw|Болгар ұлттық бірлестігі|Болгарлар|bg|Булгари (партия)}}&lt;nowiki/&gt;» партиясы)
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 23
| style=&quot;background:#048C46&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; |{{iw|Жасылдар партиясы (Болгария)|Жасылдар партиясы|bg|Партия на зелените (България)}}
| [[Жасыл саясат]]
| Владимир Николов
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,20
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 24
| style=&quot;background:#112369&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Халық дауысы (партия)|Халық дауысы|bg|Глас народен}}
| [[Оң популизм]], [[консерватизм]]
| {{iw|Светослав Витков|Светослав Витков|bg|Светослав Витков}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,30
| {{Партия/Орындар|0|240|#112369}}
|-
|}

== Социологиялық сауалнамалар ==
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible sortable sticky-header-multi&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;&quot;
! style=&quot;width:130px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Агенттік
! style=&quot;width:110px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Өткізу кезеңі
! style=&quot;width:50px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Іріктеу
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Прогрессивті Болгария|ПБ]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]-[[Демократиялық күштер одағы|СДС]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Өзгерістерді жалғастырамыз|ПП]]–[[Демократиялық Болгария|ДБ]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы|ДПС]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Болгария социалистік партиясы|БСП]] – {{iw|БСП – Біріккен солшылар|ОЛ|bg|БСП – Обединена левица}}
! style=&quot;width:35px;&quot;| {{iw|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|АПС|bg|Алианс за права и свободи}}
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Мұндай адамдар бар|ЕТН]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| {{iw|Мораль, бірлік, намыс|МЕЧ|bg|Морал, единство, чест}}
! style=&quot;width:35px;&quot;| {{iw|Ұлылық (партия)|Ұлылық|bg|Величие (партия)}}
! style=&quot;width:35px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| [[Болгарияның саяси партиялары|Басқалар]]
! style=&quot;width:35px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Ешкім
! style=&quot;width:30px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Артықшылығы
! style=&quot;width:30px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Шешілген жоқ
|-
! style=&quot;background:#1A493F&quot; |
! style=&quot;background:#0056A7&quot; |
! style=&quot;background:#4200FF&quot; |
! style=&quot;background:#C09F62&quot; |
! style=&quot;background:#0160AA&quot; |
! style=&quot;background:#D61920&quot; |
! style=&quot;background:#8A2BE2&quot; |
! style=&quot;background:#4BB9DE&quot; |
! style=&quot;background:#1A2C44&quot; |
! style=&quot;background:#AC2225&quot; |
|-
|Сова Харис&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.investor.bg/a/516-politika/429063-sova-haris-pri-izbori-dnes-335-shte-poluchi-radev-19-gerb-112-pp-db|title=&quot;Сова Харис&quot;: При избори днес 33,5% ще получи Радев, 19% ГЕРБ, 11,2% ПП-ДБ|lang=bg|website=Investor.bg|accessdate=2026-04-13}}&lt;/ref&gt;
|2-6 сәуір 2026
|800
|style=&quot;background:#d2dbd9&quot; |'''33,6'''&lt;br&gt;(94)
|19,0&lt;br&gt;(53)
|11,2&lt;br&gt;(31)
|7,8&lt;br&gt;(22)
|9,7&lt;br&gt;(27)
|4,5&lt;br&gt;(13)
|2,3&lt;br&gt;(0)
| –
|3,1&lt;br&gt;(0)
|2,0&lt;br&gt;(0)
|3,1&lt;br&gt;(0)
|3,7&lt;br&gt;(0)
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#204a41; color: white;&quot; |14,6
| -
|-
|Gallup&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gallupinternational.bg/49553/%d0%b5%d0%bb%d0%b5%d0%ba%d1%82%d0%be%d1%80%d0%b0%d0%bb%d0%bd%d0%b8-%d0%bd%d0%b0%d0%b3%d0%bb%d0%b0%d1%81%d0%b8-%d0%bf%d1%80%d0%b5%d0%b7-%d0%bf%d1%8a%d1%80%d0%b2%d0%b0%d1%82%d0%b0-%d1%82%d1%80%d0%b5/|title=Електорални нагласи през първата третина на кампанията|lang=bg|website=Gallup International Balkan|date=2026-04-03|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;
|20-30 наурыз 2026
|820
|style=&quot;background:#d2dbd9&quot; |'''27,7'''
|22,8
|10,6
|6,3
|10,4
|2,9
|0,9
|2,8
|2,7
|1,8
|8,5
|2,6
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#204a41; color: white;&quot; |4,9
| -
|-
|Alpha Research&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://alpharesearch.bg/post/1045-obshtestveni-i-elektoralni-naglasi.html|title=Обществени и електорални нагласи. Проблемите, стратегическите партньори, очаквана управленска конфигурация|lang=bg|website=alpharesearch.bg|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;
|19-26 наурыз 2026
|1000
|style=&quot;background:#d2dbd9&quot; |'''30,8'''
|21,2
|11,1
|6,9
|9,8
|3,9
|1,2
|1,4
|3,0
|2,7
|8,0
| -
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#204a41; color: white;&quot; |9,6
| -
|-
|Market Links&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://offnews.bg/politika/alfa-risarch-dava-29-4-na-radev-market-links-24-4-863503.html|title=Алфа рисърч дава 29,4% на Радев, Маркет линкс - 24,4% — OFFNews|lang=BG|website=offnews.bg|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;
|17–21 наурыз 2026
|1008
|style=&quot;background:#d2dbd9&quot; |'''24,4'''
|18,6
|11,1
|4,6
|8,8
|3,1
|1,4
|0,9
|2,7
|2,0
|6,2
|1,2
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#204a41; color: white;&quot; |5,8
|14,9
|-
| colspan=&quot;3&quot;| '''20 наурыз 2026'''
| colspan=&quot;13&quot;| '''Сайлау науқанының басталуы'''
|- style=&quot;background:#EFEFEF;&quot;
|'''{{iw|Болгариядағы парламент сайлауы (қазан 2024)|2024 жылғы нәтиже|bg|Парламентарни избори в България (октомври 2024)}}'''&lt;ref name = 'elections2024'/&gt;
|27 қазан 2024
|2 517 201
| -
|style=&quot;background:#CCE6FF&quot;|'''26,4'''
|14,2
|13,4
|11,5
|7,6
|7,5
|6,8
|4,6
|4,0
|4,0
| -
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#0056A7; color:white;&quot; |12,2
| -
|-
|}

== Нәтижелер ==
[[Сурет:Bulgaria 2026 election.png|thumb|Сайлау нәтижелері бойынша «[[Прогрессивті Болгария]]» [[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]] жеңіске жеткен [[Қыржали облысы|Қыржали облысын]] қоспағанда, [[Болгария]]ның барлық дерлік [[Болгарияның әкімшілік бөлінісі|облыстарында]] көпшілік дауысқа ие болды.]]
Сайлау қорытындысы бойынша бұрынғы [[Болгария президенті|президент]] [[Румен Радев]] сайлау қарсаңында құрған және [[Халық жиналысы]]ндағы орындардың жартысынан көбін иеленген «Прогрессивті Болгария» коалициясы жеңіске жетті. [[Болгариядағы парламент сайлауы (1997)|1997 жылғы сайлау]]дан бері алғаш рет бір саяси күш парламенттегі орындардың абсолютті көпшілігін иелене алды.&lt;ref name=&quot;Bulgaria_enters_uncharted_territory&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/bulgaria-enters-uncharted-territory-as-radev-wins-big/a-76856059|title=Bulgaria enters uncharted territory as Radev wins big|lang=en|website=dw.com|access-date=|accessdate=2026-04-23}}&lt;/ref&gt; Өткен шақырылымдағы парламентте билеуші коалиция құрамына кірген және [[Росен Желязков]] үкіметін қолдаған партиялар («[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]-[[Демократиялық күштер одағы|СДС]]&lt;nowiki/&gt;» коалициясы, «[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Болгар социалистік партиясы]] – Біріккен солшылдар» коалициясы, «[[Мұндай халық бар]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы және «[[Құқықтар мен бостандықтар альянсы]]&lt;nowiki/&gt;») сайлаушылардың қолдауынан айырылып, Халық жиналысындағы өкілдігін азайтты, ал олардың кейбіреулері парламентке өте алмады. Бұрынғы премьер-министр [[Бойко Борисов]]тың «ГЕРБ — СДС» коалициясы өз тарихында алғаш рет 20%-дан аз дауыс жинады. [[Болгариядағы түріктер|Түрік ұлттық азшылығы]]ның қолдауына сүйенетін «[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;» [[Болгариядағы парламент сайлауы (1994)|1994 жылғы сайлау]]дан бергі ең төменгі нәтижесін көрсетіп, Халық жиналысында 21 орынға ие болды. Өткен парламенттік коалицияның қалған саяси күштері (Болгар социалистік партиясы, «Мұндай халық бар» және «Құқықтар мен бостандықтар альянсы») парламентке өте алмады, бұл ретте [[Болгар Коммунистік партиясы]]ның мұрагері болып табылатын Болгар социалистік партиясы өз тарихында алғаш рет парламентте ұсынылмайтын болды. Өткен шақырылымда болған барлық дерлік ұлтшыл және [[Оңшыл популизм|оңшыл]] [[Оңшыл популизм|популистік]] партиялар, соның ішінде «МЕЧ» пен «Величие», [[Электрлік кедергі|пайыздық кедергі]]ден өте алмады. Алдыңғы шақырылыммен салыстырғанда орындардың 60%-дан астамын жоғалтқан «[[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы жалғыз ерекшелік болды. Сайлау қорытындысы бойынша өкілдігін арттырған алдыңғы шақырылымдағы жалғыз күш — «[[Өзгерістерді жалғастырамыз»]] және «[[Демократиялық Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» [[Оңшыл центризм|оңшыл центристтік]] [[Проеуропеизм|еуропашыл]] коалициясы болды, ол сайлау жеңімпазы «Прогрессивті Болгария» сияқты өз бағдарламасында сыбайлас жемқорлыққа қарсы күреске баса назар аударады.&lt;ref name=&quot;Which_Parties_Will_Not2&quot;&gt;{{Cite news|title=Which Parties Will Not Make It Into the New Parliament Following the Elections?|url=https://bntnews.bg/news/which-parties-will-not-make-it-into-the-new-parliament-following-the-elections-1389512news.html|website=БНТ Новини|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bulgaria_enters_uncharted_territory&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;The_2026_snap_elections&quot;&gt;{{Cite web|url=https://whogoverns.eu/the-2026-snap-elections-in-bulgaria-we-continue-the-change/|title=The 2026 snap elections in Bulgaria: We continue the change! {{!}} Who Governs Europe|lang=en|first=Fernando Casal|last=Bertoa|website=whogoverns.eu|date=2026-04-21|access-date=|accessdate=2026-04-23}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|+Нәтижелер
| colspan=&quot;7&quot; |[[Сурет:Bulgaria National Assembly 2026.svg|ортаға]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Партия/коалиция
!Дауыс саны
!%
!Мандаттар саны
!Өзгерту
|-
| style=&quot;background-color:#1A493F&quot; |
| align=&quot;left&quot; |[[Прогрессивті Болгария]]
|1&amp;nbsp;444&amp;nbsp;920
|44,594
|131
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#0056A7&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]–[[Демократиялық күштер одағы|СДС»]] коалициясы
|433&amp;nbsp;755
|13,387
|39
|{{loss}}27
|-
| style=&quot;background-color:#4200FF&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«[[Продолжаем перемены|ПП]]–[[Демократическая Болгария|ДБ]]» коалициясы
|408&amp;nbsp;846
|12,618
|37
|{{gain}}1
|-
| style=&quot;background-color:#0160AA&quot; |
| align=&quot;left&quot; |[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]
|230&amp;nbsp;693
|7,120
|21
|{{loss}}8
|-
| style=&quot;background-color:#C09F62&quot; |
| align=&quot;left&quot; |[[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]
|137&amp;nbsp;940
|4,257
|12
|{{loss}}21
|-
| style=&quot;background-color:#1A2C44&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Мораль, бірлік, намыс|Мораль, бірлік, намыс|bg|Морал, единство, чест}}
|104&amp;nbsp;506
|3,225
|0
|{{loss}}11
|-
| style=&quot;background-color:#AC2225&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Ұлылық (партия)|Ұлылық|bg|Величие (партия)}}
|100&amp;nbsp;572
|3,104
|0
|{{loss}}10
|-
| style=&quot;background-color:#D61920&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«[[Болгария социалистік партиясы|БСП]] – {{iw|БСП – Біріккен солшылар|Біріккен солшылар|bg|БСП – Обединена левица}}&lt;nowiki/&gt;» коалициясы
|97&amp;nbsp;753
|3,017
|0
|{{loss}}19
|-
| style=&quot;background-color:#afd0db&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«{{iw|Шұғыла (партия)|Шұғыла|en|Siyanie}}&lt;nowiki/&gt;» коалициясы
|93&amp;nbsp;559
|2,887
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#8A2BE2&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|bg|Алианс за права и свободи}}
|50&amp;nbsp;759
|1,567
|0
|{{loss}}19
|-
| style=&quot;background-color:#4BB9DE&quot; |
| align=&quot;left&quot; |[[Мұндай халық бар]]
|23&amp;nbsp;861
|0,736
|0
|{{loss}}17
|-
| style=&quot;background-color:#3c38a6&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Сыбайлас жемқорлыққа қарсы блок
|18&amp;nbsp;999
|0,586
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#0C73AD&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«{{iw|Көк Болгария|Көк Болгария|bg|Синя България}}&lt;nowiki/&gt;» коалициясы
|18&amp;nbsp;640
|0,575
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#debd62&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Болгария қолынан келеді
|17&amp;nbsp;263
|0,533
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#7aa148&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Тікелей демократия (партия)|Тікелей демократия|bg|Пряка демокрация (партия в България)}}
|10&amp;nbsp;032
|0,310
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#244a1c&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Ұлт (партия)|Ұлт|bg|Нация (партия в България)}}
|9&amp;nbsp;804
|0,303
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#0f592a&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Партиялық емес үміткерлер қозғалысы|Партиялық емес үміткерлер қозғалысы|bg|Движение на непартийните кандидати}}
|9&amp;nbsp;761
|0,301
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#581C63&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Бағынбайтын Болгария|Бағынбайтын Болгария|bg|Непокорна България}}
|6&amp;nbsp;221
|0,192
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#112369&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Халық дауысы (партия)|Халық дауысы|bg|Глас народен}}
|4&amp;nbsp;665
|0,144
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#E60B4F&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Ақиқат және тек қана ақиқат|«Ақиқат және тек қана ақиқат» халық партиясы|bg|Народна партия „Истината и само истината“}}
|4&amp;nbsp;392
|0,136
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#0056A7&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«Менің Болгариям» коалициясы
|4&amp;nbsp;358
|0,135
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#048C46&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Жасылдар партиясы (Болгария)|Жасылдар партиясы|bg|Партия на зелените (България)}}
|3&amp;nbsp;027
|0,093
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#3B5998&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Болгария ұлттық бірлестігі|Қарсылық|bg|Булгари (партия)}}
|1&amp;nbsp;897
|0,059
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#9ebd8f&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«Үшінші наурыз» коалициясы
|1&amp;nbsp;840
|0,057
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:gray&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Тодор Тодоров Батков ([[Тәуелсіз үміткер|Тәуелсіз]])
|2&amp;nbsp;093
|0,065
|0
| —
|-
| colspan=&quot;2&quot; | '''Барлығы'''
| '''3&amp;nbsp;240&amp;nbsp;156'''
| '''100'''
| '''240'''
| —
|-
! colspan=&quot;6&quot; |
|-
| colspan=&quot;2&quot; | Үміткерға арналған дауыстар
| 3&amp;nbsp;240&amp;nbsp;156
| 98,46
| —
| —
|-
| colspan=&quot;2&quot; |[[Бәріне қарсымын]]
|50&amp;nbsp;733
| 1,54
| —
| —
|-
| colspan=&quot;2&quot; | '''Барлығы'''
| '''3&amp;nbsp;290&amp;nbsp;889'''
| '''100'''
| —
| —
|-
! colspan=&quot;6&quot; |
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |Жарамды дауыстар
|3&amp;nbsp;290&amp;nbsp;889
|97,93
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |Жарамсыз дауыстар
|69&amp;nbsp;441
|2,07
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |'''Барлығы'''
|'''3&amp;nbsp;360&amp;nbsp;330'''
|'''100'''
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |Сайлаушылар/келу
|6&amp;nbsp;575&amp;nbsp;151
|51,11
|-
| colspan=&quot;7&quot; align=&quot;left&quot; |Дереккөз: [https://results.cik.bg/pe202604/rezultati/index.html ОСК қорытынды нәтижелері]
|}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Еуропадағы 2026 сайлау|Болгария]]
[[Санат: 026 жыл Болгарияда]]
[[Санат:Болгариядағы парламенттік сайлау]]</text>
      <sha1>1mjgd8j7hp9akcdyk04v3ttrsvtses9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591521</id>
      <parentid>3591520</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T00:45:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <origin>3591521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68366" sha1="r7n7vcjs5y9zjy86jf71486grfyzdez" xml:space="preserve">{{Сайлау
 | алдыңғы сайлау = Болгариядағы парламент сайлауы (қазан 2024)
 | алдыңғы сайлау жылы = 10/2024
 | байрақ = 
 | ел = Болгария
 | келесі сайлау = Болгариядағы парламент сайлауы (2030)
 | келесі сайлау жылы = 2030
 | сайлау атауы = Болгариядағы парламент сайлауы
 | сайлау күні = [[19 сәуір]] [[2026 жыл]]
 | қатысқандар қатынасы = 51,11%

 | сурет1 = Rumen Radev official portrait (cropped 2).jpg
 | түс1 = #1A493F
 | кандидат1 = [[Румен Радев]]
 | партия1 = [[Прогрессивті Болгария]]
 | дауыс1 = 1444924
 | пайыз1 = 44.59
 | орын1 = 131
 | алдыңғы орын1 = 0
 
 | сурет2 = Бойко Борисов (52537903952).jpg
 | түс2 = #0056A7
 | кандидат2 = [[Бойко Борисов]]
 | партия2 = [[ГЕРБ]]—[[Демократиялық күштер одағы|СДС]]
 | дауыс2 = 433755
 | пайыз2 = 13.39
 | орын2 = 39
 | алдыңғы орын2 = 66

 | сурет3 = Asen Vasilev 2023.jpg
 | түс3 = #4200FF
 | кандидат3 = [[Асен Василев (саясаткер)|Асен Василев]]
 | партия3 = [[Өзгерістерді жалғастырамыз|ӨЖ]]—[[Демократиялық Болгария|ДБ]]
 | дауыс3 = 408845
 | пайыз3 = 12.62
 | орын3 = 37
 | алдыңғы орын3 = 36

 | сурет4 = Delyan Peevski 1 (portrait).jpg
 | түс4 = #0160AA
 | кандидат4 = [[Делян Пеевски]]
 | партия4 = [[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы|ҚБҚ (DPS)]]
 | дауыс4 = 230693
 | пайыз4 = 7.12
 | орын4 = 21
 | алдыңғы орын4 = 29

 | сурет5 = Костадин Костадинов снимка (cropped).jpg
 | түс5 = #C09F62
 | кандидат5 = [[Костадин Костадинов (саясаткер)|Костадин Костадинов]]
 | партия5 = [[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]
 | дауыс5 = 137940
 | пайыз5 = 4.26
 | орын5 = 12
 | алдыңғы орын5 = 33

 | сурет6 = Radostin Vasilev 51NS.png
 | түс6 = #1A2C44
 | кандидат6 = [[Радостин Василев|Радостин Василев]]
 | партия6 = [[Мораль, Бірлік, Намыс|МЕЧ]]
 | дауыс6 = 104506

 | пайыз6 = 3.23
 | орын6 = 0
 | алдыңғы орын6 = 11
 | нәтиже = «[[Прогрессивті Болгария]]» коалициясының жеңісі
 
 | қарта атауы = Дауыстарды аумақтар бойынша бөлу
 | қарта = 2026 Bulgarian parliamentary election.svg
 | қарта өлшемі = 
 | қарта шарты1 = 
 | қарта шарты2 = 
 | fond = 
 | қарта тақарыбы = 
 | диаграмма атауы = Орындарды заң шығарушы орган бойынша бөлу
 | диаграмма = Bulgaria National Assembly 2026.svg
 | диаграмма өлшемі = 
 | шарт1 = 
 | шарт2 = 
 | диаграмма2 атауы = 
 | диаграмма2 = 
 | диаграмма өлшемі2 = 
 | шарт1 2 = 
 | шарт2 2 = 
 | жолақ атауы = 
 | жолақ1 = 
 | түс жолақ1 = 
 | пайыз жолақ1 = 
 | төменгі-жолақ атауы = 
 | ізашар = [[Андрей Гюров]]
 | ізашар партия = [[Партиясыз]]
 | ізбасар = ''Сайлауды күтуде''
 | ізбасар партия = 
 | соңы = [[Болгария премьер-министрі]]
 | ізашар атауы = 
 | ізашар жынысы = 
 | ізбасар атауы = 
 | ізбасар жынысы = 
 | төменгі тақырып = 
 | мазмұн = 
 | сайт =
}}
'''Болгариядағы парламенттік сайлау''' 2026 жылдың 19 сәуірінде өтті. Сайлаудың өткізілуіне 2025 жылдың 11 желтоқсанында сыбайлас жемқорлыққа қарсы наразылықтар аясында орын алған («[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының өкілі) [[Росен Желязков]] үкіметінің отставкасы себеп болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/18/bulgaria-%e2%81%a0to-hold-snap-parliamentary-election-on-april-19-after-protests|title=Bulgaria ⁠to hold snap parliamentary election on April 19 after protests|lang=en|website=Al Jazeera|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt; Бұл [[Болгариядағы саяси дағдарыс (2021—2026)|алты жылдық саяси дағдарыс]] салдарынан [[Болгариядағы парламент сайлауы (2021)|2021 жыл]]дан бері өткізілген жетінші [[Мерзімінен бұрын сайлау|кезектен тыс сайлау]] болды.

Сайлауда бұрынғы [[Болгария президенті|президент]] [[Румен Радев]] сайлау қарсаңында құрған «[[Прогрессивті Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» [[сол центризм]] коалициясы жеңіске жетті. «Прогрессивті Болгария» [[Болгария Халық жиналысы|Халық жиналысы]]ндағы орындардың жартысынан көбіне (131 мандат) ие болып, бірпартиялық үкімет құруға мүмкіндік алды. Екінші орынды бұрынғы [[Болгария үкімет басшыларының тізімі|премьер-министр]] [[Бойко Борисов]]тың «[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]» партиясы мен [[Демократиялық күштер одағы]]нан құралған билеуші коалициясы (39 мандат), ал үшінші орынды «Өзгерістерді жалғастырамыз» және «Демократиялық Болгария» партияларының оңшыл орталық коалициясы (37 мандат) иеленді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/bulgaria-pro-russia-rumen-radev-wins-election/a-76846189|title=Bulgaria: Pro-Russia Rumen Radev wins ‌election|lang=en|website=dw.com|access-date=|accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rumen_Radevs_party_wins&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cm2kgm1zpgro|title=Rumen Radev's party wins Bulgarian election|lang=en|website=www.bbc.com|date=2026-04-20|access-date=|accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bgnes.com/politics/final-election-results-in-bulgaria-former-president-radev-s-party-wins-a-majority|title=Final election results in Bulgaria: Former President Radev’s party wins a majority|lang=en|website=BGNES News Agency|date=2026-04-20|access-date=|accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt; Парламентке, сондай-ақ, 1994 жылғы сайлаудан бергі ең төменгі нәтижесін көрсеткен «[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;» және алдыңғы шақырылыммен салыстырғанда орындарының 60%-дан астамын жоғалтқан ұлтшыл «[[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы өтті. [[Болгар Коммунистік партиясы]]ның мұрагері болып табылатын [[Болгар социалистік партиясы]] өз тарихында алғаш рет парламентке өте алмады.&lt;ref name=&quot;Which_Parties_Will_Not&quot;&gt;{{Cite news|title=Which Parties Will Not Make It Into the New Parliament Following the Elections?|url=https://bntnews.bg/news/which-parties-will-not-make-it-into-the-new-parliament-following-the-elections-1389512news.html|website=БНТ Новини|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=A Decisive Win Raises Bulgarians’ Hopes for Change|first=Carlotta GallReporting from|last=Sofia|url=https://www.nytimes.com/2026/04/20/world/europe/bulgaria-election-result-rumen-radev.html|website=The New York Times|id=0362-4331|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.courthousenews.com/bulgarias-political-instability-ends-but-with-a-pro-russian-twist|title=Bulgaria's political instability ends, but with a pro-Russian twist|lang=en|first=Cain|last=Burdeau|website=Courthouse News Service|date=2026-04-20|access-date=|accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;

== Алғышарттары ==
2024 жылғы қазандағы парламенттік сайлау [[Росен Желязков]] бастаған үкіметтің құрылуына әкелді. Бұл үкіметке «[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]-[[Демократиялық күштер одағы|СДС]]&lt;nowiki/&gt;» және «[[Болгар социалистік партиясы|БСП]] – Біріккен солшылдар» коалициялары мен «[[Мұндай халық бар]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы қолдау көрсетті, ал «[[Құқықтар мен бостандықтар альянсы]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы үкіметке [[сенім вотумы]] туралы дауыс беру кезінде қолдау білдіріп отырды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-prime-minister-zhelyazkov-borissov-6d053e278ddffeacc522c2313aea4006|title=Bulgaria's parliament approves new coalition government led by centre-right's Rosen Zhelyazkov|lang=en|website=AP News|date=2025-01-16|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt; Алайда, 2025 жылғы наурызда [[Болгария Конституциялық соты]]ның шешімімен парламентке ұлтшыл «Ұлылық» партиясы өтті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://russian.news.cn/20250314/412c7033bd2f4b4b97ea1a3beb7848bf/c.html|title=Конституционный суд Болгарии признал незаконным избрание 16 депутатов парламента|website=russian.news.cn|access-date=|accessdate=2026-04-08|lang=ru}}&lt;/ref&gt; Бұл билеуші коалиция депутаттарының санын 121-ге дейін азайтып, оппозицияда 119 мандат қалды.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Ще остане ли стабилно управлението след влизането на &quot;Величие&quot; в парламента?|first=Милена|last=Кирова|url=https://bntnews.bg/news/shte-ostane-li-stabilno-upravlenieto-sled-vlizaneto-na-velichie-v-parlamenta-1331404news.html|website=БНТ Новини|date=2025-03-19|access-date=2026-04-08|lang=bg}}&lt;/ref&gt;

«[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы|ДПС]] – Жаңа бастама» коалициясының көшбасшысы [[Делян Пеевски]] парламенттегі мандаттардың қайта бөлінуі билеуші коалицияның көпшілік дауысынан айырылуына әкеп соқтырған жағдайда, Росен Желязков үкіметін қолдауға уәде берді. Бұған жауап ретінде «[[Құқықтар мен бостандықтар альянсы]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы коалициядан шықты, өйткені Пеевскидің қатысуымен үкіметті қолдау мүмкін емес деп санады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mediapool.bg/dps-dogan-reshi-napuska-upravlyavashtoto-mnozinstvo-news370294.html|title=ДПС-Доган реши: Напуска управляващото мнозинство|lang=bg-BG|website=Mediapool.bg|date=2025-04-15|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/778748-alliance-for-rights-and-freedoms-refuses-to-endorse-govt-with-mrf-new-beginnin|title=Alliance for Rights and Freedoms Refuses to Endorse Govt with MRF - New Beginning Overt or Covert Support, Leader Chakarov Says|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt; Бірнеше күннен кейін үкімет Пеевски бастаған «ДПС – Жаңа бастама» коалициясының дауыстарының арқасында сенім вотумын алды.

2025 жылғы 11 желтоқсанда Росен Желязков үкіметі 2026 жылға арналған бюджетке және биліктегі сыбайлас жемқорлыққа қарсы бірнеше аптаға созылған [[Болгариядағы наразылықтар (2025)|наразылықтар]]дан кейін отставкаға кетті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-government-collapse-resigns-pm-rosen-zhelyazkov/|title=Bulgarian government collapses after weeks of mass protests|lang=en|website=POLITICO|date=2025-12-11|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Bulgarian government resigns after mass anti-corruption protests|first=Jon|last=Henley|url=https://www.theguardian.com/world/2025/dec/11/bulgarian-government-resigns-mass-anti-corruption-protests|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2025-12-11|access-date=2026-04-08|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/c0r9pkjp94jo|title=Премьер-министр и правительство Болгарии ушли в отставку после массовых протестов|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2025-12-11|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;

2026 жылғы 19 қаңтарда [[Болгария президенті]] [[Румен Радев]] 2026 жылғы парламенттік сайлауға қатысу үшін қызметінен кетті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/19/bulgarias-president-says-he-is-stepping-down-ahead-of-snap-elections|title=Bulgaria’s President Rumen Radev says he will resign ahead of snap election|lang=en|website=Al Jazeera|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/8362913|title=Президент Болгарии ушел за властью|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2026-01-20|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt; 2 наурызда Румен Радев құрамына «[[Социал-демократтардың саяси қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Социал-Демократиялық партия (Болгария)|Социал-демократиялық партия]]&lt;nowiki/&gt;» және «Біздің халық» қозғалысы кіретін «[[Прогрессивті Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» үшпартиялық коалициясын тіркеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/ex-bulgaria-president-rumen-radev-run-snap-election-new-coalition/|title=Ex-Bulgarian President Radev tipped to win general election with new coalition|lang=en|website=POLITICO|date=2026-03-02|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Bulgaria's popular ex-president sets up alliance to run in April 19 election|url=https://www.reuters.com/world/europe/bulgarias-former-president-radev-registers-party-run-april-19-election-2026-03-02/|website=Reuters|date=2026-03-02|access-date=2026-04-08|lang=en}}&lt;/ref&gt; Кейіннен «Прогрессивті Болгария» коалициясына жекелеген мүшелерін коалициялық тізім бойынша ұсыну мүмкіндігімен «[[ВМРО – Болгар ұлттық қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы қолдау білдірді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fakti.bg/bulgaria/1041575-vmro-supports-progressive-bulgaria-leaders-of-voivodes-will-not-be-on-the-lists|title=VMRO supports Progressive Bulgaria, leaders of voivodes will not be on the lists|lang=en|website=Fakti.bg|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/1075799-progressive-bulgaria-leader-radev-says-his-coalition-will-win-early-elections-an|title=Progressive Bulgaria Leader Radev Says His Coalition Will Win Early Elections And Will Establish Governance with Clear Rules|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.bg/politics/vmro-vlizat-v-listite-na-partiyata-na-rumen-radev.html|title=ВМРО влизат в листите на партията на Румен Радев|lang=bg|website=News.bg|date=2026-03-11|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.actualno.com/politics/vmro-shte-ima-svoi-hora-v-listite-na-rumen-radev-news_2566950.html|title=ВМРО ще има свои хора в листите на Румен Радев|lang=bg|website=Actualno.com|date=2026-03-11|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;

Румен Радев отставкаға кеткеннен кейін ел президентінің міндетін сол кездегі [[Болгария вице-президенті|вице-президент]] [[Илияна Йотова]] атқарды. 2026 жылғы 18 ақпанда Илияна Йотова [[Андрей Гюров]]қа сайлауға дейінгі кезеңде уақытша үкіметті басқаруды ұсынып, сайлау күнін 2026 жылғы 19 сәуірге белгіледі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/bulgaria-interim-government-president-elections-yotova-instability-c26f450ecbf8c28ec441306210493bd0|title=Bulgarian president appoints caretaker government and sets snap election date for April 19|lang=en|website=AP News|date=2026-02-18|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/11/bulgarias-president-picks-senior-central-bank-official-as-acting-pm|title=Bulgaria’s president picks senior central bank official as acting PM|lang=en|website=Al Jazeera|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=В Болгарии парламентские выборы назначены на 19 апреля|url=https://www.interfax.ru/world/1073496|website=INTERFAX.RU|date=2026-02-18|access-date=2026-04-08|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Сайлау жүйесі ==
[[Болгария Халық жиналысы]]ның 240 депутаты [[Ашық тізімдері бар сайлау жүйесі|ашық тізім]]ді [[пропорционалды сайлау жүйесі]] негізінде сайланады. Ел 31 көпмандатты округке бөлінген, олардың әрқайсысынан төрттен он тоғызға дейін депутат сайланады. Көпмандатты округтер негізінен [[Болгарияның әкімшілік бөлінісі|елдің әкімшілік бөлінісі]]не сәйкес келеді: София астанасы үш округке, ал көлемі жағынан екінші қала Пловдив екі округке бөлінген.&lt;ref name=&quot;OSCE_ODIHR_Interim_Report&quot;&gt;{{Статья|ссылка=https://odihr.osce.org/odihr/663124|заглавие=Bulgaria, Early Parliamentary Elections, 19 April 2026: Interim Report|год=2026|язык=en|издание=OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights|издательство=Organization for Security and Co-operation in Europe|тип=сайт|месяц=4|число=1}}&lt;/ref&gt; Барлық партиялар мен коалициялар үшін [[Электрлік кедергі|пайыздық кедергі]] 4%-ды құрайды. Осы межеден өткен партиялар арасындағы орындар [[Хэр әдісі]]н қолдана отырып, ең үлкен қалдық әдісі бойынша бөлінеді.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.iskramihaylova.eu/elections?lang=en|title=Elections. What we need to know|lang=en|website=Iskra Mihaylova|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.idea.int/answer/ans93801645461599|title=Electoral system for national legislature|lang=en|website=International IDEA|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.novinite.com/articles/226542/For+the+First+Time%3A+Bulgaria+holds+Simultaneous+National+Parliamentary+and+European+Elections|title=For the First Time: Bulgaria holds Simultaneous National Parliamentary and European Elections|website=www.novinite.com|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;

== Сайлау науқаны ==
Сайлауға қатысу үшін 14 саяси партия мен 10 коалицияның тізімі бойынша 4786 үміткер, сондай-ақ 1 тәуелсіз үміткер ұсынылды. Үміткерлер арасындағы әйелдердің үлесі шамамен 30%-ды (1439 адам) құрады. 9 наурызға дейін қоғамдық тексеру үшін дайындалған сайлаушылардың алдын ала тізіміне 6 641 768 адам, оның ішінде 121 708 жаңа сайлаушы енді.&lt;ref name=&quot;OSCE_ODIHR_Interim_Report2&quot;&gt;{{Статья|ссылка=https://odihr.osce.org/odihr/663124|заглавие=Bulgaria, Early Parliamentary Elections, 19 April 2026: Interim Report|год=2026|язык=en|издание=OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights|издательство=Organization for Security and Co-operation in Europe|тип=сайт|месяц=4|число=1}}&lt;/ref&gt;

Сайлауды дайындау және өткізу үшін құрылған [[Андрей Гюров]] үкіметі сайлаудағы ықтимал заң бұзушылықтардың жолын кесуге бағытталған іс-шаралар туралы үнемі есеп беріп отырды. Бұл бұзушылықтар негізінен сайлаушыларды сатып алу және оларға қысым көрсету айыптарымен байланысты болды. 2026 жылғы 23 наурызда [[Болгарияның ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрлігі]] заң бұзушылықтар туралы 151 хабарлама түскенін, оның 126-сы сайлаушыларды сатып алуға, ал 5-еуі заңсыз үгіт-насихатқа қатысты екенін хабарлады; бұл ретте 53 іс бойынша алдын ала тергеу амалдары жүргізілді. 25 наурызда Ішкі істер министрлігі [[Кырджали]] қаласындағы жергілікті пошта бөлімшесінің басшысын сайлаушыларды «[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]на» дауыс беруге көндіру үшін қызметкерлерге қысым көрсетті деген айыппен ұстады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fakti.bg/bulgaria/1044153-zadarjaha-shefa-na-poshtata-v-kardjali-zaradi-samnenia-za-izborna-agitacia|title=The head of the post office in Kardzhali was detained on suspicion of election campaigning|lang=en|website=Fakti.bg - Да извадим фактите наяве|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; 26 наурызда Ішкі істер министрі [[Емил Дечев]]тің хабарлауынша, «Құқықтар мен бостандықтар қозғалысының» мүшелері мэр мен ДПС-тен парламентке кандидаттың бастауымен ұсталған пошта бөлімшесінің басшысын босату үшін полиция ғимаратына кіріп кетпек болған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Бұл жағдай Болгария ІІМ мен олигарх [[Делян Пеевски]] басқаратын «Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы» арасындағы дауыстарды сатып алу айыптары бойынша кең ауқымды текетірестің бір бөлігіне айналды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/bg/izglezda-kato-sabotaz-proverki-sresu-gurov-decev-i-drugite/a-76840258|title=Изглежда като саботаж: проверки срещу Гюров, Дечев и другите|lang=bg|website=dw.com|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; Өз кезегінде, «Құқықтар мен бостандықтар қозғалысының» өкілдері сайлау науқаны кезіндегі полицияның озбырлығына шағымданып, [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы|ЕҚЫҰ]]-ға жүгінді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dnevnik.bg/bulgaria/2026/03/31/4898527_dps_podade_signal_do_osse_za_policeiski_natisk_predi/|title=ДПС подаде сигнал до ОССЕ за полицейски натиск преди изборите|lang=bg|last=Дневник|website=www.dnevnik.bg|date=2026-03-31|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;

2026 жылғы 26 наурызда Ішкі істер министрі Емил Дечев [[Сайлаудағы бұзушылықтар|сайлау заңнамасын бұзу оқиғалары]]ның саны [[Болгариядағы парламент сайлауы (2024)|2024 жылғы қазандағы парламенттік сайлау]] алдындағы кезеңмен салыстырғанда 500–600%-ға өскенін мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/03/26/bulgarias-april-elections-dozens-arrested-in-new-police-crackdowns-against-vote-buying/|title=Bulgaria’s April elections: Dozens arrested in new police crackdowns against vote-buying|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-03-26|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; Әсіресе сайлаушыларды сатып алу әрекеттерінің саны ерекше артты. Сайлаушыларды сатып алуға қарсы алғашқы полиция операциясы 18 наурызда [[Хасково]]да өтіп, нәтижесінде үш адам ұсталды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/03/19/bulgarias-interior-ministry-in-special-operations-against-vote-buying-ahead-of-april-elections/|title=Bulgaria’s Interior Ministry in special operations against vote-buying ahead of April elections|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-03-19|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; 14 сәуірге қарай жүргізілген полиция операцияларының нәтижесінде 1 миллион еуродан астам қаражат тәркіленді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/04/14/bulgarias-april-elections-million-euro-seized-so-far-in-police-operations-against-vote-buying/|title=Bulgaria’s April elections: Million euro seized so far in police operations against vote-buying|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-04-14|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; 16 сәуірде [[Варна]]дағы ұйымдасқан қылмыстық топтың төрт мекенжайы бойынша жүргізілген операция барысында 200 мың еуро алынып, төрт адам қамауға алынды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/04/17/bulgarias-april-elections-200-000-euro-for-vote-buying-found-in-varna-four-arrested/|title=Bulgaria’s April elections: 200 000 euro for vote-buying found in Varna, four arrested|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-04-17|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/bg/news/bulgaria/1107618-vav-varna-sa-otkriti-200-000-evro-za-kupuvane-na-glasove-arestuvani-sa-chetirim|title=Във Варна са открити 200 000 евро за купуване на гласове, арестувани са четирима души и се води разследване по случая, съобщи Георги Кандев|lang=bg|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;

Болгария үкіметі сайлау инфрақұрылымын сыртқы араласудан, дезинформациядан және кибершабуылдардан қорғауға бағытталған бірқатар бастамаларды ұсынды. Олардың қатарында 2026 жылғы 23 наурызда [[Болгарияның Сыртқы істер министрі|Сыртқы істер министрлігі]] жанынан дезинформация мен гибридтік қатерлерге қарсы іс-қимыл жөніндегі уақытша үйлестіру тетігінің құрылуы бар.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/1090255-foreign-ministry-establishes-temporary-mechanism-to-counter-disinformation-ahead|title=Foreign Ministry Establishes Temporary Mechanism to Counter Disinformation Ahead of Snap Elections|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Foreign Ministry Sets Up Mechanism to Counter Disinformation Ahead of Election|url=https://bntnews.bg/news/foreign-ministry-sets-up-mechanism-to-counter-disinformation-ahead-of-elections-1385061news.html#:~:text=The%20Ministry%20of%20Foreign%20Affairs,foreign%20interference%20and%20information%20manipulation.|website=БНТ Новини|date=2026-03-23|access-date=2026-04-19|lang=en}}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ, [[Мемлекет — Еуропалық Одақ мүшелері|ел мүше мемлекеттер]]ге дезинформациялық науқандармен күресуге көмектесетін [[Сандық қызметтер туралы заң (ЕО)|Цифрлық қызметтер туралы заң]] аясында [[Еуропалық сыртқы іс-қимыл қызметі]] мен [[Еуропалық комиссия]]ға Жедел хабарландыру жүйесін (Rapid Alert System) және Жедел әрекет ету жүйесін (Rapid Response System) іске қосу туралы сұраныс жолдады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tvpworld.com/92427597/bualgaria-sounds-alarm-on-russian-meddling-seeks-eu-support|title=Bulgaria calls in EU support against Russian election meddling|lang=en|first=Stanislaw|last=Kaleta|website=tvpworld.com|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/world/1090691-european-commission-confirms-bulgaria-has-activated-rapid-response-system-ahead-|title=European Commission Confirms Bulgaria Has Activated Rapid Response System Ahead of Elections|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-turns-to-eu-to-fend-off-election-meddling/|title=Bulgaria requests EU support to fend off election meddling in April vote|lang=en|website=POLITICO|date=2026-04-01|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;

Сайлау науқаны басталғаннан бері қатысушылардың белсенділігі жоғары болды. Ең ауқымды науқандарды парламенттік партиялар мен бұрынғы [[Болгария президенті|президент]] [[Румен Радев]]тің «[[Прогрессивті Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» [[Сол центризм|сол центристтік]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fakti.bg/bulgaria/1038799-antoaneta-hristova-progresivna-balgaria-na-rumen-radev-prevzema-lavata-nisha|title=Antoaneta Hristova: Rumen Radevs Progressive Bulgaria takes over the left niche|lang=en|website=Fakti.bg|date=2026-03-03|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt; коалициясы жүргізді. Румен Радев 19 наурызда коалицияның сайлауалды бағдарламасын ұсынды, онда ол мемлекеттік институттарды бақылайтын олигархиялық жүйені бөлшектеуге, олигархтардың мемлекеттік қаржыға қолжетімділігін шектеуге және жеке секторды бопсалаудан босатуға уәде берді. Бұл ретте Радев [[Болгарияның сыртқы саясаты|сыртқы саясат]] тақырыбына көп тоқталмауға тырысты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/03/19/bulgarias-2026-elections-radev-launches-programme-with-emphasis-on-economy/|title=Bulgaria’s 2026 elections: Radev launches programme, with emphasis on economy|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-03-19|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt; Бірқатар партиялар шетелдік саясаткерлерді спикер ретінде шақыру арқылы өз мәртебесін көтеруді көздеді. Мәселен, [[Еуропалық халық партиясы]]ның Бас хатшысы [[Долорс Монтсеррат]] «[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының науқанында сөз сөйлесе,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nova.bg/news/view/2026/03/22/531198/%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1-%D1%81%D0%B4%D1%81-%D0%BE%D1%82%D0%BA%D1%80%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B7%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D1%81%D0%B8-%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F|title=ГЕРБ-СДС откри предизборната си кампания|lang=bg|website=nova.bg|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt; «[[Германия үшін балама]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының өкілі және [[Еуропалық парламент|Еуропарламент]]тегі «[[Егемен ұлттар Еуропасы]]&lt;nowiki/&gt;» [[Еуропалық парламенттің фракциялары|фракция]]сының төрағасы [[Рене Ауст]] «[[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының іс-шарасына қатысты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/1089035-vazrazhdane-launches-election-campaign-calls-for-independent-bulgaria|title=Vazrazhdane Launches Election Campaign, Calls for Independent Bulgaria|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eurocom.bg/2026/03/21/vazrazhdane-otkriva-predizbornata-si-kampaniya/|title=„Възраждане“ открива предизборната си кампания в София|lang=bg-BG|first=Георги|last=Петров|website=eurocom.bg|date=2026-04-19|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.standartnews.com/balgariya-politika/vazrazhdane-dade-start-na-kampaniyata-si-na-zhivo-627635.html|title=&quot;Възраждане&quot; даде старт на кампанията си (НА ЖИВО)|lang=bg|first=Мира|last=Иванова|website=www.standartnews.com|date=2026-03-21|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt; Жалпы, сайлау науқаны сыбайлас жемқорлық пен олигархия мәселелеріне, сондай-ақ [[Болгария энергетикасы|энергетика]], [[Болгария экономикасы|экономика]] және сот жүйесі салаларындағы шараларға бағытталды. [[Болгар социалистік партиясы]] мен «[[Мұндай халық бар]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы жастарды әлеуметтік қолдау уәделерімен тартуға тырысса, «[[Өзгерістерді жалғастырамыз]]&lt;nowiki/&gt;» және «[[Демократиялық Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» коалициясы қолданыстағы саяси жүйеге көңілі толмайтын [[Болгариядағы наразылықтар (2025)|наразы]] сайлаушыларды жинауға күш салды.&lt;ref name=&quot;OSCE_ODIHR_Interim_Report2&quot; /&gt;

Сайлау науқаны 2026 жылғы 17 сәуірде аяқталды, заңға сәйкес 18 сәуірде үгіт-насихат жұмыстарына тыйым салынған тыныштық күні жарияланды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fakti.bg/bulgaria/1048974-dnes-e-den-za-razmisal-predizbornata-agitacia-e-zabranena|title=Today is a day for reflection, election campaigning is prohibited|lang=en|website=Fakti.bg|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt;

== Сайлауға қатысушылар ==
Төменде 2026 жылғы 19 сәуірдегі сайлауға дейін қабылданған партиялар мен коалициялардың ресми тізімі және олардың бюллетеньдегі нөмірлері берілген.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/bg/eto-koi-sa-nomerata-na-partiite-za-izborite-na-19-april/a-76415103|title=Ето кои са номерата на партиите за изборите на 19 април|lang=bg|website=dw.com|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |№
! colspan=&quot;4&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Партия немесе коалиция
! rowspan=&quot;2&quot; | Идеологиясы
! rowspan=&quot;2&quot; | Көшбасшысы
! colspan=&quot;2&quot; | {{нп3|Парламетские выборы в Болгарии (октябрь 2024)|Результат в 2024 году|bg|Парламентарни избори в България (октомври 2024)}}&lt;ref name=&quot;elections2024&quot;&gt;{{Cite web|url=https://results.cik.bg/pe202410_ks/rezultati/index.html|title=Резултати :: Избори за народни представители 27 октомври 2024|website=results.cik.bg|access-date=|accessdate=2026-04-09|lang=bg}}&lt;/ref&gt;
|-
! Дауыстар (%)
! Орындар
|-
! 1
| style=&quot;background:#4BB9DE&quot; |
| colspan=&quot;3&quot;| [[Мұндай халық бар]]
| [[Ұлттық консерватизм]], [[оң популизм]]
| [[Слави Трифонов]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | 6,79%
|{{Партия/Орындар|17|240|#4BB9DE}}
|-
! 2
| style=&quot;background:#7aa148&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Тікелей демократия (партия)|Тікелей демократия|bg|Пряка демокрация (партия в България)}}
| [[Тікелей демократия]]
| {{iw|Пётр Клисаров|Пётр Клисаров|bg|Петър Клисаров}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,33%
| {{Партия/Орындар|0|240|#4047CB}}
|-
! 3
| style=&quot;background:#0C73AD&quot; |
| colspan=&quot;3&quot;| «{{iw|Көк Болгария|Көк Болгария|bg|Синя България}}» коалициясы
| [[Ұлттық консерватизм]], [[антикоммунизм]], [[проеуропеизм]]
| {{iw|Пётр Москов|Пётр Москов|bg|Петър Москов}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 1,07%
| {{Партия/Орындар|0|240|#0C73AD}}
|-
! 4
| style=&quot;background:#1A2C44&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Мораль, бірлік, намыс|Мораль, бірлік, намыс|bg|Морал, единство, чест}}
| [[Ұлттық консерватизм]], [[социал консерватизм]], [[еуроскептицизм]], сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| {{iw|Радостин Василев|Радостин Василев|bg|Радостин Василев}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 4,60%
| {{Партия/Орындар|11|240|#1A2C44}}
|-
! 5
| style=&quot;background:#D61920&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «[[Болгария социалистік партиясы|БСП]] коалициясы – {{iw|БСП – Біріккен солшылар|Біріккен солшылар|bg|БСП – Обединена левица}}»
| [[Социал консерватизм]], [[социал-демократия]]
|  {{iw|Крум Зарков|Крум Зарков|bg|Крум Зарков}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 7,57%
| {{Партия/Орындар|19|240|#D61920}}
|-
! 6
| style=&quot;background:#E60B4F&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Ақиқат және тек қана ақиқат|«Ақиқат және тек қана ақиқат» халық партиясы|bg|Народна партия „Истината и само истината“}}
| [[Конспирология]], [[жүйеге қарсы|мекемеге қарсы тұру]]
| {{iw|Венцислав Ангелов|Венцислав Ангелов|bg|Венцислав Ангелов}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,10%
| {{Партия/Орындар|0|240|#E60B4F}}
|-
! 7
| style=&quot;background:#4200FF&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | Коалиция «[[Өзгерістерді жалғастырамыз|ПП]]–[[Демократиялық Болгария|ДБ]]»
| [[Либерализм]], [[проеуропеизм]], сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| [[Асен Василев (саясаткер)|Асен Васильев]], [[Атанас Петров Атанасов|Атанас Атанасов]], {{iw|Ивайло Мирчев|Ивайло Мирчев|bg|Ивайло Мирчев (саясаткер)}}, {{iw|Божидар Божанов|Божидар Божанов|bg|Божидар Божанов}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 14,21%
| {{Партия/Орындар|36|240|#4200FF}}
|-
! 8
| style=&quot;background:#C09F62&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | [[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]
| [[Ультра ұлтшылдық]], [[оң популизм]]
| [[Костадин Костадинов (саясаткер)|Костадин Костадинов]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | 13,36%
| {{Партия/Орындар|33|240|#C09F62}}
|-
! 9
| style=&quot;background:#0056A7&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «Менің Болгариям» коалициясы
| [[Батысқа қарсы]], [[солшыл ұлтшылдық]]
| Ивайло Дражев, {{iw|Антон Сираков|Антон Сираков|bg|Антон Сираков}}, Атанас Шмидт, Георгий Вылчев
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,11%
| {{Партия/Орындар|0|240|#0056A7}}
|-
! 10
| style=&quot;background:#0f592a&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Партиялық емес үміткерлер қозғалысы|Партиялық емес үміткерлер қозғалысы|bg|Движение на непартийните кандидати}} 
| [[Тікелей демократия]], [[жүйеге қарсы|мекемеге қарсы тұру]], [[сол популизм]]
| Росен Миленов,&lt;br&gt;Бойко Никифоров,&lt;br&gt;Огнян Боюклиев
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 11
| style=&quot;background:#8A2BE2&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «{{iw|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|bg|Алианс за права и свободи}}» коалициясы
| [[Болгариядағы түріктер|түрік азшылығы]] мүдделері, [[либерализм]]
| {{iw|Хайри Садыков|Хайри Садыков|bg|Хайри Садъков}},&lt;br&gt;{{iw|Румен Йончев|Румен Йончев|bg|Румен Йончев}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 7,49% 
| {{Партия/Орындар|19|240|#8A2BE2}}
|-
! 12
| style=&quot;background:#3c38a6&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | Сыбайлас жемқорлыққа қарсы блок
| [[Либерализм]], сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| {{iw|Тома Белев|Тома Белев|bg|Тома Белев}},&lt;br&gt;{{iw|Даниела Божинова|Даниела Божинова|bg|Даниела Божинова}},&lt;br&gt;{{iw|Константин Бачийски|Константин Бачийски|bg|Константин Бачийски}},&lt;br&gt;{{iw|Иван Манев (саясаткер)|Иван Манев|bg|Иван Манев (саясаткер, 1974 ж.т.)}},&lt;br&gt;{{iw|Мария Капон|Мария Капон|bg|Мария Капон}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 13
| style=&quot;background:#581C63&quot; |
| colspan=&quot;3&quot;|{{iw|Бағынбайтын Болгария|Бағынбайтын Болгария|bg|Бағынбайтын Болгария}}
| [[Сол популизм]], сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| [[Корнелия Нинова]]
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | Жаңа
|-
! 14
| style=&quot;background:#AC2225&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; |{{iw|Ұлылық (партия)|Ұлылық|bg|Величие (партия)}}
| [[Оң популизм]], [[ұлтшылдық]], [[еуроскептицизм]]
| Албена Пекова
| style=&quot;text-align:center&quot; | 4,00%
| {{Партия/Орындар|10|240|#AC2225}}
|-
! 15
| style=&quot;background:#0056A7&quot; |
| colspan=&quot;3&quot;| «[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]-[[Демократиялық күштер одағы|СДС]]» коалициясы
| [[Социал-консерватизм]], [[проеуропеизм]]
| [[Бойко Борисов]],&lt;br&gt;{{iw|Румен Христов|Румен Христов|bg|Румен Христов (политик)}},&lt;br&gt;{{iw|Любен Дилов (саясаткер)|Любен Дилов|bg|Любен Дилов-син}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 26,39%
| {{Партия/Орындар|66|240|#0056A7}}
|-
! 16
| style=&quot;background:#9ebd8f&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «Үшінші наурыз» коалициясы
| [[Ұлтшылдық]], [[жүйеге қарсы|мекемеге қарсы тұру]]
| Камен Попов,&lt;br&gt;Иван Габеров,&lt;br&gt;Весела Драганова
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 17
| style=&quot;background:#0160AA&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | [[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]
| Интересы [[Болгариядағы түріктер|түрік азшылығы]], [[либерализм]]
| [[Делян Пеевски]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | 11,51% 
| {{Партия/Орындар|29|240|#0160AA}}
|-
! 18
| style=&quot;background:#244a1c&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Ұлт (партия)|Ұлт|bg|Нация (партия в България)}}
| [[Ультранационализм]], [[еуроскептицизм]]
| {{iw|Кирил Гумнеров|Кирил Гумнеров|bg|Кирил Гумнеров}} 
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 19
| style=&quot;background:#debd62&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | Болгария қолынан келеді 
| [[Ұлтшылдық]], [[социал-консерватизм]]
| {{нп3|Кузман Илиев|Кузман Илиев|bg|Кузман Илиев}}
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | Жаңа
|-
! 20
| style=&quot;background:#afd0db&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «{{iw|Шұғыла (партия)|Шұғыла|en|Siyanie}}» коалициясы
| Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| Николай Попов,&lt;br&gt;{{iw|Настимир Ананиев|Настимир Ананиев|bg|Настимир Ананиев}},&lt;br&gt;Маргарит Мицев
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 21
| style=&quot;background:#1A493F&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «[[Прогрессивті Болгария]]» коалициясы
| Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес, [[социал-демократия]]
| [[Румен Радев]],&lt;br&gt;[[Гылыб Донев]],&lt;br&gt;{{iw|Димитр Стоянов (саясаткер)|Димитр Стоянов|bg|Димитър Стоянов (саясаткер, 1968 ж.т.)}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 22
| style=&quot;background:#3B5998&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; |{{iw|Болгария ұлттық бірлестігі|Қарсылық|bg|Булгари (партия)}}
| [[Ұлтшылдық]]
| {{iw|Георги Георгиев (саясаткер)|Георги Георгиев|bg|Георги Георгиев – Готи}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,08&lt;br&gt;(«{{iw|КОЙ|КОЙ|bg|КОЙ}}» партиясы),&lt;br&gt;0,07&lt;br&gt;(«{{iw|Болгар ұлттық бірлестігі|Болгарлар|bg|Булгари (партия)}}&lt;nowiki/&gt;» партиясы)
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 23
| style=&quot;background:#048C46&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; |{{iw|Жасылдар партиясы (Болгария)|Жасылдар партиясы|bg|Партия на зелените (България)}}
| [[Жасыл саясат]]
| Владимир Николов
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,20
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 24
| style=&quot;background:#112369&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Халық дауысы (партия)|Халық дауысы|bg|Глас народен}}
| [[Оң популизм]], [[консерватизм]]
| {{iw|Светослав Витков|Светослав Витков|bg|Светослав Витков}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,30
| {{Партия/Орындар|0|240|#112369}}
|-
|}

== Социологиялық сауалнамалар ==
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible sortable sticky-header-multi&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;&quot;
! style=&quot;width:130px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Агенттік
! style=&quot;width:110px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Өткізу кезеңі
! style=&quot;width:50px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Іріктеу
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Прогрессивті Болгария|ПБ]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]-[[Демократиялық күштер одағы|СДС]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Өзгерістерді жалғастырамыз|ПП]]–[[Демократиялық Болгария|ДБ]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы|ДПС]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Болгария социалистік партиясы|БСП]] – {{iw|БСП – Біріккен солшылар|ОЛ|bg|БСП – Обединена левица}}
! style=&quot;width:35px;&quot;| {{iw|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|АПС|bg|Алианс за права и свободи}}
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Мұндай адамдар бар|ЕТН]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| {{iw|Мораль, бірлік, намыс|МЕЧ|bg|Морал, единство, чест}}
! style=&quot;width:35px;&quot;| {{iw|Ұлылық (партия)|Ұлылық|bg|Величие (партия)}}
! style=&quot;width:35px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| [[Болгарияның саяси партиялары|Басқалар]]
! style=&quot;width:35px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Ешкім
! style=&quot;width:30px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Артықшылығы
! style=&quot;width:30px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Шешілген жоқ
|-
! style=&quot;background:#1A493F&quot; |
! style=&quot;background:#0056A7&quot; |
! style=&quot;background:#4200FF&quot; |
! style=&quot;background:#C09F62&quot; |
! style=&quot;background:#0160AA&quot; |
! style=&quot;background:#D61920&quot; |
! style=&quot;background:#8A2BE2&quot; |
! style=&quot;background:#4BB9DE&quot; |
! style=&quot;background:#1A2C44&quot; |
! style=&quot;background:#AC2225&quot; |
|-
|Сова Харис&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.investor.bg/a/516-politika/429063-sova-haris-pri-izbori-dnes-335-shte-poluchi-radev-19-gerb-112-pp-db|title=&quot;Сова Харис&quot;: При избори днес 33,5% ще получи Радев, 19% ГЕРБ, 11,2% ПП-ДБ|lang=bg|website=Investor.bg|accessdate=2026-04-13}}&lt;/ref&gt;
|2-6 сәуір 2026
|800
|style=&quot;background:#d2dbd9&quot; |'''33,6'''&lt;br&gt;(94)
|19,0&lt;br&gt;(53)
|11,2&lt;br&gt;(31)
|7,8&lt;br&gt;(22)
|9,7&lt;br&gt;(27)
|4,5&lt;br&gt;(13)
|2,3&lt;br&gt;(0)
| –
|3,1&lt;br&gt;(0)
|2,0&lt;br&gt;(0)
|3,1&lt;br&gt;(0)
|3,7&lt;br&gt;(0)
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#204a41; color: white;&quot; |14,6
| -
|-
|Gallup&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gallupinternational.bg/49553/%d0%b5%d0%bb%d0%b5%d0%ba%d1%82%d0%be%d1%80%d0%b0%d0%bb%d0%bd%d0%b8-%d0%bd%d0%b0%d0%b3%d0%bb%d0%b0%d1%81%d0%b8-%d0%bf%d1%80%d0%b5%d0%b7-%d0%bf%d1%8a%d1%80%d0%b2%d0%b0%d1%82%d0%b0-%d1%82%d1%80%d0%b5/|title=Електорални нагласи през първата третина на кампанията|lang=bg|website=Gallup International Balkan|date=2026-04-03|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;
|20-30 наурыз 2026
|820
|style=&quot;background:#d2dbd9&quot; |'''27,7'''
|22,8
|10,6
|6,3
|10,4
|2,9
|0,9
|2,8
|2,7
|1,8
|8,5
|2,6
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#204a41; color: white;&quot; |4,9
| -
|-
|Alpha Research&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://alpharesearch.bg/post/1045-obshtestveni-i-elektoralni-naglasi.html|title=Обществени и електорални нагласи. Проблемите, стратегическите партньори, очаквана управленска конфигурация|lang=bg|website=alpharesearch.bg|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;
|19-26 наурыз 2026
|1000
|style=&quot;background:#d2dbd9&quot; |'''30,8'''
|21,2
|11,1
|6,9
|9,8
|3,9
|1,2
|1,4
|3,0
|2,7
|8,0
| -
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#204a41; color: white;&quot; |9,6
| -
|-
|Market Links&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://offnews.bg/politika/alfa-risarch-dava-29-4-na-radev-market-links-24-4-863503.html|title=Алфа рисърч дава 29,4% на Радев, Маркет линкс - 24,4% — OFFNews|lang=BG|website=offnews.bg|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;
|17–21 наурыз 2026
|1008
|style=&quot;background:#d2dbd9&quot; |'''24,4'''
|18,6
|11,1
|4,6
|8,8
|3,1
|1,4
|0,9
|2,7
|2,0
|6,2
|1,2
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#204a41; color: white;&quot; |5,8
|14,9
|-
| colspan=&quot;3&quot;| '''20 наурыз 2026'''
| colspan=&quot;13&quot;| '''Сайлау науқанының басталуы'''
|- style=&quot;background:#EFEFEF;&quot;
|'''{{iw|Болгариядағы парламент сайлауы (қазан 2024)|2024 жылғы нәтиже|bg|Парламентарни избори в България (октомври 2024)}}'''&lt;ref name = 'elections2024'/&gt;
|27 қазан 2024
|2 517 201
| -
|style=&quot;background:#CCE6FF&quot;|'''26,4'''
|14,2
|13,4
|11,5
|7,6
|7,5
|6,8
|4,6
|4,0
|4,0
| -
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#0056A7; color:white;&quot; |12,2
| -
|-
|}

== Нәтижелер ==
[[Сурет:Bulgaria 2026 election.png|thumb|Сайлау нәтижелері бойынша «[[Прогрессивті Болгария]]» [[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]] жеңіске жеткен [[Қыржали облысы|Қыржали облысын]] қоспағанда, [[Болгария]]ның барлық дерлік [[Болгарияның әкімшілік бөлінісі|облыстарында]] көпшілік дауысқа ие болды.]]
Сайлау қорытындысы бойынша бұрынғы [[Болгария президенті|президент]] [[Румен Радев]] сайлау қарсаңында құрған және [[Халық жиналысы]]ндағы орындардың жартысынан көбін иеленген «Прогрессивті Болгария» коалициясы жеңіске жетті. [[Болгариядағы парламент сайлауы (1997)|1997 жылғы сайлау]]дан бері алғаш рет бір саяси күш парламенттегі орындардың абсолютті көпшілігін иелене алды.&lt;ref name=&quot;Bulgaria_enters_uncharted_territory&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/bulgaria-enters-uncharted-territory-as-radev-wins-big/a-76856059|title=Bulgaria enters uncharted territory as Radev wins big|lang=en|website=dw.com|access-date=|accessdate=2026-04-23}}&lt;/ref&gt; Өткен шақырылымдағы парламентте билеуші коалиция құрамына кірген және [[Росен Желязков]] үкіметін қолдаған партиялар («[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]-[[Демократиялық күштер одағы|СДС]]&lt;nowiki/&gt;» коалициясы, «[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Болгар социалистік партиясы]] – Біріккен солшылдар» коалициясы, «[[Мұндай халық бар]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы және «[[Құқықтар мен бостандықтар альянсы]]&lt;nowiki/&gt;») сайлаушылардың қолдауынан айырылып, Халық жиналысындағы өкілдігін азайтты, ал олардың кейбіреулері парламентке өте алмады. Бұрынғы премьер-министр [[Бойко Борисов]]тың «ГЕРБ — СДС» коалициясы өз тарихында алғаш рет 20%-дан аз дауыс жинады. [[Болгариядағы түріктер|Түрік ұлттық азшылығы]]ның қолдауына сүйенетін «[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;» [[Болгариядағы парламент сайлауы (1994)|1994 жылғы сайлау]]дан бергі ең төменгі нәтижесін көрсетіп, Халық жиналысында 21 орынға ие болды. Өткен парламенттік коалицияның қалған саяси күштері (Болгар социалистік партиясы, «Мұндай халық бар» және «Құқықтар мен бостандықтар альянсы») парламентке өте алмады, бұл ретте [[Болгар Коммунистік партиясы]]ның мұрагері болып табылатын Болгар социалистік партиясы өз тарихында алғаш рет парламентте ұсынылмайтын болды. Өткен шақырылымда болған барлық дерлік ұлтшыл және [[Оңшыл популизм|оңшыл]] [[Оңшыл популизм|популистік]] партиялар, соның ішінде «МЕЧ» пен «Величие», [[Электрлік кедергі|пайыздық кедергі]]ден өте алмады. Алдыңғы шақырылыммен салыстырғанда орындардың 60%-дан астамын жоғалтқан «[[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы жалғыз ерекшелік болды. Сайлау қорытындысы бойынша өкілдігін арттырған алдыңғы шақырылымдағы жалғыз күш — «[[Өзгерістерді жалғастырамыз»]] және «[[Демократиялық Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» [[Оңшыл центризм|оңшыл центристтік]] [[Проеуропеизм|еуропашыл]] коалициясы болды, ол сайлау жеңімпазы «Прогрессивті Болгария» сияқты өз бағдарламасында сыбайлас жемқорлыққа қарсы күреске баса назар аударады.&lt;ref name=&quot;Which_Parties_Will_Not2&quot;&gt;{{Cite news|title=Which Parties Will Not Make It Into the New Parliament Following the Elections?|url=https://bntnews.bg/news/which-parties-will-not-make-it-into-the-new-parliament-following-the-elections-1389512news.html|website=БНТ Новини|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bulgaria_enters_uncharted_territory&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;The_2026_snap_elections&quot;&gt;{{Cite web|url=https://whogoverns.eu/the-2026-snap-elections-in-bulgaria-we-continue-the-change/|title=The 2026 snap elections in Bulgaria: We continue the change! {{!}} Who Governs Europe|lang=en|first=Fernando Casal|last=Bertoa|website=whogoverns.eu|date=2026-04-21|access-date=|accessdate=2026-04-23}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|+Нәтижелер
| colspan=&quot;7&quot; |[[Сурет:Bulgaria National Assembly 2026.svg|ортаға]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Партия/коалиция
!Дауыс саны
!%
!Мандаттар саны
!Өзгерту
|-
| style=&quot;background-color:#1A493F&quot; |
| align=&quot;left&quot; |[[Прогрессивті Болгария]]
|1&amp;nbsp;444&amp;nbsp;920
|44,594
|131
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#0056A7&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]–[[Демократиялық күштер одағы|СДС»]] коалициясы
|433&amp;nbsp;755
|13,387
|39
|{{loss}}27
|-
| style=&quot;background-color:#4200FF&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«[[Продолжаем перемены|ПП]]–[[Демократическая Болгария|ДБ]]» коалициясы
|408&amp;nbsp;846
|12,618
|37
|{{gain}}1
|-
| style=&quot;background-color:#0160AA&quot; |
| align=&quot;left&quot; |[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]
|230&amp;nbsp;693
|7,120
|21
|{{loss}}8
|-
| style=&quot;background-color:#C09F62&quot; |
| align=&quot;left&quot; |[[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]
|137&amp;nbsp;940
|4,257
|12
|{{loss}}21
|-
| style=&quot;background-color:#1A2C44&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Мораль, бірлік, намыс|Мораль, бірлік, намыс|bg|Морал, единство, чест}}
|104&amp;nbsp;506
|3,225
|0
|{{loss}}11
|-
| style=&quot;background-color:#AC2225&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Ұлылық (партия)|Ұлылық|bg|Величие (партия)}}
|100&amp;nbsp;572
|3,104
|0
|{{loss}}10
|-
| style=&quot;background-color:#D61920&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«[[Болгария социалистік партиясы|БСП]] – {{iw|БСП – Біріккен солшылар|Біріккен солшылар|bg|БСП – Обединена левица}}&lt;nowiki/&gt;» коалициясы
|97&amp;nbsp;753
|3,017
|0
|{{loss}}19
|-
| style=&quot;background-color:#afd0db&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«{{iw|Шұғыла (партия)|Шұғыла|en|Siyanie}}&lt;nowiki/&gt;» коалициясы
|93&amp;nbsp;559
|2,887
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#8A2BE2&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|bg|Алианс за права и свободи}}
|50&amp;nbsp;759
|1,567
|0
|{{loss}}19
|-
| style=&quot;background-color:#4BB9DE&quot; |
| align=&quot;left&quot; |[[Мұндай халық бар]]
|23&amp;nbsp;861
|0,736
|0
|{{loss}}17
|-
| style=&quot;background-color:#3c38a6&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Сыбайлас жемқорлыққа қарсы блок
|18&amp;nbsp;999
|0,586
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#0C73AD&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«{{iw|Көк Болгария|Көк Болгария|bg|Синя България}}&lt;nowiki/&gt;» коалициясы
|18&amp;nbsp;640
|0,575
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#debd62&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Болгария қолынан келеді
|17&amp;nbsp;263
|0,533
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#7aa148&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Тікелей демократия (партия)|Тікелей демократия|bg|Пряка демокрация (партия в България)}}
|10&amp;nbsp;032
|0,310
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#244a1c&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Ұлт (партия)|Ұлт|bg|Нация (партия в България)}}
|9&amp;nbsp;804
|0,303
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#0f592a&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Партиялық емес үміткерлер қозғалысы|Партиялық емес үміткерлер қозғалысы|bg|Движение на непартийните кандидати}}
|9&amp;nbsp;761
|0,301
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#581C63&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Бағынбайтын Болгария|Бағынбайтын Болгария|bg|Непокорна България}}
|6&amp;nbsp;221
|0,192
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#112369&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Халық дауысы (партия)|Халық дауысы|bg|Глас народен}}
|4&amp;nbsp;665
|0,144
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#E60B4F&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Ақиқат және тек қана ақиқат|«Ақиқат және тек қана ақиқат» халық партиясы|bg|Народна партия „Истината и само истината“}}
|4&amp;nbsp;392
|0,136
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#0056A7&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«Менің Болгариям» коалициясы
|4&amp;nbsp;358
|0,135
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#048C46&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Жасылдар партиясы (Болгария)|Жасылдар партиясы|bg|Партия на зелените (България)}}
|3&amp;nbsp;027
|0,093
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#3B5998&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Болгария ұлттық бірлестігі|Қарсылық|bg|Булгари (партия)}}
|1&amp;nbsp;897
|0,059
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#9ebd8f&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«Үшінші наурыз» коалициясы
|1&amp;nbsp;840
|0,057
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:gray&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Тодор Тодоров Батков ([[Тәуелсіз үміткер|Тәуелсіз]])
|2&amp;nbsp;093
|0,065
|0
| —
|-
| colspan=&quot;2&quot; | '''Барлығы'''
| '''3&amp;nbsp;240&amp;nbsp;156'''
| '''100'''
| '''240'''
| —
|-
! colspan=&quot;6&quot; |
|-
| colspan=&quot;2&quot; | Үміткерға арналған дауыстар
| 3&amp;nbsp;240&amp;nbsp;156
| 98,46
| —
| —
|-
| colspan=&quot;2&quot; |[[Бәріне қарсымын]]
|50&amp;nbsp;733
| 1,54
| —
| —
|-
| colspan=&quot;2&quot; | '''Барлығы'''
| '''3&amp;nbsp;290&amp;nbsp;889'''
| '''100'''
| —
| —
|-
! colspan=&quot;6&quot; |
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |Жарамды дауыстар
|3&amp;nbsp;290&amp;nbsp;889
|97,93
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |Жарамсыз дауыстар
|69&amp;nbsp;441
|2,07
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |'''Барлығы'''
|'''3&amp;nbsp;360&amp;nbsp;330'''
|'''100'''
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |Сайлаушылар/келу
|6&amp;nbsp;575&amp;nbsp;151
|51,11
|-
| colspan=&quot;7&quot; align=&quot;left&quot; |Дереккөз: [https://results.cik.bg/pe202604/rezultati/index.html ОСК қорытынды нәтижелері]
|}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Еуропадағы 2026 сайлау|Болгария]]
[[Санат: 026 жыл Болгарияда]]
[[Санат:Болгариядағы парламенттік сайлау]]</text>
      <sha1>r7n7vcjs5y9zjy86jf71486grfyzdez</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591523</id>
      <parentid>3591521</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T00:51:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <origin>3591523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68581" sha1="lej3aptda07dn5oawgxdaczn6uiiqsl" xml:space="preserve">{{Сайлау
 | алдыңғы сайлау = Болгариядағы парламент сайлауы (қазан 2024)
 | алдыңғы сайлау жылы = 10/2024
 | байрақ = 
 | ел = Болгария
 | келесі сайлау = Болгариядағы парламент сайлауы (2030)
 | келесі сайлау жылы = 2030
 | сайлау атауы = Болгариядағы парламент сайлауы
 | сайлау күні = [[19 сәуір]] [[2026 жыл]]
 | қатысқандар қатынасы = 51,11%

 | сурет1 = Rumen Radev official portrait (cropped 2).jpg
 | түс1 = #1A493F
 | кандидат1 = [[Румен Радев]]
 | партия1 = [[Прогрессивті Болгария]]
 | дауыс1 = 1444924
 | пайыз1 = 44.59
 | орын1 = 131
 | алдыңғы орын1 = 0
 
 | сурет2 = Бойко Борисов (52537903952).jpg
 | түс2 = #0056A7
 | кандидат2 = [[Бойко Борисов]]
 | партия2 = [[ГЕРБ]]—[[Демократиялық күштер одағы|СДС]]
 | дауыс2 = 433755
 | пайыз2 = 13.39
 | орын2 = 39
 | алдыңғы орын2 = 66

 | сурет3 = Asen Vasilev 2023.jpg
 | түс3 = #4200FF
 | кандидат3 = [[Асен Василев (саясаткер)|Асен Василев]]
 | партия3 = [[Өзгерістерді жалғастырамыз|ӨЖ]]—[[Демократиялық Болгария|ДБ]]
 | дауыс3 = 408845
 | пайыз3 = 12.62
 | орын3 = 37
 | алдыңғы орын3 = 36

 | сурет4 = Delyan Peevski 1 (portrait).jpg
 | түс4 = #0160AA
 | кандидат4 = [[Делян Пеевски]]
 | партия4 = [[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы|ҚБҚ (DPS)]]
 | дауыс4 = 230693
 | пайыз4 = 7.12
 | орын4 = 21
 | алдыңғы орын4 = 29

 | сурет5 = Костадин Костадинов снимка (cropped).jpg
 | түс5 = #C09F62
 | кандидат5 = [[Костадин Костадинов (саясаткер)|Костадин Костадинов]]
 | партия5 = [[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]
 | дауыс5 = 137940
 | пайыз5 = 4.26
 | орын5 = 12
 | алдыңғы орын5 = 33

 | сурет6 = Radostin Vasilev 51NS.png
 | түс6 = #1A2C44
 | кандидат6 = [[Радостин Василев|Радостин Василев]]
 | партия6 = [[Мораль, Бірлік, Намыс|МЕЧ]]
 | дауыс6 = 104506

 | пайыз6 = 3.23
 | орын6 = 0
 | алдыңғы орын6 = 11
 | нәтиже = «[[Прогрессивті Болгария]]» коалициясының жеңісі
 
 | қарта атауы = Дауыстарды аумақтар бойынша бөлу
 | қарта = 2026 Bulgarian parliamentary election.svg
 | қарта өлшемі = 
 | қарта шарты1 = 
 | қарта шарты2 = 
 | fond = 
 | қарта тақарыбы = 
 | диаграмма атауы = Орындарды заң шығарушы орган бойынша бөлу
 | диаграмма = Bulgaria National Assembly 2026.svg
 | диаграмма өлшемі = 
 | шарт1 = {{legend|#1A493F|Прогрессивті Болгария: 139}}
{{legend|#0056A7|ГЕРБ—СДС: 39}}
{{legend|#4200FF|ӨЖ—ДБ: 37}}
 | шарт2 = {{legend|#0160AA|ҚБҚ: 21}}
{{legend|#C09F62|Қайта өрлеу: 13}}
 | диаграмма2 атауы = 
 | диаграмма2 = 
 | диаграмма өлшемі2 = 
 | шарт1 2 = 
 | шарт2 2 = 
 | жолақ атауы = 
 | жолақ1 = 
 | түс жолақ1 = 
 | пайыз жолақ1 = 
 | төменгі-жолақ атауы = 
 | ізашар = [[Андрей Гюров]]
 | ізашар партия = [[Партиясыз]]
 | ізбасар = ''Сайлауды күтуде''
 | ізбасар партия = 
 | соңы = [[Болгария премьер-министрі]]
 | ізашар атауы = 
 | ізашар жынысы = 
 | ізбасар атауы = 
 | ізбасар жынысы = 
 | төменгі тақырып = 
 | мазмұн = 
 | сайт =
}}
'''Болгариядағы парламенттік сайлау''' 2026 жылдың 19 сәуірінде өтті. Сайлаудың өткізілуіне 2025 жылдың 11 желтоқсанында сыбайлас жемқорлыққа қарсы наразылықтар аясында орын алған («[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының өкілі) [[Росен Желязков]] үкіметінің отставкасы себеп болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/18/bulgaria-%e2%81%a0to-hold-snap-parliamentary-election-on-april-19-after-protests|title=Bulgaria ⁠to hold snap parliamentary election on April 19 after protests|lang=en|website=Al Jazeera|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt; Бұл [[Болгариядағы саяси дағдарыс (2021—2026)|алты жылдық саяси дағдарыс]] салдарынан [[Болгариядағы парламент сайлауы (2021)|2021 жыл]]дан бері өткізілген жетінші [[Мерзімінен бұрын сайлау|кезектен тыс сайлау]] болды.

Сайлауда бұрынғы [[Болгария президенті|президент]] [[Румен Радев]] сайлау қарсаңында құрған «[[Прогрессивті Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» [[сол центризм]] коалициясы жеңіске жетті. «Прогрессивті Болгария» [[Болгария Халық жиналысы|Халық жиналысы]]ндағы орындардың жартысынан көбіне (131 мандат) ие болып, бірпартиялық үкімет құруға мүмкіндік алды. Екінші орынды бұрынғы [[Болгария үкімет басшыларының тізімі|премьер-министр]] [[Бойко Борисов]]тың «[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]» партиясы мен [[Демократиялық күштер одағы]]нан құралған билеуші коалициясы (39 мандат), ал үшінші орынды «Өзгерістерді жалғастырамыз» және «Демократиялық Болгария» партияларының оңшыл орталық коалициясы (37 мандат) иеленді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/bulgaria-pro-russia-rumen-radev-wins-election/a-76846189|title=Bulgaria: Pro-Russia Rumen Radev wins ‌election|lang=en|website=dw.com|access-date=|accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rumen_Radevs_party_wins&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cm2kgm1zpgro|title=Rumen Radev's party wins Bulgarian election|lang=en|website=www.bbc.com|date=2026-04-20|access-date=|accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bgnes.com/politics/final-election-results-in-bulgaria-former-president-radev-s-party-wins-a-majority|title=Final election results in Bulgaria: Former President Radev’s party wins a majority|lang=en|website=BGNES News Agency|date=2026-04-20|access-date=|accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt; Парламентке, сондай-ақ, 1994 жылғы сайлаудан бергі ең төменгі нәтижесін көрсеткен «[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;» және алдыңғы шақырылыммен салыстырғанда орындарының 60%-дан астамын жоғалтқан ұлтшыл «[[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы өтті. [[Болгар Коммунистік партиясы]]ның мұрагері болып табылатын [[Болгар социалистік партиясы]] өз тарихында алғаш рет парламентке өте алмады.&lt;ref name=&quot;Which_Parties_Will_Not&quot;&gt;{{Cite news|title=Which Parties Will Not Make It Into the New Parliament Following the Elections?|url=https://bntnews.bg/news/which-parties-will-not-make-it-into-the-new-parliament-following-the-elections-1389512news.html|website=БНТ Новини|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=A Decisive Win Raises Bulgarians’ Hopes for Change|first=Carlotta GallReporting from|last=Sofia|url=https://www.nytimes.com/2026/04/20/world/europe/bulgaria-election-result-rumen-radev.html|website=The New York Times|id=0362-4331|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.courthousenews.com/bulgarias-political-instability-ends-but-with-a-pro-russian-twist|title=Bulgaria's political instability ends, but with a pro-Russian twist|lang=en|first=Cain|last=Burdeau|website=Courthouse News Service|date=2026-04-20|access-date=|accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;

== Алғышарттары ==
2024 жылғы қазандағы парламенттік сайлау [[Росен Желязков]] бастаған үкіметтің құрылуына әкелді. Бұл үкіметке «[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]-[[Демократиялық күштер одағы|СДС]]&lt;nowiki/&gt;» және «[[Болгар социалистік партиясы|БСП]] – Біріккен солшылдар» коалициялары мен «[[Мұндай халық бар]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы қолдау көрсетті, ал «[[Құқықтар мен бостандықтар альянсы]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы үкіметке [[сенім вотумы]] туралы дауыс беру кезінде қолдау білдіріп отырды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-prime-minister-zhelyazkov-borissov-6d053e278ddffeacc522c2313aea4006|title=Bulgaria's parliament approves new coalition government led by centre-right's Rosen Zhelyazkov|lang=en|website=AP News|date=2025-01-16|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt; Алайда, 2025 жылғы наурызда [[Болгария Конституциялық соты]]ның шешімімен парламентке ұлтшыл «Ұлылық» партиясы өтті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://russian.news.cn/20250314/412c7033bd2f4b4b97ea1a3beb7848bf/c.html|title=Конституционный суд Болгарии признал незаконным избрание 16 депутатов парламента|website=russian.news.cn|access-date=|accessdate=2026-04-08|lang=ru}}&lt;/ref&gt; Бұл билеуші коалиция депутаттарының санын 121-ге дейін азайтып, оппозицияда 119 мандат қалды.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Ще остане ли стабилно управлението след влизането на &quot;Величие&quot; в парламента?|first=Милена|last=Кирова|url=https://bntnews.bg/news/shte-ostane-li-stabilno-upravlenieto-sled-vlizaneto-na-velichie-v-parlamenta-1331404news.html|website=БНТ Новини|date=2025-03-19|access-date=2026-04-08|lang=bg}}&lt;/ref&gt;

«[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы|ДПС]] – Жаңа бастама» коалициясының көшбасшысы [[Делян Пеевски]] парламенттегі мандаттардың қайта бөлінуі билеуші коалицияның көпшілік дауысынан айырылуына әкеп соқтырған жағдайда, Росен Желязков үкіметін қолдауға уәде берді. Бұған жауап ретінде «[[Құқықтар мен бостандықтар альянсы]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы коалициядан шықты, өйткені Пеевскидің қатысуымен үкіметті қолдау мүмкін емес деп санады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mediapool.bg/dps-dogan-reshi-napuska-upravlyavashtoto-mnozinstvo-news370294.html|title=ДПС-Доган реши: Напуска управляващото мнозинство|lang=bg-BG|website=Mediapool.bg|date=2025-04-15|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/778748-alliance-for-rights-and-freedoms-refuses-to-endorse-govt-with-mrf-new-beginnin|title=Alliance for Rights and Freedoms Refuses to Endorse Govt with MRF - New Beginning Overt or Covert Support, Leader Chakarov Says|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt; Бірнеше күннен кейін үкімет Пеевски бастаған «ДПС – Жаңа бастама» коалициясының дауыстарының арқасында сенім вотумын алды.

2025 жылғы 11 желтоқсанда Росен Желязков үкіметі 2026 жылға арналған бюджетке және биліктегі сыбайлас жемқорлыққа қарсы бірнеше аптаға созылған [[Болгариядағы наразылықтар (2025)|наразылықтар]]дан кейін отставкаға кетті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-government-collapse-resigns-pm-rosen-zhelyazkov/|title=Bulgarian government collapses after weeks of mass protests|lang=en|website=POLITICO|date=2025-12-11|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Bulgarian government resigns after mass anti-corruption protests|first=Jon|last=Henley|url=https://www.theguardian.com/world/2025/dec/11/bulgarian-government-resigns-mass-anti-corruption-protests|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2025-12-11|access-date=2026-04-08|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/c0r9pkjp94jo|title=Премьер-министр и правительство Болгарии ушли в отставку после массовых протестов|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2025-12-11|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;

2026 жылғы 19 қаңтарда [[Болгария президенті]] [[Румен Радев]] 2026 жылғы парламенттік сайлауға қатысу үшін қызметінен кетті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/19/bulgarias-president-says-he-is-stepping-down-ahead-of-snap-elections|title=Bulgaria’s President Rumen Radev says he will resign ahead of snap election|lang=en|website=Al Jazeera|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/8362913|title=Президент Болгарии ушел за властью|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2026-01-20|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt; 2 наурызда Румен Радев құрамына «[[Социал-демократтардың саяси қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Социал-Демократиялық партия (Болгария)|Социал-демократиялық партия]]&lt;nowiki/&gt;» және «Біздің халық» қозғалысы кіретін «[[Прогрессивті Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» үшпартиялық коалициясын тіркеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/ex-bulgaria-president-rumen-radev-run-snap-election-new-coalition/|title=Ex-Bulgarian President Radev tipped to win general election with new coalition|lang=en|website=POLITICO|date=2026-03-02|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Bulgaria's popular ex-president sets up alliance to run in April 19 election|url=https://www.reuters.com/world/europe/bulgarias-former-president-radev-registers-party-run-april-19-election-2026-03-02/|website=Reuters|date=2026-03-02|access-date=2026-04-08|lang=en}}&lt;/ref&gt; Кейіннен «Прогрессивті Болгария» коалициясына жекелеген мүшелерін коалициялық тізім бойынша ұсыну мүмкіндігімен «[[ВМРО – Болгар ұлттық қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы қолдау білдірді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fakti.bg/bulgaria/1041575-vmro-supports-progressive-bulgaria-leaders-of-voivodes-will-not-be-on-the-lists|title=VMRO supports Progressive Bulgaria, leaders of voivodes will not be on the lists|lang=en|website=Fakti.bg|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/1075799-progressive-bulgaria-leader-radev-says-his-coalition-will-win-early-elections-an|title=Progressive Bulgaria Leader Radev Says His Coalition Will Win Early Elections And Will Establish Governance with Clear Rules|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.bg/politics/vmro-vlizat-v-listite-na-partiyata-na-rumen-radev.html|title=ВМРО влизат в листите на партията на Румен Радев|lang=bg|website=News.bg|date=2026-03-11|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.actualno.com/politics/vmro-shte-ima-svoi-hora-v-listite-na-rumen-radev-news_2566950.html|title=ВМРО ще има свои хора в листите на Румен Радев|lang=bg|website=Actualno.com|date=2026-03-11|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;

Румен Радев отставкаға кеткеннен кейін ел президентінің міндетін сол кездегі [[Болгария вице-президенті|вице-президент]] [[Илияна Йотова]] атқарды. 2026 жылғы 18 ақпанда Илияна Йотова [[Андрей Гюров]]қа сайлауға дейінгі кезеңде уақытша үкіметті басқаруды ұсынып, сайлау күнін 2026 жылғы 19 сәуірге белгіледі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/bulgaria-interim-government-president-elections-yotova-instability-c26f450ecbf8c28ec441306210493bd0|title=Bulgarian president appoints caretaker government and sets snap election date for April 19|lang=en|website=AP News|date=2026-02-18|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/11/bulgarias-president-picks-senior-central-bank-official-as-acting-pm|title=Bulgaria’s president picks senior central bank official as acting PM|lang=en|website=Al Jazeera|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=В Болгарии парламентские выборы назначены на 19 апреля|url=https://www.interfax.ru/world/1073496|website=INTERFAX.RU|date=2026-02-18|access-date=2026-04-08|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Сайлау жүйесі ==
[[Болгария Халық жиналысы]]ның 240 депутаты [[Ашық тізімдері бар сайлау жүйесі|ашық тізім]]ді [[пропорционалды сайлау жүйесі]] негізінде сайланады. Ел 31 көпмандатты округке бөлінген, олардың әрқайсысынан төрттен он тоғызға дейін депутат сайланады. Көпмандатты округтер негізінен [[Болгарияның әкімшілік бөлінісі|елдің әкімшілік бөлінісі]]не сәйкес келеді: София астанасы үш округке, ал көлемі жағынан екінші қала Пловдив екі округке бөлінген.&lt;ref name=&quot;OSCE_ODIHR_Interim_Report&quot;&gt;{{Статья|ссылка=https://odihr.osce.org/odihr/663124|заглавие=Bulgaria, Early Parliamentary Elections, 19 April 2026: Interim Report|год=2026|язык=en|издание=OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights|издательство=Organization for Security and Co-operation in Europe|тип=сайт|месяц=4|число=1}}&lt;/ref&gt; Барлық партиялар мен коалициялар үшін [[Электрлік кедергі|пайыздық кедергі]] 4%-ды құрайды. Осы межеден өткен партиялар арасындағы орындар [[Хэр әдісі]]н қолдана отырып, ең үлкен қалдық әдісі бойынша бөлінеді.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.iskramihaylova.eu/elections?lang=en|title=Elections. What we need to know|lang=en|website=Iskra Mihaylova|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.idea.int/answer/ans93801645461599|title=Electoral system for national legislature|lang=en|website=International IDEA|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.novinite.com/articles/226542/For+the+First+Time%3A+Bulgaria+holds+Simultaneous+National+Parliamentary+and+European+Elections|title=For the First Time: Bulgaria holds Simultaneous National Parliamentary and European Elections|website=www.novinite.com|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;

== Сайлау науқаны ==
Сайлауға қатысу үшін 14 саяси партия мен 10 коалицияның тізімі бойынша 4786 үміткер, сондай-ақ 1 тәуелсіз үміткер ұсынылды. Үміткерлер арасындағы әйелдердің үлесі шамамен 30%-ды (1439 адам) құрады. 9 наурызға дейін қоғамдық тексеру үшін дайындалған сайлаушылардың алдын ала тізіміне 6 641 768 адам, оның ішінде 121 708 жаңа сайлаушы енді.&lt;ref name=&quot;OSCE_ODIHR_Interim_Report2&quot;&gt;{{Статья|ссылка=https://odihr.osce.org/odihr/663124|заглавие=Bulgaria, Early Parliamentary Elections, 19 April 2026: Interim Report|год=2026|язык=en|издание=OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights|издательство=Organization for Security and Co-operation in Europe|тип=сайт|месяц=4|число=1}}&lt;/ref&gt;

Сайлауды дайындау және өткізу үшін құрылған [[Андрей Гюров]] үкіметі сайлаудағы ықтимал заң бұзушылықтардың жолын кесуге бағытталған іс-шаралар туралы үнемі есеп беріп отырды. Бұл бұзушылықтар негізінен сайлаушыларды сатып алу және оларға қысым көрсету айыптарымен байланысты болды. 2026 жылғы 23 наурызда [[Болгарияның ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрлігі]] заң бұзушылықтар туралы 151 хабарлама түскенін, оның 126-сы сайлаушыларды сатып алуға, ал 5-еуі заңсыз үгіт-насихатқа қатысты екенін хабарлады; бұл ретте 53 іс бойынша алдын ала тергеу амалдары жүргізілді. 25 наурызда Ішкі істер министрлігі [[Кырджали]] қаласындағы жергілікті пошта бөлімшесінің басшысын сайлаушыларды «[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]на» дауыс беруге көндіру үшін қызметкерлерге қысым көрсетті деген айыппен ұстады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fakti.bg/bulgaria/1044153-zadarjaha-shefa-na-poshtata-v-kardjali-zaradi-samnenia-za-izborna-agitacia|title=The head of the post office in Kardzhali was detained on suspicion of election campaigning|lang=en|website=Fakti.bg - Да извадим фактите наяве|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; 26 наурызда Ішкі істер министрі [[Емил Дечев]]тің хабарлауынша, «Құқықтар мен бостандықтар қозғалысының» мүшелері мэр мен ДПС-тен парламентке кандидаттың бастауымен ұсталған пошта бөлімшесінің басшысын босату үшін полиция ғимаратына кіріп кетпек болған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Бұл жағдай Болгария ІІМ мен олигарх [[Делян Пеевски]] басқаратын «Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы» арасындағы дауыстарды сатып алу айыптары бойынша кең ауқымды текетірестің бір бөлігіне айналды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/bg/izglezda-kato-sabotaz-proverki-sresu-gurov-decev-i-drugite/a-76840258|title=Изглежда като саботаж: проверки срещу Гюров, Дечев и другите|lang=bg|website=dw.com|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; Өз кезегінде, «Құқықтар мен бостандықтар қозғалысының» өкілдері сайлау науқаны кезіндегі полицияның озбырлығына шағымданып, [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы|ЕҚЫҰ]]-ға жүгінді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dnevnik.bg/bulgaria/2026/03/31/4898527_dps_podade_signal_do_osse_za_policeiski_natisk_predi/|title=ДПС подаде сигнал до ОССЕ за полицейски натиск преди изборите|lang=bg|last=Дневник|website=www.dnevnik.bg|date=2026-03-31|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;

2026 жылғы 26 наурызда Ішкі істер министрі Емил Дечев [[Сайлаудағы бұзушылықтар|сайлау заңнамасын бұзу оқиғалары]]ның саны [[Болгариядағы парламент сайлауы (2024)|2024 жылғы қазандағы парламенттік сайлау]] алдындағы кезеңмен салыстырғанда 500–600%-ға өскенін мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/03/26/bulgarias-april-elections-dozens-arrested-in-new-police-crackdowns-against-vote-buying/|title=Bulgaria’s April elections: Dozens arrested in new police crackdowns against vote-buying|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-03-26|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; Әсіресе сайлаушыларды сатып алу әрекеттерінің саны ерекше артты. Сайлаушыларды сатып алуға қарсы алғашқы полиция операциясы 18 наурызда [[Хасково]]да өтіп, нәтижесінде үш адам ұсталды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/03/19/bulgarias-interior-ministry-in-special-operations-against-vote-buying-ahead-of-april-elections/|title=Bulgaria’s Interior Ministry in special operations against vote-buying ahead of April elections|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-03-19|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; 14 сәуірге қарай жүргізілген полиция операцияларының нәтижесінде 1 миллион еуродан астам қаражат тәркіленді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/04/14/bulgarias-april-elections-million-euro-seized-so-far-in-police-operations-against-vote-buying/|title=Bulgaria’s April elections: Million euro seized so far in police operations against vote-buying|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-04-14|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; 16 сәуірде [[Варна]]дағы ұйымдасқан қылмыстық топтың төрт мекенжайы бойынша жүргізілген операция барысында 200 мың еуро алынып, төрт адам қамауға алынды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/04/17/bulgarias-april-elections-200-000-euro-for-vote-buying-found-in-varna-four-arrested/|title=Bulgaria’s April elections: 200 000 euro for vote-buying found in Varna, four arrested|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-04-17|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/bg/news/bulgaria/1107618-vav-varna-sa-otkriti-200-000-evro-za-kupuvane-na-glasove-arestuvani-sa-chetirim|title=Във Варна са открити 200 000 евро за купуване на гласове, арестувани са четирима души и се води разследване по случая, съобщи Георги Кандев|lang=bg|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;

Болгария үкіметі сайлау инфрақұрылымын сыртқы араласудан, дезинформациядан және кибершабуылдардан қорғауға бағытталған бірқатар бастамаларды ұсынды. Олардың қатарында 2026 жылғы 23 наурызда [[Болгарияның Сыртқы істер министрі|Сыртқы істер министрлігі]] жанынан дезинформация мен гибридтік қатерлерге қарсы іс-қимыл жөніндегі уақытша үйлестіру тетігінің құрылуы бар.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/1090255-foreign-ministry-establishes-temporary-mechanism-to-counter-disinformation-ahead|title=Foreign Ministry Establishes Temporary Mechanism to Counter Disinformation Ahead of Snap Elections|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Foreign Ministry Sets Up Mechanism to Counter Disinformation Ahead of Election|url=https://bntnews.bg/news/foreign-ministry-sets-up-mechanism-to-counter-disinformation-ahead-of-elections-1385061news.html#:~:text=The%20Ministry%20of%20Foreign%20Affairs,foreign%20interference%20and%20information%20manipulation.|website=БНТ Новини|date=2026-03-23|access-date=2026-04-19|lang=en}}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ, [[Мемлекет — Еуропалық Одақ мүшелері|ел мүше мемлекеттер]]ге дезинформациялық науқандармен күресуге көмектесетін [[Сандық қызметтер туралы заң (ЕО)|Цифрлық қызметтер туралы заң]] аясында [[Еуропалық сыртқы іс-қимыл қызметі]] мен [[Еуропалық комиссия]]ға Жедел хабарландыру жүйесін (Rapid Alert System) және Жедел әрекет ету жүйесін (Rapid Response System) іске қосу туралы сұраныс жолдады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tvpworld.com/92427597/bualgaria-sounds-alarm-on-russian-meddling-seeks-eu-support|title=Bulgaria calls in EU support against Russian election meddling|lang=en|first=Stanislaw|last=Kaleta|website=tvpworld.com|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/world/1090691-european-commission-confirms-bulgaria-has-activated-rapid-response-system-ahead-|title=European Commission Confirms Bulgaria Has Activated Rapid Response System Ahead of Elections|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-turns-to-eu-to-fend-off-election-meddling/|title=Bulgaria requests EU support to fend off election meddling in April vote|lang=en|website=POLITICO|date=2026-04-01|access-date=|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;

Сайлау науқаны басталғаннан бері қатысушылардың белсенділігі жоғары болды. Ең ауқымды науқандарды парламенттік партиялар мен бұрынғы [[Болгария президенті|президент]] [[Румен Радев]]тің «[[Прогрессивті Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» [[Сол центризм|сол центристтік]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fakti.bg/bulgaria/1038799-antoaneta-hristova-progresivna-balgaria-na-rumen-radev-prevzema-lavata-nisha|title=Antoaneta Hristova: Rumen Radevs Progressive Bulgaria takes over the left niche|lang=en|website=Fakti.bg|date=2026-03-03|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt; коалициясы жүргізді. Румен Радев 19 наурызда коалицияның сайлауалды бағдарламасын ұсынды, онда ол мемлекеттік институттарды бақылайтын олигархиялық жүйені бөлшектеуге, олигархтардың мемлекеттік қаржыға қолжетімділігін шектеуге және жеке секторды бопсалаудан босатуға уәде берді. Бұл ретте Радев [[Болгарияның сыртқы саясаты|сыртқы саясат]] тақырыбына көп тоқталмауға тырысты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sofiaglobe.com/2026/03/19/bulgarias-2026-elections-radev-launches-programme-with-emphasis-on-economy/|title=Bulgaria’s 2026 elections: Radev launches programme, with emphasis on economy|lang=en|website=The Sofia Globe|date=2026-03-19|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt; Бірқатар партиялар шетелдік саясаткерлерді спикер ретінде шақыру арқылы өз мәртебесін көтеруді көздеді. Мәселен, [[Еуропалық халық партиясы]]ның Бас хатшысы [[Долорс Монтсеррат]] «[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының науқанында сөз сөйлесе,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nova.bg/news/view/2026/03/22/531198/%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1-%D1%81%D0%B4%D1%81-%D0%BE%D1%82%D0%BA%D1%80%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B7%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D1%81%D0%B8-%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F|title=ГЕРБ-СДС откри предизборната си кампания|lang=bg|website=nova.bg|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt; «[[Германия үшін балама]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының өкілі және [[Еуропалық парламент|Еуропарламент]]тегі «[[Егемен ұлттар Еуропасы]]&lt;nowiki/&gt;» [[Еуропалық парламенттің фракциялары|фракция]]сының төрағасы [[Рене Ауст]] «[[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының іс-шарасына қатысты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/1089035-vazrazhdane-launches-election-campaign-calls-for-independent-bulgaria|title=Vazrazhdane Launches Election Campaign, Calls for Independent Bulgaria|lang=en|website=www.bta.bg|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eurocom.bg/2026/03/21/vazrazhdane-otkriva-predizbornata-si-kampaniya/|title=„Възраждане“ открива предизборната си кампания в София|lang=bg-BG|first=Георги|last=Петров|website=eurocom.bg|date=2026-04-19|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.standartnews.com/balgariya-politika/vazrazhdane-dade-start-na-kampaniyata-si-na-zhivo-627635.html|title=&quot;Възраждане&quot; даде старт на кампанията си (НА ЖИВО)|lang=bg|first=Мира|last=Иванова|website=www.standartnews.com|date=2026-03-21|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt; Жалпы, сайлау науқаны сыбайлас жемқорлық пен олигархия мәселелеріне, сондай-ақ [[Болгария энергетикасы|энергетика]], [[Болгария экономикасы|экономика]] және сот жүйесі салаларындағы шараларға бағытталды. [[Болгар социалистік партиясы]] мен «[[Мұндай халық бар]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы жастарды әлеуметтік қолдау уәделерімен тартуға тырысса, «[[Өзгерістерді жалғастырамыз]]&lt;nowiki/&gt;» және «[[Демократиялық Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» коалициясы қолданыстағы саяси жүйеге көңілі толмайтын [[Болгариядағы наразылықтар (2025)|наразы]] сайлаушыларды жинауға күш салды.&lt;ref name=&quot;OSCE_ODIHR_Interim_Report2&quot; /&gt;

Сайлау науқаны 2026 жылғы 17 сәуірде аяқталды, заңға сәйкес 18 сәуірде үгіт-насихат жұмыстарына тыйым салынған тыныштық күні жарияланды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fakti.bg/bulgaria/1048974-dnes-e-den-za-razmisal-predizbornata-agitacia-e-zabranena|title=Today is a day for reflection, election campaigning is prohibited|lang=en|website=Fakti.bg|access-date=|accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt;

== Сайлауға қатысушылар ==
Төменде 2026 жылғы 19 сәуірдегі сайлауға дейін қабылданған партиялар мен коалициялардың ресми тізімі және олардың бюллетеньдегі нөмірлері берілген.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/bg/eto-koi-sa-nomerata-na-partiite-za-izborite-na-19-april/a-76415103|title=Ето кои са номерата на партиите за изборите на 19 април|lang=bg|website=dw.com|access-date=|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |№
! colspan=&quot;4&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Партия немесе коалиция
! rowspan=&quot;2&quot; | Идеологиясы
! rowspan=&quot;2&quot; | Көшбасшысы
! colspan=&quot;2&quot; | {{нп3|Парламетские выборы в Болгарии (октябрь 2024)|Результат в 2024 году|bg|Парламентарни избори в България (октомври 2024)}}&lt;ref name=&quot;elections2024&quot;&gt;{{Cite web|url=https://results.cik.bg/pe202410_ks/rezultati/index.html|title=Резултати :: Избори за народни представители 27 октомври 2024|website=results.cik.bg|access-date=|accessdate=2026-04-09|lang=bg}}&lt;/ref&gt;
|-
! Дауыстар (%)
! Орындар
|-
! 1
| style=&quot;background:#4BB9DE&quot; |
| colspan=&quot;3&quot;| [[Мұндай халық бар]]
| [[Ұлттық консерватизм]], [[оң популизм]]
| [[Слави Трифонов]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | 6,79%
|{{Партия/Орындар|17|240|#4BB9DE}}
|-
! 2
| style=&quot;background:#7aa148&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Тікелей демократия (партия)|Тікелей демократия|bg|Пряка демокрация (партия в България)}}
| [[Тікелей демократия]]
| {{iw|Пётр Клисаров|Пётр Клисаров|bg|Петър Клисаров}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,33%
| {{Партия/Орындар|0|240|#4047CB}}
|-
! 3
| style=&quot;background:#0C73AD&quot; |
| colspan=&quot;3&quot;| «{{iw|Көк Болгария|Көк Болгария|bg|Синя България}}» коалициясы
| [[Ұлттық консерватизм]], [[антикоммунизм]], [[проеуропеизм]]
| {{iw|Пётр Москов|Пётр Москов|bg|Петър Москов}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 1,07%
| {{Партия/Орындар|0|240|#0C73AD}}
|-
! 4
| style=&quot;background:#1A2C44&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Мораль, бірлік, намыс|Мораль, бірлік, намыс|bg|Морал, единство, чест}}
| [[Ұлттық консерватизм]], [[социал консерватизм]], [[еуроскептицизм]], сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| {{iw|Радостин Василев|Радостин Василев|bg|Радостин Василев}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 4,60%
| {{Партия/Орындар|11|240|#1A2C44}}
|-
! 5
| style=&quot;background:#D61920&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «[[Болгария социалистік партиясы|БСП]] коалициясы – {{iw|БСП – Біріккен солшылар|Біріккен солшылар|bg|БСП – Обединена левица}}»
| [[Социал консерватизм]], [[социал-демократия]]
|  {{iw|Крум Зарков|Крум Зарков|bg|Крум Зарков}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 7,57%
| {{Партия/Орындар|19|240|#D61920}}
|-
! 6
| style=&quot;background:#E60B4F&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Ақиқат және тек қана ақиқат|«Ақиқат және тек қана ақиқат» халық партиясы|bg|Народна партия „Истината и само истината“}}
| [[Конспирология]], [[жүйеге қарсы|мекемеге қарсы тұру]]
| {{iw|Венцислав Ангелов|Венцислав Ангелов|bg|Венцислав Ангелов}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,10%
| {{Партия/Орындар|0|240|#E60B4F}}
|-
! 7
| style=&quot;background:#4200FF&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | Коалиция «[[Өзгерістерді жалғастырамыз|ПП]]–[[Демократиялық Болгария|ДБ]]»
| [[Либерализм]], [[проеуропеизм]], сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| [[Асен Василев (саясаткер)|Асен Васильев]], [[Атанас Петров Атанасов|Атанас Атанасов]], {{iw|Ивайло Мирчев|Ивайло Мирчев|bg|Ивайло Мирчев (саясаткер)}}, {{iw|Божидар Божанов|Божидар Божанов|bg|Божидар Божанов}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 14,21%
| {{Партия/Орындар|36|240|#4200FF}}
|-
! 8
| style=&quot;background:#C09F62&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | [[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]
| [[Ультра ұлтшылдық]], [[оң популизм]]
| [[Костадин Костадинов (саясаткер)|Костадин Костадинов]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | 13,36%
| {{Партия/Орындар|33|240|#C09F62}}
|-
! 9
| style=&quot;background:#0056A7&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «Менің Болгариям» коалициясы
| [[Батысқа қарсы]], [[солшыл ұлтшылдық]]
| Ивайло Дражев, {{iw|Антон Сираков|Антон Сираков|bg|Антон Сираков}}, Атанас Шмидт, Георгий Вылчев
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,11%
| {{Партия/Орындар|0|240|#0056A7}}
|-
! 10
| style=&quot;background:#0f592a&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Партиялық емес үміткерлер қозғалысы|Партиялық емес үміткерлер қозғалысы|bg|Движение на непартийните кандидати}} 
| [[Тікелей демократия]], [[жүйеге қарсы|мекемеге қарсы тұру]], [[сол популизм]]
| Росен Миленов,&lt;br&gt;Бойко Никифоров,&lt;br&gt;Огнян Боюклиев
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 11
| style=&quot;background:#8A2BE2&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «{{iw|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|bg|Алианс за права и свободи}}» коалициясы
| [[Болгариядағы түріктер|түрік азшылығы]] мүдделері, [[либерализм]]
| {{iw|Хайри Садыков|Хайри Садыков|bg|Хайри Садъков}},&lt;br&gt;{{iw|Румен Йончев|Румен Йончев|bg|Румен Йончев}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 7,49% 
| {{Партия/Орындар|19|240|#8A2BE2}}
|-
! 12
| style=&quot;background:#3c38a6&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | Сыбайлас жемқорлыққа қарсы блок
| [[Либерализм]], сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| {{iw|Тома Белев|Тома Белев|bg|Тома Белев}},&lt;br&gt;{{iw|Даниела Божинова|Даниела Божинова|bg|Даниела Божинова}},&lt;br&gt;{{iw|Константин Бачийски|Константин Бачийски|bg|Константин Бачийски}},&lt;br&gt;{{iw|Иван Манев (саясаткер)|Иван Манев|bg|Иван Манев (саясаткер, 1974 ж.т.)}},&lt;br&gt;{{iw|Мария Капон|Мария Капон|bg|Мария Капон}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 13
| style=&quot;background:#581C63&quot; |
| colspan=&quot;3&quot;|{{iw|Бағынбайтын Болгария|Бағынбайтын Болгария|bg|Бағынбайтын Болгария}}
| [[Сол популизм]], сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| [[Корнелия Нинова]]
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | Жаңа
|-
! 14
| style=&quot;background:#AC2225&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; |{{iw|Ұлылық (партия)|Ұлылық|bg|Величие (партия)}}
| [[Оң популизм]], [[ұлтшылдық]], [[еуроскептицизм]]
| Албена Пекова
| style=&quot;text-align:center&quot; | 4,00%
| {{Партия/Орындар|10|240|#AC2225}}
|-
! 15
| style=&quot;background:#0056A7&quot; |
| colspan=&quot;3&quot;| «[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]-[[Демократиялық күштер одағы|СДС]]» коалициясы
| [[Социал-консерватизм]], [[проеуропеизм]]
| [[Бойко Борисов]],&lt;br&gt;{{iw|Румен Христов|Румен Христов|bg|Румен Христов (политик)}},&lt;br&gt;{{iw|Любен Дилов (саясаткер)|Любен Дилов|bg|Любен Дилов-син}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 26,39%
| {{Партия/Орындар|66|240|#0056A7}}
|-
! 16
| style=&quot;background:#9ebd8f&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «Үшінші наурыз» коалициясы
| [[Ұлтшылдық]], [[жүйеге қарсы|мекемеге қарсы тұру]]
| Камен Попов,&lt;br&gt;Иван Габеров,&lt;br&gt;Весела Драганова
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 17
| style=&quot;background:#0160AA&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | [[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]
| Интересы [[Болгариядағы түріктер|түрік азшылығы]], [[либерализм]]
| [[Делян Пеевски]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | 11,51% 
| {{Партия/Орындар|29|240|#0160AA}}
|-
! 18
| style=&quot;background:#244a1c&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Ұлт (партия)|Ұлт|bg|Нация (партия в България)}}
| [[Ультранационализм]], [[еуроскептицизм]]
| {{iw|Кирил Гумнеров|Кирил Гумнеров|bg|Кирил Гумнеров}} 
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 19
| style=&quot;background:#debd62&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | Болгария қолынан келеді 
| [[Ұлтшылдық]], [[социал-консерватизм]]
| {{нп3|Кузман Илиев|Кузман Илиев|bg|Кузман Илиев}}
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | Жаңа
|-
! 20
| style=&quot;background:#afd0db&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «{{iw|Шұғыла (партия)|Шұғыла|en|Siyanie}}» коалициясы
| Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
| Николай Попов,&lt;br&gt;{{iw|Настимир Ананиев|Настимир Ананиев|bg|Настимир Ананиев}},&lt;br&gt;Маргарит Мицев
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 21
| style=&quot;background:#1A493F&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | «[[Прогрессивті Болгария]]» коалициясы
| Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес, [[социал-демократия]]
| [[Румен Радев]],&lt;br&gt;[[Гылыб Донев]],&lt;br&gt;{{iw|Димитр Стоянов (саясаткер)|Димитр Стоянов|bg|Димитър Стоянов (саясаткер, 1968 ж.т.)}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | Қатысқан жоқ
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 22
| style=&quot;background:#3B5998&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; |{{iw|Болгария ұлттық бірлестігі|Қарсылық|bg|Булгари (партия)}}
| [[Ұлтшылдық]]
| {{iw|Георги Георгиев (саясаткер)|Георги Георгиев|bg|Георги Георгиев – Готи}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,08&lt;br&gt;(«{{iw|КОЙ|КОЙ|bg|КОЙ}}» партиясы),&lt;br&gt;0,07&lt;br&gt;(«{{iw|Болгар ұлттық бірлестігі|Болгарлар|bg|Булгари (партия)}}&lt;nowiki/&gt;» партиясы)
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 23
| style=&quot;background:#048C46&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; |{{iw|Жасылдар партиясы (Болгария)|Жасылдар партиясы|bg|Партия на зелените (България)}}
| [[Жасыл саясат]]
| Владимир Николов
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,20
| {{Партия/Орындар|0|240}}
|-
! 24
| style=&quot;background:#112369&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; | {{iw|Халық дауысы (партия)|Халық дауысы|bg|Глас народен}}
| [[Оң популизм]], [[консерватизм]]
| {{iw|Светослав Витков|Светослав Витков|bg|Светослав Витков}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0,30
| {{Партия/Орындар|0|240|#112369}}
|-
|}

== Социологиялық сауалнамалар ==
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible sortable sticky-header-multi&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;&quot;
! style=&quot;width:130px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Агенттік
! style=&quot;width:110px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Өткізу кезеңі
! style=&quot;width:50px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Іріктеу
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Прогрессивті Болгария|ПБ]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]-[[Демократиялық күштер одағы|СДС]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Өзгерістерді жалғастырамыз|ПП]]–[[Демократиялық Болгария|ДБ]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы|ДПС]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Болгария социалистік партиясы|БСП]] – {{iw|БСП – Біріккен солшылар|ОЛ|bg|БСП – Обединена левица}}
! style=&quot;width:35px;&quot;| {{iw|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|АПС|bg|Алианс за права и свободи}}
! style=&quot;width:35px;&quot;| [[Мұндай адамдар бар|ЕТН]]
! style=&quot;width:35px;&quot;| {{iw|Мораль, бірлік, намыс|МЕЧ|bg|Морал, единство, чест}}
! style=&quot;width:35px;&quot;| {{iw|Ұлылық (партия)|Ұлылық|bg|Величие (партия)}}
! style=&quot;width:35px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| [[Болгарияның саяси партиялары|Басқалар]]
! style=&quot;width:35px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Ешкім
! style=&quot;width:30px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Артықшылығы
! style=&quot;width:30px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Шешілген жоқ
|-
! style=&quot;background:#1A493F&quot; |
! style=&quot;background:#0056A7&quot; |
! style=&quot;background:#4200FF&quot; |
! style=&quot;background:#C09F62&quot; |
! style=&quot;background:#0160AA&quot; |
! style=&quot;background:#D61920&quot; |
! style=&quot;background:#8A2BE2&quot; |
! style=&quot;background:#4BB9DE&quot; |
! style=&quot;background:#1A2C44&quot; |
! style=&quot;background:#AC2225&quot; |
|-
|Сова Харис&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.investor.bg/a/516-politika/429063-sova-haris-pri-izbori-dnes-335-shte-poluchi-radev-19-gerb-112-pp-db|title=&quot;Сова Харис&quot;: При избори днес 33,5% ще получи Радев, 19% ГЕРБ, 11,2% ПП-ДБ|lang=bg|website=Investor.bg|accessdate=2026-04-13}}&lt;/ref&gt;
|2-6 сәуір 2026
|800
|style=&quot;background:#d2dbd9&quot; |'''33,6'''&lt;br&gt;(94)
|19,0&lt;br&gt;(53)
|11,2&lt;br&gt;(31)
|7,8&lt;br&gt;(22)
|9,7&lt;br&gt;(27)
|4,5&lt;br&gt;(13)
|2,3&lt;br&gt;(0)
| –
|3,1&lt;br&gt;(0)
|2,0&lt;br&gt;(0)
|3,1&lt;br&gt;(0)
|3,7&lt;br&gt;(0)
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#204a41; color: white;&quot; |14,6
| -
|-
|Gallup&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gallupinternational.bg/49553/%d0%b5%d0%bb%d0%b5%d0%ba%d1%82%d0%be%d1%80%d0%b0%d0%bb%d0%bd%d0%b8-%d0%bd%d0%b0%d0%b3%d0%bb%d0%b0%d1%81%d0%b8-%d0%bf%d1%80%d0%b5%d0%b7-%d0%bf%d1%8a%d1%80%d0%b2%d0%b0%d1%82%d0%b0-%d1%82%d1%80%d0%b5/|title=Електорални нагласи през първата третина на кампанията|lang=bg|website=Gallup International Balkan|date=2026-04-03|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;
|20-30 наурыз 2026
|820
|style=&quot;background:#d2dbd9&quot; |'''27,7'''
|22,8
|10,6
|6,3
|10,4
|2,9
|0,9
|2,8
|2,7
|1,8
|8,5
|2,6
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#204a41; color: white;&quot; |4,9
| -
|-
|Alpha Research&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://alpharesearch.bg/post/1045-obshtestveni-i-elektoralni-naglasi.html|title=Обществени и електорални нагласи. Проблемите, стратегическите партньори, очаквана управленска конфигурация|lang=bg|website=alpharesearch.bg|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;
|19-26 наурыз 2026
|1000
|style=&quot;background:#d2dbd9&quot; |'''30,8'''
|21,2
|11,1
|6,9
|9,8
|3,9
|1,2
|1,4
|3,0
|2,7
|8,0
| -
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#204a41; color: white;&quot; |9,6
| -
|-
|Market Links&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://offnews.bg/politika/alfa-risarch-dava-29-4-na-radev-market-links-24-4-863503.html|title=Алфа рисърч дава 29,4% на Радев, Маркет линкс - 24,4% — OFFNews|lang=BG|website=offnews.bg|accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;
|17–21 наурыз 2026
|1008
|style=&quot;background:#d2dbd9&quot; |'''24,4'''
|18,6
|11,1
|4,6
|8,8
|3,1
|1,4
|0,9
|2,7
|2,0
|6,2
|1,2
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#204a41; color: white;&quot; |5,8
|14,9
|-
| colspan=&quot;3&quot;| '''20 наурыз 2026'''
| colspan=&quot;13&quot;| '''Сайлау науқанының басталуы'''
|- style=&quot;background:#EFEFEF;&quot;
|'''{{iw|Болгариядағы парламент сайлауы (қазан 2024)|2024 жылғы нәтиже|bg|Парламентарни избори в България (октомври 2024)}}'''&lt;ref name = 'elections2024'/&gt;
|27 қазан 2024
|2 517 201
| -
|style=&quot;background:#CCE6FF&quot;|'''26,4'''
|14,2
|13,4
|11,5
|7,6
|7,5
|6,8
|4,6
|4,0
|4,0
| -
| class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;background:#0056A7; color:white;&quot; |12,2
| -
|-
|}

== Нәтижелер ==
[[Сурет:Bulgaria 2026 election.png|thumb|Сайлау нәтижелері бойынша «[[Прогрессивті Болгария]]» [[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]] жеңіске жеткен [[Қыржали облысы|Қыржали облысын]] қоспағанда, [[Болгария]]ның барлық дерлік [[Болгарияның әкімшілік бөлінісі|облыстарында]] көпшілік дауысқа ие болды.]]
Сайлау қорытындысы бойынша бұрынғы [[Болгария президенті|президент]] [[Румен Радев]] сайлау қарсаңында құрған және [[Халық жиналысы]]ндағы орындардың жартысынан көбін иеленген «Прогрессивті Болгария» коалициясы жеңіске жетті. [[Болгариядағы парламент сайлауы (1997)|1997 жылғы сайлау]]дан бері алғаш рет бір саяси күш парламенттегі орындардың абсолютті көпшілігін иелене алды.&lt;ref name=&quot;Bulgaria_enters_uncharted_territory&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/bulgaria-enters-uncharted-territory-as-radev-wins-big/a-76856059|title=Bulgaria enters uncharted territory as Radev wins big|lang=en|website=dw.com|access-date=|accessdate=2026-04-23}}&lt;/ref&gt; Өткен шақырылымдағы парламентте билеуші коалиция құрамына кірген және [[Росен Желязков]] үкіметін қолдаған партиялар («[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]-[[Демократиялық күштер одағы|СДС]]&lt;nowiki/&gt;» коалициясы, «[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Болгар социалистік партиясы]] – Біріккен солшылдар» коалициясы, «[[Мұндай халық бар]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы және «[[Құқықтар мен бостандықтар альянсы]]&lt;nowiki/&gt;») сайлаушылардың қолдауынан айырылып, Халық жиналысындағы өкілдігін азайтты, ал олардың кейбіреулері парламентке өте алмады. Бұрынғы премьер-министр [[Бойко Борисов]]тың «ГЕРБ — СДС» коалициясы өз тарихында алғаш рет 20%-дан аз дауыс жинады. [[Болгариядағы түріктер|Түрік ұлттық азшылығы]]ның қолдауына сүйенетін «[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]&lt;nowiki/&gt;» [[Болгариядағы парламент сайлауы (1994)|1994 жылғы сайлау]]дан бергі ең төменгі нәтижесін көрсетіп, Халық жиналысында 21 орынға ие болды. Өткен парламенттік коалицияның қалған саяси күштері (Болгар социалистік партиясы, «Мұндай халық бар» және «Құқықтар мен бостандықтар альянсы») парламентке өте алмады, бұл ретте [[Болгар Коммунистік партиясы]]ның мұрагері болып табылатын Болгар социалистік партиясы өз тарихында алғаш рет парламентте ұсынылмайтын болды. Өткен шақырылымда болған барлық дерлік ұлтшыл және [[Оңшыл популизм|оңшыл]] [[Оңшыл популизм|популистік]] партиялар, соның ішінде «МЕЧ» пен «Величие», [[Электрлік кедергі|пайыздық кедергі]]ден өте алмады. Алдыңғы шақырылыммен салыстырғанда орындардың 60%-дан астамын жоғалтқан «[[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]&lt;nowiki/&gt;» партиясы жалғыз ерекшелік болды. Сайлау қорытындысы бойынша өкілдігін арттырған алдыңғы шақырылымдағы жалғыз күш — «[[Өзгерістерді жалғастырамыз»]] және «[[Демократиялық Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» [[Оңшыл центризм|оңшыл центристтік]] [[Проеуропеизм|еуропашыл]] коалициясы болды, ол сайлау жеңімпазы «Прогрессивті Болгария» сияқты өз бағдарламасында сыбайлас жемқорлыққа қарсы күреске баса назар аударады.&lt;ref name=&quot;Which_Parties_Will_Not2&quot;&gt;{{Cite news|title=Which Parties Will Not Make It Into the New Parliament Following the Elections?|url=https://bntnews.bg/news/which-parties-will-not-make-it-into-the-new-parliament-following-the-elections-1389512news.html|website=БНТ Новини|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bulgaria_enters_uncharted_territory&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;The_2026_snap_elections&quot;&gt;{{Cite web|url=https://whogoverns.eu/the-2026-snap-elections-in-bulgaria-we-continue-the-change/|title=The 2026 snap elections in Bulgaria: We continue the change! {{!}} Who Governs Europe|lang=en|first=Fernando Casal|last=Bertoa|website=whogoverns.eu|date=2026-04-21|access-date=|accessdate=2026-04-23}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|+Нәтижелер
| colspan=&quot;7&quot; |[[Сурет:Bulgaria National Assembly 2026.svg|ортаға]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Партия/коалиция
!Дауыс саны
!%
!Мандаттар саны
!Өзгерту
|-
| style=&quot;background-color:#1A493F&quot; |
| align=&quot;left&quot; |[[Прогрессивті Болгария]]
|1&amp;nbsp;444&amp;nbsp;920
|44,594
|131
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#0056A7&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«[[Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар|ГЕРБ]]–[[Демократиялық күштер одағы|СДС»]] коалициясы
|433&amp;nbsp;755
|13,387
|39
|{{loss}}27
|-
| style=&quot;background-color:#4200FF&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«[[Продолжаем перемены|ПП]]–[[Демократическая Болгария|ДБ]]» коалициясы
|408&amp;nbsp;846
|12,618
|37
|{{gain}}1
|-
| style=&quot;background-color:#0160AA&quot; |
| align=&quot;left&quot; |[[Құқықтар мен бостандықтар қозғалысы]]
|230&amp;nbsp;693
|7,120
|21
|{{loss}}8
|-
| style=&quot;background-color:#C09F62&quot; |
| align=&quot;left&quot; |[[Қайта өрлеу (партия, Болгария)|Қайта өрлеу]]
|137&amp;nbsp;940
|4,257
|12
|{{loss}}21
|-
| style=&quot;background-color:#1A2C44&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Мораль, бірлік, намыс|Мораль, бірлік, намыс|bg|Морал, единство, чест}}
|104&amp;nbsp;506
|3,225
|0
|{{loss}}11
|-
| style=&quot;background-color:#AC2225&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Ұлылық (партия)|Ұлылық|bg|Величие (партия)}}
|100&amp;nbsp;572
|3,104
|0
|{{loss}}10
|-
| style=&quot;background-color:#D61920&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«[[Болгария социалистік партиясы|БСП]] – {{iw|БСП – Біріккен солшылар|Біріккен солшылар|bg|БСП – Обединена левица}}&lt;nowiki/&gt;» коалициясы
|97&amp;nbsp;753
|3,017
|0
|{{loss}}19
|-
| style=&quot;background-color:#afd0db&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«{{iw|Шұғыла (партия)|Шұғыла|en|Siyanie}}&lt;nowiki/&gt;» коалициясы
|93&amp;nbsp;559
|2,887
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#8A2BE2&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|Құқықтар мен бостандықтар альянсы|bg|Алианс за права и свободи}}
|50&amp;nbsp;759
|1,567
|0
|{{loss}}19
|-
| style=&quot;background-color:#4BB9DE&quot; |
| align=&quot;left&quot; |[[Мұндай халық бар]]
|23&amp;nbsp;861
|0,736
|0
|{{loss}}17
|-
| style=&quot;background-color:#3c38a6&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Сыбайлас жемқорлыққа қарсы блок
|18&amp;nbsp;999
|0,586
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#0C73AD&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«{{iw|Көк Болгария|Көк Болгария|bg|Синя България}}&lt;nowiki/&gt;» коалициясы
|18&amp;nbsp;640
|0,575
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#debd62&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Болгария қолынан келеді
|17&amp;nbsp;263
|0,533
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#7aa148&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Тікелей демократия (партия)|Тікелей демократия|bg|Пряка демокрация (партия в България)}}
|10&amp;nbsp;032
|0,310
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#244a1c&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Ұлт (партия)|Ұлт|bg|Нация (партия в България)}}
|9&amp;nbsp;804
|0,303
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#0f592a&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Партиялық емес үміткерлер қозғалысы|Партиялық емес үміткерлер қозғалысы|bg|Движение на непартийните кандидати}}
|9&amp;nbsp;761
|0,301
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#581C63&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Бағынбайтын Болгария|Бағынбайтын Болгария|bg|Непокорна България}}
|6&amp;nbsp;221
|0,192
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#112369&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Халық дауысы (партия)|Халық дауысы|bg|Глас народен}}
|4&amp;nbsp;665
|0,144
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:#E60B4F&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Ақиқат және тек қана ақиқат|«Ақиқат және тек қана ақиқат» халық партиясы|bg|Народна партия „Истината и само истината“}}
|4&amp;nbsp;392
|0,136
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#0056A7&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«Менің Болгариям» коалициясы
|4&amp;nbsp;358
|0,135
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#048C46&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Жасылдар партиясы (Болгария)|Жасылдар партиясы|bg|Партия на зелените (България)}}
|3&amp;nbsp;027
|0,093
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#3B5998&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{iw|Болгария ұлттық бірлестігі|Қарсылық|bg|Булгари (партия)}}
|1&amp;nbsp;897
|0,059
|0
|{{steady}}
|-
| style=&quot;background-color:#9ebd8f&quot; |
| align=&quot;left&quot; |«Үшінші наурыз» коалициясы
|1&amp;nbsp;840
|0,057
|0
|жаңа
|-
| style=&quot;background-color:gray&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Тодор Тодоров Батков ([[Тәуелсіз үміткер|Тәуелсіз]])
|2&amp;nbsp;093
|0,065
|0
| —
|-
| colspan=&quot;2&quot; | '''Барлығы'''
| '''3&amp;nbsp;240&amp;nbsp;156'''
| '''100'''
| '''240'''
| —
|-
! colspan=&quot;6&quot; |
|-
| colspan=&quot;2&quot; | Үміткерға арналған дауыстар
| 3&amp;nbsp;240&amp;nbsp;156
| 98,46
| —
| —
|-
| colspan=&quot;2&quot; |[[Бәріне қарсымын]]
|50&amp;nbsp;733
| 1,54
| —
| —
|-
| colspan=&quot;2&quot; | '''Барлығы'''
| '''3&amp;nbsp;290&amp;nbsp;889'''
| '''100'''
| —
| —
|-
! colspan=&quot;6&quot; |
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |Жарамды дауыстар
|3&amp;nbsp;290&amp;nbsp;889
|97,93
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |Жарамсыз дауыстар
|69&amp;nbsp;441
|2,07
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |'''Барлығы'''
|'''3&amp;nbsp;360&amp;nbsp;330'''
|'''100'''
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |Сайлаушылар/келу
|6&amp;nbsp;575&amp;nbsp;151
|51,11
|-
| colspan=&quot;7&quot; align=&quot;left&quot; |Дереккөз: [https://results.cik.bg/pe202604/rezultati/index.html ОСК қорытынды нәтижелері]
|}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Еуропадағы 2026 сайлау|Болгария]]
[[Санат: 026 жыл Болгарияда]]
[[Санат:Болгариядағы парламенттік сайлау]]</text>
      <sha1>lej3aptda07dn5oawgxdaczn6uiiqsl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:GrandCelinien</title>
    <ns>3</ns>
    <id>780006</id>
    <revision>
      <id>3591524</id>
      <timestamp>2026-04-25T01:02:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3591524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="319" sha1="n2g11z7p8r2iyrheby6n73f4rukw5n1" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=GrandCelinien}}

-- [[Қатысушы:GanS NIS|&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 3px;&quot;&gt;&lt;font face=&quot;AR Cena&quot; color=&quot;black&quot;&gt;&lt;b&gt;Fани&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 06:02, 2026 ж. сәуірдің 25 (+05)</text>
      <sha1>n2g11z7p8r2iyrheby6n73f4rukw5n1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Jjmbt</title>
    <ns>3</ns>
    <id>780007</id>
    <revision>
      <id>3591525</id>
      <timestamp>2026-04-25T01:02:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3591525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="288" sha1="oiyqfgg5vpynbfvc4t3xcuqkpt0lh5p" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Jjmbt}}

-- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]])  06:02, 2026 ж. сәуірдің 25 (+05)</text>
      <sha1>oiyqfgg5vpynbfvc4t3xcuqkpt0lh5p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Томоми Нисимото</title>
    <ns>0</ns>
    <id>780008</id>
    <revision>
      <id>3591526</id>
      <timestamp>2026-04-25T01:21:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: = Томоми Нисимото = {{Музыкант  |Есімі                = Томоми Нисимото  |Шынайы есімі         =  西本智実（にしもと ともみ）  |Сурет                =   |Сурет ені            =   |Сурет тақырыбы       =   |Фон                  = non_performing_personnel  |Туған кездегі есімі  = Томоми Нисимото  |Толық аты            =   |Туған күн...</comment>
      <origin>3591526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24290" sha1="aow2lawsashobafd4nparvp5o4g7j8y" xml:space="preserve">= Томоми Нисимото =
{{Музыкант
 |Есімі                = Томоми Нисимото
 |Шынайы есімі         =  西本智実（にしもと ともみ）
 |Сурет                = 
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 
 |Фон                  = non_performing_personnel
 |Туған кездегі есімі  = Томоми Нисимото
 |Толық аты            = 
 |Туған күні           = 22.04.1970
 |Туған жері           = [[Осака]]
 |Қайтыс болған күні   = 
 |Қайтыс болған жері   = 
 |Белсенділік жылдары  = 1998 жылдан бастап
 |Мемлекет             = {{Байрақ|Жапония}}
 |Мамандықтары         = [[Дирижер]], продюсер, профессор, сазгер
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = фортепиано
 |Жанрлары             = Классикалық және фольклорлы музыка
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = «IlluminArt» симфониялық оркестрі 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = 
 |Марапаттары          = «Idemitsu» жүлдесі, «Pro Musica e Arte Sacra» қорының сыйлығы, «Newsweek Japan» журналы «Әлем құрметтейтін 100 жапондықтар»
 |Сайты                = [https://www.tomomi-n.com/en/ Томоми Нисимото ресми сайты]
 |Commons              =
}}'''Томоми Нисимото''' ([[Жапон тілі|жапон]]. ''西本智実;'' [[22 сәуір]] [[1970 жыл|1970]], [[Осака (қала)|Осака]], [[Жапония]]) — [[Жапондар|жапондық]] әйел [[Дирижер|дирижёр]], [[сазгер]], [[профессор]], [[елші]], «Әлем құрметтейтін 100 жапондықтар» тізіміне енген тұлға және «IlluminArt» [[Симфониялық оркестр|симфониялық оркестрінің]] көркемдік жетекшісі.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Profile &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Tomomi Nishimoto|url=https://www.tomomi-n.com/en/profile/|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны және білімі ==
Томоми Нисимото [[22 сәуір|22 сәуірде]] [[1970 жыл|1970 жылы]] [[Жапония|Жапонияның]] [[Осака (қала)|Осака қаласында]] дүниеге келген. Үш жасында анасынан [[Фортепиано|фортепианода]] ойнауды үйреніп, оның ықпалы арқасында болашақта [[Дирижер|дирижёр]] болуды армандады. [[Балалық шақ|Балалық шағында]] шетелдік [[Музыка|музыканы]] жиі тыңдап жүретін, сондай-ақ орыс шығармаларын да тыңдаған.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|title=Leading the way - The Japan Times|url=https://www.japantimes.co.jp/culture/2003/01/22/music/leading-the-way/|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Music: Preparing for Japan &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; The Jerusalem Post|url=https://www.jpost.com/israel-news/culture/music-preparing-for-japan-472298|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt; 

[[Осака (қала)|Осаканың]] музыкалық колледжінде «Композиция» факультетін 1994 жылы бітіреді. Колледжде оқып жүргенде «Kansai Opera» атты [[опера театрында]] дирижёрдің қасында көмекшісі болып, [[тәжірибе]] алады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto Japanese Conductor Orchestra Conductor Classical - Otosection|url=https://otosection.com/tomomi-nishimoto-japanese-conductor-orchestra-conductor-classical/|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt; 

1996 жылы [[Ресей|Ресейдің]] [[Ленинград]] қаласына (қазіргі [[Санкт-Петербург]]) Н.А.Римский-Корсаков атындағы мемлекеттік консерваторияға опера және симфониялық дирижёрлеу кафедрасына [[профессор]], [[Дирижер|дирижёр]] [[Илья Александрович Мусинның]] сыныбына түседі және де [[Дирижер|дирижёр]] [[Виктор Федотовтың]] сыныбында білім алады. Томоми бұл шешімін былай түсіндіреді:&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Томоми Нисимото.Московская филармония|url=https://meloman.ru/performer/tomomi-nisimoto/|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Нишимото Томоми (дирижёр) &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Belarusian State Philharmonic Society|url=https://bgf.by/en/artists/nishimoto-tomomi-dirizhyor|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt; &lt;blockquote&gt;''«Жапониядан Ресейге оқуға сирек келеді. Әсіресе бұл дирижёрлікке қатысты-бұл ерекше мамандық қой. Менің таңдауыма келсек: мен Ресейдің тартымды күшін тек музыкасында ғана емес, сонымен қатар оның мәдениетінде де сезінуіммен байланыстырдым.»''&lt;/blockquote&gt;

== Шығармашылық жолы ==

* Томоми Нисимотоның негізгі кәсіби мансабы 1990-жылдардың соңынан бастап қалыптасты. 1998 жылы «Жапонияның мәдениет қызметтігі» {{Tooltip|(Bunka-chō)|Жас жапониялық әртістерге қолдау білдіретін стипендиалды программа.}} бағдарламасы аясында [[Киото]] қаласының симфониялық оркестрімен [[Жапония|Жапониядағы]] алғашқы ресми дирижëрлік дебютін жасады. Консерваторияда оқуын аяқтаған соң 2002 жылы «[[Мыңжылдық|Миллениум]]&lt;nowiki/&gt;» атты ресейлік үлкен симфониялық оркестрінің бас дирижёрі ретінде тағайындалады. 2004 жылы [[Санкт-Петербург|Санкт-Петербургтегі]] Михайлов театрында (қазіргі М.П.Мусоргский атындағы академиялық [[Опера (музыка)|опера]] және [[балет]] театры) шақырылған бас дирижёрі ретінде жұмысқа орналасып, сол жылы П.И.Чайковский қорының ресейлік симфониялық оркестрінің бас дирижёрі және көркемдік жетекшісі болады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=京都フィルハーモニー室内合奏団コンサート &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; R-INE|url=https://www.r-ine.com/100-in|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* 2000-жылдардың ортасынан бастап халықаралық деңгейде белсенді жұмыс істеп, 2004 жылы  [[Вьетнам|Вьетнамның]] [[Фукуок]] қаласында өткен 19-шы мәдениет фестивальінде дирижёрлейді. 2006 жылы Томоми [[Сазгер|композитор]] П.И.Чайковскийдің «Өмір» (''орысш. Жизнь'') атты аяқталмаған [[Симфониялық музыка|симфониясын]] [[Пëтр Климов]] жалғастырып өңделген нұсқасы бойынша Чайковский қорының орыс симфониялық [[Оркестр|оркестрімен]] Жапонияға гастрольдік-сапарлар кезінде орындады. 2007 жылдан бастап, «Брукнерхауста» (Брукнер үйінде) [[Аустрия|Аустрияда]] Брукнердің оркестрімен және [[Еуропа|Еуропада]] көптеген симфониялық оркестрлерімен: [[Монте-Карло]] филармониялық оркестрмен, [[Будапешт|Будапешттің]] филармониялық оркестрмен, [[Британ империясы|Британдық]] корольдік филармониялық оркестрмен, Джорж Энеску атындағы [[Румыния|Румынияның]] мемлекеттік симфониялық оркестрмен, [[Литва|Литваның]] және [[Латвия|Латвияның]] халықаралық симфониялық оркестрлерімен белсенді жұмыс істейді.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|title=Jerusalem Symphony Orchestra &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Tomomi Nishimoto|url=https://www.jso.co.il/en/טומומי-נישימוטו/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=チャイコフスキー：未完成交響曲「ジーズニ」 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 西本智実|url=https://www.tomomi-n.com/ja/discography/25/|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* Кейінгі жылдары [[Мажарстан|Венгрия]], [[Прага]] және [[Одесса|Одессадағы]] опера және балет театрларында өнер көрсетіп, шығармалар қатарында дәстүрлі жапондық «Но» стильіндегі Дж.Пуччинидің «[[Мадам Баттерфляй]]&lt;nowiki/&gt;» (''Көбелек аруы'') және Юкио Мисиманның пьесасы бойынша қойылған заманауи «[[Сотоба Комати]]&lt;nowiki/&gt;» {{Tooltip|(Комати және пагода)|Комати-шығармадағы әйелдің есімі, ал пагода-буддистік, индуисттік немесе даостық көп қабатты ғимарат}} опералары бар. 2008 жылы П.И.Чайковскийдің «[[Щелкунчик]]&lt;nowiki/&gt;» балетінің толық нұсқасын жапондық филармониялық оркестрімен қойылымын, ал 2009 жылы [[Токио]] қаласында [[Лондон|Лондонның]] «Royal Philarmonic Orchestra» атты ұжыммен Л.Бетховеннің «7 симфониясын» және Г.Малердің «5 симфониясын» дирижëрледі, сондай-ақ [[Будапешт]] қаласының симфониялық оркестрімен Н.Римский-Корсаковтың «[[Шехеразада]]&lt;nowiki/&gt;» симфониялық сюитасын орындап, [[Күйтабақ|күйтабаққа]] шығарманы жазып шығарды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=西本智実＆ロイヤル・フィル 東京ライヴ2009 マーラー：交響曲 第5番 ＆ ベートーヴェン：交響曲 第7番 {{!}} 西本智実|url=https://www.tomomi-n.com/ja/discography/12/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=R.コルサコフ：交響曲組曲「シェエラザード」 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 西本智実|url=https://www.tomomi-n.com/ja/discography/9/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* 2010-2011 жылдары Евгений Светланов атындағы [[Ресей]] мемлекеттік симфониялық оркестрінің шақырылған ең алғаш шетелден келген әйел дирижëрі болды. «''Tokyo FM''» радиостанциясының 40-жыл толуына орай «Тоғыз туралы аңсау» [[Ниппон Будакан]] аренасында Л.Бетховеннің әйгілі «9 симфониясын» 5000 [[Хор|хорға]] қатысушылар құрамымен орындады.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=指揮者・西本智実と5000人のリスナーがつむぐ歓喜の歌 『TOKYO FM夢の第九コンサート2013』 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 株式会社エフエム東京のプレスリリース|url=https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000311.000004829.html|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* 2012 жылдан бастап Томоми Нисимото «[[IlluminArt]]&lt;nowiki/&gt;» симфониялық оркестріне [[Продюсер|продюсерлік]] жұмыс, көркемдік жетекшісі және бас [[Дирижер|дирижёр]] лауазымдарын атқарады. Оркестр 2013 жылы [[Ватикан|Ватиканда]] өнер көрсеткен ең алғаш жапондық ұжымдардың бірі болып саналып, [[Кардинал|кардиналдың]] мессасы кезінде  қайта жанданған {{Tooltip|«Oratio»|«Oratio» - жапондық «Какурэ кириситан» (Құпия христиандықтардың) жырлары мен дұғасы.}} [[григориан әнұранының]] орындалуы шамамен 455 жылдағы алғашқысы болып саналды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=TOMOMI NISHIMOTO &amp; ILLUMINART PHILHARMONIC - i-PHENOMENON|url=https://i-phenomenon.com/tours/upcoming-tours/121-tomomi-nishimoto-illuminart-philharmonic.html|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
* 2015 жылдан бастап халықаралық концерттік қызметін кеңейтіп, мамыр айында [[Коясан будда]] орталығының құрылғанына 1200 жыл толуына арналған салтанатты концерт өткізді. Маусымда  [[Жапония]] мен [[Корея Республикасы]] арасындағы дипломатиялық қарым-қатынастардың қалыпқа келуінің 50 жылдығына орай кәріс [[Әнші|әншісі]] [[Суми Чомен]] бірге [[концерт]] өткізді. Шілдеде [[Эквадор|Эквадордың]] ұлттық симфониялық оркестрімен бірге өнер көрсетіп, cондай-ақ [[Перу]] елінің Мәдениет министрлігінің шақыруымен [[Перу]] тәуелсіздік күніне орай және [[Рио-де-Жанейро|Рио де-Жанейро]] қалалық театрында [[Бразилия|Бразилияның]] симфониялық оркестрімен [[Жапония]] мен [[Бразилия]] арасындағы дипломатиялық қарым-қатынастың орнағанына 120 жыл толуына байланысты концерттер өткізді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto (Conductor) Concert &amp; Tour History &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Concert Archives|url=https://www.concertarchives.org/bands/tomomi-nishimoto-conductor|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* 2016 жылы [[Бейжің|Пекин]] университетінің шақыруымен [[Қытай|Қытайдың]] ұлттық симфониялық және [[Шаңхай|Шанхай]] симфониялық оркестрлерімен дирижёрлік етті. [[Израиль|Израильде]] [[Иерусалим]] симфониялық оркестрмен өнер көрсетіп, концертті тікелей эфирде барлық елде «KoHaMusica FM» радиостанциясында қосты. 2017 жылы [[Токио|Токиода]] «Opera Palace» жаңа ұлттық опера театрда Сергей Прокофьевтің «Ромео мен Джульетта» екі актілі спектакльдің сахналық қойылымының көркемдік жетекшісі және дирижёрі болды. 2018 жылы «[[IlluminArt]]&lt;nowiki/&gt;» оркестрімен [[Қытай]] елінің жеті қаласына концерттік сапарлар ұйымдастырды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=イルミナート合唱団 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; IlluminArt Philharmonic Orchestra|url=http://chorus.illuminart-phil.com/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=やっと自分のペースつかみました　西本智実、不惑の指揮 - 日本経済新聞|url=https://www.nikkei.com/article/DGXBZO56879340S3A700C1000000/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

* Кейінгі жылдары халықаралық мәдени жобаларға қатысып, 2019 жылы «Zweites Deutsches Fernsehen» (''Екінші Неміс Телеарнасы'') мәдениеттік жобасында халықаралық аренада белсенді жұмыс істеп жүрген «Көшбасшы әйел» ретінде аталды. 2021 жылы [[Хиросима]] университетінің арнайы профессоры болды және «Tokio-die stadtkultur von morgen» (''Токио-ертеңгі күннің қалалық мәдениеті'') [[Немісше Уикипедия|неміс]]-[[Французша Уикипедия|француз]] документалды фильмінің қатысушысы болды. 2024 жылы [[Осака (қала)|Осака]]-[[Кансай]] әлемдік көрмесінде [[Италиян тілі|итальян]] павильонының [[Елші|елшісі]] болып тағайындалды.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tokio - Die Stadtkultur von morgen D, 2021 Streams, TV-Termine, News, DVDs TV Wunschliste|url=https://www.wunschliste.de/spielfilm/tokio-die-stadtkultur-von-morgen|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=リーディング・ウーマン（Leading Woman）で紹介されています。 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 西本智実|url=https://www.tomomi-n.com/ja/news/article/77/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

== Қоғамдық және білім беру қызметі ==

* 2007 жылы Дүниежүзілік экономиялық форумының «Young Global Leaders» (''Жас'' ''Жаһандық Көшбасшылары'') атағына ие болады. Ол американдық қорлардан стипендия алып, [[Гарвард Кеннеди]] мектебінде білім алып, бірқатар оқу орындарында шақырылған [[профессор]] ретінде дәріс оқып, сонымен қоса «Тойо Бунко» [[Мұражай|мұражайының]] консультативтік кеңесінде қызмет атқарады.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; World Economic Forum|url=https://www.weforum.org/people/tomomi-nishimoto/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Марапаттары және танылуы ==

* 1997 жылы Осака префектурасының мәдениет қайраткерлеріне арналған сыйлықтың иегері;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* 1999 жылы «Idemitsu» жапондық жүлдесінің жас және болашағы зор музыкант ретінде иегері;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
* 2004 жылы «Newsweek Japan» журналындағы «Әлем құрметтейтін 100 жапондықтар» тізіміне қосылады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 2009 жылы «Best dresser award» (''Үздік киім сыйлығы'') иегері болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ベストドレッサー賞、第38回（2009年）インターナショナル部門受賞しました。 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 西本智実|url=https://www.tomomi-n.com/ja/news/article/399/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* Оның 2015 жылғы «For Sennuyuji Temple Sound Stage: East Meets West» (''Сэнню-дзи храмының сахнасы: Батыс пен Шығыс музыкада көріседі'') және 2013 жылғы «Toji Otobutai» (''То-дзи храмындағы музыкалық сахна'') деген авторлық туындылары АҚШ кинофестивальдерінде және Дүниежүзілік медиафестивальдерінде бірнеше беделді халықаралық марапаттарға ие болды.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* 2014 жылы Ватиканда «Pro Musica e Arte Sacra» (''Кәсіби'' ''Музыка мен Қасиетті Өнер'') қорының құрметті сыйлығымен марапатталып, тарихтағы осы марапаттың ең жас иегері болды.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

== Дискография ==

* ''2000 ж. – С.Прокофьев «Ромео мен Джульетта» (Жапония филармониялық оркестрі)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto – Romeo And Juliet – CD (Album, Stereo), 2000 [r20587324] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/20587324-Tomomi-Nishimoto-Romeo-And-Juliet|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* ''2002 ж. – П.Чайковский «Патетическая, 6 симфония»; «Спящая красавица» (Ресейдің үлкен симфониялық оркестрі, Миллениум)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto, Russian Bolshoi Symphony Orchestra &quot;Millenium&quot;, Tchaikovsky – Symphony No.6 &quot;Pathétique&quot;, &quot;The Sleeping Beauty&quot; – CD (Album), 2002 [r24603209] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/24603209-Tomomi-Nishimoto-Russian-Bolshoi-Symphony-Orchestra-Millenium-Tchaikovsky-Symphony-No6-Pathétique-T|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* ''2008 ж. – А.Дворжак «Из нового света, 9 симфония, ми минор, соч. 95» (Будапешт филармониялық оркестрі)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dvořák - Tomomi Nishimoto Conducting Budapest Philharmonic Orchestra – Symphony No.9 In E Minor, Op. 95, &quot;From The New World&quot; – CD (Album), 2008 [r18366367] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/18366367-Dvořák-Tomomi-Nishimoto-Conducting-Budapest-Philharmonic-Orchestra-Symphony-No9-In-E-Minor-Op-95-F|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* ''2010 ж. – «Ностальгия» (Будапешт филармониялық оркестрі)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto Conducting The Budapest Philharmonic Orchestra – Nostalgie – CD (Album, Stereo), 2010 [r31964933] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/31964933-Tomomi-Nishimoto-Conducting-The-Budapest-Philharmonic-Orchestra-Nostalgie|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* ''2011 ж. – Дж.Верди «Реквием» (Nordwestdeutsche Philharmonie)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Verdi - Nordwestdeutsche Philharmonie, Verdi Concert Choir Japan, Tomomi Nishimoto, Tsutomu Matsumura, K.C.O.V. Amsterdam, Bilyana Danailova, Alla Gorobchenko, Mark Fowler, Vesselin Stoykov – Requiem – CD (), [r28121077] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/28121077-Verdi-Nordwestdeutsche-Philharmonie-Verdi-Concert-Choir-Japan-Tomomi-Nishimoto-Tsutomu-Matsumura-KCO|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* ''2014 ж. – (Жапония филармониялық оркестрі)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto, Keisuke Toyama, Japan Philharmonic Orchestra – 組曲 宿命 – CD (Album, Stereo), 2014 [r25827694] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/25827694-Tomomi-Nishimoto-Keisuke-Toyama-Japan-Philharmonic-Orchestra-組曲-宿命|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

== Әдебиет ==

# Д.М. Женщины-дирижеры — в оркестрах стран мира. — М.: КнигИздат, 2023. – 274 с. Тираж 116.&lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-4492-0528-5&lt;/nowiki&gt;.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>aow2lawsashobafd4nparvp5o4g7j8y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591527</id>
      <parentid>3591526</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T01:23:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3591527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24300" sha1="nd5hguxqt30suce0u9sh2fswdb7ialw" xml:space="preserve">= Томоми Нисимото =
{{Музыкант
 |Есімі                = Томоми Нисимото
 |Шынайы есімі         =  西本智実（にしもと ともみ）
 |Сурет                = 
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 
 |Фон                  = non_performing_personnel
 |Туған кездегі есімі  = Томоми Нисимото
 |Толық аты            = 
 |Туған күні           = 22.04.1970
 |Туған жері           = [[Осака]]
 |Қайтыс болған күні   = 
 |Қайтыс болған жері   = 
 |Белсенділік жылдары  = 1998 жылдан бастап
 |Мемлекет             = {{Байрақ|Жапония}}
 |Мамандықтары         = [[Дирижер]], продюсер, профессор, сазгер, елші
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = фортепиано
 |Жанрлары             = Классикалық және фольклорлы музыка
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = «IlluminArt» симфониялық оркестрі 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = 
 |Марапаттары          = «Idemitsu» жүлдесі, «Pro Musica e Arte Sacra» қорының сыйлығы, «Newsweek Japan» журналы «Әлем құрметтейтін 100 жапондықтар»
 |Сайты                = [https://www.tomomi-n.com/en/ Томоми Нисимото ресми сайты]
 |Commons              =
}}'''Томоми Нисимото''' ([[Жапон тілі|жапон]]. ''西本智実;'' [[22 сәуір]] [[1970 жыл|1970]], [[Осака (қала)|Осака]], [[Жапония]]) — [[Жапондар|жапондық]] әйел [[Дирижер|дирижёр]], [[сазгер]], [[профессор]], [[елші]], «Әлем құрметтейтін 100 жапондықтар» тізіміне енген тұлға және «IlluminArt» [[Симфониялық оркестр|симфониялық оркестрінің]] көркемдік жетекшісі.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Profile &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Tomomi Nishimoto|url=https://www.tomomi-n.com/en/profile/|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны және білімі ==
Томоми Нисимото [[22 сәуір|22 сәуірде]] [[1970 жыл|1970 жылы]] [[Жапония|Жапонияның]] [[Осака (қала)|Осака қаласында]] дүниеге келген. Үш жасында анасынан [[Фортепиано|фортепианода]] ойнауды үйреніп, оның ықпалы арқасында болашақта [[Дирижер|дирижёр]] болуды армандады. [[Балалық шақ|Балалық шағында]] шетелдік [[Музыка|музыканы]] жиі тыңдап жүретін, сондай-ақ орыс шығармаларын да тыңдаған.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|title=Leading the way - The Japan Times|url=https://www.japantimes.co.jp/culture/2003/01/22/music/leading-the-way/|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Music: Preparing for Japan &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; The Jerusalem Post|url=https://www.jpost.com/israel-news/culture/music-preparing-for-japan-472298|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt; 

[[Осака (қала)|Осаканың]] музыкалық колледжінде «Композиция» факультетін 1994 жылы бітіреді. Колледжде оқып жүргенде «Kansai Opera» атты [[опера театрында]] дирижёрдің қасында көмекшісі болып, [[тәжірибе]] алады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto Japanese Conductor Orchestra Conductor Classical - Otosection|url=https://otosection.com/tomomi-nishimoto-japanese-conductor-orchestra-conductor-classical/|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt; 

1996 жылы [[Ресей|Ресейдің]] [[Ленинград]] қаласына (қазіргі [[Санкт-Петербург]]) Н.А.Римский-Корсаков атындағы мемлекеттік консерваторияға опера және симфониялық дирижёрлеу кафедрасына [[профессор]], [[Дирижер|дирижёр]] [[Илья Александрович Мусинның]] сыныбына түседі және де [[Дирижер|дирижёр]] [[Виктор Федотовтың]] сыныбында білім алады. Томоми бұл шешімін былай түсіндіреді:&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Томоми Нисимото.Московская филармония|url=https://meloman.ru/performer/tomomi-nisimoto/|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Нишимото Томоми (дирижёр) &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Belarusian State Philharmonic Society|url=https://bgf.by/en/artists/nishimoto-tomomi-dirizhyor|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt; &lt;blockquote&gt;''«Жапониядан Ресейге оқуға сирек келеді. Әсіресе бұл дирижёрлікке қатысты-бұл ерекше мамандық қой. Менің таңдауыма келсек: мен Ресейдің тартымды күшін тек музыкасында ғана емес, сонымен қатар оның мәдениетінде де сезінуіммен байланыстырдым.»''&lt;/blockquote&gt;

== Шығармашылық жолы ==

* Томоми Нисимотоның негізгі кәсіби мансабы 1990-жылдардың соңынан бастап қалыптасты. 1998 жылы «Жапонияның мәдениет қызметтігі» {{Tooltip|(Bunka-chō)|Жас жапониялық әртістерге қолдау білдіретін стипендиалды программа.}} бағдарламасы аясында [[Киото]] қаласының симфониялық оркестрімен [[Жапония|Жапониядағы]] алғашқы ресми дирижëрлік дебютін жасады. Консерваторияда оқуын аяқтаған соң 2002 жылы «[[Мыңжылдық|Миллениум]]&lt;nowiki/&gt;» атты ресейлік үлкен симфониялық оркестрінің бас дирижёрі ретінде тағайындалады. 2004 жылы [[Санкт-Петербург|Санкт-Петербургтегі]] Михайлов театрында (қазіргі М.П.Мусоргский атындағы академиялық [[Опера (музыка)|опера]] және [[балет]] театры) шақырылған бас дирижёрі ретінде жұмысқа орналасып, сол жылы П.И.Чайковский қорының ресейлік симфониялық оркестрінің бас дирижёрі және көркемдік жетекшісі болады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=京都フィルハーモニー室内合奏団コンサート &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; R-INE|url=https://www.r-ine.com/100-in|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* 2000-жылдардың ортасынан бастап халықаралық деңгейде белсенді жұмыс істеп, 2004 жылы  [[Вьетнам|Вьетнамның]] [[Фукуок]] қаласында өткен 19-шы мәдениет фестивальінде дирижёрлейді. 2006 жылы Томоми [[Сазгер|композитор]] П.И.Чайковскийдің «Өмір» (''орысш. Жизнь'') атты аяқталмаған [[Симфониялық музыка|симфониясын]] [[Пëтр Климов]] жалғастырып өңделген нұсқасы бойынша Чайковский қорының орыс симфониялық [[Оркестр|оркестрімен]] Жапонияға гастрольдік-сапарлар кезінде орындады. 2007 жылдан бастап, «Брукнерхауста» (Брукнер үйінде) [[Аустрия|Аустрияда]] Брукнердің оркестрімен және [[Еуропа|Еуропада]] көптеген симфониялық оркестрлерімен: [[Монте-Карло]] филармониялық оркестрмен, [[Будапешт|Будапешттің]] филармониялық оркестрмен, [[Британ империясы|Британдық]] корольдік филармониялық оркестрмен, Джорж Энеску атындағы [[Румыния|Румынияның]] мемлекеттік симфониялық оркестрмен, [[Литва|Литваның]] және [[Латвия|Латвияның]] халықаралық симфониялық оркестрлерімен белсенді жұмыс істейді.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|title=Jerusalem Symphony Orchestra &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Tomomi Nishimoto|url=https://www.jso.co.il/en/טומומי-נישימוטו/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=チャイコフスキー：未完成交響曲「ジーズニ」 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 西本智実|url=https://www.tomomi-n.com/ja/discography/25/|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* Кейінгі жылдары [[Мажарстан|Венгрия]], [[Прага]] және [[Одесса|Одессадағы]] опера және балет театрларында өнер көрсетіп, шығармалар қатарында дәстүрлі жапондық «Но» стильіндегі Дж.Пуччинидің «[[Мадам Баттерфляй]]&lt;nowiki/&gt;» (''Көбелек аруы'') және Юкио Мисиманның пьесасы бойынша қойылған заманауи «[[Сотоба Комати]]&lt;nowiki/&gt;» {{Tooltip|(Комати және пагода)|Комати-шығармадағы әйелдің есімі, ал пагода-буддистік, индуисттік немесе даостық көп қабатты ғимарат}} опералары бар. 2008 жылы П.И.Чайковскийдің «[[Щелкунчик]]&lt;nowiki/&gt;» балетінің толық нұсқасын жапондық филармониялық оркестрімен қойылымын, ал 2009 жылы [[Токио]] қаласында [[Лондон|Лондонның]] «Royal Philarmonic Orchestra» атты ұжыммен Л.Бетховеннің «7 симфониясын» және Г.Малердің «5 симфониясын» дирижëрледі, сондай-ақ [[Будапешт]] қаласының симфониялық оркестрімен Н.Римский-Корсаковтың «[[Шехеразада]]&lt;nowiki/&gt;» симфониялық сюитасын орындап, [[Күйтабақ|күйтабаққа]] шығарманы жазып шығарды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=西本智実＆ロイヤル・フィル 東京ライヴ2009 マーラー：交響曲 第5番 ＆ ベートーヴェン：交響曲 第7番 {{!}} 西本智実|url=https://www.tomomi-n.com/ja/discography/12/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=R.コルサコフ：交響曲組曲「シェエラザード」 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 西本智実|url=https://www.tomomi-n.com/ja/discography/9/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* 2010-2011 жылдары Евгений Светланов атындағы [[Ресей]] мемлекеттік симфониялық оркестрінің шақырылған ең алғаш шетелден келген әйел дирижëрі болды. «''Tokyo FM''» радиостанциясының 40-жыл толуына орай «Тоғыз туралы аңсау» [[Ниппон Будакан]] аренасында Л.Бетховеннің әйгілі «9 симфониясын» 5000 [[Хор|хорға]] қатысушылар құрамымен орындады.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=指揮者・西本智実と5000人のリスナーがつむぐ歓喜の歌 『TOKYO FM夢の第九コンサート2013』 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 株式会社エフエム東京のプレスリリース|url=https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000311.000004829.html|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* 2012 жылдан бастап Томоми Нисимото «[[IlluminArt]]&lt;nowiki/&gt;» симфониялық оркестріне [[Продюсер|продюсерлік]] жұмыс, көркемдік жетекшісі және бас [[Дирижер|дирижёр]] лауазымдарын атқарады. Оркестр 2013 жылы [[Ватикан|Ватиканда]] өнер көрсеткен ең алғаш жапондық ұжымдардың бірі болып саналып, [[Кардинал|кардиналдың]] мессасы кезінде  қайта жанданған {{Tooltip|«Oratio»|«Oratio» - жапондық «Какурэ кириситан» (Құпия христиандықтардың) жырлары мен дұғасы.}} [[григориан әнұранының]] орындалуы шамамен 455 жылдағы алғашқысы болып саналды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=TOMOMI NISHIMOTO &amp; ILLUMINART PHILHARMONIC - i-PHENOMENON|url=https://i-phenomenon.com/tours/upcoming-tours/121-tomomi-nishimoto-illuminart-philharmonic.html|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
* 2015 жылдан бастап халықаралық концерттік қызметін кеңейтіп, мамыр айында [[Коясан будда]] орталығының құрылғанына 1200 жыл толуына арналған салтанатты концерт өткізді. Маусымда  [[Жапония]] мен [[Корея Республикасы]] арасындағы дипломатиялық қарым-қатынастардың қалыпқа келуінің 50 жылдығына орай кәріс [[Әнші|әншісі]] [[Суми Чомен]] бірге [[концерт]] өткізді. Шілдеде [[Эквадор|Эквадордың]] ұлттық симфониялық оркестрімен бірге өнер көрсетіп, cондай-ақ [[Перу]] елінің Мәдениет министрлігінің шақыруымен [[Перу]] тәуелсіздік күніне орай және [[Рио-де-Жанейро|Рио де-Жанейро]] қалалық театрында [[Бразилия|Бразилияның]] симфониялық оркестрімен [[Жапония]] мен [[Бразилия]] арасындағы дипломатиялық қарым-қатынастың орнағанына 120 жыл толуына байланысты концерттер өткізді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto (Conductor) Concert &amp; Tour History &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Concert Archives|url=https://www.concertarchives.org/bands/tomomi-nishimoto-conductor|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* 2016 жылы [[Бейжің|Пекин]] университетінің шақыруымен [[Қытай|Қытайдың]] ұлттық симфониялық және [[Шаңхай|Шанхай]] симфониялық оркестрлерімен дирижёрлік етті. [[Израиль|Израильде]] [[Иерусалим]] симфониялық оркестрмен өнер көрсетіп, концертті тікелей эфирде барлық елде «KoHaMusica FM» радиостанциясында қосты. 2017 жылы [[Токио|Токиода]] «Opera Palace» жаңа ұлттық опера театрда Сергей Прокофьевтің «Ромео мен Джульетта» екі актілі спектакльдің сахналық қойылымының көркемдік жетекшісі және дирижёрі болды. 2018 жылы «[[IlluminArt]]&lt;nowiki/&gt;» оркестрімен [[Қытай]] елінің жеті қаласына концерттік сапарлар ұйымдастырды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=イルミナート合唱団 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; IlluminArt Philharmonic Orchestra|url=http://chorus.illuminart-phil.com/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=やっと自分のペースつかみました　西本智実、不惑の指揮 - 日本経済新聞|url=https://www.nikkei.com/article/DGXBZO56879340S3A700C1000000/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

* Кейінгі жылдары халықаралық мәдени жобаларға қатысып, 2019 жылы «Zweites Deutsches Fernsehen» (''Екінші Неміс Телеарнасы'') мәдениеттік жобасында халықаралық аренада белсенді жұмыс істеп жүрген «Көшбасшы әйел» ретінде аталды. 2021 жылы [[Хиросима]] университетінің арнайы профессоры болды және «Tokio-die stadtkultur von morgen» (''Токио-ертеңгі күннің қалалық мәдениеті'') [[Немісше Уикипедия|неміс]]-[[Французша Уикипедия|француз]] документалды фильмінің қатысушысы болды. 2024 жылы [[Осака (қала)|Осака]]-[[Кансай]] әлемдік көрмесінде [[Италиян тілі|итальян]] павильонының [[Елші|елшісі]] болып тағайындалды.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tokio - Die Stadtkultur von morgen D, 2021 Streams, TV-Termine, News, DVDs TV Wunschliste|url=https://www.wunschliste.de/spielfilm/tokio-die-stadtkultur-von-morgen|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=リーディング・ウーマン（Leading Woman）で紹介されています。 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 西本智実|url=https://www.tomomi-n.com/ja/news/article/77/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

== Қоғамдық және білім беру қызметі ==

* 2007 жылы Дүниежүзілік экономиялық форумының «Young Global Leaders» (''Жас'' ''Жаһандық Көшбасшылары'') атағына ие болады. Ол американдық қорлардан стипендия алып, [[Гарвард Кеннеди]] мектебінде білім алып, бірқатар оқу орындарында шақырылған [[профессор]] ретінде дәріс оқып, сонымен қоса «Тойо Бунко» [[Мұражай|мұражайының]] консультативтік кеңесінде қызмет атқарады.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; World Economic Forum|url=https://www.weforum.org/people/tomomi-nishimoto/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Марапаттары және танылуы ==

* 1997 жылы Осака префектурасының мәдениет қайраткерлеріне арналған сыйлықтың иегері;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* 1999 жылы «Idemitsu» жапондық жүлдесінің жас және болашағы зор музыкант ретінде иегері;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
* 2004 жылы «Newsweek Japan» журналындағы «Әлем құрметтейтін 100 жапондықтар» тізіміне қосылады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 2009 жылы «Best dresser award» (''Үздік киім сыйлығы'') иегері болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ベストドレッサー賞、第38回（2009年）インターナショナル部門受賞しました。 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 西本智実|url=https://www.tomomi-n.com/ja/news/article/399/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* Оның 2015 жылғы «For Sennuyuji Temple Sound Stage: East Meets West» (''Сэнню-дзи храмының сахнасы: Батыс пен Шығыс музыкада көріседі'') және 2013 жылғы «Toji Otobutai» (''То-дзи храмындағы музыкалық сахна'') деген авторлық туындылары АҚШ кинофестивальдерінде және Дүниежүзілік медиафестивальдерінде бірнеше беделді халықаралық марапаттарға ие болды.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* 2014 жылы Ватиканда «Pro Musica e Arte Sacra» (''Кәсіби'' ''Музыка мен Қасиетті Өнер'') қорының құрметті сыйлығымен марапатталып, тарихтағы осы марапаттың ең жас иегері болды.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

== Дискография ==

* ''2000 ж. – С.Прокофьев «Ромео мен Джульетта» (Жапония филармониялық оркестрі)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto – Romeo And Juliet – CD (Album, Stereo), 2000 [r20587324] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/20587324-Tomomi-Nishimoto-Romeo-And-Juliet|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* ''2002 ж. – П.Чайковский «Патетическая, 6 симфония»; «Спящая красавица» (Ресейдің үлкен симфониялық оркестрі, Миллениум)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto, Russian Bolshoi Symphony Orchestra &quot;Millenium&quot;, Tchaikovsky – Symphony No.6 &quot;Pathétique&quot;, &quot;The Sleeping Beauty&quot; – CD (Album), 2002 [r24603209] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/24603209-Tomomi-Nishimoto-Russian-Bolshoi-Symphony-Orchestra-Millenium-Tchaikovsky-Symphony-No6-Pathétique-T|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* ''2008 ж. – А.Дворжак «Из нового света, 9 симфония, ми минор, соч. 95» (Будапешт филармониялық оркестрі)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dvořák - Tomomi Nishimoto Conducting Budapest Philharmonic Orchestra – Symphony No.9 In E Minor, Op. 95, &quot;From The New World&quot; – CD (Album), 2008 [r18366367] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/18366367-Dvořák-Tomomi-Nishimoto-Conducting-Budapest-Philharmonic-Orchestra-Symphony-No9-In-E-Minor-Op-95-F|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* ''2010 ж. – «Ностальгия» (Будапешт филармониялық оркестрі)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto Conducting The Budapest Philharmonic Orchestra – Nostalgie – CD (Album, Stereo), 2010 [r31964933] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/31964933-Tomomi-Nishimoto-Conducting-The-Budapest-Philharmonic-Orchestra-Nostalgie|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* ''2011 ж. – Дж.Верди «Реквием» (Nordwestdeutsche Philharmonie)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Verdi - Nordwestdeutsche Philharmonie, Verdi Concert Choir Japan, Tomomi Nishimoto, Tsutomu Matsumura, K.C.O.V. Amsterdam, Bilyana Danailova, Alla Gorobchenko, Mark Fowler, Vesselin Stoykov – Requiem – CD (), [r28121077] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/28121077-Verdi-Nordwestdeutsche-Philharmonie-Verdi-Concert-Choir-Japan-Tomomi-Nishimoto-Tsutomu-Matsumura-KCO|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* ''2014 ж. – (Жапония филармониялық оркестрі)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto, Keisuke Toyama, Japan Philharmonic Orchestra – 組曲 宿命 – CD (Album, Stereo), 2014 [r25827694] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/25827694-Tomomi-Nishimoto-Keisuke-Toyama-Japan-Philharmonic-Orchestra-組曲-宿命|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

== Әдебиет ==

# Д.М. Женщины-дирижеры — в оркестрах стран мира. — М.: КнигИздат, 2023. – 274 с. Тираж 116.&lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-4492-0528-5&lt;/nowiki&gt;.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>nd5hguxqt30suce0u9sh2fswdb7ialw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591528</id>
      <parentid>3591527</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T01:24:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Tuttiorchestra687 [[Қатысушы:Tuttiorchestra687/зертхана]] бетін [[Томоми Нисимото]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3591527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24300" sha1="nd5hguxqt30suce0u9sh2fswdb7ialw" xml:space="preserve">= Томоми Нисимото =
{{Музыкант
 |Есімі                = Томоми Нисимото
 |Шынайы есімі         =  西本智実（にしもと ともみ）
 |Сурет                = 
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 
 |Фон                  = non_performing_personnel
 |Туған кездегі есімі  = Томоми Нисимото
 |Толық аты            = 
 |Туған күні           = 22.04.1970
 |Туған жері           = [[Осака]]
 |Қайтыс болған күні   = 
 |Қайтыс болған жері   = 
 |Белсенділік жылдары  = 1998 жылдан бастап
 |Мемлекет             = {{Байрақ|Жапония}}
 |Мамандықтары         = [[Дирижер]], продюсер, профессор, сазгер, елші
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = фортепиано
 |Жанрлары             = Классикалық және фольклорлы музыка
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = «IlluminArt» симфониялық оркестрі 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = 
 |Марапаттары          = «Idemitsu» жүлдесі, «Pro Musica e Arte Sacra» қорының сыйлығы, «Newsweek Japan» журналы «Әлем құрметтейтін 100 жапондықтар»
 |Сайты                = [https://www.tomomi-n.com/en/ Томоми Нисимото ресми сайты]
 |Commons              =
}}'''Томоми Нисимото''' ([[Жапон тілі|жапон]]. ''西本智実;'' [[22 сәуір]] [[1970 жыл|1970]], [[Осака (қала)|Осака]], [[Жапония]]) — [[Жапондар|жапондық]] әйел [[Дирижер|дирижёр]], [[сазгер]], [[профессор]], [[елші]], «Әлем құрметтейтін 100 жапондықтар» тізіміне енген тұлға және «IlluminArt» [[Симфониялық оркестр|симфониялық оркестрінің]] көркемдік жетекшісі.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Profile &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Tomomi Nishimoto|url=https://www.tomomi-n.com/en/profile/|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны және білімі ==
Томоми Нисимото [[22 сәуір|22 сәуірде]] [[1970 жыл|1970 жылы]] [[Жапония|Жапонияның]] [[Осака (қала)|Осака қаласында]] дүниеге келген. Үш жасында анасынан [[Фортепиано|фортепианода]] ойнауды үйреніп, оның ықпалы арқасында болашақта [[Дирижер|дирижёр]] болуды армандады. [[Балалық шақ|Балалық шағында]] шетелдік [[Музыка|музыканы]] жиі тыңдап жүретін, сондай-ақ орыс шығармаларын да тыңдаған.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|title=Leading the way - The Japan Times|url=https://www.japantimes.co.jp/culture/2003/01/22/music/leading-the-way/|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Music: Preparing for Japan &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; The Jerusalem Post|url=https://www.jpost.com/israel-news/culture/music-preparing-for-japan-472298|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt; 

[[Осака (қала)|Осаканың]] музыкалық колледжінде «Композиция» факультетін 1994 жылы бітіреді. Колледжде оқып жүргенде «Kansai Opera» атты [[опера театрында]] дирижёрдің қасында көмекшісі болып, [[тәжірибе]] алады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto Japanese Conductor Orchestra Conductor Classical - Otosection|url=https://otosection.com/tomomi-nishimoto-japanese-conductor-orchestra-conductor-classical/|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt; 

1996 жылы [[Ресей|Ресейдің]] [[Ленинград]] қаласына (қазіргі [[Санкт-Петербург]]) Н.А.Римский-Корсаков атындағы мемлекеттік консерваторияға опера және симфониялық дирижёрлеу кафедрасына [[профессор]], [[Дирижер|дирижёр]] [[Илья Александрович Мусинның]] сыныбына түседі және де [[Дирижер|дирижёр]] [[Виктор Федотовтың]] сыныбында білім алады. Томоми бұл шешімін былай түсіндіреді:&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Томоми Нисимото.Московская филармония|url=https://meloman.ru/performer/tomomi-nisimoto/|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Нишимото Томоми (дирижёр) &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Belarusian State Philharmonic Society|url=https://bgf.by/en/artists/nishimoto-tomomi-dirizhyor|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt; &lt;blockquote&gt;''«Жапониядан Ресейге оқуға сирек келеді. Әсіресе бұл дирижёрлікке қатысты-бұл ерекше мамандық қой. Менің таңдауыма келсек: мен Ресейдің тартымды күшін тек музыкасында ғана емес, сонымен қатар оның мәдениетінде де сезінуіммен байланыстырдым.»''&lt;/blockquote&gt;

== Шығармашылық жолы ==

* Томоми Нисимотоның негізгі кәсіби мансабы 1990-жылдардың соңынан бастап қалыптасты. 1998 жылы «Жапонияның мәдениет қызметтігі» {{Tooltip|(Bunka-chō)|Жас жапониялық әртістерге қолдау білдіретін стипендиалды программа.}} бағдарламасы аясында [[Киото]] қаласының симфониялық оркестрімен [[Жапония|Жапониядағы]] алғашқы ресми дирижëрлік дебютін жасады. Консерваторияда оқуын аяқтаған соң 2002 жылы «[[Мыңжылдық|Миллениум]]&lt;nowiki/&gt;» атты ресейлік үлкен симфониялық оркестрінің бас дирижёрі ретінде тағайындалады. 2004 жылы [[Санкт-Петербург|Санкт-Петербургтегі]] Михайлов театрында (қазіргі М.П.Мусоргский атындағы академиялық [[Опера (музыка)|опера]] және [[балет]] театры) шақырылған бас дирижёрі ретінде жұмысқа орналасып, сол жылы П.И.Чайковский қорының ресейлік симфониялық оркестрінің бас дирижёрі және көркемдік жетекшісі болады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=京都フィルハーモニー室内合奏団コンサート &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; R-INE|url=https://www.r-ine.com/100-in|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* 2000-жылдардың ортасынан бастап халықаралық деңгейде белсенді жұмыс істеп, 2004 жылы  [[Вьетнам|Вьетнамның]] [[Фукуок]] қаласында өткен 19-шы мәдениет фестивальінде дирижёрлейді. 2006 жылы Томоми [[Сазгер|композитор]] П.И.Чайковскийдің «Өмір» (''орысш. Жизнь'') атты аяқталмаған [[Симфониялық музыка|симфониясын]] [[Пëтр Климов]] жалғастырып өңделген нұсқасы бойынша Чайковский қорының орыс симфониялық [[Оркестр|оркестрімен]] Жапонияға гастрольдік-сапарлар кезінде орындады. 2007 жылдан бастап, «Брукнерхауста» (Брукнер үйінде) [[Аустрия|Аустрияда]] Брукнердің оркестрімен және [[Еуропа|Еуропада]] көптеген симфониялық оркестрлерімен: [[Монте-Карло]] филармониялық оркестрмен, [[Будапешт|Будапешттің]] филармониялық оркестрмен, [[Британ империясы|Британдық]] корольдік филармониялық оркестрмен, Джорж Энеску атындағы [[Румыния|Румынияның]] мемлекеттік симфониялық оркестрмен, [[Литва|Литваның]] және [[Латвия|Латвияның]] халықаралық симфониялық оркестрлерімен белсенді жұмыс істейді.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|title=Jerusalem Symphony Orchestra &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Tomomi Nishimoto|url=https://www.jso.co.il/en/טומומי-נישימוטו/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=チャイコフスキー：未完成交響曲「ジーズニ」 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 西本智実|url=https://www.tomomi-n.com/ja/discography/25/|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* Кейінгі жылдары [[Мажарстан|Венгрия]], [[Прага]] және [[Одесса|Одессадағы]] опера және балет театрларында өнер көрсетіп, шығармалар қатарында дәстүрлі жапондық «Но» стильіндегі Дж.Пуччинидің «[[Мадам Баттерфляй]]&lt;nowiki/&gt;» (''Көбелек аруы'') және Юкио Мисиманның пьесасы бойынша қойылған заманауи «[[Сотоба Комати]]&lt;nowiki/&gt;» {{Tooltip|(Комати және пагода)|Комати-шығармадағы әйелдің есімі, ал пагода-буддистік, индуисттік немесе даостық көп қабатты ғимарат}} опералары бар. 2008 жылы П.И.Чайковскийдің «[[Щелкунчик]]&lt;nowiki/&gt;» балетінің толық нұсқасын жапондық филармониялық оркестрімен қойылымын, ал 2009 жылы [[Токио]] қаласында [[Лондон|Лондонның]] «Royal Philarmonic Orchestra» атты ұжыммен Л.Бетховеннің «7 симфониясын» және Г.Малердің «5 симфониясын» дирижëрледі, сондай-ақ [[Будапешт]] қаласының симфониялық оркестрімен Н.Римский-Корсаковтың «[[Шехеразада]]&lt;nowiki/&gt;» симфониялық сюитасын орындап, [[Күйтабақ|күйтабаққа]] шығарманы жазып шығарды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=西本智実＆ロイヤル・フィル 東京ライヴ2009 マーラー：交響曲 第5番 ＆ ベートーヴェン：交響曲 第7番 {{!}} 西本智実|url=https://www.tomomi-n.com/ja/discography/12/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=R.コルサコフ：交響曲組曲「シェエラザード」 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 西本智実|url=https://www.tomomi-n.com/ja/discography/9/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* 2010-2011 жылдары Евгений Светланов атындағы [[Ресей]] мемлекеттік симфониялық оркестрінің шақырылған ең алғаш шетелден келген әйел дирижëрі болды. «''Tokyo FM''» радиостанциясының 40-жыл толуына орай «Тоғыз туралы аңсау» [[Ниппон Будакан]] аренасында Л.Бетховеннің әйгілі «9 симфониясын» 5000 [[Хор|хорға]] қатысушылар құрамымен орындады.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=指揮者・西本智実と5000人のリスナーがつむぐ歓喜の歌 『TOKYO FM夢の第九コンサート2013』 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 株式会社エフエム東京のプレスリリース|url=https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000311.000004829.html|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* 2012 жылдан бастап Томоми Нисимото «[[IlluminArt]]&lt;nowiki/&gt;» симфониялық оркестріне [[Продюсер|продюсерлік]] жұмыс, көркемдік жетекшісі және бас [[Дирижер|дирижёр]] лауазымдарын атқарады. Оркестр 2013 жылы [[Ватикан|Ватиканда]] өнер көрсеткен ең алғаш жапондық ұжымдардың бірі болып саналып, [[Кардинал|кардиналдың]] мессасы кезінде  қайта жанданған {{Tooltip|«Oratio»|«Oratio» - жапондық «Какурэ кириситан» (Құпия христиандықтардың) жырлары мен дұғасы.}} [[григориан әнұранының]] орындалуы шамамен 455 жылдағы алғашқысы болып саналды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=TOMOMI NISHIMOTO &amp; ILLUMINART PHILHARMONIC - i-PHENOMENON|url=https://i-phenomenon.com/tours/upcoming-tours/121-tomomi-nishimoto-illuminart-philharmonic.html|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
* 2015 жылдан бастап халықаралық концерттік қызметін кеңейтіп, мамыр айында [[Коясан будда]] орталығының құрылғанына 1200 жыл толуына арналған салтанатты концерт өткізді. Маусымда  [[Жапония]] мен [[Корея Республикасы]] арасындағы дипломатиялық қарым-қатынастардың қалыпқа келуінің 50 жылдығына орай кәріс [[Әнші|әншісі]] [[Суми Чомен]] бірге [[концерт]] өткізді. Шілдеде [[Эквадор|Эквадордың]] ұлттық симфониялық оркестрімен бірге өнер көрсетіп, cондай-ақ [[Перу]] елінің Мәдениет министрлігінің шақыруымен [[Перу]] тәуелсіздік күніне орай және [[Рио-де-Жанейро|Рио де-Жанейро]] қалалық театрында [[Бразилия|Бразилияның]] симфониялық оркестрімен [[Жапония]] мен [[Бразилия]] арасындағы дипломатиялық қарым-қатынастың орнағанына 120 жыл толуына байланысты концерттер өткізді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto (Conductor) Concert &amp; Tour History &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Concert Archives|url=https://www.concertarchives.org/bands/tomomi-nishimoto-conductor|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* 2016 жылы [[Бейжің|Пекин]] университетінің шақыруымен [[Қытай|Қытайдың]] ұлттық симфониялық және [[Шаңхай|Шанхай]] симфониялық оркестрлерімен дирижёрлік етті. [[Израиль|Израильде]] [[Иерусалим]] симфониялық оркестрмен өнер көрсетіп, концертті тікелей эфирде барлық елде «KoHaMusica FM» радиостанциясында қосты. 2017 жылы [[Токио|Токиода]] «Opera Palace» жаңа ұлттық опера театрда Сергей Прокофьевтің «Ромео мен Джульетта» екі актілі спектакльдің сахналық қойылымының көркемдік жетекшісі және дирижёрі болды. 2018 жылы «[[IlluminArt]]&lt;nowiki/&gt;» оркестрімен [[Қытай]] елінің жеті қаласына концерттік сапарлар ұйымдастырды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=イルミナート合唱団 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; IlluminArt Philharmonic Orchestra|url=http://chorus.illuminart-phil.com/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=やっと自分のペースつかみました　西本智実、不惑の指揮 - 日本経済新聞|url=https://www.nikkei.com/article/DGXBZO56879340S3A700C1000000/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

* Кейінгі жылдары халықаралық мәдени жобаларға қатысып, 2019 жылы «Zweites Deutsches Fernsehen» (''Екінші Неміс Телеарнасы'') мәдениеттік жобасында халықаралық аренада белсенді жұмыс істеп жүрген «Көшбасшы әйел» ретінде аталды. 2021 жылы [[Хиросима]] университетінің арнайы профессоры болды және «Tokio-die stadtkultur von morgen» (''Токио-ертеңгі күннің қалалық мәдениеті'') [[Немісше Уикипедия|неміс]]-[[Французша Уикипедия|француз]] документалды фильмінің қатысушысы болды. 2024 жылы [[Осака (қала)|Осака]]-[[Кансай]] әлемдік көрмесінде [[Италиян тілі|итальян]] павильонының [[Елші|елшісі]] болып тағайындалды.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tokio - Die Stadtkultur von morgen D, 2021 Streams, TV-Termine, News, DVDs TV Wunschliste|url=https://www.wunschliste.de/spielfilm/tokio-die-stadtkultur-von-morgen|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=リーディング・ウーマン（Leading Woman）で紹介されています。 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 西本智実|url=https://www.tomomi-n.com/ja/news/article/77/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

== Қоғамдық және білім беру қызметі ==

* 2007 жылы Дүниежүзілік экономиялық форумының «Young Global Leaders» (''Жас'' ''Жаһандық Көшбасшылары'') атағына ие болады. Ол американдық қорлардан стипендия алып, [[Гарвард Кеннеди]] мектебінде білім алып, бірқатар оқу орындарында шақырылған [[профессор]] ретінде дәріс оқып, сонымен қоса «Тойо Бунко» [[Мұражай|мұражайының]] консультативтік кеңесінде қызмет атқарады.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; World Economic Forum|url=https://www.weforum.org/people/tomomi-nishimoto/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Марапаттары және танылуы ==

* 1997 жылы Осака префектурасының мәдениет қайраткерлеріне арналған сыйлықтың иегері;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* 1999 жылы «Idemitsu» жапондық жүлдесінің жас және болашағы зор музыкант ретінде иегері;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
* 2004 жылы «Newsweek Japan» журналындағы «Әлем құрметтейтін 100 жапондықтар» тізіміне қосылады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 2009 жылы «Best dresser award» (''Үздік киім сыйлығы'') иегері болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ベストドレッサー賞、第38回（2009年）インターナショナル部門受賞しました。 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 西本智実|url=https://www.tomomi-n.com/ja/news/article/399/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* Оның 2015 жылғы «For Sennuyuji Temple Sound Stage: East Meets West» (''Сэнню-дзи храмының сахнасы: Батыс пен Шығыс музыкада көріседі'') және 2013 жылғы «Toji Otobutai» (''То-дзи храмындағы музыкалық сахна'') деген авторлық туындылары АҚШ кинофестивальдерінде және Дүниежүзілік медиафестивальдерінде бірнеше беделді халықаралық марапаттарға ие болды.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* 2014 жылы Ватиканда «Pro Musica e Arte Sacra» (''Кәсіби'' ''Музыка мен Қасиетті Өнер'') қорының құрметті сыйлығымен марапатталып, тарихтағы осы марапаттың ең жас иегері болды.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

== Дискография ==

* ''2000 ж. – С.Прокофьев «Ромео мен Джульетта» (Жапония филармониялық оркестрі)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto – Romeo And Juliet – CD (Album, Stereo), 2000 [r20587324] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/20587324-Tomomi-Nishimoto-Romeo-And-Juliet|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* ''2002 ж. – П.Чайковский «Патетическая, 6 симфония»; «Спящая красавица» (Ресейдің үлкен симфониялық оркестрі, Миллениум)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto, Russian Bolshoi Symphony Orchestra &quot;Millenium&quot;, Tchaikovsky – Symphony No.6 &quot;Pathétique&quot;, &quot;The Sleeping Beauty&quot; – CD (Album), 2002 [r24603209] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/24603209-Tomomi-Nishimoto-Russian-Bolshoi-Symphony-Orchestra-Millenium-Tchaikovsky-Symphony-No6-Pathétique-T|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* ''2008 ж. – А.Дворжак «Из нового света, 9 симфония, ми минор, соч. 95» (Будапешт филармониялық оркестрі)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dvořák - Tomomi Nishimoto Conducting Budapest Philharmonic Orchestra – Symphony No.9 In E Minor, Op. 95, &quot;From The New World&quot; – CD (Album), 2008 [r18366367] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/18366367-Dvořák-Tomomi-Nishimoto-Conducting-Budapest-Philharmonic-Orchestra-Symphony-No9-In-E-Minor-Op-95-F|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* ''2010 ж. – «Ностальгия» (Будапешт филармониялық оркестрі)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto Conducting The Budapest Philharmonic Orchestra – Nostalgie – CD (Album, Stereo), 2010 [r31964933] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/31964933-Tomomi-Nishimoto-Conducting-The-Budapest-Philharmonic-Orchestra-Nostalgie|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* ''2011 ж. – Дж.Верди «Реквием» (Nordwestdeutsche Philharmonie)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Verdi - Nordwestdeutsche Philharmonie, Verdi Concert Choir Japan, Tomomi Nishimoto, Tsutomu Matsumura, K.C.O.V. Amsterdam, Bilyana Danailova, Alla Gorobchenko, Mark Fowler, Vesselin Stoykov – Requiem – CD (), [r28121077] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/28121077-Verdi-Nordwestdeutsche-Philharmonie-Verdi-Concert-Choir-Japan-Tomomi-Nishimoto-Tsutomu-Matsumura-KCO|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* ''2014 ж. – (Жапония филармониялық оркестрі)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto, Keisuke Toyama, Japan Philharmonic Orchestra – 組曲 宿命 – CD (Album, Stereo), 2014 [r25827694] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/25827694-Tomomi-Nishimoto-Keisuke-Toyama-Japan-Philharmonic-Orchestra-組曲-宿命|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

== Әдебиет ==

# Д.М. Женщины-дирижеры — в оркестрах стран мира. — М.: КнигИздат, 2023. – 274 с. Тираж 116.&lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-4492-0528-5&lt;/nowiki&gt;.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>nd5hguxqt30suce0u9sh2fswdb7ialw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591530</id>
      <parentid>3591528</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T01:27:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3591530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24337" sha1="65xh9vamuvfb5cn2zvddvo13ck2oyz5" xml:space="preserve">{{Музыкант
 |Есімі                = Томоми Нисимото
 |Шынайы есімі         =  西本智実（にしもと ともみ）
 |Сурет                = 
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 
 |Фон                  = non_performing_personnel
 |Туған кездегі есімі  = Томоми Нисимото
 |Толық аты            = 
 |Туған күні           = 22.04.1970
 |Туған жері           = [[Осака]]
 |Қайтыс болған күні   = 
 |Қайтыс болған жері   = 
 |Белсенділік жылдары  = 1998 жылдан бастап
 |Мемлекет             = {{Байрақ|Жапония}}
 |Мамандықтары         = [[Дирижер]], продюсер, профессор, сазгер, елші
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = фортепиано
 |Жанрлары             = Классикалық және фольклорлы музыка
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = «IlluminArt» симфониялық оркестрі 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = 
 |Марапаттары          = «Idemitsu» жүлдесі, «Pro Musica e Arte Sacra» қорының сыйлығы, «Newsweek Japan» журналы «Әлем құрметтейтін 100 жапондықтар»
 |Сайты                = [https://www.tomomi-n.com/en/ Томоми Нисимото ресми сайты]
 |Commons              =
}}
'''Томоми Нисимото''' ([[Жапон тілі|жапон]]. ''西本智実;'' [[22 сәуір]] [[1970 жыл|1970]], [[Осака (қала)|Осака]], [[Жапония]]) — [[Жапондар|жапондық]] әйел [[Дирижер|дирижёр]], [[сазгер]], [[профессор]], [[елші]], «Әлем құрметтейтін 100 жапондықтар» тізіміне енген [[тұлға]] және «[[IlluminArt]]&lt;nowiki/&gt;» [[Симфониялық оркестр|симфониялық оркестрінің]] көркемдік жетекшісі.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Profile &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Tomomi Nishimoto|url=https://www.tomomi-n.com/en/profile/|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны және білімі ==
Томоми Нисимото [[22 сәуір|22 сәуірде]] [[1970 жыл|1970 жылы]] [[Жапония|Жапонияның]] [[Осака (қала)|Осака қаласында]] дүниеге келген. Үш жасында анасынан [[Фортепиано|фортепианода]] ойнауды үйреніп, оның ықпалы арқасында болашақта [[Дирижер|дирижёр]] болуды армандады. [[Балалық шақ|Балалық шағында]] шетелдік [[Музыка|музыканы]] жиі тыңдап жүретін, сондай-ақ орыс шығармаларын да тыңдаған.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|title=Leading the way - The Japan Times|url=https://www.japantimes.co.jp/culture/2003/01/22/music/leading-the-way/|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Music: Preparing for Japan &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; The Jerusalem Post|url=https://www.jpost.com/israel-news/culture/music-preparing-for-japan-472298|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt; 

[[Осака (қала)|Осаканың]] музыкалық колледжінде «Композиция» [[Факультет|факультетін]] 1994 жылы бітіреді. Колледжде оқып жүргенде «Kansai Opera» атты [[опера театрында]] дирижёрдің қасында көмекшісі болып, [[тәжірибе]] алады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto Japanese Conductor Orchestra Conductor Classical - Otosection|url=https://otosection.com/tomomi-nishimoto-japanese-conductor-orchestra-conductor-classical/|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt; 

1996 жылы [[Ресей|Ресейдің]] [[Ленинград]] қаласына (қазіргі [[Санкт-Петербург]]) Н.А.Римский-Корсаков атындағы мемлекеттік консерваторияға опера және симфониялық дирижёрлеу кафедрасына [[профессор]], [[Дирижер|дирижёр]] [[Илья Александрович Мусинның]] сыныбына түседі және де [[Дирижер|дирижёр]] [[Виктор Федотовтың]] сыныбында білім алады. Томоми бұл шешімін былай түсіндіреді:&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Томоми Нисимото.Московская филармония|url=https://meloman.ru/performer/tomomi-nisimoto/|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Нишимото Томоми (дирижёр) &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Belarusian State Philharmonic Society|url=https://bgf.by/en/artists/nishimoto-tomomi-dirizhyor|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt; &lt;blockquote&gt;''«Жапониядан Ресейге оқуға сирек келеді. Әсіресе бұл дирижёрлікке қатысты-бұл ерекше мамандық қой. Менің таңдауыма келсек: мен Ресейдің тартымды күшін тек музыкасында ғана емес, сонымен қатар оның мәдениетінде де сезінуіммен байланыстырдым.»''&lt;/blockquote&gt;

== Шығармашылық жолы ==

* Томоми Нисимотоның негізгі кәсіби мансабы 1990-жылдардың соңынан бастап қалыптасты. 1998 жылы «Жапонияның мәдениет қызметтігі» {{Tooltip|(Bunka-chō)|Жас жапониялық әртістерге қолдау білдіретін стипендиалды программа.}} бағдарламасы аясында [[Киото]] қаласының симфониялық оркестрімен [[Жапония|Жапониядағы]] алғашқы ресми дирижëрлік дебютін жасады. Консерваторияда оқуын аяқтаған соң 2002 жылы «[[Мыңжылдық|Миллениум]]&lt;nowiki/&gt;» атты ресейлік үлкен симфониялық оркестрінің бас дирижёрі ретінде тағайындалады. 2004 жылы [[Санкт-Петербург|Санкт-Петербургтегі]] Михайлов театрында (қазіргі М.П.Мусоргский атындағы академиялық [[Опера (музыка)|опера]] және [[балет]] театры) шақырылған бас дирижёрі ретінде жұмысқа орналасып, сол жылы П.И.Чайковский қорының ресейлік симфониялық оркестрінің бас дирижёрі және көркемдік жетекшісі болады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=京都フィルハーモニー室内合奏団コンサート &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; R-INE|url=https://www.r-ine.com/100-in|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* 2000-жылдардың ортасынан бастап халықаралық деңгейде белсенді жұмыс істеп, 2004 жылы  [[Вьетнам|Вьетнамның]] [[Фукуок]] қаласында өткен 19-шы мәдениет фестивальінде дирижёрлейді. 2006 жылы Томоми [[Сазгер|композитор]] П.И.Чайковскийдің «Өмір» (''орысш. Жизнь'') атты аяқталмаған [[Симфониялық музыка|симфониясын]] [[Пëтр Климов]] жалғастырып өңделген нұсқасы бойынша Чайковский қорының орыс симфониялық [[Оркестр|оркестрімен]] Жапонияға гастрольдік-сапарлар кезінде орындады. 2007 жылдан бастап, «Брукнерхауста» (Брукнер үйінде) [[Аустрия|Аустрияда]] Брукнердің оркестрімен және [[Еуропа|Еуропада]] көптеген симфониялық оркестрлерімен: [[Монте-Карло]] филармониялық оркестрмен, [[Будапешт|Будапешттің]] филармониялық оркестрмен, [[Британ империясы|Британдық]] корольдік филармониялық оркестрмен, Джорж Энеску атындағы [[Румыния|Румынияның]] мемлекеттік симфониялық оркестрмен, [[Литва|Литваның]] және [[Латвия|Латвияның]] халықаралық симфониялық оркестрлерімен белсенді жұмыс істейді.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|title=Jerusalem Symphony Orchestra &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Tomomi Nishimoto|url=https://www.jso.co.il/en/טומומי-נישימוטו/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=チャイコフスキー：未完成交響曲「ジーズニ」 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 西本智実|url=https://www.tomomi-n.com/ja/discography/25/|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* Кейінгі жылдары [[Мажарстан|Венгрия]], [[Прага]] және [[Одесса|Одессадағы]] опера және балет театрларында өнер көрсетіп, шығармалар қатарында дәстүрлі жапондық «Но» стильіндегі Дж.Пуччинидің «[[Мадам Баттерфляй]]&lt;nowiki/&gt;» (''Көбелек аруы'') және Юкио Мисиманның пьесасы бойынша қойылған заманауи «[[Сотоба Комати]]&lt;nowiki/&gt;» {{Tooltip|(Комати және пагода)|Комати-шығармадағы әйелдің есімі, ал пагода-буддистік, индуисттік немесе даостық көп қабатты ғимарат}} опералары бар. 2008 жылы П.И.Чайковскийдің «[[Щелкунчик]]&lt;nowiki/&gt;» балетінің толық нұсқасын жапондық филармониялық оркестрімен қойылымын, ал 2009 жылы [[Токио]] қаласында [[Лондон|Лондонның]] «Royal Philarmonic Orchestra» атты ұжыммен Л.Бетховеннің «7 симфониясын» және Г.Малердің «5 симфониясын» дирижëрледі, сондай-ақ [[Будапешт]] қаласының симфониялық оркестрімен Н.Римский-Корсаковтың «[[Шехеразада]]&lt;nowiki/&gt;» симфониялық сюитасын орындап, [[Күйтабақ|күйтабаққа]] шығарманы жазып шығарды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=西本智実＆ロイヤル・フィル 東京ライヴ2009 マーラー：交響曲 第5番 ＆ ベートーヴェン：交響曲 第7番 {{!}} 西本智実|url=https://www.tomomi-n.com/ja/discography/12/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=R.コルサコフ：交響曲組曲「シェエラザード」 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 西本智実|url=https://www.tomomi-n.com/ja/discography/9/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* 2010-2011 жылдары Евгений Светланов атындағы [[Ресей]] мемлекеттік симфониялық оркестрінің шақырылған ең алғаш шетелден келген әйел дирижëрі болды. «''Tokyo FM''» радиостанциясының 40-жыл толуына орай «Тоғыз туралы аңсау» [[Ниппон Будакан]] аренасында Л.Бетховеннің әйгілі «9 симфониясын» 5000 [[Хор|хорға]] қатысушылар құрамымен орындады.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=指揮者・西本智実と5000人のリスナーがつむぐ歓喜の歌 『TOKYO FM夢の第九コンサート2013』 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 株式会社エフエム東京のプレスリリース|url=https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000311.000004829.html|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* 2012 жылдан бастап Томоми Нисимото «[[IlluminArt]]&lt;nowiki/&gt;» симфониялық оркестріне [[Продюсер|продюсерлік]] жұмыс, көркемдік жетекшісі және бас [[Дирижер|дирижёр]] лауазымдарын атқарады. Оркестр 2013 жылы [[Ватикан|Ватиканда]] өнер көрсеткен ең алғаш жапондық ұжымдардың бірі болып саналып, [[Кардинал|кардиналдың]] мессасы кезінде  қайта жанданған {{Tooltip|«Oratio»|«Oratio» - жапондық «Какурэ кириситан» (Құпия христиандықтардың) жырлары мен дұғасы.}} [[григориан әнұранының]] орындалуы шамамен 455 жылдағы алғашқысы болып саналды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=TOMOMI NISHIMOTO &amp; ILLUMINART PHILHARMONIC - i-PHENOMENON|url=https://i-phenomenon.com/tours/upcoming-tours/121-tomomi-nishimoto-illuminart-philharmonic.html|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
* 2015 жылдан бастап халықаралық концерттік қызметін кеңейтіп, мамыр айында [[Коясан будда]] орталығының құрылғанына 1200 жыл толуына арналған салтанатты концерт өткізді. Маусымда  [[Жапония]] мен [[Корея Республикасы]] арасындағы дипломатиялық қарым-қатынастардың қалыпқа келуінің 50 жылдығына орай кәріс [[Әнші|әншісі]] [[Суми Чомен]] бірге [[концерт]] өткізді. Шілдеде [[Эквадор|Эквадордың]] ұлттық симфониялық оркестрімен бірге өнер көрсетіп, cондай-ақ [[Перу]] елінің Мәдениет министрлігінің шақыруымен [[Перу]] тәуелсіздік күніне орай және [[Рио-де-Жанейро|Рио де-Жанейро]] қалалық театрында [[Бразилия|Бразилияның]] симфониялық оркестрімен [[Жапония]] мен [[Бразилия]] арасындағы дипломатиялық қарым-қатынастың орнағанына 120 жыл толуына байланысты концерттер өткізді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto (Conductor) Concert &amp; Tour History &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Concert Archives|url=https://www.concertarchives.org/bands/tomomi-nishimoto-conductor|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* 2016 жылы [[Бейжің|Пекин]] университетінің шақыруымен [[Қытай|Қытайдың]] ұлттық симфониялық және [[Шаңхай|Шанхай]] симфониялық оркестрлерімен дирижёрлік етті. [[Израиль|Израильде]] [[Иерусалим]] симфониялық оркестрмен өнер көрсетіп, концертті тікелей эфирде барлық елде «KoHaMusica FM» радиостанциясында қосты. 2017 жылы [[Токио|Токиода]] «Opera Palace» жаңа ұлттық [[Опера (музыка)|опера]] театрда Сергей Прокофьевтің «Ромео мен Джульетта» екі актілі спектакльдің сахналық қойылымының көркемдік жетекшісі және дирижёрі болды. 2018 жылы «[[IlluminArt]]&lt;nowiki/&gt;» оркестрімен [[Қытай]] елінің жеті қаласына концерттік сапарлар ұйымдастырды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=イルミナート合唱団 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; IlluminArt Philharmonic Orchestra|url=http://chorus.illuminart-phil.com/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=やっと自分のペースつかみました　西本智実、不惑の指揮 - 日本経済新聞|url=https://www.nikkei.com/article/DGXBZO56879340S3A700C1000000/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

* Кейінгі жылдары халықаралық мәдени жобаларға қатысып, 2019 жылы «Zweites Deutsches Fernsehen» (''Екінші Неміс Телеарнасы'') мәдениеттік жобасында халықаралық аренада белсенді жұмыс істеп жүрген «Көшбасшы әйел» ретінде аталды. 2021 жылы [[Хиросима]] университетінің арнайы профессоры болды және «Tokio-die stadtkultur von morgen» (''Токио-ертеңгі күннің қалалық мәдениеті'') [[Немісше Уикипедия|неміс]]-[[Французша Уикипедия|француз]] документалды фильмінің қатысушысы болды. 2024 жылы [[Осака (қала)|Осака]]-[[Кансай]] әлемдік көрмесінде [[Италиян тілі|итальян]] павильонының [[Елші|елшісі]] болып тағайындалды.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tokio - Die Stadtkultur von morgen D, 2021 Streams, TV-Termine, News, DVDs TV Wunschliste|url=https://www.wunschliste.de/spielfilm/tokio-die-stadtkultur-von-morgen|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=リーディング・ウーマン（Leading Woman）で紹介されています。 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 西本智実|url=https://www.tomomi-n.com/ja/news/article/77/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

== Қоғамдық және білім беру қызметі ==

* 2007 жылы Дүниежүзілік экономиялық форумының «Young Global Leaders» (''Жас'' ''Жаһандық Көшбасшылары'') атағына ие болады. Ол американдық қорлардан стипендия алып, [[Гарвард Кеннеди]] мектебінде білім алып, бірқатар оқу орындарында шақырылған [[профессор]] ретінде дәріс оқып, сонымен қоса «Тойо Бунко» [[Мұражай|мұражайының]] консультативтік кеңесінде қызмет атқарады.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; World Economic Forum|url=https://www.weforum.org/people/tomomi-nishimoto/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Марапаттары және танылуы ==

* 1997 жылы Осака префектурасының мәдениет қайраткерлеріне арналған сыйлықтың иегері;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* 1999 жылы «Idemitsu» жапондық жүлдесінің жас және болашағы зор музыкант ретінде иегері;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
* 2004 жылы «Newsweek Japan» журналындағы «Әлем құрметтейтін 100 жапондықтар» тізіміне қосылады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 2009 жылы «Best dresser award» (''Үздік киім сыйлығы'') иегері болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ベストドレッサー賞、第38回（2009年）インターナショナル部門受賞しました。 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 西本智実|url=https://www.tomomi-n.com/ja/news/article/399/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* Оның 2015 жылғы «For Sennuyuji Temple Sound Stage: East Meets West» (''Сэнню-дзи храмының сахнасы: Батыс пен Шығыс музыкада көріседі'') және 2013 жылғы «Toji Otobutai» (''То-дзи храмындағы музыкалық сахна'') деген авторлық туындылары АҚШ кинофестивальдерінде және Дүниежүзілік медиафестивальдерінде бірнеше беделді халықаралық марапаттарға ие болды.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* 2014 жылы Ватиканда «Pro Musica e Arte Sacra» (''Кәсіби'' ''Музыка мен Қасиетті Өнер'') қорының құрметті сыйлығымен марапатталып, тарихтағы осы марапаттың ең жас иегері болды.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

== Дискография ==

* ''2000 ж. – С.Прокофьев «Ромео мен Джульетта» (Жапония филармониялық оркестрі)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto – Romeo And Juliet – CD (Album, Stereo), 2000 [r20587324] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/20587324-Tomomi-Nishimoto-Romeo-And-Juliet|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* ''2002 ж. – П.Чайковский «Патетическая, 6 симфония»; «Спящая красавица» (Ресейдің үлкен симфониялық оркестрі, Миллениум)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto, Russian Bolshoi Symphony Orchestra &quot;Millenium&quot;, Tchaikovsky – Symphony No.6 &quot;Pathétique&quot;, &quot;The Sleeping Beauty&quot; – CD (Album), 2002 [r24603209] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/24603209-Tomomi-Nishimoto-Russian-Bolshoi-Symphony-Orchestra-Millenium-Tchaikovsky-Symphony-No6-Pathétique-T|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* ''2008 ж. – А.Дворжак «Из нового света, 9 симфония, ми минор, соч. 95» (Будапешт филармониялық оркестрі)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dvořák - Tomomi Nishimoto Conducting Budapest Philharmonic Orchestra – Symphony No.9 In E Minor, Op. 95, &quot;From The New World&quot; – CD (Album), 2008 [r18366367] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/18366367-Dvořák-Tomomi-Nishimoto-Conducting-Budapest-Philharmonic-Orchestra-Symphony-No9-In-E-Minor-Op-95-F|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* ''2010 ж. – «Ностальгия» (Будапешт филармониялық оркестрі)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto Conducting The Budapest Philharmonic Orchestra – Nostalgie – CD (Album, Stereo), 2010 [r31964933] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/31964933-Tomomi-Nishimoto-Conducting-The-Budapest-Philharmonic-Orchestra-Nostalgie|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* ''2011 ж. – Дж.Верди «Реквием» (Nordwestdeutsche Philharmonie)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Verdi - Nordwestdeutsche Philharmonie, Verdi Concert Choir Japan, Tomomi Nishimoto, Tsutomu Matsumura, K.C.O.V. Amsterdam, Bilyana Danailova, Alla Gorobchenko, Mark Fowler, Vesselin Stoykov – Requiem – CD (), [r28121077] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/28121077-Verdi-Nordwestdeutsche-Philharmonie-Verdi-Concert-Choir-Japan-Tomomi-Nishimoto-Tsutomu-Matsumura-KCO|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* ''2014 ж. – (Жапония филармониялық оркестрі)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto, Keisuke Toyama, Japan Philharmonic Orchestra – 組曲 宿命 – CD (Album, Stereo), 2014 [r25827694] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/25827694-Tomomi-Nishimoto-Keisuke-Toyama-Japan-Philharmonic-Orchestra-組曲-宿命|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

== Әдебиет ==

# Д.М. Женщины-дирижеры — в оркестрах стран мира. — М.: КнигИздат, 2023. – 274 с. Тираж 116.&lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-4492-0528-5&lt;/nowiki&gt;.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>65xh9vamuvfb5cn2zvddvo13ck2oyz5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591534</id>
      <parentid>3591530</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T02:01:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3591534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24337" sha1="4c9dnzt0h7qrfe3my1x7wxnz95216mh" xml:space="preserve">{{Музыкант
 |Есімі                = Томоми Нисимото
 |Шынайы есімі         =  西本智実（にしもと ともみ）
 |Сурет                = 
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 
 |Фон                  = non_performing_personnel
 |Туған кездегі есімі  = Томоми Нисимото
 |Толық аты            = 
 |Туған күні           = 22.04.1970
 |Туған жері           = [[Осака]]
 |Қайтыс болған күні   = 
 |Қайтыс болған жері   = 
 |Белсенділік жылдары  = 1998 жылдан бастап
 |Мемлекет             = {{Байрақ|Жапония}}
 |Мамандықтары         = [[Дирижер]], продюсер, профессор, сазгер, елші
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = фортепиано
 |Жанрлары             = Классикалық және фольклорлы музыка
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = «IlluminArt» симфониялық оркестрі 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = 
 |Марапаттары          = «Idemitsu» жүлдесі, «Pro Musica e Arte Sacra» қорының сыйлығы, «Newsweek Japan» журналы «Әлем құрметтейтін 100 жапондықтар»
 |Сайты                = [https://www.tomomi-n.com/en/ Томоми Нисимото ресми сайты]
 |Commons              =
}}
'''Томоми Нисимото''' ([[Жапон тілі|жапон]]. ''西本智実;'' [[22 сәуір]] [[1970 жыл|1970]], [[Осака (қала)|Осака]], [[Жапония]]) — [[Жапондар|жапондық]] [[Дирижер|әйел дирижёр]], [[сазгер]], [[профессор]], [[елші]], «Әлем құрметтейтін 100 жапондықтар» тізіміне енген [[тұлға]] және «[[IlluminArt]]&lt;nowiki/&gt;» [[Симфониялық оркестр|симфониялық оркестрінің]] көркемдік жетекшісі.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Profile &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Tomomi Nishimoto|url=https://www.tomomi-n.com/en/profile/|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны және білімі ==
Томоми Нисимото [[22 сәуір|22 сәуірде]] [[1970 жыл|1970 жылы]] [[Жапония|Жапонияның]] [[Осака (қала)|Осака қаласында]] дүниеге келген. Үш жасында анасынан [[Фортепиано|фортепианода]] ойнауды үйреніп, оның ықпалы арқасында болашақта [[Дирижер|дирижёр]] болуды армандады. [[Балалық шақ|Балалық шағында]] шетелдік [[Музыка|музыканы]] жиі тыңдап жүретін, сондай-ақ орыс шығармаларын да тыңдаған.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|title=Leading the way - The Japan Times|url=https://www.japantimes.co.jp/culture/2003/01/22/music/leading-the-way/|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Music: Preparing for Japan &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; The Jerusalem Post|url=https://www.jpost.com/israel-news/culture/music-preparing-for-japan-472298|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt; 

[[Осака (қала)|Осаканың]] музыкалық колледжінде «Композиция» [[Факультет|факультетін]] 1994 жылы бітіреді. Колледжде оқып жүргенде «Kansai Opera» атты [[опера театрында]] дирижёрдің қасында көмекшісі болып, [[тәжірибе]] алады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto Japanese Conductor Orchestra Conductor Classical - Otosection|url=https://otosection.com/tomomi-nishimoto-japanese-conductor-orchestra-conductor-classical/|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt; 

1996 жылы [[Ресей|Ресейдің]] [[Ленинград]] қаласына (қазіргі [[Санкт-Петербург]]) Н.А.Римский-Корсаков атындағы мемлекеттік консерваторияға опера және симфониялық дирижёрлеу кафедрасына [[профессор]], [[Дирижер|дирижёр]] [[Илья Александрович Мусинның]] сыныбына түседі және де [[Дирижер|дирижёр]] [[Виктор Федотовтың]] сыныбында білім алады. Томоми бұл шешімін былай түсіндіреді:&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Томоми Нисимото.Московская филармония|url=https://meloman.ru/performer/tomomi-nisimoto/|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Нишимото Томоми (дирижёр) &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Belarusian State Philharmonic Society|url=https://bgf.by/en/artists/nishimoto-tomomi-dirizhyor|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt; &lt;blockquote&gt;''«Жапониядан Ресейге оқуға сирек келеді. Әсіресе бұл дирижёрлікке қатысты-бұл ерекше мамандық қой. Менің таңдауыма келсек: мен Ресейдің тартымды күшін тек музыкасында ғана емес, сонымен қатар оның мәдениетінде де сезінуіммен байланыстырдым.»''&lt;/blockquote&gt;

== Шығармашылық жолы ==

* Томоми Нисимотоның негізгі кәсіби мансабы 1990-жылдардың соңынан бастап қалыптасты. 1998 жылы «Жапонияның мәдениет қызметтігі» {{Tooltip|(Bunka-chō)|Жас жапониялық әртістерге қолдау білдіретін стипендиалды программа.}} бағдарламасы аясында [[Киото]] қаласының симфониялық оркестрімен [[Жапония|Жапониядағы]] алғашқы ресми дирижëрлік дебютін жасады. Консерваторияда оқуын аяқтаған соң 2002 жылы «[[Мыңжылдық|Миллениум]]&lt;nowiki/&gt;» атты ресейлік үлкен симфониялық оркестрінің бас дирижёрі ретінде тағайындалады. 2004 жылы [[Санкт-Петербург|Санкт-Петербургтегі]] Михайлов театрында (қазіргі М.П.Мусоргский атындағы академиялық [[Опера (музыка)|опера]] және [[балет]] театры) шақырылған бас дирижёрі ретінде жұмысқа орналасып, сол жылы П.И.Чайковский қорының ресейлік симфониялық оркестрінің бас дирижёрі және көркемдік жетекшісі болады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=京都フィルハーモニー室内合奏団コンサート &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; R-INE|url=https://www.r-ine.com/100-in|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* 2000-жылдардың ортасынан бастап халықаралық деңгейде белсенді жұмыс істеп, 2004 жылы  [[Вьетнам|Вьетнамның]] [[Фукуок]] қаласында өткен 19-шы мәдениет фестивальінде дирижёрлейді. 2006 жылы Томоми [[Сазгер|композитор]] П.И.Чайковскийдің «Өмір» (''орысш. Жизнь'') атты аяқталмаған [[Симфониялық музыка|симфониясын]] [[Пëтр Климов]] жалғастырып өңделген нұсқасы бойынша Чайковский қорының орыс симфониялық [[Оркестр|оркестрімен]] Жапонияға гастрольдік-сапарлар кезінде орындады. 2007 жылдан бастап, «Брукнерхауста» (Брукнер үйінде) [[Аустрия|Аустрияда]] Брукнердің оркестрімен және [[Еуропа|Еуропада]] көптеген симфониялық оркестрлерімен: [[Монте-Карло]] филармониялық оркестрмен, [[Будапешт|Будапешттің]] филармониялық оркестрмен, [[Британ империясы|Британдық]] корольдік филармониялық оркестрмен, Джорж Энеску атындағы [[Румыния|Румынияның]] мемлекеттік симфониялық оркестрмен, [[Литва|Литваның]] және [[Латвия|Латвияның]] халықаралық симфониялық оркестрлерімен белсенді жұмыс істейді.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|title=Jerusalem Symphony Orchestra &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Tomomi Nishimoto|url=https://www.jso.co.il/en/טומומי-נישימוטו/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=チャイコフスキー：未完成交響曲「ジーズニ」 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 西本智実|url=https://www.tomomi-n.com/ja/discography/25/|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* Кейінгі жылдары [[Мажарстан|Венгрия]], [[Прага]] және [[Одесса|Одессадағы]] опера және балет театрларында өнер көрсетіп, шығармалар қатарында дәстүрлі жапондық «Но» стильіндегі Дж.Пуччинидің «[[Мадам Баттерфляй]]&lt;nowiki/&gt;» (''Көбелек аруы'') және Юкио Мисиманның пьесасы бойынша қойылған заманауи «[[Сотоба Комати]]&lt;nowiki/&gt;» {{Tooltip|(Комати және пагода)|Комати-шығармадағы әйелдің есімі, ал пагода-буддистік, индуисттік немесе даостық көп қабатты ғимарат}} опералары бар. 2008 жылы П.И.Чайковскийдің «[[Щелкунчик]]&lt;nowiki/&gt;» балетінің толық нұсқасын жапондық филармониялық оркестрімен қойылымын, ал 2009 жылы [[Токио]] қаласында [[Лондон|Лондонның]] «Royal Philarmonic Orchestra» атты ұжыммен Л.Бетховеннің «7 симфониясын» және Г.Малердің «5 симфониясын» дирижëрледі, сондай-ақ [[Будапешт]] қаласының симфониялық оркестрімен Н.Римский-Корсаковтың «[[Шехеразада]]&lt;nowiki/&gt;» симфониялық сюитасын орындап, [[Күйтабақ|күйтабаққа]] шығарманы жазып шығарды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=西本智実＆ロイヤル・フィル 東京ライヴ2009 マーラー：交響曲 第5番 ＆ ベートーヴェン：交響曲 第7番 {{!}} 西本智実|url=https://www.tomomi-n.com/ja/discography/12/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=R.コルサコフ：交響曲組曲「シェエラザード」 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 西本智実|url=https://www.tomomi-n.com/ja/discography/9/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* 2010-2011 жылдары Евгений Светланов атындағы [[Ресей]] мемлекеттік симфониялық оркестрінің шақырылған ең алғаш шетелден келген әйел дирижëрі болды. «''Tokyo FM''» радиостанциясының 40-жыл толуына орай «Тоғыз туралы аңсау» [[Ниппон Будакан]] аренасында Л.Бетховеннің әйгілі «9 симфониясын» 5000 [[Хор|хорға]] қатысушылар құрамымен орындады.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=指揮者・西本智実と5000人のリスナーがつむぐ歓喜の歌 『TOKYO FM夢の第九コンサート2013』 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 株式会社エフエム東京のプレスリリース|url=https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000311.000004829.html|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* 2012 жылдан бастап Томоми Нисимото «[[IlluminArt]]&lt;nowiki/&gt;» симфониялық оркестріне [[Продюсер|продюсерлік]] жұмыс, көркемдік жетекшісі және бас [[Дирижер|дирижёр]] лауазымдарын атқарады. Оркестр 2013 жылы [[Ватикан|Ватиканда]] өнер көрсеткен ең алғаш жапондық ұжымдардың бірі болып саналып, [[Кардинал|кардиналдың]] мессасы кезінде  қайта жанданған {{Tooltip|«Oratio»|«Oratio» - жапондық «Какурэ кириситан» (Құпия христиандықтардың) жырлары мен дұғасы.}} [[григориан әнұранының]] орындалуы шамамен 455 жылдағы алғашқысы болып саналды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=TOMOMI NISHIMOTO &amp; ILLUMINART PHILHARMONIC - i-PHENOMENON|url=https://i-phenomenon.com/tours/upcoming-tours/121-tomomi-nishimoto-illuminart-philharmonic.html|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
* 2015 жылдан бастап халықаралық концерттік қызметін кеңейтіп, мамыр айында [[Коясан будда]] орталығының құрылғанына 1200 жыл толуына арналған салтанатты концерт өткізді. Маусымда  [[Жапония]] мен [[Корея Республикасы]] арасындағы дипломатиялық қарым-қатынастардың қалыпқа келуінің 50 жылдығына орай кәріс [[Әнші|әншісі]] [[Суми Чомен]] бірге [[концерт]] өткізді. Шілдеде [[Эквадор|Эквадордың]] ұлттық симфониялық оркестрімен бірге өнер көрсетіп, cондай-ақ [[Перу]] елінің Мәдениет министрлігінің шақыруымен [[Перу]] тәуелсіздік күніне орай және [[Рио-де-Жанейро|Рио де-Жанейро]] қалалық театрында [[Бразилия|Бразилияның]] симфониялық оркестрімен [[Жапония]] мен [[Бразилия]] арасындағы дипломатиялық қарым-қатынастың орнағанына 120 жыл толуына байланысты концерттер өткізді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto (Conductor) Concert &amp; Tour History &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Concert Archives|url=https://www.concertarchives.org/bands/tomomi-nishimoto-conductor|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* 2016 жылы [[Бейжің|Пекин]] университетінің шақыруымен [[Қытай|Қытайдың]] ұлттық симфониялық және [[Шаңхай|Шанхай]] симфониялық оркестрлерімен дирижёрлік етті. [[Израиль|Израильде]] [[Иерусалим]] симфониялық оркестрмен өнер көрсетіп, концертті тікелей эфирде барлық елде «KoHaMusica FM» радиостанциясында қосты. 2017 жылы [[Токио|Токиода]] «Opera Palace» жаңа ұлттық [[Опера (музыка)|опера]] театрда Сергей Прокофьевтің «Ромео мен Джульетта» екі актілі спектакльдің сахналық қойылымының көркемдік жетекшісі және дирижёрі болды. 2018 жылы «[[IlluminArt]]&lt;nowiki/&gt;» оркестрімен [[Қытай]] елінің жеті қаласына концерттік сапарлар ұйымдастырды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=イルミナート合唱団 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; IlluminArt Philharmonic Orchestra|url=http://chorus.illuminart-phil.com/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=やっと自分のペースつかみました　西本智実、不惑の指揮 - 日本経済新聞|url=https://www.nikkei.com/article/DGXBZO56879340S3A700C1000000/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

* Кейінгі жылдары халықаралық мәдени жобаларға қатысып, 2019 жылы «Zweites Deutsches Fernsehen» (''Екінші Неміс Телеарнасы'') мәдениеттік жобасында халықаралық аренада белсенді жұмыс істеп жүрген «Көшбасшы әйел» ретінде аталды. 2021 жылы [[Хиросима]] университетінің арнайы профессоры болды және «Tokio-die stadtkultur von morgen» (''Токио-ертеңгі күннің қалалық мәдениеті'') [[Немісше Уикипедия|неміс]]-[[Французша Уикипедия|француз]] документалды фильмінің қатысушысы болды. 2024 жылы [[Осака (қала)|Осака]]-[[Кансай]] әлемдік көрмесінде [[Италиян тілі|итальян]] павильонының [[Елші|елшісі]] болып тағайындалды.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tokio - Die Stadtkultur von morgen D, 2021 Streams, TV-Termine, News, DVDs TV Wunschliste|url=https://www.wunschliste.de/spielfilm/tokio-die-stadtkultur-von-morgen|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=リーディング・ウーマン（Leading Woman）で紹介されています。 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 西本智実|url=https://www.tomomi-n.com/ja/news/article/77/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

== Қоғамдық және білім беру қызметі ==

* 2007 жылы Дүниежүзілік экономиялық форумының «Young Global Leaders» (''Жас'' ''Жаһандық Көшбасшылары'') атағына ие болады. Ол американдық қорлардан стипендия алып, [[Гарвард Кеннеди]] мектебінде білім алып, бірқатар оқу орындарында шақырылған [[профессор]] ретінде дәріс оқып, сонымен қоса «Тойо Бунко» [[Мұражай|мұражайының]] консультативтік кеңесінде қызмет атқарады.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; World Economic Forum|url=https://www.weforum.org/people/tomomi-nishimoto/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Марапаттары және танылуы ==

* 1997 жылы Осака префектурасының мәдениет қайраткерлеріне арналған сыйлықтың иегері;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* 1999 жылы «Idemitsu» жапондық жүлдесінің жас және болашағы зор музыкант ретінде иегері;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
* 2004 жылы «Newsweek Japan» журналындағы «Әлем құрметтейтін 100 жапондықтар» тізіміне қосылады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 2009 жылы «Best dresser award» (''Үздік киім сыйлығы'') иегері болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ベストドレッサー賞、第38回（2009年）インターナショナル部門受賞しました。 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 西本智実|url=https://www.tomomi-n.com/ja/news/article/399/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* Оның 2015 жылғы «For Sennuyuji Temple Sound Stage: East Meets West» (''Сэнню-дзи храмының сахнасы: Батыс пен Шығыс музыкада көріседі'') және 2013 жылғы «Toji Otobutai» (''То-дзи храмындағы музыкалық сахна'') деген авторлық туындылары АҚШ кинофестивальдерінде және Дүниежүзілік медиафестивальдерінде бірнеше беделді халықаралық марапаттарға ие болды.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* 2014 жылы Ватиканда «Pro Musica e Arte Sacra» (''Кәсіби'' ''Музыка мен Қасиетті Өнер'') қорының құрметті сыйлығымен марапатталып, тарихтағы осы марапаттың ең жас иегері болды.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

== Дискография ==

* ''2000 ж. – С.Прокофьев «Ромео мен Джульетта» (Жапония филармониялық оркестрі)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto – Romeo And Juliet – CD (Album, Stereo), 2000 [r20587324] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/20587324-Tomomi-Nishimoto-Romeo-And-Juliet|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* ''2002 ж. – П.Чайковский «Патетическая, 6 симфония»; «Спящая красавица» (Ресейдің үлкен симфониялық оркестрі, Миллениум)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto, Russian Bolshoi Symphony Orchestra &quot;Millenium&quot;, Tchaikovsky – Symphony No.6 &quot;Pathétique&quot;, &quot;The Sleeping Beauty&quot; – CD (Album), 2002 [r24603209] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/24603209-Tomomi-Nishimoto-Russian-Bolshoi-Symphony-Orchestra-Millenium-Tchaikovsky-Symphony-No6-Pathétique-T|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* ''2008 ж. – А.Дворжак «Из нового света, 9 симфония, ми минор, соч. 95» (Будапешт филармониялық оркестрі)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dvořák - Tomomi Nishimoto Conducting Budapest Philharmonic Orchestra – Symphony No.9 In E Minor, Op. 95, &quot;From The New World&quot; – CD (Album), 2008 [r18366367] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/18366367-Dvořák-Tomomi-Nishimoto-Conducting-Budapest-Philharmonic-Orchestra-Symphony-No9-In-E-Minor-Op-95-F|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* ''2010 ж. – «Ностальгия» (Будапешт филармониялық оркестрі)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto Conducting The Budapest Philharmonic Orchestra – Nostalgie – CD (Album, Stereo), 2010 [r31964933] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/31964933-Tomomi-Nishimoto-Conducting-The-Budapest-Philharmonic-Orchestra-Nostalgie|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* ''2011 ж. – Дж.Верди «Реквием» (Nordwestdeutsche Philharmonie)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Verdi - Nordwestdeutsche Philharmonie, Verdi Concert Choir Japan, Tomomi Nishimoto, Tsutomu Matsumura, K.C.O.V. Amsterdam, Bilyana Danailova, Alla Gorobchenko, Mark Fowler, Vesselin Stoykov – Requiem – CD (), [r28121077] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/28121077-Verdi-Nordwestdeutsche-Philharmonie-Verdi-Concert-Choir-Japan-Tomomi-Nishimoto-Tsutomu-Matsumura-KCO|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* ''2014 ж. – (Жапония филармониялық оркестрі)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto, Keisuke Toyama, Japan Philharmonic Orchestra – 組曲 宿命 – CD (Album, Stereo), 2014 [r25827694] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/25827694-Tomomi-Nishimoto-Keisuke-Toyama-Japan-Philharmonic-Orchestra-組曲-宿命|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

== Әдебиет ==

# Д.М. Женщины-дирижеры — в оркестрах стран мира. — М.: КнигИздат, 2023. – 274 с. Тираж 116.&lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-4492-0528-5&lt;/nowiki&gt;.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>4c9dnzt0h7qrfe3my1x7wxnz95216mh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591535</id>
      <parentid>3591534</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T02:02:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Жапония музыканттары|Жапония музыканттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3591535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24393" sha1="pbc6x0p5jrxevzm71xa6dvg77zp0mi0" xml:space="preserve">{{Музыкант
 |Есімі                = Томоми Нисимото
 |Шынайы есімі         =  西本智実（にしもと ともみ）
 |Сурет                = 
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 
 |Фон                  = non_performing_personnel
 |Туған кездегі есімі  = Томоми Нисимото
 |Толық аты            = 
 |Туған күні           = 22.04.1970
 |Туған жері           = [[Осака]]
 |Қайтыс болған күні   = 
 |Қайтыс болған жері   = 
 |Белсенділік жылдары  = 1998 жылдан бастап
 |Мемлекет             = {{Байрақ|Жапония}}
 |Мамандықтары         = [[Дирижер]], продюсер, профессор, сазгер, елші
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = фортепиано
 |Жанрлары             = Классикалық және фольклорлы музыка
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = «IlluminArt» симфониялық оркестрі 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = 
 |Марапаттары          = «Idemitsu» жүлдесі, «Pro Musica e Arte Sacra» қорының сыйлығы, «Newsweek Japan» журналы «Әлем құрметтейтін 100 жапондықтар»
 |Сайты                = [https://www.tomomi-n.com/en/ Томоми Нисимото ресми сайты]
 |Commons              =
}}
'''Томоми Нисимото''' ([[Жапон тілі|жапон]]. ''西本智実;'' [[22 сәуір]] [[1970 жыл|1970]], [[Осака (қала)|Осака]], [[Жапония]]) — [[Жапондар|жапондық]] [[Дирижер|әйел дирижёр]], [[сазгер]], [[профессор]], [[елші]], «Әлем құрметтейтін 100 жапондықтар» тізіміне енген [[тұлға]] және «[[IlluminArt]]&lt;nowiki/&gt;» [[Симфониялық оркестр|симфониялық оркестрінің]] көркемдік жетекшісі.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Profile &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Tomomi Nishimoto|url=https://www.tomomi-n.com/en/profile/|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны және білімі ==
Томоми Нисимото [[22 сәуір|22 сәуірде]] [[1970 жыл|1970 жылы]] [[Жапония|Жапонияның]] [[Осака (қала)|Осака қаласында]] дүниеге келген. Үш жасында анасынан [[Фортепиано|фортепианода]] ойнауды үйреніп, оның ықпалы арқасында болашақта [[Дирижер|дирижёр]] болуды армандады. [[Балалық шақ|Балалық шағында]] шетелдік [[Музыка|музыканы]] жиі тыңдап жүретін, сондай-ақ орыс шығармаларын да тыңдаған.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|title=Leading the way - The Japan Times|url=https://www.japantimes.co.jp/culture/2003/01/22/music/leading-the-way/|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Music: Preparing for Japan &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; The Jerusalem Post|url=https://www.jpost.com/israel-news/culture/music-preparing-for-japan-472298|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt; 

[[Осака (қала)|Осаканың]] музыкалық колледжінде «Композиция» [[Факультет|факультетін]] 1994 жылы бітіреді. Колледжде оқып жүргенде «Kansai Opera» атты [[опера театрында]] дирижёрдің қасында көмекшісі болып, [[тәжірибе]] алады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto Japanese Conductor Orchestra Conductor Classical - Otosection|url=https://otosection.com/tomomi-nishimoto-japanese-conductor-orchestra-conductor-classical/|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt; 

1996 жылы [[Ресей|Ресейдің]] [[Ленинград]] қаласына (қазіргі [[Санкт-Петербург]]) Н.А.Римский-Корсаков атындағы мемлекеттік консерваторияға опера және симфониялық дирижёрлеу кафедрасына [[профессор]], [[Дирижер|дирижёр]] [[Илья Александрович Мусинның]] сыныбына түседі және де [[Дирижер|дирижёр]] [[Виктор Федотовтың]] сыныбында білім алады. Томоми бұл шешімін былай түсіндіреді:&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Томоми Нисимото.Московская филармония|url=https://meloman.ru/performer/tomomi-nisimoto/|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Нишимото Томоми (дирижёр) &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Belarusian State Philharmonic Society|url=https://bgf.by/en/artists/nishimoto-tomomi-dirizhyor|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt; &lt;blockquote&gt;''«Жапониядан Ресейге оқуға сирек келеді. Әсіресе бұл дирижёрлікке қатысты-бұл ерекше мамандық қой. Менің таңдауыма келсек: мен Ресейдің тартымды күшін тек музыкасында ғана емес, сонымен қатар оның мәдениетінде де сезінуіммен байланыстырдым.»''&lt;/blockquote&gt;

== Шығармашылық жолы ==

* Томоми Нисимотоның негізгі кәсіби мансабы 1990-жылдардың соңынан бастап қалыптасты. 1998 жылы «Жапонияның мәдениет қызметтігі» {{Tooltip|(Bunka-chō)|Жас жапониялық әртістерге қолдау білдіретін стипендиалды программа.}} бағдарламасы аясында [[Киото]] қаласының симфониялық оркестрімен [[Жапония|Жапониядағы]] алғашқы ресми дирижëрлік дебютін жасады. Консерваторияда оқуын аяқтаған соң 2002 жылы «[[Мыңжылдық|Миллениум]]&lt;nowiki/&gt;» атты ресейлік үлкен симфониялық оркестрінің бас дирижёрі ретінде тағайындалады. 2004 жылы [[Санкт-Петербург|Санкт-Петербургтегі]] Михайлов театрында (қазіргі М.П.Мусоргский атындағы академиялық [[Опера (музыка)|опера]] және [[балет]] театры) шақырылған бас дирижёрі ретінде жұмысқа орналасып, сол жылы П.И.Чайковский қорының ресейлік симфониялық оркестрінің бас дирижёрі және көркемдік жетекшісі болады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=京都フィルハーモニー室内合奏団コンサート &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; R-INE|url=https://www.r-ine.com/100-in|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* 2000-жылдардың ортасынан бастап халықаралық деңгейде белсенді жұмыс істеп, 2004 жылы  [[Вьетнам|Вьетнамның]] [[Фукуок]] қаласында өткен 19-шы мәдениет фестивальінде дирижёрлейді. 2006 жылы Томоми [[Сазгер|композитор]] П.И.Чайковскийдің «Өмір» (''орысш. Жизнь'') атты аяқталмаған [[Симфониялық музыка|симфониясын]] [[Пëтр Климов]] жалғастырып өңделген нұсқасы бойынша Чайковский қорының орыс симфониялық [[Оркестр|оркестрімен]] Жапонияға гастрольдік-сапарлар кезінде орындады. 2007 жылдан бастап, «Брукнерхауста» (Брукнер үйінде) [[Аустрия|Аустрияда]] Брукнердің оркестрімен және [[Еуропа|Еуропада]] көптеген симфониялық оркестрлерімен: [[Монте-Карло]] филармониялық оркестрмен, [[Будапешт|Будапешттің]] филармониялық оркестрмен, [[Британ империясы|Британдық]] корольдік филармониялық оркестрмен, Джорж Энеску атындағы [[Румыния|Румынияның]] мемлекеттік симфониялық оркестрмен, [[Литва|Литваның]] және [[Латвия|Латвияның]] халықаралық симфониялық оркестрлерімен белсенді жұмыс істейді.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|title=Jerusalem Symphony Orchestra &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Tomomi Nishimoto|url=https://www.jso.co.il/en/טומומי-נישימוטו/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=チャイコフスキー：未完成交響曲「ジーズニ」 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 西本智実|url=https://www.tomomi-n.com/ja/discography/25/|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* Кейінгі жылдары [[Мажарстан|Венгрия]], [[Прага]] және [[Одесса|Одессадағы]] опера және балет театрларында өнер көрсетіп, шығармалар қатарында дәстүрлі жапондық «Но» стильіндегі Дж.Пуччинидің «[[Мадам Баттерфляй]]&lt;nowiki/&gt;» (''Көбелек аруы'') және Юкио Мисиманның пьесасы бойынша қойылған заманауи «[[Сотоба Комати]]&lt;nowiki/&gt;» {{Tooltip|(Комати және пагода)|Комати-шығармадағы әйелдің есімі, ал пагода-буддистік, индуисттік немесе даостық көп қабатты ғимарат}} опералары бар. 2008 жылы П.И.Чайковскийдің «[[Щелкунчик]]&lt;nowiki/&gt;» балетінің толық нұсқасын жапондық филармониялық оркестрімен қойылымын, ал 2009 жылы [[Токио]] қаласында [[Лондон|Лондонның]] «Royal Philarmonic Orchestra» атты ұжыммен Л.Бетховеннің «7 симфониясын» және Г.Малердің «5 симфониясын» дирижëрледі, сондай-ақ [[Будапешт]] қаласының симфониялық оркестрімен Н.Римский-Корсаковтың «[[Шехеразада]]&lt;nowiki/&gt;» симфониялық сюитасын орындап, [[Күйтабақ|күйтабаққа]] шығарманы жазып шығарды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=西本智実＆ロイヤル・フィル 東京ライヴ2009 マーラー：交響曲 第5番 ＆ ベートーヴェン：交響曲 第7番 {{!}} 西本智実|url=https://www.tomomi-n.com/ja/discography/12/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=R.コルサコフ：交響曲組曲「シェエラザード」 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 西本智実|url=https://www.tomomi-n.com/ja/discography/9/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* 2010-2011 жылдары Евгений Светланов атындағы [[Ресей]] мемлекеттік симфониялық оркестрінің шақырылған ең алғаш шетелден келген әйел дирижëрі болды. «''Tokyo FM''» радиостанциясының 40-жыл толуына орай «Тоғыз туралы аңсау» [[Ниппон Будакан]] аренасында Л.Бетховеннің әйгілі «9 симфониясын» 5000 [[Хор|хорға]] қатысушылар құрамымен орындады.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=指揮者・西本智実と5000人のリスナーがつむぐ歓喜の歌 『TOKYO FM夢の第九コンサート2013』 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 株式会社エフエム東京のプレスリリース|url=https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000311.000004829.html|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* 2012 жылдан бастап Томоми Нисимото «[[IlluminArt]]&lt;nowiki/&gt;» симфониялық оркестріне [[Продюсер|продюсерлік]] жұмыс, көркемдік жетекшісі және бас [[Дирижер|дирижёр]] лауазымдарын атқарады. Оркестр 2013 жылы [[Ватикан|Ватиканда]] өнер көрсеткен ең алғаш жапондық ұжымдардың бірі болып саналып, [[Кардинал|кардиналдың]] мессасы кезінде  қайта жанданған {{Tooltip|«Oratio»|«Oratio» - жапондық «Какурэ кириситан» (Құпия христиандықтардың) жырлары мен дұғасы.}} [[григориан әнұранының]] орындалуы шамамен 455 жылдағы алғашқысы болып саналды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=TOMOMI NISHIMOTO &amp; ILLUMINART PHILHARMONIC - i-PHENOMENON|url=https://i-phenomenon.com/tours/upcoming-tours/121-tomomi-nishimoto-illuminart-philharmonic.html|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
* 2015 жылдан бастап халықаралық концерттік қызметін кеңейтіп, мамыр айында [[Коясан будда]] орталығының құрылғанына 1200 жыл толуына арналған салтанатты концерт өткізді. Маусымда  [[Жапония]] мен [[Корея Республикасы]] арасындағы дипломатиялық қарым-қатынастардың қалыпқа келуінің 50 жылдығына орай кәріс [[Әнші|әншісі]] [[Суми Чомен]] бірге [[концерт]] өткізді. Шілдеде [[Эквадор|Эквадордың]] ұлттық симфониялық оркестрімен бірге өнер көрсетіп, cондай-ақ [[Перу]] елінің Мәдениет министрлігінің шақыруымен [[Перу]] тәуелсіздік күніне орай және [[Рио-де-Жанейро|Рио де-Жанейро]] қалалық театрында [[Бразилия|Бразилияның]] симфониялық оркестрімен [[Жапония]] мен [[Бразилия]] арасындағы дипломатиялық қарым-қатынастың орнағанына 120 жыл толуына байланысты концерттер өткізді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto (Conductor) Concert &amp; Tour History &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Concert Archives|url=https://www.concertarchives.org/bands/tomomi-nishimoto-conductor|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* 2016 жылы [[Бейжің|Пекин]] университетінің шақыруымен [[Қытай|Қытайдың]] ұлттық симфониялық және [[Шаңхай|Шанхай]] симфониялық оркестрлерімен дирижёрлік етті. [[Израиль|Израильде]] [[Иерусалим]] симфониялық оркестрмен өнер көрсетіп, концертті тікелей эфирде барлық елде «KoHaMusica FM» радиостанциясында қосты. 2017 жылы [[Токио|Токиода]] «Opera Palace» жаңа ұлттық [[Опера (музыка)|опера]] театрда Сергей Прокофьевтің «Ромео мен Джульетта» екі актілі спектакльдің сахналық қойылымының көркемдік жетекшісі және дирижёрі болды. 2018 жылы «[[IlluminArt]]&lt;nowiki/&gt;» оркестрімен [[Қытай]] елінің жеті қаласына концерттік сапарлар ұйымдастырды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=イルミナート合唱団 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; IlluminArt Philharmonic Orchestra|url=http://chorus.illuminart-phil.com/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=やっと自分のペースつかみました　西本智実、不惑の指揮 - 日本経済新聞|url=https://www.nikkei.com/article/DGXBZO56879340S3A700C1000000/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

* Кейінгі жылдары халықаралық мәдени жобаларға қатысып, 2019 жылы «Zweites Deutsches Fernsehen» (''Екінші Неміс Телеарнасы'') мәдениеттік жобасында халықаралық аренада белсенді жұмыс істеп жүрген «Көшбасшы әйел» ретінде аталды. 2021 жылы [[Хиросима]] университетінің арнайы профессоры болды және «Tokio-die stadtkultur von morgen» (''Токио-ертеңгі күннің қалалық мәдениеті'') [[Немісше Уикипедия|неміс]]-[[Французша Уикипедия|француз]] документалды фильмінің қатысушысы болды. 2024 жылы [[Осака (қала)|Осака]]-[[Кансай]] әлемдік көрмесінде [[Италиян тілі|итальян]] павильонының [[Елші|елшісі]] болып тағайындалды.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tokio - Die Stadtkultur von morgen D, 2021 Streams, TV-Termine, News, DVDs TV Wunschliste|url=https://www.wunschliste.de/spielfilm/tokio-die-stadtkultur-von-morgen|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=リーディング・ウーマン（Leading Woman）で紹介されています。 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 西本智実|url=https://www.tomomi-n.com/ja/news/article/77/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

== Қоғамдық және білім беру қызметі ==

* 2007 жылы Дүниежүзілік экономиялық форумының «Young Global Leaders» (''Жас'' ''Жаһандық Көшбасшылары'') атағына ие болады. Ол американдық қорлардан стипендия алып, [[Гарвард Кеннеди]] мектебінде білім алып, бірқатар оқу орындарында шақырылған [[профессор]] ретінде дәріс оқып, сонымен қоса «Тойо Бунко» [[Мұражай|мұражайының]] консультативтік кеңесінде қызмет атқарады.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; World Economic Forum|url=https://www.weforum.org/people/tomomi-nishimoto/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Марапаттары және танылуы ==

* 1997 жылы Осака префектурасының мәдениет қайраткерлеріне арналған сыйлықтың иегері;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* 1999 жылы «Idemitsu» жапондық жүлдесінің жас және болашағы зор музыкант ретінде иегері;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
* 2004 жылы «Newsweek Japan» журналындағы «Әлем құрметтейтін 100 жапондықтар» тізіміне қосылады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 2009 жылы «Best dresser award» (''Үздік киім сыйлығы'') иегері болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ベストドレッサー賞、第38回（2009年）インターナショナル部門受賞しました。 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 西本智実|url=https://www.tomomi-n.com/ja/news/article/399/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* Оның 2015 жылғы «For Sennuyuji Temple Sound Stage: East Meets West» (''Сэнню-дзи храмының сахнасы: Батыс пен Шығыс музыкада көріседі'') және 2013 жылғы «Toji Otobutai» (''То-дзи храмындағы музыкалық сахна'') деген авторлық туындылары АҚШ кинофестивальдерінде және Дүниежүзілік медиафестивальдерінде бірнеше беделді халықаралық марапаттарға ие болды.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* 2014 жылы Ватиканда «Pro Musica e Arte Sacra» (''Кәсіби'' ''Музыка мен Қасиетті Өнер'') қорының құрметті сыйлығымен марапатталып, тарихтағы осы марапаттың ең жас иегері болды.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

== Дискография ==

* ''2000 ж. – С.Прокофьев «Ромео мен Джульетта» (Жапония филармониялық оркестрі)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto – Romeo And Juliet – CD (Album, Stereo), 2000 [r20587324] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/20587324-Tomomi-Nishimoto-Romeo-And-Juliet|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* ''2002 ж. – П.Чайковский «Патетическая, 6 симфония»; «Спящая красавица» (Ресейдің үлкен симфониялық оркестрі, Миллениум)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto, Russian Bolshoi Symphony Orchestra &quot;Millenium&quot;, Tchaikovsky – Symphony No.6 &quot;Pathétique&quot;, &quot;The Sleeping Beauty&quot; – CD (Album), 2002 [r24603209] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/24603209-Tomomi-Nishimoto-Russian-Bolshoi-Symphony-Orchestra-Millenium-Tchaikovsky-Symphony-No6-Pathétique-T|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* ''2008 ж. – А.Дворжак «Из нового света, 9 симфония, ми минор, соч. 95» (Будапешт филармониялық оркестрі)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dvořák - Tomomi Nishimoto Conducting Budapest Philharmonic Orchestra – Symphony No.9 In E Minor, Op. 95, &quot;From The New World&quot; – CD (Album), 2008 [r18366367] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/18366367-Dvořák-Tomomi-Nishimoto-Conducting-Budapest-Philharmonic-Orchestra-Symphony-No9-In-E-Minor-Op-95-F|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* ''2010 ж. – «Ностальгия» (Будапешт филармониялық оркестрі)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto Conducting The Budapest Philharmonic Orchestra – Nostalgie – CD (Album, Stereo), 2010 [r31964933] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/31964933-Tomomi-Nishimoto-Conducting-The-Budapest-Philharmonic-Orchestra-Nostalgie|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* ''2011 ж. – Дж.Верди «Реквием» (Nordwestdeutsche Philharmonie)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Verdi - Nordwestdeutsche Philharmonie, Verdi Concert Choir Japan, Tomomi Nishimoto, Tsutomu Matsumura, K.C.O.V. Amsterdam, Bilyana Danailova, Alla Gorobchenko, Mark Fowler, Vesselin Stoykov – Requiem – CD (), [r28121077] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/28121077-Verdi-Nordwestdeutsche-Philharmonie-Verdi-Concert-Choir-Japan-Tomomi-Nishimoto-Tsutomu-Matsumura-KCO|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* ''2014 ж. – (Жапония филармониялық оркестрі)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto, Keisuke Toyama, Japan Philharmonic Orchestra – 組曲 宿命 – CD (Album, Stereo), 2014 [r25827694] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/25827694-Tomomi-Nishimoto-Keisuke-Toyama-Japan-Philharmonic-Orchestra-組曲-宿命|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

== Әдебиет ==

# Д.М. Женщины-дирижеры — в оркестрах стран мира. — М.: КнигИздат, 2023. – 274 с. Тираж 116.&lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-4492-0528-5&lt;/nowiki&gt;.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Жапония музыканттары]]</text>
      <sha1>pbc6x0p5jrxevzm71xa6dvg77zp0mi0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591536</id>
      <parentid>3591535</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T02:04:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <comment>+[[Санат:Жапония тұлғалары]]; +[[Санат:Жапония дирижёрлері]] ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3591536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24495" sha1="e3rjo4ah9lcd341bhr2ej91yv6fvgul" xml:space="preserve">{{Музыкант
 |Есімі                = Томоми Нисимото
 |Шынайы есімі         =  西本智実（にしもと ともみ）
 |Сурет                = 
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 
 |Фон                  = non_performing_personnel
 |Туған кездегі есімі  = Томоми Нисимото
 |Толық аты            = 
 |Туған күні           = 22.04.1970
 |Туған жері           = [[Осака]]
 |Қайтыс болған күні   = 
 |Қайтыс болған жері   = 
 |Белсенділік жылдары  = 1998 жылдан бастап
 |Мемлекет             = {{Байрақ|Жапония}}
 |Мамандықтары         = [[Дирижер]], продюсер, профессор, сазгер, елші
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = фортепиано
 |Жанрлары             = Классикалық және фольклорлы музыка
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = «IlluminArt» симфониялық оркестрі 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = 
 |Марапаттары          = «Idemitsu» жүлдесі, «Pro Musica e Arte Sacra» қорының сыйлығы, «Newsweek Japan» журналы «Әлем құрметтейтін 100 жапондықтар»
 |Сайты                = [https://www.tomomi-n.com/en/ Томоми Нисимото ресми сайты]
 |Commons              =
}}
'''Томоми Нисимото''' ([[Жапон тілі|жапон]]. ''西本智実;'' [[22 сәуір]] [[1970 жыл|1970]], [[Осака (қала)|Осака]], [[Жапония]]) — [[Жапондар|жапондық]] [[Дирижер|әйел дирижёр]], [[сазгер]], [[профессор]], [[елші]], «Әлем құрметтейтін 100 жапондықтар» тізіміне енген [[тұлға]] және «[[IlluminArt]]&lt;nowiki/&gt;» [[Симфониялық оркестр|симфониялық оркестрінің]] көркемдік жетекшісі.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Profile &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Tomomi Nishimoto|url=https://www.tomomi-n.com/en/profile/|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны және білімі ==
Томоми Нисимото [[22 сәуір|22 сәуірде]] [[1970 жыл|1970 жылы]] [[Жапония|Жапонияның]] [[Осака (қала)|Осака қаласында]] дүниеге келген. Үш жасында анасынан [[Фортепиано|фортепианода]] ойнауды үйреніп, оның ықпалы арқасында болашақта [[Дирижер|дирижёр]] болуды армандады. [[Балалық шақ|Балалық шағында]] шетелдік [[Музыка|музыканы]] жиі тыңдап жүретін, сондай-ақ орыс шығармаларын да тыңдаған.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|title=Leading the way - The Japan Times|url=https://www.japantimes.co.jp/culture/2003/01/22/music/leading-the-way/|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Music: Preparing for Japan &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; The Jerusalem Post|url=https://www.jpost.com/israel-news/culture/music-preparing-for-japan-472298|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt; 

[[Осака (қала)|Осаканың]] музыкалық колледжінде «Композиция» [[Факультет|факультетін]] 1994 жылы бітіреді. Колледжде оқып жүргенде «Kansai Opera» атты [[опера театрында]] дирижёрдің қасында көмекшісі болып, [[тәжірибе]] алады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto Japanese Conductor Orchestra Conductor Classical - Otosection|url=https://otosection.com/tomomi-nishimoto-japanese-conductor-orchestra-conductor-classical/|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt; 

1996 жылы [[Ресей|Ресейдің]] [[Ленинград]] қаласына (қазіргі [[Санкт-Петербург]]) Н.А.Римский-Корсаков атындағы мемлекеттік консерваторияға опера және симфониялық дирижёрлеу кафедрасына [[профессор]], [[Дирижер|дирижёр]] [[Илья Александрович Мусинның]] сыныбына түседі және де [[Дирижер|дирижёр]] [[Виктор Федотовтың]] сыныбында білім алады. Томоми бұл шешімін былай түсіндіреді:&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Томоми Нисимото.Московская филармония|url=https://meloman.ru/performer/tomomi-nisimoto/|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Нишимото Томоми (дирижёр) &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Belarusian State Philharmonic Society|url=https://bgf.by/en/artists/nishimoto-tomomi-dirizhyor|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt; &lt;blockquote&gt;''«Жапониядан Ресейге оқуға сирек келеді. Әсіресе бұл дирижёрлікке қатысты-бұл ерекше мамандық қой. Менің таңдауыма келсек: мен Ресейдің тартымды күшін тек музыкасында ғана емес, сонымен қатар оның мәдениетінде де сезінуіммен байланыстырдым.»''&lt;/blockquote&gt;

== Шығармашылық жолы ==

* Томоми Нисимотоның негізгі кәсіби мансабы 1990-жылдардың соңынан бастап қалыптасты. 1998 жылы «Жапонияның мәдениет қызметтігі» {{Tooltip|(Bunka-chō)|Жас жапониялық әртістерге қолдау білдіретін стипендиалды программа.}} бағдарламасы аясында [[Киото]] қаласының симфониялық оркестрімен [[Жапония|Жапониядағы]] алғашқы ресми дирижëрлік дебютін жасады. Консерваторияда оқуын аяқтаған соң 2002 жылы «[[Мыңжылдық|Миллениум]]&lt;nowiki/&gt;» атты ресейлік үлкен симфониялық оркестрінің бас дирижёрі ретінде тағайындалады. 2004 жылы [[Санкт-Петербург|Санкт-Петербургтегі]] Михайлов театрында (қазіргі М.П.Мусоргский атындағы академиялық [[Опера (музыка)|опера]] және [[балет]] театры) шақырылған бас дирижёрі ретінде жұмысқа орналасып, сол жылы П.И.Чайковский қорының ресейлік симфониялық оркестрінің бас дирижёрі және көркемдік жетекшісі болады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=京都フィルハーモニー室内合奏団コンサート &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; R-INE|url=https://www.r-ine.com/100-in|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* 2000-жылдардың ортасынан бастап халықаралық деңгейде белсенді жұмыс істеп, 2004 жылы  [[Вьетнам|Вьетнамның]] [[Фукуок]] қаласында өткен 19-шы мәдениет фестивальінде дирижёрлейді. 2006 жылы Томоми [[Сазгер|композитор]] П.И.Чайковскийдің «Өмір» (''орысш. Жизнь'') атты аяқталмаған [[Симфониялық музыка|симфониясын]] [[Пëтр Климов]] жалғастырып өңделген нұсқасы бойынша Чайковский қорының орыс симфониялық [[Оркестр|оркестрімен]] Жапонияға гастрольдік-сапарлар кезінде орындады. 2007 жылдан бастап, «Брукнерхауста» (Брукнер үйінде) [[Аустрия|Аустрияда]] Брукнердің оркестрімен және [[Еуропа|Еуропада]] көптеген симфониялық оркестрлерімен: [[Монте-Карло]] филармониялық оркестрмен, [[Будапешт|Будапешттің]] филармониялық оркестрмен, [[Британ империясы|Британдық]] корольдік филармониялық оркестрмен, Джорж Энеску атындағы [[Румыния|Румынияның]] мемлекеттік симфониялық оркестрмен, [[Литва|Литваның]] және [[Латвия|Латвияның]] халықаралық симфониялық оркестрлерімен белсенді жұмыс істейді.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|title=Jerusalem Symphony Orchestra &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Tomomi Nishimoto|url=https://www.jso.co.il/en/טומומי-נישימוטו/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=チャイコフスキー：未完成交響曲「ジーズニ」 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 西本智実|url=https://www.tomomi-n.com/ja/discography/25/|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* Кейінгі жылдары [[Мажарстан|Венгрия]], [[Прага]] және [[Одесса|Одессадағы]] опера және балет театрларында өнер көрсетіп, шығармалар қатарында дәстүрлі жапондық «Но» стильіндегі Дж.Пуччинидің «[[Мадам Баттерфляй]]&lt;nowiki/&gt;» (''Көбелек аруы'') және Юкио Мисиманның пьесасы бойынша қойылған заманауи «[[Сотоба Комати]]&lt;nowiki/&gt;» {{Tooltip|(Комати және пагода)|Комати-шығармадағы әйелдің есімі, ал пагода-буддистік, индуисттік немесе даостық көп қабатты ғимарат}} опералары бар. 2008 жылы П.И.Чайковскийдің «[[Щелкунчик]]&lt;nowiki/&gt;» балетінің толық нұсқасын жапондық филармониялық оркестрімен қойылымын, ал 2009 жылы [[Токио]] қаласында [[Лондон|Лондонның]] «Royal Philarmonic Orchestra» атты ұжыммен Л.Бетховеннің «7 симфониясын» және Г.Малердің «5 симфониясын» дирижëрледі, сондай-ақ [[Будапешт]] қаласының симфониялық оркестрімен Н.Римский-Корсаковтың «[[Шехеразада]]&lt;nowiki/&gt;» симфониялық сюитасын орындап, [[Күйтабақ|күйтабаққа]] шығарманы жазып шығарды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=西本智実＆ロイヤル・フィル 東京ライヴ2009 マーラー：交響曲 第5番 ＆ ベートーヴェン：交響曲 第7番 {{!}} 西本智実|url=https://www.tomomi-n.com/ja/discography/12/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=R.コルサコフ：交響曲組曲「シェエラザード」 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 西本智実|url=https://www.tomomi-n.com/ja/discography/9/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* 2010-2011 жылдары Евгений Светланов атындағы [[Ресей]] мемлекеттік симфониялық оркестрінің шақырылған ең алғаш шетелден келген әйел дирижëрі болды. «''Tokyo FM''» радиостанциясының 40-жыл толуына орай «Тоғыз туралы аңсау» [[Ниппон Будакан]] аренасында Л.Бетховеннің әйгілі «9 симфониясын» 5000 [[Хор|хорға]] қатысушылар құрамымен орындады.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=指揮者・西本智実と5000人のリスナーがつむぐ歓喜の歌 『TOKYO FM夢の第九コンサート2013』 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 株式会社エフエム東京のプレスリリース|url=https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000311.000004829.html|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* 2012 жылдан бастап Томоми Нисимото «[[IlluminArt]]&lt;nowiki/&gt;» симфониялық оркестріне [[Продюсер|продюсерлік]] жұмыс, көркемдік жетекшісі және бас [[Дирижер|дирижёр]] лауазымдарын атқарады. Оркестр 2013 жылы [[Ватикан|Ватиканда]] өнер көрсеткен ең алғаш жапондық ұжымдардың бірі болып саналып, [[Кардинал|кардиналдың]] мессасы кезінде  қайта жанданған {{Tooltip|«Oratio»|«Oratio» - жапондық «Какурэ кириситан» (Құпия христиандықтардың) жырлары мен дұғасы.}} [[григориан әнұранының]] орындалуы шамамен 455 жылдағы алғашқысы болып саналды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=TOMOMI NISHIMOTO &amp; ILLUMINART PHILHARMONIC - i-PHENOMENON|url=https://i-phenomenon.com/tours/upcoming-tours/121-tomomi-nishimoto-illuminart-philharmonic.html|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
* 2015 жылдан бастап халықаралық концерттік қызметін кеңейтіп, мамыр айында [[Коясан будда]] орталығының құрылғанына 1200 жыл толуына арналған салтанатты концерт өткізді. Маусымда  [[Жапония]] мен [[Корея Республикасы]] арасындағы дипломатиялық қарым-қатынастардың қалыпқа келуінің 50 жылдығына орай кәріс [[Әнші|әншісі]] [[Суми Чомен]] бірге [[концерт]] өткізді. Шілдеде [[Эквадор|Эквадордың]] ұлттық симфониялық оркестрімен бірге өнер көрсетіп, cондай-ақ [[Перу]] елінің Мәдениет министрлігінің шақыруымен [[Перу]] тәуелсіздік күніне орай және [[Рио-де-Жанейро|Рио де-Жанейро]] қалалық театрында [[Бразилия|Бразилияның]] симфониялық оркестрімен [[Жапония]] мен [[Бразилия]] арасындағы дипломатиялық қарым-қатынастың орнағанына 120 жыл толуына байланысты концерттер өткізді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto (Conductor) Concert &amp; Tour History &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Concert Archives|url=https://www.concertarchives.org/bands/tomomi-nishimoto-conductor|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* 2016 жылы [[Бейжің|Пекин]] университетінің шақыруымен [[Қытай|Қытайдың]] ұлттық симфониялық және [[Шаңхай|Шанхай]] симфониялық оркестрлерімен дирижёрлік етті. [[Израиль|Израильде]] [[Иерусалим]] симфониялық оркестрмен өнер көрсетіп, концертті тікелей эфирде барлық елде «KoHaMusica FM» радиостанциясында қосты. 2017 жылы [[Токио|Токиода]] «Opera Palace» жаңа ұлттық [[Опера (музыка)|опера]] театрда Сергей Прокофьевтің «Ромео мен Джульетта» екі актілі спектакльдің сахналық қойылымының көркемдік жетекшісі және дирижёрі болды. 2018 жылы «[[IlluminArt]]&lt;nowiki/&gt;» оркестрімен [[Қытай]] елінің жеті қаласына концерттік сапарлар ұйымдастырды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=イルミナート合唱団 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; IlluminArt Philharmonic Orchestra|url=http://chorus.illuminart-phil.com/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=やっと自分のペースつかみました　西本智実、不惑の指揮 - 日本経済新聞|url=https://www.nikkei.com/article/DGXBZO56879340S3A700C1000000/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

* Кейінгі жылдары халықаралық мәдени жобаларға қатысып, 2019 жылы «Zweites Deutsches Fernsehen» (''Екінші Неміс Телеарнасы'') мәдениеттік жобасында халықаралық аренада белсенді жұмыс істеп жүрген «Көшбасшы әйел» ретінде аталды. 2021 жылы [[Хиросима]] университетінің арнайы профессоры болды және «Tokio-die stadtkultur von morgen» (''Токио-ертеңгі күннің қалалық мәдениеті'') [[Немісше Уикипедия|неміс]]-[[Французша Уикипедия|француз]] документалды фильмінің қатысушысы болды. 2024 жылы [[Осака (қала)|Осака]]-[[Кансай]] әлемдік көрмесінде [[Италиян тілі|итальян]] павильонының [[Елші|елшісі]] болып тағайындалды.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tokio - Die Stadtkultur von morgen D, 2021 Streams, TV-Termine, News, DVDs TV Wunschliste|url=https://www.wunschliste.de/spielfilm/tokio-die-stadtkultur-von-morgen|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=リーディング・ウーマン（Leading Woman）で紹介されています。 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 西本智実|url=https://www.tomomi-n.com/ja/news/article/77/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

== Қоғамдық және білім беру қызметі ==

* 2007 жылы Дүниежүзілік экономиялық форумының «Young Global Leaders» (''Жас'' ''Жаһандық Көшбасшылары'') атағына ие болады. Ол американдық қорлардан стипендия алып, [[Гарвард Кеннеди]] мектебінде білім алып, бірқатар оқу орындарында шақырылған [[профессор]] ретінде дәріс оқып, сонымен қоса «Тойо Бунко» [[Мұражай|мұражайының]] консультативтік кеңесінде қызмет атқарады.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; World Economic Forum|url=https://www.weforum.org/people/tomomi-nishimoto/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Марапаттары және танылуы ==

* 1997 жылы Осака префектурасының мәдениет қайраткерлеріне арналған сыйлықтың иегері;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* 1999 жылы «Idemitsu» жапондық жүлдесінің жас және болашағы зор музыкант ретінде иегері;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
* 2004 жылы «Newsweek Japan» журналындағы «Әлем құрметтейтін 100 жапондықтар» тізіміне қосылады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 2009 жылы «Best dresser award» (''Үздік киім сыйлығы'') иегері болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ベストドレッサー賞、第38回（2009年）インターナショナル部門受賞しました。 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 西本智実|url=https://www.tomomi-n.com/ja/news/article/399/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* Оның 2015 жылғы «For Sennuyuji Temple Sound Stage: East Meets West» (''Сэнню-дзи храмының сахнасы: Батыс пен Шығыс музыкада көріседі'') және 2013 жылғы «Toji Otobutai» (''То-дзи храмындағы музыкалық сахна'') деген авторлық туындылары АҚШ кинофестивальдерінде және Дүниежүзілік медиафестивальдерінде бірнеше беделді халықаралық марапаттарға ие болды.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* 2014 жылы Ватиканда «Pro Musica e Arte Sacra» (''Кәсіби'' ''Музыка мен Қасиетті Өнер'') қорының құрметті сыйлығымен марапатталып, тарихтағы осы марапаттың ең жас иегері болды.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

== Дискография ==

* ''2000 ж. – С.Прокофьев «Ромео мен Джульетта» (Жапония филармониялық оркестрі)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto – Romeo And Juliet – CD (Album, Stereo), 2000 [r20587324] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/20587324-Tomomi-Nishimoto-Romeo-And-Juliet|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* ''2002 ж. – П.Чайковский «Патетическая, 6 симфония»; «Спящая красавица» (Ресейдің үлкен симфониялық оркестрі, Миллениум)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto, Russian Bolshoi Symphony Orchestra &quot;Millenium&quot;, Tchaikovsky – Symphony No.6 &quot;Pathétique&quot;, &quot;The Sleeping Beauty&quot; – CD (Album), 2002 [r24603209] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/24603209-Tomomi-Nishimoto-Russian-Bolshoi-Symphony-Orchestra-Millenium-Tchaikovsky-Symphony-No6-Pathétique-T|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* ''2008 ж. – А.Дворжак «Из нового света, 9 симфония, ми минор, соч. 95» (Будапешт филармониялық оркестрі)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dvořák - Tomomi Nishimoto Conducting Budapest Philharmonic Orchestra – Symphony No.9 In E Minor, Op. 95, &quot;From The New World&quot; – CD (Album), 2008 [r18366367] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/18366367-Dvořák-Tomomi-Nishimoto-Conducting-Budapest-Philharmonic-Orchestra-Symphony-No9-In-E-Minor-Op-95-F|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* ''2010 ж. – «Ностальгия» (Будапешт филармониялық оркестрі)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto Conducting The Budapest Philharmonic Orchestra – Nostalgie – CD (Album, Stereo), 2010 [r31964933] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/31964933-Tomomi-Nishimoto-Conducting-The-Budapest-Philharmonic-Orchestra-Nostalgie|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* ''2011 ж. – Дж.Верди «Реквием» (Nordwestdeutsche Philharmonie)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Verdi - Nordwestdeutsche Philharmonie, Verdi Concert Choir Japan, Tomomi Nishimoto, Tsutomu Matsumura, K.C.O.V. Amsterdam, Bilyana Danailova, Alla Gorobchenko, Mark Fowler, Vesselin Stoykov – Requiem – CD (), [r28121077] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/28121077-Verdi-Nordwestdeutsche-Philharmonie-Verdi-Concert-Choir-Japan-Tomomi-Nishimoto-Tsutomu-Matsumura-KCO|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* ''2014 ж. – (Жапония филармониялық оркестрі)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto, Keisuke Toyama, Japan Philharmonic Orchestra – 組曲 宿命 – CD (Album, Stereo), 2014 [r25827694] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/25827694-Tomomi-Nishimoto-Keisuke-Toyama-Japan-Philharmonic-Orchestra-組曲-宿命|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

== Әдебиет ==

# Д.М. Женщины-дирижеры — в оркестрах стран мира. — М.: КнигИздат, 2023. – 274 с. Тираж 116.&lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-4492-0528-5&lt;/nowiki&gt;.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Жапония музыканттары]]
[[Санат:Жапония тұлғалары]]
[[Санат:Жапония дирижёрлері]]</text>
      <sha1>e3rjo4ah9lcd341bhr2ej91yv6fvgul</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591570</id>
      <parentid>3591536</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T06:05:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Әдебиет */</comment>
      <origin>3591570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24478" sha1="l3e74egyof5vo46xsk016thfkdqvrr2" xml:space="preserve">{{Музыкант
 |Есімі                = Томоми Нисимото
 |Шынайы есімі         =  西本智実（にしもと ともみ）
 |Сурет                = 
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 
 |Фон                  = non_performing_personnel
 |Туған кездегі есімі  = Томоми Нисимото
 |Толық аты            = 
 |Туған күні           = 22.04.1970
 |Туған жері           = [[Осака]]
 |Қайтыс болған күні   = 
 |Қайтыс болған жері   = 
 |Белсенділік жылдары  = 1998 жылдан бастап
 |Мемлекет             = {{Байрақ|Жапония}}
 |Мамандықтары         = [[Дирижер]], продюсер, профессор, сазгер, елші
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = фортепиано
 |Жанрлары             = Классикалық және фольклорлы музыка
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = «IlluminArt» симфониялық оркестрі 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = 
 |Марапаттары          = «Idemitsu» жүлдесі, «Pro Musica e Arte Sacra» қорының сыйлығы, «Newsweek Japan» журналы «Әлем құрметтейтін 100 жапондықтар»
 |Сайты                = [https://www.tomomi-n.com/en/ Томоми Нисимото ресми сайты]
 |Commons              =
}}
'''Томоми Нисимото''' ([[Жапон тілі|жапон]]. ''西本智実;'' [[22 сәуір]] [[1970 жыл|1970]], [[Осака (қала)|Осака]], [[Жапония]]) — [[Жапондар|жапондық]] [[Дирижер|әйел дирижёр]], [[сазгер]], [[профессор]], [[елші]], «Әлем құрметтейтін 100 жапондықтар» тізіміне енген [[тұлға]] және «[[IlluminArt]]&lt;nowiki/&gt;» [[Симфониялық оркестр|симфониялық оркестрінің]] көркемдік жетекшісі.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Profile &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Tomomi Nishimoto|url=https://www.tomomi-n.com/en/profile/|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны және білімі ==
Томоми Нисимото [[22 сәуір|22 сәуірде]] [[1970 жыл|1970 жылы]] [[Жапония|Жапонияның]] [[Осака (қала)|Осака қаласында]] дүниеге келген. Үш жасында анасынан [[Фортепиано|фортепианода]] ойнауды үйреніп, оның ықпалы арқасында болашақта [[Дирижер|дирижёр]] болуды армандады. [[Балалық шақ|Балалық шағында]] шетелдік [[Музыка|музыканы]] жиі тыңдап жүретін, сондай-ақ орыс шығармаларын да тыңдаған.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|title=Leading the way - The Japan Times|url=https://www.japantimes.co.jp/culture/2003/01/22/music/leading-the-way/|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Music: Preparing for Japan &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; The Jerusalem Post|url=https://www.jpost.com/israel-news/culture/music-preparing-for-japan-472298|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt; 

[[Осака (қала)|Осаканың]] музыкалық колледжінде «Композиция» [[Факультет|факультетін]] 1994 жылы бітіреді. Колледжде оқып жүргенде «Kansai Opera» атты [[опера театрында]] дирижёрдің қасында көмекшісі болып, [[тәжірибе]] алады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto Japanese Conductor Orchestra Conductor Classical - Otosection|url=https://otosection.com/tomomi-nishimoto-japanese-conductor-orchestra-conductor-classical/|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt; 

1996 жылы [[Ресей|Ресейдің]] [[Ленинград]] қаласына (қазіргі [[Санкт-Петербург]]) Н.А.Римский-Корсаков атындағы мемлекеттік консерваторияға опера және симфониялық дирижёрлеу кафедрасына [[профессор]], [[Дирижер|дирижёр]] [[Илья Александрович Мусинның]] сыныбына түседі және де [[Дирижер|дирижёр]] [[Виктор Федотовтың]] сыныбында білім алады. Томоми бұл шешімін былай түсіндіреді:&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Томоми Нисимото.Московская филармония|url=https://meloman.ru/performer/tomomi-nisimoto/|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Нишимото Томоми (дирижёр) &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Belarusian State Philharmonic Society|url=https://bgf.by/en/artists/nishimoto-tomomi-dirizhyor|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt; &lt;blockquote&gt;''«Жапониядан Ресейге оқуға сирек келеді. Әсіресе бұл дирижёрлікке қатысты-бұл ерекше мамандық қой. Менің таңдауыма келсек: мен Ресейдің тартымды күшін тек музыкасында ғана емес, сонымен қатар оның мәдениетінде де сезінуіммен байланыстырдым.»''&lt;/blockquote&gt;

== Шығармашылық жолы ==

* Томоми Нисимотоның негізгі кәсіби мансабы 1990-жылдардың соңынан бастап қалыптасты. 1998 жылы «Жапонияның мәдениет қызметтігі» {{Tooltip|(Bunka-chō)|Жас жапониялық әртістерге қолдау білдіретін стипендиалды программа.}} бағдарламасы аясында [[Киото]] қаласының симфониялық оркестрімен [[Жапония|Жапониядағы]] алғашқы ресми дирижëрлік дебютін жасады. Консерваторияда оқуын аяқтаған соң 2002 жылы «[[Мыңжылдық|Миллениум]]&lt;nowiki/&gt;» атты ресейлік үлкен симфониялық оркестрінің бас дирижёрі ретінде тағайындалады. 2004 жылы [[Санкт-Петербург|Санкт-Петербургтегі]] Михайлов театрында (қазіргі М.П.Мусоргский атындағы академиялық [[Опера (музыка)|опера]] және [[балет]] театры) шақырылған бас дирижёрі ретінде жұмысқа орналасып, сол жылы П.И.Чайковский қорының ресейлік симфониялық оркестрінің бас дирижёрі және көркемдік жетекшісі болады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=京都フィルハーモニー室内合奏団コンサート &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; R-INE|url=https://www.r-ine.com/100-in|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* 2000-жылдардың ортасынан бастап халықаралық деңгейде белсенді жұмыс істеп, 2004 жылы  [[Вьетнам|Вьетнамның]] [[Фукуок]] қаласында өткен 19-шы мәдениет фестивальінде дирижёрлейді. 2006 жылы Томоми [[Сазгер|композитор]] П.И.Чайковскийдің «Өмір» (''орысш. Жизнь'') атты аяқталмаған [[Симфониялық музыка|симфониясын]] [[Пëтр Климов]] жалғастырып өңделген нұсқасы бойынша Чайковский қорының орыс симфониялық [[Оркестр|оркестрімен]] Жапонияға гастрольдік-сапарлар кезінде орындады. 2007 жылдан бастап, «Брукнерхауста» (Брукнер үйінде) [[Аустрия|Аустрияда]] Брукнердің оркестрімен және [[Еуропа|Еуропада]] көптеген симфониялық оркестрлерімен: [[Монте-Карло]] филармониялық оркестрмен, [[Будапешт|Будапешттің]] филармониялық оркестрмен, [[Британ империясы|Британдық]] корольдік филармониялық оркестрмен, Джорж Энеску атындағы [[Румыния|Румынияның]] мемлекеттік симфониялық оркестрмен, [[Литва|Литваның]] және [[Латвия|Латвияның]] халықаралық симфониялық оркестрлерімен белсенді жұмыс істейді.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|title=Jerusalem Symphony Orchestra &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Tomomi Nishimoto|url=https://www.jso.co.il/en/טומומי-נישימוטו/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=チャイコフスキー：未完成交響曲「ジーズニ」 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 西本智実|url=https://www.tomomi-n.com/ja/discography/25/|accessdate=25.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* Кейінгі жылдары [[Мажарстан|Венгрия]], [[Прага]] және [[Одесса|Одессадағы]] опера және балет театрларында өнер көрсетіп, шығармалар қатарында дәстүрлі жапондық «Но» стильіндегі Дж.Пуччинидің «[[Мадам Баттерфляй]]&lt;nowiki/&gt;» (''Көбелек аруы'') және Юкио Мисиманның пьесасы бойынша қойылған заманауи «[[Сотоба Комати]]&lt;nowiki/&gt;» {{Tooltip|(Комати және пагода)|Комати-шығармадағы әйелдің есімі, ал пагода-буддистік, индуисттік немесе даостық көп қабатты ғимарат}} опералары бар. 2008 жылы П.И.Чайковскийдің «[[Щелкунчик]]&lt;nowiki/&gt;» балетінің толық нұсқасын жапондық филармониялық оркестрімен қойылымын, ал 2009 жылы [[Токио]] қаласында [[Лондон|Лондонның]] «Royal Philarmonic Orchestra» атты ұжыммен Л.Бетховеннің «7 симфониясын» және Г.Малердің «5 симфониясын» дирижëрледі, сондай-ақ [[Будапешт]] қаласының симфониялық оркестрімен Н.Римский-Корсаковтың «[[Шехеразада]]&lt;nowiki/&gt;» симфониялық сюитасын орындап, [[Күйтабақ|күйтабаққа]] шығарманы жазып шығарды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=西本智実＆ロイヤル・フィル 東京ライヴ2009 マーラー：交響曲 第5番 ＆ ベートーヴェン：交響曲 第7番 {{!}} 西本智実|url=https://www.tomomi-n.com/ja/discography/12/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=R.コルサコフ：交響曲組曲「シェエラザード」 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 西本智実|url=https://www.tomomi-n.com/ja/discography/9/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* 2010-2011 жылдары Евгений Светланов атындағы [[Ресей]] мемлекеттік симфониялық оркестрінің шақырылған ең алғаш шетелден келген әйел дирижëрі болды. «''Tokyo FM''» радиостанциясының 40-жыл толуына орай «Тоғыз туралы аңсау» [[Ниппон Будакан]] аренасында Л.Бетховеннің әйгілі «9 симфониясын» 5000 [[Хор|хорға]] қатысушылар құрамымен орындады.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=指揮者・西本智実と5000人のリスナーがつむぐ歓喜の歌 『TOKYO FM夢の第九コンサート2013』 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 株式会社エフエム東京のプレスリリース|url=https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000311.000004829.html|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* 2012 жылдан бастап Томоми Нисимото «[[IlluminArt]]&lt;nowiki/&gt;» симфониялық оркестріне [[Продюсер|продюсерлік]] жұмыс, көркемдік жетекшісі және бас [[Дирижер|дирижёр]] лауазымдарын атқарады. Оркестр 2013 жылы [[Ватикан|Ватиканда]] өнер көрсеткен ең алғаш жапондық ұжымдардың бірі болып саналып, [[Кардинал|кардиналдың]] мессасы кезінде  қайта жанданған {{Tooltip|«Oratio»|«Oratio» - жапондық «Какурэ кириситан» (Құпия христиандықтардың) жырлары мен дұғасы.}} [[григориан әнұранының]] орындалуы шамамен 455 жылдағы алғашқысы болып саналды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=TOMOMI NISHIMOTO &amp; ILLUMINART PHILHARMONIC - i-PHENOMENON|url=https://i-phenomenon.com/tours/upcoming-tours/121-tomomi-nishimoto-illuminart-philharmonic.html|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
* 2015 жылдан бастап халықаралық концерттік қызметін кеңейтіп, мамыр айында [[Коясан будда]] орталығының құрылғанына 1200 жыл толуына арналған салтанатты концерт өткізді. Маусымда  [[Жапония]] мен [[Корея Республикасы]] арасындағы дипломатиялық қарым-қатынастардың қалыпқа келуінің 50 жылдығына орай кәріс [[Әнші|әншісі]] [[Суми Чомен]] бірге [[концерт]] өткізді. Шілдеде [[Эквадор|Эквадордың]] ұлттық симфониялық оркестрімен бірге өнер көрсетіп, cондай-ақ [[Перу]] елінің Мәдениет министрлігінің шақыруымен [[Перу]] тәуелсіздік күніне орай және [[Рио-де-Жанейро|Рио де-Жанейро]] қалалық театрында [[Бразилия|Бразилияның]] симфониялық оркестрімен [[Жапония]] мен [[Бразилия]] арасындағы дипломатиялық қарым-қатынастың орнағанына 120 жыл толуына байланысты концерттер өткізді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto (Conductor) Concert &amp; Tour History &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Concert Archives|url=https://www.concertarchives.org/bands/tomomi-nishimoto-conductor|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* 2016 жылы [[Бейжің|Пекин]] университетінің шақыруымен [[Қытай|Қытайдың]] ұлттық симфониялық және [[Шаңхай|Шанхай]] симфониялық оркестрлерімен дирижёрлік етті. [[Израиль|Израильде]] [[Иерусалим]] симфониялық оркестрмен өнер көрсетіп, концертті тікелей эфирде барлық елде «KoHaMusica FM» радиостанциясында қосты. 2017 жылы [[Токио|Токиода]] «Opera Palace» жаңа ұлттық [[Опера (музыка)|опера]] театрда Сергей Прокофьевтің «Ромео мен Джульетта» екі актілі спектакльдің сахналық қойылымының көркемдік жетекшісі және дирижёрі болды. 2018 жылы «[[IlluminArt]]&lt;nowiki/&gt;» оркестрімен [[Қытай]] елінің жеті қаласына концерттік сапарлар ұйымдастырды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=イルミナート合唱団 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; IlluminArt Philharmonic Orchestra|url=http://chorus.illuminart-phil.com/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=やっと自分のペースつかみました　西本智実、不惑の指揮 - 日本経済新聞|url=https://www.nikkei.com/article/DGXBZO56879340S3A700C1000000/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

* Кейінгі жылдары халықаралық мәдени жобаларға қатысып, 2019 жылы «Zweites Deutsches Fernsehen» (''Екінші Неміс Телеарнасы'') мәдениеттік жобасында халықаралық аренада белсенді жұмыс істеп жүрген «Көшбасшы әйел» ретінде аталды. 2021 жылы [[Хиросима]] университетінің арнайы профессоры болды және «Tokio-die stadtkultur von morgen» (''Токио-ертеңгі күннің қалалық мәдениеті'') [[Немісше Уикипедия|неміс]]-[[Французша Уикипедия|француз]] документалды фильмінің қатысушысы болды. 2024 жылы [[Осака (қала)|Осака]]-[[Кансай]] әлемдік көрмесінде [[Италиян тілі|итальян]] павильонының [[Елші|елшісі]] болып тағайындалды.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tokio - Die Stadtkultur von morgen D, 2021 Streams, TV-Termine, News, DVDs TV Wunschliste|url=https://www.wunschliste.de/spielfilm/tokio-die-stadtkultur-von-morgen|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=リーディング・ウーマン（Leading Woman）で紹介されています。 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 西本智実|url=https://www.tomomi-n.com/ja/news/article/77/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

== Қоғамдық және білім беру қызметі ==

* 2007 жылы Дүниежүзілік экономиялық форумының «Young Global Leaders» (''Жас'' ''Жаһандық Көшбасшылары'') атағына ие болады. Ол американдық қорлардан стипендия алып, [[Гарвард Кеннеди]] мектебінде білім алып, бірқатар оқу орындарында шақырылған [[профессор]] ретінде дәріс оқып, сонымен қоса «Тойо Бунко» [[Мұражай|мұражайының]] консультативтік кеңесінде қызмет атқарады.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; World Economic Forum|url=https://www.weforum.org/people/tomomi-nishimoto/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Марапаттары және танылуы ==

* 1997 жылы Осака префектурасының мәдениет қайраткерлеріне арналған сыйлықтың иегері;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* 1999 жылы «Idemitsu» жапондық жүлдесінің жас және болашағы зор музыкант ретінде иегері;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
* 2004 жылы «Newsweek Japan» журналындағы «Әлем құрметтейтін 100 жапондықтар» тізіміне қосылады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 2009 жылы «Best dresser award» (''Үздік киім сыйлығы'') иегері болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ベストドレッサー賞、第38回（2009年）インターナショナル部門受賞しました。 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 西本智実|url=https://www.tomomi-n.com/ja/news/article/399/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* Оның 2015 жылғы «For Sennuyuji Temple Sound Stage: East Meets West» (''Сэнню-дзи храмының сахнасы: Батыс пен Шығыс музыкада көріседі'') және 2013 жылғы «Toji Otobutai» (''То-дзи храмындағы музыкалық сахна'') деген авторлық туындылары АҚШ кинофестивальдерінде және Дүниежүзілік медиафестивальдерінде бірнеше беделді халықаралық марапаттарға ие болды.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* 2014 жылы Ватиканда «Pro Musica e Arte Sacra» (''Кәсіби'' ''Музыка мен Қасиетті Өнер'') қорының құрметті сыйлығымен марапатталып, тарихтағы осы марапаттың ең жас иегері болды.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

== Дискография ==

* ''2000 ж. – С.Прокофьев «Ромео мен Джульетта» (Жапония филармониялық оркестрі)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto – Romeo And Juliet – CD (Album, Stereo), 2000 [r20587324] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/20587324-Tomomi-Nishimoto-Romeo-And-Juliet|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* ''2002 ж. – П.Чайковский «Патетическая, 6 симфония»; «Спящая красавица» (Ресейдің үлкен симфониялық оркестрі, Миллениум)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto, Russian Bolshoi Symphony Orchestra &quot;Millenium&quot;, Tchaikovsky – Symphony No.6 &quot;Pathétique&quot;, &quot;The Sleeping Beauty&quot; – CD (Album), 2002 [r24603209] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/24603209-Tomomi-Nishimoto-Russian-Bolshoi-Symphony-Orchestra-Millenium-Tchaikovsky-Symphony-No6-Pathétique-T|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* ''2008 ж. – А.Дворжак «Из нового света, 9 симфония, ми минор, соч. 95» (Будапешт филармониялық оркестрі)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dvořák - Tomomi Nishimoto Conducting Budapest Philharmonic Orchestra – Symphony No.9 In E Minor, Op. 95, &quot;From The New World&quot; – CD (Album), 2008 [r18366367] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/18366367-Dvořák-Tomomi-Nishimoto-Conducting-Budapest-Philharmonic-Orchestra-Symphony-No9-In-E-Minor-Op-95-F|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* ''2010 ж. – «Ностальгия» (Будапешт филармониялық оркестрі)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto Conducting The Budapest Philharmonic Orchestra – Nostalgie – CD (Album, Stereo), 2010 [r31964933] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/31964933-Tomomi-Nishimoto-Conducting-The-Budapest-Philharmonic-Orchestra-Nostalgie|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* ''2011 ж. – Дж.Верди «Реквием» (Nordwestdeutsche Philharmonie)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Verdi - Nordwestdeutsche Philharmonie, Verdi Concert Choir Japan, Tomomi Nishimoto, Tsutomu Matsumura, K.C.O.V. Amsterdam, Bilyana Danailova, Alla Gorobchenko, Mark Fowler, Vesselin Stoykov – Requiem – CD (), [r28121077] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/28121077-Verdi-Nordwestdeutsche-Philharmonie-Verdi-Concert-Choir-Japan-Tomomi-Nishimoto-Tsutomu-Matsumura-KCO|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* ''2014 ж. – (Жапония филармониялық оркестрі)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tomomi Nishimoto, Keisuke Toyama, Japan Philharmonic Orchestra – 組曲 宿命 – CD (Album, Stereo), 2014 [r25827694] &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/release/25827694-Tomomi-Nishimoto-Keisuke-Toyama-Japan-Philharmonic-Orchestra-組曲-宿命|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

== Әдебиет ==
* Д.М. Женщины-дирижеры — в оркестрах стран мира. — М.: КнигИздат, 2023. – 274 с. Тираж 116. ISBN 978-5-4492-0528-5.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Жапония музыканттары]]
[[Санат:Жапония тұлғалары]]
[[Санат:Жапония дирижёрлері]]</text>
      <sha1>l3e74egyof5vo46xsk016thfkdqvrr2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:PolygrafPolygrafovich</title>
    <ns>3</ns>
    <id>780010</id>
    <revision>
      <id>3591531</id>
      <timestamp>2026-04-25T01:42:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3591531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="361" sha1="hv460gkbe9iki1c4j7xxj0zi6sev2b7" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=PolygrafPolygrafovich}}

-- [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 06:42, 2026 ж. сәуірдің 25 (+05)</text>
      <sha1>hv460gkbe9iki1c4j7xxj0zi6sev2b7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цнал</title>
    <ns>0</ns>
    <id>780011</id>
    <revision>
      <id>3591537</id>
      <timestamp>2026-04-25T02:29:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MuratbekErkebulan</username>
        <id>162992</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} {{Елді мекен-Ресей  |статусы                 = Ауыл  |қазақша атауы           = Цнал  |шынайы атауы            = {{lang-lez|Цнал}}  |сурет                   =   |сурет атауы             =   |елтаңба                 =   |ту                      =   |елтаңба сипаттамасы     =   |ту сипаттамасы...</comment>
      <origin>3591537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4256" sha1="grgwvonglchnaccnub51vrt9ajzy7na" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}}
{{Елді мекен-Ресей
 |статусы                 = Ауыл
 |қазақша атауы           = Цнал
 |шынайы атауы            = {{lang-lez|Цнал}}
 |сурет                   = 
 |сурет атауы             = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
 |lat_dir =N|lat_deg= 41|lat_min= 41|lat_sec= 47
 |lon_dir =E|lon_deg=47 |lon_min= 59 |lon_sec= 22
  |CoordAddon             =
  |CoordScale             = 
 |ел картасы              = 
 |аймақ картасы           = 
 |аудан картасы           = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймағы                  = Дағыстан
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Хиуа ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |мекен түрі              = Ауылдық округ
 |мекені                  = Цнал ауылдық округі
 |кестедегі мекен         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0,62
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = лезгин тілі
  |тұрғыны                = 655&lt;ref&gt;Ресей 2021 ж. халық санағы, Дағыстан. Хиуа ауданындағы нәтиже&lt;/ref&gt;
  |санақ жылы             = 2021
  |тығыздығы              = 406,1
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 91% лезгиндер&lt;br&gt;5% орыстар&lt;br&gt;4% дарғындар
  |конфессионалдық құрамы = [[Ислам]]
  |этнохороним            = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 105 RU
 |сандық идентификаторы   = 82255000004&lt;ref&gt;[https://classinform.ru/okato/search.php?str=82255000004 ОКАТО — Цнал]&lt;/ref&gt;
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = https://cnal.khivrayon.ru/
 |сайт тілі               = ru
 |сайт тілі 2             = 
 |сайт тілі 3             = 
 |сайт тілі 4             =
 |сайт тілі 5             = 
 |add1n                   = ОКТМО коды
 |add1                    = 82655463101&lt;ref&gt;[https://classinform.ru/oktmo/search.php?str=82655463101 ОКТМО — Цнал]&lt;/ref&gt;
 |add2n                   = 
 |add2                    = 
 |add3n                   = 
 |add3                    = 
}}
'''Цнал''' ({{lang-lez|Цнал}}) — [[Ресей]]дегі [[Дағыстан Республикасы]], [[Хиуа ауданы]]ндағы ауыл.
== Орналасуы ==
Цнал аудан орталығы — Хив ауылынан 8,3 шақырым жерде. Республика орталығы — [[Махачқала]]дан 148 шақырым. Ал [[Мәскеу]]ден 1734 шақырым қашықтықта орналасқан.

Хиуа ауданының бектіліген шекарасына жақын орналасқан. Кавказ тауларының етегінде орналасқан.
== Халқы ==
Халықта [[2021 жыл]]ғы санақ бойынша 655 адам болған.
Оның 91% — лезгиндер (596 лезгин).&lt;br&gt;
5% — орыстар (32 орыс).&lt;br&gt;
4% — дарғындар (27 дарғын).
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>grgwvonglchnaccnub51vrt9ajzy7na</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:ПозКарта Ресей Дағыстан Хиуа ауданы</title>
    <ns>10</ns>
    <id>780012</id>
    <revision>
      <id>3591541</id>
      <timestamp>2026-04-25T02:35:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MuratbekErkebulan</username>
        <id>162992</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{#switch:{{{1}}} |name    = Хиуа ауданы | top     = 41.944 | bottom  = 41.624 | left    = 47.657 | right   = 48.225 |image = {{#switch:{{{2|}}}  |physical =   |#default = Outline map of Khivsky District (with position on the map of Dagestan).svg }} }}&lt;noinclude&gt;{{ПозКарта/Инфо|Ресей}} [[Санат:Үлгілер:Позициялық карталар:Ресей]]  &lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>3591541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="406" sha1="5s4im0sc6yta3w8ifkxwqd5exe2rydt" xml:space="preserve">{{#switch:{{{1}}}
|name    = Хиуа ауданы
| top     = 41.944
| bottom  = 41.624
| left    = 47.657
| right   = 48.225
|image = {{#switch:{{{2|}}}
 |physical = 
 |#default = Outline map of Khivsky District (with position on the map of Dagestan).svg
}}
}}&lt;noinclude&gt;{{ПозКарта/Инфо|Ресей}}
[[Санат:Үлгілер:Позициялық карталар:Ресей]]

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5s4im0sc6yta3w8ifkxwqd5exe2rydt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:ПозКарта Ресей Приморский өлкесі</title>
    <ns>10</ns>
    <id>780013</id>
    <revision>
      <id>3591542</id>
      <timestamp>2026-04-25T02:39:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MuratbekErkebulan</username>
        <id>162992</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{#switch:{{{1}}} |name    = Приморский өлкесі | top    = 49 | bottom = 42 | left   = 130 | right  = 140 |image = {{#switch:{{{2|}}}  |physical = Russia Primorsky Krai relief location map.png  |#default = Russia Primorsky Krai location map.svg }} }}&lt;noinclude&gt;{{ПозКарта/Инфо|Ресей}} [[Санат:Үлгілер:Позициялық карталар:Ресей]]  &lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>3591542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="409" sha1="p4agnkybm8nnc8xc5g2ylfynaekdeof" xml:space="preserve">{{#switch:{{{1}}}
|name    = Приморский өлкесі
| top    = 49
| bottom = 42
| left   = 130
| right  = 140
|image = {{#switch:{{{2|}}}
 |physical = Russia Primorsky Krai relief location map.png
 |#default = Russia Primorsky Krai location map.svg
}}
}}&lt;noinclude&gt;{{ПозКарта/Инфо|Ресей}}
[[Санат:Үлгілер:Позициялық карталар:Ресей]]

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p4agnkybm8nnc8xc5g2ylfynaekdeof</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591543</id>
      <parentid>3591542</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T02:40:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MuratbekErkebulan</username>
        <id>162992</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>MuratbekErkebulan [[Үлгі:ПозКарта Ресей Приморск өлкесі]] бетін [[Үлгі:ПозКарта Ресей Приморский өлкесі]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3591542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="409" sha1="p4agnkybm8nnc8xc5g2ylfynaekdeof" xml:space="preserve">{{#switch:{{{1}}}
|name    = Приморский өлкесі
| top    = 49
| bottom = 42
| left   = 130
| right  = 140
|image = {{#switch:{{{2|}}}
 |physical = Russia Primorsky Krai relief location map.png
 |#default = Russia Primorsky Krai location map.svg
}}
}}&lt;noinclude&gt;{{ПозКарта/Инфо|Ресей}}
[[Санат:Үлгілер:Позициялық карталар:Ресей]]

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p4agnkybm8nnc8xc5g2ylfynaekdeof</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Abdimanatakerke</title>
    <ns>3</ns>
    <id>780015</id>
    <revision>
      <id>3591547</id>
      <timestamp>2026-04-25T03:28:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3591547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="445" sha1="h7ca393sllwjlvccdyfyxbdo6nhi5w6" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Abdimanatakerke}}

-- &lt;font color=&quot;#009900&quot;&gt;[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|&lt;span style=&quot;font-family:Georgia;&quot;&gt;&lt;i&gt;Мұхамеджан А.А.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;/font&gt; [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|&lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;&lt;font color=&quot;#0000FF&quot;&gt;(талқылауы)&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]] 08:28, 2026 ж. сәуірдің 25 (+05)</text>
      <sha1>h7ca393sllwjlvccdyfyxbdo6nhi5w6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Альбини</title>
    <ns>3</ns>
    <id>780016</id>
    <revision>
      <id>3591548</id>
      <timestamp>2026-04-25T04:02:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3591548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="211" sha1="3gdhwxkrucs6p60d1jpicrg6gzxd6c0" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Альбини}}

-- [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]] 09:02, 2026 ж. сәуірдің 25 (+05)</text>
      <sha1>3gdhwxkrucs6p60d1jpicrg6gzxd6c0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Альбиш</title>
    <ns>3</ns>
    <id>780017</id>
    <revision>
      <id>3591550</id>
      <timestamp>2026-04-25T04:19:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3591550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="225" sha1="sxuvp7zjcj2edkh8c9iosylw31nc7mc" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Альбиш}}

-- [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 09:19, 2026 ж. сәуірдің 25 (+05)</text>
      <sha1>sxuvp7zjcj2edkh8c9iosylw31nc7mc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анн Л'Юилье</title>
    <ns>0</ns>
    <id>780018</id>
    <revision>
      <id>3591558</id>
      <timestamp>2026-04-25T05:39:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:ru:Special:Redirect/revision/150450635|Л’Юилье, Анн]]» бетінен аударылып түзілді</comment>
      <origin>3591558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14707" sha1="jncqdejj0mv23g6zj71ixiso5zjzwzv" xml:space="preserve">'''Анн Л’Юилье''' ({{Lang-fr|Anne L'Huillier}}; [[16 тамыз]] [[1958]], [[Париж]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2023/lhuillier/facts/|title=The Nobel Prize in Physics 2023|lang=en-US|work=NobelPrize.org|accessdate=2023-10-04|archivedate=2023-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231003102001/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2023/lhuillier/facts/}}&lt;/ref&gt; — француз-швед [[Физика|физик]]&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.nasonline.org/member-directory/members/20044049.html|title=Anne L'Huillier|work=National Academy of Sciences|accessdate=2023-10-03|archivedate=2023-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231004074344/https://www.nasonline.org/member-directory/members/20044049.html}}&lt;/ref&gt;. [[Швеция|Швециядағы]] Лунд университетінде [[атомдық физика]] профессоры, онда [[Электрон|электрондардың]] нақты уақыт режиміндегі қозғалысын зерттейтін аттосекунд физика тобын басқарады, бұл топ атом деңгейіндегі химиялық реакцияларды түсіну үшін қолданылады&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.zeiss.com/corporate/int/innovation-and-technology/research-award-winners.html|title=Carl Zeiss Research Award|lang=en|work=ZEISS International|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170219003440/https://www.zeiss.com/corporate/int/innovation-and-technology/research-award-winners.html|archivedate=2017-02-19|accessdate=2017-04-29}}&lt;/ref&gt;. 2004 жылдан бері Швеция Корольдік Ғылым Академиясының мүшесі&lt;ref name=&quot;tass&quot;&gt;{{Cite web|url=https://nauka.tass.ru/nauka/18898545|title=Нобелевскую премию по физике присудили за изучение электронов и природы света|publisher=[[ТАСС]]|date=2023-10-03|accessdate=2023-10-03|archivedate=2023-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231003173921/https://nauka.tass.ru/nauka/18898545}}&lt;/ref&gt;. Физика саласында әртүрлі марапаттарға ие болды, соның ішінде физика бойынша Вольф сыйлығы (2022)&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://wolffund.org.il/2022/02/08/anne-lhuillier/|title=Wolf Prize in Physics 2022|accessdate=2023-10-04|archivedate=2022-02-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220208173351/https://wolffund.org.il/2022/02/08/anne-lhuillier/}}&lt;/ref&gt; және [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығы]] (2023, [[Пьер Агостини]] және [[Ференц Краус|Ференц Крауспен]] бірге).

== Өмірбаян ==
Анн Л’Юилье 1958 жылы [[Париж|Парижде]] дүниеге келген&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.nasonline.org/member-directory/members/20044049.html|title=Anne L'Huillier|work=National Academy of Sciences|accessdate=2023-10-03|archivedate=2023-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231004074344/https://www.nasonline.org/member-directory/members/20044049.html}}&lt;/ref&gt;. Ол мансабын [[Эксперименттік физика|эксперименталды физикаға]] ауыстырмас бұрын [[теориялық физика]] және [[математика]] бойынша ғылым магистрі дәрежесін алды&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.academia-net.org/profil/prof-anne-lhuillier/1135203|title=Prof. Anne L'huillier – AcademiaNet|lang=en|work=www.academia-net.org|accessdate=2017-04-29|archivedate=2021-07-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210712011957/https://www.academia-net.org/profil/prof-anne-lhuillier/1135203}}&lt;/ref&gt;. 1986 жылы  жоғары қарқынды [[Лазер|лазерлік]] өрістердегі көптік [[Иондау|иондану]] бойынша диссертациясымен [[PhD-доктор|PhD дәрежесін]] алды. Чалмерс технологиялық университетінде ([[Гётеборг|Гетеборг]]) және [[Оңтүстік Калифорния университеті|Оңтүстік Калифорния университетінде]] ([[Лос Анжелес|Лос-Анджелес]]) постдокторантуралық қызметтерді атқарды. 1986 жылдан бастап Саклайдағы Балама энергия және атом энергиясы комиссиясының (CEA) зерттеу бөлімінде толық уақыт жұмыс істеді. 1995 жылы ол Швецияға көшіп, Лунд университетінде алдымен ''доцент'', ал 1997 жылдан бастап физика бойынша толық профессор болып жұмыс істеді&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.atomic.physics.lu.se/research/attosecond_physics/group_members/anne_lhuillier/|title=Anne L'Huillier|work=Atomic Physics, Faculty of Engineering, LTH|accessdate=2014-05-05|archivedate=2017-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170226215904/http://www.atomic.physics.lu.se/research/attosecond_physics/group_members/anne_lhuillier/}}&lt;/ref&gt;. 2007 жылдан 2015 жылға дейін Л’Юилье физика бойынша [[Нобель комитеті|Нобель комитетінде]] қызмет етті&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

1987 жылы Саклде жұмыс істеп жүргенде, Л’Юилье және оның әріптестері лазерлік сәулелену инертті газ арқылы өткенде, фотондардың атомдармен әрекеттесуі көптеген жоғары жиілікті гармоникалардың пайда болуына әкелетінін және бұл гармоникалардың қарқындылығы (33-ке дейін) төмендемейтінін, бірақ шамамен тұрақты болып қалатынын анықтады. 

1991 жылы Л’Юилье Кеннет Шафер мен Кеннет Кулэндермен бірге бұл күтпеген нәтижеге теориялық түсініктеме берді, ал 1994 жылы ол бұл процестің толық кванттық теориясын бірлесіп жазды. Бұл теория сонымен қатар гармоникалардың шығарылуын қалай синхрондауға болатынын — сайып келгенде бір [[Секунд|фемтосекундтан]] қысқа ультрақысқа импульсті қалай жасауға болатынын көрсетті. Бұл нәтиже аттосекунд физикасының дамуындағы маңызды кезең болды. 

1992 жылы Л’Юилье Еуропадағы фемтосекунд импульстарын генерациялайтын алғашқы [[титан]] — [[сапфир]] [[Қатты денелік лазер|қатты денелі лазерлік]] жүйелердің бірін құрған экспериментке қатысты. 2003 жылы Л’Юилье тобы бүгінгі күнге дейін ең қысқа лазерлік импульсті, ұзақтығы 170 аттосекундты алды. 2017 жылы ол [[Иондау|фотоиондалу]] процесін зерттеуге аттосекундтық лазерлік импульс әдісін қолданып, әртүрлі атом қабықшаларынан электрондардың қашу уақытының айырмашылығы ондаған аттосекундтан аспайтынын көрсетті&lt;ref name=&quot;nkj&quot;&gt;{{Cite web|author=Понятов А.|url=https://www.nkj.ru/news/48751/|title=Нобелевскую премию по физике дали за создание аттосекундных импульсов света|lang=|work=https://www.nkj.ru/|publisher=Наука и жизнь|date=2023-10-03|accessdate=2023-10-06|archivedate=2023-10-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231010080023/https://nkj.ru/news/48751/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|author=Иванов И.|url=https://elementy.ru/novosti_nauki/434150/Nobelevskaya_premiya_po_fizike_2023|title=Нобелевская премия по физике — 2023|lang=|work=|publisher=|date=2023-10-15|accessdate=2023-10-17|archivedate=2023-10-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231023111711/https://elementy.ru/novosti_nauki/434150/Nobelevskaya_premiya_po_fizike_2023}}&lt;/ref&gt;.

== Марапаттар ==

* 1997 — Америкалық физикалық қоғамының мүшесі
* 1998 — Горан Густафссон атындағы физика сыйлығы, Швеция Корольдік ғылым академиясы
* 2003 — Қолданбалы физика бойынша Юлий Шпрингер сыйлығы
* 2004 — Швеция Корольдік ғылым академиясының мүшесі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kva.se/sv/nyheter/nya-ledamoter-2|title=Nya ledamöter|work=Kungl. Vetenskapsakademien|date=2004-04-19|accessdate=2017-04-29|archivedate=2022-02-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214174341/https://www.kva.se/sv/nyheter/nya-ledamoter-2}}&lt;/ref&gt;
* 2007—2015 — физика бойынша Нобель комитетінің мүшесі&lt;ref name=&quot;tass&quot;&gt;{{Cite web|url=https://nauka.tass.ru/nauka/18898545|title=Нобелевскую премию по физике присудили за изучение электронов и природы света|publisher=[[ТАСС]]|date=2023-10-03|accessdate=2023-10-03|archivedate=2023-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231003173921/https://nauka.tass.ru/nauka/18898545}}&lt;/ref&gt;
* 2011 — L’Oréal-UNESCO ғылымдағы әйелдерге арналған сыйлығы
* 2013 — Карл Цейс сыйлығы
* 2013 — Еуропа ғылым академиясының {{Аударылмаған 5|Блез Паскаль медалі|Блез Паскаль медалі|fr|Académie européenne des sciences}} (EurASc)
* 2013 — Пьер және Мари Кюри университетінің құрметті докторы
* 2014 — Еуропалық физикалық қоғамның физикадағы әйелдерге арналған Эмми Нётер сыйлығы
* 2015 — Йенадағы Фридрих Шиллер университетінің құрметті докторы
* 2018 — Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшесі
* 2019 — Еуропалық физикалық қоғамның кванттық электроника және оптика саласындағы сыйлығы
* 2021 — Оптикалық қоғамның «ультражылдам лазерлер мен аттосекундтық физика саласындағы ізашарлық жұмысы, жоғары гармоникалық генерацияны жүзеге асыру және түсіну және оны атомдар мен молекулалардағы электрон қозғалысын уақыт ажыратымдылығымен визуализациялауға қолдануы» үшін Макс Борн сыйлығы
* 2021 — Австрия ғылым академиясының корреспондент мүшесі
* 2022 — «ультражылдам лазерлік ғылымға қосқан ізашарлық үлесі» үшін физика бойынша Вульф сыйлығы және аттосекунд физикасы» (Ференц Крауш және Пол Коркуммен бөліскен)&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://wolffund.org.il/2022/02/08/anne-lhuillier/|title=Wolf Prize in Physics 2022|accessdate=2023-10-04|archivedate=2022-02-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220208173351/https://wolffund.org.il/2022/02/08/anne-lhuillier/}}&lt;/ref&gt;
* 2022 — іргелі ғылымдар саласында BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Award&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.frontiersofknowledgeawards-fbbva.es/noticias/15th-edition-basic-sciences-anne-lhuillier-paul-corkum-ferenc-krausz/|title=BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Award 2022|accessdate=2023-10-04|archivedate=2023-10-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231009102439/https://www.frontiersofknowledgeawards-fbbva.es/noticias/15th-edition-basic-sciences-anne-lhuillier-paul-corkum-ferenc-krausz/}}&lt;/ref&gt;
* 2022 — Оптикалық қоғамның мүшесі
* 2023 — «заттағы электрондардың динамикасын зерттеу үшін жарықтың аттосекундтық импульстарын генерациялаудың эксперименттік әдістері үшін» Физика бойынша Нобель сыйлығы ([[Пьер Агостини]] және [[Ференц Крауc|Ференц Крауcпен]] бірге)
* 2024 — Поляр жұлдызы орденінің Үлкен крестінің командоры&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kungahuset.se/arkiv/pressmeddelanden/2024-03-21-h.m.-konungen-har-beslutat-om-ordensforlaningar-for-exceptionella-insatser|title=H.M. Konungen har beslutat om ordensförläningar för exceptionella insatser|accessdate=2024-03-22|archivedate=2024-03-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240323104216/https://www.kungahuset.se/arkiv/pressmeddelanden/2024-03-21-h.m.-konungen-har-beslutat-om-ordensforlaningar-for-exceptionella-insatser/}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
[[Санат:Швед корольдік ғылым академиясының мүшелері]]
[[Санат:Франция физиктері]]
[[Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Құрмет легионы орденінің иегерлері]]
[[Санат:Құрмет легионы орденінің офицерлері]]
[[Санат:Құрмет легионы орденінің командорлары]]
[[Санат:Тірі тұлғалар]]
[[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]]
[[Санат:Физиктер]]</text>
      <sha1>jncqdejj0mv23g6zj71ixiso5zjzwzv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591559</id>
      <parentid>3591558</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T05:40:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <origin>3591559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17505" sha1="q59nvkk2chpdqmgm9nv712f91uf7jgt" xml:space="preserve">{{Ғалым
|Есімі            = Анн Л’Юилье
|Шынайы есімі     = {{lang-fr|Anne L'Huillier}}
|Суреті           = Ferenc Krausz.jpg
|Сурет ені  = 
|Сурет тақырыбы = 
|Туған күні          = 16.8.1958 
|Туған жері         = [[Париж]], [[Франция]]
|Азаматтығы          = {{Байрақ|Франция}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Швеция}}
|Ғылыми аясы        = [[физика]], [[аттосекундтық физика]] және [[ultrafast imaging]]
|Жұмыс орны         = [[Лунд университеті]]&lt;br&gt;
[[Лунд университеті]]
| Альма-матер          = [[Жоғары қалыпты метебі, Фонтене-о-Роз]]&lt;br&gt;
[[Пьер және Мари Кюри университеті]] (1986)
|Ғылыми жетекші = [[Бернард Каньяк]]
|Атақты шәкірттері   = 
|Несімен белгілі         = 
|Марапаттары = [[Поляр жұлдызы орденінің Үлкен крестінің командоры]]&lt;br&gt;[[Құрмет легионы орденінің командоры]]&lt;br&gt;
[[Құрмет легионы орденінің офицері]]&lt;br&gt;[[Құрмет легионы орденінің кавалері]]&lt;br&gt;[[Америка физикалық қоғамының мүшесі]]&lt;br&gt;
[[Оптикалық қоғамның белсенді мүшесі]]&lt;br&gt;[[Q131724655?]] (1990)&lt;br&gt;[[Физика бойынша Горан Густафссон сыйлығы]] (1998)&lt;br&gt;
[[Ғылым саласындағы әйелдерге арналған L’Oréal-UNESCO сыйлығы]] (2011)&lt;br&gt;[[Пьер және Мария Кюри университетінің құрметті докторы]] (2013)&lt;br&gt;
[[Карл Цейсс сыйлығы]] (2013)&lt;br&gt;[[Физикағы әйелдерге арналған Эмми Нётер сыйлығы]] (2014)&lt;br&gt;
[[Йена университетінің құрметті докторы]] (2015)&lt;br&gt;[[Макс Борн сыйлығы]] (2021)&lt;br&gt;[[Физика бойынша Вольф сыйлығы (2022)&lt;br&gt;
[[BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Awards]] (2022)&lt;br&gt;[[Физика бойынша Нобель сыйлығы&lt;br&gt;[[Париж-Саклай университетінің құрметті докторы]] (13 қараша 2023)
&lt;br&gt;[[Атомдық немесе беттік физика бойынша Дэвиссон-Гермер сыйлығы]] (2024)&lt;br&gt;[[Бордо университетінің құрметті докторы]] (28 наурыз 2024) 
| Сайты = [portal.research.lu.se/… https://portal.research.lu.se/en/persons/anne-lhuillier/]
}}
'''Анн Л’Юилье''' ({{Lang-fr|Anne L'Huillier}}; [[16 тамыз]] [[1958]], [[Париж]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2023/lhuillier/facts/|title=The Nobel Prize in Physics 2023|lang=en-US|work=NobelPrize.org|accessdate=2023-10-04|archivedate=2023-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231003102001/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2023/lhuillier/facts/}}&lt;/ref&gt; — француз-швед [[Физика|физик]]&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.nasonline.org/member-directory/members/20044049.html|title=Anne L'Huillier|work=National Academy of Sciences|accessdate=2023-10-03|archivedate=2023-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231004074344/https://www.nasonline.org/member-directory/members/20044049.html}}&lt;/ref&gt;. [[Швеция|Швециядағы]] Лунд университетінде [[атомдық физика]] профессоры, онда [[Электрон|электрондардың]] нақты уақыт режиміндегі қозғалысын зерттейтін аттосекунд физика тобын басқарады, бұл топ атом деңгейіндегі химиялық реакцияларды түсіну үшін қолданылады&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.zeiss.com/corporate/int/innovation-and-technology/research-award-winners.html|title=Carl Zeiss Research Award|lang=en|work=ZEISS International|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170219003440/https://www.zeiss.com/corporate/int/innovation-and-technology/research-award-winners.html|archivedate=2017-02-19|accessdate=2017-04-29}}&lt;/ref&gt;. 2004 жылдан бері Швеция Корольдік Ғылым Академиясының мүшесі&lt;ref name=&quot;tass&quot;&gt;{{Cite web|url=https://nauka.tass.ru/nauka/18898545|title=Нобелевскую премию по физике присудили за изучение электронов и природы света|publisher=[[ТАСС]]|date=2023-10-03|accessdate=2023-10-03|archivedate=2023-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231003173921/https://nauka.tass.ru/nauka/18898545}}&lt;/ref&gt;. Физика саласында әртүрлі марапаттарға ие болды, соның ішінде физика бойынша Вольф сыйлығы (2022)&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://wolffund.org.il/2022/02/08/anne-lhuillier/|title=Wolf Prize in Physics 2022|accessdate=2023-10-04|archivedate=2022-02-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220208173351/https://wolffund.org.il/2022/02/08/anne-lhuillier/}}&lt;/ref&gt; және [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығы]] (2023, [[Пьер Агостини]] және [[Ференц Краус|Ференц Крауспен]] бірге).

== Өмірбаян ==
Анн Л’Юилье 1958 жылы [[Париж|Парижде]] дүниеге келген&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.nasonline.org/member-directory/members/20044049.html|title=Anne L'Huillier|work=National Academy of Sciences|accessdate=2023-10-03|archivedate=2023-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231004074344/https://www.nasonline.org/member-directory/members/20044049.html}}&lt;/ref&gt;. Ол мансабын [[Эксперименттік физика|эксперименталды физикаға]] ауыстырмас бұрын [[теориялық физика]] және [[математика]] бойынша ғылым магистрі дәрежесін алды&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.academia-net.org/profil/prof-anne-lhuillier/1135203|title=Prof. Anne L'huillier – AcademiaNet|lang=en|work=www.academia-net.org|accessdate=2017-04-29|archivedate=2021-07-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210712011957/https://www.academia-net.org/profil/prof-anne-lhuillier/1135203}}&lt;/ref&gt;. 1986 жылы  жоғары қарқынды [[Лазер|лазерлік]] өрістердегі көптік [[Иондау|иондану]] бойынша диссертациясымен [[PhD-доктор|PhD дәрежесін]] алды. Чалмерс технологиялық университетінде ([[Гётеборг|Гетеборг]]) және [[Оңтүстік Калифорния университеті|Оңтүстік Калифорния университетінде]] ([[Лос Анжелес|Лос-Анджелес]]) постдокторантуралық қызметтерді атқарды. 1986 жылдан бастап Саклайдағы Балама энергия және атом энергиясы комиссиясының (CEA) зерттеу бөлімінде толық уақыт жұмыс істеді. 1995 жылы ол Швецияға көшіп, Лунд университетінде алдымен ''доцент'', ал 1997 жылдан бастап физика бойынша толық профессор болып жұмыс істеді&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.atomic.physics.lu.se/research/attosecond_physics/group_members/anne_lhuillier/|title=Anne L'Huillier|work=Atomic Physics, Faculty of Engineering, LTH|accessdate=2014-05-05|archivedate=2017-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170226215904/http://www.atomic.physics.lu.se/research/attosecond_physics/group_members/anne_lhuillier/}}&lt;/ref&gt;. 2007 жылдан 2015 жылға дейін Л’Юилье физика бойынша [[Нобель комитеті|Нобель комитетінде]] қызмет етті&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

1987 жылы Саклде жұмыс істеп жүргенде, Л’Юилье және оның әріптестері лазерлік сәулелену инертті газ арқылы өткенде, фотондардың атомдармен әрекеттесуі көптеген жоғары жиілікті гармоникалардың пайда болуына әкелетінін және бұл гармоникалардың қарқындылығы (33-ке дейін) төмендемейтінін, бірақ шамамен тұрақты болып қалатынын анықтады. 

1991 жылы Л’Юилье Кеннет Шафер мен Кеннет Кулэндермен бірге бұл күтпеген нәтижеге теориялық түсініктеме берді, ал 1994 жылы ол бұл процестің толық кванттық теориясын бірлесіп жазды. Бұл теория сонымен қатар гармоникалардың шығарылуын қалай синхрондауға болатынын — сайып келгенде бір [[Секунд|фемтосекундтан]] қысқа ультрақысқа импульсті қалай жасауға болатынын көрсетті. Бұл нәтиже аттосекунд физикасының дамуындағы маңызды кезең болды. 

1992 жылы Л’Юилье Еуропадағы фемтосекунд импульстарын генерациялайтын алғашқы [[титан]] — [[сапфир]] [[Қатты денелік лазер|қатты денелі лазерлік]] жүйелердің бірін құрған экспериментке қатысты. 2003 жылы Л’Юилье тобы бүгінгі күнге дейін ең қысқа лазерлік импульсті, ұзақтығы 170 аттосекундты алды. 2017 жылы ол [[Иондау|фотоиондалу]] процесін зерттеуге аттосекундтық лазерлік импульс әдісін қолданып, әртүрлі атом қабықшаларынан электрондардың қашу уақытының айырмашылығы ондаған аттосекундтан аспайтынын көрсетті&lt;ref name=&quot;nkj&quot;&gt;{{Cite web|author=Понятов А.|url=https://www.nkj.ru/news/48751/|title=Нобелевскую премию по физике дали за создание аттосекундных импульсов света|lang=|work=https://www.nkj.ru/|publisher=Наука и жизнь|date=2023-10-03|accessdate=2023-10-06|archivedate=2023-10-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231010080023/https://nkj.ru/news/48751/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|author=Иванов И.|url=https://elementy.ru/novosti_nauki/434150/Nobelevskaya_premiya_po_fizike_2023|title=Нобелевская премия по физике — 2023|lang=|work=|publisher=|date=2023-10-15|accessdate=2023-10-17|archivedate=2023-10-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231023111711/https://elementy.ru/novosti_nauki/434150/Nobelevskaya_premiya_po_fizike_2023}}&lt;/ref&gt;.

== Марапаттар ==
* 1997 — Америкалық физикалық қоғамының мүшесі
* 1998 — Горан Густафссон атындағы физика сыйлығы, Швеция Корольдік ғылым академиясы
* 2003 — Қолданбалы физика бойынша Юлий Шпрингер сыйлығы
* 2004 — Швеция Корольдік ғылым академиясының мүшесі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kva.se/sv/nyheter/nya-ledamoter-2|title=Nya ledamöter|work=Kungl. Vetenskapsakademien|date=2004-04-19|accessdate=2017-04-29|archivedate=2022-02-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214174341/https://www.kva.se/sv/nyheter/nya-ledamoter-2}}&lt;/ref&gt;
* 2007—2015 — физика бойынша Нобель комитетінің мүшесі&lt;ref name=&quot;tass&quot;&gt;{{Cite web|url=https://nauka.tass.ru/nauka/18898545|title=Нобелевскую премию по физике присудили за изучение электронов и природы света|publisher=[[ТАСС]]|date=2023-10-03|accessdate=2023-10-03|archivedate=2023-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231003173921/https://nauka.tass.ru/nauka/18898545}}&lt;/ref&gt;
* 2011 — L’Oréal-UNESCO ғылымдағы әйелдерге арналған сыйлығы
* 2013 — Карл Цейс сыйлығы
* 2013 — Еуропа ғылым академиясының {{Аударылмаған 5|Блез Паскаль медалі|Блез Паскаль медалі|fr|Académie européenne des sciences}} (EurASc)
* 2013 — Пьер және Мари Кюри университетінің құрметті докторы
* 2014 — Еуропалық физикалық қоғамның физикадағы әйелдерге арналған Эмми Нётер сыйлығы
* 2015 — Йенадағы Фридрих Шиллер университетінің құрметті докторы
* 2018 — Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшесі
* 2019 — Еуропалық физикалық қоғамның кванттық электроника және оптика саласындағы сыйлығы
* 2021 — Оптикалық қоғамның «ультражылдам лазерлер мен аттосекундтық физика саласындағы ізашарлық жұмысы, жоғары гармоникалық генерацияны жүзеге асыру және түсіну және оны атомдар мен молекулалардағы электрон қозғалысын уақыт ажыратымдылығымен визуализациялауға қолдануы» үшін Макс Борн сыйлығы
* 2021 — Австрия ғылым академиясының корреспондент мүшесі
* 2022 — «ультражылдам лазерлік ғылымға қосқан ізашарлық үлесі» үшін физика бойынша Вульф сыйлығы және аттосекунд физикасы» (Ференц Крауш және Пол Коркуммен бөліскен)&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://wolffund.org.il/2022/02/08/anne-lhuillier/|title=Wolf Prize in Physics 2022|accessdate=2023-10-04|archivedate=2022-02-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220208173351/https://wolffund.org.il/2022/02/08/anne-lhuillier/}}&lt;/ref&gt;
* 2022 — іргелі ғылымдар саласында BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Award&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.frontiersofknowledgeawards-fbbva.es/noticias/15th-edition-basic-sciences-anne-lhuillier-paul-corkum-ferenc-krausz/|title=BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Award 2022|accessdate=2023-10-04|archivedate=2023-10-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231009102439/https://www.frontiersofknowledgeawards-fbbva.es/noticias/15th-edition-basic-sciences-anne-lhuillier-paul-corkum-ferenc-krausz/}}&lt;/ref&gt;
* 2022 — Оптикалық қоғамның мүшесі
* 2023 — «заттағы электрондардың динамикасын зерттеу үшін жарықтың аттосекундтық импульстарын генерациялаудың эксперименттік әдістері үшін» Физика бойынша Нобель сыйлығы ([[Пьер Агостини]] және [[Ференц Крауc|Ференц Крауcпен]] бірге)
* 2024 — Поляр жұлдызы орденінің Үлкен крестінің командоры&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kungahuset.se/arkiv/pressmeddelanden/2024-03-21-h.m.-konungen-har-beslutat-om-ordensforlaningar-for-exceptionella-insatser|title=H.M. Konungen har beslutat om ordensförläningar för exceptionella insatser|accessdate=2024-03-22|archivedate=2024-03-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240323104216/https://www.kungahuset.se/arkiv/pressmeddelanden/2024-03-21-h.m.-konungen-har-beslutat-om-ordensforlaningar-for-exceptionella-insatser/}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
[[Санат:Швед корольдік ғылым академиясының мүшелері]]
[[Санат:Франция физиктері]]
[[Санат:Шведция физиктері]]
[[Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Құрмет легионы орденінің иегерлері]]
[[Санат:Құрмет легионы орденінің офицерлері]]
[[Санат:Құрмет легионы орденінің командорлары]]
[[Санат:Тірі тұлғалар]]
[[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]]
[[Санат:Физиктер]]</text>
      <sha1>q59nvkk2chpdqmgm9nv712f91uf7jgt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591560</id>
      <parentid>3591559</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T05:45:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <origin>3591560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17722" sha1="bfmaiz8ddsa94wnj0ejzb0qsfe5jpzt" xml:space="preserve">{{Ғалым
|Есімі            = Анн Л’Юилье
|Шынайы есімі     = {{lang-fr|Anne L'Huillier}}
|Суреті           = Anne_LHuiller_01.JPG
|Сурет ені  = 
|Сурет тақырыбы = 
|Туған күні          = 16.8.1958 
|Туған жері         = [[Париж]], [[Франция]]
|Азаматтығы          = {{Байрақ|Франция}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Швеция}}
|Ғылыми аясы        = [[физика]], [[аттосекундтық физика]] және [[ultrafast imaging]]
|Жұмыс орны         = [[Лунд университеті]]&lt;br&gt;
[[Лунд университеті]]
| Альма-матер          = [[Жоғары қалыпты метебі, Фонтене-о-Роз]]&lt;br&gt;
[[Пьер және Мари Кюри университеті]] (1986)
|Ғылыми жетекші = [[Бернард Каньяк]]
|Атақты шәкірттері   = 
|Несімен белгілі         = 
|Марапаттары = [[Поляр жұлдызы орденінің Үлкен крестінің командоры]]&lt;br&gt;[[Құрмет легионы орденінің командоры]]&lt;br&gt;
[[Құрмет легионы орденінің офицері]]&lt;br&gt;[[Құрмет легионы орденінің кавалері]]&lt;br&gt;[[Америка физикалық қоғамының мүшесі]]&lt;br&gt;
[[Оптикалық қоғамның белсенді мүшесі]]&lt;br&gt;[[Q131724655?]] (1990)&lt;br&gt;[[Физика бойынша Горан Густафссон сыйлығы]] (1998)&lt;br&gt;
[[Ғылым саласындағы әйелдерге арналған L’Oréal-UNESCO сыйлығы]] (2011)&lt;br&gt;[[Пьер және Мария Кюри университетінің құрметті докторы]] (2013)&lt;br&gt;
[[Карл Цейсс сыйлығы]] (2013)&lt;br&gt;[[Физикағы әйелдерге арналған Эмми Нётер сыйлығы]] (2014)&lt;br&gt;
[[Йена университетінің құрметті докторы]] (2015)&lt;br&gt;[[Макс Борн сыйлығы]] (2021)&lt;br&gt;[[Физика саласында Вольф сыйлығы лауреаттарының тізімі|Физика бойынша Вольф сыйлығы]] (2022)&lt;br&gt;
[[BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Awards]] (2022)&lt;br&gt;[[Физика саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі|Физика саласындағы Нобель сыйлығы]]&lt;br&gt;[[Париж-Саклай университетінің құрметті докторы]] (13 қараша 2023)
&lt;br&gt;[[Атомдық немесе беттік физика бойынша Дэвиссон-Гермер сыйлығы]] (2024)&lt;br&gt;[[Бордо университетінің құрметті докторы]] (28 наурыз 2024) 
| Сайты = [portal.research.lu.se/… https://portal.research.lu.se/en/persons/anne-lhuillier/]
}}
'''Анн Л’Юилье''' ({{Lang-fr|Anne L'Huillier}}; [[16 тамыз]] [[1958]], [[Париж]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2023/lhuillier/facts/|title=The Nobel Prize in Physics 2023|lang=en-US|work=NobelPrize.org|accessdate=2023-10-04|archivedate=2023-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231003102001/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2023/lhuillier/facts/}}&lt;/ref&gt; — француз-швед [[Физика|физик]]&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.nasonline.org/member-directory/members/20044049.html|title=Anne L'Huillier|work=National Academy of Sciences|accessdate=2023-10-03|archivedate=2023-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231004074344/https://www.nasonline.org/member-directory/members/20044049.html}}&lt;/ref&gt;. [[Швеция|Швециядағы]] Лунд университетінде [[атомдық физика]] профессоры, онда [[Электрон|электрондардың]] нақты уақыт режиміндегі қозғалысын зерттейтін аттосекунд физика тобын басқарады, бұл топ атом деңгейіндегі химиялық реакцияларды түсіну үшін қолданылады&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.zeiss.com/corporate/int/innovation-and-technology/research-award-winners.html|title=Carl Zeiss Research Award|lang=en|work=ZEISS International|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170219003440/https://www.zeiss.com/corporate/int/innovation-and-technology/research-award-winners.html|archivedate=2017-02-19|accessdate=2017-04-29}}&lt;/ref&gt;. 2004 жылдан бері Швеция Корольдік Ғылым Академиясының мүшесі&lt;ref name=&quot;tass&quot;&gt;{{Cite web|url=https://nauka.tass.ru/nauka/18898545|title=Нобелевскую премию по физике присудили за изучение электронов и природы света|publisher=[[ТАСС]]|date=2023-10-03|accessdate=2023-10-03|archivedate=2023-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231003173921/https://nauka.tass.ru/nauka/18898545}}&lt;/ref&gt;. Физика саласында әртүрлі марапаттарға ие болды, соның ішінде физика бойынша Вольф сыйлығы (2022)&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://wolffund.org.il/2022/02/08/anne-lhuillier/|title=Wolf Prize in Physics 2022|accessdate=2023-10-04|archivedate=2022-02-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220208173351/https://wolffund.org.il/2022/02/08/anne-lhuillier/}}&lt;/ref&gt; және [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығы]] (2023, [[Пьер Агостини]] және [[Ференц Краус|Ференц Крауспен]] бірге).

== Өмірбаян ==
Анн Л’Юилье 1958 жылы [[Париж|Парижде]] дүниеге келген&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.nasonline.org/member-directory/members/20044049.html|title=Anne L'Huillier|work=National Academy of Sciences|accessdate=2023-10-03|archivedate=2023-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231004074344/https://www.nasonline.org/member-directory/members/20044049.html}}&lt;/ref&gt;. Ол мансабын [[Эксперименттік физика|эксперименталды физикаға]] ауыстырмас бұрын [[теориялық физика]] және [[математика]] бойынша ғылым магистрі дәрежесін алды&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.academia-net.org/profil/prof-anne-lhuillier/1135203|title=Prof. Anne L'huillier – AcademiaNet|lang=en|work=www.academia-net.org|accessdate=2017-04-29|archivedate=2021-07-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210712011957/https://www.academia-net.org/profil/prof-anne-lhuillier/1135203}}&lt;/ref&gt;. 1986 жылы  жоғары қарқынды [[Лазер|лазерлік]] өрістердегі көптік [[Иондау|иондану]] бойынша диссертациясымен [[PhD-доктор|PhD дәрежесін]] алды. Чалмерс технологиялық университетінде ([[Гётеборг|Гетеборг]]) және [[Оңтүстік Калифорния университеті|Оңтүстік Калифорния университетінде]] ([[Лос Анжелес|Лос-Анджелес]]) постдокторантуралық қызметтерді атқарды. 1986 жылдан бастап Саклайдағы Балама энергия және атом энергиясы комиссиясының (CEA) зерттеу бөлімінде толық уақыт жұмыс істеді. 1995 жылы ол Швецияға көшіп, Лунд университетінде алдымен ''доцент'', ал 1997 жылдан бастап физика бойынша толық профессор болып жұмыс істеді&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.atomic.physics.lu.se/research/attosecond_physics/group_members/anne_lhuillier/|title=Anne L'Huillier|work=Atomic Physics, Faculty of Engineering, LTH|accessdate=2014-05-05|archivedate=2017-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170226215904/http://www.atomic.physics.lu.se/research/attosecond_physics/group_members/anne_lhuillier/}}&lt;/ref&gt;. 2007 жылдан 2015 жылға дейін Л’Юилье физика бойынша [[Нобель комитеті|Нобель комитетінде]] қызмет етті&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

1987 жылы Саклде жұмыс істеп жүргенде, Л’Юилье және оның әріптестері лазерлік сәулелену инертті газ арқылы өткенде, фотондардың атомдармен әрекеттесуі көптеген жоғары жиілікті гармоникалардың пайда болуына әкелетінін және бұл гармоникалардың қарқындылығы (33-ке дейін) төмендемейтінін, бірақ шамамен тұрақты болып қалатынын анықтады. 

1991 жылы Л’Юилье Кеннет Шафер мен Кеннет Кулэндермен бірге бұл күтпеген нәтижеге теориялық түсініктеме берді, ал 1994 жылы ол бұл процестің толық кванттық теориясын бірлесіп жазды. Бұл теория сонымен қатар гармоникалардың шығарылуын қалай синхрондауға болатынын — сайып келгенде бір [[Секунд|фемтосекундтан]] қысқа ультрақысқа импульсті қалай жасауға болатынын көрсетті. Бұл нәтиже аттосекунд физикасының дамуындағы маңызды кезең болды. 

1992 жылы Л’Юилье Еуропадағы фемтосекунд импульстарын генерациялайтын алғашқы [[титан]] — [[сапфир]] [[Қатты денелік лазер|қатты денелі лазерлік]] жүйелердің бірін құрған экспериментке қатысты. 2003 жылы Л’Юилье тобы бүгінгі күнге дейін ең қысқа лазерлік импульсті, ұзақтығы 170 аттосекундты алды. 2017 жылы ол [[Иондау|фотоиондалу]] процесін зерттеуге аттосекундтық лазерлік импульс әдісін қолданып, әртүрлі атом қабықшаларынан электрондардың қашу уақытының айырмашылығы ондаған аттосекундтан аспайтынын көрсетті&lt;ref name=&quot;nkj&quot;&gt;{{Cite web|author=Понятов А.|url=https://www.nkj.ru/news/48751/|title=Нобелевскую премию по физике дали за создание аттосекундных импульсов света|lang=|work=https://www.nkj.ru/|publisher=Наука и жизнь|date=2023-10-03|accessdate=2023-10-06|archivedate=2023-10-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231010080023/https://nkj.ru/news/48751/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|author=Иванов И.|url=https://elementy.ru/novosti_nauki/434150/Nobelevskaya_premiya_po_fizike_2023|title=Нобелевская премия по физике — 2023|lang=|work=|publisher=|date=2023-10-15|accessdate=2023-10-17|archivedate=2023-10-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231023111711/https://elementy.ru/novosti_nauki/434150/Nobelevskaya_premiya_po_fizike_2023}}&lt;/ref&gt;.

== Марапаттар ==
* 1997 — Америкалық физикалық қоғамының мүшесі
* 1998 — Горан Густафссон атындағы физика сыйлығы, Швеция Корольдік ғылым академиясы
* 2003 — Қолданбалы физика бойынша Юлий Шпрингер сыйлығы
* 2004 — Швеция Корольдік ғылым академиясының мүшесі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kva.se/sv/nyheter/nya-ledamoter-2|title=Nya ledamöter|work=Kungl. Vetenskapsakademien|date=2004-04-19|accessdate=2017-04-29|archivedate=2022-02-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214174341/https://www.kva.se/sv/nyheter/nya-ledamoter-2}}&lt;/ref&gt;
* 2007—2015 — физика бойынша Нобель комитетінің мүшесі&lt;ref name=&quot;tass&quot;&gt;{{Cite web|url=https://nauka.tass.ru/nauka/18898545|title=Нобелевскую премию по физике присудили за изучение электронов и природы света|publisher=[[ТАСС]]|date=2023-10-03|accessdate=2023-10-03|archivedate=2023-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231003173921/https://nauka.tass.ru/nauka/18898545}}&lt;/ref&gt;
* 2011 — L’Oréal-UNESCO ғылымдағы әйелдерге арналған сыйлығы
* 2013 — Карл Цейс сыйлығы
* 2013 — Еуропа ғылым академиясының {{Аударылмаған 5|Блез Паскаль медалі|Блез Паскаль медалі|fr|Académie européenne des sciences}} (EurASc)
* 2013 — Пьер және Мари Кюри университетінің құрметті докторы
* 2014 — Еуропалық физикалық қоғамның физикадағы әйелдерге арналған Эмми Нётер сыйлығы
* 2015 — Йенадағы Фридрих Шиллер университетінің құрметті докторы
* 2018 — Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшесі
* 2019 — Еуропалық физикалық қоғамның кванттық электроника және оптика саласындағы сыйлығы
* 2021 — Оптикалық қоғамның «ультражылдам лазерлер мен аттосекундтық физика саласындағы ізашарлық жұмысы, жоғары гармоникалық генерацияны жүзеге асыру және түсіну және оны атомдар мен молекулалардағы электрон қозғалысын уақыт ажыратымдылығымен визуализациялауға қолдануы» үшін Макс Борн сыйлығы
* 2021 — Австрия ғылым академиясының корреспондент мүшесі
* 2022 — «ультражылдам лазерлік ғылымға қосқан ізашарлық үлесі» үшін физика бойынша Вульф сыйлығы және аттосекунд физикасы» (Ференц Крауш және Пол Коркуммен бөліскен)&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://wolffund.org.il/2022/02/08/anne-lhuillier/|title=Wolf Prize in Physics 2022|accessdate=2023-10-04|archivedate=2022-02-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220208173351/https://wolffund.org.il/2022/02/08/anne-lhuillier/}}&lt;/ref&gt;
* 2022 — іргелі ғылымдар саласында BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Award&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.frontiersofknowledgeawards-fbbva.es/noticias/15th-edition-basic-sciences-anne-lhuillier-paul-corkum-ferenc-krausz/|title=BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Award 2022|accessdate=2023-10-04|archivedate=2023-10-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231009102439/https://www.frontiersofknowledgeawards-fbbva.es/noticias/15th-edition-basic-sciences-anne-lhuillier-paul-corkum-ferenc-krausz/}}&lt;/ref&gt;
* 2022 — Оптикалық қоғамның мүшесі
* 2023 — «заттағы электрондардың динамикасын зерттеу үшін жарықтың аттосекундтық импульстарын генерациялаудың эксперименттік әдістері үшін» Физика бойынша Нобель сыйлығы ([[Пьер Агостини]] және [[Ференц Крауc|Ференц Крауcпен]] бірге)
* 2024 — Поляр жұлдызы орденінің Үлкен крестінің командоры&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kungahuset.se/arkiv/pressmeddelanden/2024-03-21-h.m.-konungen-har-beslutat-om-ordensforlaningar-for-exceptionella-insatser|title=H.M. Konungen har beslutat om ordensförläningar för exceptionella insatser|accessdate=2024-03-22|archivedate=2024-03-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240323104216/https://www.kungahuset.se/arkiv/pressmeddelanden/2024-03-21-h.m.-konungen-har-beslutat-om-ordensforlaningar-for-exceptionella-insatser/}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
[[Санат:Швед корольдік ғылым академиясының мүшелері]]
[[Санат:Франция физиктері]]
[[Санат:Шведция физиктері]]
[[Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Құрмет легионы орденінің иегерлері]]
[[Санат:Құрмет легионы орденінің офицерлері]]
[[Санат:Құрмет легионы орденінің командорлары]]
[[Санат:Тірі тұлғалар]]
[[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]]
[[Санат:Физиктер]]</text>
      <sha1>bfmaiz8ddsa94wnj0ejzb0qsfe5jpzt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591561</id>
      <parentid>3591560</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T05:46:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <origin>3591561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17722" sha1="13pdwcs3688qttk8vuvycuhqwiif374" xml:space="preserve">{{Ғалым
|Есімі            = Анн Л’Юилье
|Шынайы есімі     = {{lang-fr|Anne L'Huillier}}
|Суреті           = Anne_LHuiller_01.JPG
|Сурет ені  = 
|Сурет тақырыбы = 
|Туған күні          = 16.8.1958 
|Туған жері         = [[Париж]], [[Франция]]
|Азаматтығы          = {{Байрақ|Франция}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Швеция}}
|Ғылыми аясы        = [[физика]], [[аттосекундтық физика]] және [[ultrafast imaging]]
|Жұмыс орны         = [[Лунд университеті]]&lt;br&gt;
[[Лунд университеті]]
| Альма-матер          = [[Жоғары қалыпты метебі, Фонтене-о-Роз]]&lt;br&gt;
[[Пьер және Мари Кюри университеті]] (1986)
|Ғылыми жетекші = [[Бернард Каньяк]]
|Атақты шәкірттері   = 
|Несімен белгілі         = 
|Марапаттары = [[Поляр жұлдызы орденінің Үлкен крестінің командоры]]&lt;br&gt;[[Құрмет легионы орденінің командоры]]&lt;br&gt;
[[Құрмет легионы орденінің офицері]]&lt;br&gt;[[Құрмет легионы орденінің кавалері]]&lt;br&gt;[[Америка физикалық қоғамының мүшесі]]&lt;br&gt;
[[Оптикалық қоғамның белсенді мүшесі]]&lt;br&gt;[[Q131724655?]] (1990)&lt;br&gt;[[Физика бойынша Горан Густафссон сыйлығы]] (1998)&lt;br&gt;
[[Ғылым саласындағы әйелдерге арналған L’Oréal-UNESCO сыйлығы]] (2011)&lt;br&gt;[[Пьер және Мария Кюри университетінің құрметті докторы]] (2013)&lt;br&gt;
[[Карл Цейсс сыйлығы]] (2013)&lt;br&gt;[[Физикағы әйелдерге арналған Эмми Нётер сыйлығы]] (2014)&lt;br&gt;
[[Йена университетінің құрметті докторы]] (2015)&lt;br&gt;[[Макс Борн сыйлығы]] (2021)&lt;br&gt;[[Физика саласында Вольф сыйлығы лауреаттарының тізімі|Физика бойынша Вольф сыйлығы]] (2022)&lt;br&gt;
[[BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Awards]] (2022)&lt;br&gt;[[Физика саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі|Физика саласындағы Нобель сыйлығы]]&lt;br&gt;[[Париж-Саклай университетінің құрметті докторы]] (13 қараша 2023)
&lt;br&gt;[[Атомдық немесе беттік физика бойынша Дэвиссон-Гермер сыйлығы]] (2024)&lt;br&gt;[[Бордо университетінің құрметті докторы]] (28 наурыз 2024) 
| Сайты = [https://portal.research.lu.se/en/persons/anne-lhuillier/ portal.research.lu.se/…]
}}
'''Анн Л’Юилье''' ({{Lang-fr|Anne L'Huillier}}; [[16 тамыз]] [[1958]], [[Париж]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2023/lhuillier/facts/|title=The Nobel Prize in Physics 2023|lang=en-US|work=NobelPrize.org|accessdate=2023-10-04|archivedate=2023-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231003102001/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2023/lhuillier/facts/}}&lt;/ref&gt; — француз-швед [[Физика|физик]]&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.nasonline.org/member-directory/members/20044049.html|title=Anne L'Huillier|work=National Academy of Sciences|accessdate=2023-10-03|archivedate=2023-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231004074344/https://www.nasonline.org/member-directory/members/20044049.html}}&lt;/ref&gt;. [[Швеция|Швециядағы]] Лунд университетінде [[атомдық физика]] профессоры, онда [[Электрон|электрондардың]] нақты уақыт режиміндегі қозғалысын зерттейтін аттосекунд физика тобын басқарады, бұл топ атом деңгейіндегі химиялық реакцияларды түсіну үшін қолданылады&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.zeiss.com/corporate/int/innovation-and-technology/research-award-winners.html|title=Carl Zeiss Research Award|lang=en|work=ZEISS International|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170219003440/https://www.zeiss.com/corporate/int/innovation-and-technology/research-award-winners.html|archivedate=2017-02-19|accessdate=2017-04-29}}&lt;/ref&gt;. 2004 жылдан бері Швеция Корольдік Ғылым Академиясының мүшесі&lt;ref name=&quot;tass&quot;&gt;{{Cite web|url=https://nauka.tass.ru/nauka/18898545|title=Нобелевскую премию по физике присудили за изучение электронов и природы света|publisher=[[ТАСС]]|date=2023-10-03|accessdate=2023-10-03|archivedate=2023-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231003173921/https://nauka.tass.ru/nauka/18898545}}&lt;/ref&gt;. Физика саласында әртүрлі марапаттарға ие болды, соның ішінде физика бойынша Вольф сыйлығы (2022)&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://wolffund.org.il/2022/02/08/anne-lhuillier/|title=Wolf Prize in Physics 2022|accessdate=2023-10-04|archivedate=2022-02-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220208173351/https://wolffund.org.il/2022/02/08/anne-lhuillier/}}&lt;/ref&gt; және [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығы]] (2023, [[Пьер Агостини]] және [[Ференц Краус|Ференц Крауспен]] бірге).

== Өмірбаян ==
Анн Л’Юилье 1958 жылы [[Париж|Парижде]] дүниеге келген&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.nasonline.org/member-directory/members/20044049.html|title=Anne L'Huillier|work=National Academy of Sciences|accessdate=2023-10-03|archivedate=2023-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231004074344/https://www.nasonline.org/member-directory/members/20044049.html}}&lt;/ref&gt;. Ол мансабын [[Эксперименттік физика|эксперименталды физикаға]] ауыстырмас бұрын [[теориялық физика]] және [[математика]] бойынша ғылым магистрі дәрежесін алды&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.academia-net.org/profil/prof-anne-lhuillier/1135203|title=Prof. Anne L'huillier – AcademiaNet|lang=en|work=www.academia-net.org|accessdate=2017-04-29|archivedate=2021-07-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210712011957/https://www.academia-net.org/profil/prof-anne-lhuillier/1135203}}&lt;/ref&gt;. 1986 жылы  жоғары қарқынды [[Лазер|лазерлік]] өрістердегі көптік [[Иондау|иондану]] бойынша диссертациясымен [[PhD-доктор|PhD дәрежесін]] алды. Чалмерс технологиялық университетінде ([[Гётеборг|Гетеборг]]) және [[Оңтүстік Калифорния университеті|Оңтүстік Калифорния университетінде]] ([[Лос Анжелес|Лос-Анджелес]]) постдокторантуралық қызметтерді атқарды. 1986 жылдан бастап Саклайдағы Балама энергия және атом энергиясы комиссиясының (CEA) зерттеу бөлімінде толық уақыт жұмыс істеді. 1995 жылы ол Швецияға көшіп, Лунд университетінде алдымен ''доцент'', ал 1997 жылдан бастап физика бойынша толық профессор болып жұмыс істеді&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.atomic.physics.lu.se/research/attosecond_physics/group_members/anne_lhuillier/|title=Anne L'Huillier|work=Atomic Physics, Faculty of Engineering, LTH|accessdate=2014-05-05|archivedate=2017-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170226215904/http://www.atomic.physics.lu.se/research/attosecond_physics/group_members/anne_lhuillier/}}&lt;/ref&gt;. 2007 жылдан 2015 жылға дейін Л’Юилье физика бойынша [[Нобель комитеті|Нобель комитетінде]] қызмет етті&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

1987 жылы Саклде жұмыс істеп жүргенде, Л’Юилье және оның әріптестері лазерлік сәулелену инертті газ арқылы өткенде, фотондардың атомдармен әрекеттесуі көптеген жоғары жиілікті гармоникалардың пайда болуына әкелетінін және бұл гармоникалардың қарқындылығы (33-ке дейін) төмендемейтінін, бірақ шамамен тұрақты болып қалатынын анықтады. 

1991 жылы Л’Юилье Кеннет Шафер мен Кеннет Кулэндермен бірге бұл күтпеген нәтижеге теориялық түсініктеме берді, ал 1994 жылы ол бұл процестің толық кванттық теориясын бірлесіп жазды. Бұл теория сонымен қатар гармоникалардың шығарылуын қалай синхрондауға болатынын — сайып келгенде бір [[Секунд|фемтосекундтан]] қысқа ультрақысқа импульсті қалай жасауға болатынын көрсетті. Бұл нәтиже аттосекунд физикасының дамуындағы маңызды кезең болды. 

1992 жылы Л’Юилье Еуропадағы фемтосекунд импульстарын генерациялайтын алғашқы [[титан]] — [[сапфир]] [[Қатты денелік лазер|қатты денелі лазерлік]] жүйелердің бірін құрған экспериментке қатысты. 2003 жылы Л’Юилье тобы бүгінгі күнге дейін ең қысқа лазерлік импульсті, ұзақтығы 170 аттосекундты алды. 2017 жылы ол [[Иондау|фотоиондалу]] процесін зерттеуге аттосекундтық лазерлік импульс әдісін қолданып, әртүрлі атом қабықшаларынан электрондардың қашу уақытының айырмашылығы ондаған аттосекундтан аспайтынын көрсетті&lt;ref name=&quot;nkj&quot;&gt;{{Cite web|author=Понятов А.|url=https://www.nkj.ru/news/48751/|title=Нобелевскую премию по физике дали за создание аттосекундных импульсов света|lang=|work=https://www.nkj.ru/|publisher=Наука и жизнь|date=2023-10-03|accessdate=2023-10-06|archivedate=2023-10-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231010080023/https://nkj.ru/news/48751/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|author=Иванов И.|url=https://elementy.ru/novosti_nauki/434150/Nobelevskaya_premiya_po_fizike_2023|title=Нобелевская премия по физике — 2023|lang=|work=|publisher=|date=2023-10-15|accessdate=2023-10-17|archivedate=2023-10-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231023111711/https://elementy.ru/novosti_nauki/434150/Nobelevskaya_premiya_po_fizike_2023}}&lt;/ref&gt;.

== Марапаттар ==
* 1997 — Америкалық физикалық қоғамының мүшесі
* 1998 — Горан Густафссон атындағы физика сыйлығы, Швеция Корольдік ғылым академиясы
* 2003 — Қолданбалы физика бойынша Юлий Шпрингер сыйлығы
* 2004 — Швеция Корольдік ғылым академиясының мүшесі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kva.se/sv/nyheter/nya-ledamoter-2|title=Nya ledamöter|work=Kungl. Vetenskapsakademien|date=2004-04-19|accessdate=2017-04-29|archivedate=2022-02-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214174341/https://www.kva.se/sv/nyheter/nya-ledamoter-2}}&lt;/ref&gt;
* 2007—2015 — физика бойынша Нобель комитетінің мүшесі&lt;ref name=&quot;tass&quot;&gt;{{Cite web|url=https://nauka.tass.ru/nauka/18898545|title=Нобелевскую премию по физике присудили за изучение электронов и природы света|publisher=[[ТАСС]]|date=2023-10-03|accessdate=2023-10-03|archivedate=2023-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231003173921/https://nauka.tass.ru/nauka/18898545}}&lt;/ref&gt;
* 2011 — L’Oréal-UNESCO ғылымдағы әйелдерге арналған сыйлығы
* 2013 — Карл Цейс сыйлығы
* 2013 — Еуропа ғылым академиясының {{Аударылмаған 5|Блез Паскаль медалі|Блез Паскаль медалі|fr|Académie européenne des sciences}} (EurASc)
* 2013 — Пьер және Мари Кюри университетінің құрметті докторы
* 2014 — Еуропалық физикалық қоғамның физикадағы әйелдерге арналған Эмми Нётер сыйлығы
* 2015 — Йенадағы Фридрих Шиллер университетінің құрметті докторы
* 2018 — Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшесі
* 2019 — Еуропалық физикалық қоғамның кванттық электроника және оптика саласындағы сыйлығы
* 2021 — Оптикалық қоғамның «ультражылдам лазерлер мен аттосекундтық физика саласындағы ізашарлық жұмысы, жоғары гармоникалық генерацияны жүзеге асыру және түсіну және оны атомдар мен молекулалардағы электрон қозғалысын уақыт ажыратымдылығымен визуализациялауға қолдануы» үшін Макс Борн сыйлығы
* 2021 — Австрия ғылым академиясының корреспондент мүшесі
* 2022 — «ультражылдам лазерлік ғылымға қосқан ізашарлық үлесі» үшін физика бойынша Вульф сыйлығы және аттосекунд физикасы» (Ференц Крауш және Пол Коркуммен бөліскен)&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://wolffund.org.il/2022/02/08/anne-lhuillier/|title=Wolf Prize in Physics 2022|accessdate=2023-10-04|archivedate=2022-02-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220208173351/https://wolffund.org.il/2022/02/08/anne-lhuillier/}}&lt;/ref&gt;
* 2022 — іргелі ғылымдар саласында BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Award&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.frontiersofknowledgeawards-fbbva.es/noticias/15th-edition-basic-sciences-anne-lhuillier-paul-corkum-ferenc-krausz/|title=BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Award 2022|accessdate=2023-10-04|archivedate=2023-10-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231009102439/https://www.frontiersofknowledgeawards-fbbva.es/noticias/15th-edition-basic-sciences-anne-lhuillier-paul-corkum-ferenc-krausz/}}&lt;/ref&gt;
* 2022 — Оптикалық қоғамның мүшесі
* 2023 — «заттағы электрондардың динамикасын зерттеу үшін жарықтың аттосекундтық импульстарын генерациялаудың эксперименттік әдістері үшін» Физика бойынша Нобель сыйлығы ([[Пьер Агостини]] және [[Ференц Крауc|Ференц Крауcпен]] бірге)
* 2024 — Поляр жұлдызы орденінің Үлкен крестінің командоры&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kungahuset.se/arkiv/pressmeddelanden/2024-03-21-h.m.-konungen-har-beslutat-om-ordensforlaningar-for-exceptionella-insatser|title=H.M. Konungen har beslutat om ordensförläningar för exceptionella insatser|accessdate=2024-03-22|archivedate=2024-03-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240323104216/https://www.kungahuset.se/arkiv/pressmeddelanden/2024-03-21-h.m.-konungen-har-beslutat-om-ordensforlaningar-for-exceptionella-insatser/}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
[[Санат:Швед корольдік ғылым академиясының мүшелері]]
[[Санат:Франция физиктері]]
[[Санат:Шведция физиктері]]
[[Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Құрмет легионы орденінің иегерлері]]
[[Санат:Құрмет легионы орденінің офицерлері]]
[[Санат:Құрмет легионы орденінің командорлары]]
[[Санат:Тірі тұлғалар]]
[[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]]
[[Санат:Физиктер]]</text>
      <sha1>13pdwcs3688qttk8vuvycuhqwiif374</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Касымалы Жантөшев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>780020</id>
    <revision>
      <id>3591571</id>
      <timestamp>2026-04-25T06:06:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheNomadEditor</username>
        <id>120280</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: '''Касымалы Жантөшев''' (2 ([[15 қыркүйек]]) [[1904 жыл|1904]], Теңізбай ауылы — [[13 тамыз]] [[1968 жыл|1968]], [[Бішкек|Фрунзе]]) — қырғыз әдеби және қоғам қайраткері, жазушы, драматург, аудармашы, актер және режиссер. 1946 жылы Қырғыз КСР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткері атағын ал...</comment>
      <origin>3591571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="944" sha1="bfv6z68kw0mlbmgiwfqdbs2abdslljz" xml:space="preserve">'''Касымалы Жантөшев''' (2 ([[15 қыркүйек]]) [[1904 жыл|1904]], Теңізбай ауылы — [[13 тамыз]] [[1968 жыл|1968]], [[Бішкек|Фрунзе]]) — қырғыз әдеби және қоғам қайраткері, жазушы, драматург, аудармашы, актер және режиссер. 1946 жылы Қырғыз КСР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткері атағын алған, 1968 жылы халық жазушысы атанған. 1934 жылдан бастап Кеңес жазушылар одағы мүшесі болған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sputnik.kg/20161027/kasymaly-zhantoshev-omur-bayany-1029990189.html|title=Касымалы Жантөшев — өмүр баяны
|author=|date=2016-10-27|work=|publisher=sputnik.kg|accessdate=2026-04-25|lang=ky}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>bfv6z68kw0mlbmgiwfqdbs2abdslljz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591576</id>
      <parentid>3591571</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T06:18:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheNomadEditor</username>
        <id>120280</id>
      </contributor>
      <origin>3591576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2313" sha1="1qv67gdyfeeqotkflv27gxxffxf6kcq" xml:space="preserve">{{Жазушы|Есімі=Касымалы Жантөшев|Шынайы есімі={{lang-ky|Касымалы Жантошев}}|Туған күні=2.9.1904 (15.9)|Қайтыс болған күні=13.8.1968|Азаматтығы={{USSR}}|Туған жері=Теңізбай ауылы, [[Пржевал уезі]], [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысы]], [[Ресей империясы]]|Қайтыс болған жері=[[Бішкек|Фрунзе]], [[Қырғыз Кеңестік Социалистік Республикасы|Қырғыз КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]|Білімі=[[Жүсіп Баласағұни атындағы Қырғыз Ұлттық Универсиеті|Жүсіп Баласағұни атындағы Қырғыз ұлттық универсиеті]]|Жанры=[[проза]]|Бағыты=[[социалистік реализм]]|Шығармалардың тілі=[[қырғыз тілі]]|Марапаттары={{Қатар
 |{{Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі}} 
 |{{Құрмет Белгісі ордені}}
 |{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалі}}}}}}

'''Касымалы Жантөшев''' (2 ([[15 қыркүйек]]) [[1904 жыл|1904]], Теңізбай ауылы — [[13 тамыз]] [[1968 жыл|1968]], [[Бішкек|Фрунзе]]) — қырғыз әдеби және қоғам қайраткері, жазушы, драматург, аудармашы, актер және режиссер. 1946 жылы Қырғыз КСР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткері атағын алған, 1968 жылы халық жазушысы атанған. 1934 жылдан бастап Кеңес жазушылар одағы мүшесі болған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sputnik.kg/20161027/kasymaly-zhantoshev-omur-bayany-1029990189.html|title=Касымалы Жантөшев — өмүр баяны
|author=|date=2016-10-27|work=|publisher=sputnik.kg|accessdate=2026-04-25|lang=ky}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>1qv67gdyfeeqotkflv27gxxffxf6kcq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Algashky</title>
    <ns>3</ns>
    <id>780022</id>
    <revision>
      <id>3591574</id>
      <timestamp>2026-04-25T06:13:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3591574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="291" sha1="kbwccwt5lnurlczywi3l7le17e7cipx" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Algashky}}

-- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]])  11:13, 2026 ж. сәуірдің 25 (+05)</text>
      <sha1>kbwccwt5lnurlczywi3l7le17e7cipx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591579</id>
      <parentid>3591574</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T06:19:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Algashky</username>
        <id>180381</id>
      </contributor>
      <comment>/* Әйелдер туралы уики-марафон хэдерінің үлкендігін сай келтіру */ жаңа бөлім</comment>
      <origin>3591579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="794" sha1="kyyq7w12q5wxzcowlte4k1umfdww7gz" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Algashky}}

-- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]])  11:13, 2026 ж. сәуірдің 25 (+05)

== Әйелдер туралы уики-марафон хэдерінің үлкендігін сай келтіру ==

Телефонда дұрыс көрінбейді, экран шетінен шығып кеткен. Осыны айтуға уикипедияға тіркелген едім, бұны қалай өзгертуге болады? [[Қатысушы:Algashky|Algashky]] ([[Қатысушы талқылауы:Algashky|талқылау]]) 11:19, 2026 ж. сәуірдің 25 (+05)</text>
      <sha1>kyyq7w12q5wxzcowlte4k1umfdww7gz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Margaryan Narek</title>
    <ns>3</ns>
    <id>780023</id>
    <revision>
      <id>3591590</id>
      <timestamp>2026-04-25T07:01:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3591590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="212" sha1="p416guqwi6f90h5gddkj4aulte7bres" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Margaryan Narek}}

-- [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]] 12:01, 2026 ж. сәуірдің 25 (+05)</text>
      <sha1>p416guqwi6f90h5gddkj4aulte7bres</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Коньков, Фёдор Герасимович</title>
    <ns>0</ns>
    <id>780024</id>
    <revision>
      <id>3591592</id>
      <timestamp>2026-04-25T07:13:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>С.Жания</username>
        <id>172404</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: '''Фёдор Герасимович Коньков''' ([[1922 жыл|1922]]—[[1987 жыл|1987]]) — [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Жұмысшы-шаруа Қызыл армиясының]] [[Сержант|сержанты]], [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] қатысушысы, [[Кеңес Одағының Батыры]] ([[1945 жыл|1945]]).  == Өмірбаяны == Фёдор Коньков 1922 ж...</comment>
      <origin>3591592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5217" sha1="283cje3oqk0idsyitbtunx9gd0u5tsf" xml:space="preserve">'''Фёдор Герасимович Коньков''' ([[1922 жыл|1922]]—[[1987 жыл|1987]]) — [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Жұмысшы-шаруа Қызыл армиясының]] [[Сержант|сержанты]], [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] қатысушысы, [[Кеңес Одағының Батыры]] ([[1945 жыл|1945]]).

== Өмірбаяны ==
Фёдор Коньков [[1922 жыл|1922]] жылғы [[21 наурыз|21 наурызда]] Лукинка ауылында (қазіргі Владимир облысының Судогод ауданында) дүниеге келген. Толық емес орта мектепті бітіргеннен кейін Ковров қаласында тұрған. [[Фабрика-Зауыт Мектебі|Фабрика-зауыт]] [[Фабрика-Зауыт Мектебі|мектебін]] аяқтаған соң аспап жасау зауытында слесарь ретінде жұмыс істеген. [[1941 жыл|1941]] жылдың қараша айында Коньков Жұмысшы-шаруа Қызыл армиясы қатарына шақырылды. [[1942 жыл|1942]] жылдың ақпан айынан бастап Ұлы Отан соғысы майдандарында болды. Ленинград, Батыс, Орталық және 1- і Беларусь майдандарындағы ұрыстарға қатысқан. [[1942 жыл|1942]] жылдың сәуір айында Старая Русса маңындағы шайқаста жараланған.

[[1943 жыл|1943]] жылдың қазанына қарай сержант Фёдор Коньков 1- і Беларусь майданы 65-армиясының 20-ы жеке танкіге қарсы артиллериялық бригадасына қарасты 1184-і танкіге қарсы артиллериялық полктің 5-і батареясында зеңбірекші болған. [[Нарва (өзен)|Нарев]] өзенінен өту кезінде ерекше ерлік көрсетті. Сероцктен солтүстікке қарай 7 шақырым жердегі Тжепово ауылының маңындағы Нарев өзенінің батыс жағалауындағы плацдармда шайқас кезінде Коньков 3 [[Танк|танкіні]], 6 [[Пулемет|пулеметті]] және шамамен 100 жау солдаты мен офицерін жеке өзі жойып, екі неміс қарсы шабуылын тойтарды. Шайқас кезінде оның бүкіл тобы саптан шыққанына қарамастан, Коньков жалғыз шақасты жалғастырған.

[[КСРО Жоғарғы Кеңесі]] Төралқасының [[1945 жыл|1945]] жылғы [[21 ақпан|21 ақпандағы]] Жарлығымен «неміс басқыншыларына қарсы шайқаста майдандағы қолбасшылықтың жауынгерлік тапсырмаларын үлгілі орындағаны және көрсеткен батылдығы мен қаһармандығы үшін» сержант Федор Коньковқа [[Ленин ордені]] мен 7391 нөмірлі «[[Алтын Жұлдыз медалі|Алтын Жұлдыз]]&lt;nowiki/&gt;» медалімен [[Кеңес Одағының Батыры]] атағы берілді.

1945 жылдың ақпанында алған ауыр жарақатына байланысты Коньков әскер қатарынан босатылды. Ковров қаласына оралып, аспап жасау зауытында жұмыс істеді.

[[1987 жыл|1987]] жылғы [[23 шілде|23 шілдеде]] қайтыс болды. Ковров қаласындағы Троицк-Николь зиратының Даңқ аллеясына жерленген.

І дәрежел[[Отан соғысы ордені|і Отан соғысы орденімен]], екі ІІІ дәрежелі Даңқ орденімен, бірқатар медальдармен марапатталған.

Коньковтың құрметіне Ковров қаласында ескерткіш орнатылған.

== Сыртқы сілтемелер ==

* [https://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=14843 Фёдор Герасимович Коньков.] &quot;Ел батырлары&quot; сайты.

== Шығармалар ==

* Кеңес Одағы Батырлары: Қысқаша биографиялық сөздік / Редакциялық алқа төрағасы И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 б. — 100 000 дана. — ISBN жоқ, РКП № 87-95382.
* Туғанына 90 жыл толуына орай // «Дегтярёвец». — 2012 — 21 наурыз.
* Нагорный А. Ф., Травкин В. В. Владимир жерінің батырлары. — Ярославль: 1967.</text>
      <sha1>283cje3oqk0idsyitbtunx9gd0u5tsf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Римма Қалманбайқызы Ниязбекова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>780025</id>
    <revision>
      <id>3591594</id>
      <timestamp>2026-04-25T08:22:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Салиха</username>
        <id>17167</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Ғалым  |Есімі               = Римма Қалманбайқызы Ниязбекова  |Шынайы есімі        =   |Суреті              =     |Сурет ені           =   |Сурет тақырыбы      =   |Туған күні          = 13.10.1960   |Туған жері          = қазіргі {{туғанжері|Түркістан облысы|Түркістан облысында}}   |Қайтыс болған күні  =    |Қ...</comment>
      <origin>3591594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5160" sha1="c1hzaulf2wo2xby0vcu7rq4ztp5no92" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Римма Қалманбайқызы Ниязбекова
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 13.10.1960 
 |Туған жері          = қазіргі {{туғанжері|Түркістан облысы|Түркістан облысында}} 
 |Қайтыс болған күні  =  
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Техника
 |Жұмыс орны          = [[Еуразия ұлттық университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Техника ғылымының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор, профессор  
 |Альма-матер         = Қазақ химия-технология институты (қазіргі [[М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті]]), Мәскеу химия-технология институтының аспирантурасы.
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     =
 |Марапаттары         = 
* Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2008);
* Индустрия және жаңа технологиялар министрлігінің, Техникалық реттеу және метрология комитетінің грамотасы (2010 );
* &quot;Инновациялық Қазақстан&quot; жобасы, &quot;Ресурс сақтау&quot; номинациясы бойынша 1 дәрежелі диплом (2012).
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
}}
'''Римма Қалманбайқызы Ниязбекова''' — техника ғылымының докторы ([[2007 жыл|2007]]), профессор.

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1960 жыл|1960]] жылы 13 қазанда қазіргі [[Түркістан облысы]]нда туған.&lt;br&gt;

Қазақ химия-технология институтын ([[1983 жыл|1983]], қазіргі [[М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті]]), Мәскеу химия-технология институтының аспирантурасын ([[1988 жыл|1988]]) бітірген.&lt;br&gt;
Қазақ химия-технология институтында аға оқытушы, доцент (1988-[[1993 жыл|93]], [[1996 жыл|1996]]-[[2001 жыл|2001]]), Қаратеңіз техникалық университетінде доцент, докторант (1993-96, [[Түркия]]), Ақмола технология және бизнес университетінде кафедра меңгерушісі, ғылыми орталықтың бастығы ([[2001 жыл|2001]]-[[2004 жыл|04]]) қызметтерін атқарған. 2004 жылдан [[Еуразия ұлттық университеті]]нде доцент, профессор, кафедра меңгерушісі. С. Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық университеті

== Ғылыми бағыты, еңбектері ==
[[2006 жыл|2006]] жылы &quot;Индустрия қалдықтарының негізінде композициялық материалдарды әзірлеудің теоретикалық негіздері тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.&lt;br&gt;
180-нен астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 3 монография, 2 электронды оқулық пен 10 оқу құралының авторы.

== Марапаттары ==
* Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2008).&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.&lt;/ref&gt; 
* Индустрия және жаңа технологиялар министрлігінің, Техникалық реттеу және метрология комитетінің грамотасы (2010 );
* &quot;Инновациялық Қазақстан&quot; жобасы, &quot;Ресурс сақтау&quot; номинациясы бойынша 1 дәрежелі диплом (2012).&lt;ref&gt;[https://kazatu.edu.kz/pps/niazbekova-rimma-kalmanbaevna Ниязбекова Римма Қалманбайқызы.]&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
[https://famous-scientists.ru/anketa/niyazbekova-rimma-kalmanbaevna-11876 Известные учёные.]

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Техника ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Профессорлар]]</text>
      <sha1>c1hzaulf2wo2xby0vcu7rq4ztp5no92</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591595</id>
      <parentid>3591594</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T08:23:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Салиха</username>
        <id>17167</id>
      </contributor>
      <origin>3591595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5057" sha1="pngzf3jm8w4557kb3pfxqdjg45o764f" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Римма Қалманбайқызы Ниязбекова
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 13.10.1960 
 |Туған жері          = қазіргі {{туғанжері|Түркістан облысы|Түркістан облысында}} 
 |Қайтыс болған күні  =  
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Техника
 |Жұмыс орны          = [[Еуразия ұлттық университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Техника ғылымының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор, профессор  
 |Альма-матер         = Қазақ химия-технология институты (қазіргі [[М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті]]), Мәскеу химия-технология институтының аспирантурасы.
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     =
 |Марапаттары         = 
* Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2008);
* Индустрия және жаңа технологиялар министрлігінің, Техникалық реттеу және метрология комитетінің грамотасы (2010 );
* &quot;Инновациялық Қазақстан&quot; жобасы, &quot;Ресурс сақтау&quot; номинациясы бойынша 1 дәрежелі диплом (2012).
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
}}
'''Римма Қалманбайқызы Ниязбекова''' — техника ғылымының докторы ([[2007 жыл|2007]]), профессор.

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1960 жыл|1960]] жылы 13 қазанда қазіргі [[Түркістан облысы]]нда туған.&lt;br&gt;

Қазақ химия-технология институтын ([[1983 жыл|1983]], қазіргі [[М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті]]), Мәскеу химия-технология институтының аспирантурасын ([[1988 жыл|1988]]) бітірген.&lt;br&gt;
Қазақ химия-технология институтында аға оқытушы, доцент (1988-[[1993 жыл|93]], [[1996 жыл|1996]]-[[2001 жыл|2001]]), Қаратеңіз техникалық университетінде доцент, докторант (1993-96, [[Түркия]]), Ақмола технология және бизнес университетінде кафедра меңгерушісі, ғылыми орталықтың бастығы ([[2001 жыл|2001]]-[[2004 жыл|04]]) қызметтерін атқарған. 2004 жылдан [[Еуразия ұлттық университеті]]нде доцент, профессор, кафедра меңгерушісі.  

== Ғылыми бағыты, еңбектері ==
[[2006 жыл|2006]] жылы &quot;Индустрия қалдықтарының негізінде композициялық материалдарды әзірлеудің теоретикалық негіздері тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.&lt;br&gt;
180-нен астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 3 монография, 2 электронды оқулық пен 10 оқу құралының авторы.

== Марапаттары ==
* Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2008).&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.&lt;/ref&gt; 
* Индустрия және жаңа технологиялар министрлігінің, Техникалық реттеу және метрология комитетінің грамотасы (2010 );
* &quot;Инновациялық Қазақстан&quot; жобасы, &quot;Ресурс сақтау&quot; номинациясы бойынша 1 дәрежелі диплом (2012).&lt;ref&gt;[https://kazatu.edu.kz/pps/niazbekova-rimma-kalmanbaevna Ниязбекова Римма Қалманбайқызы.]&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
[https://famous-scientists.ru/anketa/niyazbekova-rimma-kalmanbaevna-11876 Известные учёные.]

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Техника ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Профессорлар]]</text>
      <sha1>pngzf3jm8w4557kb3pfxqdjg45o764f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591596</id>
      <parentid>3591595</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T08:24:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Салиха</username>
        <id>17167</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Еуразия ұлттық университетінің профессорлары|Еуразия ұлттық университетінің профессорлары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3591596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5158" sha1="avc2gm8brjbh2xmhxbe3ru6d2i24f9d" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Римма Қалманбайқызы Ниязбекова
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 13.10.1960 
 |Туған жері          = қазіргі {{туғанжері|Түркістан облысы|Түркістан облысында}} 
 |Қайтыс болған күні  =  
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Техника
 |Жұмыс орны          = [[Еуразия ұлттық университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Техника ғылымының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор, профессор  
 |Альма-матер         = Қазақ химия-технология институты (қазіргі [[М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті]]), Мәскеу химия-технология институтының аспирантурасы.
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     =
 |Марапаттары         = 
* Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2008);
* Индустрия және жаңа технологиялар министрлігінің, Техникалық реттеу және метрология комитетінің грамотасы (2010 );
* &quot;Инновациялық Қазақстан&quot; жобасы, &quot;Ресурс сақтау&quot; номинациясы бойынша 1 дәрежелі диплом (2012).
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
}}
'''Римма Қалманбайқызы Ниязбекова''' — техника ғылымының докторы ([[2007 жыл|2007]]), профессор.

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1960 жыл|1960]] жылы 13 қазанда қазіргі [[Түркістан облысы]]нда туған.&lt;br&gt;

Қазақ химия-технология институтын ([[1983 жыл|1983]], қазіргі [[М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті]]), Мәскеу химия-технология институтының аспирантурасын ([[1988 жыл|1988]]) бітірген.&lt;br&gt;
Қазақ химия-технология институтында аға оқытушы, доцент (1988-[[1993 жыл|93]], [[1996 жыл|1996]]-[[2001 жыл|2001]]), Қаратеңіз техникалық университетінде доцент, докторант (1993-96, [[Түркия]]), Ақмола технология және бизнес университетінде кафедра меңгерушісі, ғылыми орталықтың бастығы ([[2001 жыл|2001]]-[[2004 жыл|04]]) қызметтерін атқарған. 2004 жылдан [[Еуразия ұлттық университеті]]нде доцент, профессор, кафедра меңгерушісі.  

== Ғылыми бағыты, еңбектері ==
[[2006 жыл|2006]] жылы &quot;Индустрия қалдықтарының негізінде композициялық материалдарды әзірлеудің теоретикалық негіздері тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.&lt;br&gt;
180-нен астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 3 монография, 2 электронды оқулық пен 10 оқу құралының авторы.

== Марапаттары ==
* Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2008).&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.&lt;/ref&gt; 
* Индустрия және жаңа технологиялар министрлігінің, Техникалық реттеу және метрология комитетінің грамотасы (2010 );
* &quot;Инновациялық Қазақстан&quot; жобасы, &quot;Ресурс сақтау&quot; номинациясы бойынша 1 дәрежелі диплом (2012).&lt;ref&gt;[https://kazatu.edu.kz/pps/niazbekova-rimma-kalmanbaevna Ниязбекова Римма Қалманбайқызы.]&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
[https://famous-scientists.ru/anketa/niyazbekova-rimma-kalmanbaevna-11876 Известные учёные.]

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Техника ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Профессорлар]]
[[Санат:Еуразия ұлттық университетінің профессорлары]]</text>
      <sha1>avc2gm8brjbh2xmhxbe3ru6d2i24f9d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қадиша Рүстембекқызы Нұрғали</title>
    <ns>0</ns>
    <id>780026</id>
    <revision>
      <id>3591606</id>
      <timestamp>2026-04-25T09:10:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Салиха</username>
        <id>17167</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Ғалым  |Есімі               = Қадиша Рүстембекқызы Нұрғали  |Шынайы есімі        =   |Суреті              =     |Сурет ені           =   |Сурет тақырыбы      =   |Туған күні          = 29.08.1961   |Туған жері          = {{туғанжері|Тараз|Таразда}} қаласы  |Қайтыс болған күні  =    |Қайтыс болған жері  =   |Азамат...</comment>
      <origin>3591606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5434" sha1="n8numdi1tb0t9ycjzhee0bgbetp8wsw" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Қадиша Рүстембекқызы Нұрғали
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 29.08.1961 
 |Туған жері          = {{туғанжері|Тараз|Таразда}} қаласы
 |Қайтыс болған күні  =  
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Филология
 |Жұмыс орны          = [[Еуразия ұлттық университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Филология ғылымының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор, профессор  
 |Альма-матер         = Қарағанды мемлекеттік университеті (қазіргі [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]); ҚазМУ-дың аспирантурасы (қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]).
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     =
 |Марапаттары         = * {{Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері}} (2003);
* {{Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі}} (2006);
* Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2006).
* Қазақстан Республикасы {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}} (2016);
* &quot;За вялikiуклад у лiтературу&quot; төсбелгісі ([[Беларусь]], 2016);
* &quot;Пушин и Мицкевич&quot; польшалық орыс тілі мамандарының ассоциясының &quot;За пропаганду русского языка в мире&quot; төсбелгісі ([[Польша]], 2017).
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
}}
'''Қадиша Рүстембекқызы Нұрғали''' — филология ғылымының докторы ([[1998 жыл|1998]]), профессор (1998).

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1961 жыл|1961]] жылы 29 тамызда [[Жамбыл облысы]], [[Тараз]] қаласында туған.&lt;br&gt;

Қарағанды мемлекеттік университетін ([[1983 жыл|1983]], қазіргі [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]), ҚазМУ-дың аспирантурасын ([[1990 жыл|1990]], қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]) бітірген.&lt;br&gt;
Талдықорған педагогикалық институтында оқытушы (1983-[[1985 жыл|85]], қазіргі [[Жетісу университеті|Жетісу мемлекеттік университеті]]), ҚазМУ-да стажер (1985-87), қазіргі [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]]нде оқытушы, доцент, профессор (1990-[[2000 жыл|2000]]) қызметтерін атқарған. 2000 жылдан [[Еуразия ұлттық университеті]]нің профессоры.

== Ғылыми бағыты, еңбектері ==
Негізгі ғылыми бағыты – әдебиет теориясы, орыс әдебиетінің тарихы, салыстырмалы әдебиеттану.&lt;br&gt;
&quot;Ә. Әлімжанов прозасындағы тұлға және тарих концепциясы&quot; тақырыбында докторлық диссептация қорғаған.&lt;br&gt;
100-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 6 монография, 3 оқу құралының авторы.

Марапаттары 
* [[Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері]](2003);
* [[Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі]] (2006);
* Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2006, 2015).&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.&lt;/ref&gt;
* Қазақстан Республикасы &quot;[[Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі]]&quot; (2016);
* &quot;За вялikiуклад у лiтературу&quot; төсбелгісі (Беларусь, 2016);
* &quot;Пушин и Мицкевич&quot; польшалық орыс тілі мамандарының ассоциясының &quot;За пропаганду русского языка в мире&quot; төсбелгісі (Польша, 2017).&lt;ref&gt;[https://fph.enu.kz/kz/page/departments/department-of-russian-philology-1/head-of-the-department Кафедра меңгерушісі.]&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Профессорлар]]</text>
      <sha1>n8numdi1tb0t9ycjzhee0bgbetp8wsw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591607</id>
      <parentid>3591606</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T09:12:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Салиха</username>
        <id>17167</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Еуразия ұлттық университетінің профессорлары|Еуразия ұлттық университетінің профессорлары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3591607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5535" sha1="hcjwsggjnunja1doy5ou1n62qd8ueqe" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Қадиша Рүстембекқызы Нұрғали
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 29.08.1961 
 |Туған жері          = {{туғанжері|Тараз|Таразда}} қаласы
 |Қайтыс болған күні  =  
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Филология
 |Жұмыс орны          = [[Еуразия ұлттық университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Филология ғылымының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор, профессор  
 |Альма-матер         = Қарағанды мемлекеттік университеті (қазіргі [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]); ҚазМУ-дың аспирантурасы (қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]).
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     =
 |Марапаттары         = * {{Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері}} (2003);
* {{Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі}} (2006);
* Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2006).
* Қазақстан Республикасы {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}} (2016);
* &quot;За вялikiуклад у лiтературу&quot; төсбелгісі ([[Беларусь]], 2016);
* &quot;Пушин и Мицкевич&quot; польшалық орыс тілі мамандарының ассоциясының &quot;За пропаганду русского языка в мире&quot; төсбелгісі ([[Польша]], 2017).
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
}}
'''Қадиша Рүстембекқызы Нұрғали''' — филология ғылымының докторы ([[1998 жыл|1998]]), профессор (1998).

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1961 жыл|1961]] жылы 29 тамызда [[Жамбыл облысы]], [[Тараз]] қаласында туған.&lt;br&gt;

Қарағанды мемлекеттік университетін ([[1983 жыл|1983]], қазіргі [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]), ҚазМУ-дың аспирантурасын ([[1990 жыл|1990]], қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]) бітірген.&lt;br&gt;
Талдықорған педагогикалық институтында оқытушы (1983-[[1985 жыл|85]], қазіргі [[Жетісу университеті|Жетісу мемлекеттік университеті]]), ҚазМУ-да стажер (1985-87), қазіргі [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]]нде оқытушы, доцент, профессор (1990-[[2000 жыл|2000]]) қызметтерін атқарған. 2000 жылдан [[Еуразия ұлттық университеті]]нің профессоры.

== Ғылыми бағыты, еңбектері ==
Негізгі ғылыми бағыты – әдебиет теориясы, орыс әдебиетінің тарихы, салыстырмалы әдебиеттану.&lt;br&gt;
&quot;Ә. Әлімжанов прозасындағы тұлға және тарих концепциясы&quot; тақырыбында докторлық диссептация қорғаған.&lt;br&gt;
100-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 6 монография, 3 оқу құралының авторы.

Марапаттары 
* [[Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері]](2003);
* [[Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі]] (2006);
* Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2006, 2015).&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.&lt;/ref&gt;
* Қазақстан Республикасы &quot;[[Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі]]&quot; (2016);
* &quot;За вялikiуклад у лiтературу&quot; төсбелгісі (Беларусь, 2016);
* &quot;Пушин и Мицкевич&quot; польшалық орыс тілі мамандарының ассоциясының &quot;За пропаганду русского языка в мире&quot; төсбелгісі (Польша, 2017).&lt;ref&gt;[https://fph.enu.kz/kz/page/departments/department-of-russian-philology-1/head-of-the-department Кафедра меңгерушісі.]&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Профессорлар]]
[[Санат:Еуразия ұлттық университетінің профессорлары]]</text>
      <sha1>hcjwsggjnunja1doy5ou1n62qd8ueqe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591608</id>
      <parentid>3591607</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T09:13:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Салиха</username>
        <id>17167</id>
      </contributor>
      <origin>3591608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5540" sha1="p9pddqb4ge080lo2zx72nfno6ekmd6z" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Қадиша Рүстембекқызы Нұрғали
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 29.08.1961 
 |Туған жері          = {{туғанжері|Тараз|Таразда}} қаласы
 |Қайтыс болған күні  =  
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Филология
 |Жұмыс орны          = [[Еуразия ұлттық университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Филология ғылымының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор, профессор  
 |Альма-матер         = Қарағанды мемлекеттік университеті (қазіргі [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]); ҚазМУ-дың аспирантурасы (қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]).
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     =
 |Марапаттары         = * {{Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері}} (2003);
* {{Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі}} (2006);
* Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2006).
* Қазақстан Республикасы {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}} (2016);
* &quot;За вялikiуклад у лiтературу&quot; төсбелгісі ([[Беларусь]], 2016);
* &quot;Пушин и Мицкевич&quot; польшалық орыс тілі мамандарының ассоциясының &quot;За пропаганду русского языка в мире&quot; төсбелгісі ([[Польша]], 2017).
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
}}
'''Қадиша Рүстембекқызы Нұрғали''' — филология ғылымының докторы ([[1998 жыл|1998]]), профессор (1998).

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1961 жыл|1961]] жылы 29 тамызда [[Жамбыл облысы]], [[Тараз]] қаласында туған.&lt;br&gt;

Қарағанды мемлекеттік университетін ([[1983 жыл|1983]], қазіргі [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]), ҚазМУ-дың аспирантурасын ([[1990 жыл|1990]], қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]) бітірген.&lt;br&gt;
Талдықорған педагогикалық институтында оқытушы (1983-[[1985 жыл|85]], қазіргі [[Жетісу университеті|Жетісу мемлекеттік университеті]]), ҚазМУ-да стажер (1985-87), қазіргі [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]]нде оқытушы, доцент, профессор (1990-[[2000 жыл|2000]]) қызметтерін атқарған. 2000 жылдан [[Еуразия ұлттық университеті]]нің профессоры.

== Ғылыми бағыты, еңбектері ==
Негізгі ғылыми бағыты – әдебиет теориясы, орыс әдебиетінің тарихы, салыстырмалы әдебиеттану.&lt;br&gt;
&quot;Ә. Әлімжанов прозасындағы тұлға және тарих концепциясы&quot; тақырыбында докторлық диссептация қорғаған.&lt;br&gt;
100-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 6 монография, 3 оқу құралының авторы.

== Марапаттары ==
* [[Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері]](2003);
* [[Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі]] (2006);
* Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2006, 2015).&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.&lt;/ref&gt;
* Қазақстан Республикасы &quot;[[Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі]]&quot; (2016);
* &quot;За вялikiуклад у лiтературу&quot; төсбелгісі (Беларусь, 2016);
* &quot;Пушин и Мицкевич&quot; польшалық орыс тілі мамандарының ассоциясының &quot;За пропаганду русского языка в мире&quot; төсбелгісі (Польша, 2017).&lt;ref&gt;[https://fph.enu.kz/kz/page/departments/department-of-russian-philology-1/head-of-the-department Кафедра меңгерушісі.]&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Профессорлар]]
[[Санат:Еуразия ұлттық университетінің профессорлары]]</text>
      <sha1>p9pddqb4ge080lo2zx72nfno6ekmd6z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Петерис Васкс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>780027</id>
    <revision>
      <id>3591609</id>
      <timestamp>2026-04-25T09:47:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: '''Петерис Васкс''' ({{lang-lv|Pēteris Vasks}}, [[16 сәуір]] [[1946]], [[Айзпуте]], [[Латвия]])  — [[Латвия]] композиторы, ХХ ғасырдың аяғындағы Еуропадағы академиялық музыканың ең көрнекті композиторларының бірі.  == Дереккөздер == {{дереккөздер}}</comment>
      <origin>3591609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="401" sha1="f07xkhz7ofsexscz6d5thbro1aggv5s" xml:space="preserve">'''Петерис Васкс''' ({{lang-lv|Pēteris Vasks}}, [[16 сәуір]] [[1946]], [[Айзпуте]], [[Латвия]])  — [[Латвия]] композиторы, ХХ ғасырдың аяғындағы Еуропадағы академиялық музыканың ең көрнекті композиторларының бірі.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>f07xkhz7ofsexscz6d5thbro1aggv5s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591613</id>
      <parentid>3591609</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T10:02:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3591613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1010" sha1="jdczzixo1xb3x98peepd980tfrhbrv7" xml:space="preserve">'''Петерис Васкс''' ({{lang-lv|Pēteris Vasks}}, [[16 сәуір]] [[1946]], [[Айзпуте]], [[Латвия]])  — [[Латвия]] композиторы, ХХ ғасырдың аяғындағы Еуропадағы академиялық музыканың ең көрнекті композиторларының бірі.

== Өмірбаяны ==
Петерис Васкс 1946 жылы Латвияның Айзпуте қаласында дүниеге келген. Ол Рига музыка академиясында және Вильнюстегі Литва музыка академиясында оқыды, онда 1970 жылға дейін Витаутас Серейкадан контрабастан дәріс алды.&lt;br /&gt;
1973 жылдан 1978 жылға дейін Ригадағы Латвия музыка академиясында Валентин Уткиннен композицияны оқыды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>jdczzixo1xb3x98peepd980tfrhbrv7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591616</id>
      <parentid>3591613</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T10:20:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */ толықтыру</comment>
      <origin>3591616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1591" sha1="naegfhvujdgk4bx45zowuwpaag9vn0b" xml:space="preserve">'''Петерис Васкс''' ({{lang-lv|Pēteris Vasks}}, [[16 сәуір]] [[1946]], [[Айзпуте]], [[Латвия]])  — [[Латвия]] композиторы, ХХ ғасырдың аяғындағы Еуропадағы академиялық музыканың ең көрнекті композиторларының бірі.

== Өмірбаяны ==
Петерис Васкс 1946 жылы Латвияның Айзпуте қаласында баптист пасторының отбасында дүниеге келген. Ол Язепс Витолс атындағы Латвия музыка академиясында скрипканы оқыды. Саяси себептерге байланысты Латвия КСР билігі оның Латвия мемлекеттік консерваториясында оқуына кедергі келтірді, сондықтан Васкс Вильнюс Литва музыка және театр академиясында Витаутас Серейкаанспен бірге контрабастан дәріс алып, Литва филармониялық оркестрімен бірге өнер көрсетті. 

Кеңес Армиясында қызмет еткеннен кейін ол Латвия консерваториясында профессор Валентинс Уткинстің композиция класында (1973–1978) музыкалық білімін жалғастыруға мүмкіндік алды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>naegfhvujdgk4bx45zowuwpaag9vn0b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591617</id>
      <parentid>3591616</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T10:21:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */ толықтыру</comment>
      <origin>3591617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1945" sha1="kcj70083mn3q4juuah9op47zfbghr4k" xml:space="preserve">'''Петерис Васкс''' ({{lang-lv|Pēteris Vasks}}, [[16 сәуір]] [[1946]], [[Айзпуте]], [[Латвия]])  — [[Латвия]] композиторы, ХХ ғасырдың аяғындағы Еуропадағы академиялық музыканың ең көрнекті композиторларының бірі.

== Өмірбаяны ==
Петерис Васкс 1946 жылы Латвияның Айзпуте қаласында баптист пасторының отбасында дүниеге келген. Ол Язепс Витолс атындағы Латвия музыка академиясында скрипканы оқыды. Саяси себептерге байланысты Латвия КСР билігі оның Латвия мемлекеттік консерваториясында оқуына кедергі келтірді, сондықтан Васкс Вильнюс Литва музыка және театр академиясында Витаутас Серейкаанспен бірге контрабастан дәріс алып, Литва филармониялық оркестрімен бірге өнер көрсетті. 

Кеңес Армиясында қызмет еткеннен кейін ол Латвия консерваториясында профессор Валентинс Уткинстің композиция класында (1973–1978) музыкалық білімін жалғастыруға мүмкіндік алды.

Васкс Латвиядан тыс жерлерде 1990 жылдары Гидон Кремердің шығармашылығын қолдағаннан кейін танымал бола бастады, ал қазір ол ең ықпалды және құрметті заманауи еуропалық композиторлардың бірі.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>kcj70083mn3q4juuah9op47zfbghr4k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591619</id>
      <parentid>3591617</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T10:25:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */ дереккөз</comment>
      <origin>3591619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2145" sha1="hlq22kt6kf6ex622a93elt4wa3pd715" xml:space="preserve">'''Петерис Васкс''' ({{lang-lv|Pēteris Vasks}}, [[16 сәуір]] [[1946]], [[Айзпуте]], [[Латвия]])  — [[Латвия]] композиторы, ХХ ғасырдың аяғындағы Еуропадағы академиялық музыканың ең көрнекті композиторларының бірі.

== Өмірбаяны ==
Петерис Васкс 1946 жылы Латвияның Айзпуте қаласында баптист пасторының отбасында дүниеге келген. Ол Язепс Витолс атындағы Латвия музыка академиясында скрипканы оқыды. Саяси себептерге байланысты Латвия КСР билігі оның Латвия мемлекеттік консерваториясында оқуына кедергі келтірді, сондықтан Васкс Вильнюс Литва музыка және театр академиясында Витаутас Серейкаанспен бірге контрабастан дәріс алып, Литва филармониялық оркестрімен бірге өнер көрсетті. 

Кеңес Армиясында қызмет еткеннен кейін ол Латвия консерваториясында профессор Валентинс Уткинстің композиция класында (1973–1978) музыкалық білімін жалғастыруға мүмкіндік алды.

Васкс Латвиядан тыс жерлерде 1990 жылдары Гидон Кремердің шығармашылығын қолдағаннан кейін танымал бола бастады, ал қазір ол ең ықпалды және құрметті заманауи еуропалық композиторлардың бірі.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/6277/?ysclid=mod7j7jj5p384403225|title=Петерис Васкс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>hlq22kt6kf6ex622a93elt4wa3pd715</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591637</id>
      <parentid>3591619</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T11:33:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3591637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2521" sha1="31ymgn1vdggkxqliw2b3l92xg006j3y" xml:space="preserve">'''Петерис Васкс''' ({{lang-lv|Pēteris Vasks}}, [[16 сәуір]] [[1946]], [[Айзпуте]], [[Латвия]])  — [[Латвия]] композиторы, ХХ ғасырдың аяғындағы Еуропадағы академиялық музыканың ең көрнекті композиторларының бірі.

== Өмірбаяны ==
Петерис Васкс 1946 жылы Латвияның Айзпуте қаласында баптист пасторының отбасында дүниеге келген. Ол Язепс Витолс атындағы Латвия музыка академиясында скрипканы оқыды. Саяси себептерге байланысты Латвия КСР билігі оның Латвия мемлекеттік консерваториясында оқуына кедергі келтірді, сондықтан Васкс Вильнюс Литва музыка және театр академиясында Витаутас Серейкаанспен бірге контрабастан дәріс алып, Литва филармониялық оркестрімен бірге өнер көрсетті. 

Кеңес Армиясында қызмет еткеннен кейін ол Латвия консерваториясында профессор Валентинс Уткинстің композиция класында (1973–1978) музыкалық білімін жалғастыруға мүмкіндік алды.

Васкс Латвиядан тыс жерлерде 1990 жылдары Гидон Кремердің шығармашылығын қолдағаннан кейін танымал бола бастады, ал қазір ол ең ықпалды және құрметті заманауи еуропалық композиторлардың бірі.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/6277/?ysclid=mod7j7jj5p384403225|title=Петерис Васкс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Шығармашылығы ==
1970 жылдары ол анимация саласында жұмыс істеді. Бастапқыда ол Лутославский, Пендерецкий және Крамның алеаторлық дәстүрлерін дамытты; 1980 жылдары ол өзінің музыкалық тілін қалыптастырды. 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>31ymgn1vdggkxqliw2b3l92xg006j3y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591640</id>
      <parentid>3591637</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T11:37:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шығармашылығы */ толықтыру</comment>
      <origin>3591640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3452" sha1="2fuzvdbr5bcn95262c4wjvdlmlz9ycs" xml:space="preserve">'''Петерис Васкс''' ({{lang-lv|Pēteris Vasks}}, [[16 сәуір]] [[1946]], [[Айзпуте]], [[Латвия]])  — [[Латвия]] композиторы, ХХ ғасырдың аяғындағы Еуропадағы академиялық музыканың ең көрнекті композиторларының бірі.

== Өмірбаяны ==
Петерис Васкс 1946 жылы Латвияның Айзпуте қаласында баптист пасторының отбасында дүниеге келген. Ол Язепс Витолс атындағы Латвия музыка академиясында скрипканы оқыды. Саяси себептерге байланысты Латвия КСР билігі оның Латвия мемлекеттік консерваториясында оқуына кедергі келтірді, сондықтан Васкс Вильнюс Литва музыка және театр академиясында Витаутас Серейкаанспен бірге контрабастан дәріс алып, Литва филармониялық оркестрімен бірге өнер көрсетті. 

Кеңес Армиясында қызмет еткеннен кейін ол Латвия консерваториясында профессор Валентинс Уткинстің композиция класында (1973–1978) музыкалық білімін жалғастыруға мүмкіндік алды.

Васкс Латвиядан тыс жерлерде 1990 жылдары Гидон Кремердің шығармашылығын қолдағаннан кейін танымал бола бастады, ал қазір ол ең ықпалды және құрметті заманауи еуропалық композиторлардың бірі.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/6277/?ysclid=mod7j7jj5p384403225|title=Петерис Васкс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Шығармашылығы ==
1970 жылдары ол анимация саласында жұмыс істеді. Бастапқыда ол Лутославский, Пендерецкий және Крамның алеаторлық дәстүрлерін дамытты; 1980 жылдары ол өзінің музыкалық тілін қалыптастырды.

Таңдаулы шығармалары: Кларнет пен фортепианоға арналған үш шығарма (1973). Виолончель мен фортепианоға арналған партита (1974). Флейта, гобой, кларнет, фаготқа арналған камералық музыка (1975). Дауыс беруге, дирижерге және композиторға арналған қысқа концерт (1976). Жеке кларнетке арналған Moments musicaux (1977). Бірінші ішекті квартет (1977). Екі фортепианоға арналған Токката (1977). Фортепианоға арналған Eine kleine Nachtmusik (1978). Аралас хорға арналған концерт (1978). Жеке виолончельге арналған &quot;Кітап&quot; (1978). Аралас хорға арналған әндер (1979).

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>2fuzvdbr5bcn95262c4wjvdlmlz9ycs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591642</id>
      <parentid>3591640</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T11:44:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шығармашылығы */ толықтыру</comment>
      <origin>3591642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4587" sha1="d71yr0minymw5ufnaz5izdo5z0420ra" xml:space="preserve">'''Петерис Васкс''' ({{lang-lv|Pēteris Vasks}}, [[16 сәуір]] [[1946]], [[Айзпуте]], [[Латвия]])  — [[Латвия]] композиторы, ХХ ғасырдың аяғындағы Еуропадағы академиялық музыканың ең көрнекті композиторларының бірі.

== Өмірбаяны ==
Петерис Васкс 1946 жылы Латвияның Айзпуте қаласында баптист пасторының отбасында дүниеге келген. Ол Язепс Витолс атындағы Латвия музыка академиясында скрипканы оқыды. Саяси себептерге байланысты Латвия КСР билігі оның Латвия мемлекеттік консерваториясында оқуына кедергі келтірді, сондықтан Васкс Вильнюс Литва музыка және театр академиясында Витаутас Серейкаанспен бірге контрабастан дәріс алып, Литва филармониялық оркестрімен бірге өнер көрсетті. 

Кеңес Армиясында қызмет еткеннен кейін ол Латвия консерваториясында профессор Валентинс Уткинстің композиция класында (1973–1978) музыкалық білімін жалғастыруға мүмкіндік алды.

Васкс Латвиядан тыс жерлерде 1990 жылдары Гидон Кремердің шығармашылығын қолдағаннан кейін танымал бола бастады, ал қазір ол ең ықпалды және құрметті заманауи еуропалық композиторлардың бірі.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/6277/?ysclid=mod7j7jj5p384403225|title=Петерис Васкс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Шығармашылығы ==
1970 жылдары ол анимация саласында жұмыс істеді. Бастапқыда ол Лутославский, Пендерецкий және Крамның алеаторлық дәстүрлерін дамытты; 1980 жылдары ол өзінің музыкалық тілін қалыптастырды.

'''Таңдаулы шығармалары:''' Кларнет пен фортепианоға арналған үш шығарма (1973). Виолончель мен фортепианоға арналған партита (1974). Флейта, гобой, кларнет, фаготқа арналған камералық музыка (1975). Дауыс беруге, дирижерге және композиторға арналған қысқа концерт (1976). Жеке кларнетке арналған Moments musicaux (1977). Бірінші ішекті квартет (1977). Екі фортепианоға арналған Токката (1977). Фортепианоға арналған Eine kleine Nachtmusik (1978). Аралас хорға арналған концерт (1978). Жеке виолончельге арналған &quot;Кітап&quot; (1978). Аралас хорға арналған әндер (1979). Cantabile per archi (1979). 

Клавесинге арналған кантата (1980). Фортепианоға арналған Quasi una sonata (1981). Ішекті оркестрге, екі фортепианоға және дауылпазға арналған «Весть» (1982). Ішекті оркестрге арналған Musica dolorosa (1983). Cantus ad pacem, органға арналған концерт (1984). Екінші ішекті квартет (1984). Скрипка мен фортепианоға арналған шағын жазғы музыка (1985). Жеке контрабасқа арналған соната (1986). Ішекті секстетке арналған көктемгі соната (1987). &quot;Латвия&quot;, камералық кантатасы (1987). Әйелдер хорына арналған &quot;Біздің әніміз&quot; (1988). Валторна мен органға арналған Music du soir (1988). Органға арналған Musica seria (1988). Ағылшын валторнасы мен оркестріне арналған концерт (1989).

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>d71yr0minymw5ufnaz5izdo5z0420ra</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591644</id>
      <parentid>3591642</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T11:48:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шығармашылығы */ толықтыру</comment>
      <origin>3591644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5825" sha1="r23u15rhlg8u396qiyaa1uhbpulcjgu" xml:space="preserve">'''Петерис Васкс''' ({{lang-lv|Pēteris Vasks}}, [[16 сәуір]] [[1946]], [[Айзпуте]], [[Латвия]])  — [[Латвия]] композиторы, ХХ ғасырдың аяғындағы Еуропадағы академиялық музыканың ең көрнекті композиторларының бірі.

== Өмірбаяны ==
Петерис Васкс 1946 жылы Латвияның Айзпуте қаласында баптист пасторының отбасында дүниеге келген. Ол Язепс Витолс атындағы Латвия музыка академиясында скрипканы оқыды. Саяси себептерге байланысты Латвия КСР билігі оның Латвия мемлекеттік консерваториясында оқуына кедергі келтірді, сондықтан Васкс Вильнюс Литва музыка және театр академиясында Витаутас Серейкаанспен бірге контрабастан дәріс алып, Литва филармониялық оркестрімен бірге өнер көрсетті. 

Кеңес Армиясында қызмет еткеннен кейін ол Латвия консерваториясында профессор Валентинс Уткинстің композиция класында (1973–1978) музыкалық білімін жалғастыруға мүмкіндік алды.

Васкс Латвиядан тыс жерлерде 1990 жылдары Гидон Кремердің шығармашылығын қолдағаннан кейін танымал бола бастады, ал қазір ол ең ықпалды және құрметті заманауи еуропалық композиторлардың бірі.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/6277/?ysclid=mod7j7jj5p384403225|title=Петерис Васкс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Шығармашылығы ==
1970 жылдары ол анимация саласында жұмыс істеді. Бастапқыда ол Лутославский, Пендерецкий және Крамның алеаторлық дәстүрлерін дамытты; 1980 жылдары ол өзінің музыкалық тілін қалыптастырды.

'''Таңдаулы шығармалары:''' Кларнет пен фортепианоға арналған үш шығарма (1973). Виолончель мен фортепианоға арналған партита (1974). Флейта, гобой, кларнет, фаготқа арналған камералық музыка (1975). Дауыс беруге, дирижерге және композиторға арналған қысқа концерт (1976). Жеке кларнетке арналған Moments musicaux (1977). Бірінші ішекті квартет (1977). Екі фортепианоға арналған Токката (1977). Фортепианоға арналған Eine kleine Nachtmusik (1978). Аралас хорға арналған концерт (1978). Жеке виолончельге арналған &quot;Кітап&quot; (1978). Аралас хорға арналған әндер (1979). Cantabile per archi (1979). 

Клавесинге арналған кантата (1980). Фортепианоға арналған Quasi una sonata (1981). Ішекті оркестрге, екі фортепианоға және дауылпазға арналған «Весть» (1982). Ішекті оркестрге арналған Musica dolorosa (1983). Cantus ad pacem, органға арналған концерт (1984). Екінші ішекті квартет (1984). Скрипка мен фортепианоға арналған шағын жазғы музыка (1985). Жеке контрабасқа арналған соната (1986). Ішекті секстетке арналған көктемгі соната (1987). &quot;Латвия&quot;, камералық кантатасы (1987). Әйелдер хорына арналған &quot;Біздің әніміз&quot; (1988). Валторна мен органға арналған Music du soir (1988). Органға арналған Musica seria (1988). Ағылшын валторнасы мен оркестріне арналған концерт (1989).

Жеке гитараға арналған «Жалғыздық сонатасы» (1990). Аралас хорға арналған «Pater Noster» (1991). Жеке органға арналған «Te Deum» (1991). Дауыстар, ішекті оркестрге арналған симфония (1991). «Күйген жер пейзажы», фортепианоға арналған фэнтези (1992). Виолончель мен оркестрге арналған концерт (1994). Quasi una sonata (1995). Үшінші ішекті квартет (1995). Төрт жеке орындаушыға арналған «Window» немесе Чеслав Милоштың өлеңдеріне арналған аралас хор (1995). Ішекті оркестрге арналған «Адажио» (1996). Ішекті оркестрге арналған «Musica adventus» (1996). Аралас хор мен ішекті оркестрге арналған «Dona nobis pacem» (1996). «Алыс жарық», скрипка мен ішекті оркестрге арналған концерт (1997). Толық симфониялық оркестрге арналған екінші симфония (1998).

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>r23u15rhlg8u396qiyaa1uhbpulcjgu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591645</id>
      <parentid>3591644</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T11:50:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шығармашылығы */ толықтыру</comment>
      <origin>3591645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6550" sha1="qrdwfj4bh5vdno9yju12wjf02kbdvh6" xml:space="preserve">'''Петерис Васкс''' ({{lang-lv|Pēteris Vasks}}, [[16 сәуір]] [[1946]], [[Айзпуте]], [[Латвия]])  — [[Латвия]] композиторы, ХХ ғасырдың аяғындағы Еуропадағы академиялық музыканың ең көрнекті композиторларының бірі.

== Өмірбаяны ==
Петерис Васкс 1946 жылы Латвияның Айзпуте қаласында баптист пасторының отбасында дүниеге келген. Ол Язепс Витолс атындағы Латвия музыка академиясында скрипканы оқыды. Саяси себептерге байланысты Латвия КСР билігі оның Латвия мемлекеттік консерваториясында оқуына кедергі келтірді, сондықтан Васкс Вильнюс Литва музыка және театр академиясында Витаутас Серейкаанспен бірге контрабастан дәріс алып, Литва филармониялық оркестрімен бірге өнер көрсетті. 

Кеңес Армиясында қызмет еткеннен кейін ол Латвия консерваториясында профессор Валентинс Уткинстің композиция класында (1973–1978) музыкалық білімін жалғастыруға мүмкіндік алды.

Васкс Латвиядан тыс жерлерде 1990 жылдары Гидон Кремердің шығармашылығын қолдағаннан кейін танымал бола бастады, ал қазір ол ең ықпалды және құрметті заманауи еуропалық композиторлардың бірі.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/6277/?ysclid=mod7j7jj5p384403225|title=Петерис Васкс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Шығармашылығы ==
1970 жылдары ол анимация саласында жұмыс істеді. Бастапқыда ол Лутославский, Пендерецкий және Крамның алеаторлық дәстүрлерін дамытты; 1980 жылдары ол өзінің музыкалық тілін қалыптастырды.

'''Таңдаулы шығармалары:''' Кларнет пен фортепианоға арналған үш шығарма (1973). Виолончель мен фортепианоға арналған партита (1974). Флейта, гобой, кларнет, фаготқа арналған камералық музыка (1975). Дауыс беруге, дирижерге және композиторға арналған қысқа концерт (1976). Жеке кларнетке арналған Moments musicaux (1977). Бірінші ішекті квартет (1977). Екі фортепианоға арналған Токката (1977). Фортепианоға арналған Eine kleine Nachtmusik (1978). Аралас хорға арналған концерт (1978). Жеке виолончельге арналған &quot;Кітап&quot; (1978). Аралас хорға арналған әндер (1979). Cantabile per archi (1979). 

Клавесинге арналған кантата (1980). Фортепианоға арналған Quasi una sonata (1981). Ішекті оркестрге, екі фортепианоға және дауылпазға арналған «Весть» (1982). Ішекті оркестрге арналған Musica dolorosa (1983). Cantus ad pacem, органға арналған концерт (1984). Екінші ішекті квартет (1984). Скрипка мен фортепианоға арналған шағын жазғы музыка (1985). Жеке контрабасқа арналған соната (1986). Ішекті секстетке арналған көктемгі соната (1987). &quot;Латвия&quot;, камералық кантатасы (1987). Әйелдер хорына арналған &quot;Біздің әніміз&quot; (1988). Валторна мен органға арналған Music du soir (1988). Органға арналған Musica seria (1988). Ағылшын валторнасы мен оркестріне арналған концерт (1989).

Жеке гитараға арналған «Жалғыздық сонатасы» (1990). Аралас хорға арналған «Pater Noster» (1991). Жеке органға арналған «Te Deum» (1991). Дауыстар, ішекті оркестрге арналған симфония (1991). «Күйген жер пейзажы», фортепианоға арналған фэнтези (1992). Виолончель мен оркестрге арналған концерт (1994). Quasi una sonata (1995). Үшінші ішекті квартет (1995). Төрт жеке орындаушыға арналған «Window» немесе Чеслав Милоштың өлеңдеріне арналған аралас хор (1995). Ішекті оркестрге арналған «Адажио» (1996). Ішекті оркестрге арналған «Musica adventus» (1996). Аралас хор мен ішекті оркестрге арналған «Dona nobis pacem» (1996). «Алыс жарық», скрипка мен ішекті оркестрге арналған концерт (1997). Толық симфониялық оркестрге арналған екінші симфония (1998).

Аралас хорға арналған месса (2000). Төртінші ішекті аспаптар квартеті (2000). Ішекті аспаптар мен органға арналған &quot;Viatore&quot; (2001). Ішекті аспаптар оркестріне арналған Musica apassionata (2002). Бесінші ішекті аспаптар квартеті (2004). 12 виолончельге арналған Canto di Forza (2005). Аралас хор мен ішекті аспаптар оркестріне арналған месса (2000-2005). 3-ші симфония (2004-2005) Скрипка мен ішекті аспаптар оркестріне арналған медитация (2006).

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>qrdwfj4bh5vdno9yju12wjf02kbdvh6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591647</id>
      <parentid>3591645</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T11:52:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шығармашылығы */ дереккөз</comment>
      <origin>3591647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6767" sha1="26bjqk85zx94mv6riutuyfnxvrvq0sg" xml:space="preserve">'''Петерис Васкс''' ({{lang-lv|Pēteris Vasks}}, [[16 сәуір]] [[1946]], [[Айзпуте]], [[Латвия]])  — [[Латвия]] композиторы, ХХ ғасырдың аяғындағы Еуропадағы академиялық музыканың ең көрнекті композиторларының бірі.

== Өмірбаяны ==
Петерис Васкс 1946 жылы Латвияның Айзпуте қаласында баптист пасторының отбасында дүниеге келген. Ол Язепс Витолс атындағы Латвия музыка академиясында скрипканы оқыды. Саяси себептерге байланысты Латвия КСР билігі оның Латвия мемлекеттік консерваториясында оқуына кедергі келтірді, сондықтан Васкс Вильнюс Литва музыка және театр академиясында Витаутас Серейкаанспен бірге контрабастан дәріс алып, Литва филармониялық оркестрімен бірге өнер көрсетті. 

Кеңес Армиясында қызмет еткеннен кейін ол Латвия консерваториясында профессор Валентинс Уткинстің композиция класында (1973–1978) музыкалық білімін жалғастыруға мүмкіндік алды.

Васкс Латвиядан тыс жерлерде 1990 жылдары Гидон Кремердің шығармашылығын қолдағаннан кейін танымал бола бастады, ал қазір ол ең ықпалды және құрметті заманауи еуропалық композиторлардың бірі.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/6277/?ysclid=mod7j7jj5p384403225|title=Петерис Васкс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Шығармашылығы ==
1970 жылдары ол анимация саласында жұмыс істеді. Бастапқыда ол Лутославский, Пендерецкий және Крамның алеаторлық дәстүрлерін дамытты; 1980 жылдары ол өзінің музыкалық тілін қалыптастырды.

'''Таңдаулы шығармалары:''' Кларнет пен фортепианоға арналған үш шығарма (1973). Виолончель мен фортепианоға арналған партита (1974). Флейта, гобой, кларнет, фаготқа арналған камералық музыка (1975). Дауыс беруге, дирижерге және композиторға арналған қысқа концерт (1976). Жеке кларнетке арналған Moments musicaux (1977). Бірінші ішекті квартет (1977). Екі фортепианоға арналған Токката (1977). Фортепианоға арналған Eine kleine Nachtmusik (1978). Аралас хорға арналған концерт (1978). Жеке виолончельге арналған &quot;Кітап&quot; (1978). Аралас хорға арналған әндер (1979). Cantabile per archi (1979). 

Клавесинге арналған кантата (1980). Фортепианоға арналған Quasi una sonata (1981). Ішекті оркестрге, екі фортепианоға және дауылпазға арналған «Весть» (1982). Ішекті оркестрге арналған Musica dolorosa (1983). Cantus ad pacem, органға арналған концерт (1984). Екінші ішекті квартет (1984). Скрипка мен фортепианоға арналған шағын жазғы музыка (1985). Жеке контрабасқа арналған соната (1986). Ішекті секстетке арналған көктемгі соната (1987). &quot;Латвия&quot;, камералық кантатасы (1987). Әйелдер хорына арналған &quot;Біздің әніміз&quot; (1988). Валторна мен органға арналған Music du soir (1988). Органға арналған Musica seria (1988). Ағылшын валторнасы мен оркестріне арналған концерт (1989).

Жеке гитараға арналған «Жалғыздық сонатасы» (1990). Аралас хорға арналған «Pater Noster» (1991). Жеке органға арналған «Te Deum» (1991). Дауыстар, ішекті оркестрге арналған симфония (1991). «Күйген жер пейзажы», фортепианоға арналған фэнтези (1992). Виолончель мен оркестрге арналған концерт (1994). Quasi una sonata (1995). Үшінші ішекті квартет (1995). Төрт жеке орындаушыға арналған «Window» немесе Чеслав Милоштың өлеңдеріне арналған аралас хор (1995). Ішекті оркестрге арналған «Адажио» (1996). Ішекті оркестрге арналған «Musica adventus» (1996). Аралас хор мен ішекті оркестрге арналған «Dona nobis pacem» (1996). «Алыс жарық», скрипка мен ішекті оркестрге арналған концерт (1997). Толық симфониялық оркестрге арналған екінші симфония (1998).

Аралас хорға арналған месса (2000). Төртінші ішекті аспаптар квартеті (2000). Ішекті аспаптар мен органға арналған &quot;Viatore&quot; (2001). Ішекті аспаптар оркестріне арналған Musica apassionata (2002). Бесінші ішекті аспаптар квартеті (2004). 12 виолончельге арналған Canto di Forza (2005). Аралас хор мен ішекті аспаптар оркестріне арналған месса (2000-2005). 3-ші симфония (2004-2005) Скрипка мен ішекті аспаптар оркестріне арналған медитация (2006).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.peoples.ru/art/music/composer/peteris_vasks/?ysclid=mod7ld4hg5203511847|title=Петер Васкс, Биография|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>26bjqk85zx94mv6riutuyfnxvrvq0sg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3591649</id>
      <parentid>3591647</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T11:57:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3591649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7557" sha1="1flirtyo0w56xil996moz47jft5f1um" xml:space="preserve">'''Петерис Васкс''' ({{lang-lv|Pēteris Vasks}}, [[16 сәуір]] [[1946]], [[Айзпуте]], [[Латвия]])  — [[Латвия]] композиторы, ХХ ғасырдың аяғындағы Еуропадағы академиялық музыканың ең көрнекті композиторларының бірі.

== Өмірбаяны ==
Петерис Васкс 1946 жылы Латвияның Айзпуте қаласында баптист пасторының отбасында дүниеге келген. Ол Язепс Витолс атындағы Латвия музыка академиясында скрипканы оқыды. Саяси себептерге байланысты Латвия КСР билігі оның Латвия мемлекеттік консерваториясында оқуына кедергі келтірді, сондықтан Васкс Вильнюс Литва музыка және театр академиясында Витаутас Серейкаанспен бірге контрабастан дәріс алып, Литва филармониялық оркестрімен бірге өнер көрсетті. 

Кеңес Армиясында қызмет еткеннен кейін ол Латвия консерваториясында профессор Валентинс Уткинстің композиция класында (1973–1978) музыкалық білімін жалғастыруға мүмкіндік алды.

Васкс Латвиядан тыс жерлерде 1990 жылдары Гидон Кремердің шығармашылығын қолдағаннан кейін танымал бола бастады, ал қазір ол ең ықпалды және құрметті заманауи еуропалық композиторлардың бірі.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/6277/?ysclid=mod7j7jj5p384403225|title=Петерис Васкс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Шығармашылығы ==
1970 жылдары ол анимация саласында жұмыс істеді. Бастапқыда ол Лутославский, Пендерецкий және Крамның алеаторлық дәстүрлерін дамытты; 1980 жылдары ол өзінің музыкалық тілін қалыптастырды.

'''Таңдаулы шығармалары:''' Кларнет пен фортепианоға арналған үш шығарма (1973). Виолончель мен фортепианоға арналған партита (1974). Флейта, гобой, кларнет, фаготқа арналған камералық музыка (1975). Дауыс беруге, дирижерге және композиторға арналған қысқа концерт (1976). Жеке кларнетке арналған Moments musicaux (1977). Бірінші ішекті квартет (1977). Екі фортепианоға арналған Токката (1977). Фортепианоға арналған Eine kleine Nachtmusik (1978). Аралас хорға арналған концерт (1978). Жеке виолончельге арналған &quot;Кітап&quot; (1978). Аралас хорға арналған әндер (1979). Cantabile per archi (1979). 

Клавесинге арналған кантата (1980). Фортепианоға арналған Quasi una sonata (1981). Ішекті оркестрге, екі фортепианоға және дауылпазға арналған «Весть» (1982). Ішекті оркестрге арналған Musica dolorosa (1983). Cantus ad pacem, органға арналған концерт (1984). Екінші ішекті квартет (1984). Скрипка мен фортепианоға арналған шағын жазғы музыка (1985). Жеке контрабасқа арналған соната (1986). Ішекті секстетке арналған көктемгі соната (1987). &quot;Латвия&quot;, камералық кантатасы (1987). Әйелдер хорына арналған &quot;Біздің әніміз&quot; (1988). Валторна мен органға арналған Music du soir (1988). Органға арналған Musica seria (1988). Ағылшын валторнасы мен оркестріне арналған концерт (1989).

Жеке гитараға арналған «Жалғыздық сонатасы» (1990). Аралас хорға арналған «Pater Noster» (1991). Жеке органға арналған «Te Deum» (1991). Дауыстар, ішекті оркестрге арналған симфония (1991). «Күйген жер пейзажы», фортепианоға арналған фэнтези (1992). Виолончель мен оркестрге арналған концерт (1994). Quasi una sonata (1995). Үшінші ішекті квартет (1995). Төрт жеке орындаушыға арналған «Window» немесе Чеслав Милоштың өлеңдеріне арналған аралас хор (1995). Ішекті оркестрге арналған «Адажио» (1996). Ішекті оркестрге арналған «Musica adventus» (1996). Аралас хор мен ішекті оркестрге арналған «Dona nobis pacem» (1996). «Алыс жарық», скрипка мен ішекті оркестрге арналған концерт (1997). Толық симфониялық оркестрге арналған екінші симфония (1998).

Аралас хорға арналған месса (2000). Төртінші ішекті аспаптар квартеті (2000). Ішекті аспаптар мен органға арналған &quot;Viatore&quot; (2001). Ішекті аспаптар оркестріне арналған Musica apassionata (2002). Бесінші ішекті аспаптар квартеті (2004). 12 виолончельге арналған Canto di Forza (2005). Аралас хор мен ішекті аспаптар оркестріне арналған месса (2000-2005). 3-ші симфония (2004-2005) Скрипка мен ішекті аспаптар оркестріне арналған медитация (2006).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.peoples.ru/art/music/composer/peteris_vasks/?ysclid=mod7ld4hg5203511847|title=Петер Васкс, Биография|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Жетістіктері ==
Петерис Васкс 1996 жылы Альфред Топффер қорының Вена Хердер сыйлығына және «Tālā Gaisma» (1996–1997) скрипкалық концерті үшін 1997 жылы Латвияның Үлкен музыкалық сыйлығына ие болды.

1994 жылдан бастап ол Латвия Ғылым Академиясының құрметті мүшесі, ал 2001 жылы Швеция Корольдік Музыка Академиясының мүшесі болды.

2004 жылы ол Канн классикалық сыйлығын алды. 2005 жылы ол Эстонияның 3-ші дәрежелі «Ақ Жұлдыз» орденімен марапатталды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>1flirtyo0w56xil996moz47jft5f1um</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жермэн, Филипп</title>
    <ns>0</ns>
    <id>780028</id>
    <revision>
      <id>3591618</id>
      <timestamp>2026-04-25T10:23:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>С.Жания</username>
        <id>172404</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: '''Филипп Жермэн''' — [[Франция|француз]] [[Саясаткер|саясаткері]], [[2015 жыл|2015]]–[[2019 жыл|2019]] жылдары [[Жаңа Каледония]] үкіметінің төрағасы қызметін атқарған. Ол 2015 жылғы 1 сәуірде [[президент]] лауазыма сайланып, бес жылдық мандат алған.  == Президеннтік қызметі == Фил...</comment>
      <origin>3591618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4380" sha1="bzo129ley949v5mu9sdqdwceze9bjm9" xml:space="preserve">'''Филипп Жермэн''' — [[Франция|француз]] [[Саясаткер|саясаткері]], [[2015 жыл|2015]]–[[2019 жыл|2019]] жылдары [[Жаңа Каледония]] үкіметінің төрағасы қызметін атқарған. Ол 2015 жылғы 1 сәуірде [[президент]] лауазыма сайланып, бес жылдық мандат алған.

== Президеннтік қызметі ==
Филипп Жермэн 2015 жылғы [[1 сәуір|1 сәуірде]] сайланғанға дейін Жаңа Каледония президенті лауазымы ресми түрде 100 күннен астам уақыт бойы бос тұрған. Дегенмен [[Синтия Лигер]] «қараушы» (уақытша атқарушы) ретінде қалып, келесі төрағаны бес жылдық мерзімге сайлауды қамтамасыз етуге тырысқан. Жаңа Каледония президенті мен [[Вице-президент|вице-президентін]] сайлау әрекеттері — [[Нумея келісімі|Нумея келісіміне]] сәйкес тәуелсіздікті қолдайтын және оған қарсы лагерьлерді тең дәрежеде ұсынуы тиіс болған — нәтижесіз аяқталды. Бұл жағдай тәуелсіздікті қолдайтын азшылыққа жататын үш министр Филипп Жермэн-ді қолдауға келіскенге дейін жалғасты. Синтия Лигер Жермэнді «сатқындын» деп айыптады, ал Франция үкіметін оның жеңілісін әдейі жоспарлады деп кінәлаған. Филипп Жермэн-нің президент ретіндегі алғашқы саяси жолдауын Конгресстің он бес мүшесі мен үкіметтің үш [[Министрлік|министрі]] бойкоттады. Бұл жолдауда ол екі сағат бойы сөз сөйлеп, алдағы [[Референдум|референдумда]] сайлаушылар тәуелсіздікті таңдаған жағдайда [[Жаңа Каледония|Жаңа Каледонияның]] өзін-өзі басқаруға қабілетті екенін атап өтті.

Филипп Жермэн қызметке кіріскеннен бірнеше апта өткен соң Синтия Лигер-дің көмекшілерін және үкіметтегі тағы екі министрді қызметінен босатты, алайда олар [[сот]] тәртібімен тез арада қайта қалпына келтірілді.

Жермэн мен Лигер сондай-ақ 2015 жылдың сәуірінде Жермэннің канактарға тиесілі SMSP тау-кен компаниясының 26 миллион доллар қарызын кешіру туралы шешіміне байланысты келіспеушілікке түсті. Лигер өз үкіметі бұған дейін мұндай келісімге келмегенін айтса, Жермэн керісінше мұндай келісім болғанын мәлімдеген.

== Сыртқы сілтемелер ==

* [https://www.rnz.co.nz/news/pacific/270185/germain-becomes-new-caledonia-president Germain becomes New Caledonia president]
* [https://web.archive.org/web/20160304070224/http://pidp.eastwestcenter.org/pireport/2015/April/04-03-19.htm Ousted New Caledonia President Claims 'Betrayal' By New President]
* [https://theglobalpanorama.com/page_not_found New Caledonia, new president]
* [https://www.rnz.co.nz/news/pacific/271147/boycott-clouds-new-caledonia-presidential-address Boycott clouds New Caledonia presidential address]
* [https://www.rnz.co.nz/news/pacific/273619/new-caledonia-ministerial-staff-sacked New Caledonia ministerial staff sacked]
* [http://rnz.co.nz/news/pacific/274781/new-caledonia-ministerial-staff-reinstated New Caledonia ministerial staff reinstated]
* [https://www.rnz.co.nz/news/pacific/272364/new-caledonia-row-over-mine-debt-relief New Caledonia row over mine debt relief]</text>
      <sha1>bzo129ley949v5mu9sdqdwceze9bjm9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Kossak00001</title>
    <ns>3</ns>
    <id>780029</id>
    <revision>
      <id>3591624</id>
      <timestamp>2026-04-25T10:49:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3591624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="240" sha1="l677y3ixw35911wifgax249gaa8lnbg" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Kossak00001}}

-- [[Қатысушы:Erboldilyara|Сариев Ербол]] ([[Қатысушы талқылауы:Erboldilyara|талқылауы]] 15:49, 2026 ж. сәуірдің 25 (+05)</text>
      <sha1>l677y3ixw35911wifgax249gaa8lnbg</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>